Авикипедиа
abwiki
https://ab.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%83_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9F%D1%8C%D0%B0
MediaWiki 1.46.0-wmf.23
first-letter
Амедиа
Цастәи
Ахцәажәара
Алахәыла
Алахәыла ахцәажәара
Авикипедиа
Авикипедиа ахцәажәара
Афаил
Афаил ахцәажәара
Амедиавики
Амедиавики ахцәажәара
Ашаблон
Ашаблон ахцәажәара
Ацхыраара
Ацхыраара ахцәажәара
Акатегориа
Акатегориа ахцәажәара
TimedText
TimedText talk
Амодуль
Амодуль ахцәажәара
Event
Event talk
Авикипедиа:Портал сообщества/Архив
4
3385
163647
125138
2026-04-14T11:36:06Z
CommonsDelinker
120
Replacing Logo_for_the_beta_feature_FileExporter.svg with [[File:Logo_for_FileExporter.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Has been a default feature si
163647
wikitext
text/x-wiki
==Wikimania Scholarships==
The call for applications for Wikimania Scholarships to attend Wikimania 2010 in Gdansk, Poland (July 9-11) is now open. The Wikimedia Foundation offers Scholarships to pay for selected individuals' round trip travel, accommodations, and registration at the conference.
To apply, visit the [[wm2010:Main Page|Wikimania 2010]] [[wm2010:Scholarships|scholarships information page]], click the secure link available there, and fill out the form to apply.
For additional information, please visit the Scholarships information and FAQ pages:
* [[wm2010:Scholarships|Scholarships]]
* [[wm2010:Scholarships/FAQ|Scholarships FAQ]]
Yours very truly,
[[m:User:Cary Bass|Cary Bass]]</br>
Volunteer Coordinator</br>
Wikimedia Foundation
== Call for image filter referendum ==
The Wikimedia Foundation, at the direction of the Board of Trustees, will be holding a vote to determine whether members of the community support the creation and usage of an opt-in personal image filter, which would allow readers to voluntarily screen particular types of images strictly for their own account.
Further details and educational materials will be available shortly. The referendum is scheduled for 12-27 August, 2011, and will be conducted on servers hosted by a neutral third party. Referendum details, officials, voting requirements, and supporting materials will be posted at [[Meta:Image filter referendum]] shortly.
Sorry for delivering you a message in English. Please help translate the pages on the referendum on Meta and join the [[mail:translators-l|translators mailing list]].
For the coordinating committee,<br />
[[m:User:Philippe (WMF)|Philippe (WMF)]]<br />
[[m:User:Cbrown1023|Cbrown1023]]<br/>
[[m:User:Risker|Risker]]</br>
[[m:User:Mardetanha|Mardetanha]]<br/>
[[m:User:PeterSymonds|PeterSymonds]]<br/>
[[m:User:Robertmharris|Robert Harris]]
<!-- EdwardsBot 0086 -->
==2011 Fundraising Is Almost Here==
[[File:Wikimedia_Foundation_RGB_logo_with_text.svg|80px|left]] Hello Wikipedians, my name is Alex and I am working for the Wikimedia Foundation during the 2011 Fundraiser. This year's fundraiser is intended to be a collaborative and global effort; we recognize that messages which may perform well in the United States don't necessarily translate well, or appeal to international audiences. <br>
I'm contacting you as I am currently looking for volunteers who are willing to contribute to this project by helping [[m:Fundraising_2011/Translation|translate]] and [[m:Fundraising_2011/Local_testing|localize messages]] into your local language, suggesting [[m:Fundraising_2011/communityappeal|community appeals]] for us to use, and to provide us with feedback on the [[m:Fundraising_2011|Fundraising Meta Page]]. We've started the setup on [[m:Fundraising_2011|meta]] for both [[m:Fundraising_2011/Translation|translation]], [[m:Fundraising_2011/Tech_stats_and_resources|statistical analysis]], and [[m:Fundraising_2011/Local_testing|local discussion and testing]]. We actively encourage focusing discussion on meta so we can all work together. <br>Use the talk pages on meta, talk to your local communities, talk to others, talk to us. Engagement is what we strive for, without each other we would never had made Wikimedia succeed. The staff working on this fundraiser is comprised of long-time Wikimedians with as much care and concern for the success of this drive as the volunteers, and we want you to actively participate and have a voice. Everyone is welcome to contact any of us on staff at any time with a timely response to follow. I look forward to working with you during this year's fundraiser.
If someone could translate this message I would really appreciate it so that everyone is able to understand our goals and contribute to this year's campaign.<br>[[Алахәыла:Azariv|Azariv]] 19:14, 31 жьҭаара 2011 (UTC)
== Open Call for 2012 Wikimedia Fellowship Applicants ==
[[File:Wikimedia_Foundation_RGB_logo_with_text.svg|80px|right]]
''I apologize that you are receiving this message in English. Please help translate it.''
*Do you want to help attract new contributors to Wikimedia projects?
*Do you want to improve retention of our existing editors?
*Do you want to strengthen our community by diversifying its base and increasing the overall number of excellent participants around the world?
The Wikimedia Foundation is seeking Community Fellows and project ideas for the Community Fellowship Program. A Fellowship is a temporary position at the Wikimedia Foundation in order to work on a specific project or set of projects. Submissions for 2012 are encouraged to focus on the theme of improving editor retention and increasing participation in Wikimedia projects. If interested, please submit a project idea or apply to be a fellow by January 15, 2012. Please visit https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Fellowships for more information.
Thanks!
--[[m:User:Sbouterse (WMF)|Siko Bouterse, Head of Community Fellowships,
Wikimedia Foundation]] 12:45, 21 декабря 2011 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0139 -->
== Announcing Wikipedia 1.19 beta ==
Wikimedia Foundation is getting ready to push out 1.19 to all the WMF-hosted wikis. As we finish wrapping up our code review, you can test the new version ''right now'' on [http://beta.wmflabs.org/ beta.wmflabs.org]. For more information, please read the [https://svn.wikimedia.org/viewvc/mediawiki/trunk/phase3/RELEASE-NOTES-1.19?view=markup release notes] or the [[mw:MediaWiki_1.19|start of the final announcement]].
The following are the areas that you will probably be most interested in:
* [https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=33711#c2 Faster loading of javascript files makes dependency tracking more important.]
* New common*.css files usable by skins instead of having to copy piles of generic styles from MonoBook or Vector's css.
* The default user signature now contains a talk link in addition to the user link.
* Searching blocked usernames in block log is now clearer.
* Better timezone recognition in user preferences.
* Improved diff readability for colorblind people.
* The interwiki links table can now be accessed also when the interwiki cache is used (used in the API and the Interwiki extension).
* More gender support (for instance in logs and user lists).
* Language converter improved, e.g. it now works depending on the page content language.
* Time and number-formatting magic words also now depend on the page content language.
* Bidirectional support further improved after 1.18.
Report any [http://labs.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Problem_reports problems] on the labs beta wiki and we'll work to address them before they software is released to the production wikis.
'''Note''' that this cluster does have SUL but it is not integrated with SUL in production, so you'll need to create another account. You should avoid using the same password as you use here. — [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:55, 14 января 2012 (UTC)
<!-- EdwardsBot 0145 -->
== MediaWiki 1.19 ==
(Apologies if this message isn't in your language.) The Wikimedia Foundation is planning to upgrade MediaWiki (the software powering this wiki) to its latest version this month. You can help to test it before it is enabled, to avoid disruption and breakage. More information is available [[:mw:MediaWiki 1.19/Deployment announcement|in the full announcement]]. Thank you for your understanding.
[[:m:user:guillom|Guillaume Paumier]], via the [[:m:Global message delivery|Global message delivery system]] <small>([[:m:Distribution list/Global message delivery|wrong page? You can fix it.]])</small>. 13:25, 12 февраля 2012 (UTC)
<!-- EdwardsBot 0154 -->
== Update on IPv6 ==
[[File:Wikimedia_Foundation_RGB_logo_with_text.svg|80px|right]]
(Apologies if this message isn't in your language. Please consider translating it, as well as '''[[m:Special:MyLanguage/IPv6 initiative/2012 IPv6 Day announcement|the full version of this announcement on Meta]]''')
The Wikimedia Foundation is planning to do limited testing of IPv6 on June 2-3. If there are not too many problems, we may fully enable IPv6 on [http://www.worldipv6day.org/ World IPv6 day] (June 6), and keep it enabled.
What this means for your project:
*At least on June 2-3, 2012, you may see a small number of edits from IPv6 addresses, which are in the form "<code>2001:0db8:85a3:0000:0000:8a2e:0370:7334</code>". See e.g. [[w:en:IPv6 address]]. These addresses should behave like any other IP address: You can leave messages on their talk pages; you can track their contributions; you can block them. (See [[m:Special:MyLanguage/IPv6 initiative/2012 IPv6 Day announcement|the full version of this announcement]] for notes on range blocks.)
*In the mid term, some user scripts and tools will need to be adapted for IPv6.
*We suspect that IPv6 usage is going to be very low initially, meaning that abuse should be manageable, and we will assist in the monitoring of the situation.
Read [[m:Special:MyLanguage/IPv6 initiative/2012 IPv6 Day announcement|the full version of this announcement]] on how to test the behavior of IPv6 with various tools and how to leave bug reports, and to find a fuller analysis of the implications of the IPv6 migration.
--[[m:User:Eloquence|Erik Möller, VP of Engineering and Product Development, Wikimedia Foundation]] 00:40, 2 рашәара 2012 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0201 -->
== 2011 Picture of the Year competition ==
<small>[[:commons:Commons:Picture of the Year/2011/Translations/mk|{{#language:mk}}]] • [[:commons:Commons:Picture of the Year/2011/Translations/no|{{#language:no}}]] • [[:commons:Commons:Picture of the Year/2011/Translations/pl|{{#language:pl}}]]</small>
Dear Wikimedians,
Wikimedia Commons is happy to announce that the ''2011 Picture of the Year competition'' is now open. We are interested in your opinion as to which images qualify to be the ''Picture of the Year 2011''. Any user registered at Commons or a Wikimedia wiki SUL-related to Commons [//toolserver.org/~pathoschild/accounteligibility/?user=&wiki=&event=24 with more than 75 edits before 1 April 2012 (UTC)] is welcome to vote and, of course everyone is welcome to view!
Detailed information about the contest can be found [[:commons:Commons:Picture of the Year/2011/Introduction|at the introductory page]].
About 600 of the best of Wikimedia Common's photos, animations, movies and graphics were chosen –by the international Wikimedia Commons community– out of 12 million files during ''2011'' and are now called ''Featured Pictures''.
From professional animal and plant shots to breathtaking panoramas and skylines, restorations of historically relevant images, images portraying the world's best architecture, maps, emblems, diagrams created with the most modern technology, and impressive human portraits, Commons ''Features Pictures'' of all flavors.
For your convenience, we have sorted the images [[:commons:Commons:Picture of the Year/2011/Galleries|into topic categories]].
We regret that you receive this message in English; we intended to use banners to notify you in your native language but there was both, human and technical resistance.
See you on Commons!
--[[:commons:Commons:Picture of the Year/2011/Committee|Picture of the Year 2011 Committee]] 18:01, 5 рашәара 2012 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0205 -->
== Help decide about more than $10 million of Wikimedia donations in the coming year ==
[[File:Wikimedia_Foundation_RGB_logo_with_text.svg|80px|right]]
''(Apologies if this message isn't in your language. Please consider translating it)''
Hi,
As many of you are aware, the Wikimedia Board of Trustees recently initiated important changes in the way that money is being distributed within the Wikimedia movement. As part of this, a new community-led "[[m:Funds_Dissemination_Committee/Framework_for_the_Creation_and_Initial_Operation_of_the_FDC|Funds Dissemination Committee]]" (FDC) is currently being set up. Already in 2012-13, its recommendations will guide the decisions about the distribution of over 10 million US dollars among the Foundation, chapters and other [[m:Funds_Dissemination_Committee/Framework_for_the_Creation_and_Initial_Operation_of_the_FDC#Eligible_fund-seeking_entities|eligible entities]].
Now, seven capable, knowledgeable and trustworthy community members are sought to volunteer on the initial Funds Dissemination Committee. It is expected to take up its work in September. In addition, a community member is sought to be the [[m:Funds_Dissemination_Committee/Framework_for_the_Creation_and_Initial_Operation_of_the_FDC#FDC_Ombudsperson|Ombudsperson]] for the FDC process. If you are interested in joining the committee, read the [[m:Funds Dissemination Committee/Call for Volunteers|call for volunteers]]. Nominations are planned to close on August 15.
--[[m:User:ASengupta_(WMF)|Anasuya Sengupta]], Director of Global Learning and Grantmaking, Wikimedia Foundation 19:50, 19 ҧхынгәы 2012 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0223 -->
== More opportunities for you to access free research databases ==
The quest to get editors free access to the sources they need is gaining momentum.
* '''[[w:en:Wikipedia:Credo|Credo Reference]]''' provides full-text online versions of nearly 1200 published reference works from more than 70 publishers in every major subject, including general and subject dictionaries and encyclopedias. There are '''125''' full Credo 350 accounts available, with access even to 100 more references works than in Credo's original donation. All you need is a 1-year old account with 1000 edits. Sign up [[w:en:Wikipedia:Credo#Sign-up sheet|here]].
* '''[[w:en:Wikipedia:HighBeam|HighBeam Research]]''' has access to over 80 million articles from 6,500 publications including newspapers, magazines, academic journals, newswires, trade magazines and encyclopedias. Thousands of new articles are added daily, and archives date back over 25 years covering a wide range of subjects and industries. There are '''250''' full access 1-year accounts available. All you need is a 1-year old account with 1000 edits. Sign up [[w:en:Wikipedia:HighBeam/Applications|here]].
* '''[[w:en:Wikipedia:Questia|Questia]]''' is an online research library for books and journal articles focusing on the humanities and social sciences. Questia has curated titles from over 300 trusted publishers including 77,000 full-text books and 4 million journal, magazine, and newspaper articles, as well as encyclopedia entries. There will soon be '''1000''' full access 1-year accounts available. All you need is a 1-year old account with 1000 edits. Sign up [[w:en:Wikipedia:Questia#Apply here: Round 1|here]].
You might also be interested in the idea to create a central '''Wikipedia Library''' where approved editors would have access to ''all'' participating resource donors. Add your feedback to the [[m:Wikimedia Fellowships/Project Ideas/The Wikipedia Library|Community Fellowship proposal]]. Apologies for the English message ([http://translate.google.com/ translate here]). Go sign up :) --[[w:en:User:Ocaasi|Ocaasi]] ([[w:en:User talk:Ocaasi|talk]]) 02:10, 16 нанҳәа 2012 (UTC)
<!-- EdwardsBot 0232 -->
== Request for Comment: Legal Fees Assistance Program ==
[[File:Wikimedia_Foundation_RGB_logo_with_text.svg|80px|right]]
''I apologize for addressing you in English. I would be grateful if you could translate this message into your language.''
The Wikimedia Foundation is conducting a [[:m:Request_for_comment/Legal_Fees_Assistance_Program|request for comment]] on a [[:m:Legal_and_Community_Advocacy/Legal_Fees_Assistance_Program|proposed program]] that could provide legal assistance to users in specific support roles who are named in a legal complaint as a defendant because of those roles. We wanted to be sure that your community was aware of this discussion and would have a chance to participate in [[:m:Request_for_comment/Legal_Fees_Assistance_Program|that discussion]].
If this page is not the best place to publicize this request for comment, please help spread the word to those who may be interested in participating. (If you'd like to help translating the "request for comment", program policy or other pages into your language and don't know how the translation system works, please come by my user talk page at [[:m:User talk:Mdennis (WMF)]]. I'll be happy to assist or to connect you with a volunteer who can assist.)
Thank you! --[[:m:User:Mdennis (WMF)|Mdennis (WMF)]]01:45, 6 цәыббра 2012 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0245 -->
== Wikidata is getting close to a first roll-out ==
[[File:Wikimedia_Foundation_RGB_logo_with_text.svg|80px|right]]
(Apologies if this message isn't in your language.)
As some of you might already have heard Wikimedia Deutschland is working on a new Wikimedia project. It is called [[m:Wikidata]]. The goal of Wikidata is to become a central data repository for the Wikipedias, its sister projects and the world. In the future it will hold data like the number of inhabitants of a country, the date of birth of a famous person or the length of a river. These can then be used in all Wikimedia projects and outside of them.
The project is divided into three phases and "we are getting close to roll-out the first phase". The phases are:
# language links in the Wikipedias (making it possible to store the links between the language editions of an article just once in Wikidata instead of in each linked article)
# infoboxes (making it possible to store the data that is currently in infoboxes in one central place and share the data)
# lists (making it possible to create lists and similar things based on queries to Wikidata so they update automatically when new data is added or modified)
It'd be great if you could join us, test the [http://wikidata-test.wikimedia.de demo version], provide feedback and take part in the development of Wikidata. You can find all the relevant information including an [[m:Wikidata/FAQ|FAQ]] and sign-up links for our on-wiki newsletter on [[m:Wikidata|the Wikidata page on Meta]].
For further discussions please use [[m:Talk:Wikidata|this talk page]] (if you are uncomfortable writing in English you can also write in your native language there) or point [[m:User_talk:Lydia Pintscher (WMDE)|me]] to the place where your discussion is happening so I can answer there.
--[[m:User:Lydia Pintscher (WMDE)|Lydia Pintscher]] 13:05, 10 цәыббра 2012 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0248 -->
== Upcoming software changes - please report any problems ==
[[File:Wikimedia_Foundation_RGB_logo_with_text.svg|80px|right]]
<div dir=ltr>
''(Apologies if this message isn't in your language. Please consider translating it)''
All Wikimedia wikis - including this one - will soon be upgraded with new and possibly disruptive code. This process starts today and finishes on October 24 (see the [[mw:MediaWiki_1.21/Roadmap|upgrade schedule]] & [[mw:MediaWiki 1.21/wmf2|code details]]).
Please watch for problems with:
* revision diffs
* templates
* CSS and JavaScript pages (like user scripts)
* bots
* PDF export
* images, video, and sound, especially scaling sizes
* the CologneBlue skin
If you notice any problems, please [[mw:How to report a bug|report problems]] at [[mw:Bugzilla|our defect tracker site]]. You can test for possible problems at [https://test2.wikipedia.org test2.wikipedia.org] and [https://mediawiki.org/ mediawiki.org], which have already been updated.
Thanks! With your help we can find problems fast and get them fixed faster.
[[mw:User:Sharihareswara (WMF)|Sumana Harihareswara, Wikimedia Foundation Engineering Community Manager]] ([[mw:User talk:Sharihareswara (WMF)|talk]]) 02:40, 16 жьҭаара 2012 (UTC)
P.S.: For the regular, smaller MediaWiki updates every two weeks, please [[mw:MediaWiki_1.21/Roadmap|watch this schedule]].
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
</div>
<!-- EdwardsBot 0278 -->
== Fundraising localization: volunteers from outside the USA needed ==
''Please translate for your local community''
Hello All,
The Wikimedia Foundation's Fundraising team have begun our 'User Experience' project, with the goal of understanding the donation experience in different countries outside the USA and enhancing the localization of our donation pages. I am searching for volunteers to spend 30 minutes on a Skype chat with me, reviewing their own country's donation pages. It will be done on a 'usability' format (I will ask you to read the text and go through the donation flow) and will be asking your feedback in the meanwhile.
The only pre-requisite is for the volunteer to actually live in the country and to have access to at least one donation method that we offer for that country (mainly credit/debit card, but also real-time banking like IDEAL, E-wallets, etc...) so we can do a live test and see if the donation goes through. ''All volunteers will be reimbursed of the donations that eventually succeed'' (and they will be low amounts, like 1-2 dollars)
By helping us you are actually helping thousands of people to support our mission of free knowledge across the world. Please sing up and help us with our 'User Experience' project! :)
If you are interested (or know of anyone who could be) please email ppena@wikimedia.org. All countries needed (excepting USA)!
Thanks!<br />
[[wmf:User:Ppena|Pats Pena]]<br />
Global Fundraising Operations Manager, Wikimedia Foundation
Sent using [[m:Global message delivery|Global message delivery]], 16:45, 17 жьҭаара 2012 (UTC)
<!-- EdwardsBot 0280 -->
== Be a Wikimedia fundraising "User Experience" volunteer! ==
Thank you to everyone who volunteered last year on the Wikimedia fundraising 'User Experience' project. We have talked to many different people in different countries and their feedback has helped us immensely in restructuring our pages. If you haven't heard of it yet, the 'User Experience' project has the goal of understanding the donation experience in different countries (outside the USA) and enhancing the localization of our donation pages.
I am (still) searching for volunteers to spend some time on a Skype chat with me, reviewing their own country's donation pages. It will be done on a 'usability' format (I will ask you to read the text and go through the donation flow) and will be asking your feedback in the meanwhile.
The only pre-requisite is for the volunteer to actually live in the country and to have access to at least one donation method that we offer for that country (mainly credit/debit card, but also real time banking like IDEAL, E-wallets, etc...) so we can do a live test and see if the donation goes through. **All volunteers will be reimbursed of the donations that eventually succeed (and they will be very low amounts, like 1-2 dollars)**
By helping us you are actually helping thousands of people to support our mission of free knowledge across the world. If you are interested (or know of anyone who could be) please email ppena@wikimedia.org. All countries needed (excepting USA)!!
Thanks!
[[m:User:Ppena (WMF)|Pats Pena]]<br/>
Global Fundraising Operations Manager, Wikimedia Foundation
: Sent using [[m:Global message delivery|Global message delivery]], 20:35, 8 ажьырныҳәа 2013 (UTC)
<!-- EdwardsBot 331 -->
== Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia. Read-only mode expected. ==
(Apologies if this message isn't in your language.) Next week, the Wikimedia Foundation will transition its main technical operations to a new data center in Ashburn, Virginia, USA. This is intended to improve the technical performance and reliability of all Wikimedia sites, including this wiki. There will be some times when the site will be in read-only mode, and there may be full outages; the current target windows for the migration are January 22nd, 23rd and 24th, 2013, from 17:00 to 01:00 UTC (see [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?msg=Wikimedia+data+center+migration&iso=20130122T17&ah=8 other timezones] on timeanddate.com). More information is available [https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ in the full announcement].
If you would like to stay informed of future technical upgrades, consider [[m:Tech/Ambassadors|becoming a Tech ambassador]] and [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikitech-ambassadors joining the ambassadors mailing list]. You will be able to help your fellow Wikimedians have a voice in technical discussions and be notified of important decisions.
Thank you for your help and your understanding.
[[:m:user:guillom|Guillaume Paumier]], via the [[:m:Global message delivery|Global message delivery system]] <small>([[:m:Distribution list/Global message delivery|wrong page? You can fix it.]])</small>. 15:00, 19 ажьырныҳәа 2013 (UTC)
<!-- EdwardsBot 0338 -->
== Help turn ideas into grants in the new IdeaLab ==
<div class="mw-content-ltr">
[[File:Wikimedia_Foundation_RGB_logo_with_text.svg|80px|right]]
''I apologize if this message is not in your language. Please help translate it.''
*Do you have an idea for a project to improve this community or website?
*Do you think you could complete your idea if only you had some funding?
*Do you want to help other people turn their ideas into project plans or grant proposals?
Please join us in the [[m:Grants:IdeaLab|IdeaLab]], an incubator for project ideas and Individual Engagement Grant proposals.
The Wikimedia Foundation is seeking new ideas and proposals for Individual Engagement Grants. These grants fund individuals or small groups to complete projects that help improve this community. If interested, please submit a completed proposal by February 15, 2013. Please visit https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:IEG for more information.
Thanks! --[[m:User:Sbouterse (WMF)|Siko Bouterse, Head of Individual Engagement Grants, Wikimedia Foundation]] 20:05, 30 ажьырныҳәа 2013 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Correct it here]].)</small>
</div>
<!-- EdwardsBot 0344 -->
== Wikidata phase 1 (language links) coming to this Wikipedia ==
[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
Sorry for writing in English. I hope someone can translate this locally.
[[d:|Wikidata]] has been in development for a few months now. It is now time for the roll-out of the first part of it on your Wikipedia. Phase 1 is the support for the management of language links. It is already being used on the Hungarian, Hebrew, Italian and English Wikipedias. The next step is to enable the extension on all other Wikipedias. We have currently planned this for March 6.
=== What is Wikidata? ===
Wikidata is a central place to store data that you can usually find in infoboxes. Think of it as something like Wikimedia Commons but for data (like the number of inhabitants of a country or the length of a river) instead of multimedia. The first part of this project (centralizing language links) is being rolled out now. The more fancy things will follow later.
=== What is going to happen? ===
Language links in the sidebar are going to come from Wikidata in addition to the ones in the wiki text. To edit them, scroll to the bottom of the language links, and click edit. You no longer need to maintain these links by hand in the wiki text of the article.
=== Where can I find more information and ask questions? ===
Editors on en:wp have created a [[:en:Wikipedia:Wikidata|great page with all the necessary information for editors]] and there is also an [[meta:Wikidata/Deployment Questions|FAQ for this deployment]]. Please ask questions you might have on [[meta:Wikidata/Deployment Questions|the FAQ’s discussion page]].
=== I want to be kept up to date about Wikidata ===
To stay up-to-date on everything happening around Wikidata please [[meta:Global message delivery/Targets/Wikidata|subscribe]] to the newsletter that is delivered weekly to subscribed user’s talk pages. You can see previous editions [[meta:Wikidata/Newsletter/Archive|here]].
--[[m:User:Lydia Pintscher (WMDE)|Lydia Pintscher]] 16:00, 21 жәабран 2013 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0366 -->
== Wikidata phase 1 (language links) live on this Wikipedia ==
[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
Sorry for writing in English. I hope someone can translate this locally. If you understand German better than English you can have a look at the announcement on [[:de:Wikipedia:Kurier]].
As I annonced 2 weeks ago, [[d:|Wikidata]] phase 1 (language links) has been deployed here today. Language links in the sidebar are coming from Wikidata in addition to the ones in the wiki text. To edit them, scroll to the bottom of the language links, and click edit. You no longer need to maintain these links by hand in the wiki text of the article.
'''Where can I find more information and ask questions?'''
Editors on en:wp have created a [[:en:Wikipedia:Wikidata|great page with all the necessary information for editors]] and there is also an [[meta:Wikidata/Deployment Questions|FAQ for this deployment]]. It'd be great if you could bring this to this wiki if that has not already happened. Please ask questions you might have on [[meta:Talk:Wikidata/Deployment Questions|the FAQ’s discussion page]].
'''I want to be kept up to date about Wikidata'''
To stay up-to-date on everything happening around Wikidata please [[meta:Global message delivery/Targets/Wikidata|subscribe]] to the newsletter that is delivered weekly to subscribed user’s talk pages.
--[[m:User:Lydia Pintscher (WMDE)|Lydia Pintscher]] 22:50, 6 хәажәкыра 2013 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0373 -->
== Updating the logo for this wiki ==
<div class="mw-content-ltr">
[[File:Wikipedia-logo-v2-{{CONTENTLANGUAGE}}.png|thumb|New logo]]
Hello! As part of the update of Wikipedias logos to the new (2010) 3D puzzle globe version, we have noticed that your wiki's current logo is missing, outdated or with wrong translation. We are trying to help Wikipedias get a locally-adapted correct logo, by taking the technical difficulties on us, and in about a week from now we'll be replacing the current logo with the new one shown in [//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nemo_bis/Wikipedia&oldid=92391038 this gallery, with explanation].
If the translation is wrong, or there's another error in the new logo, or the community disagrees with the update, please [[m:User:Cbrown1023/Logos|update the list of logos]] or tell us on its talk.
Feel free to translate this message and to move/copy/forward it where appropriate. Thanks, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 13:40, 11 хәажәкыра 2013 (UTC)
</div>
<!-- EdwardsBot 0377 -->
== Convert complex templates to Lua to make them faster and more powerful ==
<small>(Please consider translating this message for the benefit of your fellow Wikimedians)</small>
Greetings. As you might have seen on the [https://blog.wikimedia.org/2013/03/11/lua-templates-faster-more-flexible-pages/ Wikimedia tech blog] or the [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2013-March/000171.html tech ambassadors list], a new functionality called "Lua" is being enabled on all Wikimedia sites today. [[mw:Lua|Lua]] is a scripting language that enables you to write faster and more powerful MediaWiki templates.
If you have questions about how to convert existing templates to Lua (or how to create new ones), we'll be holding two support sessions on IRC next week: [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=02&min=00&sec=0&day=20&month=03&year=2013 one on Wednesday] (for Oceania, Asia & America) and [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=00&sec=0&day=22&month=03&year=2013 one on Friday] (for Europe, Africa & America); see [[m:IRC office hours]] for the details. If you can't make it, you can also get help at [[mw:Talk:Lua scripting]].
If you'd like to learn about this kind of events earlier in advance, consider becoming a [[m:Tech/Ambassadors|Tech ambassador]] by subscribing to the [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikitech-ambassadors mailing list]. You will also be able to help your fellow Wikimedians have a voice in technical discussions and be notified of important decisions.
[[:m:user:guillom|Guillaume Paumier]], via the [[:m:Global message delivery|Global message delivery system]]. 18:30, 13 хәажәкыра 2013 (UTC) <small>([[:m:Distribution list/Global message delivery|wrong page? You can fix it.]])</small>
<!-- EdwardsBot 0379 -->
== Wikidata phase 2 (infoboxes) coming to this Wikipedia ==
[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
Sorry for writing in English. I hope someone can translate this. If you understand German better than English you can have a look at the announcement on [[:de:Wikipedia:Kurier]].
A while ago the first phase of [[d:|Wikidata]] was enabled on this Wikipedia. This means you are getting the language links in each article from Wikidata. It is soon time to enable the second phase of Wikidata (infoboxes) here. We have already done this on the [[http://blog.wikimedia.de/2013/03/27/you-can-have-all-the-data/ first 11 Wikipedias]] (it, he, hu, ru, tr, uk, uz, hr, bs, sr, sh) and things are looking good. The next step is English Wikipedia. This is planned for April 8. '''If everything works out fine we will deploy on all remaining Wikipedias on April 10.''' I will update [[m:Wikidata/Deployment Questions#When_will_this_be_deployed_on_my_Wikipedia.3F|this part of the FAQ]] if there are any issues forcing us to change this date. I will also sent another note to this village pump once the deployment is finished.
'''What will happen once we have phase 2 enabled here?'''
Once it is enabled in a few days you will be able to make use of the structured data that is available on Wikidata in your articles/infoboxes. It includes things like the symbol for a chemical element, the ISBN for a book or the top level domain of a country. (None of this will happen automatically. Someone will have to change the article or infobox template for this to happen!)
'''How will this work?'''
There are two ways to access the data:
* Use a parser function like <nowiki>{{#property:p169}}</nowiki> in the wiki text of the article on Yahoo!. This will return “[[d:Q14086|Marissa Mayer]]” as she is the [[d:Property:P169|chief executive officer]] of the [[d:Q37093|company]].
* For more complicated things you can use Lua. The documentation for this is [[mw:Extension:WikibaseClient/Lua|here]].
We are working on expanding the parser function so you can for example use <nowiki>{{#property:chief executive officer}}</nowiki> instead of <nowiki>{{#property:p169}}</nowiki>. The complete plan for this is [[meta:Wikidata/Notes/Inclusion syntax|here]].
'''Where can I test this?'''
You can already test it on [http://test2.wikipedia.org test2].
'''Where can I find more information and ask questions?'''
We have collected the main questions in an [[meta:Wikidata/Deployment Questions|FAQ for this deployment]]. Please ask questions you might have on [[meta:Talk:Wikidata/Deployment Questions|the FAQ’s discussion page]].
'''I want to be kept up to date about Wikidata'''
To stay up-to-date on everything happening around Wikidata please [[meta:Global message delivery/Targets/Wikidata|subscribe]] to the newsletter that is delivered weekly to subscribed user’s talk pages.
--[[m:User:Lydia Pintscher (WMDE)|Lydia Pintscher]] 16:45, 5 мшаҧы 2013 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0399 -->
== [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|Request for comment on inactive administrators]] ==
; Запрос на комментирование о неактивных администраторах
<small>(Пожалуйста, рассмотрите вопрос о переводе этого сообщения для ваших викимедийцев. Также рассмотрите вопрос о переводе [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Summary|предложения]].)</small>
<small>[[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message|Read this message in English]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/ast|Lleer esti mensaxe n'asturianu]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/bn|বাংলায় এই বার্তাটি পড়ুন]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/ca|Llegiu aquest missatge en català]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/da|Læs denne besked på dansk]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/de|Lies diese Nachricht auf Deutsch]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/egl|Leś cal mesag' chè in Emiliàn]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/es|Leer este mensaje en español]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/fi|Lue tämä viesti suomeksi]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/fr|Lire ce message en français]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/gl|Ler esta mensaxe en galego]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/hi|हिन्दी]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/hr|Pročitajte ovu poruku na hrvatskom]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/id|Baca pesan ini dalam Bahasa Indonesia]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/it|Leggi questo messaggio in italiano]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/kn|ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಓದಿ]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/mt|Aqra dan il-messaġġ bil-Malti]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/nb|norsk (bokmål)]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/nl|Lees dit bericht in het Nederlands]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/pl|Przeczytaj tę wiadomość po polsku]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/ro|Citiți acest mesaj în română]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/ru|Прочитать это сообщение на русском]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/so|Farriintaan ku aqri Af-Soomaali]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/sr|Pročitaj ovu poruku na srpskom (Прочитај ову поруку на српском)]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/th|อ่านข้อความนี้ในภาษาไทย]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/uk|Прочитати це повідомлення українською мовою]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/vi|Đọc thông báo bằng tiếng Việt]] / [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message/zh|使用中文阅读本信息。]]</small>
Привет!
На Мета-вики был размещён [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|новый запрос на комментирование]], касающийся снятия административных прав с неактивных долгое время викимедийцев. Как правило, это предложение стюардов будет применяться в проектах Фонда без рассмотрения администраторов.
Мы также составили [[m:Talk:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|список проектов]] с существующей процедурой снятия прав с неактивных администраторов на странице обсуждения запроса. Не стесняйтесь добавлять ваш(и) проект(ы) в этот список, если в них есть соответствующее правило.
Каждый комментарий будет ценным для нас. Дискуссия может быть закрыта 21 мая 2013 (2013-05-21), но может быть продлена в случае необходимости.
С благодарностью, [[m:User:Billinghurst|Billinghurst]] <small>(thanks to all the [[m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders/Global message|translators]]!)</small> 04:15, 24 мшаҧы 2013 (UTC)
:<small>Разослано с помощью [[m:Global message delivery|системы глобальной рассылки сообщений]] (Неправильная страница? [[m:Distribution list/Global message delivery|Вы можете исправите это]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0430 -->
== Wikidata phase 2 (infoboxes) is here ==
[[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]]
Sorry for writing in English. I hope someone can translate this. If you understand German better than English you can have a look at the announcement on [[:de:Wikipedia:Kurier]].
A while ago the first phase of [[d:|Wikidata]] was enabled on this Wikipedia. This means you are getting the language links in each article from Wikidata. We have now enabled the second phase of Wikidata (infoboxes) here. We have already done this on the [[http://blog.wikimedia.de/2013/03/27/you-can-have-all-the-data/ first 11 Wikipedias]] (it, he, hu, ru, tr, uk, uz, hr, bs, sr, sh) a month ago and [http://blog.wikimedia.de/2013/04/22/and-that-makes-12/ two days ago on the English Wikipedia]. Today all the remaining Wikipedias followed.
'''What does having phase 2 enabled here mean?'''
You are now able to make use of the structured data that is available on Wikidata in your articles/infoboxes. It includes things like the symbol for a chemical element, the ISBN for a book or the top level domain of a country. (None of this will happen automatically. Someone will have to change the article or infobox template for this to happen!) The current state is just the beginning though. It will be extended based on feedback we get from you now.
'''How will this work?'''
There are two ways to access the data:
* Use a parser function like <nowiki>{{#property:p159}}</nowiki> in the wiki text of the article on Wikimedia Foundation. This will return “[[d:Q62|San Francisco]]” as that is the [[d:Property:P159|headquarter location]] of the [[d:180|non-profit]].
* For more complicated things you can use Lua. The documentation for this is [[mw:Extension:WikibaseClient/Lua|here]].
We are working on expanding the parser function so you can for example use <nowiki>{{#property:headquarter location}}</nowiki> instead of <nowiki>{{#property:p159}}</nowiki>. The complete plan for this is [[meta:Wikidata/Notes/Inclusion syntax|here]].
'''Where can I test this?'''
You can test it on [http://test2.wikipedia.org test2] if you don't want to do it in an article here.
'''Where can I find more information and ask questions?'''
We have collected the main questions in an [[meta:Wikidata/Deployment Questions|FAQ for this deployment]]. Please ask questions you might have on [[meta:Talk:Wikidata/Deployment Questions|the FAQ’s discussion page]].
'''I want to be kept up to date about Wikidata'''
To stay up-to-date on everything happening around Wikidata please [[meta:Global message delivery/Targets/Wikidata|subscribe]] to the newsletter that is delivered weekly to subscribed user’s talk pages.
We are excited about taking yet another step towards allowing all Wikipedias share structured data and collect and curate it together.
--[[m:User:Lydia Pintscher (WMDE)|Lydia Pintscher]] 19:00, 24 мшаҧы 2013 (UTC)
<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0431 -->
== [en] Change to wiki account system and account renaming ==
<div class="mw-content-ltr">
Some accounts will soon be renamed due to a technical change that the developer team at Wikimedia are making. [[m:Single User Login finalisation announcement|More details on Meta]].
<small>(Distributed via [[m:global message delivery|global message delivery]] 03:15, 30 мшаҧы 2013 (UTC). Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Correct it here]].)</small>
</div>
<!-- EdwardsBot 0437 -->
== [en] Change to section edit links ==
<div class="mw-content-ltr">
The default position of the "edit" link in page section headers is going to change soon. The "edit" link will be positioned adjacent to the page header text rather than floating opposite it.
Section edit links will be to the immediate right of section titles, instead of on the far right. If you're an editor of one of the wikis which already implemented this change, nothing will substantially change for you; however, scripts and gadgets depending on the previous implementation of section edit links will have to be adjusted to continue working; however, nothing else should break even if they are not updated in time.
[[m:Change to section edit links|Detailed information and a timeline]] is available on meta.
Ideas to do this all the way to 2009 at least. It is often difficult to track which of several potential section edit links on the far right is associated with the correct section, and many readers and anonymous or new editors may even be failing to notice section edit links at all, since they read section titles, which are far away from the links.
<small>(Distributed via [[m:global message delivery|global message delivery]] 18:05, 30 мшаҧы 2013 (UTC). Wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Correct it here]].)</small>
</div>
<!-- EdwardsBot 0438 -->
== Tech newsletter: Subscribe to receive the next editions ==
<div style="width:auto; padding: 1em; background:#fdf6e3;" class="plainlinks" ><big>Latest '''[[m:Tech/News|<span style="color:#268bd2;">Tech news</span>]]''' from the Wikimedia technical community.</big> ''Please inform other users about these changes.''</div>
<div style="width:auto; padding: 1em; border: 2px solid #fdf6e3;" class="plainlinks" >
;Recent software changes: ''(Not all changes will affect you.)''
* The latest version of MediaWiki (version [[mw:MediaWiki 1.22/wmf4|1.22/wmf4]]) was added to non-Wikipedia wikis on May 13, and to the English Wikipedia (with a Wikidata software update) on May 20. It will be updated on all other Wikipedia sites on May 22. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commitdiff;h=ed976cf0c14fa3632fd10d9300bb646bfd6fe751;hp=c6c7bb1e5caaddf7325de9eef0e7bf85bcf5cc35] [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069458.html]
* A software update will perhaps result in temporary issues with images. Please [[m:Tech/Ambassadors|report any problems]] you notice. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069458.html]
* MediaWiki recognizes links in twelve new [[:w:en:URI scheme|schemes]]. Users can now link to [[:w:en:SSH|SSH]], [[:w:en:XMPP|XMPP]] and [[:w:en:Bitcoin|Bitcoin]] directly from wikicode. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/core.git;a=commitdiff;h=a89d623302b5027dbb2d06941a22372948757685]
* VisualEditor was added to [[bugzilla:48430|all content namespaces]] on mediawiki.org on May 20. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069458.html]
* A new extension ("TemplateData") was added to all Wikipedia sites on May 20. It will allow a future version of VisualEditor to [[bugzilla:44444|edit templates]]. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069458.html]
* New sites: [[:voy:el:|Greek Wikivoyage]] and [[:wikt:vec:|Venetian Wiktionary]] joined the Wikimedia family last week; the total number of project wikis is now 794. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commit;h=5d7536b403730bb502580e21243f923c3b79da0e] [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commit;h=43c9eebdfc976333be5c890439ba1fae3bef46f7]
* The logo of 18 Wikipedias was changed to [[w:en:Wikipedia:Wikipedia_logos#The_May_2010_logo|version 2.0]] in a [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2013-May/125999.html third group of updates]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commitdiff;h=4688adbe467440eea318eecf04839fdd9ffa0565]
* The [[:commons:Special:UploadWizard|UploadWizard]] on Commons now shows links to the old upload form in 55 languages ([[:bugzilla:33513|bug 33513]]). [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commit;h=4197fa18a22660296d0e5b84820d5ebb4cef46d4]
;Future software changes:
* The next version of MediaWiki (version 1.22/wmf5) will be added to Wikimedia sites starting on May 27. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069458.html]
* An updated version of [[mw:Echo (Notifications)|Notifications]], with new features and fewer bugs, will be added to the English Wikipedia on May 23. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069458.html]
* The [[m:Special:MyLanguage/Single User Login finalisation announcement|final version]] of the "single user login" (which allows people to use the same username on different Wikimedia wikis) is moved to August 2013. The software will [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2013-April/000217.html automatically rename] some usernames. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2013-May/000233.html]
* A [[m:Special:MyLanguage/Flow|new discussion system]] for MediaWiki, called "Flow", is under development. Wikimedia designers need your help to inform other users, [http://unicorn.wmflabs.org/flow/ test the prototype] and discuss the interface. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069433.html].
* The Wikimedia Foundation is hiring people to act as links between software developers and users for VisualEditor. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2013-May/000245.html]
</div>
<div style="font-size:90%; font-style:italic; background:#fdf6e3; padding:1em;">'''[[m:Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Global message delivery|Global message delivery]] • [[m:Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Tech/News/2013/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Unsubscribe]] • 20:10, 20 лаҵара 2013 (UTC)
</div>
<div style="float:left; background:#eee8d5; border: .2em solid #dc322f; border-left: .7em solid #dc322f; padding: 1em; "><span style="color:#dc322f;font-weight:bold;">Important note:</span> This is the first edition of the [[m:Tech/News|Tech News]] weekly summaries, which help you monitor recent software changes likely to impact you and your fellow Wikimedians.
'''If you want to continue to receive the next issues every week''', please '''[[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe to the newsletter]]'''. You can subscribe your personal talk page and a community page like this one. The newsletter can be [[m:Tech/News/2013/21|translated into your language]].
You can also [[m:Tech/Ambassadors|become a tech ambassador]], [[m:Tech/News|help us write the next newsletter]] and [[m:Talk:Tech/News|tell us what to improve]]. Your feedback is greatly appreciated. [[m:user:guillom|guillom]] 20:10, 20 лаҵара 2013 (UTC)</div>
<!-- EdwardsBot 0455 -->
== Trademark discussion ==
Hi, apologies for posting this in English, but I wanted to alert your community to a discussion on Meta about potential changes to the Wikimedia Trademark Policy. Please translate this statement if you can. We hope that you will all participate in the discussion; we also welcome translations of the legal team’s statement into as many languages as possible and encourage you to voice your thoughts there. Please see the [[:m:Trademark practices discussion|Trademark practices discussion (on Meta-Wiki)]] for more information. Thank you! --[[:m:User:Mdennis_(WMF)|Mdennis (WMF)]] ([[:m:User talk:Mdennis_(WMF)|talk]])
<!-- EdwardsBot 0473 -->
== Free Research Accounts from Leading Medical Publisher. Come and Sign up! ==
[[:EN:W:TWL|The Wikipedia Library]] gets Wikipedia editors free access to reliable sources that are behind paywalls. I want to alert you to our latest donation.
*'''[[Cochrane Collaboration]]''' is an independent medical nonprofit organization that conducts systematic reviews of randomized controlled trials of health-care interventions, which it then publishes in the Cochrane Library.
*Cochrane has generously agreed to give ''free, full-access accounts to medical editors''. Individual access would otherwise cost between $300 and $800 per account.
*'''If you are active as a medical editor, come and [[WP:COCHRANE|sign up :)]]'''
Cheers, [[:EN:W:User:Ocaasi|Ocaasi]] 20:55, 16 рашәара 2013 (UTC)
<!-- EdwardsBot 0487 -->
== Cochrane Library Sign-up (correct link) ==
My apologies for the incorrect link: You can sign up for '''[[:EN:W:Cochrane Collaboration|Cochrane Collaboration]]''' accounts at the [[:EN:W:WP:COCHRANE|COCHRANE sign-up page]]. Cheers, [[:EN:W:User:Ocaasi|Ocaasi]] 21:30, 16 рашәара 2013 (UTC)
<!-- EdwardsBot 0488 -->
== [[:m:Requests_for_comment/X!'s_Edit_Counter|X!'s Edit Counter]] ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
<small>(Sorry for writing in English. You can [[:m:Special:MyLanguage/Requests_for_comment/X!%27s_Edit_Counter/Summary|translate the proposal]].)</small>
Should [[tools:~tparis/pcount|X!'s edit counter]] retain the opt-in requirement? Your input is strongly encouraged. [[:m:Requests_for_comment/X!'s_Edit_Counter|Voice your input here]].—[[:m:w:User:Cyberpower678|<span style="color:green;font-family:Neuropol">cyberpower</span>]] [[:m:w:User talk:Cyberpower678|<sup style="color:purple;font-family:arnprior">Chat</sup>]]<sub style="margin-left:-4.4ex;color:purple;font-family:arnprior">Automation</sub> 04:05, 23 рашәара 2013 (UTC)
:<small>Distributed via [[:m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[:m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
</div>
<!-- EdwardsBot 0505 -->
== Universal Language Selector will be enabled on 2013-07-09 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
On July 9, 2013, [[mw:Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) will be enabled on this wiki. The ULS provides a flexible way to configure and deliver language settings like interface language, fonts, and input methods (keyboard mappings). Making it available here is the last phase of making ULS available on all Wikimedia wikis.
Please read the announcement on [[m:Announcement Universal Language Selector|Meta-Wiki]] for more information. [[m:User_talk:Siebrand|Siebrand]] 12:10, 4 ҧхынгәы 2013 (UTC) <small>(via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]).</small>
</div>
<!-- EdwardsBot 0515 -->
== Pywikipedia is migrating to git ==
Hello, Sorry for English but It's very important for bot operators so I hope someone translates this.
[[mw:PWB|Pywikipedia]] is migrating to Git so after July 26, SVN checkouts won't be updated If you're using Pywikipedia you have to switch to git, otherwise you will use out-dated framework and your bot might not work properly. There is a [[mw:Manual:Pywikipediabot/Gerrit|manual]] for doing that and a [https://blog.wikimedia.org/2013/07/23/pywikipediabot-moving-to-git-on-july-26/ blog post] explaining about this change in non-technical language. If you have question feel free to ask in [[mw:Manual talk:Pywikipediabot/Gerrit]], [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/pywikipedia-l mailing list], or in the [irc://irc.freenode.net/#pywikipediabot IRC channel]. Best [[mw:User:Ladsgroup|Amir]] <small>(via [[m:Global message delivery|Global message delivery]]).</small> 12:50, 23 ҧхынгәы 2013 (UTC)
<!-- EdwardsBot 0534 -->
== VisualEditor and your Wikipedia ==
''(Please translate this message)''
Greetings,
The Wikimedia Foundation will soon turn on [[mw:VisualEditor|VisualEditor]] for all users, all the time on your Wikipedia. Right now your Wikipedia does not have any local documents on VisualEditor, and we hope that your community can change that. To find out about how you can help with translations visit the [[mw:VisualEditor/TranslationCentral|TranslationCentral for VisualEditor]] and read the easy instructions on [[mw:VisualEditor/Portal/Localization|bringing information to your Wikipedia]]. The [[mw:Help:VisualEditor/User_guide|User Guide]] and the [[mw:Help:VisualEditor/FAQ|FAQ]] are very important to have in your language.
We want to find out as much as we can from you about VisualEditor and how it helps your Wikipedia, and having local pages is a great way to start. We also encourage you to [[mw:VisualEditor/Feedback|leave feedback on Mediawiki]] where the community can offer ideas, opinions, and point out bugs that may still exist in the software that need to be reported to [https://bugzilla.wikimedia.org/describecomponents.cgi?product=VisualEditor Bugzilla].
If you are able to speak for the concerns of others in English on MediaWiki or locally I encourage you to help your community to be represented in this process.
If you can help translate the user interface for VisualEditor to your language, you can help with that as well. [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3AMessageGroupStats&x=D&group=ext-visualeditor#sortable:3=desc Translatewiki] has open tasks for translating VisualEditor. A direct link to translate the user interface is [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translate?filter=!translated&action=translate&group=ext-visualeditor here]. You can see how we are doing with those translations [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3AMessageGroupStats&x=D&group=ext-visualeditor#sortable:3=desc here]. You need an account on Translatewiki to translate. This account is free and easy to create.
If we can help your community in any way with this process, please let me know and I will do my best to assist your Wikipedia with this |exciting development. You can contact me on my [[m:User_talk:Keegan (WMF)|meta talk page]] or by [[Special:EmailUser/Keegan (WMF)|email]]. You can also contact [[mw:User_talk:PEarley_(WMF)|Patrick Earley]] for help with translations and documents on Mediawiki. We look forward to working with you to bring the VisualEditor experience to your Wikipedia! [[:m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[:m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:55, 30 ҧхынгәы 2013 (UTC)
:<small>Distributed via [[:m:Global message delivery|Global message delivery]]. (Wrong page? [[:m:Distribution list/Global message delivery|Fix here]].)</small>
<!-- EdwardsBot 0549 -->
== ВАЖНО: Пересмотр правил по активности администраторов ==
:''[[:m:Admin activity review/2013/Notice to communities|You can read this message in other languages on Meta]]''
Здравствуйте. Недавно [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|решением международного сообщества]] (ваше сообщество получало уведомление об обсуждении) была принята новая политика, касающаяся отмены «расширенных прав» (администратор, бюрократ и т.д.). В соответствии с этой политикой [[:m:stewards|стюарды]] контролируют активность администраторов в небольших языковых разделах вики-проектов. Насколько нам известно, в вашем разделе не применяется формальная отмена «расширенных прав» для неактивных учётных записей. Это означает, что теперь такими вопросами будут заниматься стюарды, в соответствии с новыми [[:m:Admin activity review|правилами, касающимися активности администраторов]].
Мы определили, что критериям активности не соответствуют следующие участники (более 2-х лет нет правок и не отмечены никакие административные действия в журналах):
# [[User:Untifler]] (администратор)
Эти участники скоро получат уведомление с просьбой начать дискуссию в сообществе (если они хотят сохранить некоторые или все свои права). Если участники не отреагируют, то их расширенные права будут отменены стюардами.
Тем не менее, если вы, как и сообщество, желаете вместо глобального процесса создать собственный алгоритм контроля, принять какое-то другое решение по поводу этих неактивных обладателей прав, или уже принимаете меры, которые мы не учли, оставьте, пожалуйста, сообщение на [[:m:Stewards' noticeboard|доске объявлений для стюардов в Мета-вики]], чтобы мы знали, что в вашем разделе можно не заниматься контролем прав. Спасибо, --[[Алахәыла:MF-Warburg|MF-Warburg]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MF-Warburg|обсуждение]]) 00:27, 12 нанҳәа 2013 (UTC)
== HTTPS for users with an account ==
Greetings. Starting on August 21 (tomorrow), all users with an account will be using [[m:w:en:HTTPS|HTTPS]] to access Wikimedia sites. HTTPS brings better security and improves your privacy. More information is available at [[m:HTTPS]].
If HTTPS causes problems for you, tell us [https://bugzilla.wikimedia.org on bugzilla], [[m:IRC|on IRC]] (in the <code>#wikimedia-operations</code> channel) or [[m:Talk:HTTPS|on meta]]. If you can't use the other methods, you can also send an e-mail to <code>https@wikimedia.org</code>.
[[m:User:Greg (WMF)|Greg Grossmeier]] <small>(via the [[m:Global message delivery|Global message delivery]] system)</small>. 18:40, 20 нанҳәа 2013 (UTC) <small>(wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|You can fix it.]])</small>
<!-- EdwardsBot 0560 -->
== [[:m:Community Logo/Request for consultation|Request for consultation on community logo]] ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[File:Wikimedia Community Logo.svg|thumb|Request for consultation on this community logo]]
First, I’d like to apologize for the English. If you can, please help to translate this for other members of your community.
The legal team at the Wikimedia Foundation would greatly appreciate your input on the best way to manage the "community logo" (pictured here) to best balance protection of the projects with community support. Accordingly, they have created a “request for consultation” on Meta where they set out briefly some of the issues to be considered and the options that they perceive. [[:m:Community Logo/Request for consultation|Your input would be invaluable]] in helping guide them in how best to serve our mission.
Thank you! --[[m:User:Mdennis|Mdennis]] ([[m:User talk:Mdennis|talk]]) <small>(via the [[m:Global message delivery|Global message delivery]] system)</small>. 01:55, 24 цәыббра 2013 (UTC) <small>(wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|You can fix it.]])</small>
</div>
<!-- EdwardsBot 0590 -->
== [[mw:Echo|Notifications]] ==
[[File:Notifications-Flyout-Screenshot-08-10-2013-Cropped.png|thumb|300px|Notifications inform you of new activity that affects you -- and let you take quick action.]]
''(This message is in English, please translate as needed)''
Greetings!
[[mw:Echo|Notifications]] will inform users about new activity that affects them on this wiki in a unified way: for example, this new tool will let you know when you have new talk page messages, edit reverts, mentions or links -- and is designed to augment (rather than replace) the watchlist. The Wikimedia Foundation's editor engagement team developed this tool (code-named 'Echo') earlier this year, to help users contribute more productively to MediaWiki projects.
We're now getting ready to bring Notifications to almost all other Wikimedia sites, and are aiming for a 22 October deployment, as outlined in [[mw:Echo/Release_Plan_2013|this release plan]]. It is important that notifications is translated for all of the languages we serve.
There are three major points of translation needed to be either done or checked:
*[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3AMessageGroupStats&x=D&group=ext-echo#sortable:3=desc Echo on translatewiki for user interface] - you must have an account on translatewiki to translate
*[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3AMessageGroupStats&x=D&group=ext-thanks#sortable:3=desc Thanks on translatewiki for user interface] - you must have an account on translatewiki to translate
*[[mw:Help:Notifications|Notifications help on mediawiki.org]]. This page can be hosted after translation on mediawiki.org or we can localize it to this Wikipedia. You do not have to have an account to translate on mediawiki, but single-user login will create it for you there if you follow the link.
:*[[mw:Echo/Release Plan 2013#Checklist|Checklist]]
Please let us know if you have any questions, suggestions or comments about this new tool. For more information, visit [[mw:Echo_(Notifications)|this project hub]] and [[mw:Help:Notifications|this help page]]. [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:05, 4 жьҭаара 2013 (UTC)
:<small>(via the [[m:Global message delivery|Global message delivery]] system) (wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|You can fix it.]])</small>
<!-- EdwardsBot 0597 -->
== Speak up about the trademark registration of the Community logo. ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Hi all,
Please join the consultation about the Community logo that represents Meta-Wiki: [[:m:Community Logo/Request for consultation]].
This community consultation was commenced on September 24. The following day, two individuals filed a legal opposition against the registration of the Community logo.
The question is whether the Wikimedia Foundation should seek a collective membership mark with respect to this logo or abandon its registration and protection of the trademark.
We want to make sure that everyone get a chance to speak up so that we can get clear direction from the community. We would therefore really appreciate the community's help in translating this announcement from English so that everyone is able to understand it.
Thanks,
[[m:User:Geoffbrigham|Geoff]] & [[m:User:YWelinder (WMF)|Yana]] 19:35, 8 жьҭаара 2013 (UTC)
</div>
<!-- EdwardsBot 0601 -->
== Introducting Beta Features ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''(Apologies for writing in English. Please translate if necessary)''
We would like to let you know about [[mw:About_Beta_Features|Beta Features]], a new program from the Wikimedia Foundation that lets you try out new features before they are released for everyone.
Think of it as a digital laboratory where community members can preview upcoming software and give feedback to help improve them. This special preference page lets designers and engineers experiment with new features on a broad scale, but in a way that's not disruptive.
Beta Features is now ready for testing on [[mw:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|MediaWiki.org]]. It will also be released on Wikimedia Commons and MetaWiki this Thursday, 7 November. Based on test results, the plan is to release it on all wikis worldwide on 21 November, 2013.
Here are the first features you can test this week:
* [[mw:Multimedia/About_Media_Viewer|Media Viewer]] — view images in large size or full screen
* [[mw:VisualEditor/Beta_Features/Formulae|VisualEditor Formulæ]] (for wikis with [[mw:VisualEditor|VisualEditor]]) — edit algebra or equations on your pages
* [[mw:Typography_Update|Typography Refresh]] — make text more readable (coming Thursday)
Would you like to try out Beta Features now? After you log in on MediaWiki.org, a small 'Beta' link will appear next to your 'Preferences'. Click on it to see features you can test, check the ones you want, then click 'Save'. Learn more on the [[mw:About_Beta_Features|Beta Features page]].
After you've tested Beta Features, please let the developers know what you think on [[mw:Talk:About_Beta_Features|this discussion page]] -- or report any bugs [http://wmbug.com/new?product=MediaWiki%20extensions&component=BetaFeatures here on Bugzilla]. You're also welcome to join [[m:IRC_office_hours#Upcoming_office_hours|this IRC office hours chat]] on Friday, 8 November at 18:30 UTC.
Beta Features was developed by the Wikimedia Foundation's Design, Multimedia and VisualEditor teams. Along with other developers, they will be adding new features to this experimental program every few weeks. They are very grateful to all the community members who helped create this project — and look forward to many more productive collaborations in the future.
Enjoy, and don't forget to let developers know what you think! [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:25, 5 абҵара 2013 (UTC)
:<small>Distributed via [[m:Global message delivery|Global message delivery]] (wrong page? [[m:Distribution list/Global message delivery|Correct it here]])</small>, 19:25, 5 абҵара 2013 (UTC)
</div>
<!-- EdwardsBot 0622 -->
== Call for comments on draft trademark policy ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Hi all,
The Wikimedia legal team invites you to participate in the development of the new Wikimedia trademark policy.
The [[:wmf:Trademark policy|current trademark policy]] was introduced in 2009 to protect the [[:wmf:Wikimedia trademarks|Wikimedia marks]]. We are now updating this policy to better balance permissive use of the marks with the legal requirements for preserving them for the community. The new draft trademark policy is ready for your review [[:m:Trademark policy|here]], and we encourage you to discuss it [[:m:Talk:Trademark policy|here]].
We would appreciate if someone would translate this message into your language so more members of your community can contribute to the conversation.
Thanks, <br />
[[:m:User:YWelinder (WMF)|Yana]] & [[:m:User:Geoffbrigham|Geoff]]
</div>
<!-- EdwardsBot 0657 -->
== Request for comment on Commons: Should Wikimedia support MP4 video? ==
''I apologize for this message being only in English. Please translate it if needed to help your community.''
The Wikimedia Foundation's [[mw:Multimedia|multimedia team]] seeks community guidance on a proposal to support the [[w:MP4|MP4 video format]]. This digital video standard is used widely around the world to record, edit and watch videos on mobile phones, desktop computers and home video devices. It is also known as [[w:MP4|H.264/MPEG-4 or AVC]].
Supporting the MP4 format would make it much easier for our users to view and contribute video on Wikipedia and Wikimedia projects -- and video files could be offered in dual formats on our sites, so we could continue to support current open formats (WebM and Ogg Theora).
However, MP4 is a patent-encumbered format, and using a proprietary format would be a departure from our current practice of only supporting open formats on our sites -- even though the licenses appear to have acceptable legal terms, with only a small fee required.
We would appreciate your guidance on whether or not to support MP4. Our Request for Comments presents views both in favor and against MP4 support, based on opinions we’ve heard in our discussions with community and team members.
[[commons:Commons:Requests for comment/MP4 Video|Please join this RfC -- and share your advice]].
All users are welcome to participate, whether you are active on Commons, Wikipedia, other Wikimedia project -- or any site that uses content from our free media repository.
You are also welcome to join tomorrow's [[m:IRC_office_hours#Upcoming_office_hours|Office hours chat on IRC]], this Thursday, January 16, at 19:00 UTC, if you would like to discuss this project with our team and other community members.
We look forward to a constructive discussion with you, so we can make a more informed decision together on this important topic. [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:46, 16 ажьырныҳәа 2014 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/MP4_notice_targets&oldid=7105580 -->
== Universal Language Selector will be enabled by default again on this wiki by 21 February 2014 ==
<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
On January 21 2014 the MediaWiki extension [[mw:Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) was [[mw:Universal Language Selector/Announcement Jan2014|disabled]] on this wiki. A new preference was added for logged-in users to turn on ULS. This was done to prevent slow loading of pages due to ULS webfonts, a behaviour that had been observed by the Wikimedia Technical Operations team on some wikis.
We are now ready to enable ULS again. The temporary preference to enable ULS will be removed. A [[commons:File:ULS-font-checkbox.png|new checkbox]] has been added to the Language Panel to enable/disable font delivery. This will be unchecked by default for this wiki, but can be selected at any time by the users to enable webfonts. This is an interim solution while we improve the feature of webfonts delivery.
You can read the [[mw:Universal Language Selector/Announcement Feb2014|announcement]] and the [[mw:Universal Language Selector/Upcoming Development Plan|development plan]] for more information. Apologies for writing this message only in English. Thank you. [[m:User_talk:Runab WMF|Runa]]
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Runab WMF@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/ULS_Reenable_2014&oldid=7490703 -->
== Amendment to the Terms of Use ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Hello all,
Please join a discussion about a [[:m:Terms of use/Paid contributions amendment|proposed amendment]] to the [[wmf:Terms of Use|Wikimedia Terms of Use]] regarding undisclosed paid editing and we encourage you to voice your thoughts there. Please translate this statement if you can, and we welcome you to translate the proposed amendment and introduction. Please see [[:m:Terms of use/Paid contributions amendment|the discussion on Meta Wiki]] for more information. Thank you! [[:m:User:Slaporte (WMF)|Slaporte (WMF)]] 22:00, 21 жәабран 2014 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Jalexander@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=7499312 -->
== Call for project ideas: funding is available for community experiments ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:IEG blue key.svg|100px|right]]
''I apologize if this message is not in your language. Please help translate it.''
Do you have an idea for a project that could improve your community? [[m:Grants:IEG|Individual Engagement Grants]] from the Wikimedia Foundation help support individuals and small teams to organize experiments for 6 months. You can get funding to try out your idea for online community organizing, outreach, tool-building, or research to help make {{SITENAME}} better. In March, we’re looking for new project proposals.
Examples of past Individual Engagement Grant projects:
*[[m:Grants:IEG/Build_an_effective_method_of_publicity_in_PRChina|Organizing social media for Chinese Wikipedia]] ($350 for materials)
*[[m:Grants:IEG/Visual_editor-_gadgets_compatibility|Improving gadgets for Visual Editor]] ($4500 for developers)
*[[m:Grants:IEG/The_Wikipedia_Library|Coordinating access to reliable sources for Wikipedians]] ($7500 for project management, consultants and materials)
*[[m:Grants:IEG/Elaborate_Wikisource_strategic_vision|Building community and strategy for Wikisource]] (€10000 for organizing and travel)
'''[[m:Grants:IEG#ieg-applying|Proposals]] are due by 31 March 2014.''' There are a number of ways to [[m:Grants:IEG|get involved]]!
Hope to have your participation,
--[[m:User:Sbouterse (WMF)|Siko Bouterse, Head of Individual
Engagement Grants, Wikimedia Foundation]] 19:44, 28 жәабран 2014 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:AKoval (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=IEG/MassMessageList&oldid=7675744 -->
== Proposed optional changes to Terms of Use amendment ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Hello all, in response to some community comments in the discussion on the amendment to the Terms of Use on undisclosed paid editing, we have prepared two optional changes. Please [[m:Terms_of_use/Paid_contributions_amendment#Optional_changes|read about these optional changes on Meta wiki]] and share your comments. If you can (and this is a non english project), please translate this announcement. Thanks! [[m:User:Slaporte (WMF)|Slaporte (WMF)]] 21:56, 13 хәажәкыра 2014 (UTC) </div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Jalexander@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=7592057 -->
== Changes to the default site typography coming soon ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
This week, the typography on Wikimedia sites will be updated for all readers and editors who use the default "Vector" skin. This change will involve new serif fonts for some headings, small tweaks to body content fonts, text size, text color, and spacing between elements. The schedule is:
* '''April 1st''': non-Wikipedia projects will see this change live
* '''April 3rd''': Wikipedias will see this change live
This change is very similar to the "Typography Update" Beta Feature that has been available on Wikimedia projects since November 2013. After several rounds of testing and with feedback from the community, this Beta Feature will be disabled and successful aspects enabled in the default site appearance. Users who are logged in may still choose to use another skin, or alter their [[Special:MyPage/vector.css|personal CSS]], if they prefer a different appearance. Local [[MediaWiki:Common.css|common CSS]] styles will also apply as normal, for issues with local styles and scripts that impact all users.
For more information:
* [[mw:Typography refresh|Summary of changes and FAQ]]
* [[mw:Talk:Typography refresh|Discussion page]] for feedback or questions
* [https://blog.wikimedia.org/2014/03/27/typography-refresh/ Post] on blog.wikimedia.org
-- [[m:User:Steven (WMF)|Steven Walling]] (Product Manager) on behalf of the Wikimedia Foundation's [[mw:Design|User Experience Design]] team
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Steven (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=7990801 -->
== Using only [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Upload Wizard|UploadWizard]] for uploads ==
[[Image:Commons-logo.svg|right|220px|alt=Wikimedia Commons logo]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello! It was noted that on this wiki you have [[Special:Statistics|less than 10 local files]]. Presumably, you therefore don't have interest nor energies to have [[commons:Category:Licensing templates|hundreds templates]] with the [[mw:Multimedia/Media Viewer/Template compatibility|now required HTML]], even less a local [[m:EDP|EDP]]. However, this means that users here will experience a mostly broken and/or [[wmf:Resolution:Licensing policy|illegal]] uploading.
I propose to
* '''have [[Special:Upload|local upload]] [[commons:Commons:Turning off local uploads|restricted]]''' to the "{{int:group-sysop}}" group (for emergency uploads) and
* the '''sidebar point to [[commons:Special:UploadWizard]]''',
so that you can avoid local maintenance and all users can have a functioning, easy upload interface [[translatewiki:Special:Translate/ext-uploadwizard|in their own language]]. All registered users can upload on Commons and [[Special:ListFiles|existing files]] will not be affected.
I'll get this done in one week from now.
# If you disagree with the proposal, just [[m:User:Nemo bis/Unused local uploads|remove your wiki from the list]].
# To make the UploadWizard even better, please tell your experience and ideas on [[commons:Commons:Upload Wizard feedback]].
[[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 20:38, 19 лаҵара 2014 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Nemo bis@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Nemo_bis/Unused_local_uploads&oldid=8578536 -->
== Media Viewer ==
<br>
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings, my apologies for writing in English.
I wanted to let you know that [[mw:Multimedia/About Media Viewer|Media Viewer]] will be released to this wiki in the coming weeks. Media Viewer allows readers of Wikimedia projects to have an enhanced view of files without having to visit the file page, but with more detail than a thumbnail. You can try Media Viewer out now by turning it on in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Features]]. If you do not enjoy Media Viewer or if it interferes with your work after it is turned on you will be able to disable Media Viewer as well in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|preferences]]. I invite you to [[mw:Talk:Multimedia/About Media Viewer|share what you think]] about Media Viewer and how it can be made better in the future.
Thank you for your time. - [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 21:29, 23 лаҵара 2014 (UTC)
<small>--This message was sent using [[m:MassMessage|MassMessage]]. Was there an error? [[m:Talk:MassMessage|Report it!]]</small>
</div>
</br>
<!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/MassMessage/Multimedia/Media_Viewer&oldid=8631315 -->
== Media Viewer is now live on this wiki ==
<br>
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:Media_Viewer_Desktop_-_Large_Image_Opaque_Info.png|thumb|Media Viewer lets you see images in larger size]]
Greetings— and sorry for writing in English, please translate if it will help your community,
The Wikimedia Foundation's [[mw:Multimedia|Multimedia team]] is happy to announce that [[mw:Multimedia/About Media Viewer|Media Viewer]] was just released on this site today.
Media Viewer displays images in larger size when you click on their thumbnails, to provide a better viewing experience. Users can now view images faster and more clearly, without having to jump to separate pages — and its user interface is more intuitive, offering easy access to full-resolution images and information, with links to the file repository for editing. The tool has been tested extensively across all Wikimedia wikis over the past six months as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] and has been [[mw:Multimedia/Media_Viewer/Release_Plan#Timeline|released]] to the largest Wikipedias, all language Wikisources, and the English Wikivoyage already.
If you do not like this feature, you can easily turn it off by clicking on "Disable Media Viewer" at the bottom of the screen, pulling up the information panel (or in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|your preferences]]) whether you have an account or not. Learn more [[mw:Help:Multimedia/Media_Viewer#How_can_I_turn_off_this_feature.3F|in this Media Viewer Help page]].
Please let us know if you have any questions or comments about Media Viewer. You are invited to [[mw:Talk:Multimedia/About_Media_Viewer|share your feedback in this discussion on MediaWiki.org]] in any language, to help improve this feature. You are also welcome to [https://www.surveymonkey.com/s/media-viewer-1-all?c=announce-all take this quick survey in English], [https://www.surveymonkey.com/s/media-viewer-1-fr en français], [https://www.surveymonkey.com/s/media-viewer-1-es o español].
We hope you enjoy Media Viewer. Many thanks to all the community members who helped make it possible. - [[mw:User:Fabrice Florin (WMF)|Fabrice Florin (WMF)]] ([[m:User talk:Fabrice Florin (WMF)|talk]]) 21:54, 19 рашәара 2014 (UTC)
<small>--This message was sent using [[m:MassMessage|MassMessage]]. Was there an error? [[m:Talk:MassMessage|Report it!]]</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/MassMessage/Multimedia/Media_Viewer&oldid=8631315 -->
== Letter petitioning WMF to reverse recent decisions ==
The Wikimedia Foundation recently created a new feature, "superprotect" status. The purpose is to prevent pages from being edited by elected administrators -- but permitting WMF staff to edit them. It has been put to use in only one case: to protect the deployment of the Media Viewer software on German Wikipedia, in defiance of a clear decision of that community to disable the feature by default, unless users decide to enable it.
If you oppose these actions, please add your name to this letter. If you know non-Wikimedians who support our vision for the free sharing of knowledge, and would like to add their names to the list, please ask them to sign an identical version of the letter on change.org.
* [[:m:Letter to Wikimedia Foundation: Superprotect and Media Viewer|Letter to Wikimedia Foundation: Superprotect and Media Viewer]]
* [http://www.change.org/p/lila-tretikov-remove-new-superprotect-status-and-permit-wikipedia-communities-to-enact-current-software-decisions-uninhibited Letter on change.org]
-- [[:m:User:JurgenNL|JurgenNL]] ([[:m:User talk:JurgenNL|talk]]) 17:35, 21 нанҳәа 2014 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:JurgenNL@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=9313374 -->
== Process ideas for software development ==
<div class=”mw-content-ltr”>
’’My apologies for writing in English.’’
Hello,
I am notifying you that a brainstorming session has been [[:m:Community Engagement (Product)/Process ideas|started on Meta]] to help the Wikimedia Foundation increase and better affect community participation in software development across all wiki projects. Basically, how can you be more involved in helping to create features on Wikimedia projects? We are inviting all interested users to voice their ideas on how communities can be more involved and informed in the product development process at the Wikimedia Foundation. It would be very appreciated if you could translate this message to help inform your local communities as well.
I and the rest of [[:m:Community Engagement (Product)|my team]] welcome you to participate. We hope to see you on Meta.
Kind regards,
-- [[m:User:Rdicerb (WMF)|Rdicerb (WMF)]] [[m:User talk:Rdicerb (WMF)|talk]] 22:15, 21 нанҳәа 2014 (UTC)
<small>--This message was sent using [[m:MassMessage|MassMessage]]. Was there an error? [[m:Talk:MassMessage|Report it!]]</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=9313374 -->
== Grants to improve your project ==
:''Apologies for English. Please help translate this message.''
Greetings! The [[:m:Grants:IEG|Individual Engagement Grants program]] is accepting proposals for funding new experiments from September 1st to 30th. Your idea could improve Wikimedia projects with a new tool or gadget, a better process to support community-building on your wiki, research on an important issue, or something else we haven't thought of yet.
Whether you need $200 or $30,000 USD, Individual Engagement Grants can cover your own project development time in addition to hiring others to help you.
*'''[[:m:Grants:IEG#ieg-apply|Submit your proposal]]'''
*'''Get help''': In [[:m:Grants:IdeaLab|IdeaLab]] or an upcoming [[:m:Grants:IdeaLab/Events#Upcoming_events|Hangout session]] [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 16:52, 2 цәыббра 2014 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:PEarley (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:PEarley_(WMF)/Sandbox&oldid=9730503 -->
== VisualEditor available on Internet Explorer 11 ==
<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[File:VisualEditor-logo.svg|right|frameless|200x200px]]
VisualEditor will become available to users of Microsoft Internet Explorer 11 during today's regular software update. Support for some earlier versions of Internet Explorer is being worked on. If you encounter problems with VisualEditor on Internet Explorer, please contact the Editing team by leaving a message at [[:mw:VisualEditor/Feedback|VisualEditor/Feedback]] on Mediawiki.org. Happy editing, [[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] 07:29, 11 цәыббра 2014 (UTC).
PS. Please subscribe to the [[:m:VisualEditor/Newsletter|global monthly newsletter]] to receive further news about VisualEditor.
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/All_Wikipedias&oldid=9829651 -->
== Meta RfCs on two new global groups ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Hello all,
There are currently requests for comment open on meta to create two new global groups. The first is a group for members of the OTRS permissions queue, which would grant them autopatrolled rights on all wikis except those who opt-out. That proposal can be found at [[m:Requests for comment/Creation of a global OTRS-permissions user group]]. The second is a group for Wikimedia Commons admins and OTRS agents to view deleted file pages through the 'viewdeletedfile' right on all wikis except those who opt-out. The second proposal can be found at [[m:Requests for comment/Global file deletion review]].
We would like to hear what you think on both proposals. Both are in English; if you wanted to translate them into your native language that would also be appreciated.
It is possible for individual projects to opt-out, so that users in those groups do not have any additional rights on those projects. To do this please start a local discussion, and if there is consensus you can request to opt-out of either or both at [[m:Stewards' noticeboard]].
Thanks and regards, [[m:User:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[m:User talk:Ajraddatz|talk]]) 18:04, 26 жьҭаара 2014 (UTC)</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Ajraddatz@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=10024331 -->
== New Wikipedia Library Accounts Now Available (November 2014) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Apologies for writing in English, please help translate this into your local language.''
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|150px|The TWL OWL says sign up today :)]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for, free, full-access accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for:
*'''DeGruyter''': 1000 new accounts for English and German-language research. Sign up on one of two language Wikipedias:
**[[w:en:Wikipedia:De_Gruyter|English signup]]
**[[w:de:Wikipedia:De_Gruyter|Deutsch signup]]
*'''[[w:en:Wikipedia:Fold3|Fold3]]''': 100 new accounts for American history and military archives
*'''[[w:en:Wikipedia:ScotlandsPeople|Scotland's People]]''': 100 new accounts for Scottish genealogy database
*'''[[w:en:Wikipedia:BNA|British Newspaper Archive]]''': expanded by 100+ accounts for British newspapers
*'''[[w:en:Wikipedia:HighBeam|Highbeam]]''': 100+ remaining accounts for newspaper and magazine archives
*'''[[w:en:Wikipedia:Questia| Questia]]''': 100+ remaining accounts for journal and social science articles
*'''[[w:en:Wikipedia:JSTOR|JSTOR]]''': 100+ remaining accounts for journal archives
Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]].23:19, 5 абҵара 2014 (UTC)
:''You can host and coordinate signups for a Wikipedia Library branch in your own language. Please contact [[m:User:Ocaasi_(WMF)|Ocaasi (WMF)]].''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Sadads@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=9909230 -->
== Global AbuseFilter ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Hello,
[[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] is a MediaWiki extension used to detect likely abusive behavior patterns, like pattern vandalism and spam. In 2013, [[m:Special:Mylanguage/Global AbuseFilter|Global AbuseFilters]] were enabled on a limited set of wikis including Meta-Wiki, MediaWiki.org, Wikispecies and (in early 2014) all the "[https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=small.dblist small wikis]". Recently, global abuse filters were enabled on "[https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=medium.dblist medium sized wikis]" as well. These filters are currently managed by stewards on Meta-Wiki and have shown to be very effective in preventing mass spam attacks across Wikimedia projects. However, there is currently no policy on how the global AbuseFilters will be managed although there are proposals. There is an ongoing [[m:Requests for comment/Global AbuseFilter|request for comment]] on policy governing the use of the global AbuseFilters. In the meantime, specific wikis can opt out of using the global AbuseFilter. These wikis can simply add a request to [[m:Global AbuseFilter/Opt-out wikis|this list]] on Meta-Wiki. More details can be found on [[m:Special:Mylanguage/Global AbuseFilter/2014 announcement|this page]] at Meta-Wiki. If you have any questions, feel free to ask on [[m:Talk:Global AbuseFilter|m:Talk:Global AbuseFilter]].
Thanks,
[[m:User:PiRSquared17|PiRSquared17]], [[m:User:Glaisher|Glaisher]]</div> — 17:34, 14 абҵара 2014 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Glaisher@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_AbuseFilter/2014_announcement_distribution_list&oldid=10495115 -->
== New Wikipedia Library Accounts Now Available (December 2014) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Apologies for writing in English, please help translate this into your local language.''
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|150px|The TWL OWL says sign up today :)]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for, free, full-access accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for new accounts and research materials from:
*[[w:en:WP:ELSEVIER|Elsevier]] - science and medicine journals and books
*[[w:en:WP:RSC Gold|Royal Society of Chemistry]] - chemistry journals
*[[w:en:wp:Pelican Books|Pelican Books]] - ebook monographs
*[[w:en:WP:Public Catalogue Foundation|Public Catalogue Foundation]]- art books
Other partnerships with accounts available are listed on [[w:en:WP:The_Wikipedia_Library/Journals|our partners page]]. Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]].00:22, 18 ҧхынҷкәын 2014 (UTC)
:''You can host and coordinate signups for a Wikipedia Library branch in your own language. Please contact [[m:User:Ocaasi_(WMF)|Ocaasi (WMF)]].''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Sadads@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=10542996 -->
== [Global proposal] m.{{SITENAME}}.org: {{int:group-all}} {{int:right-edit}} ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:Mediawiki-mobile-smartphone.png|thumb|MediaWiki mobile]]
Hi, this message is to let you know that, on domains like {{CONTENTLANGUAGE}}.'''m'''.wikipedia.org, '''unregistered users cannot edit'''. At the Wikimedia Forum, where global configuration changes are normally discussed, a few dozens users [[m:Wikimedia Forum#Proposal: restore normal editing permissions on all mobile sites|propose to restore normal editing permissions on all mobile sites]]. Please read and comment!
Thanks and sorry for writing in English, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 22:32, 1 хәажәкыра 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Nemo bis@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=11428885 -->
== New Wikipedia Library Accounts Available Now (March 2015) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Apologies for writing in English, please help translate this into your local language.''
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|150px|The TWL OWL says sign up today!]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for, free, full-access accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for new accounts and research materials from:
*[[w:en:WP:Project MUSE|Project MUSE]] — humanities and social science books and journals
*[[w:en:Wikipedia:DynaMed|DynaMed]] — clinical reference tool for medical topics
*[[w:en:Wikipedia:Royal Pharmaceutical Society|Royal Pharmaceutical Society]] — pharmaceutical information and practice resources
*[[w:en:Wikipedia:Women_Writers_Online|Women Writers Online]] — a digital humanities database focused on women's literature
*[[w:en:Wikipedia:Newspapers.com|Newspapers.com]] — American newspapers database w/ Open Access opportunities (expansion of accounts)
Many other partnerships with accounts available are listed on [[w:en:WP:The_Wikipedia_Library/Journals|our partners page]]. Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 21:14, 2 хәажәкыра 2015 (UTC)
:''Help us coordinate Wikipedia Library's distribution of accounts, communication of access opportunities and more! Please join our team at [[w:en:Wikipedia:The_Wikipedia_Library/Coordinators/Signup|our new coordinator page]].''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Sadads@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=10785744 -->
== Inspire Campaign: Improving diversity, improving content ==
This March, we’re organizing an Inspire Campaign to encourage and support new ideas for improving gender diversity on Wikimedia projects. Less than 20% of Wikimedia contributors are women, and many important topics are still missing in our content. We invite all Wikimedians to participate. If you have an idea that could help address this problem, please get involved today! The campaign runs until March 31.
All proposals are welcome - research projects, technical solutions, community organizing and outreach initiatives, or something completely new! Funding is available from the Wikimedia Foundation for projects that need financial support. Constructive, positive feedback on ideas is appreciated, and collaboration is encouraged - your skills and experience may help bring someone else’s project to life. Join us at the Inspire Campaign and help this project better represent the world’s knowledge!
:*[[:m:Grants:IdeaLab/Inspire|Inspire Campaign main page]]
''(Sorry for the English - please translate this message!)'' [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 20:01, 4 хәажәкыра 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:PEarley (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:PEarley_(WMF)/Inspire_Mass_Message&oldid=11457822 -->
== Feedback request: VisualEditor's special character inserter ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''I apologize for writing in English. Please translate this message so that all of your editors can read it. Thank you!''
Hi everybody, my name is Erica, and I am a Community Liaison at the Wikimedia Foundation. I'm writing to you because the [[:mw:Editing/Team|Editing team at WMF]] wants to know what you think about [[:mw:VisualEditor|VisualEditor]] and its new {{int:visualeditor-specialcharacterinspector-title}} tool. This change will affect all users on [[:mw:VisualEditor/Rollouts|about 50 Wikipedias]], including your Wikipedia. Many editors at these Wikipedias need a special character tool to be able to write articles correctly, which is why we are asking you now.
The new special character inserter tool is available in VisualEditor now. Admins at your wiki can change the contents by following [[:mw:VisualEditor/Special characters|the directions at mediawiki.org]].
[[File:VisualEditor special character inserter March 2015.png|alt=Screenshot from VisualEditor that shows the special character inserter|centre|thumb|800x800px|New design for the special character inserter. The red arrow points to the button for the tool, which is marked with Ω (omega).]]
'''To test the {{int:visualeditor-specialcharacterinspector-title}}''' tool''', please:'''
# '''Opt-in to VisualEditor''' by going to [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]] and choosing "{{int:visualeditor}}". Save your preferences.
# '''Edit any article or your user page''' in VisualEditor by clicking on the new "{{int:vector-view-edit}}" tab at the top of the page. See the [[:mw:Help:VisualEditor/User guide]] for information on how to use VisualEditor.
# '''Please post your comments and the language(s) that you tested''' at [[:mw:VisualEditor/Feedback#Updated_special_character_inserter_tool_54649|the feedback thread on Mediawiki.org]]. The developers would like to know what you think about this new design. It is important that they hear from as many editors as possible. You may leave your comments in any language.
When the special character tool has been refined a little more based on your thoughts, we will offer VisualEditor by default to all editors at ''this'' wiki. If you want to help prepare, please read [[mw:Help:VisualEditor/VE_as_the_main_editor|the advice on mediawiki.org]].
Thank you, [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] [[User talk:Elitre (WMF)|(talk)]] 18:33, 12 хәажәкыра 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Phase_5_wikis&oldid=11481628 -->
== SUL finalization update ==
<div class="mw-content-ltr">
Hi all,apologies for writing in English, please read [[m:Single_User_Login_finalisation_announcement/Schema_announcement|this page]] for important information and an update involving [[m:Help:Unified login|SUL finalization]], scheduled to take place in one month. Thanks. [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:45, 13 хәажәкыра 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/Everyone_but_meta_and_de&oldid=11538208 -->
== VisualEditor coming to this wiki ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:VisualEditor-logo.svg|right|frameless]]
''Hello again. Please excuse the English. I would be grateful if you can translate this message!''
<mark>[[:mw:VisualEditor/Portal|'''VisualEditor''']] is coming to all editors at this Wikipedia on Monday, March 30th.</mark> {{int:visualeditor}} is software that allows people to edit articles without needing to learn wikitext code (like typing <nowiki>[[</nowiki> to start a link). You don't have to wait until the deployment to test it; '''you can test {{int:visualeditor}} right now.''' To turn it on, select [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Beta"]] in your preferences. Choose "{{int:visualeditor}}" and click save.
Now, when you press the "{{int:vector-view-edit}}" button to edit an article, you will get the new VisualEditor software. To use the wikitext editor, you can press "{{int:visualeditor-ca-editsource}}". (After the deployment, everyone will automatically have the option to use either VisualEditor or the current wikitext editor.) For more information about how to use VisualEditor, see [[:mw:Help:VisualEditor/User guide]].
More information about [[:mw:Help:VisualEditor/VE_as_the_main_editor|preparing for VisualEditor is posted here]].
* It's easier to add templates if you've added [[:mw:TemplateData|TemplateData]] instructions to them.
* Please help translate the pages about VisualEditor here and on MediaWiki.org, and its user interface. See [[:mw:VisualEditor/TranslationCentral|VisualEditor TranslationCentral]] for general information. To translate the user guide, go to [[:mw:Help:VisualEditor/User_guide|the MediaWiki.org page]], and select "{{int:translate-tag-translate-link-desc}}". Your language should be available from the drop-down menu on the right. Once you've done this, you'll see the document in English side by side with any translation work already done in your language. You can add new translations or change old translations. To translate the user interface, you need to create an account at translatewiki.net. Contact me personally if you need help with that.
* We need your help to improve the software! Please let us know if you find any problems. You can report issues in [[:phab:|Phabricator, the new bug tracking system]] or on the [[:mw:VisualEditor/Feedback|central feedback page]] on MediaWiki.org. If you notice major issues affecting your project, please leave a note on my talk page. If it's an emergency (like an unexpected bug causing widespread problems), reach out to James Forrester, the Product Manager, at jforrester@wikimedia.org or on [[:m:IRC|IRC]] in the #mediawiki-visualeditor channel.
<div style="float: right;">[[:m:VisualEditor/Newsletter/Phase 5 wikis|''Wrong target page? Fix it here'']] • [[:m:VisualEditor/Newsletter|Sign up for VisualEditor's multilingual newsletter]] </div>
Thank you, and happy editing! --[[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] [[User talk:Elitre (WMF)|(talk)]] 19:38, 19 хәажәкыра 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Phase_5_wikis&oldid=11630509 -->
== VisualEditor now active here ==
<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[Image:VisualEditor - Icon - Help.svg|thumb|upright|Click this icon while in VisualEditor for a link to the [[:mw:Help:VisualEditor/User guide|User Guide]].]]
Hello again (and again, apologies for using English on this page. Please do translate my message, if you can!).
As some of you have noticed, '''this Wikipedia now has [[:mw:VisualEditor|{{int:visualeditor}}]] (VisualEditor or "VE") enabled for all users'''. There are now two tabs for editing: "{{int:vector-view-edit}}" and "{{int:visualeditor-ca-editsource}}". Click "{{int:vector-view-edit}}" to use VisualEditor. Click "{{int:visualeditor-ca-editsource}}" to edit using wikitext markup.
All edits using VisualEditor will be tagged with "Tag:{{Int:visualeditor}}" in recent changes, watchlists, and page histories. To access the [[:mw:Help:VisualEditor/User guide|User Guide for VisualEditor]], click on the "(?)" icon in VisualEditor's toolbar. If you wish to disable VisualEditor, this can be done under [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"Editing" in your preferences]].
Please report any software "bugs" or errors you find at [[:mw:VisualEditor/Feedback|MediaWiki’s VisualEditor Feedback page]]. Translations for the user interface and its help guide are still needed: you can '''learn how to support your community with this and other tasks at [[:mw:Help:VisualEditor/VE as the main editor|this instructions page]]'''. Please contact me if you need further help though. Happy editing, [[:mw:User:Elitre (WMF)|User:Elitre (WMF)]] [[:mw:User talk:Elitre (WMF)|(talk)]] 15:09, 30 хәажәкыра 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Phase_5_wikis&oldid=11630802 -->
== Stewards confirmation rules ==
Hello, I made [[:m:Requests_for_comment/Confirmation_of_stewards|a proposal on Meta]] to change the rules for the steward confirmations. Currently consensus to remove is required for a steward to lose his status, however I think it's fairer to the community if every steward needed the consensus to keep. As this is an issue that affects all WMF wikis, I'm sending this notification to let people know & be able to participate. Best regards, --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]]</small> 16:12, 10 мшаҧы 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:MF-Warburg@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=11737694 -->
== VisualEditor News #2—2015 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
<div style="margin:0.5em;width:230px;{{#switch:ltr|rtl=float:left;margin-left:0;|#default=float:right;margin-right:0;}}border:1px solid #AAA;padding:0.5em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200x70px|center|alt=VisualEditor]]
'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
With [[:mw:Citoid|Citoid]] in VisualEditor, you click the 'book with bookmark' icon and paste in the URL for a reliable source:
[[File:Citoid in VisualEditor Screen Shot 2015-04-02.png|alt=Screenshot of Citoid's first dialog|centre|frameless|230x230px]]
Citoid looks up the source for you and returns the citation results. Click the green "Insert" button to accept its results and add them to the article:
[[File:Citoid results in VisualEditor Screen Shot 2015-04-02.png|alt=Screenshot of Citoid's initial results|centre|frameless|230x230px]]
After inserting the citation, you can change it. Select the reference, and click the "Edit" button in the context menu to make changes.
[[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/User guide|The user guide]] has more information about how to use VisualEditor.
</div></div>
Since the last newsletter, the [[:mw:VisualEditor|Editing Team]] has fixed many bugs and worked on VisualEditor's performance, the [[:mw:Citoid|Citoid]] reference service, and support for languages with complex input requirements. Status reports are posted [[:mw:VisualEditor/changelog|on Mediawiki.org]]. The worklist for April through June is available [[phab:project/sprint/board/1113/|in Phabricator]].
The weekly '''task triage meetings''' continue to be open to volunteers, each Wednesday at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20150401T11&p1=224&am=30 11:00 (noon) PDT] (18:00 UTC). You do not need to attend the meeting to nominate a bug for consideration as a Q4 blocker. Instead, go to Phabricator and "associate" the [[phab:tag/editing_department_2014_15_q4_blockers/|Editing team's Q4 blocker project]] with the bug. Learn how to join the meetings and how to nominate bugs at [[:mw:Talk:VisualEditor/Portal|mw:Talk:VisualEditor/Portal]].
=== Recent improvements ===
VisualEditor is now substantially faster. In many cases, opening the page in VisualEditor is now faster than opening it in the wikitext editor. The new system has improved the code speed by 37% and [[:mw:RESTBase|network speed]] by almost 40%.
The Editing team is slowly adding '''auto-fill features''' '''for citations'''. This is currently available only at the French, Italian, and English Wikipedias. The '''[[:mw:Citoid|Citoid service]]''' takes a [[:en:URL|URL]] or [[:en:Digital object identifier|DOI]] for a reliable source, and returns a pre-filled, pre-formatted bibliographic citation. After creating it, you will be able to change or add information to the citation, in the same way that you edit any other pre-existing citation in VisualEditor. Support for [[:en:ISBN|ISBNs]], [[:en:PubMed#PubMed_identifier|PMIDs]], and other identifiers is planned. Later, editors will be able to improve precision and reduce the need for manual corrections by contributing to the Citoid service's definitions for each website.
Citoid requires good [[:mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData|TemplateData]] for your citation templates. If you would like to request this feature for your wiki, please post a request in the [[phab:tag/citoid/|Citoid project on Phabricator]]. Include links to the TemplateData for the most important citation templates on your wiki.
The '''special character inserter''' has been improved, based upon feedback from active users. After this, VisualEditor was made available to all users of Wikipedias on the [[:mw:VisualEditor/Rollouts|Phase 5]] list on 30 March. This affected 53 mid-size and smaller Wikipedias, including '''Afrikaans''', '''Azerbaijani''', '''Breton''', '''Kyrgyz''', '''Macedonian''', '''Mongolian''', '''Tatar''', and''' Welsh'''.
Work continues to support languages with complex requirements, such as Korean and Japanese. These languages use [[w:input method editor|input method editors]] ("IMEs”). Recent improvements to cursoring, backspace, and delete behavior will simplify typing in VisualEditor for these users.
The design for the image selection process is now using a "masonry fit" model. Images in the search results are displayed at the same height but at variable widths, similar to bricks of different sizes in a masonry wall, or the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Mode parameter|"packed" mode in image galleries]]. This style helps you find the right image by making it easier to see more details in images.
You can now '''drag and drop categories''' to re-arrange their order of appearance on the page.
The pop-up window that appears when you click on a reference, image, link, or other element, is called the "context menu". It now displays additional useful information, such as the destination of the link or the image's filename. The team has also added an explicit "Edit" button in the context menu, which helps new editors open the tool to change the item.
'''Invisible templates are marked by a puzzle piece icon''' so they can be interacted with. Users also will be able to see and edit HTML anchors now in section headings.
Users of the TemplateData GUI editor can now set a string as an optional text for the 'deprecated' property in addition to boolean value, which lets you tell users of the template what they should do instead. ([https://phabricator.wikimedia.org/T90734 T90734])
=== Looking ahead ===
The special character inserter in VisualEditor will soon use the same special character list as the wikitext editor. Admins at each wiki will also have the option of creating a custom section for frequently used characters at the top of the list. Instructions for customizing the list will be posted [[:mw:VisualEditor/Special_characters|at mediawiki.org]].
The team is discussing a test of VisualEditor with new users at the English Wikipedia, to see whether they have met their goals of making VisualEditor suitable for those editors. The timing is unknown, but might be relatively soon. ([https://phabricator.wikimedia.org/T90666 T90666])
=== Let's work together ===
* Share your ideas and ask questions at [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=VisualEditor/Feedback&lqt_method=talkpage_new_thread mw:VisualEditor/Feedback].
* Can you translate from English into any other language? Please check [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3AMessageGroupStats&x=D&group=ext-visualeditor-ve&suppressempty=1 this list] to see whether more interface translations are needed for your language. [[m:User talk:Elitre (WMF)|Contact us]] to get an account if you want to help!
* The design research team wants to see how real editors work. Please [https://jfe.qualtrics.com/form/SV_6R04ammTX8uoJFP sign up for their research program].
* File requests for language-appropriate "{{Int:visualeditor-annotationbutton-bold-tooltip}}" and "{{Int:visualeditor-annotationbutton-italic-tooltip}}" icons for the character formatting menu [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/create/?projects=PHID-PROJ-dafezmpv6huxg3taml24 in Phabricator].
Subscribe, unsubscribe or change the page where this newsletter is delivered at [[:m:VisualEditor/Newsletter|Meta]]. If you aren't reading this in your favorite language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly, so that we can notify you when the next issue is ready. Thank you!
— <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]]</span>
</div> 19:48, 10 мшаҧы 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=11742174 -->
== [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/Call for candidates|Nominations are being accepted for 2015 Wikimedia Foundation elections]] ==
''This is a message from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/Committee|2015 Wikimedia Foundation Elections Committee]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/MassMessages/Accepting nominations|Translations]] are available.''
[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical (2012-2016).svg|100px|right]]
Greetings,
I am pleased to announce that nominations are now being accepted for the 2015 Wikimedia Foundation Elections. This year the Board and the FDC Staff are looking for a diverse set of candidates from regions and projects that are traditionally under-represented on the board and in the movement as well as candidates with experience in technology, product or finance. To this end they have [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/Call for candidates|published letters]] describing what they think is needed and, recognizing that those who know the community the best are the community themselves, the election committee is [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015|accepting nominations]] for community members you think should run and will reach out to those nominated to provide them with information about the job and the election process.
This year, elections are being held for the following roles:
''Board of Trustees''<br/>
The Board of Trustees is the decision-making body that is ultimately responsible for the long term sustainability of the Foundation, so we value wide input into its selection. There are three positions being filled. More information about this role can be found at [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/Board elections/2015|the board elections page]].
''Funds Dissemination Committee (FDC)''<br/>
The Funds Dissemination Committee (FDC) makes recommendations about how to allocate Wikimedia movement funds to eligible entities. There are five positions being filled. More information about this role can be found at [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/FDC elections/2015|the FDC elections page]].
''Funds Dissemination Committee (FDC) Ombud''<br/>
The FDC Ombud receives complaints and feedback about the FDC process, investigates complaints at the request of the Board of Trustees, and summarizes the investigations and feedback for the Board of Trustees on an annual basis. One position is being filled. More information about this role can be found at [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/FDC Ombudsperson elections/2015|the FDC Ombudsperson elections page]].
The candidacy submission phase lasts from 00:00 UTC April 20 to 23:59 UTC May 5 for the Board and from 00:00 UTCApril 20 to 23:59 UTC April 30 for the FDC and FDC Ombudsperson. This year, we are accepting both self-nominations and nominations of others. More information on this election and the nomination process can be found on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015|the 2015 Wikimedia elections page on Meta-Wiki]].
Please feel free to post a note about the election on your project's village pump. Any questions related to the election can be posted on the talk page on Meta, or sent to the election committee's mailing list, board-elections -at- wikimedia.org
On behalf of the Elections Committee,<br/>
-Gregory Varnum ([[m:User:Varnent|User:Varnent]])<br/>
Coordinator, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/Committee|2015 Wikimedia Foundation Elections Committee]]
''Posted by the [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/Committee|2015 Wikimedia Foundation Elections Committee]], 05:03, 21 April 2015 (UTC) • [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/MassMessages/Accepting nominations|Translate]] • [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections 2015|Get help]]''
<!-- Сообщение отправил Участник:Varnent@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=11918510 -->
== [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/MassMessages/FDC voting has begun|Wikimedia Foundation Funds Dissemination Committee elections 2015]] ==
[[File:Wikimedia Foundation RGB logo with text.svg|right|75px|link=m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/MassMessages/FDC voting has begun]]
''This is a message from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/Committee|2015 Wikimedia Foundation Elections Committee]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/MassMessages/FDC voting has begun|Translations]] are available.''
[[m:Special:SecurePoll/vote/336|Voting has begun]] for [[m:Wikimedia Foundation elections 2015#Requirements|eligible voters]] in the 2015 elections for the ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/FDC elections/2015|Funds Dissemination Committee]]'' (FDC) and ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/FDC Ombudsperson elections/2015|FDC Ombudsperson]]''. Questions and discussion with the candidates for the ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/FDC elections/2015/Questions|Funds Dissemination Committee]]'' (FDC) and ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/FDC Ombudsperson elections/2015/Questions|FDC Ombudsperson]]'' will continue during the voting. Nominations for the ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/Board elections/2015|Board of Trustees]]'' will be accepted until 23:59 UTC May 5.
The ''[[m:Special:MyLanguage/Grants:APG/Funds Dissemination Committee|Funds Dissemination Committee]]'' (FDC) makes recommendations about how to allocate Wikimedia movement funds to eligible entities. There are five positions on the committee being filled.
The ''[[m:Special:MyLanguage/Grants:APG/Funds Dissemination Committee/Ombudsperson role, expectations, and selection process|FDC Ombudsperson]]'' receives complaints and feedback about the FDC process, investigates complaints at the request of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Board of Trustees]], and summarizes the investigations and feedback for the Board of Trustees on an annual basis. One position is being filled.
The voting phase lasts from 00:00 UTC May 3 to 23:59 UTC May 10. '''[[m:Special:SecurePoll/vote/336|Click here to vote]].''' Questions and discussion with the candidates will continue during that time. '''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/FDC elections/2015/Questions|Click here to ask the FDC candidates a question]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/FDC Ombudsperson elections/2015/Questions|Click here to ask the FDC Ombudsperson candidates a question]].''' More information on the candidates and the elections can be found on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/FDC elections/2015|2015 FDC election page]], the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/FDC Ombudsperson elections/2015|2015 FDC Ombudsperson election page]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/Board elections/2015|2015 Board election page]] on Meta-Wiki.
On behalf of the Elections Committee,<br/>
-Gregory Varnum ([[m:User:Varnent|User:Varnent]])<br/>
Volunteer Coordinator, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/Committee|2015 Wikimedia Foundation Elections Committee]]
''Posted by the [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] 03:45, 4 May 2015 (UTC) • [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/MassMessages/FDC voting has begun|Translate]] • [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections 2015|Get help]]''
<!-- Сообщение отправил Участник:Varnent@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=12082785 -->
== New Wikipedia Library Accounts Available Now (May 2015) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Apologies for writing in English, please help translate this into your local language.''
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|150px|The TWL OWL says sign up today!]]
Today [[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] announces signups for more free, full-access accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for new accounts and research materials from:
* '''[[w:en:WP:MIT|MIT Press Journals]]''' — scholarly journals in the humanities, sciences, and social sciences (200 accounts)
* '''[[w:en:WP:Loeb|Loeb Classical Library]]''' — Harvard University Press versions of Classical Greek and Latin literature with commentary and annotation (25 accounts)
* '''[[w:en:Wikipedia:RIPM|RIPM]]''' — music periodicals published between 1760 and 1966 (20 accounts)
* '''[[w:en:WP:SAGE Stats|Sage Stats]]''' — social science data for geographies within the United States (10 accounts)
* '''[[w:en:WP:HeinOnline|HeinOnline]]''' — an extensive legal research database, including 2000 law-related journals as well as international legal history materials (25 accounts)
Many other partnerships with accounts available are listed on [[w:en:WP:The_Wikipedia_Library/Journals|our partners page]], including [[w:en:WP:Project MUSE|Project MUSE]], [[w:en:Wikipedia:JSTOR|JSTOR]], [[w:en:WP:DeGruyter|DeGruyter]], [[w:en:WP:Newspapers.com|Newspapers.com]] and [[w:en:WP:BNA|British Newspaper Archive]]. Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 22:12, 4 лаҵара 2015 (UTC)
:''We need your help! Help coordinate Wikipedia Library's account distribution and global development! Please join our team at [https://meta.wikimedia.org/wiki/The_Wikipedia_Library/Coordinators/Signup Global our new coordinator signup].''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List]</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Sadads@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=12114173 -->
== Content Translation beta-feature is now available ==
Здравствуйте,
Инструмент [[mw:Content_translation|Content Translation]] был включен как бета-функция в Абхазской Википедии. Чтобы переводить, включите [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|бета-функцию]] и пройдите на страницу [[Special:Contributions|вашего вклада]] или [[Special:CX|прямо на страницу перевода]], выберите язык, с которого вы переводите, и напишите название статьи, которую вы хотите перевести. Если такая статья уже есть на вашем языке, будет показано предупреждение. Когда вы закончите писать перевод, вы можете опубликовать её как полноценную страницу в Абхазской Википедии. Если страница с таким же названием будет создана пока вы переводите, вам будет предложено сохранить ваш перевод как черновик в вашем пространстве пользователя. Количество созданных статей показано на [[Special:CXStats|странице статистики]].
Это первая проба этого инструмента на вашем языке, и возможно, что вы обнаружите неисправности, о которых мы ещё не знаем. Мы будем отслеживать как инструмент используется здесь, но мы просим вас сообщать нам о найденных вами неисправностях на странице обсуждения, или через Фабрикатор. Вы можете найти дополнительную информацию на [[:mw:Content translation|странице описания проекта]].
Спасибо!
Hello, [[mw:Content_translation|Content Translation]] has now been enabled as an opt-in beta feature on this Wikipedia. To start translating, enable the beta feature and go to [[Special:ContentTranslation]] or to your contributions page and create a new translation by selecting the source language, the article name and target language. If the article already exists then a warning will be displayed. After you translate the article, you can publish it directly as a new page on the Wikipedia. In case the article gets created by another user while you were translating, you will see an option to save the newly published translation under your user namespace. The number of published pages can be seen on the [[Special:CXStats|Content Translation stats page]].
Since, this is the first time we have installed the tool on this Wikipedia, there are chances that there may be some problems or service disruptions which we are not yet aware of. We will be monitoring the usage to check for any failures or issues, but please do let us know on the [[:mw:Talk:Content_translation|Content Translation talk page]] or through [https://phabricator.wikimedia.org/T97966 Phabricator] if you spot any problems that prevent you from using the tool. For more information, please read [[:mw:Content_translation#Try_the_tool|about how to use the tool]]. You can also view a [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ee/Content_Translation_Screencast_%28English%29.webm short screencast] on how to use Content Translation. My apologies for writing this announcement only in English and Russian. Please feel free to translate this message for wider distribution. Thank you.--[[Алахәыла:Runab WMF|Runab WMF]] ([[Алахәыла ахцәажәара:Runab WMF|обсуждение]]) 17:40, 7 лаҵара 2015 (UTC)
== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:SecurePoll/vote/339?setlang=ab Wikimedia Foundation Board of Trustees elections 2015] ==
[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical (2012-2016).svg|right|100px|link=metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/MassMessages/Board voting has begun]]
''This is a message from the [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/Committee|2015 Wikimedia Foundation Elections Committee]]. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/MassMessages/Board voting has begun|Translations]] are available.''
[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:SecurePoll/vote/339?setlang=ab Voting has begun] for [[metawiki:Wikimedia Foundation elections 2015#Requirements|eligible voters]] in the 2015 elections for the ''[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/Board elections/2015|Wikimedia Foundation Board of Trustees]]''. Questions and discussion with the candidates for the ''[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/Board elections/2015/Questions|Board]]'' will continue during the voting.
The ''[[metawiki:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]]'' is the ultimate governing authority of the Wikimedia Foundation, a 501(c)(3) non-profit organization registered in the United States. The Wikimedia Foundation manages many diverse projects such as Wikipedia and Commons.
The voting phase lasts from 00:00 UTC May 17 to 23:59 UTC May 31. '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:SecurePoll/vote/339?setlang=ab Click here to vote].''' More information on the candidates and the elections can be found on the [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/Board elections/2015|2015 ''Board'' election page]] on Meta-Wiki.
On behalf of the Elections Committee,<br/>
-Gregory Varnum ([[metawiki:User:Varnent|User:Varnent]])<br/>
Volunteer Coordinator, [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/Committee|2015 Wikimedia Foundation Elections Committee]]
''Posted by the [[metawiki:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] 17:20, 17 May 2015 (UTC) • [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections 2015/MassMessages/Board voting has begun|Translate]] • [[metawiki:Talk:Wikimedia Foundation elections 2015|Get help]]''
<!-- Сообщение отправил Участник:Varnent@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=12206621 -->
== Pywikibot compat will no longer be supported - Please migrate to pywikibot core ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<small>Sorry for English, I hope someone translates this.</small><br />
[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] (then "Pywikipediabot") was started back in 2002. In 2007 a new branch (formerly known as "rewrite", now called "core") was started from scratch using the MediaWiki API. The developers of Pywikibot have decided to stop supporting the compat version of Pywikibot due to bad performance and architectural errors that make it hard to update, compared to core. If you are using pywikibot compat it is likely your code will break due to upcoming MediaWiki API changes (e.g. [[phab:T101524|T101524]]). It is highly recommended you migrate to the core framework. There is a [[mw:Manual:Pywikibot/Compat deprecation|migration guide]], and please [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Communication|contact us]] if you have any problem.
There is an upcoming MediaWiki API breaking change that compat will not be updated for. If your bot's name is in [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2015-June/081931.html this list], your bot will most likely break.
Thank you,<br />
The Pywikibot development team, 19:30, 5 June 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Ladsgroup@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=12271740 -->
== Pywikibot compat will no longer be supported - Please migrate to pywikibot core ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<small>Sorry for English, I hope someone translates this.</small><br />
[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] (then "Pywikipediabot") was started back in 2002. In 2007 a new branch (formerly known as "rewrite", now called "core") was started from scratch using the MediaWiki API. The developers of Pywikibot have decided to stop supporting the compat version of Pywikibot due to bad performance and architectural errors that make it hard to update, compared to core. If you are using pywikibot compat it is likely your code will break due to upcoming MediaWiki API changes (e.g. [[phab:T101524|T101524]]). It is highly recommended you migrate to the core framework. There is a [[mw:Manual:Pywikibot/Compat deprecation|migration guide]], and please [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Communication|contact us]] if you have any problem.
There is an upcoming MediaWiki API breaking change that compat will not be updated for. If your bot's name is in [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2015-June/081931.html this list], your bot will most likely break.
Thank you,<br />
The Pywikibot development team, 19:30, 5 June 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Ladsgroup@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=12271740 -->
== VisualEditor News #3—2015 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
<div style="margin:0.5em;width:230px;{{#switch:ltr|rtl=float:left;margin-left:0;|#default=float:right;margin-right:0;}}border:1px solid #AAA;padding:0.5em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200x70px|center|alt=VisualEditor]]
'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
When you click on a link to an article, you now see more information:
<br><br>
[[File:VisualEditor-context menu-link tool.png|alt=Screenshot showing the link tool's context menu|centre|frameless|230x230px]]
<br>
The link tool has been re-designed:
<br><br>
[[File:VisualEditor link tool 2015.png|alt=Screenshot of the link inspector|centre|frameless|230x230px]]
<br>
There are separate tabs for linking to internal and external pages.
[[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/User guide|The user guide]] has more information about how to use VisualEditor.
</div></div>
Since the last newsletter, the [[mw:VisualEditor|Editing Team]] has created new interfaces for the link and citation tools and fixed many bugs and changed some elements of the design. Some of these bugs affected users of VisualEditor on mobile devices. Status reports are posted [[mw:VisualEditor/changelog|on mediawiki.org]]. The worklist for April through June is available [[phab:project/sprint/board/1113/|in Phabricator]].
A [[m:Research:VisualEditor's_effect_on_newly_registered_editors/May_2015_study|test of VisualEditor's effect on new editors]] at the English Wikipedia has just completed the first phase. During this test, half of newly registered editors had VisualEditor automatically enabled, and half did not. The main goal of the study is to learn which group was more likely to save an edit and to make productive, unreverted edits. Initial [[m:Research:VisualEditor's_effect_on_newly_registered_editors/May_2015_study#Results|results will be posted at Meta]] later this month.
=== Recent improvements ===
'''Auto-fill features''' '''for citations''' are available at a few Wikipedias through the '''[[:mw:Citoid|citoid service]]'''. Citoid takes a [[:en:URL|URL]] or [[:en:Digital object identifier|DOI]] for a reliable source, and returns a pre-filled, pre-formatted bibliographic citation. If Citoid is enabled on your wiki, then the design of the citation workflow changed during May. All citations are now created inside a single tool. Inside that tool, choose the tab you want ({{int:citoid-citeFromIDDialog-mode-auto}}, {{int: citoid-citeFromIDDialog-mode-manual}}, or {{int:citoid-citeFromIDDialog-mode-reuse}}). The cite button is now labeled with the word "{{int:visualeditor-toolbar-cite-label}}" rather than a book icon, and the autofill citation dialog now has a more meaningful label, "{{Int:Citoid-citeFromIDDialog-lookup-button}}", for the submit button.
The '''link tool''' has been redesigned based on feedback from Wikipedia editors and user testing. It now has two separate sections: one for links to articles and one for external links. When you select a link, its pop-up context menu shows the name of the linked page, a thumbnail image from the linked page, Wikidata's description, and appropriate icons for disambiguation pages, redirect pages and empty pages (where applicable). Search results have been reduced to the first five pages. Several bugs were fixed, including a dark highlight that appeared over the first match in the link inspector. ([[phab:T98085|T98085]])
The '''special character inserter''' in VisualEditor now uses the same special character list as the wikitext editor. Admins at each wiki can also create a custom section for frequently used characters at the top of the list. Please read the instructions for customizing the list [[mw:VisualEditor/Special_characters|at mediawiki.org]]. Also, there is now a tooltip to describing each character in the special character inserter. ([[phab:T70425|T70425]])
Several improvements have been made to '''templates'''. When you search for a template to insert, the list of results now contains descriptions of the templates. The parameter list inside the template dialog now remains open after inserting a parameter from the list, so that users don’t need to click on "{{Int:visualeditor-dialog-transclusion-add-param}}" each time they want to add another parameter. ([[phab:T95696|T95696]]) The team added a '''new property for TemplateData''', "{{int: templatedata-doc-param-example}}", for template parameters. This optional, translatable property will show up when there is text describing how to use that parameter. ([[phab:T53049|T53049]])
The '''design''' of the main toolbar and several other elements have changed slightly, to be consistent with the MediaWiki theme. In the Vector skin, individual items in the menu are separated visually by pale gray bars. Buttons and menus on the toolbar can now contain both an icon and a text label, rather than just one or the other. This new design feature is being used for the cite button on wikis where the Citoid service is enabled.
The team has released a long-desired improvement to the handling of '''non-existent images'''. If a non-existent image is linked in an article, then it is now visible in VisualEditor and can be selected, edited, replaced, or removed.
=== Let's work together ===
* Share your ideas and ask questions at [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=VisualEditor/Feedback&lqt_method=talkpage_new_thread mw:VisualEditor/Feedback].
* The weekly task triage meetings continue to be open to volunteers, usually on Wednesday at 12:00 (noon) PDT (19:00 UTC). Learn how to join the meetings and how to nominate bugs at [[:mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|mw:VisualEditor/Weekly triage meetings]]. You do not need to attend the meeting to nominate a bug for consideration as a Q4 blocker, though. Instead, go to Phabricator and "associate" the [[phab:tag/editing_department_2014_15_q4_blockers/|VisualEditor Q4 blocker project]] with the bug.
* If your Wikivoyage, Wikibooks, Wikiversity, or other community wants to have VisualEditor made available by default to contributors, then please contact [[:m:User:Jdforrester (WMF)|James Forrester]].
* If you would like to request the Citoid automatic reference feature for your wiki, please post a request in the [[phab:tag/citoid/|Citoid project on Phabricator]]. Include links to the [[:mw:Help:TemplateData|TemplateData]] for the most important citation templates on your wiki.
*The team is planning the second VisualEditor-related "translathon" for July. Please follow [https://phabricator.wikimedia.org/T91108 this task on Phabricator] for details and updates! Announcements will follow in due course.
Subscribe, unsubscribe or change the page where this newsletter is delivered at [[:m:VisualEditor/Newsletter|Meta]]. If you aren't reading this in your favorite language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly, so that we can notify you when the next issue is ready. Thank you!
— <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]]</span>
</div>10:44, 13 рашәара 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=12206605 -->
== New Wikipedia Library Accounts Available Now (June 2015) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|150px|The TWL OWL says sign up today!]]
Today [[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] announces signups for more free, full-access accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for new accounts and research materials from:
* '''[[w:en:WP:TANDF|Taylor & Francis]]''' — academic publisher of journals. The pilot includes two subject collections: Arts & Humanities and Biological, Environment & Earth Sciences. (30 accounts)
*'''[[w:en:WP:World Bank|World Bank eLibrary]]''' — digital platform containing all books, working papers, and journal articles published by the World Bank from the 1990s to the present. (100 accounts)
* '''[[w:en:WP:AAAS|AAAS]]''' — general interest science publisher, who publishes the journal ''Science'' among other sources (50 accounts)
'''New French-Language Branch!'''
* '''[[w:en:Wikipedia:Erudit|Érudit]]''' ([[w:fr:Wikip%C3%A9dia:%C3%89rudit|en Francais]]) — Érudit is a French-Canadian scholarly aggregator primarily, humanities and social sciences, and contains sources in both English and French. Signups on both English and French Wikipedia (50 accounts).
* '''[[w:en:WP:Cairn|Cairn.info]]''' ([[w:fr:Wikip%C3%A9dia:Cairn|en Francais]]) — Cairn.info is a Switzerland based online web portal of scholarly materials in the humanities and social sciences. Most sources are in French, but some also in English. Signups on both English and French Wikipedia (100 accounts).
* '''[[w:fr:WP:L'Harmattan|L'Harmattan]]''' — French language publisher across a wide range of non-fiction and fiction, with a strong selection of francophone African materials (1000 accounts).
Many other partnerships with accounts available are listed on [[meta:The_Wikipedia_Library/Journals|our partners page]], including an expansion of accounts for [[w:en:WP:RSUK|Royal Society journals]] and remaining accounts on [[w:en:WP:Project MUSE|Project MUSE]], [[w:en:Wikipedia:JSTOR|JSTOR]], [[w:en:WP:DeGruyter|DeGruyter]], [[w:en:WP:Highbeam|Highbeam]] [[w:en:WP:Newspapers.com|Newspapers.com]] and [[w:en:WP:BNA|British Newspaper Archive]]. If you have suggestions for journals or databases we should seek access to [[meta:The_Wikipedia_Library/Journals/Requests|make a request]]! Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 22:08, 15 June 2015 (UTC)
:''We need your help! Help coordinate Wikipedia Library's account distribution and global development! Please join our team at [[meta:The_Wikipedia_Library/Coordinators/Signup|our new coordinator signup]].''<br>
:<small>This message was delivered via the [[meta:MassMessage#Global_message_delivery| Global Mass Message]] tool to [[meta:Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library|The Wikipedia Library Global Delivery List]]</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Sadads@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=12455967 -->
== HTTPS ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Apologies for writing in English.
Hi everyone.
Over the last few years, the Wikimedia Foundation has [http://blog.wikimedia.org/2013/08/01/future-https-wikimedia-projects/ been working] towards enabling [[m:Special:MyLanguage/HTTPS|HTTPS]] by default for all users, including unregistered ones, for better privacy and security for both readers and editors. This has taken a long time, as there were different aspects to take into account. Our servers haven't been ready to handle it. The Wikimedia Foundation has had to balance sometimes conflicting goals.
[https://blog.wikimedia.org/2015/06/12/securing-wikimedia-sites-with-https/ Forced HTTPS] has just been implemented on all Wikimedia projects. Some of you might already be aware of this, as a few Wikipedia language versions were converted to HTTPS last week and the then affected communities were notified.
Most of Wikimedia editors shouldn't be affected at all. If you edit as registered user, you've probably already had to log in through HTTPS. We'll keep an eye on this to make sure everything is working as it should. Do get in touch with [[:m:HTTPS#Help!|us]] if you have any problems after this change or contact me if you have any other questions.
/[[:m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]
</div> 21:57, 19 рашәара 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/HTTPS_global_message_delivery/1&oldid=12471972 -->
== Please join the 2nd edition of the VisualEditor Translathon ==
<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[File:VisualEditor-logo-pacifico.svg|right|200px]]
Hello!
I'm pleased to announce the 2nd edition of the '''VisualEditor Translathon'''.
It is a translation rally, focused on interface messages and help pages related to [[:mw:VisualEditor|VisualEditor]].
In order to participate, you need to '''[[:betawiki:Project:VisualEditor/2015_Translathon|sign up on the Translathon page]]''' on TranslateWiki.
The top 3 contributors will each win a Wikipedia t-shirt of their choice from [//store.wikimedia.org/ the Wikipedia store]<ref>You can choose between any short-sleeve shirt, or other items for the same value.</ref>.
Translations made between '''July 15th and July 19th''' ([//www.timeanddate.com/time/zones/cdt CDT time zone]) qualify<ref>This means both new translations, and updates for messages in the "Outdated" tab of the translation interface.</ref>.
If you are at [//wikimania2015.wikimedia.org/wiki/Wikimania Wikimania Mexico] this year, you are also welcome to join a related sprint during the hackathon in '''Workplace 1 - Don Américo, Thursday 16 July at 4pm (CDT)''' at the conference venue, so you can meet other fellow translators and [//wikimania2015.wikimedia.org/wiki/Hackathon#Hackathon_Day_2 get support if you need some].
Interface messages have the priority. You will need to create an account at translatewiki.net in order to work on them, if you don't have one. ''It is recommended to create the account ASAP'', so that it can be confirmed in time.
You can also help translate documentation pages about VisualEditor on mediawiki.org. You can use your Wikipedia account to work there.
You will find instructions, links and other details [[:betawiki:Project:VisualEditor/2015_Translathon|on the Translathon page]].
Thanks for your attention, and happy translating! <br>
[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] 20:56, 13 ҧхынгәы 2015 (UTC)
<references />
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Phase_5_wikis&oldid=11630802 -->
== Proposal to create PNG thumbnails of static GIF images ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:(R)-3-phenyl-cyclohexanone.gif|255px|thumb|The thumbnail of this gif is of really bad quality.]]
[[File:(R)-3-phenyl-cyclohanone.png|255px|thumb|How a PNG thumb of this GIF would look like]]
There is a [[w:c:Commons:Village_pump/Proposals#Create_PNG_thumbnails_of_static_GIF_images|proposal]] at the Commons Village Pump requesting feedback about the thumbnails of static GIF images: It states that static GIF files should have their thumbnails created in PNG. The advantages of PNG over GIF would be visible especially with GIF images using an alpha channel. (compare the thumbnails on the side)
This change would affect all wikis, so if you support/oppose or want to give general feedback/concerns, please post them to the [[w:c:Commons:Village_pump/Proposals#Create_PNG_thumbnails_of_static_GIF_images|proposal page]]. Thank you. --[[w:c:User:McZusatz|McZusatz]] ([[w:c:User talk:McZusatz|talk]]) & [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 05:07, 24 ҧхынгәы 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:-revi@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=12485605 -->
== Proposal to create PNG thumbnails of static GIF images ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:(R)-3-phenyl-cyclohexanone.gif|255px|thumb|The thumbnail of this gif is of really bad quality.]]
[[File:(R)-3-phenyl-cyclohanone.png|255px|thumb|How a PNG thumb of this GIF would look like]]
There is a [[w:c:Commons:Village_pump/Proposals#Create_PNG_thumbnails_of_static_GIF_images|proposal]] at the Commons Village Pump requesting feedback about the thumbnails of static GIF images: It states that static GIF files should have their thumbnails created in PNG. The advantages of PNG over GIF would be visible especially with GIF images using an alpha channel. (compare the thumbnails on the side)
This change would affect all wikis, so if you support/oppose or want to give general feedback/concerns, please post them to the [[w:c:Commons:Village_pump/Proposals#Create_PNG_thumbnails_of_static_GIF_images|proposal page]]. Thank you. --[[w:c:User:McZusatz|McZusatz]] ([[w:c:User talk:McZusatz|talk]]) & [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 08:56, 24 ҧхынгәы 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:-revi@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=12485605 -->
== What does a Healthy Community look like to you? ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:Community Health Cover art News portal.png|300px|right]]
Hi, <br>
The Community Engagement department at the Wikimedia Foundation has launched a new learning campaign. The WMF wants to record community impressions about what makes a healthy online community.
Share your views and/or create a drawing and take a chance to win a Wikimania 2016 scholarship!
Join the WMF as we begin a conversation about Community Health. Contribute a drawing or answer the questions [[meta:Grants:Evaluation/Community Health learning campaign|on the campaign's page.]]
=== Why get involved? ===
'''The world is changing. The way we relate to knowledge is transforming.''' As the next billion people come online, the Wikimedia movement is working to bring more users on the wiki projects. The way we interact and collaborate online are key to building sustainable projects. How accessible are Wikimedia projects to newcomers today? Are we helping each other learn?
<br/>
Share your views on this matter that affects us all!
<br>
'''We invite everyone to take part in this learning campaign. Wikimedia Foundation will distribute one Wikimania Scholarship 2016 among those participants who are eligible.'''
=== More information ===
* All participants must have a registered user of at least one month antiquity on any Wikimedia project before the starting date of the campaign.
* <span style="border-bottom:1px dotted"> All eligible contributions must be done until '''August 23, 2015 at <nowiki>23:59</nowiki> UTC''' </span>
* <big> Wiki link: '''[[meta:Grants:Evaluation/Community Health learning campaign|Community Health learning campaign]]''' </big>
* URL https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Evaluation/Community_Health_learning_campaign
* Contact: [[meta:user:MCruz (WMF)|María Cruz]] / Twitter: {{@}}WikiEval #CommunityHealth / email: eval{{@}}wikimedia{{dot}}org
<br>
Happy editing!
<br>
<br>
[[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 23:42, 31 ҧхынгәы 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:MCruz (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=12909005 -->
== Wikidata: Access to data from arbitrary items is coming ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
(Sorry for writing in English)
When using data from Wikidata on Wikipedia and other sister projects, there is currently a limitation in place that hinders some use cases: data can only be accessed from the corresponding item. So, for example, the Wikipedia article about Berlin can only get data from the Wikidata item about Berlin but not from the item about Germany. This had technical reasons. We are now removing this limitation. It is already done for many projects. Your project is one of the next ones. We will roll out this feature here on August 12.
We invite you to play around with this new feature if you are one of the people who have been waiting for this for a long time. If you have technical issues/questions with this you can come to [[d:Wikidata:Contact the development team]].
A note of caution: Please be careful with how many items you use for a single page. If it is too many pages, loading might get slow. We will have to see how the feature behaves in production to see where we need to tweak and how.
How to use it, once it is enabled:
* Parser function: <nowiki>{{#property:P36|from=Q183}}</nowiki> to get the capital from the item about Germany
* Lua: see [[mw:Extension:Wikibase Client/Lua]]
Cheers [[:d:User:Lydia Pintscher (WMDE)|Lydia Pintscher]] [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 17:46, 3 нанҳәа 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Lydia Pintscher (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lydia_Pintscher_(WMDE)/Distribution_List&oldid=12981073 -->
== Wikidata: Access to data from arbitrary items is here ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
(Sorry for writing in English)
Hi everyone,
As I have previously announced here we have now enabled the arbitrary access feature here. This means from now on you can make use of data from any Wikidata item in any article here. Before you could for example only access data about Berlin in the article about Berlin. If you want to find out more or have questions please come to [[d:Wikidata:Arbitrary access]]. I hope this will open up great possibilities for you and make your work easier.
Cheers [[:d:Lydia Pintscher (WMDE)|Lydia Pintscher (WMDE)]] 13:32, 12 нанҳәа 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Lydia Pintscher (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lydia_Pintscher_(WMDE)/Distribution_List&oldid=12983468 -->
== VisualEditor News #4—2015 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''[[:m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2015/August|Read this in another language]] • [[:m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
<div style="margin:0.5em;width:230px;{{#switch:ltr|rtl=float:left;margin-left:0;|#default=float:right;margin-right:0;}}border:1px solid #AAA;padding:0.5em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200x70px|center|alt=VisualEditor]]
'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
You can add quotations marks before and after a title or phrase with a single click.
Select the relevant text. Find the correct quotations marks in the special character inserter tool (marked as Ω in the toolbar).<br><br>
[[File:VisualEditor Special character inserter quotation 2.png|alt=Screenshot showing the special character tool, selected text, and the special character that will be inserted|centre|frameless|230px]]
<br>
Click the button. VisualEditor will add the quotation marks on either side of the text you selected.<br><br>
[[File:VisualEditor Special character inserter quotation 3.png|alt=Screenshot showing the special character tool and the same text after the special character has been inserted|centre|frameless|230px]]
<br>
You can read and help translate [[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use VisualEditor.
</div></div>
Since the last newsletter, the [[mw:VisualEditor|Editing Team]] have been working on mobile phone support. They have fixed many bugs and improved language support. They post weekly status reports [[mw:VisualEditor/changelog|on mediawiki.org]]. Their workboard is available [[phab:project/board/483/|in Phabricator]]. Their [[mediawikiwiki:VisualEditor/Current_priorities|current priorities]] are improving language support and functionality on mobile devices.
=== Wikimania ===
The team attended Wikimania 2015 in Mexico City. There they participated in the Hackathon and met with individuals and groups of users. They also made several presentations about [[c:File:How_we_made_VisualEditor_faster.pdf|VisualEditor]] and the [[:c:File:Wikimania_2015_–_Editing_Department_–_Beyond_Editing.pdf|future of editing]].
Following Wikimania, we announced winners for the [https://translatewiki.net/wiki/Project:VisualEditor/2015_Translathon VisualEditor 2015 Translathon]. Our thanks and congratulations to users ''Halan-tul'', ''Renessaince'', ''<span lang="ne" dir="ltr">जनक राज भट्ट</span> (Janak Bhatta)'', ''Vahe Gharakhanyan'', ''Warrakkk'', and ''Eduardogobi''.
For '''interface messages''' (translated at [https://translatewiki.net translatewiki.net]), we saw the initiative affecting 42 languages. The average progress in translations across all languages was 56.5% before the translathon, and 78.2% after ('''+21.7%'''). In particular, Sakha improved from 12.2% to 94.2%; Brazilian Portuguese went from 50.6% to 100%; Taraškievica went from 44.9% to 85.3%; Doteli went from 1.3% to 41.2%. Also, while 1.7% of the messages were outdated across all languages before the translathon, the percentage dropped to 0.8% afterwards (-0.9%).
For '''documentation messages''' (on mediawiki.org), we saw the initiative affecting 24 languages. The average progress in translations across all languages was 26.6% before translathon, and 46.9% after ('''+20.3%'''). There were particularly notable achievements for three languages. Armenian improved from 1% to 99%; Swedish, from 21% to 99%, and Brazilian Portuguese, from 34% to 83%. Outdated translations across all languages were reduced from 8.4% before translathon to 4.8% afterwards (-3.6%).
[https://translatewiki.net/wiki/Project:VisualEditor/2015_Translathon#Graphs_(interface_messages_only) We published some graphs] showing the effect of the event on the Translathon page. We thank the translators for participating and the translatewiki.net staff for facilitating this initiative.
=== Recent improvements ===
'''Auto-fill features for citations''' can be enabled on each Wikipedia. The tool uses the '''[[:mw:Citoid|citoid service]]''' to convert a [[:en:URL|URL]] or [[:en:Digital object identifier|DOI]] into a pre-filled, pre-formatted bibliographic citation. You can see an animated GIF of the quick, [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/VisualEditor/GIFs#Auto-citing_a_source|simple process at mediawiki.org]]. So far, about a dozen Wikipedias have enabled the auto-citation tool. To enable it for your wiki, follow the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling_Citoid_on_your_wiki|instructions at mediawiki.org]].
Your wiki can customize the first section of the '''special character inserter''' in VisualEditor. Please follow the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special_characters|instructions at mediawiki.org]] to put the characters you want at the top.
In other changes, if you need to fill in a [[:mw:CAPTCHA|CAPTCHA]] and get it wrong, then you can click to get a new one to complete. VisualEditor can now display and edit [[mediawikiwiki:Extension:Graph|Vega-based graphs]]. If you use the Monobook skin, VisualEditor's appearance is now more consistent with other software.
=== Future changes ===
The team will be changing the '''appearance of selected links''' inside VisualEditor. The purpose is to make it easy to see whether your cursor is inside or outside the link. When you select a link, the link label (the words shown on the page) will be enclosed in a faint box. If you place your cursor inside the box, then your changes to the link label will be part of the link. If you place your cursor outside the box, then it will not. This will make it easy to know when new characters will be added to the link and when they will not.
On the English Wikipedia, 10% of newly created accounts are now offered both the visual and the wikitext editors. A [[m:Research:VisualEditor's_effect_on_newly_registered_editors/May_2015_study|recent controlled trial]] showed no significant difference in survival or productivity for new users in the short term. New users with access to VisualEditor were very slightly less likely to produce results that needed reverting. You can learn more about this by watching a video of the [[mediawikiwiki:Wikimedia_Research/Showcase#July_2015|July 2015 Wikimedia Research Showcase]]. The proportion of new accounts with access to both editing environments will be gradually increased over time. Eventually all new users have the choice between the two editing environments.
=== Let's work together ===
* Share your ideas and ask questions at [[:mw:VisualEditor/Feedback|mw:VisualEditor/Feedback]]. This feedback page is now using [[mw:Flow|Flow]] instead of LiquidThreads.
* <mark>Can you read and type in Korean or Japanese?</mark> Language engineer [[mw:User:DChan (WMF)|David Chan]] needs people who know which tools people use to type in some languages. If you speak Japanese or Korean, you can help him test support for these languages. Please see the instructions at [[mw:VisualEditor/IME Testing#What to test|mediawiki.org]] if you can help.
* If your wiki would like '''VisualEditor enabled on another namespace''', you can file a request in Phabricator. Please include a link to a community discussion about the requested change.
* Please file requests for language-appropriate "{{Int:visualeditor-annotationbutton-bold-tooltip}}" and "{{Int:visualeditor-annotationbutton-italic-tooltip}}" icons for the styling menu [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/create/?projects=PHID-PROJ-dafezmpv6huxg3taml24 in Phabricator].
* The design research team wants to see how real editors work. Please [https://jfe.qualtrics.com/form/SV_6R04ammTX8uoJFP sign up for their research program].
* The weekly task triage meetings continue to be open to volunteers, usually on Tuesdays at 12:00 (noon) PDT (19:00 UTC). Learn how to join the meetings and how to nominate bugs at [[:mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|mw:VisualEditor/Weekly triage meetings]]. You do not need to attend the meeting to nominate a bug for consideration as a Q1 blocker, though. Instead, go to Phabricator and "associate" the main [[phab:project/profile/483/|VisualEditor project]] with the bug.
If you aren't reading this in your favorite language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly, so that we can notify you when the next issue is ready. Thank you!
</div> —[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], 22:28, 14 нанҳәа 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=12980645 -->
== VisualEditor News #4—2015 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''[[:m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2015/August|Read this in another language]] • [[:m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
<div style="margin:0.5em;width:230px;{{#switch:ltr|rtl=float:left;margin-left:0;|#default=float:right;margin-right:0;}}border:1px solid #AAA;padding:0.5em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200x70px|center|alt=VisualEditor]]
'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
You can add quotations marks before and after a title or phrase with a single click.
Select the relevant text. Find the correct quotations marks in the special character inserter tool (marked as Ω in the toolbar).<br><br>
[[File:VisualEditor Special character inserter quotation 2.png|alt=Screenshot showing the special character tool, selected text, and the special character that will be inserted|centre|frameless|230px]]
<br>
Click the button. VisualEditor will add the quotation marks on either side of the text you selected.<br><br>
[[File:VisualEditor Special character inserter quotation 3.png|alt=Screenshot showing the special character tool and the same text after the special character has been inserted|centre|frameless|230px]]
<br>
You can read and help translate [[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use VisualEditor.
</div></div>
Since the last newsletter, the [[mw:VisualEditor|Editing Team]] have been working on mobile phone support. They have fixed many bugs and improved language support. They post weekly status reports [[mw:VisualEditor/changelog|on mediawiki.org]]. Their workboard is available [[phab:project/board/483/|in Phabricator]]. Their [[mediawikiwiki:VisualEditor/Current_priorities|current priorities]] are improving language support and functionality on mobile devices.
=== Wikimania ===
The team attended Wikimania 2015 in Mexico City. There they participated in the Hackathon and met with individuals and groups of users. They also made several presentations about [[c:File:How_we_made_VisualEditor_faster.pdf|VisualEditor]] and the [[:c:File:Wikimania_2015_–_Editing_Department_–_Beyond_Editing.pdf|future of editing]].
Following Wikimania, we announced winners for the [https://translatewiki.net/wiki/Project:VisualEditor/2015_Translathon VisualEditor 2015 Translathon]. Our thanks and congratulations to users ''Halan-tul'', ''Renessaince'', ''<span lang="ne" dir="ltr">जनक राज भट्ट</span> (Janak Bhatta)'', ''Vahe Gharakhanyan'', ''Warrakkk'', and ''Eduardogobi''.
For '''interface messages''' (translated at [https://translatewiki.net translatewiki.net]), we saw the initiative affecting 42 languages. The average progress in translations across all languages was 56.5% before the translathon, and 78.2% after ('''+21.7%'''). In particular, Sakha improved from 12.2% to 94.2%; Brazilian Portuguese went from 50.6% to 100%; Taraškievica went from 44.9% to 85.3%; Doteli went from 1.3% to 41.2%. Also, while 1.7% of the messages were outdated across all languages before the translathon, the percentage dropped to 0.8% afterwards (-0.9%).
For '''documentation messages''' (on mediawiki.org), we saw the initiative affecting 24 languages. The average progress in translations across all languages was 26.6% before translathon, and 46.9% after ('''+20.3%'''). There were particularly notable achievements for three languages. Armenian improved from 1% to 99%; Swedish, from 21% to 99%, and Brazilian Portuguese, from 34% to 83%. Outdated translations across all languages were reduced from 8.4% before translathon to 4.8% afterwards (-3.6%).
[https://translatewiki.net/wiki/Project:VisualEditor/2015_Translathon#Graphs_(interface_messages_only) We published some graphs] showing the effect of the event on the Translathon page. We thank the translators for participating and the translatewiki.net staff for facilitating this initiative.
=== Recent improvements ===
'''Auto-fill features for citations''' can be enabled on each Wikipedia. The tool uses the '''[[:mw:Citoid|citoid service]]''' to convert a [[:en:URL|URL]] or [[:en:Digital object identifier|DOI]] into a pre-filled, pre-formatted bibliographic citation. You can see an animated GIF of the quick, [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/VisualEditor/GIFs#Auto-citing_a_source|simple process at mediawiki.org]]. So far, about a dozen Wikipedias have enabled the auto-citation tool. To enable it for your wiki, follow the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling_Citoid_on_your_wiki|instructions at mediawiki.org]].
Your wiki can customize the first section of the '''special character inserter''' in VisualEditor. Please follow the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special_characters|instructions at mediawiki.org]] to put the characters you want at the top.
In other changes, if you need to fill in a [[:mw:CAPTCHA|CAPTCHA]] and get it wrong, then you can click to get a new one to complete. VisualEditor can now display and edit [[mediawikiwiki:Extension:Graph|Vega-based graphs]]. If you use the Monobook skin, VisualEditor's appearance is now more consistent with other software.
=== Future changes ===
The team will be changing the '''appearance of selected links''' inside VisualEditor. The purpose is to make it easy to see whether your cursor is inside or outside the link. When you select a link, the link label (the words shown on the page) will be enclosed in a faint box. If you place your cursor inside the box, then your changes to the link label will be part of the link. If you place your cursor outside the box, then it will not. This will make it easy to know when new characters will be added to the link and when they will not.
On the English Wikipedia, 10% of newly created accounts are now offered both the visual and the wikitext editors. A [[m:Research:VisualEditor's_effect_on_newly_registered_editors/May_2015_study|recent controlled trial]] showed no significant difference in survival or productivity for new users in the short term. New users with access to VisualEditor were very slightly less likely to produce results that needed reverting. You can learn more about this by watching a video of the [[mediawikiwiki:Wikimedia_Research/Showcase#July_2015|July 2015 Wikimedia Research Showcase]]. The proportion of new accounts with access to both editing environments will be gradually increased over time. Eventually all new users have the choice between the two editing environments.
=== Let's work together ===
* Share your ideas and ask questions at [[:mw:VisualEditor/Feedback|mw:VisualEditor/Feedback]]. This feedback page is now using [[mw:Flow|Flow]] instead of LiquidThreads.
* <mark>Can you read and type in Korean or Japanese?</mark> Language engineer [[mw:User:DChan (WMF)|David Chan]] needs people who know which tools people use to type in some languages. If you speak Japanese or Korean, you can help him test support for these languages. Please see the instructions at [[mw:VisualEditor/IME Testing#What to test|mediawiki.org]] if you can help.
* If your wiki would like '''VisualEditor enabled on another namespace''', you can file a request in Phabricator. Please include a link to a community discussion about the requested change.
* Please file requests for language-appropriate "{{Int:visualeditor-annotationbutton-bold-tooltip}}" and "{{Int:visualeditor-annotationbutton-italic-tooltip}}" icons for the styling menu [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/create/?projects=PHID-PROJ-dafezmpv6huxg3taml24 in Phabricator].
* The design research team wants to see how real editors work. Please [https://jfe.qualtrics.com/form/SV_6R04ammTX8uoJFP sign up for their research program].
* The weekly task triage meetings continue to be open to volunteers, usually on Tuesdays at 12:00 (noon) PDT (19:00 UTC). Learn how to join the meetings and how to nominate bugs at [[:mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|mw:VisualEditor/Weekly triage meetings]]. You do not need to attend the meeting to nominate a bug for consideration as a Q1 blocker, though. Instead, go to Phabricator and "associate" the main [[phab:project/profile/483/|VisualEditor project]] with the bug.
If you aren't reading this in your favorite language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly, so that we can notify you when the next issue is ready. Thank you!
</div> —[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], 02:40, 15 нанҳәа 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=12980645 -->
== How can we improve Wikimedia grants to support you better? ==
''My apologies for posting this message in English. Please help translate it if you can.''
Hello,
The Wikimedia Foundation would like your feedback about how we can '''[[m:Grants:IdeaLab/Reimagining WMF grants|reimagine Wikimedia Foundation grants]]''', to better support people and ideas in your Wikimedia project. Ways to participate:
*Respond to questions on [[m:Grants talk:IdeaLab/Reimagining WMF grants|the discussion page of the idea]].
*Join a [[m:Grants:IdeaLab/Events#Upcoming_events|small group conversation]].
*Learn more about [[m:Grants:IdeaLab/Reimagining WMF grants/Consultation|this consultation]].
Feedback is welcome in any language.
With thanks,
[[m:User:I JethroBT (WMF)|I JethroBT (WMF)]], [[m:Community Resources]], Wikimedia Foundation.
([[m:Grants:IdeaLab/Reimagining WMF grants/ProjectTargets|''Opt-out Instructions'']]) <small>This message was sent by [[m:User:I JethroBT (WMF)|I JethroBT (WMF)]] through [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]].</small> 23:32, 18 нанҳәа 2015 (UTC)
== Introducing the Wikimedia public policy site ==
Hi all,
We are excited to introduce a new Wikimedia Public Policy site. The site includes resources and position statements on access, copyright, censorship, intermediary liability, and privacy. The site explains how good public policy supports the Wikimedia projects, editors, and mission.
Visit the public policy portal: https://policy.wikimedia.org/
Please help translate the [[m:Public policy|statements on Meta Wiki]]. You can [http://blog.wikimedia.org/2015/09/02/new-wikimedia-public-policy-site/ read more on the Wikimedia blog].
Thanks,
[[m:User:YWelinder (WMF)|Yana]] and [[m:User:Slaporte (WMF)|Stephen]] ([[m:User talk:Slaporte (WMF)|Talk]]) 18:12, 2 цәыббра 2015 (UTC)
''(Sent with the [[m:MassMessage#Global_message_delivery|Global message delivery system]])''
<!-- Сообщение отправил Участник:Slaporte (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Slaporte_(WMF)/Announcing_public_policy_site&oldid=13439030 -->
== Introducing the Wikimedia public policy site ==
Hi all,
We are excited to introduce a new Wikimedia Public Policy site. The site includes resources and position statements on access, copyright, censorship, intermediary liability, and privacy. The site explains how good public policy supports the Wikimedia projects, editors, and mission.
Visit the public policy portal: https://policy.wikimedia.org/
Please help translate the [[m:Public policy|statements on Meta Wiki]]. You can [http://blog.wikimedia.org/2015/09/02/new-wikimedia-public-policy-site/ read more on the Wikimedia blog].
Thanks,
[[m:User:YWelinder (WMF)|Yana]] and [[m:User:Slaporte (WMF)|Stephen]] ([[m:User talk:Slaporte (WMF)|Talk]]) 19:22, 2 цәыббра 2015 (UTC)
''(Sent with the [[m:MassMessage#Global_message_delivery|Global message delivery system]])''
<!-- Сообщение отправил Участник:Slaporte (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Slaporte_(WMF)/Announcing_public_policy_site&oldid=13439030 -->
== New Wikipedia Library Database Access (September 2015) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|150px|The TWL OWL says sign up today!]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for free, full-access accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for new accounts and research materials from:
* '''[[w:en:WP:EBSCO|EBSCOHost]]''' - this is one of our largest access donations so far: access to a wide variety of academic, newspaper and magazine sources through their Academic Search Complete, Business Source Complete and MasterFILE Complete
* '''[[w:en:WP:Newspaperarchive.com|Newspaperarchive.com]]''' - historical newspapers from the United States, Canada, UK and 20 other countries, and includes an Open Access "clipping" feature (1000 accounts)
* '''[[w:en:WP:IMF|IMF Elibary]]'''- a digital collection of the IMF's reports, studies and research on global economics and development (50 accounts)
* '''[[w:en:Wikipedia:Sabinet|Sabinet]]''' - one of the largest African digital publishers, based in South Africa, with a wide range of content in English and other European and African languages (10 accounts)
* '''[[w:fr:Wikipédia:Numérique Premium|Numérique Premium]]''' - a French language social science and humanities ebook database, with topical collections on a wide range of topics (100)
*'''[[w:ar:ويكيبيديا:مكتبة_ويكيبيديا/المنهل|Al Manhal]]''' - an Arabic and English database with a wide range of sources, largely focused on or published in the Middle East (60 accounts)
*'''[[w:ar:ويكيبيديا:مكتبة ويكيبيديا/جملون|Jamalon]]''' - an Arabic book distributor, who is providing targeted book delivery to volunteers (50 editors)
Many other partnerships with accounts available are listed on [[w:en:WP:The_Wikipedia_Library/Journals|our partners page]], including expanded accounts for [[w:en:WP:Elsevier ScienceDirect|Elsevier ScienceDirect]], [[w:en:WP:BMJ|British Medical Journal]] and [[w:en:WP:Dynamed|Dynamed]] and additional accounts for [[w:en:WP:Project MUSE|Project MUSE]], [[w:en:WP:DeGruyter|DeGruyter]], [[w:en:WP:Newspapers.com|Newspapers.com]], [[w:en:WP:Highbeam|Highbeam]] and [[w:en:HeinOnline|HeinOnline]]. Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 19:42, 16 September 2015 (UTC)
:''We need help! Help us coordinate Wikipedia Library's distribution of accounts, communication of access opportunities and more! Please join our team at [https://meta.wikimedia.org/wiki/The_Wikipedia_Library/Coordinators/Signup our new coordinator signup].''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Sadads@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=13664781 -->
== Reimagining WMF grants report ==
''(My apologies for using English here, please help translate if you are able.)''
Last month, we asked for community feedback on [[m:Grants:IdeaLab/Reimagining WMF grants| a proposal to change the structure of WMF grant programs]]. Thanks to the 200+ people who participated! '''[[m:Grants:IdeaLab/Reimagining_WMF_grants/Outcomes|
A report]]''' on what we learned and changed based on this consultation is now available.
Come read about the findings and next steps as WMF’s Community Resources team begins to implement changes based on your feedback. Your questions and comments are welcome on [[m:Grants talk:IdeaLab/Reimagining WMF grants/Outcomes|the outcomes discussion page]].
With thanks, [[m:User:I JethroBT (WMF)|I JethroBT (WMF)]] 16:56, 28 цәыббра 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:I JethroBT (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Grants:IdeaLab/Reimagining_WMF_grants/ProjectTargets&oldid=13850666 -->
== VisualEditor News #5—2015 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''[[m:VisualEditor/Newsletter/2015/October|Read this in another language]] • [[:m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
<div style="margin:0.5em;width:230px;{{#switch:ltr|rtl=float:left;margin-left:0;|#default=float:right;margin-right:0;}}border:1px solid #AAA;padding:0.5em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200x70px|center|alt=VisualEditor]]
'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
You can use the visual editor on smartphones and tablets.<br><br>[[File:Switching edit modes to VisualEditor on Mobile web.png|alt=Screenshot showing the menu for switching from the wikitext editor to the visual editor|centre|frameless|230x230px]]<br>
Click the pencil icon to open the editor for a page. Inside that, use the gear menu in the upper right corner to "{{int:mobile-frontend-editor-switch-visual-editor}}".
The editing button will remember which editing environment you used last time, and give you the same one next time. The desktop site will be switching to a system similar to this one in the coming months.
<br><br>You can read and help translate [[:mw:VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use the visual editor.
</div></div>
Since the last newsletter, the [[mw:VisualEditor|VisualEditor Team]] has fixed many bugs, added new features, and made some small design changes. They post weekly status reports [[mw:VisualEditor/changelog|on mediawiki.org]]. Their workboard is available [[phab:project/board/483/|in Phabricator]]. Their [[mediawikiwiki:VisualEditor/Current_priorities|current priorities]] are improving support for languages like Japanese and Arabic, making it easier to edit on mobile devices, and providing rich-media tools for formulæ, charts, galleries and uploading.
=== Recent improvements ===
'''Educational features:''' The first time ever you use the visual editor, it now draws your attention to the {{Int:visualeditor-annotationbutton-link-tooltip}} and {{Int:visualeditor-toolbar-cite-label}} tools. When you click on the tools, it explains why you should use them. ([[Phab:T108620|T108620]]) Alongside this, the welcome message for new users has been simplified to make editing more welcoming. ([[Phab:T112354|T112354]]) More in-software educational features are planned.
'''Links:''' It is now easier to understand when you are adding text to a link and when you are typing plain text next to it. ([[Phab:T74108|T74108]], [[Phab:T91285|T91285]]) The editor now fully supports ISBN, PMID or RFC numbers. ([[Phab:T109498|T109498]], [[Phab:T110347|T110347]], [[Phab:T63558|T63558]]) These [[:en:Help:Magic_links|"magic links"]] use a custom link editing tool.
'''Uploads:''' Registered editors can now '''upload images''' and other media to Commons while editing. Click the new tab in the "{{int:visualeditor-toolbar-insert}} {{int:visualeditor-dialogbutton-media-tooltip}}" tool. You will be guided through the process without having to leave your edit. At the end, the image will be inserted. This tool is limited to one file at a time, owned by the user, and licensed under Commons's standard license. For more complex situations, the tool links to more advanced upload tools. You can also drag the image into the editor. This will be available in the wikitext editor later.
'''Mobile:''' Previously, the visual editor was available on the mobile Wikipedia site only on tablets. Now, editors can use it on all devices regardless of size if they wish. ([[Phab:T85630|T85630]]) Edit conflicts were previously broken on the mobile website. Edit conflicts can now be resolved in both wikitext and visual editors. ([[Phab:T111894|T111894]]) Sometimes templates and similar items could not be deleted on the mobile website. Selecting them caused the on-screen keyboard to hide with some browsers. Now there is a new "{{int:Visualeditor-contextitemwidget-label-remove}}" button, so that these things can be removed if the keyboard hides. ([[Phab:T62110|T62110]]) You can also edit table cells in mobile now.
'''Rich editing tools:''' You can now add and edit '''sheet''' '''music''' in the visual editor. ([[Phab:T112925|T112925]]) There are separate tabs for advanced options, such as MIDI and Ogg audio files. ([[Phab:T114227|T114227]], [[Phab:T113354|T113354]]) When editing '''formulæ''' and other blocks, errors are shown as you edit. It is also possible to edit some types of '''graphs'''; adding new ones, and support for new types, will be coming.
On the '''English Wikipedia''', the visual editor is now automatically available to anyone who creates an account. The preference switch was moved to the normal location, under [[Special:Preferences]].
=== Future changes ===
You will soon be able to '''switch from the wikitext to the visual editor''' after you start editing. ([[phab:T49779|T49779]]) Previously, you could only switch from the visual editor to the wikitext editor. Bi-directional switching will make possible a '''single edit tab.''' ([[phab:T102398|T102398]]) This project will combine the "{{int:vector-view-edit}}" and "{{int:visualeditor-ca-editsource}}" tabs into a single "{{int:vector-view-edit}}" tab, similar to the system already used on the mobile website. The "{{int:vector-view-edit}}" tab will open whichever editing environment you used last time.
=== Let's work together ===
* Share your ideas and ask questions at [[:mw:VisualEditor/Feedback|VisualEditor/Feedback]]. This feedback page uses [[mw:Flow|Flow]] for discussions.
* <mark>Can you read and type in Korean or Japanese?</mark> Language engineer [[mw:User:DChan (WMF)|David Chan]] needs people who know which tools people use to type in some languages. If you speak Japanese or Korean, you can help him test support for these languages. Please see the instructions at [[mw:VisualEditor/IME Testing#What to test|What to test]] if you can help, and report it on Phabricator ([[phab:T110654|Korean]] - [[phab:T109818|Japanese]]) or on Wikipedia ([[:ko:위키백과:시각편집기/IME|Korean]] - [[:ja:Wikipedia:ビジュアルエディター/フィードバック/IME|Japanese]]).
* Local admins can [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling_Citoid_on_your_wiki|set up the Citoid automatic reference feature for your wiki]]. If you need help, then please post a request in the [[phab:tag/citoid/|Citoid project on Phabricator]]. Include links to the [[:mw:Help:TemplateData|TemplateData]] for the most important citation templates on your wiki.
* The weekly task triage meetings are open to volunteers. Learn how to join the meetings and how to nominate bugs at [[:mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|mw:VisualEditor/Weekly triage meetings]]. You do not need to attend the meeting to nominate a bug for consideration, though. Instead, go to Phabricator and "associate" the main [[phab:project/profile/483/|VisualEditor project]] with the bug.
If you aren't reading this in your favorite language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly, so that we can notify you when the next issue is ready. Thank you!
</div>—[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], 18:18, 30 жьҭаара 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=14334116 -->
== Community Wishlist Survey ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Hi everyone! Apologies for posting in English. Translations are very welcome.
The [[:m:Community Tech|Community Tech team]] at the Wikimedia Foundation is focused on building improved curation and moderation tools for experienced Wikimedia contributors. We're now starting a '''[[:m:2015 Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]''' to find the most useful projects that we can work on.
For phase 1 of the survey, we're inviting all active contributors to submit brief proposals, explaining the project that you'd like us to work on, and why it's important. Phase 1 will last for 2 weeks. In phase 2, we'll ask you to vote on the proposals. Afterwards, we'll analyze the top 10 proposals and create a prioritized wishlist.
While most of this process will be conducted in English, we're inviting people from any Wikimedia wiki to submit proposals. We'll also invite volunteer translators to help translate proposals into English.
Your proposal should include: the problem that you want to solve, who would benefit, and a proposed solution, if you have one. You can submit your proposal on the Community Wishlist Survey page, using the entry field and the big blue button. We will be accepting proposals for 2 weeks, ending on November 23.
We're looking forward to hearing your ideas!
</div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Community Tech Team via [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 21:57, 9 абҵара 2015 (UTC)</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Global_distribution&oldid=14554458 -->
== Wikimania 2016 scholarships ambassadors needed ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello! [[wm2016:|Wikimania 2016]] scholarships will soon be open; by the end of the week we'll form the committee and we need your help, see [[wm2016:Special:MyLanguage/Scholarship committee|Scholarship committee]] for details.
If you want to carefully review nearly a thousand applications in January, you might be a perfect committee member. Otherwise, you can '''volunteer as "ambassador"''': you will observe all the committee activities, ensure that people from your language or project manage to apply for a scholarship, translate '''scholarship applications written in your language''' to English and so on. Ambassadors are allowed to ask for a scholarship, unlike committee members.
[[wm2016:Scholarship committee|Wikimania 2016 scholarships subteam]] 10:48, 10 абҵара 2015 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Nemo bis@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=14347818 -->
== Harassment consultation ==
{{int:Please-translate}}
The Community Advocacy team the Wikimedia Foundation has opened a consultation on the topic of '''harassment''' on [[m:Harassment consultation 2015|Meta]]. The consultation period is intended to run for one month from today, November 16, and end on December 17. Please share your thoughts there on harassment-related issues facing our communities and potential solutions. (Note: this consultation is not intended to evaluate specific cases of harassment, but rather to discuss the problem of harassment itself.)
::*[[m:Harassment consultation 2015|Harassment consultation 2015]]
:Regards, [[m:Community Advocacy|Community Advocacy, Wikimedia Foundation]]
<!-- Сообщение отправил Участник:PEarley (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:PEarley_(WMF)/Inspire_Mass_Message&oldid=14684364 -->
== [[m:Special:MyLanguage/Free Bassel/MassMessages/2015 Free Bassel banner straw poll|Your input requested on the proposed #FreeBassel banner campaign]] ==
''This is a message regarding the [[:m:Special:MyLanguage/Free Bassel/Banner|proposed 2015 Free Bassel banner]]. [[m:Special:MyLanguage/Free Bassel/MassMessages/2015 Free Bassel banner straw poll|Translations]] are available.''
Hi everyone,
This is to inform all Wikimedia contributors that a [[:m:Special:MyLanguage/Free Bassel/Banner/Straw poll|straw poll seeking your involvement]] has just been started on Meta-Wiki.
As some of your might be aware, a small group of Wikimedia volunteers have proposed a banner campaign informing Wikipedia readers about the urgent situation of our fellow Wikipedian, open source software developer and Creative Commons activist, [[:w:Bassel Khartabil|Bassel Khartabil]]. An exemplary [[:m:Special:MyLanguage/Free Bassel/Banner|banner]] and an [[:m:Special:MyLanguage/Free Bassel/Banner|explanatory page]] have now been prepared, and translated into about half a dozen languages by volunteer translators.
We are seeking [[:m:Special:MyLanguage/Free Bassel/Banner/Straw poll|your involvement to decide]] if the global Wikimedia community approves starting a banner campaign asking Wikipedia readers to call on the Syrian government to release Bassel from prison. We understand that a campaign like this would be unprecedented in Wikipedia's history, which is why we're seeking the widest possible consensus among the community.
Given Bassel's urgent situation and the resulting tight schedule, we ask everyone to [[:m:Special:MyLanguage/Free Bassel/Banner/Straw poll|get involved with the poll and the discussion]] to the widest possible extent, and to promote it among your communities as soon as possible.
(Apologies for writing in English; please kindly [[m:Special:MyLanguage/Free Bassel/MassMessages/2015 Free Bassel banner straw poll|translate]] this message into your own language.)
Thank you for your participation!
''Posted by the [[:m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] 21:47, 25 November 2015 (UTC) • [[m:Special:MyLanguage/Free Bassel/MassMessages/2015 Free Bassel banner straw poll|Translate]] • [[:m:Talk:Free Bassel/Banner|Get help]]''
<!-- Сообщение отправил Участник:Varnent@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=14758733 -->
== Community Wishlist Survey ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Hi everyone! Apologies for posting this in English. Translations are very welcome.
We're beginning the second part of the Community Tech team's '''[[:m:2015 Community Wishlist Survey/Voting|Community Wishlist Survey]]''', and we're inviting all active contributors to vote on the proposals that have been submitted.
Thanks to you and other Wikimedia contributors, 111 proposals were submitted to the team. We've split the proposals into categories, and now it's time to vote! You can vote for any proposal listed on the pages, using the <nowiki>{{Support}}</nowiki> tag. Feel free to add comments pro or con, but only support votes will be counted. The voting period will be 2 weeks, ending on December 14.
The proposals with the most support votes will be the team's top priority backlog to investigate and address. Thank you for participating, and we're looking forward to hearing what you think!
Community Tech via
</div> [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 14:39, 1 ҧхынҷкәын 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Global_distribution&oldid=14913494 -->
== New Wikipedia Library Accounts Available Now (December 2015) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|150px|The TWL OWL says sign up today!]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for, free, full-access accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for new accounts and research materials from:
* [[w:en:WP:Gale|Gale]] - multidisciplinary periodicals, newspapers, and reference sources - 10 accounts
* [[w:en:Wikipedia:Brill|Brill]] - academic e-books and journals in English, Dutch, and other languages - 25 accounts
* [[w:fi:Wikipedia:Wikipedian_Lähdekirjasto/Suomalaisen_Kirjallisuuden_Seura|Finnish Literature Society]] (in Finnish)
* [[w:fa:ویکیپدیا:مگایران|Magiran]] (in Farsi) - scientific journal articles - 100 articles
* [[w:fa:ویکیپدیا:سیویلیکا|Civilica]] (in Farsi) - Iranian journal articles, seminars, and conferences - 50 accounts
Many other partnerships with accounts available are listed on [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|our partners page]], including [[w:en:WP:EBSCO|EBSCO]], [[w:en:WP:DeGruyter|DeGruyter]], and [[w:en:WP:Newspaperarchive.com|Newspaperarchive.com]]. Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[m:The Wikipedia Library/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 01:01, 11 December 2015 (UTC)
:''Help us a start Wikipedia Library in your language! Email us at wikipedialibrary@wikimedia.org''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small></div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Matiia@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=14689842 -->
== [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 15|Get involved in Wikipedia 15!]] ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''This is a message from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 15/MassMessages/Get involved|Translations]] are available.''
[[File:International-Space-Station wordmark blue.svg|right|200px]]
As many of you know, January 15 is Wikipedia’s 15th Birthday!
People around the world are getting involved in the celebration and have started adding their [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 15/Events|events on Meta Page]]. While we are celebrating Wikipedia's birthday, we hope that all projects and affiliates will be able to utilize this celebration to raise awareness of our community's efforts.
Haven’t started planning? Don’t worry, there’s lots of ways to get involved. Here are some ideas:
* '''[[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 15/Events|Join/host an event]]'''. We already have more than 80, and hope to have many more.
* '''[[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 15/Media|Talk to local press]]'''. In the past 15 years, Wikipedia has accomplished extraordinary things. We’ve made a [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 15/15 years|handy summary]] of milestones and encourage you to add your own. More resources, including a [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 15/Media#releases|press release template]] and [[m:Special:MyLanguage/Communications/Movement Communications Skills|resources on working with the media]], are also available.
* '''[[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 15/Material|Design a Wikipedia 15 logo]]'''. In place of a single icon for Wikipedia 15, we’re making dozens. Add your own with something fun and representative of your community. Just use the visual guide so they share a common sensibility.
* '''[[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 15/Events/Package#birthdaywish|Share a message on social media]]'''. Tell the world what Wikipedia means to you, and add #wikipedia15 to the post. We might re-tweet or share your message!
Everything is linked on the [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 15|Wikipedia 15 Meta page]]. You’ll find a set of ten data visualization works that you can show at your events, and a [[c:Category:Wikipedia15 Mark|list of all the Wikipedia 15 logos]] that community members have already designed.
If you have any questions, please contact [[m:User:ZMcCune (WMF)|Zachary McCune]] or [[m:User:JSutherland (WMF)|Joe Sutherland]].
Thanks and Happy nearly Wikipedia 15!<br />
-The Wikimedia Foundation Communications team
''Posted by the [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]], 20:58, 18 ҧхынҷкәын 2015 (UTC) • [[m:Wikipedia 15/MassMessages/Get involved|{{int:please-translate}}]] • [[m:Talk:Wikipedia 15|{{int:help}}]]''
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:GVarnum-WMF@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=15158198 -->
== VisualEditor News #6—2015 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
<div style="margin:0.5em;width:230px;{{#switch:ltr|rtl=float:left;margin-left:0;|#default=float:right;margin-right:0;}}border:1px solid #AAA;padding:0.5em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200x70px|center|alt=The visual editor]]
'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
A new, simpler system for editing will offer a single Edit button. Once the page has opened, you can switch back and forth between visual and wikitext editing.
[[File:VisualEditor single edit tab preference dialog.png|alt=Screenshot showing a pop-up dialog for switching from the wikitext editor to the visual editor|centre|frameless|230x230px]]<br>
If you prefer having separate edit buttons, then you can set that option in your preferences, either in a pop-up dialog the next time you open the visual editor, or by going to [[Special:Preferences]] and choosing the setting that you want: <br><br>[[File:VisualEditor single edit tab in preferences 2015-12-18.png|alt=Screenshot showing a drop-down menu in Special:Preferences|centre|frameless|230x230px]]
The current plan is for the default setting to have the Edit button open the editing environment you used most recently. <br><br>You can read and help translate [[:mw:VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use the visual editor.
</div></div>
''[[m:VisualEditor/Newsletter/2015/December|Read this in another language]] • [[:m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
Since the last newsletter, the [[mw:VisualEditor|visual editor team]] has fixed many bugs and expanded the mathematics formula tool. Their workboard is available [[phab:project/board/483/|in Phabricator]]. Their [[mediawikiwiki:VisualEditor/Current_priorities|current priorities]] are improving support for languages such as Japanese and Arabic, and providing rich-media tools for formulæ, charts, galleries and uploading.
=== Recent improvements ===
You can '''switch from the wikitext editor to the visual editor''' after you start editing.
The '''LaTeX mathematics formula editor''' has been significantly expanded. ([[phab:T118616|T118616)]] You can see the formula as you change the LaTeX code. You can click buttons to insert the correct LaTeX code for many symbols.
=== Future changes ===
The '''single edit tab''' project will combine the "{{int:vector-view-edit}}" and "{{int:visualeditor-ca-editsource}}" tabs into a single "{{int:vector-view-edit}}" tab, like the system already used on the mobile website. ([[phab:T102398|T102398]], [[phab:T58337|T58337]]) Initially, the "{{int:vector-view-edit}}" tab will open whichever editing environment you used last time. Your last editing choice will be stored as a cookie for logged-out users and as an account preference for logged-in editors. Logged-in editors will be able to set a default editor in the {{int:prefs-editing}} tab of [[Special:Preferences]] in the drop-down menu about "{{int:visualeditor-preference-tabs}}".
The visual editor will be offered to all editors at the following Wikipedias in early 2016: [[w:am:|Amharic]], [[w:bug:|Buginese]], [[w:cdo:|Min Dong]], [[w:cr:|Cree]], [[w:gv:|Manx]], [[w:hak:|Hakka]], [[w:hy:|Armenian]], [[w:ka:|Georgian]], [[w:pnt:|Pontic]], [[w:sh:|Serbo-Croatian]], [[w:ti:|Tigrinya]], [[w:xmf:|Mingrelian]], [[w:za:|Zhuang]], and [[w:zh-min-nan:|Min Nan]]. ([[phab:T116523|T116523]]) Please post your comments and the language(s) that you tested at [[:mw:Topic:St8y4ni42d0vr9cv|the feedback thread on mediawiki.org]]. The developers would like to know how well it works. Please tell them what kind of computer, web browser, and keyboard you are using.
In 2016, the '''feedback pages''' for the visual editor on many Wikipedias will be redirected to mediawiki.org. ([[phab:T92661|T92661]])
=== Testing opportunities ===
* Please try the new system for the '''single edit tab''' on [https://test2.wikipedia.org test2.wikipedia.org]. You can edit while logged out to see how it works for logged-out editors, or you can create a separate account to be able to set your account's preferences. <mark>Please share your thoughts about the single edit tab system at [[mediawikiwiki:Topic:Suspcq0bf5nd3gsd|the feedback topic on mediawiki.org]] or [https://jfe.qualtrics.com/form/SV_6R04ammTX8uoJFP sign up for formal user research]</mark> (type "single edit tab" in the question about other areas you're interested in). The new system has not been finalized, and your feedback can affect the outcome. The team particularly wants your thoughts about the options in Special:Preferences. The current choices in Special:Preferences are:
** {{int:visualeditor-preference-tabs-remember-last}},
** {{int:visualeditor-preference-tabs-prefer-ve}},
** {{int:visualeditor-preference-tabs-prefer-wt}}, and
** {{int:visualeditor-preference-tabs-multi-tab}}. (This is the current state for people already using the visual editor. None of these options will be visible if you have disabled the visual editor in your preferences at that wiki.)
* <mark>Can you read and type in Korean or Japanese?</mark> Language engineer [[mw:User:DChan (WMF)|David Chan]] needs people who know which tools people use to type in some languages. If you speak Japanese or Korean, you can help him test support for these languages. Please see the instructions at [[mw:VisualEditor/IME Testing#What to test|What to test]] if you can help, and report it on Phabricator ([[phab:T110654|Korean]] - [[phab:T109818|Japanese]]) or on Wikipedia ([[:ko:위키백과:시각편집기/IME|Korean]] - [[:ja:Wikipedia:ビジュアルエディター/フィードバック/IME|Japanese]]).
If you aren't reading this in your favorite language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly, so that we can notify you when the next issue is ready. {{int:Feedback-thanks-title}}
</div> [[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], 00:06, 25 ҧхынҷкәын 2015 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=15165847 -->
== Wikimania 2016 Scholarships - Deadline soon! ==
:{{int:Please-translate}}
A reminder - applications for scholarships for Wikimania 2016 in Esino Lario, Italy, are closing soon! Please get your applications in by January 9th. To apply, visit the page below:
:*[https://wikimania2016.wikimedia.org/wiki/Scholarships Wikimania 2016 Scholarships]
[[User:PEarley (WMF)|Patrick Earley (WMF)]] via [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 01:49, 5 ажьырныҳәа 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:PEarley (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:PEarley_(WMF)/Mass_Message_-_large&oldid=15209973 -->
== 2016 WMF Strategy consultation ==
:{{int:Please-translate}}
Hello, all.
The Wikimedia Foundation (WMF) has launched a consultation to help create and prioritize WMF strategy beginning July 2016 and for the 12 to 24 months thereafter. This consultation will be open, on Meta, from 18 January to 26 February, after which the Foundation will also use these ideas to help inform its Annual Plan. (More on our timeline can be found on that Meta page.)
Your input is welcome (and greatly desired) at the Meta discussion, [[:m:2016 Strategy/Community consultation|2016 Strategy/Community consultation]].
Apologies for English, where this is posted on a non-English project. We thought it was more important to get the consultation translated as much as possible, and good headway has been made there in some languages. There is still much to do, however! We created [[:m:2016 Strategy/Translations]] to try to help coordinate what needs translation and what progress is being made. :)
If you have questions, please reach out to me on my talk page or on the strategy consultation's talk page or by email to mdennis@wikimedia.org.
I hope you'll join us! [[:m:User:Mdennis (WMF)|Maggie Dennis]] via [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 19:07, 18 ажьырныҳәа 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Mdennis (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:PEarley_(WMF)/Mass_Message_-_large&oldid=15253743 -->
== VisualEditor News #1—2016 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''[[:m:VisualEditor/Newsletter/2016/February|Read this in another language]] • [[:m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
<div style="margin:0.5em;width:230px;{{#switch:ltr|rtl=float:left;margin-left:0;|#default=float:right;margin-right:0;}}border:1px solid #AAA;padding:0.5em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200x70px|center|alt=The visual editor]]
'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
Among experienced editors, the visual editor's table editing is one of the most popular features.
[[File:VisualEditor table menu move column.png|alt=Screenshot showing a pop-up menu for column operations in a table|centre|frameless|230x230px]]
If you select the top of a column or the end of a row, you can quickly insert and remove columns and rows.
Now, you can also rearrange columns and rows. Click "Move before" or "Move after" to swap the column or row with its neighbor.
You can read and help translate [[:mw:VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use the visual editor.</div></div>
Since the last newsletter, the [[:mw:VisualEditor/Portal|VisualEditor Team]] has fixed many bugs. Their workboard is available [[phab:project/board/483/|in Phabricator]]. Their [[:mw:VisualEditor/Current_priorities|current priorities]] are improving support for Japanese, Korean, Arabic, Indic, and Han scripts, and improving the single edit tab interface.
=== Recent changes ===
You can '''switch from the wikitext editor to the visual editor''' after you start editing. This function is available to nearly all editors at most wikis except the Wiktionaries and Wikisources.
Many local '''feedback pages''' for the visual editor have been redirected to [[:mw:VisualEditor/Feedback]].
You can now re-arrange columns and rows in '''tables''', as well as copying a row, column or any other selection of cells and pasting it in a new location.
The '''formula editor''' has two options: you can choose "Quick edit" to see and change only the LaTeX code, or "Edit" to use the full tool. The full tool offers immediate preview and an extensive list of symbols.
=== Future changes ===
The '''[[:mw:VisualEditor/Single edit tab|single edit tab]]''' project will combine the "{{int:vector-view-edit}}" and "{{int:visualeditor-ca-editsource}}" tabs into a single "{{int:vector-view-edit}}" tab.
This is similar to the system already used on the mobile website. ([[phab:T102398|T102398]]) Initially, the "{{int:vector-view-edit}}" tab will open whichever editing environment you used last time. Your last editing choice will be stored as an account preference for logged-in editors, and as a cookie for logged-out users. Logged-in editors will have these options in the {{int:prefs-editing}} tab of [[Special:Preferences]]:
* {{int:visualeditor-preference-tabs-remember-last}},
* {{int:visualeditor-preference-tabs-prefer-ve}},
* {{int:visualeditor-preference-tabs-prefer-wt}}, and
* {{int:visualeditor-preference-tabs-multi-tab}}. (This is the state for people using the visual editor now.)
The visual editor uses the same search engine as [[Special:Search]] to find links and files. This search will get better at detecting typos and spelling mistakes soon. These improvements to search will appear in the visual editor as well.
The visual editor will be offered to all editors at most [[:mw:VisualEditor/Rollouts|"Phase 6" Wikipedias]] during the next few months. This will affect the following languages, amongst others:
[[:w:ja: |'''Japanese''']], [[:w:ko:|'''Korean''']], [[:w:ur: |'''Urdu''']], [[:w:fa: |'''Persian''']], [[:w:ar: |'''Arabic''']], [[:w:ta: |'''Tamil''']], [[:w:mr: |'''Marathi''']], [[:w:ml: |'''Malayalam''']], [[:w:hi: |'''Hindi''']], [[:w:bn: |'''Bengali''']], [[:w:as: |'''Assamese''']], [[:w:th: |'''Thai''']], [[:w:arc: |'''Aramaic''']].
=== Let's work together ===
* Please try out the newest version of the '''[[:mw:VisualEditor/Single edit tab|single edit tab]]''' on [[test2wiki:Special:Random|test2.wikipedia.org]]. You may need to restore the default preferences (at the bottom of [[test2wiki:Special:Preferences]]) to see the initial prompt for options. Were you able to find a preference setting that will work for your own editing? Did you see [[:c:File:VisualEditor single edit tab preference dialog.png|the large preferences dialog box]] when you started editing an article there?
* <mark>Can you read and type in Korean, Arabic, Japanese, Indic, or Han scripts?</mark> Does typing in these languages feels natural in the visual editor? Language engineer [[:mw:User:DChan (WMF)|David Chan]] needs to know. Please see the instructions at [[:mw:VisualEditor/IME Testing#What to test]] if you can help. Please post your comments and the language(s) that you tested at [[:mw:Topic:St8y4ni42d0vr9cv|the feedback thread on mediawiki.org]].
* Learn how to improve the "automagical" [[:mw:citoid|citoid]] referencing system in the visual editor, by creating [[:en:Zotero|Zotero]] translators for popular sources in your language! Join the [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-February/084840.html Tech Talk about "Automated citations in Wikipedia: Citoid and the technology behind it"] with Sebastian Karcher on 29 February 2016.
If you aren't reading this in your favorite language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly, so that we can notify you when the next issue is ready. {{int:Feedback-thanks-title}}
</div> [[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], 19:21, 26 жәабран 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=15385167 -->
== Completion suggestor ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
== Updates to wiki search auto completion are arriving 10 March==
Hello!
{{Int:Please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}
The [[:m:User:CKoerner (WMF)/Work/Completion Suggester beta reminder and coming soon|completion suggester beta feature]] will become the default at the first group of wikis on '''Thursday, 10 March'''. This initial rollout will start with some of the smaller wikis to ensure the change happens in an organized way. The remaining wikis will receive the update on Wednesday, 16 March. This update brings three major improvements to search. Improved search result ordering, a tolerance for a small number of spelling errors, and suggests fewer typos.
Since December 2015, 19,000 editors have already opted into the completion suggester beta feature. Contributors are encouraged to [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|try out the feature]] ahead of the release. Please share any comments on the Completion Suggester [[mw:Help:CirrusSearch/CompletionSuggester|discussion page]] in any language.
To learn more about the work of the Discovery department and other improvements to search, please check out [[wmfblog:2015/12/23/search-and-discovery-on-wikipedia/|the Wikimedia blog]]. Read about [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch|CirrusSearch]], the MediaWiki extension that makes wiki search possible.</div> - [[User:CKoerner (WMF)]] ([[m:User talk:CKoerner (WMF)|talk]]) 22:09, 7 хәажәкыра 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:CKoerner_(WMF)/Work/Completion_Suggester_inital_rollout/Target_list&oldid=15420104 -->
== New Wikipedia Library Accounts Available Now (March 2016) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}''
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|upright|The TWL OWL says sign up today!]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for free, full-access accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for access to research materials from:
* '''[[w:en:WP:Cambridge|Cambridge University Press]]''' - a major publisher of academic journals and e-books in a variety of subject areas. Access includes both Cambridge Journals Online and Cambridge Books. 25 accounts.
* '''[[w:en:WP:Alexander Street|Alexander Street ''Academic Video Online'']]''' - a large academic video collection good for a wide range of subjects, including news programs (such as PBS and BBC), music and theatre, lectures and demonstrations, and documentaries. 25 accounts.
* '''[[w:en:WP:Baylor|Baylor University Press]]''' - a publisher of academic e-books primarily in religious studies and the humanities. 50 accounts.
* '''[[w:en:WP:Future Science Group|Future Science Group]]''' - a publisher of medical, biotechnological and scientific research. 30 accounts.
* '''[[w:en:WP:Annual Reviews|Annual Reviews]]''' - a publisher of review articles in the biomedical sciences. 100 accounts.
* '''[[w:en:WP:Miramar|Miramar Ship Index]]''' - an index to ships and their histories since the early 19th century. 30 accounts.
'''Non-English'''
*'''[[w:fa:ویکیپدیا:نورمگز|Noormags]]''' - Farsi-language aggregator of academic and professional journals and magazines. 30 accounts.
*'''[[w:ar:ويكيبيديا:مكتبة ويكيبيديا/كتبنا|Kotobna]]''' - Arabic-language ebook publishing platform. 20 accounts.
'''Expansions'''
*'''[[w:en:WP:Gale|Gale]]''' - aggregator of newspapers, magazines and journals. 50 accounts.
*'''[[w:en:WP:Elsevier|Elsevier ScienceDirect]]''' - an academic publishing company that publishes medical and scientific literature. 100 accounts.
Many other partnerships with accounts available are listed on [[w:en:WP:The_Wikipedia_Library/Journals|our partners page]], including [[w:en:WP:Project MUSE|Project MUSE]], [[w:en:WP:De Gruyter|De Gruyter]], [[w:en:WP:EBSCO|EBSCO]], [[w:en:WP:Newspapers.com|Newspapers.com]] and [[w:en:WP:BNA|British Newspaper Archive]]. Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 20:30, 17 хәажәкыра 2016 (UTC)
:''You can host and coordinate signups for a Wikipedia Library branch in your own language. Please contact [[m:User:Ocaasi_(WMF)|Ocaasi (WMF)]].''
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Sadads@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=15424370 -->
== Server switch 2016 ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will be testing its newest data center in Dallas.
This will make sure Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.
To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to conduct a planned test. This test will show whether they can reliably switch from one data center to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems.
They will switch all traffic to the new data center on '''Tuesday, 19 April'''.<br/>
On '''Thursday, 21 April''', they will switch back to the primary data center.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop during those two switches.
We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
*You will not be able to edit for approximately 15 to 30 minutes on Tuesday, 19 April and Thursday, 21 April, starting at 14:00 UTC (15:00 BST, 16:00 CEST, 10:00 EDT, 07:00 PDT).
If you try to edit or save during these times, you will see an error message.
We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it.
If you see the error message, then please wait until everything is back to normal.
Then you should be able to save your edit.
But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
*Background jobs will be slower and some may be dropped.
Red links might not be updated as quickly as normal.
If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual.
Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be a code freeze for the week of 18 April.
No non-essential code deployments will take place.
This test was originally planned to take place on March 22.
April 19th and 21st are the new dates.
You can [[wikitech:Switch Datacenter#Schedule for Q3 FY2015-2016 rollout|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]].
They will post any changes on that schedule.
There will be more notifications about this.
'''Please share this information with your community.''' /[[m:User:Whatamidoing (WMF)|User:Whatamidoing (WMF)]] ([[m:User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]]) 21:07, 17 мшаҧы 2016 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Server_switch_2016/Delivery_list&oldid=15533827 -->
== Wikipedia to the Moon ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello! Sorry that this is in English only, but we are using village pump messaging in order to reach as many language communities as possible. Wrong page? Please fix it [[:m:Distribution list/Global message delivery|here]].
This is an invitation to all Wikipedians: Wikimedia Deutschland has been given data space to include Wikipedia content in an upcoming mission to the Moon. (No joke!) We have launched a community discussion about how to do that, because we feel that this is for the global community of editors. Please, '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikipedia to the Moon|join the discussion on Meta-Wiki]]''' (and translate this invitation to your language community)! Best, [[:m:Talk:Wikipedia to the Moon|Moon team at Wikimedia Deutschland]] 15:35, 21 мшаҧы 2016 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Martin Rulsch (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_Wikipedia_delivery&oldid=15542536 -->
== Wikipedia to the Moon: voting has begun ==
Hello, after six weeks of community discussion about [https://moon.wikimedia.org Wikipedia to the Moon], there are now 10 different proposals for content for the mission. Starting today, [[:m:Special:MyLanguage/Wikipedia_to_the_Moon/Voting|you can vote for them on Meta-Wiki]], and decide what we will work on: a Wikipedia canon, different lists, the Moon in 300 languages, an astronomy editathon, featured articles, articles about technology, endangered things, or DNA-related topics. You can even vote against community involvement. Voting is open until 24 June. Sorry that this message is again in English only, but we are using village pumps to reach as many communities as possible, so that everyone knows they can vote. Best, [[:m:Special:MyLanguage/Wikipedia to the Moon/About|Moon team at Wikimedia Deutschland]] 15:31, 10 рашәара 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Martin Rulsch (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_Wikipedia_delivery&oldid=15542536 -->
== Compact Language Links enabled in this wiki today ==
{{int:Please-translate}}
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:Compact-language-links-list.png|thumb|Screenshot of Compact Language Links interlanguage list]]
[[:mw:Universal_Language_Selector/Compact_Language_Links|Compact Language Links]] has been available as a beta-feature on all Wikimedia wikis since 2014. With compact language links enabled, users are shown a much shorter list of languages on the interlanguage link section of an article (see image). Based on several factors, this shorter list of languages is expected to be more relevant for them and valuable for finding similar content in a language known to them. More information about compact language links can be found in [[:mw:Universal_Language_Selector/Compact_Language_Links|the documentation]].
From today onwards, compact language links has been enabled as the default listing of interlanguage links on this wiki. Using the button at the bottom, you will be able to see a longer list of all the languages the article has been written in. The setting for this compact list can be changed by using the checkbox under ''User Preferences -> Appearance -> Languages''
The compact language links feature has been tested extensively by the Wikimedia Language team, which developed it. However, in case there are any problems or other feedback please let us know on the [[:mw:Talk:Universal_Language_Selector/Compact_Language_Links|project talk page]] or on this discussion thread. It is to be noted that on some wikis the presence of an existing older gadget that was used for a similar purpose may cause an interference for compact language list. We would like to bring this to the attention of the admins of this wiki. Full details are on [[phab:T131455|this phabricator ticket]] (in English).
Due to the large scale enablement of this feature, we have had to use [[:m:Global_message_delivery|MassMessage]] for this announcement and as a result it is only written in English. We will really appreciate if this message can be translated for other users of this wiki. Thank you. On behalf of the Wikimedia Language team: [[:mw:User:Runab_WMF|Runa Bhattacharjee (WMF)]] ([[mw:User talk:Runab_WMF|talk]]) 07:04, 24 рашәара 2016 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Runab WMF@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/ULS_Compact_Links/24_June&oldid=15720673 -->
== Wikipedia to the Moon: invitation to edit ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Three weeks ago, you were invited to vote on how to take Wikipedia articles to the Moon. Community voting is over and the winning idea is to send all ‘’featured articles and lists’’ to the Moon. This decision means that, starting today, Wikipedians from all language communities are warmly invited to intensively work on their best articles and lists, and submit them to Wikipedia to the Moon. The central site to coordinate between communities will be Meta-Wiki. You will find an [[m:Wikipedia to the Moon/Working|overview and more information there]]. Hopefully, we will be able to represent as many languages as possible, to show Wikipedia’s diversity. Please feel kindly invited to edit on behalf of your community and tell us about your work on featured content!
Best, [[:m:Special:MyLanguage/Wikipedia to the Moon/About|Moon team at Wikimedia Deutschland]] 14:10, 1 ҧхынгәы 2016 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Lydia Pintscher (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_Wikipedia_delivery&oldid=15542536 -->
== Editing News #2—2016 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2016/June|Read this in another language]] • [[:m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
<div style="float:right;width:230px;{{#switch:ltr|rtl=float:left;margin-left:0;|#default=float:right;margin-right:0;}}margin-left:1em;border-style:solid;border-width:1px;padding:1em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200px|center|alt=VisualEditor]]'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
It's quick and easy to insert a references list.
[[File:VisualEditor References List Insert Menu-en.png|alt=Screenshot showing a dropdown menu with many items|center|frameless|150px]]
Place the cursor where you want to display the references list (usually at the bottom of the page). Open the "{{int:visualeditor-toolbar-insert}}" menu and click the "{{int:cite-ve-dialogbutton-referenceslist-tooltip}}" icon (three books).
If you are using several groups of references, which is relatively rare, you will have the opportunity to specify the group. If you do that, then only the references that belong to the specified group will be displayed in this list of references.
Finally, click "{{int:visualeditor-dialog-action-insert}}" in the dialog to insert the {{int:cite-ve-dialogbutton-referenceslist-tooltip}}. This list will change as you add more footnotes to the page.
You can read and help translate [[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use the visual editor.</div></div>
Since the last newsletter, the [[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|VisualEditor Team]] has fixed many bugs. Their workboard is available [[phab:project/board/483/|in Phabricator]]. Their [[:mw:VisualEditor/Current_priorities|current priorities]] are improving support for Arabic and Indic scripts, and adapting the visual editor to the needs of the Wikivoyages and Wikisources.
=== Recent changes ===
The visual editor is now available to all users at most [[Wikivoyage:|Wikivoyages]]. It was also enabled for all contributors at the French Wikinews.
The '''[[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Single edit tab|single edit tab]]''' feature combines the "{{int:vector-view-edit}}" and "{{int:visualeditor-ca-editsource}}" tabs into a single "{{int:vector-view-edit}}" tab. It has been deployed to several Wikipedias, including Hungarian, Polish, English and Japanese Wikipedias, as well as to all Wikivoyages. At these wikis, you can change your settings for this feature in the "{{int:prefs-editing}}" tab of [[Special:Preferences]]. The team is now reviewing the feedback and considering ways to improve the design before rolling it out to more people.
=== Future changes ===
The "{{int:Savearticle}}" button will say "{{int:Publishpage}}". This will affect both the visual and wikitext editing systems. More [[M:Editing/Publish|information is available on Meta]].
The visual editor will be offered to all editors at the remaining [[:mw:VisualEditor/Rollouts|"Phase 6" Wikipedias]] during the next few months. The developers want to know whether typing in your language feels natural in the visual editor. Please post your comments and the language(s) that you tested at [[:mw:Topic:St8y4ni42d0vr9cv|the feedback thread on mediawiki.org]]. This will affect several languages, including: [[:w:ar: |'''Arabic''']], [[:w:hi: |'''Hindi''']], [[:w:th: |'''Thai''']], [[:w:ta: |'''Tamil''']], [[:w:mr: |'''Marathi''']], [[:w:ml: |'''Malayalam''']], [[:w:ur: |'''Urdu''']], [[:w:fa: |'''Persian''']], [[:w:bn: |'''Bengali''']], [[:w:as: |'''Assamese''']], [[:w:arc: |'''Aramaic''']] and others.
The team is working with the volunteer developers who power Wikisource to provide the visual editor there, for opt-in testing right now and eventually for all users. ([[phab:T138966|T138966]])
The team is working on a modern wikitext editor. It will look like the visual editor, and be able to use the citoid service and other modern tools. This new editing system may become available as a Beta Feature on desktop devices around September 2016. You can read about this project in a [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/VisualEditor/Roadmap/Update_2016-06-23|general status update on the Wikimedia mailing list]].
=== Let's work together ===
* Do you teach new editors how to use the visual editor? Did you help [[:mw:Citoid/Enabling Citoid on your wiki|set up the Citoid automatic reference feature for your wiki]]? Have you written or imported [[:mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData|TemplateData]] for your most important citation templates? <mark>Would you be willing to help new editors and small communities with the visual editor? Please sign up for the new [[:mw:Help:VisualEditor/Community Taskforce|'''VisualEditor Community Taskforce''']].</mark>
* Learn how to improve the "automagical" [[:mw:citoid|citoid]] referencing system in the visual editor, by creating [[w:en:Zotero|Zotero]] translators for popular sources in your language! Watch the [[Mw:Citoid/Zotero's Tech Talk|Tech Talk by Sebastian Karcher]] for more information.
If you aren't reading this in your preferred language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly, so that we can notify you when the next issue is ready. {{int:Feedback-thanks-title}}
</div> [[:m:User:Elitre (WMF)]], 17:20, 3 ҧхынгәы 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=15741003 -->
== Save/Publish ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
The [[:mw:Editing|Editing]] team is planning to change the name of the [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translations&namespace=8&message=Savearticle “<bdi>{{int:Savearticle}}</bdi>”] button to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translations&namespace=8&message=Publishpage “'''<bdi>{{int:Publishpage}}</bdi>'''”] and [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translations&namespace=8&message=Publishchanges “'''<bdi>{{int:Publishchanges}}</bdi>'''”]. “<bdi>{{int:Publishpage}}</bdi>” will be used when you create a new page. “<bdi>{{int:Publishchanges}}</bdi>” will be used when you change an existing page. The names will be consistent in all editing environments.[https://phabricator.wikimedia.org/T131132][https://phabricator.wikimedia.org/T139033]
This change will probably happen during the week of 30 August 2016. The change will be announced in [[:m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]] when it happens.
If you are fluent in a language other than English, please check the status of translations at translatewiki.net for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translations&namespace=8&message=Publishpage “'''<bdi>{{int:Publishpage}}</bdi>'''”] and [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translations&namespace=8&message=Publishchanges “'''<bdi>{{int:Publishchanges}}</bdi>'''”].
The main reason for this change is to avoid confusion for new editors. Repeated user research studies with new editors have shown that some new editors believed that [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translations&namespace=8&message=Savearticle “<bdi>{{int:Savearticle}}</bdi>”] would save a private copy of a new page in their accounts, rather than permanently publishing their changes on the web. It is important for this part of the user interface to be clear, since it is difficult to remove public information after it is published. We believe that the confusion caused by the “<bdi>{{int:Savearticle}}</bdi>” button increases the workload for experienced editors, who have to clean up the information that people unintentionally disclose, and report it to the functionaries and stewards to suppress it. Clarifying what the button does will reduce this problem.
Beyond that, the goal is to make all the wikis and languages more consistent, and some wikis made this change many years ago. The [[:m:Legal|Legal team]] at the Wikimedia Foundation supports this change. Making the edit interface easier to understand will make it easier to handle licensing and privacy questions that may arise.
Any help pages or other basic documentation about how to edit pages will also need to be updated, on-wiki and elsewhere. On wiki pages, you can use the wikitext codes <code><nowiki>{{int:Publishpage}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{int:Publishchanges}}</nowiki></code> to display the new labels in the user's preferred language. For the language settings in [[Special:Preferences|your account preferences]], these wikitext codes produce “<bdi>{{int:Publishpage}}</bdi>” and “<bdi>{{int:Publishchanges}}</bdi>”.
Please share this news with community members who teach new editors and with others who may be interested.
</div> [[m:User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[m:User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]]) 18:02, 9 нанҳәа 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=15790914 -->
== New Wikipedia Library accounts available now (August 2016) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|upright|The TWL OWL says sign up today!]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for free, full-access, accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|publisher donation program]]. You can now sign up for new accounts and research materials from:
* '''[[w:de:Wikipedia:Nomos|Nomos]]''' – Primarily German-language publisher of law and social sciences books and journals - 25 accounts
* '''[[w:en:Wikipedia:World Scientific|World Scientific]]''' – Scientific, technical, and medical journals - 50 accounts
* '''[[w:en:Wikipedia:Edinburgh University Press|Edinburgh University Press]]''' – Humanities and social sciences journals - 25 accounts
* '''[[w:en:Wikipedia:American Psychological Association|American Psychological Association]]''' – Psychology books and journals - 10 accounts
* '''[[w:en:Wikipedia:Emerald|Emerald]]''' – Journals on a range of topics including business, education, health care, and engineering - 10 accounts
Many other partnerships with accounts available are listed on [[m:The Wikipedia Library/Databases|our partners page]], including [[w:en:WP:Project MUSE|Project MUSE]], [[w:en:WP:EBSCO|EBSCO]], [[w:de:WP:DeGruyter|DeGruyter]], [[w:en:WP:Gale|Gale]] and [[w:en:WP:Newspaperarchive.com|Newspaperarchive.com]].
Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 18:38, 30 нанҳәа 2016 (UTC)
:''You can host and coordinate signups for a Wikipedia Library branch in your own language! Please contact [[m:User:Ocaasi_(WMF)|Ocaasi (WMF)]].''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Samwalton9@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=15804509 -->
== RevisionSlider ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
From September 13th on, [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] will be available as a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]] in your wiki. The RevisionSlider adds a slider view to the diff page, so that you can easily move between revisions. The feature fulfills a wish from the [[m:WMDE Technical Wishes|German Community’s Technical Wishlist]]. Everyone is invited to test the feature and we hope that it will serve you well in your work! </div> [[Алахәыла:Birgit Müller (WMDE)|Birgit Müller (WMDE)]] 14:56, 12 цәыббра 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Birgit Müller (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_1&oldid=15903628 -->
== Creative Commons 4.0 ==
Hello! I'm writing from the Wikimedia Foundation to invite you to give your feedback on a proposed move from CC BY-SA 3.0 to a CC BY-SA 4.0 license across all Wikimedia projects. The consultation will run from October 5 to November 8, and we hope to receive a wide range of viewpoints and opinions. Please, if you are interested, [[meta:Special:MyLanguage/Terms of use/Creative Commons 4.0|take part in the discussion on Meta-Wiki]].
''Apologies that this message is only in English. [[meta:Special:MyLanguage/Terms of use/Creative Commons 4.0/MassMessage|This message can be read and translated in more languages here]].'' [[User:JSutherland (WMF)|Joe Sutherland]] ([[User talk:JSutherland (WMF)|talk]]) 01:35, 6 жьҭаара 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:JSutherland (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:JSutherland_(WMF)/MassMessage/1&oldid=15962252 -->
== Editing News #3—2016 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''[[:m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2016/October|Read this in another language]] • [[:m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
<div style="float:right;width:230px;{{#switch:ltr|rtl=float:left;margin-left:0;|#default=float:right;margin-right:0;}}margin-left:1em;border-style:solid;border-width:1px;padding:1em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200px|center|alt=VisualEditor]]'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
Did you know that you can easily re-arrange columns and rows in the visual editor? [[File:VisualEditor table editing menu.png|alt=Screenshot showing a dropdown menu with options for editing the table structure|center|frameless|232x232px]]
Select a cell in the column or row that you want to move. Click the arrow at the start of that row or column to open the dropdown menu (shown). Choose either "Move before" or "Move after" to move the column, or "Move above" or "Move below" to move the row.
You can read and help translate [[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use the visual editor.
</div></div>
Since the last newsletter, the [[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|VisualEditor Team]] has mainly worked on a new wikitext editor. They have also released some small features and the new map editing tool. Their workboard is available [[phab:project/board/483/|in Phabricator]]. You can find links to the list of work finished each week at [[:mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|mw:VisualEditor/Weekly triage meetings]]. Their [[:mw:VisualEditor/Current_priorities|current priorities]] are fixing bugs, releasing the 2017 wikitext editor as a [[mediawikiwiki:Beta_Features|beta feature]], and improving language support.
=== Recent changes ===
*You can now set text as small or big.[https://phabricator.wikimedia.org/T53613]
*Invisible templates have been shown as a puzzle icon. Now, the name of the invisible template is displayed next to the puzzle icon.[https://phabricator.wikimedia.org/T141861] A similar feature will display the first part of hidden HTML comments.[https://phabricator.wikimedia.org/T147089]
*Categories are displayed at the bottom of each page. If you click on the categories, the dialog for editing categories will open.[https://phabricator.wikimedia.org/T145267]
*At many wikis, you can now add [[mediawikiwiki:Maps|maps]] to pages. Go to the Insert menu and choose the "Maps" item. The Discovery department is adding more features to this area, like geoshapes. You can read more at mediawiki.org.[https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Discovery#Maps]
*The "Save" button now says "Save page" when you create a page, and "Save changes" when you change an existing page.[https://phabricator.wikimedia.org/T139033] In the future, the "{{int:Savearticle}}" button will say "{{int:Publishpage}}". This will affect both the visual and wikitext editing systems. More [[:m:Editing/Publish|information is available on Meta]].
*Image galleries now use a visual mode for editing. You can see thumbnails of the images, add new files, remove unwanted images, rearrange the images by dragging and dropping, and add captions for each image. Use the "Options" tab to set the gallery's display mode, image sizes, and add a title for the gallery.[https://phabricator.wikimedia.org/T45037]
=== Future changes ===
The visual editor will be offered to all editors at the remaining 10 [[:mw:VisualEditor/Rollouts|"Phase 6" Wikipedias]] during the next month. The developers want to know whether typing in your language feels natural in the visual editor. Please post your comments and the language(s) that you tested at [[:mw:Topic:St8y4ni42d0vr9cv|the feedback thread on mediawiki.org]]. This will affect several languages, including [[:w:th:|'''Thai''']], [[:w:my:|'''Burmese''']] and [[:w:arc:|'''Aramaic''']].
The team is working on a modern wikitext editor. The [[Mw:2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]] will look like the visual editor and be able to use the citoid service and other modern tools. This new editing system may become available as a Beta Feature on desktop devices in October 2016. You can read about this project in a [[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Roadmap/Update_2016-06-23|general status update on the Wikimedia mailing list]].
=== Let's work together ===
* Do you teach new editors how to use the visual editor? Did you help [[:mw:Citoid/Enabling Citoid on your wiki|set up the Citoid automatic reference feature for your wiki]]? Have you written or imported [[:mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData|TemplateData]] for your most important citation templates? <mark>Would you be willing to help new editors and small communities with the visual editor? Please sign up for the new [[:mw:Help:VisualEditor/Community Taskforce|'''VisualEditor Community Taskforce''']].</mark>
*If you aren't reading this in your preferred language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly, so that we can notify you when the next issue is ready. {{int:Feedback-thanks-title}}
—[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]]
</div> 17:49, 15 жьҭаара 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=15960088 -->
== New Wikipedia Library Accounts Available Now (November 2016) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|upright|The TWL OWL says sign up today!]]
[[:m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for free, full-access, accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for new accounts and research materials from:
*'''''[[:en:WP:Foreign Affairs|Foreign Affairs]]''''' - Journal of international relations and U.S. foreign policy
*'''[[:en:WP:OpenEdition|OpenEdition]]''' - Journals in the social sciences and humanities
*'''[[:en:WP:EDP Sciences|Édition Diffusion Presse Sciences]]''' - French and English language scientific journals
*'''[[:en:WP:ASHA|ASHA]]''' - Speech–language–hearing journals
*'''[[:fi:Wikipedia:Wikipedian_Lähdekirjasto/Tilastopaja|Tilastopaja]]''' - Athletics statistics
'''Expansions'''
*'''[[:en:WP:EBSCO|EBSCO]]''' - Many new databases added
*'''[[:en:WP:Taylor & Francis|Taylor & Francis]]''' - Strategic, Defence & Security Studies collection
Many other partnerships with accounts available are listed on [[:m:The Wikipedia Library/Databases|our partners page]]. Sign up today!
<br>--[[:m:The Wikipedia Library/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 18:30, 1 абҵара 2016 (UTC)
:''You can host and coordinate signups for a Wikipedia Library branch in your own language. Please contact [[:m:User:Ocaasi_(WMF)|Ocaasi (WMF)]].''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Samwalton9@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=15939318 -->
== Password reset ==
''I apologise that this message is in English. [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Security%2FPassword+reset&language=&action=page&filter= {{int:Centralnotice-shared-help-translate}}]''
We are having a problem with attackers taking over wiki accounts with privileged user rights (for example, admins, bureaucrats, oversighters, checkusers). It appears that this may be because of weak or reused passwords.
Community members are working along with members of multiple teams at the Wikimedia Foundation to address this issue.
In the meantime, we ask that everyone takes a look at the passwords they have chosen for their wiki accounts. If you know that you've chosen a weak password, or if you've chosen a password that you are using somewhere else, please change those passwords.
Select strong passwords – eight or more characters long, and containing letters, numbers, and punctuation. [[m:User:JSutherland (WMF)|Joe Sutherland]] ([[m:User talk:JSutherland (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) / [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 23:59, 13 абҵара 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:JSutherland (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:JSutherland_(WMF)/MassMessage/1&oldid=16060701 -->
== Adding to the above section (Password reset) ==
Please accept my apologies - that first line should read "[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Security%2FPassword+reset&language=&action=page&filter= Help with translations!]". [[m:User:JSutherland (WMF)|Joe Sutherland (WMF)]] ([[m:User talk:JSutherland (WMF)|talk]]) / [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 00:11, 14 абҵара 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:JSutherland (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:JSutherland_(WMF)/MassMessage/1&oldid=16060701 -->
== New way to edit wikitext ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
'''Summary''': There's a new opt-in Beta Feature of a [[:mw:2017 wikitext editor|wikitext mode for the visual editor]]. Please [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|go try it out]].
We in the Wikimedia Foundation's Editing department are responsible for making editing better for all our editors, new and experienced alike. We've been slowly improving [[:mw:VisualEditor|the visual editor]] based on feedback, user tests, and feature requests. However, that doesn't work for all our user needs: whether you need to edit a wikitext talk page, create a template, or fix some broken reference syntax, sometimes you need to use wikitext, and many experienced editors prefer it.
Consequently, we've planned a "wikitext mode" for the visual editor for a long time. It provides as much of the visual editor's features as possible, for those times that you need or want wikitext. It has the same user interface as the visual editor, including the same toolbar across the top with the same buttons. It provides access to the [[:mw:citoid|citoid service]] for formatting citations, integrated search options for inserting images, and the ability to add new templates in a simple dialog. Like in the visual editor, if you paste in formatted text copied from another page, then formatting (such as bolding) will automatically be converted into wikitext.
All wikis now have access to this mode as a [[:mw:Beta Features|Beta Feature]]. When enabled, it replaces your existing [[:mw:Editor|wikitext editor]] everywhere. If you don't like it, you can reverse this at any time by turning off the Beta Feature in your preferences. We don't want to surprise anyone, so it's strictly an ''opt-in-only'' Beta Feature. It won't switch on automatically for anyone, even if you have previously checked the box to "{{Int:Betafeatures-auto-enroll}}".
The new wikitext edit mode is based on the visual editor, so it requires JavaScript (as does the [[:mw:Extension:WikiEditor|current wikitext editor]]). It doesn't work with gadgets that have only been designed for the older one (and ''vice versa''), so some users will miss gadgets they find important. We're happy to [[:mw:VisualEditor/Gadgets|work with gadget authors to help them update their code to work]] with both editors. We're not planning to get rid of the current main wikitext editor on desktop in the foreseeable future. We're also not going to remove the existing ability to edit plain wikitext without JavaScript. Finally, though it should go without saying, if you prefer to continue using the current wikitext editor, then you may so do.
This is an early version, and we'd love to know what you think so we can make it better. Please leave feedback about the new mode [[:mw:2017 wikitext editor/Feedback|on the feedback page]]. You may write comments in any language. Thank you.
</div> [[:mw:User:Jdforrester (WMF)|James Forrester]] (Product Manager, Editing department, Wikimedia Foundation) --19:31, 14 ҧхынҷкәын 2016 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=15942009 -->
== Review of initial updates on Wikimedia movement strategy process ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English. [[m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/Initial announcements review|Message is available for translation on Meta-Wiki]].''
The Wikimedia movement is beginning a movement-wide strategy discussion, a process which will run throughout 2017. For 15 years, Wikimedians have worked together to build the largest free knowledge resource in human history. During this time, we've grown from a small group of editors to a diverse network of editors, developers, affiliates, readers, donors, and partners. Today, we are more than a group of websites. We are a movement rooted in values and a powerful vision: all knowledge for all people. As a movement, we have an opportunity to decide where we go from here.
This movement strategy discussion will focus on the future of our movement: where we want to go together, and what we want to achieve. We hope to design an inclusive process that makes space for everyone: editors, community leaders, affiliates, developers, readers, donors, technology platforms, institutional partners, and people we have yet to reach. There will be multiple ways to participate including on-wiki, in private spaces, and in-person meetings. You are warmly invited to join and make your voice heard.
The immediate goal is to have a strategic direction by Wikimania 2017 to help frame a discussion on how we work together toward that strategic direction.
Regular updates are being sent to the [[mail:Wikimedia-l|Wikimedia-l mailing list]], and posted [[m:Strategy/Wikimedia_movement/2017/Updates|on Meta-Wiki]]. Beginning with this message, monthly reviews of these updates will be sent to this page as well. [[m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/Signup|Sign up]] to receive future announcements and monthly highlights of strategy updates on your user talk page.
Here is a review of the updates that have been sent so far:
* [[m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/15 December 2016 - Update 1 on Wikimedia movement strategy process|Update 1 on Wikimedia movement strategy process]] (15 December 2016)
** Introduction to process and information about budget spending resolution to support it
* [[m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/23 December 2016 - Update 2 on Wikimedia movement strategy process|Update 2 on Wikimedia movement strategy process]] (23 December 2016)
** Start of search for Lead Architect for movement strategy process
* [[m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/8 January 2017 - Update 3 on Wikimedia movement strategy process|Update 3 on Wikimedia movement strategy process]] (8 January 2017)
** Plans for strategy sessions at upcoming Wikimedia Conference 2017
* [[m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/11 January 2017 - Update 4 on Wikimedia movement strategy process|Update 4 on Wikimedia movement strategy process]] (11 January 2017)
** Introduction of williamsworks
* [[m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/2 February 2017 - Update 5 on Wikimedia movement strategy process|Update 5 on Wikimedia movement strategy process]] (2 February 2017)
** The core movement strategy team, team tracks being developed, introduction of the Community Process Steering Committee, discussions at WikiIndaba conference 2017 and the Wikimedia movement affiliates executive directors gathering in Switzerland
* [[m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/10 February 2017 - Update 6 on Wikimedia movement strategy process|Update 6 on Wikimedia movement strategy process]] (10 February 2017)
** Tracks A & B process prototypes and providing feedback, updates on development of all four Tracks
More information about the movement strategy is available on the [[m:Strategy/Wikimedia movement/2017|Meta-Wiki 2017 Wikimedia movement strategy portal]].
''Posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]], 20:31, 15 жәабран 2017 (UTC) • [[m:Special:MyLanguage/Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/Initial announcements review|{{int:please-translate}}]] • [[m:Talk:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates|Get help]]''
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:GVarnum-WMF@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=16297862 -->
== Overview #2 of updates on Wikimedia movement strategy process ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English. [[m:Special:MyLanguage/Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/Overview 2 of updates on Wikimedia movement strategy process|This message is available for translation on Meta-Wiki]].''
As we mentioned last month, the Wikimedia movement is beginning a movement-wide strategy discussion, a process which will run throughout 2017. This movement strategy discussion will focus on the future of our movement: where we want to go together, and what we want to achieve.
Regular updates are being sent to the [[mail:Wikimedia-l|Wikimedia-l mailing list]], and posted [[m:Special:MyLanguage/Strategy/Wikimedia_movement/2017/Updates|on Meta-Wiki]]. Each month, we are sending overviews of these updates to this page as well. [[m:Special:MyLanguage/Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/Signup|Sign up]] to receive future announcements and monthly highlights of strategy updates on your user talk page.
Here is a overview of the updates that have been sent since our message last month:
* [[m:Special:MyLanguage/Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/16 February 2017 - Update 7 on Wikimedia movement strategy process|Update 7 on Wikimedia movement strategy process]] (16 February 2017)
** Development of documentation for Tracks A & B
* [[m:Special:MyLanguage/Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/24 February 2017 - Update 8 on Wikimedia movement strategy process|Update 8 on Wikimedia movement strategy process]] (24 February 2017)
** Introduction of Track Leads for all four audience tracks
* [[m:Special:MyLanguage/Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/2 March 2017 - Update 9 on Wikimedia movement strategy process|Update 9 on Wikimedia movement strategy process]] (2 March 2017)
** Seeking feedback on documents being used to help facilitate upcoming community discussions
More information about the movement strategy is available on the [[m:Special:MyLanguage/Strategy/Wikimedia movement/2017|Meta-Wiki 2017 Wikimedia movement strategy portal]].
''Posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]], 19:44, 9 хәажәкыра 2017 (UTC) • [[m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates/Overview 2 of updates on Wikimedia movement strategy process|{{int:please-translate}}]] • [[m:Talk:Strategy/Wikimedia movement/2017/Updates|Get help]]''
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:GVarnum-WMF@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=16350625 -->
== [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Updates/Start of the 2017 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections|Start of the 2017 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Please accept our apologies for cross-posting this message. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Updates/Start of the 2017 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections|This message is available for translation on Meta-Wiki]].''
[[File:Wikimedia-logo black.svg|right|150px|link=m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017]]
On behalf of the Wikimedia Foundation Elections Committee, I am pleased to announce that self-nominations are being accepted for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2017/Board_of_Trustees/Call_for_candidates|2017 Wikimedia Foundation Board of Trustees Elections]].
The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Board of Trustees]] (Board) is the decision-making body that is ultimately responsible for the long-term sustainability of the Wikimedia Foundation, so we value wide input into its selection. More information about this role can be found [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Board of Trustees|on Meta-Wiki]]. Please read the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Board of Trustees/Call for candidates|letter from the Board of Trustees calling for candidates]].
'''The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Board of Trustees/Candidates|candidacy submission phase]] will last from April 7 (00:00 UTC) to April 20 (23:59 UTC).'''
'''We will also be accepting questions to ask the candidates from April 7 to April 20. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Board of Trustees/Questions|You can submit your questions on Meta-Wiki]].'''
Once the questions submission period has ended on April 20, the Elections Committee will then collate the questions for the candidates to respond to beginning on April 21.
The goal of this process is to fill the '''three community-selected seats''' on the Wikimedia Foundation Board of Trustees. The election results will be used by the Board itself to select its new members.
The full schedule for the Board elections is as follows. All dates are '''inclusive''', that is, from the beginning of the first day (UTC) to the end of the last.
* April 7 (00:00 UTC) – April 20 (23:59 UTC) – '''Board nominations'''
* April 7 – April 20 – '''Board candidates questions submission period'''
* April 21 – April 30 – '''Board candidates answer questions'''
* May 1 – May 14 – '''Board voting period'''
* May 15–19 – '''Board vote checking'''
* May 20 – '''Board result announcement goal'''
In addition to the Board elections, we will also soon be holding elections for the following roles:
* '''Funds Dissemination Committee (FDC)'''
** There are five positions being filled. More information about this election will be available [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Funds Dissemination Committee|on Meta-Wiki]].
* '''Funds Dissemination Committee Ombudsperson (Ombuds)'''
** One position is being filled. More information about this election will be available [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Funds Dissemination Committee Ombudsperson|on Meta-Wiki]].
Please note that this year the Board of Trustees elections will be held before the FDC and Ombuds elections. Candidates who are not elected to the Board are explicitly permitted and encouraged to submit themselves as candidates to the FDC or Ombuds positions after the results of the Board elections are announced.
More information on this year's elections can be found [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017|on Meta-Wiki]]. Any questions related to the election can be posted on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections/2017|election talk page on Meta-Wiki]], or sent to the election committee's mailing list, <code dir="ltr" style="white-space:nowrap;font-size:12px;line-height:1.5">board-elections[[File:At sign.svg|15x15px|middle|link=|alt=(at)]]wikimedia.org</code>.
On behalf of the Election Committee,<br />
[[m:User:KTC|Katie Chan]], Chair, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Wikimedia Foundation Elections Committee]]<br />
[[m:User:JSutherland (WMF)|Joe Sutherland]], Community Advocate, Wikimedia Foundation
''Posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Wikimedia Foundation Elections Committee]], 03:36, 7 мшаҧы 2017 (UTC) • [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Updates/Start of the 2017 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections|{{int:please-translate}}]] • [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections/2017|Get help]]''</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:GVarnum-WMF@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=16441214 -->
== Read-only mode for 20 to 30 minutes on 19 April and 3 May ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2017|Read this message in another language]] • {{int:please-translate}}
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will be testing its secondary data center in Dallas. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to conduct a planned test. This test will show whether they can reliably switch from one data center to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems.
They will switch all traffic to the secondary data center on '''Wednesday, 19 April 2017'''.
On '''Wednesday, 3 May 2017''', they will switch back to the primary data center.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop during those two switches. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
*You will not be able to edit for approximately 20 to 30 minutes on Wednesday, 19 April and Wednesday, 3 May. The test will start at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20170419T14 14:00 UTC] (15:00 BST, 16:00 CEST, 10:00 EDT, 07:00 PDT, 23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Thursday 20 April and Thursday 4 May).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the weeks of 17 April 2017 and 1 May 2017. Non-essential code deployments will not happen.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch Datacenter#Schedule for 2017 switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. '''Please share this information with your community.''' /<span dir=ltr>[[m:User:Whatamidoing (WMF)|User:Whatamidoing (WMF)]] ([[m:User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]])</span>
</div></div>[[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 17:34, 11 мшаҧы 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=16545942 -->
== Wikidata description editing in the Wikipedia Android app ==
<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[:mw:Wikimedia_Apps/Short_descriptions|Wikidata description editing]] is a new experiment being rolled out on the Wikipedia app for Android. While this primarily impacts Wikidata, the changes are also addressing a concern about the mobile versions of Wikipedia, so that mobile users will be able to edit directly the descriptions shown under the title of the page and in the search results.
We began by rolling out this feature several weeks ago to a pilot group of Wikipedias (Russian, Hebrew, and Catalan), and have seen very positive [[:mw:Wikimedia_Apps/Short_descriptions/Research|results]] including numerous quality contributions in the form of new and updated descriptions, and a low rate of vandalism.
We are now ready for the next phase of rolling out this feature, which is to enable it in a few days for all Wikipedias except the top ten by usage within the app (i.e. except English, German, Italian, French, Spanish, Japanese, Dutch, Portuguese, Turkish, and Chinese). We will enable the feature for those languages instead at some point in the future, as we closely monitor user engagement with our expanded set of pilot communities.
As always, if have any concerns, please reach out to us on wiki at [[:mw:Talk:Wikimedia_Apps/Short_descriptions|the talk page for this project]] or by email at reading@wikimedia.org. Thanks!
-[[:mw:User:DBrant (WMF)|DBrant (WMF)]] 08:41, 14 мшаҧы 2017 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Elitre_(WMF)/Wikidata_editing&oldid=16580284 -->
== New Page previews feature ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
New Page previews feature
[[:m:Special:MyLanguage/User:CKoerner (WMF)/Enable Hovercards/Phase 1|Read this message in another language]] • {{int:please-translate}}
Hello,
The Reading web team at the Wikimedia Foundation has been working to enable [[mw:Beta Features/Hovercards|Page previews]], [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|a beta feature]] known previously as Hovercards, as opt-in behavior for logged-in users and the default behavior for logged-out users across Wikipedia projects. Page previews provide a preview of any linked article, giving readers a quick understanding of a related article without leaving the current page. For this project, we are expecting to collect feedback over the following few weeks and tentatively enable the feature in early May, 2017.
A quick note on the implementation:
* For logged-in users who are not currently testing out the beta feature, Page previews will be off by default. Users may turn them on from [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|their user preferences]] page.
* For logged-out users, the feature will be on by default. Users may disable it at any time by selecting the setting cog available in each preview.
* For users of the Navigation popups gadget, you will not be able to turn on the Page previews feature while using navigational popups. If you would like to try out the Page preview feature, make sure to first turn Navigation popups off prior to turning Page previews on.
You can read more about [[mw:Beta_Features/Hovercards|the feature]] and [[mw:Beta Features/Hovercards#Success Metrics and Feature Evaluation|the tests we used to evaluate performance]], try it out by enabling it from the beta features page, and leave feedback or questions [[mw:Talk:Beta_Features/Hovercards|on the talk page]].
Thank you, [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 16:52, 19 мшаҧы 2017 (UTC)
</div></div>
<!-- Сообщение отправил Участник:CKoerner (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:CKoerner_(WMF)/Enable_Hovercards/Phase_1/Distribution_list&oldid=16616381 -->
== New Wikipedia Library Accounts Available Now (May 2017) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|upright|The TWL OWL says sign up today!]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for free, full-access, accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for new accounts and research materials from:
* '''[[w:en:Wikipedia:American Psychiatric Association|American Psychiatric Association]]''' – Psychiatry books and journals
* '''[[w:en:Wikipedia:Bloomsbury|Bloomsbury]]''' – ''Who's Who'', Drama Online, Berg Fashion Library, and ''Whitaker's''
* '''[[w:fi:Wikipedia:Wikipedian Lähdekirjasto/Gaudeamus|Gaudeamus]]''' – Finnish humanities and social sciences
* '''[[w:fi:Wikipedia:Wikipedian Lähdekirjasto/Ympäristö-lehti|Ympäristö-lehti]]''' – The Finnish Environment Institute's ''Ympäristö-lehti'' magazine
'''Expansions'''
* '''[[w:en:Wikipedia:Gale|Gale]]''' – Biography In Context database added
* '''[[w:en:Wikipedia:Adam Matthew|Adam Matthew]]''' – all 53 databases now available
Many other partnerships with accounts available are listed on [[m:The Wikipedia Library/Databases|our partners page]], including [[w:en:WP:Project MUSE|Project MUSE]], [[w:en:WP:EBSCO|EBSCO]], [[w:en:WP:Taylor & Francis|Taylor & Francis]] and [[w:en:WP:Newspaperarchive.com|Newspaperarchive.com]].
Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 18:52, 2 лаҵара 2017 (UTC)
:''You can host and coordinate signups for a Wikipedia Library branch in your own language. Please contact [[m:User:AVasanth_(WMF)|Aaron]].''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Samwalton9@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=16557812 -->
== [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:SecurePoll/vote/341?setlang={{CONTENTLANG}} Voting has begun in 2017 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections] ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Wikimedia-logo black.svg|{{#switch:{{CONTENTLANG}}|ar=left|he=left|right}}|125px|link=m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Updates/Board voting has begun]]''This is a message from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Wikimedia Foundation Elections Committee]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Updates/Board voting has begun|Translations]] are available.''
[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:SecurePoll/vote/341?setlang={{CONTENTLANG}}&uselang={{CONTENTLANG}} Voting has begun] for [[m:Wikimedia Foundation elections/2017#Requirements|eligible voters]] in the 2017 elections for the ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]]''.
The [[m:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] is the ultimate governing authority of the Wikimedia Foundation, a 501(c)(3) non-profit organization registered in the United States. The Wikimedia Foundation manages many diverse projects such as Wikipedia and Commons.
The voting phase lasts from 00:00 UTC May 1 to 23:59 UTC May 14. '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:SecurePoll/vote/341?setlang={{CONTENTLANG}}&uselang={{CONTENTLANG}} Click here to vote].''' More information on the candidates and the elections can be found on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Board of Trustees|2017 Board of Trustees election page]] on Meta-Wiki.
On behalf of the Elections Committee,<br/>
[[m:User:KTC|Katie Chan]], Chair, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Wikimedia Foundation Elections Committee]]<br/>
[[m:User:JSutherland (WMF)|Joe Sutherland]], Community Advocate, Wikimedia Foundation
''Posted by the [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] • [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Updates/Board voting has begun|Translate]] • [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections/2017|Get help]]''</div> 19:15, 3 лаҵара 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:GVarnum-WMF@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=16683836 -->
== Beta Feature Two Column Edit Conflict View ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
From May 9, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two_Column_Edit_Conflict_View|Two Column Edit Conflict View]] will be available as a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]] on all wikis. The Two Column Edit Conflict View is a new interface for the edit conflict resolution page. It highlights differences between the editor's and the conflicting changes to make it easy to copy and paste pieces of the text and resolve the conflict. The feature fulfils a request for a more user-friendly edit conflict resolution from the [[m:WMDE Technical Wishes|German Community’s Technical Wishlist]]. Everyone is invited to test the feature and we hope that it will serve you well! </div> [[m:user: Birgit Müller (WMDE)|Birgit Müller (WMDE)]] 14:28, 8 лаҵара 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Birgit Müller (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_1&oldid=16712210 -->
== Editing News #1—2017 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''[[:m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2017/May|Read this in another language]] • [[:m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
<div style="float:right;width:230px;{{#switch:ltr|rtl=float:left;margin-left:0;|#default=float:right;margin-right:0;}}margin-left:1em;border-style:solid;border-width:1px;padding:1em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200px|center|alt=VisualEditor]]'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
Did you know that you can review your changes visually?
[[File:VisualEditor visual diff tool - visual diff.png|alt=Screenshot showing some changes to an article. Most changes are highlighted with text formatting.|center|frameless|245x245px]]When you are finished editing the page, type your edit summary and then choose "{{Int:visualeditor-savedialog-label-review}}".
In visual mode, you will see additions, removals, new links, and formatting highlighted. Other changes, such as changing the size of an image, are described in notes on the side.
[[File:VisualEditor visual diff tool - toggle button.png|alt=Toggle button showing visual and wikitext options; visual option is selected.|center|frameless|220x220px]]
Click the toggle button to switch between visual and wikitext diffs.
[[File:VisualEditor visual diff tool - wikitext diff.png|alt=Screenshot showing the same changes, in the two-column wikitext diff display.|center|frameless|245x245px]]
The wikitext diff is the same diff tool that is used in the wikitext editors and in the page history. You can read and help translate [[:mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use the visual editor.
</div></div>
Since the last newsletter, the [[:mw:VisualEditor|VisualEditor Team]] has spent most of their time supporting [[:mediawikiwiki:2017_wikitext_editor|the 2017 wikitext editor mode]] which is available inside the visual editor as a Beta Feature, and adding [[:mediawikiwiki:VisualEditor/Diffs|the new visual diff tool]]. Their workboard is available [[:phab:project/board/483/|in Phabricator]]. You can find links to the work finished each week at [[:mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|mw:VisualEditor/Weekly triage meetings]]. Their [[:mw:VisualEditor/Current_priorities|current priorities]] are fixing bugs, supporting the 2017 wikitext editor as a [[:mw:Beta Features|beta feature]], and improving the visual diff tool.
=== Recent changes ===
*A '''new wikitext editing mode''' is available as a Beta Feature on desktop devices. The [[:mw:2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]] has the same toolbar as the visual editor and can use the citoid service and other modern tools. Go to [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]] to enable the {{Int:Visualeditor-preference-newwikitexteditor-label}}.
* A new '''[[:mediawikiwiki:VisualEditor/Diffs|visual diff tool]]''' is available in VisualEditor's visual mode. You can toggle between wikitext and visual diffs. More features will be added to this later. In the future, this tool may be integrated into other MediaWiki components. [https://phabricator.wikimedia.org/T143350]
* The team have added [[:mediawikiwiki:Editing/Projects/Columns_for_references|multi-column support for lists of footnotes]]. The <code><nowiki><references /></nowiki></code> block can automatically display long lists of references in columns on wide screens. This makes footnotes easier to read. You can [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=Cite,VisualEditor,Wikimedia-Site-requests&title=Convert%20reference%20lists%20over%20to%20`responsive`%20on%20XXwiki&priority=10&parent=159895 '''request multi-column support'''] for your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T33597]
* You can now use your web browser's function to switch typing direction in the new wikitext mode. This is particularly helpful for RTL language users like Urdu or Hebrew who have to write JavaScript or CSS. You can use Command+Shift+X or Control+Shift+X to trigger this. [https://phabricator.wikimedia.org/T153356]
* The way to switch between the visual editing mode and the wikitext editing mode is now consistent. There is a drop-down menu that shows the two options. This is now the same in desktop and mobile web editing, and inside things that embed editing, such as Flow. [https://phabricator.wikimedia.org/T116417]
* The {{Int:visualeditor-categories-tool}} item has been moved to the top of the {{Int:visualeditor-pagemenu-tooltip}} menu (from clicking on the "hamburger" icon) for quicker access. [https://phabricator.wikimedia.org/T74399] There is also now a "Templates used on this page" feature there. [https://phabricator.wikimedia.org/T149009]
* You can now create <code><nowiki><chem></nowiki></code> tags (sometimes used as <code><nowiki><ce></nowiki></code>) for chemical formulas inside the visual editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T153365]
* Tables can be set as collapsed or un-collapsed. [https://phabricator.wikimedia.org/T157989]
* The {{Int:visualeditor-specialcharacter-button-tooltip}} menu now includes characters for Canadian Aboriginal Syllabics and angle quotation marks (‹› and ⟨⟩) . The team thanks the volunteer developer, [[:S:en:User:Tpt|Tpt]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T108626]
* A bug caused some section edit conflicts to blank the rest of the page. This has been fixed. The team are sorry for the disruption. [https://phabricator.wikimedia.org/T154217]
* There is a new keyboard shortcut for citations: <code>Control</code>+<code>Shift</code>+<code>K</code> on a PC, or <code>Command</code>+<code>Shift</code>+<code>K</code> on a Mac. It is based on the keyboard shortcut for making links, which is <code>Control</code>+<code>K</code> or <code>Command</code>+<code>K</code> respectively. [https://phabricator.wikimedia.org/T99299]
=== Future changes ===
* The team is working on a syntax highlighting tool. It will highlight matching pairs of <code><nowiki><ref></nowiki></code> tags and other types of wikitext syntax. You will be able to turn it on and off. It will first become available in VisualEditor's built-in wikitext mode, maybe late in 2017. [https://phabricator.wikimedia.org/T101246]
* The kind of button used to {{Int:Showpreview}}, {{Int:showdiff}}, and finish an edit will change in all WMF-supported wikitext editors. The new buttons will use [[Mw:OOjs UI|OOjs UI]]. The buttons will be larger, brighter, and easier to read. The labels will remain the same. You can test the new button by editing a page and adding <code>&ooui=1</code> to the end of the URL, like this: https://www.mediawiki.org/wiki/Project:Sandbox?action=edit&ooui=1 The old appearance will no longer be possible, even with local CSS changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T162849]
* The [[:mediawikiwiki:File:Edit_toolbar_-_2.png|outdated 2006 wikitext editor]] will be removed later this year. It is used by approximately 0.03% of active editors. See [[:mw:Editor|a list of editing tools on mediawiki.org]] if you are uncertain which one you use. [https://phabricator.wikimedia.org/T30856]
*If you aren't reading this in your preferred language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly, so that we can notify you when the next issue is ready. {{int:Feedback-thanks-title}}
—[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]]
</div> 18:05, 12 лаҵара 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=16160401 -->
== Prototype for editing Wikidata infoboxes on Wikipedia ==
Hello,
I’m sorry for writing in English. It’d be great if someone could translate this message if necessary.
One of the most requested features for Wikidata is to enable editing of Wikidata’s data directly from Wikipedia, so the editors can continue their workflow without switching websites.
The Wikidata development team has been working on a tool to achieve this goal: '''fill and edit the Wikipedia infoboxes with information from Wikidata, directly on Wikipedia''', via the Visual Editor.
We already [[d:Wikidata:Client editing input|asked for feedback in 2015]], and collected some interesting ideas which we [[:File:Facilitating_the_use_of_Wikidata_in_Wikimedia_projects_with_a_user-centered_design_approach.pdf|shared with you in this thesis]]. Now we would like to present to you our first prototype and collect your feedback, in order to improve and continue the development of this feature.
We present this work to you very early, so we can include your feedback before and all along the development. You are the core users of this feature, so we want to make sure that it fits your needs and editing processes.
You will find the prototype, description of the features, and a demo video, '''[[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Client editing prototype|on this page]]'''. Feel free to add any comment or feedback on the talk page. The page is currently not translated in every languages, but you can add your contribution by helping to translate it.
Unfortunately, I won’t be able to follow all the discussions on Wikipedia, so if you want to be sure that your feedback is read, please add it on the Wikidata page, in your favorite language. Thanks for your understanding.
Thanks, [[user:Lea Lacroix (WMDE)|Lea Lacroix (WMDE)]]
<!-- Сообщение отправил Участник:Lea Lacroix (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lea_Lacroix_(WMDE)/List_Wikipedias&oldid=16766491 -->
== RevisionSlider ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] will be available as a default feature for all users on all wikis from May 17. The RevisionSlider adds a slider view to the diff page so that you can easily move between revisions. The slider view is collapsed by default, and will load by clicking on it. It can also be turned off entirely in the user preferences. RevisionSlider has been a default feature on German, Arabic and Hebrew Wikipedia for 6 months and a beta feature on all wikis for 8 months. The feature fulfills a wish from the [[m:WMDE Technical Wishes|German Community’s Technical Wishlist]]. Thanks to everyone who tested RevisionSlider and gave valuable feedback to improve the feature! We hope that RevisionSlider will continue to serve you well in your work. </div> [[m:user:Birgit Müller (WMDE)|Birgit Müller (WMDE)]] 14:39, 16 лаҵара 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Birgit Müller (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_1&oldid=16763498 -->
== [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Updates/Start of the 2017 Wikimedia Foundation Funds Dissemination Committee elections|Start of the 2017 Wikimedia Foundation Funds Dissemination Committee elections]] ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Wikimedia-logo black.svg|{{#switch:{{CONTENTLANG}}|ar=left|he=left|right}}|125px|link=m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Updates/Start of the 2017 Wikimedia Foundation Funds Dissemination Committee elections]]
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Updates/Start of the 2017 Wikimedia Foundation Funds Dissemination Committee elections|Translations of this message are available on Meta-Wiki]].''
On behalf of the Wikimedia Foundation Elections Committee, we are pleased to announce that self-nominations are being accepted for the [[m:Wikimedia Foundation elections/2017/Funds Dissemination Committee/Call for candidates|2017 Wikimedia Foundation Funds Dissemination Committee]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Funds Dissemination Committee Ombudsperson|Funds Dissemination Committee Ombudsperson]] elections. Please read the letter from the Wikimedia Foundation calling for candidates at [[m:Wikimedia Foundation elections/2017/Funds Dissemination Committee/Call for candidates|on the 2017 Wikimedia Foundation elections portal]].
''Funds Dissemination Committee''<br />
The Funds Dissemination Committee (FDC) makes recommendations about how to allocate Wikimedia movement funds to eligible entities. There are five positions being filled. More information about this role can be found at [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Funds Dissemination Committee|the FDC elections page]].
''Funds Dissemination Committee Ombudsperson''<br />
The Funds Dissemination Committee Ombudsperson receives complaints and feedback about the FDC process, investigates complaints at the request of the Board of Trustees, and summarizes the investigations and feedback for the Board of Trustees on an annual basis. One position is being filled. More information about this role can be found at [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Funds Dissemination Committee Ombudsperson|the FDC Ombudsperson elections page]].
'''The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Funds Dissemination Committee/Candidates|candidacy submission phase]] will last until May 28 (23:59 UTC).'''
'''We will also be accepting questions to ask the candidates until May 28. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Funds Dissemination Committee/Questions|You can submit your questions on Meta-Wiki]].''' Once the questions submission period has ended on May 28, the Elections Committee will then collate the questions for the candidates to respond to.
The goal of this process is to fill the '''five community-selected seats''' on the Wikimedia Foundation Funds Dissemination Committee and the '''community-selected ombudsperson'''. The election results will be used by the Board itself to make the appointments.
The full schedule for the FDC elections is as follows. All dates are '''inclusive''', that is, from the beginning of the first day (UTC) to the end of the last.
* May 15 (00:00 UTC) – May 28 (23:59 UTC) – '''Nominations'''
* May 15 – May 28 – '''Candidates questions submission period'''
* May 29 – June 2 – '''Candidates answer questions'''
* June 3 – June 11 – '''Voting period'''
* June 12–14 – '''Vote checking'''
* June 15 – '''Goal date for announcing election results'''
More information on this year's elections can be found at [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017|the 2017 Wikimedia Foundation elections portal]].
Please feel free to post a note about the election on your project's village pump. Any questions related to the election can be posted on [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections/2017|the talk page on Meta-Wiki]], or sent to the election committee's mailing list, <code dir="ltr" style="white-space:nowrap;font-size:12px;line-height:1.5">board-elections[[File:At sign.svg|15x15px|middle|link=|alt=(at)]]wikimedia.org</code>.
On behalf of the Election Committee,<br />
[[m:User:KTC|Katie Chan]], Chair, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Wikimedia Foundation Elections Committee]]<br />
[[m:User:JSutherland (WMF)|Joe Sutherland]], Community Advocate, Wikimedia Foundation
''Posted by the [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] • [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2017/Updates/Start of the 2017 Wikimedia Foundation Funds Dissemination Committee elections|Translate]] • [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections/2017|Get help]]''</div> 21:05, 23 лаҵара 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:GVarnum-WMF@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=16804695 -->
== Accessible editing buttons ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">The MediaWiki developers have been slowly improving the accessibility of the user interface. The next step in this transition will change the appearance of some buttons and may break some outdated (non-updated or unmaintained) user scripts and gadgets.
You can see and use the [https://www.mediawiki.org/wiki/Project:Sandbox?action=submit&ooui=0 old] and [https://www.mediawiki.org/wiki/Project:Sandbox?action=submit&ooui=1 new] versions now. Most editors will only notice that some buttons are slightly larger and have different colors.
<gallery mode="nolines" caption="Comparison of old and new styles" heights="240" widths="572">
File:MediaWiki edit page buttons accessibility change 2017, before.png|Buttons before the change
File:MediaWiki edit page buttons accessibility change 2017, after.png|Buttons after the change
</gallery>
However, this change also affects some user scripts and gadgets. Unfortunately, some of them may not work well in the new system. <mark>If you maintain any user scripts or gadgets that are used for editing, please see '''[[:mw:Contributors/Projects/Accessible editing buttons]]''' for information on how to test and fix your scripts. Outdated scripts can be tested and fixed now.</mark>
This change will probably reach this wiki on '''Tuesday, 18 July 2017'''. Please leave a note at [[:mw:Talk:Contributors/Projects/Accessible editing buttons]] if you need help.</div> [[:m:User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]]) 22:22, 10 ҧхынгәы 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=16980876 -->
== Page Previews (Hovercards) update ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Hello,
A quick update on the progress of enabling [[mw:Hovercards|Page Previews]] (previously named Hovercards) on this project. Page Previews provide a preview of any linked article, giving readers a quick understanding of a related article without leaving the current page. As mentioned in December we're preparing to remove the feature from Beta and make it the default behavior for logged-out users. We have recently made a large update to the code which fixes most outstanding bugs.
Due to some issues with our instrumentation, we delayed our deployment by a few months. We are finally ready to deploy the feature. Page Previews will be off by default and available in the user preferences page for logged-in users the week of July 24th. The feature will be on by default for current beta users and logged-out users. If you would like to preview the feature, you can enable it as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]. For more information see [[mw:Hovercards|Page Previews]]. Questions can be left [[mw:Talk:Beta_Features/Hovercards|on the talk page]] in your preferred language.
Thank you again.
</div>[[m:User:CKoerner (WMF)|CKoerner (WMF)]] ([[m:User talk:CKoerner (WMF)|talk]]) 22:33, 20 ҧхынгәы 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:CKoerner (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:CKoerner_(WMF)/Enable_Hovercards/Reminder/Distribution_list&oldid=17019707 -->
== RfC regarding "Interlinking of accounts involved with paid editing to decrease impersonation" ==
There is currently a RfC open on Meta regarding "[https://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_comment/Interlinking_of_accounts_involved_with_paid_editing_to_decrease_impersonation requiring those involved with paid editing on Wikipedia to link on their user page to all other active accounts through which they advertise paid Wikipedia editing business.]"
Note this is to apply to Wikipedia and not necessarily other sister projects, this is only to apply to websites where people are specifically advertising that they will edit Wikipedia for pay and not any other personal, professional, or social media accounts a person may have.
[https://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_comment/Interlinking_of_accounts_involved_with_paid_editing_to_decrease_impersonation Please comment on meta]. Thanks. Send on behalf of [[User:Doc James]].
[[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 21:06, 17 цәыббра 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Doc James@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedias&oldid=17234819 -->
== Changes to the global ban policy ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Hello. Some changes to the [[m:Global bans|community global ban policy]] have been proposed. Your comments are welcome at [[:m:Requests for comment/Improvement of global ban policy]]. Please translate this message to your language, if needed. Cordially. [[:m:User:Matiia|Matiia]] ([[:m:User talk:Matiia|Matiia]]) 00:34, 12 абҵара 2017 (UTC)</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Matiia@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=17241561 -->
== New print to pdf feature for mobile web readers ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
'''New print to pdf feature for mobile web readers'''
The Readers web team will be deploying a new feature this week to make it [[mw:Reading/Web/Projects/Mobile_PDFs|easier to download PDF versions of articles on the mobile website]].
Providing better offline functionality was one of the highlighted areas from [[m:New_Readers/Offline|the research done by the New Readers team in Mexico, Nigeria, and India]]. The teams created a prototype for mobile PDFs which was evaluated by user research and community feedback. The [[m:New_Readers/Offline#Concept_testing_for_mobile_web|prototype evaluation]] received positive feedback and results, so development continued.
For the initial deployment, the feature will be available to Google Chrome browsers on Android. Support for other mobile browsers to come in the future. For Chrome, the feature will use the native Android print functionality. Users can choose to download a webpage as a PDF. [[mw:Reading/Web/Projects/Print_Styles#Mobile_Printing|Mobile print styles]] will be used for these PDFs to ensure optimal readability for smaller screens.
The feature is available starting Wednesday, Nov 15. For more information, see [[mw:Reading/Web/Projects/Mobile_PDFs|the project page on MediaWiki.org]].
{{Int:Feedback-thanks-title}}
</div> [[m:User:CKoerner (WMF)|CKoerner (WMF)]] ([[m:User talk:CKoerner (WMF)|talk]]) 22:07, 20 абҵара 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:CKoerner (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:CKoerner_(WMF)/Mobile_PDF_distribution_list&oldid=17448927 -->
== Call for Wikimania 2018 Scholarships ==
Hi all,
We wanted to inform you that scholarship applications for [[:wm2018:Wikimania 2018|Wikimania 2018]] which is being held in Cape Town, South Africa on July 18–22, 2018 are now being accepted. '''Applications are open until Monday, 22 January 2018 23:59 UTC.'''
Applicants will be able to apply for a partial or full scholarship. A full scholarship will cover the cost of an individual's round-trip travel, shared accommodation, and conference registration fees as arranged by the Wikimedia Foundation. A partial scholarship will cover conference registration fees and shared accommodation. Applicants will be rated using a pre-determined selection process and selection criteria established by the Scholarship Committee and the Wikimedia Foundation, who will determine which applications are successful. To learn more about Wikimania 2018 scholarships, please visit: [[:wm2018:Scholarships]].
To apply for a scholarship, fill out the multi-language application form on: '''https://scholarships.wikimedia.org/apply'''
It is highly recommended that applicants review all the material on the Scholarships page and [[:wm2018:Scholarships/FAQ|the associated FAQ]] before submitting an application. If you have any questions, please contact: wikimania-scholarships at wikimedia.org or leave a message at: [[:wm2018:Talk:Scholarships]]. Please help us spread the word and translate pages!
Best regards, [[:m:User:Slashme|David Richfield]] and [[:m:DerHexer|Martin Rulsch]] for the [[:wm2018:Scholarship Committee|Scholarship Committee]] 19:24, 20 ҧхынҷкәын 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:DerHexer@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_Wikipedia_delivery&oldid=17300722 -->
== User group for Military Historians ==
Greetings,
"Military history" is one of the most important subjects when speak of sum of all human knowledge. To support contributors interested in the area over various language Wikipedias, we intend to form a user group. It also provides a platform to share the best practices between military historians, and various military related projects on Wikipedias. An initial discussion was has been done between the coordinators and members of WikiProject Military History on English Wikipedia. Now this discussion has been taken to Meta-Wiki. Contributors intrested in the area of military history are requested to share their feedback and give suggestions at [[:m:Talk:Discussion to incubate a user group for Wikipedia Military Historians|Talk:Discussion to incubate a user group for Wikipedia Military Historians]].
[[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 10:46, 21 ҧхынҷкәын 2017 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Krishna Chaitanya Velaga@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_Wikipedia_delivery&oldid=17565441 -->
== Editing News #1—2018 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''[[m:VisualEditor/Newsletter/2018/February|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
<div style="float:right;width:270px;margin-left:1em;border-style:solid;border-width:1px;padding:1em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200px|center]]
'''Did you know?'''<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
Did you know that you can now use the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diff tool]] on any page?
[[File:Wikitext diff paragraph move correcting vandalism 2018.png|alt=Screenshot showing some changes, in the two-column wikitext diff display|center|frameless|250px]]
Sometimes, it is hard to see important changes in a wikitext diff. This screenshot of a wikitext diff (click to enlarge) shows that the paragraphs have been rearranged, but it does not highlight the removal of a word or the addition of a new sentence.
If you [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|enable the Beta Feature]] for "{{Int:visualeditor-preference-visualdiffpage-label}}", you will have a new option. It will give you a new box at the top of every diff page. This box will let you choose either diff system on any edit.
[[File:VisualEditor visual diff tool - toggle button.png|alt=Toggle button showing visual and wikitext options; visual option is selected|center|frameless|200px]]
Click the toggle button to switch between visual and wikitext diffs.
In the visual diff, additions, removals, new links, and formatting changes will be highlighted. Other changes, such as changing the size of an image, are described in notes on the side.
[[File:Visual diff paragraph move correcting vandalism 2018.png|alt=Screenshot showing the same changes to an article. Most changes are highlighted with text formatting.|center|frameless|250px]]
This screenshot shows the same edit as the wikitext diff. The visual diff highlights the removal of one word and the addition of a new sentence.
You can read and help translate [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use the visual editor.
</div></div>
Since [[m:VisualEditor/Newsletter/2017/May|the last newsletter]], the [[mw:Editing|Editing Team]] has spent most of their time supporting [[mw:2017 wikitext editor|the 2017 wikitext editor mode]], which is available inside the visual editor as a Beta Feature, and improving [[mw:VisualEditor/Diffs|the visual diff tool]]. Their work board is available [[phab:project/view/3236/|in Phabricator]]. You can find links to the work finished each week at [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings]]. Their [[mw:Editing team/Current priorities|current priorities]] are fixing bugs, supporting the 2017 wikitext editor, and improving the visual diff tool.
===Recent changes===
*The '''[[mw:2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]]''' is [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|available as a Beta Feature]] on desktop devices. It has the same toolbar as the visual editor and can use the citoid service and other modern tools. The team have been comparing the performance of different editing environments. They have studied how long it takes to open the page and start typing. The study uses data for more than one million edits during December and January. Some changes have been made to improve the speed of the 2017 wikitext editor and the visual editor. Recently, the 2017 wikitext editor opened fastest for most edits, and the 2010 WikiEditor was fastest for some edits. More information will be posted at [[mw:Contributors/Projects/Editing performance]].
*The '''[[mw:VisualEditor/Diffs|visual diff tool]]''' was developed for the visual editor. It is now available to all users of the visual editor and the 2017 wikitext editor. When you review your changes, you can toggle between wikitext and visual diffs. You can also [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|enable the new Beta Feature]] for "Visual diffs". The Beta Feature lets you use the visual diff tool to view other people's edits on page histories and [[Special:RecentChanges]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T167508]
*[[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|'''Wikitext syntax highlighting''']] is available as a Beta Feature for both [[mw:2017 wikitext editor|the 2017 wikitext editor]] and the 2010 wikitext editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T101246]
*The [[mw:Citoid|citoid service]] automatically translates URLs, DOIs, ISBNs, and PubMed id numbers into wikitext citation templates. It is very popular and useful to editors, although it can be a bit tricky to set up. <mark>Your wiki can have this service. Please [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|read the instructions]]. You can [[phab:T127354|ask the team to help you enable citoid at your wiki]]</mark>.
===Let's work together===
*The team will talk about editing tools at an upcoming [[m:Wikimedia Foundation metrics and activities meetings|Wikimedia Foundation metrics and activities meeting]].
*Wikibooks, Wikiversity, and other communities may have the visual editor made available by default to contributors. If your community wants this, then please contact [[mw:User talk:Deskana (WMF)|Dan Garry]].
*The <code><nowiki><references /></nowiki></code> block can [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Projects/Columns for references|automatically display long lists of references in columns]] on wide screens. This makes footnotes easier to read. You can [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=Cite,VisualEditor,Wikimedia-Site-requests&title=Convert%20reference%20lists%20over%20to%20`responsive`%20on%20XXwiki&priority=10&parent=159895 '''request multi-column support'''] for your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T33597]
*If you aren't reading this in your preferred language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly. We will notify you when the next issue is ready for translation. {{Int:Feedback-thanks-title}}
—[[mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]]
</div> 20:57, 2 хәажәкыра 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=17790200 -->
== AdvancedSearch ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
From May 8, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:AdvancedSearch|AdvancedSearch]] will be available as a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]] in your wiki. The feature enhances the [[Special:Search|search page]] through an advanced parameters form and aims to make [[m:WMDE_Technical_Wishes/AdvancedSearch/Functional_scope|existing search options]] more visible and accessible for everyone. AdvancedSearch is a project by [[m:WMDE Technical Wishes/AdvancedSearch|WMDE Technical Wishes]]. Everyone is invited to test the feature and we hope that it will serve you well in your work! </div> [[m:User:Birgit Müller (WMDE)|Birgit Müller (WMDE)]] 14:45, 7 лаҵара 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Birgit Müller (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_1&oldid=17995466 -->
== New Wikipedia Library Accounts Available Now (May 2018) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|upright|The TWL OWL says sign up today!]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for free, full-access, accounts to research and tools as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for new accounts and research materials on the [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/ Library Card platform]:
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/69/ Rock's Backpages]''' – Music articles and interviews from the 1950s onwards - 50 accounts
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/68/ Invaluable]''' – Database of more than 50 million auctions and over 500,000 artists - 15 accounts
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/70/ Termsoup]''' – Translation tool
'''Expansions'''
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/43/ Fold3]''' – Available content has more than doubled, now including new military collections from the UK, Australia, and New Zealand.
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/52/ Oxford University Press]''' – The Scholarship collection now includes [http://www.e-enlightenment.com/ Electronic Enlightenment]
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/60/ Alexander Street Press]''' – [https://alexanderstreet.com/products/women-and-social-movements-library Women and Social Movements Library] now available
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/58/ Cambridge University Press]''' – [http://orlando.cambridge.org/ Orlando Collection] now available
Many other partnerships with accounts available are listed on [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/ our partners page], including [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/47/ Baylor University Press], [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/41/ Loeb Classical Library], [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/46/ Cairn], [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/55/ Gale] and [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/61/ Bloomsbury].
Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 18:03, 30 лаҵара 2018 (UTC)
:''You can host and coordinate signups for a Wikipedia Library branch in your own language. Please contact [[m:User:Ocaasi_(WMF)|Ocaasi (WMF)]].''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Samwalton9@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=18064061 -->
== Global preferences are available ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Global preferences are now available, you can set them by visiting your new [[Special:GlobalPreferences|global preferences page]]. Visit [[mw:Help:Extension:GlobalPreferences|mediawiki.org for information on how to use them]] and [[mw:Help talk:Extension:GlobalPreferences|leave feedback]]. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])
</div> 19:19, 10 ҧхынгәы 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=17968247 -->
== Consultation on the creation of a separate user group for editing sitewide CSS/JS ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''({{int:please-translate}})''
Hi all,
I'm preparing a change in who can edit sitewide CSS/JS pages. (These are pages like <code dir="ltr">MediaWiki:Common.css</code> and <code dir="ltr">MediaWiki:Vector.js</code> which are executed in the browser of all readers and editors.) Currently all administrators are able to edit these pages, which poses a serious and unnecessary security risk. Soon, a dedicated, smaller user group will take over this task. Your community will be able to decide who belongs in this group, so this should mean very little change for you. You can find out more and provide feedback at [[m:Special:MyLanguage/Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS|the consultation page on Meta]]. If you are involved in maintaining CSS/JS code, or policymaking around adminship requests, please give it a look!
Thanks!
<br/><span dir="ltr">[[m:User:Tgr|Tgr]] ([[m:User talk:Tgr|talk]]) 08:45, 12 ҧхынгәы 2018 (UTC) <small>(via [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|global message delivery]])</small></span>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Tgr@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Nonechnical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=18199925 -->
== New user group for editing sitewide CSS/JS ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''({{int:please-translate}})''
Hi all!
To improve the security of our readers and editors, permission handling for CSS/JS pages has changed. (These are pages like <code dir="ltr">MediaWiki:Common.css</code> and <code dir="ltr">MediaWiki:Vector.js</code> which contain code that is executed in the browsers of users of the site.)
A new user group, <code dir="ltr">[[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface-admin]]</code>, has been created.
Starting four weeks from now, only members of this group will be able edit CSS/JS pages that they do not own (that is, any page ending with <code dir="ltr">.css</code> or <code dir="ltr">.js</code> that is either in the <code dir="ltr">MediaWiki:</code> namespace or is another user's user subpage).
You can learn more about the motivation behind the change [[m:Special:MyLanguage/Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS|here]].
Please add users who need to edit CSS/JS to the new group (this can be done the same way new administrators are added, by stewards or local bureaucrats).
This is a dangerous permission; a malicious user or a hacker taking over the account of a careless interface-admin can abuse it in far worse ways than admin permissions could be abused. Please only assign it to users who need it, who are trusted by the community, and who follow common basic password and computer security practices (use strong passwords, do not reuse passwords, use two-factor authentication if possible, do not install software of questionable origin on your machine, use antivirus software if that's a standard thing in your environment).
Thanks!
<br/><span dir="ltr">[[m:User:Tgr|Tgr]] ([[m:User talk:Tgr|talk]]) 13:08, 30 ҧхынгәы 2018 (UTC) <small>(via [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|global message delivery]])</small></span>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Tgr@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=17968247 -->
== Editing of sitewide CSS/JS is only possible for interface administrators from now ==
''({{int:please-translate}})''
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hi all,
as [[m:Special:MyLanguage/Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS/announcement 2|announced previously]], permission handling for CSS/JS pages has changed: only members of the <code>[[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface-admin]]</code> ({{int:group-interface-admin}}) group, and a few highly privileged global groups such as stewards, can edit CSS/JS pages that they do not own (that is, any page ending with .css or .js that is either in the MediaWiki: namespace or is another user's user subpage). This is done to improve the security of readers and editors of Wikimedia projects. More information is available at [[m:Special:MyLanguage/Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS|Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS]]. If you encounter any unexpected problems, please contact me or file a bug.
Thanks!<br />
[[m:User:Tgr|Tgr]] ([[m:User talk:Tgr|talk]]) 12:39, 27 нанҳәа 2018 (UTC) <small>(via [[m:Special:MyLanguage/Global_message_delivery|global message delivery]])</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Tgr@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18258712 -->
:Hi! Abkhazian language is very difficult for me to translate such things. To avoid mistakes which I fix time to time (mistakes of previous members) I decide not to change what I am not sure all 100%. In the future I'll will know the language better and then I'll translate everything.--[[Алахәыла:Surprizi|Surprizi]] ([[Алахәыла ахцәажәара:Surprizi|обсуждение]]) 18:24, 28 нанҳәа 2018 (UTC)
== Read-only mode for up to an hour on 12 September and 10 October ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|Read this message in another language]] • {{int:please-translate}}
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will be testing its secondary data centre. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems.
They will switch all traffic to the secondary data center on '''Wednesday, 12 September 2018'''.
On '''Wednesday, 10 October 2018''', they will switch back to the primary data center.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop when we switch. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
*You will not be able to edit for up to an hour on Wednesday, 12 September and Wednesday, 10 October. The test will start at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20170503T14 14:00 UTC] (15:00 BST, 16:00 CEST, 10:00 EDT, 07:00 PDT, 23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Thursday 13 September and Thursday 11 October).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the weeks of 10 September 2018 and 8 October 2018. Non-essential code deployments will not happen.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch Datacenter#Schedule for 2018 switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. '''Please share this information with your community.''' /<span dir=ltr>[[m:User:Johan (WMF)|User:Johan(WMF)]] ([[m:User talk:Johan (WMF)|talk]])</span>
</div></div> 13:32, 6 цәыббра 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18333489 -->
== Reminder: No editing for up to an hour on 10 October ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018 2|Read this message in another language]] • {{int:please-translate}}
The [https://wikimediafoundation.org/ Wikimedia Foundation] are testing its secondary data center. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.
They switched all traffic to the secondary data center 12 September 2018.
On '''Wednesday, 10 October 2018''', they will switch back to the primary data center.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while we switch.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
You will not be able to edit for up to an hour on Wednesday, 10 October. The test will start a bit after [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181010T14 14:00 UTC] (15:00 BST, 16:00 CEST, 10:00 EDT, 07:00 PDT, 23:00 JST). If you try to edit or save during these times, you will see an error message.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch Datacenter#Schedule for 2018 switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.''' /<span dir=ltr>[[m:User:Johan (WMF)|User:Johan(WMF)]] ([[m:User talk:Johan (WMF)|talk]])</span>
</div></div> 12:03, 4 жьҭаара 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18363900 -->
== The Community Wishlist Survey ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
The Community Wishlist Survey. {{Int:Please-translate}}.
Hey everyone,
The Community Wishlist Survey is the process when the Wikimedia communities decide what the Wikimedia Foundation [[m:Community Tech|Community Tech]] should work on over the next year.
The Community Tech team is focused on tools for experienced Wikimedia editors. You can post technical proposals from now until 11 November. The communities will vote on the proposals between 16 November and 30 November. You can read more on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2019|wishlist survey page]].
<span dir=ltr>/[[m:User:Johan (WMF)|User:Johan (WMF)]]</span></div></div> 11:05, 30 жьҭаара 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18458512 -->
== Editing News #2—2018 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''[[metawiki:VisualEditor/Newsletter/2018/October|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
<div style="float:right;width:270px;margin-left:1em;border-style:solid;border-width:1px;padding:1em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200px|center]]
'''Did you know?'''
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
Did you know that you can use the visual editor on a mobile device?
[[File:Mobile editing watchlist star editing pencil.png|alt=Screenshot showing the location of the pencil icon|center|frameless|250px]]
Tap on the pencil icon to start editing. The page will probably open in the wikitext editor.
You will see another pencil icon in the toolbar. Tap on that pencil icon to the switch between visual editing and wikitext editing.
[[File:Visual editing mobile switch wikitext.png|alt=Toolbar with menu opened|center|frameless|250px]]
Remember to publish your changes when you're done.
You can read and help translate [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide|the user guide]], which has more information about how to use the visual editor.</div></div>
Since the last newsletter, the [[mw:Editing|Editing Team]] has wrapped up most of their work on the [[mw:2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]] and [[mw:VisualEditor/Diffs|the visual diff tool]]. The team has begun investigating the needs of editors who use mobile devices. Their work board is available [[phab:project/view/3236/|in Phabricator]]. Their [[mw:Wikimedia Audiences/2018-19 Q2 Goals#Contributors|current priorities]] are fixing bugs and improving mobile editing.
=== Recent changes ===
*The Editing team has published an [[mw:Mobile editing using the visual editor report|initial report about mobile editing]].
*The Editing team has begun a design study of visual editing on the mobile website. New editors have trouble doing basic tasks on a smartphone, such as adding links to Wikipedia articles. You can [[c:File:Visual Editor Heuristic - Results.pdf|read the report]].
*The Reading team is working on a [[mw:Reading/Web/Advanced mobile contributions|separate mobile-based contributions project]].
*The 2006 wikitext editor is [[mw:Contributors/Projects/Removal of the 2006 wikitext editor|no longer supported]]. If you used [[:File:Edit toolbar - 2.png|that toolbar]], then you will no longer see any toolbar. You may choose another editing tool in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|editing preferences]], [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|local gadgets]], or [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]].
*The Editing team described the history and status of [[mw:Extension:VisualEditor|VisualEditor]] in [[m:Wikimedia monthly activities meetings/2018-03|this recorded public presentation]] (starting at 29 minutes, 30 seconds).
*The Language team released [[mw:Content translation/V2|a new version of Content Translation]] (CX2) last month, on [[foundationsite:2018/09/30/international-translation-day/|International Translation Day]]. It integrates the visual editor to support templates, tables, and images. It also produces better wikitext when the translated article is published. [https://wikimediafoundation.org/2018/09/30/content-translation-version-two/]
=== Let's work together ===
* The Editing team wants to improve visual editing on the mobile website. <mark>Please read [[mw:Visual-based mobile editing/Ideas/October 2018|their ideas]] and tell the team what you think would help editors who use the mobile site.</mark>
*The [[m:Community Wishlist Survey 2019|Community Wishlist Survey]] begins next week.
*If you aren't reading this in your preferred language, then please help us with translations! Subscribe to the [[mail:translators-l|Translators mailing list]] or [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Elitre_(WMF)&action=edit§ion=new contact us] directly. We will notify you when the next issue is ready for translation. {{int:Feedback-thanks-title}}
—[[mw:User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[mw:User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]])
</div> 14:16, 2 абҵара 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=17790200 -->
== Change coming to how certain templates will appear on the mobile web ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
'''Change coming to how certain templates will appear on the mobile web'''
{{int:please-translate}}
[[File:Page_issues_-_mobile_banner_example.jpg|thumb|Example of improvements]]
Hello,
In a few weeks the Readers web team will be changing how some templates look on the mobile web site. We will make these templates more noticeable when viewing the article. We ask for your help in updating any templates that don't look correct.
What kind of templates? Specifically templates that notify readers and contributors about issues with the content of an article – the text and information in the article. Examples like [[wikidata:Q5962027|Template:Unreferenced]] or [[Wikidata:Q5619503|Template:More citations needed]]. Right now these notifications are hidden behind a link under the title of an article. We will format templates like these (mostly those that use Template:Ambox or message box templates in general) to show a short summary under the page title. You can tap on the "Learn more" link to get more information.
For template editors we have [[mw:Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Making_page_issues_(ambox_templates)_mobile_friendly|some recommendations on how to make templates that are mobile-friendly]] and also further [[mw:Reading/Web/Projects/Mobile_Page_Issues|documentation on our work so far]].
If you have questions about formatting templates for mobile, [[mw:Talk:Reading/Web/Projects/Mobile_Page_Issues|please leave a note on the project talk page]] or [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=Readers-Web-Backlog file a task in Phabricator] and we will help you.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
</div> [[m:User:CKoerner (WMF)|CKoerner (WMF)]] ([[m:User talk:CKoerner (WMF)|talk]]) 19:34, 13 абҵара 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:CKoerner (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18543269 -->
== Community Wishlist Survey vote ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
The Community Wishlist Survey. {{Int:Please-translate}}.
Hey everyone,
The Community Wishlist Survey is the process when the Wikimedia communities decide what the Wikimedia Foundation [[m:Community Tech|Community Tech]] should work on over the next year.
The Community Tech team is focused on tools for experienced Wikimedia editors. The communities have now posted a long list of technical proposals. You can vote on the proposals from now until 30 November. You can read more on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2019|wishlist survey page]].
<span dir=ltr>/[[m:User:Johan (WMF)|User:Johan (WMF)]]</span></div></div> 18:13, 22 абҵара 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18543269 -->
== Advanced Search ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[m:WMDE_Technical_Wishes/AdvancedSearch|Advanced Search]] will become a default feature on your wiki on November 28. This new interface allows you to perform specialized searches on the [[Special:Search|search page]], even if you don’t know any [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch|search syntax]]. Advanced Search originates from the [[m:WMDE_Technical_Wishes|German Community’s Technical Wishes project]]. It's already a default feature on German, Arabic, Farsi and Hungarian Wikipedia. Besides, more than 40.000 users across all wikis have tested the beta version. Feedback is welcome on the [[mw:Help talk:Extension:AdvancedSearch|central feedback page]].</div> [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]] ([[m:User talk:Johanna Strodt (WMDE)|talk]]) 10:57, 26 абҵара 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_1&oldid=17995466 -->
== New Wikimedia password policy and requirements ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
{{int:please-translate}}
The Wikimedia Foundation security team is implementing a new [[m:Password policy|password policy and requirements]]. [[mw:Wikimedia_Security_Team/Password_strengthening_2019|You can learn more about the project on MediaWiki.org]].
These new requirements will apply to new accounts and privileged accounts. New accounts will be required to create a password with a minimum length of 8 characters. Privileged accounts will be prompted to update their password to one that is at least 10 characters in length.
These changes are planned to be in effect on December 13th. If you think your work or tools will be affected by this change, please let us know on [[mw:Talk:Wikimedia_Security_Team/Password_strengthening_2019|the talk page]].
{{Int:Feedback-thanks-title}}
</div> [[m:User:CKoerner (WMF)|CKoerner (WMF)]] ([[m:User talk:CKoerner (WMF)|talk]]) 20:02, 6 ҧхынҷкәын 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:CKoerner (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18639017 -->
== Invitation from Wiki Loves Love 2019 ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:please-translate}}
[[File:WLL Subtitled Logo (transparent).svg|right|frameless]]
Love is an important subject for humanity and it is expressed in different cultures and regions in different ways across the world through different gestures, ceremonies, festivals and to document expression of this rich and beautiful emotion, we need your help so we can share and spread the depth of cultures that each region has, the best of how people of that region, celebrate love.
[[:c:Commons:Wiki Loves Love|Wiki Loves Love (WLL)]] is an international photography competition of Wikimedia Commons with the subject love testimonials happening in the month of February.
The primary goal of the competition is to document love testimonials through human cultural diversity such as monuments, ceremonies, snapshot of tender gesture, and miscellaneous objects used as symbol of love; to illustrate articles in the worldwide free encyclopedia Wikipedia, and other Wikimedia Foundation (WMF) projects.
The theme of 2019 iteration is '''''Celebrations, Festivals, Ceremonies and rituals of love.'''''
Sign up your affiliate or individually at [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Participants|Participants]] page.
To know more about the contest, check out our [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019|Commons Page]] and [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2018/FAQ|FAQs]]
There are several prizes to grab. Hope to see you spreading love this February with Wiki Loves Love!
Kind regards,
[[:c:Commons:Wiki Loves Love 2018/International Team|Wiki Loves Love Team]]
Imagine... the sum of all love!
</div>
--[[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 10:12, 27 ҧхынҷкәын 2018 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18639017 -->
== FileExporter beta feature ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[File:Logo for FileExporter.svg|thumb|Coming soon: the beta feature [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileExporter]]]]
A new beta feature will soon be released on all wikis: The [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileExporter]]. It allows exports of files from a local wiki to Wikimedia Commons, including their file history and page history. Which files can be exported is defined by each wiki's community: '''Please check your wiki's [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons/Configuration file documentation|configuration file]]''' if you want to use this feature.
The FileExporter has already been a beta feature on [https://www.mediawiki.org mediawiki.org], [https://meta.wikimedia.org meta.wikimedia], deWP, faWP, arWP, koWP and on [https://wikisource.org wikisource.org]. After some functionality was added, it's now becoming a beta feature on all wikis. Deployment is planned for January 16. More information can be found [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|on the project page]].
As always, feedback is highly appreciated. If you want to test the FileExporter, please activate it in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|user preferences]]. The best place for feedback is the [[mw:Help_talk:Extension:FileImporter|central talk page]]. Thank you from Wikimedia Deutschland's [[m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes project]].
</div> [[User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]] 09:41, 14 ажьырныҳәа 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=18782700 -->
== No editing for 30 minutes 17 January ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You will '''not be able to edit''' the wikis for up to 30 minutes on '''[https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190117T07 17 January 07:00 UTC]'''. This is because of a database problem that has to be fixed immediately. You can still read the wikis. Some wikis are not affected. They don't get this message. You can see which wikis are '''not''' affected [[:m:User:Johan (WMF)/201901ReadOnlyPage|on this page]]. Most wikis are affected. The time you can't edit might be shorter than 30 minutes. /[[User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]</div> 14:47, 16 ажьырныҳәа 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/201901ReadOnly/Targets&oldid=18788945 -->
== Talk to us about talking ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[File:OOjs_UI_icon_speechBubbles-rtl.svg|alt="icon depicting two speech Bubbles"|frameless|right|120px]]
The Wikimedia Foundation is planning a [[mw:Talk pages consultation 2019|global consultation about communication]]. The goal is to bring Wikimedians and wiki-minded people together to improve tools for communication.
We want all contributors to be able to talk to each other on the wikis, whatever their experience, their skills or their devices.
We are looking for input from as many different parts of the Wikimedia community as possible. It will come from multiple projects, in multiple languages, and with multiple perspectives.
We are currently planning the consultation. We need your help.
'''We need volunteers to help talk to their communities or user groups.'''
You can help by hosting a discussion at your wiki. Here's what to do:
# First, [[mw:Talk pages consultation 2019/Participant group sign-up|sign up your group here.]]
# Next, create a page (or a section on a Village pump, or an e-mail thread – whatever is natural for your group) to collect information from other people in your group. This is not a vote or decision-making discussion: we are just collecting feedback.
# Then ask people what they think about communication processes. We want to hear stories and other information about how people communicate with each other on and off wiki. Please consider asking these five questions:
## When you want to discuss a topic with your community, what tools work for you, and what problems block you?
## What about talk pages works for newcomers, and what blocks them?
## What do others struggle with in your community about talk pages?
## What do you wish you could do on talk pages, but can't due to the technical limitations?
## What are the important aspects of a "wiki discussion"?
# Finally, please go to [[mw:Talk:Talk pages consultation 2019|Talk pages consultation 2019 on Mediawiki.org]] and report what you learned from your group. Please include links if the discussion is available to the public.
'''You can also help build the list of the many different ways people talk to each other.'''
Not all groups active on wikis or around wikis use the same way to discuss things: it can happen on wiki, on social networks, through external tools... Tell us [[mw:Talk pages consultation 2019/Tools in use|how your group communicates]].
You can read more about [[mw:Talk pages consultation 2019|the overall process]] on mediawiki.org. If you have questions or ideas, you can [[mw:Talk:Talk pages consultation 2019|leave feedback about the consultation process]] in the language you prefer.
Thank you! We're looking forward to talking with you.
</div> [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15:00, 21 жәабран 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18639017 -->
== New Wikipedia Library Accounts Available Now (March 2019) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|upright|The TWL OWL says sign up today!]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing signups today for free, full-access, accounts to published research as part of our [[m:The_Wikipedia_Library/Journals|Publisher Donation Program]]. You can sign up for new accounts and research materials on the [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/ Library Card platform]:
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/72/ Kinige]''' – Primarily Indian-language ebooks - 10 books per month
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/55/ Gale]''' – Times Digital Archive collection added (covering 1785-2013)
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/54/ JSTOR]''' – New applications now being taken again
Many other partnerships with accounts available are listed on [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/ our partners page], including [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/47/ Baylor University Press], [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/10/ Taylor & Francis], [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/46/ Cairn], [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/32/ Annual Reviews] and [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/61/ Bloomsbury]. You can request new partnerships on our [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/suggest/ Suggestions page].
Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 17:40, 13 хәажәкыра 2019 (UTC)
:''You can host and coordinate signups for a Wikipedia Library branch in your own language. Please contact [[m:User:Ocaasi_(WMF)|Ocaasi (WMF)]].''<br>
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Samwalton9@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=18873404 -->
== Read-only mode for up to 30 minutes on 11 April ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You will '''not be able to edit''' most Wikimedia wikis for up to 30 minutes on '''[https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190411T05 11 April 05:00 UTC]'''. This is because of a hardware problem. You can still read the wikis. You [[phab:T220080|can see which wikis are affected]]. The time you can not edit might be shorter than 30 minutes. /[[User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]</div></div></div> 10:56, 8 мшаҧы 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18979889 -->
== Wikimedia Foundation Medium-Term Plan feedback request ==
{{int:please-translate}}
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The Wikimedia Foundation has published a [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Medium-term_plan_2019|Medium-Term Plan proposal]] covering the next 3–5 years. We want your feedback! Please leave all comments and questions, in any language, on [[m:Talk:Wikimedia_Foundation_Medium-term_plan_2019|the talk page]], by April 20. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[m:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]] ([[m:User talk:Quiddity (WMF)|talk]]) 17:35, 12 мшаҧы 2019 (UTC)</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18998727 -->
== Editing News #1—July 2019 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''[[m:VisualEditor/Newsletter/2019/July|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]''
<div style="float:right;width:270px;margin-left:1em;border-style:solid;border-width:1px;padding:1em;">
[[File:VisualEditor-logo.svg|200px|center]]
<big>'''Did you know?'''</big>
<div class="thumbcaption" style="font-size: 90%;">
Did you know that you can use the visual editor on a mobile device?
Every article has a pencil icon at the top. Tap on the pencil icon [[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|frameless|16x16px]] to start editing.
'''<big>Edit Cards</big>'''
[[File:EditCards-v.20.png|alt=Toolbar with menu opened|center|frameless|250px]]
This is what the new '''Edit Cards for editing links''' in the mobile visual editor look like. You can try the prototype here: '''[[mw:Topic:V394zwrigth8ii7c|📲 Try Edit Cards]].'''
</div></div>
Welcome back to the [[mw:Editing|Editing]] newsletter.
Since [[m:VisualEditor/Newsletter/2018/October|the last newsletter]], the team has released two new features for the [[mw:VisualEditor on mobile|mobile visual editor]] and has started developing three more. All of this work is part of the team's goal to [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2018-2019/Audiences#Outcome 3: Mobile Contribution|make editing on mobile web simpler]].
Before talking about the team's recent releases, we have a question for you:
<strong>Are you willing to try a new way to add and change links?</strong>
If you are interested, we would value your input! You can try this new link tool in the mobile visual editor on a separate wiki.
<em>Follow these instructions and share your experience:</em>
<strong>[[mw:Topic:V394zwrigth8ii7c|📲 Try Edit Cards]].</strong>
=== Recent releases ===
The mobile visual editor is a simpler editing tool, for smartphones and tablets using the [[mw:Reading/Web/Mobile#About|mobile site]]. The Editing team recently launched two new features to improve the mobile visual editor:
# [[mw:VisualEditor on mobile/Section editing|Section editing]]
#* The purpose is to help contributors focus on their edits.
#* The team studied this with an A/B test. [[mw:VisualEditor on mobile/Section editing#16 June 2019|This test showed]] that contributors who could use section editing were '''1% more likely to publish''' the edits they started than people with only full-page editing.
# [[mw:VisualEditor on mobile#March 1, 2019|Loading overlay]]
#* The purpose is to smooth the transition between reading and editing.
Section editing and the new loading overlay are '''now available to everyone''' using the mobile visual editor.
=== New and active projects ===
This is a list of our most active projects. [[mw:Help:Watching pages|Watch]] these pages to learn about project updates and to share your input on new designs, prototypes and research findings.
*[[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards|Edit cards]]: This is a clearer way to add and edit links, citations, images, templates, etc. in articles. You can try this feature now. <em>Go here to see how:</em> [[mw:Topic:V394zwrigth8ii7c|📲 <em>Try Edit Cards</em>]].
*[[mw:VisualEditor on mobile/Toolbar refresh|Mobile toolbar refresh]]: This project will learn if contributors are more successful when the editing tools are easier to recognize.
*[[mw:VisualEditor on mobile/VE mobile default|Mobile visual editor availability]]: This A/B test asks: ''Are newer contributors more successful if they use the mobile visual editor?'' We are collaborating with [[mw:VisualEditor on mobile/VE mobile default#26 June 2019 %E2%80%93 Participating wikis and test start date|20 Wikipedias]] to answer this question.
*[[mw:VisualEditor on mobile/Usability improvements|Usability improvements]]: This project will make the mobile visual editor easier to use. The goal is to let contributors stay focused on editing and to feel more confident in the editing tools.
=== Looking ahead ===
* '''Wikimania:''' Several members of the Editing Team will be attending [[wmania:|Wikimania]] in August 2019. They will lead a session about mobile editing in the [[wmania:2019:Community Growth/Visual editing on mobile: An accessible editor for all|Community Growth space]]. Talk to the team about how editing can be improved.
* '''Talk Pages:''' In the coming months, the Editing Team will begin [[mw:Talk pages consultation 2019|improving talk pages]] and communication on the wikis.
=== Learning more ===
The [[mw:VisualEditor on mobile|VisualEditor on mobile]] is a good place to learn more about the projects we are working on. The team wants to talk with you about anything related to editing. If you have something to say or ask, please leave a message at [[mw:Talk:VisualEditor on mobile|Talk:VisualEditor on mobile]].
[[user:PPelberg (WMF)|PPelberg (WMF)]] ([[mw:user_talk:PPelberg (WMF)|talk]]) & [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[mw:user_talk:Whatamidoing (WMF)|talk]])
</div> 18:32, 23 ҧхынгәы 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=19175117 -->
== Update on the consultation about office actions ==
Hello all,
Last month, the Wikimedia Foundation's Trust & Safety team [[:en:Wikipedia:Village_pump_(policy)/Archive_152#Announcement_of_forthcoming_temporary_and_partial_ban_tool_consultation|announced]] a future consultation about partial and/or temporary [[m:Special:MyLanguage/office actions|office actions]]. We want to let you know that the '''draft version''' of this consultation has now been [[:m:Office_actions/Community_consultation_on_partial_and_temporary_office_actions/draft|posted on Meta]].
This is a '''draft'''. It is not intended to be the consultation itself, which will be posted on Meta likely in early September. Please do not treat this draft as a consultation. Instead, we ask your assistance in forming the final language for the consultation.
For that end, we would like your input over the next couple of weeks about what questions the consultation should ask about partial and temporary Foundation office action bans and how it should be formatted. '''[[:m:Talk:Office_actions/Community_consultation_on_partial_and_temporary_office_actions/draft|Please post it on the draft talk page]]'''. Our goal is to provide space for the community to discuss all the aspects of these office actions that need to be discussed, and we want to ensure with your feedback that the consultation is presented in the best way to encourage frank and constructive conversation.
Please visit [[:m:Office_actions/Community_consultation_on_partial_and_temporary_office_actions/draft|the consultation draft on Meta-wiki]] and leave your comments on the draft’s talk page about what the consultation should look like and what questions it should ask.
Thank you for your input! -- The [[m:Special:MyLanguage/Trust and Safety|Trust & Safety team]] 08:02, 16 нанҳәа 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=19175143 -->
== New tools and IP masking ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hey everyone,
The Wikimedia Foundation wants to work on two things that affect how we patrol changes and handle vandalism and harassment. We want to make the tools that are used to handle bad edits better. We also want to get better privacy for unregistered users so their IP addresses are no longer shown to everyone in the world. We would not hide IP addresses until we have better tools for patrolling.
We have an idea of what tools ''could'' be working better and how a more limited access to IP addresses would change things, but we need to hear from more wikis. You can read more about the project [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|on Meta]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|post comments and feedback]]. Now is when we need to hear from you to be able to give you better tools to handle vandalism, spam and harassment.
You can post in your language if you can't write in English.
[[User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]</div></div></div> 14:18, 21 нанҳәа 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tools_and_IP_message/Distribution&oldid=19315232 -->
== The consultation on partial and temporary Foundation bans just started ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
<div class="plainlinks">
Hello,
In a [[:en:Wikipedia:Community_response_to_the_Wikimedia_Foundation%27s_ban_of_Fram/Official_statements#Board_statement|recent statement]], the Wikimedia Foundation Board of Trustees [[:en:Wikipedia:Community_response_to_the_Wikimedia_Foundation%27s_ban_of_Fram/Official_statements#Board_statement|requested that staff hold a consultation]] to "re-evaluat[e] or add community input to the two new office action policy tools (temporary and partial Foundation bans)".
Accordingly, the Foundation's Trust & Safety team invites all Wikimedians [[:m:Office actions/Community consultation on partial and temporary office actions/09 2019|to join this consultation and give their feedback]] from 30 September to 30 October.
How can you help?
* Suggest how partial and temporary Foundation bans should be used, if they should (eg: On all projects, or only on a subset);
* Give ideas about how partial and temporary Foundation bans should ideally implemented, if they should be; and/or
* Propose changes to the existing Office Actions policy on partial and temporary bans.
We offer our thanks in advance for your contributions, and we hope to get as much input as possible from community members during this consultation!
</div>
</div>-- [[user:Kbrown (WMF)|Kbrown (WMF)]] 17:14, 30 цәыббра 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=19302497 -->
[[Акатегориа:Авикипедиа]]
== Feedback wanted on Desktop Improvements project ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
{{Int:Please-translate}}
{{int:Hello}}. The Readers Web team at the WMF will work on some [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|improvements to the desktop interface]] over the next couple of years. The goal is to increase usability without removing any functionality. We have been inspired by changes made by volunteers, but that currently only exist as local gadgets and user scripts, prototypes, and volunteer-led skins. We would like to begin the process of bringing some of these changes into the default experience on all Wikimedia projects.
We are currently in the research stage of this project and are looking for ideas for improvements, as well as feedback on our current ideas and mockups. So far, we have performed interviews with community members at Wikimania. We have gathered lists of previous volunteer and WMF work in this area. We are examining possible technical approaches for such changes.
We would like individual feedback on the following:
* Identifying focus areas for the project we have not yet discovered
* Expanding the list of existing gadgets and user scripts that are related to providing a better desktop experience. If you can think of some of these from your wiki, please let us know
* Feedback on the ideas and mockups we have collected so far
We would also like to gather a list of wikis that would be interested in being test wikis for this project - these wikis would be the first to receive the updates once we’re ready to start building.
When giving feedback, please consider the following goals of the project:
* Make it easier for readers to focus on the content
* Provide easier access to everyday actions (e.g. search, language switching, editing)
* Put things in logical and useful places
* Increase consistency in the interface with other platforms - mobile web and the apps
* Eliminate clutter
* Plan for future growth
As well as the following constraints:
* Not touching the content - no work will be done in terms of styling templates or to the structure of page contents themselves
* Not removing any functionality - things might move around, but all navigational items and other functionality currently available by default will remain
* No drastic changes to the layout - we're taking an evolutionary approach to the changes and want the site to continue feeling familiar to readers and editors
Please give all feedback (in any language) at [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements]]
After this round of feedback, we plan on building a prototype of suggested changes based on the feedback we receive. You’ll hear from us again asking for feedback on this prototype.
{{Int:Feedback-thanks-title}} [[mw:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]] ([[mw:User talk:Quiddity (WMF)|talk]])
</div> 07:18, 16 жьҭаара 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/Global_message_delivery_split_4&oldid=19462890 -->
== Beta feature "Reference Previews" ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
A new beta feature will soon be deployed to your wiki: [[m:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]]. As you might guess from the name, this feature gives you a preview of references in the article text. That means, you can look up a reference without jumping down to the bottom of the page.
Reference Previews have already been a beta feature on German and Arabic Wikipedia since April. Now they will become available on more wikis. Deployment is planned for October 24. More information can be found [[m:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews|on the project page]].
As always, feedback is highly appreciated. If you want to test Reference Previews, please activate the beta feature in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|user preferences]] and let us know what you think. The best place for feedback is the [[mw:Help talk:Reference Previews|central talk page]]. We hope the feature will serve you well in your work. Thank you from Wikimedia Deutschland's [[m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes project]].
</div> -- [[User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]] 09:47, 23 жьҭаара 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=19478814 -->
== Editing News #2 – Mobile editing and talk pages ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
<em>[[m:VisualEditor/Newsletter/2019/October|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</em>
Inside this newsletter, the [[mw:Editing|Editing team]] talks about their work on the [[mw:Mobile visual editor|mobile visual editor]], on [[mw:Talk pages project|the new talk pages project]], and at [[wikimania:|Wikimania 2019]].
=== Help ===
<strong>What talk page interactions do you remember?</strong> Is it a story about how someone helped you to learn something new? Is it a story about how someone helped you get involved in a group? Something else? Whatever your story is, we want to hear it!
Please tell us a story about how you used a talk page. <mark>Please share a link to a memorable discussion, or describe it on the <strong>[[mw:Topic:V8d91yh8gcg404dj|talk page for this project]]</strong>.</mark> The team wants your examples. These examples will help everyone develop a shared understanding of what this project should support and encourage.
=== Talk pages project ===
The [[mw:Talk pages consultation 2019|Talk Pages Consultation]] was a global consultation to define better tools for wiki communication. From February through June 2019, more than 500 volunteers on 20 wikis, across 15 languages and multiple projects, came together with members of the Foundation to create a product direction for a set of discussion tools. The [[mw:Talk pages consultation 2019/Phase 2 report|Phase 2 Report]] of the Talk Page Consultation was published in August. It summarizes the product direction the team has started to work on, which you can read more about here: [[mw:Talk pages project|Talk Page Project project page]].
The team needs and wants your help at this early stage. They are starting to develop the first idea. Please add your name to the [[mw:Talk pages project#Getting involved|<strong>"Getting involved"</strong>]] section of the project page, if you would like to hear about opportunities to participate.
=== Mobile visual editor ===
The Editing team is trying to make it simpler to edit on mobile devices. The team is changing the [[mw:VisualEditor on mobile|visual editor on mobile]]. If you have something to say about editing on a mobile device, please leave a message at [[mw:Talk:VisualEditor on mobile|Talk:VisualEditor on mobile]].
==== [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards|Edit Cards]] ====
[[File:Edit Cards-before-v3-comparison.png|thumb|486x486px|What happens when you click on a link. The new Edit Card is bigger and has more options for editing links.]]
* On 3 September, the Editing team released [[:File:Edit Cards comparison v2 and v3.png|version 3 of Edit Cards]]. Anyone could use the new version in the mobile visual editor.
* There is an [[:File:Edit Cards comparison v2 and v3.png|updated design]] on the Edit Card for adding and modifying links. There is also a new, [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards#2 September 2019 - v3 deployment timing|combined workflow for editing a link's display text and target]].
* Feedback: You can try the new Edit Cards by opening the mobile visual editor on a smartphone. Please post your feedback on the [[:mw:Topic:V5rg0cqmikpubmjj|Edit cards talk page]].
==== [[mw:VisualEditor on mobile/Toolbar refresh|Toolbar]] ====
[[File:Toolbar-comparison-v1.png|thumb|486px|The editing toolbar is changing in the mobile visual editor. The old system had two different toolbars. Now, all the buttons are together. [[mw:Topic:V79x6zm8n6i4nb56|Tell the team what you think about the new toolbar]].]]
* In September, the Editing team updated the mobile visual editor's editing toolbar. Anyone could see these changes in the mobile visual editor.
** <em>One toolbar:</em> All of the editing tools are located in one toolbar. Previously, the toolbar changed when you clicked on different things.
**<em>New navigation:</em> The buttons for moving forward and backward in the edit flow have changed.
**<em>Seamless switching:</em> an [[phab:T228159|improved workflow]] for switching between the visual and wikitext modes.
* Feedback: You can try the refreshed toolbar by opening the mobile VisualEditor on a smartphone. Please post your feedback on the [[mw:Topic:V79x6zm8n6i4nb56|Toolbar feedback talk page]].
=== Wikimania ===
The Editing Team attended [[wmania:2019:Program|Wikimania 2019]] in Sweden. They led a session on [[wmania:2019:Community Growth/Visual editing on mobile: An accessible editor for all|the mobile visual editor]] and a session on [[wmania:2019:Community Growth/After Flow: A new direction for improving talk pages|the new talk pages project]]. They tested [[mw:VisualEditor on mobile/Toolbar refresh#v1 prototype|two]] new [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards#v3 prototype|features]] in the mobile visual editor with contributors. You can read more about what the team did and learned in [[mw:VisualEditor on mobile#Wikimania Stockholm: Overview|the team's report on Wikimania 2019]].
=== Looking ahead ===
* <strong>Talk Pages Project:</strong> The team is thinking about the first set of proposed changes. The team will be working with a few communities to pilot those changes. The best way to stay informed is by adding your username to the list on the project page: [[mw:Talk pages project#Getting involved|<strong>Getting involved</strong>]].
* <strong>Testing the mobile visual editor as the default:</strong> The Editing team plans to post results before the end of the calendar year. The best way to stay informed is by adding the project page to your watchlist: [[mw:VisualEditor on mobile/VE mobile default|<strong>VisualEditor as mobile default project page</strong>]].
* <strong>Measuring the impact of Edit Cards:</strong> This study asks whether the project helped editors add links and citations. The Editing team hopes to share results in November. The best way to stay informed is by adding the project page to your watchlist: [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards|<strong>Edit Cards project page</strong>]].
– [[User:PPelberg (WMF)|PPelberg (WMF)]] ([[mw:User talk:PPelberg (WMF)|talk]]) & [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[mw:User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]])
</div> 11:12, 29 жьҭаара 2019 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/VE_201910/3&oldid=19500848 -->
== Movement Learning and Leadership Development Project ==
Hello
The Wikimedia Foundation’s Community Development team is seeking to learn more about the way volunteers learn and develop into the many different roles that exist in the movement. Our goal is to build a movement informed framework that provides shared clarity and outlines accessible pathways on how to grow and develop skills within the movement. To this end, we are looking to speak with you, our community to learn about your journey as a Wikimedia volunteer. Whether you joined yesterday or have been here from the very start, we want to hear about the many ways volunteers join and contribute to our movement.
To learn more about the project, [[:m:special:MyLanguage/Movement Learning and Leadership Development Project|please visit the Meta page]]. If you are interested in participating in the project, please complete [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSegM07N1FK_s0VUECM61AlWOthwdn5zQOlVsa2vaKcx13BwZg/viewform?usp=sf_link this simple Google form]. Although we may not be able to speak to everyone who expresses interest, we encourage you to complete this short form if you are interested in participating!
-- [[user:LMiranda (WMF)|LMiranda (WMF)]] ([[user talk:LMiranda (WMF)|talk]]) 19:01, 22 ажьырныҳәа 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=19738989 -->
== Additional interface for edit conflicts on talk pages ==
''Sorry, for writing this text in English. If you could help to translate it, it would be appreciated.''
You might know the new interface for edit conflicts (currently a beta feature). Now, Wikimedia Germany is designing an additional interface to solve edit conflicts on talk pages. This interface is shown to you when you write on a discussion page and another person writes a discussion post in the same line and saves it before you do. With this additional editing conflict interface you can adjust the order of the comments and edit your comment. We are inviting everyone to have a look at [[m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Edit conflicts on talk pages|the planned feature]]. Let us know what you think on our [[mw:Help talk:Two Column Edit Conflict View|central feedback page]]! -- For the Technical Wishes Team: [[m:User:Max Klemm (WMDE)|Max Klemm (WMDE)]] 14:14, 26 жәабран 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Max Klemm (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=19845780 -->
== Editing news 2020 #1 – Discussion tools ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
<em>[[m:VisualEditor/Newsletter/2020/April|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</em>
[[File:TalkPages-Reply-v1.0.png|thumb|300px|alt=Screenshot showing what the Reply tool looks like|This early version of the Reply tool automatically signs and indents comments.]]
The [[mw:Editing|Editing team]] has been working on [[mw:Talk pages project|the talk pages project]]. The goal of the talk pages project is to help contributors communicate on wiki more easily. This project is the result of the [[mw:Talk pages consultation 2019|Talk pages consultation 2019]].
[[File:TalkPages-Reply-v2.0.png|thumb|300px|alt=Reply tool improved with edit tool buttons|In a future update, the team plans to test a tool for easily linking to another user's name, a rich-text editing option, and other tools.]]
The team is building a [[mw:Talk pages project/replying|new tool for replying]] to comments now. This early version can sign and indent comments automatically. <strong>Please [[mw:Talk pages project/replying/prototype testing#Reply%20version%201.0|test the new Reply tool]].</strong>
*On 31 March 2020, the new {{Int:discussiontools-replylink}} tool was offered as a [[mw:Beta Feature|Beta Feature]] editors at four Wikipedias: [[w:ar:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Arabic]], [[w:nl:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Dutch]], [[w:fr:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|French]], and [[w:hu:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Hungarian]]. If your community also wants early access to the new tool, contact [[User:Whatamidoing (WMF)]].
*The team is planning some upcoming changes. <strong>Please [[mw:Talk pages project/replying#Version%202.0|review the proposed design]] and share your thoughts on the talk page.</strong> The team will test features such as:
**an easy way to mention another editor ("pinging"),
**a rich-text visual editing option, and
**other features identified through user testing or recommended by editors.
To hear more about Editing Team updates, please add your name to the [[mw:Talk pages project#Get involved|<strong>"Get involved"</strong>]] section of the project page. You can also watch [[File:MediaWiki Vector skin blue star watchlist icon.svg|frameless|16px]] these pages: [[mw:Talk pages project|the main project page]], [[mw:Talk pages project/Updates|Updates]], [[mw:Talk pages project/replying|Replying]], and [[mw:Talk pages project/replying/prototype testing|User testing]].
– [[user:PPelberg (WMF)|PPelberg (WMF)]] ([[mw:User talk:PPelberg (WMF)|talk]]) & [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[mw:User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]])
</div> 19:24, 8 мшаҧы 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox2&oldid=19967064 -->
==Urgent Help==
Please help us translate the text (in bold) to your language '''Join WPWP Campaign to improve Wikipedia articles with photos and win a prize'''. Thanks for your help. [[Алахәыла:T Cells|T Cells]] ([[Алахәыла ахцәажәара:T Cells|обсуждение]]) 08:01, 6 рашәара 2020 (UTC)
:{{Ping|T Cells}}'''Шәацла акампаниа WPWP Авикипедиа астатиақәа афото сахьақәа зцу аиӷьтәразы иара убас ахамҭа аиааиразы'''.-[[Алахәыла:Surprizi|Surprizi]] ([[Алахәыла ахцәажәара:Surprizi|обсуждение]]) 10:16, 8 рашәара 2020 (UTC)
== Editing news 2020 #2 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
<em>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2020/June|Read this in another language]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</em>
[[File:TalkPages-Reply-v2.0.png|alt=Mockup of the new reply feature, showing new editing tools|thumb|400x400px|The new features include a toolbar. [[mw:Talk:Talk pages project/replying|What do you think should be in the toolbar?]]]]
This issue of the [[mw:Special:MyLanguage/Editing|Editing]] newsletter includes information the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Talk pages project]], an effort to help contributors communicate on wiki more easily.
* [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|<strong>Reply tool</strong>]]: This is available as a Beta Feature at the four partner wikis (Arabic, Dutch, French, and Hungarian Wikipedias). The Beta Feature is called "{{int:discussiontools-preference-label}}". The Beta Feature will get [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying#Version%202.0|new features]] soon. The new features include writing comments in a new visual editing mode and pinging other users by typing <code>@</code>. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying/prototype testing#Reply%20tool%20version%202.0|test the new features]] on the [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] now. Some other wikis will have a chance to try the Beta Feature in the coming months.
* [[mw:Special:MyLanguage/New requirements for user signatures|<strong>New requirements for user signatures</strong>]]: Soon, users will not be able to save invalid custom signatures in [[Special:Preferences]]. This will reduce signature spoofing, prevent page corruption, and make new talk page tools more reliable. Most editors will not be affected.
* [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|<strong>New discussion tool</strong>]]: The Editing team is beginning work on a simpler process for starting new discussions. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion#Design|see the initial design on the project page]].
* [[m:Special:MyLanguage/Research:Usage of talk pages|<strong>Research on the use of talk pages</strong>]]: The Editing team worked with the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Research|Wikimedia research team]] to study how talk pages help editors improve articles. We learned that new editors who use talk pages make more edits to the main namespace than new editors who don't use talk pages.
– [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]])
</div> 20:32, 17 рашәара 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=20184653 -->
== Annual contest Wikipedia Pages Wanting Photos ==
[[File:WPWP logo 1.png|150px|right|Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP)]]
This is to invite you to join the Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP) campaign to help improve Wikipedia articles with photos and win prizes. The campaign starts today 1st July 2020 and closes 31st August 2020.
The campaign primarily aims at using images from Wikimedia Commons on Wikipedia articles that are lacking images. Participants will choose among Wikipedia pages without photo images, then add a suitable file from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests (Wiki Loves Africa, Wiki Loves Earth, Wiki Loves Folklore, etc.) over the years.
Please visit the '''[[m:Wikipedia Pages Wanting Photos|campaign page]]''' to learn more about the WPWP Campaign.
With kind regards,
Thank you,
Deborah Schwartz Jacobs, Communities Liaison, On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos Organizing Team - 08:24, 1 ҧхынгәы 2020 (UTC)
''feel free to translate this message to your local language when this helps your community''
<!-- Сообщение отправил Участник:Romaine@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Romaine/MassMessage&oldid=20232618 -->
== Feedback on movement names ==
{{int:Hello}}. Apologies if you are not reading this message in your native language. {{int:please-translate}} if necessary. {{Int:Feedback-thanks-title}}
There are a lot of conversations happening about the future of our movement names. We hope that you are part of these discussions and that your community is represented.
Since 16 June, the Foundation Brand Team has been running a [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9G2dN7P0T7gPqpD survey] in 7 languages about [[m:Special:MyLanguage/Communications/Wikimedia brands/2030 movement brand project/Naming convention proposals|3 naming options]]. There are also community members sharing concerns about renaming in a [[m:Special:MyLanguage/Community open letter on renaming|Community Open Letter]].
Our goal in this call for feedback is to hear from across the community, so we encourage you to participate in the survey, the open letter, or both. The survey will go through 7 July in all timezones. Input from the survey and discussions will be analyzed and published on Meta-Wiki.
Thanks for thinking about the future of the movement, --[[:m:Talk:Communications/Wikimedia brands/2030 movement brand project|The Brand Project team]], 19:44, 2 ҧхынгәы 2020 (UTC)
''Note: The survey is conducted via a third-party service, which may subject it to additional terms. For more information on privacy and data-handling, see the [[foundation:Special:MyLanguage/Naming Convention Proposals Movement Feedback Survey Privacy Statement|survey privacy statement]].''
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Elitre_(WMF)/All_wikis_June_2020&oldid=20238836 -->
== Editing news 2020 #3 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
<em>[[m:VisualEditor/Newsletter/2020/July|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</em>
[[File:50M@2x.png|thumb|alt=A gold star with a blue ribbon, and the text 50m|More than <strong>50 million edits</strong> have been made using the visual editor on desktop.|400px]]
Seven years ago this month, the [[mw:Editing team|Editing team]] offered the visual editor to most Wikipedia editors. Since then, editors have achieved many milestones:
* More than <strong>50 million edits</strong> have been made using the visual editor on desktop.
* More than <strong>2 million new articles</strong> have been created in the visual editor. More than 600,000 of these new articles were created during 2019.
* The visual editor is <strong>increasingly popular</strong>. The proportion of all edits made using the visual editor has increased every year since its introduction.
* In 2019, <strong>35% of the edits by newcomers</strong> (logged-in editors with ≤99 edits) used the visual editor. This percentage has <strong>increased every year</strong>.
* Almost <strong>5 million edits on the mobile site</strong> have been made with the visual editor. Most of these edits have been made since the Editing team started improving the [[mw:Mobile visual editor|mobile visual editor]] in 2018.
* On 17 November 2019, the [https://discuss-space.wmflabs.org/t/first-edit-made-to-wikipedia-from-outer-space/2254 <strong>first edit from outer space</strong>] was made in the mobile visual editor. 🚀 👩🚀
* Editors have made more than <strong>7 million edits in the 2017 wikitext editor</strong>, including starting <strong>600,000 new articles</strong> in it. The [[mw:2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]] is VisualEditor's built-in wikitext mode. You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|enable it in your preferences]].
[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]])
</div> 12:55, 9 ҧхынгәы 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=20232673 -->
== Announcing a new wiki project! Welcome, Abstract Wikipedia ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Hi all,
It is my honor to introduce Abstract Wikipedia, a new project that has been unanimously approved by the Wikimedia Foundation Board of Trustees. Abstract Wikipedia proposes a new way to generate baseline encyclopedic content in a multilingual fashion, allowing more contributors and more readers to share more knowledge in more languages. It is an approach that aims to make cross-lingual cooperation easier on our projects, increase the sustainability of our movement through expanding access to participation, improve the user experience for readers of all languages, and innovate in free knowledge by connecting some of the strengths of our movement to create something new.
This is our first new project in over seven years. Abstract Wikipedia was submitted as a project proposal by Denny Vrandečić in May 2020 <ref>[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]</ref> after years of preparation and research, leading to a detailed plan and lively discussions in the Wikimedia communities. We know that the energy and the creativity of the community often runs up against language barriers, and information that is available in one language may not make it to other language Wikipedias. Abstract Wikipedia intends to look and feel like a Wikipedia, but build on the powerful, language-independent conceptual models of Wikidata, with the goal of letting volunteers create and maintain Wikipedia articles across our polyglot Wikimedia world.
The project will allow volunteers to assemble the fundamentals of an article using words and entities from Wikidata. Because Wikidata uses conceptual models that are meant to be universal across languages, it should be possible to use and extend these building blocks of knowledge to create models for articles that also have universal value. Using code, volunteers will be able to translate these abstract “articles” into their own languages. If successful, this could eventually allow everyone to read about any topic in Wikidata in their own language.
As you can imagine, this work will require a lot of software development, and a lot of cooperation among Wikimedians. In order to make this effort possible, Denny will join the Foundation as a staff member in July and lead this initiative. You may know Denny as the creator of Wikidata, a long-time community member, a former staff member at Wikimedia Deutschland, and a former Trustee at the Wikimedia Foundation <ref>[[m:User:Denny|User:Denny]]</ref>. We are very excited that Denny will bring his skills and expertise to work on this project alongside the Foundation’s product, technology, and community liaison teams.
It is important to acknowledge that this is an experimental project, and that every Wikipedia community has different needs. This project may offer some communities great advantages. Other communities may engage less. Every language Wikipedia community will be free to choose and moderate whether or how they would use content from this project.
We are excited that this new wiki-project has the possibility to advance knowledge equity through increased access to knowledge. It also invites us to consider and engage with critical questions about how and by whom knowledge is constructed. We look forward to working in cooperation with the communities to think through these important questions.
There is much to do as we begin designing a plan for Abstract Wikipedia in close collaboration with our communities. I encourage you to get involved by going to the project page and joining the new mailing list <ref>[[mail:abstract-wikipedia|Abstract Wikipedia mailing list]]</ref>. We recognize that Abstract Wikipedia is ambitious, but we also recognize its potential. We invite you all to join us on a new, unexplored path.
Yours,
Katherine Maher (Executive Director, Wikimedia Foundation)
<references/>
</div> <small>Sent by [[:m:User:Elitre (WMF)]] 19:56, 9 ҧхынгәы 2020 (UTC) - '''[[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/July 2020 announcement]]''' </small>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Elitre_(WMF)/All_wikis_June_2020&oldid=20265886 -->
== The Universal Code of Conduct (UCoC): we want to hear from you. ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''{{int:Hello}}. Apologies that you may not be reading this message in your native language: translations of the following message may be available on [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Message to small and medium sized wikis|Meta]]. {{int:please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}''<br>
At times, our contributor communities and projects have suffered from a lack of guidelines that can help us create an environment where free knowledge can be shared safely without fear.
There has been talk about the need for a global set of conduct rules in different communities over time.
Recently, the Wikimedia Foundation Board of Trustees announced a [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/May_2020_-_Board_of_Trustees_on_Healthy_Community_Culture,_Inclusivity,_and_Safe_Spaces|Community Culture Statement]], asking for new standards to address harassment and promote inclusivity across projects.
The universal code of conduct will be a binding minimum set of standards across all Wikimedia projects, and will apply to all of us, staff and volunteers alike, all around the globe. It is of great importance that we all participate in expressing our opinions and thoughts about UCoC and its values. We should think about what we want it to cover or include and what it shouldn’t include, and how it may create difficulties or help our groups.
This is the time to talk about it. Before starting drafting the code of conduct, we would like to hear from you and to solicit the opinions and feedback of your colleagues.
In order for your voice to be heard, we encourage and invite you to read more about [[:m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct|the universal code of conduct (UCoC)]] and then write down your opinions or feedback [[:m:Talk:Universal_Code_of_Conduct|on the discussion page]].
To reduce language barriers during the process, you are welcome to translate [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct&language=en&action=page&filter= the universal code of conduct main page] from English into your respective local language. You and your community may choose to provide your opinions/feedback using your local languages.
Thanks in advance for your attention and contributions, [[:m:Talk:Trust_and_Safety|The Trust and Safety team at Wikimedia Foundation]] 16:42, 22 ҧхынгәы 2020 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Message_to_small_and_medium_sized_wikis/List&oldid=20303398 -->
== Technical Wishes: FileExporter and FileImporter become default features on all Wikis ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
The [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileExporter and FileImporter]] will become a default features on all wikis until August 7, 2020. They are planned to help you to move files from your local wiki to Wikimedia Commons easier while keeping all original file information (Description, Source, Date, Author, View History) intact. Additionally, the move is documented in the files view history.
How does it work?
Step 1: If you are an auto-confirmed user, you will see a link "Move file to Wikimedia Commons" on the local file page.
Step 2: When you click on this link, the FileImporter checks if the file can in fact be moved to Wikimedia Commons. These checks are performed based on the wiki's [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons/Configuration_file_documentation|configuration file]] which is created and maintained by each local wiki community.
Step 3: If the file is compatible with Wikimedia Commons, you will be taken to an import page, at which you can update or add information regarding the file, such as the description. You can also add the 'Now Commons' template to the file on the local wiki by clicking the corresponding check box in the import form. Admins can delete the file from the local wiki by enabling the corresponding checkbox. By clicking on the 'Import' button at the end of the page, the file is imported to Wikimedia Commons.
If you want to know more about the [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileImporter extension]] or the [[m:WMDE_Technical_Wishes|Technical Wishes Project]], follow the links. --For the Technical Wishes Team: </div>[[User:Max Klemm (WMDE)|Max Klemm (WMDE)]] 09:13, 6 нанҳәа 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Max Klemm (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=20343133 -->
== Important: maintenance operation on September 1st ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|Read this message in another language]] • [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|{{int:please-translate}}]]
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will be testing its secondary data centre. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems.
They will switch all traffic to the secondary data centre on '''Tuesday, September 1st 2020'''.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, September 1st. The test will start at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200901T14 14:00 UTC] (15:00 BST, 16:00 CEST, 10:00 EDT, 19:30 IST, 07:00 PDT, 23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Wednesday September 2).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the week of September 1st, 2020. Non-essential code deployments will not happen.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch Datacenter#Schedule for 2018 switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. '''Please share this information with your community.'''
</div></div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]])</span> 13:48, 26 нанҳәа 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=20384955 -->
== New Wikipedia Library Collections Now Available (September 2020) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|upright|The TWL owl says sign up today!]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing new free, full-access, accounts to reliable sources as part of our [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/ research access program]. You can sign up for new accounts and research materials on the [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/ Library Card platform]:
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/101/ Al Manhal]''' – Arabic journals and ebooks
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/102/ Ancestry.com]''' – Genealogical and historical records
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/100/ RILM]''' – Music encyclopedias
Many other partnerships are listed on [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/ our partners page], including [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/49/ Adam Matthew], [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/57/ EBSCO], [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/55/ Gale] and [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/54/ JSTOR].
A significant portion of our collection now no longer requires individual applications to access! Read more in our [https://diff.wikimedia.org/2020/06/24/simplifying-your-research-needs-the-wikipedia-library-launches-new-technical-improvements-and-partnerships/ recent blog post].
Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects!
<br>--[[w:en:Wikipedia:TWL/Coordinators|The Wikipedia Library Team]] 09:49, 3 цәыббра 2020 (UTC)
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Samwalton9@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=20418180 -->
== Invitation to participate in the conversation ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''{{int:Hello}}. Apologies for cross-posting, and that you may not be reading this message in your native language: translations of the following announcement may be available on '''[[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Draft review/Invitation (long version)|Meta]]'''. {{int:please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}''
We are excited to share '''[[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Draft review|a draft of the Universal Code of Conduct]]''', which the Wikimedia Foundation Board of Trustees called for earlier this year, for your review and feedback. The discussion will be open until October 6, 2020.
The UCoC Drafting Committee wants to learn which parts of the draft would present challenges for you or your work. What is missing from this draft? What do you like, and what could be improved?
Please join the conversation and share this invitation with others who may be interested to join, too.
To reduce language barriers during the process, you are welcomed to translate this message and the [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Draft review|Universal Code of Conduct/Draft review]]. You and your community may choose to provide your opinions/feedback using your local languages.
To learn more about the UCoC project, see the [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] page, and the [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/FAQ|FAQ]], on Meta.
Thanks in advance for your attention and contributions, [[:m:Talk:Trust_and_Safety|The Trust and Safety team at Wikimedia Foundation]], 17:55, 10 цәыббра 2020 (UTC) </div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Draft_review/Invitation_(long_version)/List&oldid=20440292 -->
== Wiki of functions naming contest ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
{{int:Please-translate}}.
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Wikimedia wiki project. This project will be a wiki where the community can work together on a library of [[m:Special:MyLanguage/Abstract_Wikipedia/Wiki_of_functions_naming_contest#function|functions]]. The community can create new functions, read about them, discuss them, and share them. Some of these functions will be used to help create language-independent Wikipedia articles that can be displayed in any language, as part of the Abstract Wikipedia project. But functions will also be usable in many other situations.
There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with voting beginning on 29 September and 27 October. Our goal is to have a final project name selected on 8 December. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Wiki of functions naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} --[[m:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]]</div> 21:19, 29 цәыббра 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/Global_message_delivery_split_4&oldid=20492310 -->
== Call for feedback about Wikimedia Foundation Bylaws changes and Board candidate rubric ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:Hello}}. Apologies if you are not reading this message in your native language. {{Int:Please-translate}}.
Today the Wikimedia Foundation Board of Trustees starts two calls for feedback. One is about changes to the Bylaws mainly to increase the Board size from 10 to 16 members. The other one is about a trustee candidate rubric to introduce new, more effective ways to evaluate new Board candidates. The Board welcomes your comments through 26 October. For more details, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2020 - Call for feedback about Bylaws changes and Board candidate rubric|check the full announcement]].
{{Int:Feedback-thanks-title}} [[m:User:Qgil-WMF|Qgil-WMF]] ([[m:User talk:Qgil-WMF|talk]]) 17:17, 7 жьҭаара 2020 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Elitre_(WMF)/Board&oldid=20519859 -->
== Important: maintenance operation on October 27 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems.
They will switch all traffic back to the primary data center on '''Tuesday, October 27 2020'''.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, October 27. The test will start at [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 14:00 UTC] (14:00 WET, 15:00 CET, 10:00 EDT, 19:30 IST, 07:00 PDT, 23:00 JST, and in New Zealand at 03:00 NZDT on Wednesday October 28).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the week of October 26, 2020. Non-essential code deployments will not happen.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter#Schedule_for_2020_switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div></div> -- <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]])</span> 17:10, 21 жьҭаара 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=20519839 -->
== Wiki of functions naming contest - Round 2 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
{{int:Hello}}.
Reminder: Please help to choose the name for the new Wikimedia wiki project - the library of functions. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikicode, Wikicodex, Wikifunctions, Wikifusion, Wikilambda, Wikimedia Functions</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Wiki of functions naming contest/Names|please learn more and vote now]]''' at Meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}} --[[m:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]]
</div> 22:10, 5 абҵара 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=20564572 -->
== Update to ICU Unicode library ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
Starting on November 16, we will migrate the servers running the MediaWiki application servers to a new release of the ICU Unicode library ([[w:International Components for Unicode]]) (from version 57 to 63).
This unblocks some future work on upgrading the servers to a new Operating System release and will also allow the use of improved internationalisation in the future (as wikis will then be able to use features introduced by the new ICU release such as new collation definitions, and allows us to use a more recent version of Unicode in MediaWiki).
This migration will cause some unavoidable temporary user-visible impact: The sorting of some category pages will be distorted – all pages which have been updated with the new software version will use the new sorting while untouched pages still use the old sorting.
As such, we need to run a maintenance script to update the sorting for old entries.
The distortions may last from a few hours (on medium-sized wikis), up to a day (on the largest wikis), and a few days on English Wikipedia. The start-time will depend upon when the migration script reaches each wiki.
[https://phabricator.wikimedia.org/T264991#6609917 This affects 149 wikis] (including eight out of the ten biggest Wikipedias). The detailed list and the task for the technical implementation is at [[phab:T264991|T264991]].
Thank you.
</div>
</div> <span dir="ltr">[[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]</span> 14:53, 16 абҵара 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=20669657 -->
== [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Invitation|Community Wishlist Survey 2021]] ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[File:Magic Wand Icon 229981 Color Flipped.svg|thumb|48px]]
The '''[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|2021 Community Wishlist Survey]]''' is now open!
This survey is the process where communities decide what the [[m:Community Tech|Community Tech]] team should work on over the next year. We encourage everyone to submit proposals until the deadline on '''{{#time:j xg|2020-11-30|{{PAGELANGUAGE}}}}''', or comment on other proposals to help make them better.
The communities will vote on the proposals between {{#time:j xg|2020-12-08|{{PAGELANGUAGE}}}} and {{#time:j xg|2020-12-21|{{PAGELANGUAGE}}}}.
The Community Tech team is focused on tools for experienced Wikimedia editors.
You can write proposals in any language, and we will translate them for you. Thank you, and we look forward to seeing your proposals!
</div>
<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</span>
18:09, 20 абҵара 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:SGrabarczuk (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/1&oldid=20689939 -->
== Wikidata descriptions changes to be included more often in Recent Changes and Watchlist ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
''Sorry for sending this message in English. Translations are available on [[m:Special:MyLanguage/Announcements/Announcement Wikidata descriptions in watchlist|this page]]. Feel free to translate it in more languages!''
As you may know, you can include changes coming from Wikidata in your Watchlist and Recent Changes ([[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist|in your preferences]]). Until now, this feature didn’t always include changes made on Wikidata descriptions due to the way Wikidata tracks the data used in a given article.
Starting on December 3rd, the Watchlist and Recent Changes will include changes on the descriptions of Wikidata Items that are used in the pages that you watch. This will only include descriptions in the language of your wiki to make sure that you’re only seeing changes that are relevant to your wiki.
This improvement was requested by many users from different projects. We hope that it can help you monitor the changes on Wikidata descriptions that affect your wiki and participate in the effort of improving the data quality on Wikidata for all Wikimedia wikis and beyond.
Note: if you didn’t use the Wikidata watchlist integration feature for a long time, feel free to give it another chance! The feature has been improved since the beginning and the content it displays is more precise and useful than at the beginning of the feature in 2015.
If you encounter any issue or want to provide feedback, feel free to use [[Phab:T191831|this Phabricator ticket]]. Thanks!
[[:d:User:Lea Lacroix (WMDE)|Lea Lacroix (WMDE)]] 14:39, 30 абҵара 2020 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Lea Lacroix (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lea_Lacroix_(WMDE)/wikis&oldid=20728482 -->
== 2020 Coolest Tool Award Ceremony on December 11th ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Hello all,
The ceremony of the 2020 [[m:Coolest_Tool_Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will take place virtually on Friday, December 11th, at 17:00 GMT. This award is highlighting tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects, and the ceremony will be a nice moment to show appreciation to the tools developers and maybe discover new tools!
You will find more information [[m:Coolest_Tool_Award|here]] about the livestream and the discussions channels. Thanks for your attention, [[:d:User:Lea Lacroix (WMDE)|Lea Lacroix (WMDE)]] 10:55, 7 ҧхынҷкәын 2020 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Lea Lacroix (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=20734978 -->
== Community Wishlist Survey 2021 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[File:Magic Wand Icon 229981 Color Flipped.svg|thumb|48px]]
'''We invite all registered users to vote on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|2021 Community Wishlist Survey]]. You can vote from now until {{#time:j xg|2020-12-21|en}} for as many different wishes as you want.'''
In the Survey, wishes for new and improved tools for experienced editors are collected. After the voting, we will do our best to grant your wishes. We will start with the most popular ones.
We, the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]], are one of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]] teams. We create and improve editing and wiki moderation tools. What we work on is decided based on results of the Community Wishlist Survey. Once a year, you can submit wishes. After two weeks, you can vote on the ones that you're most interested in. Next, we choose wishes from the survey to work on. Some of the wishes may be granted by volunteer developers or other teams.
'''[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Tracking|You can view and vote all proposals here.]]'''
We are waiting for your votes. Thank you!
</div>
[[user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]
00:52, 15 ҧхынҷкәын 2020 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:SGrabarczuk (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/1&oldid=20689939 -->
== Moving Wikimania 2021 to a Virtual Event ==
<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[File:Wikimania_logo_with_text_2.svg|right|alt=Wikimania's logo.|75px]]
''{{int:Hello}}. Apologies if you are not reading this message in your native language. {{Int:Please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}''
[[:m:Wikimania 2021|Wikimania will be a virtual event this year]], and hosted by a wide group of community members. Whenever the next in-person large gathering is possible again, [[:m:ESEAP Hub|the ESEAP Core Organizing Team]] will be in charge of it. Stay tuned for more information about how ''you'' can get involved in the planning
process and other aspects of the event. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2021-January/096141.html Please read the longer version of this announcement on wikimedia-l].
''ESEAP Core Organizing Team, Wikimania Steering Committee, Wikimedia Foundation Events Team'', 15:15, 27 ажьырныҳәа 2021 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Elitre_(WMF)/Wikimania21&oldid=21014617 -->
== Project Grant Open Call ==
This is the announcement for the [[m:Grants:Project|Project Grants program]] open call that started on January 11, with the submission deadline of February 10, 2021.<br> This first open call will be focussed on Community Organizing proposals. A second open call focused on research and software proposals is scheduled from February 15 with a submission deadline of March 16, 2021.<br>
For the Round 1 open call, we invite you to propose grant applications that fall under community development and organizing (offline and online) categories. Project Grant funds are available to support individuals, groups, and organizations to implement new experiments and proven ideas, from organizing a better process on your wiki, coordinating a campaign or editathon series to providing other support for community building. We offer the following resources to help you plan your project and complete a grant proposal:<br>
* Weekly proposals clinics via Zoom during the Open Call. Join us for [[m:Grants:Project|#Upcoming_Proposal_Clinics|real-time discussions]] with Program Officers and select thematic experts and get live feedback about your Project Grants proposal. We’ll answer questions and help you make your proposal better. We also offer these support pages to help you build your proposal:
* [[m:Grants:Project/Tutorial|Video tutorials]] for writing a strong application<br>
* General [[m:Grants:Project/Plan|planning page]] for Project Grants <br>
* [[m:Grants:Project/Learn|Program guidelines and criteria]]<br>
Program officers are also available to offer individualized proposal support upon request. Contact us if you would like feedback or more information.<br>
We are excited to see your grant ideas that will support our community and make an impact on the future of Wikimedia projects. Put your idea into motion, and [[m:Grants:Project/Apply|submit your proposal]] by February 10, 2021!<br>
Please feel free to get in touch with questions about getting started with your grant application, or about serving on the Project Grants Committee. Contact us at projectgrants{{at}}wikimedia.org. Please help us translate this message to your local language. [[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 08:00, 28 ажьырныҳәа 2021 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:RSharma (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=20808431 -->
== New Wikipedia Library Collections Available Now (February 2021) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|upright|The TWL owl says sign up today!]]
[[m:The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is announcing new free, full-access, accounts to reliable sources as part of our [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/ research access program]. You can sign up to access research materials on the [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/ Library Card platform]:
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/103/ Taxmann]''' – Taxation and law database
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/104/ PNAS]''' – Official journal of the National Academy of Sciences
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/57/ EBSCO]''' – New Arabic and Spanish language databases added
We have a wide array of [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/ other collections available], and a significant number now no longer require individual applications to access! Read more in our [https://diff.wikimedia.org/2020/06/24/simplifying-your-research-needs-the-wikipedia-library-launches-new-technical-improvements-and-partnerships/ blog post].
Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects!
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
--12:57, 1 жәабран 2021 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Samwalton9@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=21022367 -->
== Feminism & Folklore 1 February - 31 March ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:please-translate}}
Greetings!
You are invited to participate in '''[[m:Feminism and Folklore 2021|Feminism and Folklore]] writing contest'''. This year Feminism and Folklore will focus on feminism, women's biographies and gender-focused topics for the project in league with Wiki Loves Folklore gender gap focus with folk culture theme on Wikipedia. folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, etc.
You can help us in enriching the folklore documentation on Wikipedia from your region by creating or improving articles centered on folklore around the world, including, but not limited to folk festivals, folk dances, folk music, women and queer personalities in folklore, folk culture (folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch-hunting, fairy tales and more. You can contribute to new articles or translate from the list of [[:m:Feminism and Folklore 2021/List of Articles|suggested articles here]].
You can also support us in translating the [[m:Feminism and Folklore 2021|project page]] and help us spread the word in your native language.
Learn more about the contest and prizes from our [[m:Feminism and Folklore 2021|project page]]. Thank you.
Feminism and Folklore team,
[[m:User:Joy Agyepong|Joy Agyepong]] ([[m:User talk:Joy Agyepong|talk]]) 02:40, 16 жәабран 2021 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=20421065 -->
== Wikifunctions logo contest ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
{{Int:Hello}}. Please help to choose a design concept for the logo of the new Wikifunctions wiki. Voting starts today and will be open for 2 weeks. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Wikifunctions logo concept/Vote|please learn more and vote now]]''' at Meta-Wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} --[[m:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]]</div> 01:46, 2 хәажәкырамза 2021 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=21087740 -->
== Universal Code of Conduct – 2021 consultations ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
=== Universal Code of Conduct Phase 2 ===
{{int:please-translate}}
The [[:wmf:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|'''Universal Code of Conduct (UCoC)''']] provides a universal baseline of acceptable behavior for the entire Wikimedia movement and all its projects. The project is currently in Phase 2, outlining clear enforcement pathways. You can read more about the whole project on its [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|'''project page''']].
==== Drafting Committee: Call for applications ====
The Wikimedia Foundation is recruiting volunteers to join a committee to draft how to make the code enforceable. Volunteers on the committee will commit between 2 and 6 hours per week from late April through July and again in October and November. It is important that the committee be diverse and inclusive, and have a range of experiences, including both experienced users and newcomers, and those who have received or responded to, as well as those who have been falsely accused of harassment.
To apply and learn more about the process, see [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee|Universal Code of Conduct/Drafting committee]].
==== 2021 community consultations: Notice and call for volunteers / translators ====
From 5 April – 5 May 2021 there will be conversations on many Wikimedia projects about how to enforce the UCoC. We are looking for volunteers to translate key material, as well as to help host consultations on their own languages or projects using suggested [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/2021 consultations/Discussion|key questions]]. If you are interested in volunteering for either of these roles, please [[:m:Talk:Universal Code of Conduct/2021 consultations|contact us]] in whatever language you are most comfortable.
To learn more about this work and other conversations taking place, see [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/2021 consultations|Universal Code of Conduct/2021 consultations]].
-- [[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] ([[User talk:Xeno (WMF)|talk]]) 21:53, 5 мшаԥымза 2021 (UTC)
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MNadzikiewicz_(WMF)/Without_Russian,_Polish_and_translated/2&oldid=21302330 -->
== Line numbering coming soon to all wikis ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
[[File:Technical_Wishes_–_Line_numbering_-_2010_wikitext_editor.png|thumb|Example]]
From April 15, you can enable line numbering in some wikitext editors - for now in the template namespace, coming to more namespaces soon. This will make it easier to detect line breaks and to refer to a particular line in discussions. These numbers will be shown if you enable the syntax highlighting feature ([[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror extension]]), which is supported in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|2010]] and [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017]] wikitext editors.
More information can be found on [[m:WMDE Technical Wishes/Line Numbering|this project page]]. Everyone is invited to test the feature, and to give feedback [[m:talk:WMDE Technical Wishes/Line Numbering|on this talk page]].
</div> -- [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]] 15:06, 12 мшаԥымза 2021 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=21329014 -->
== Suggested Values ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
From April 29, it will be possible to suggest values for parameters in templates. Suggested values can be added to [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData|TemplateData]] and will then be shown as a drop-down list in [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide|VisualEditor]]. This allows template users to quickly select an appropriate value. This way, it prevents potential errors and reduces the effort needed to fill the template with values. It will still be possible to fill in values other than the suggested ones.
More information, including the supported parameter types and how to create suggested values: [[mw:Help:TemplateData#suggestedvalues|[1]]] [[m:WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters|[2]]]. Everyone is invited to test the feature, and to give feedback [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Suggested values for template parameters|on this talk page]].
</div> [[m:User:Timur Vorkul (WMDE)|Timur Vorkul (WMDE)]] 14:08, 22 мшаԥымза 2021 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Timur Vorkul (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=21361904 -->
== Universal Code of Conduct News – Issue 1 ==
<div style = "line-height: 1.2">
<span style="font-size:200%;">'''Universal Code of Conduct News'''</span><br>
<span style="font-size:120%; color:#404040;">'''Issue 1, June 2021'''</span><span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Universal Code of Conduct/Newsletter/1|Read the full newsletter]]</span>
----
Welcome to the first issue of [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct News]]! This newsletter will help Wikimedians stay involved with the development of the new code, and will distribute relevant news, research, and upcoming events related to the UCoC.
Please note, this is the first issue of UCoC Newsletter which is delivered to all subscribers and projects as an announcement of the initiative. If you want the future issues delivered to your talk page, village pumps, or any specific pages you find appropriate, you need to [[m:Global message delivery/Targets/UCoC Newsletter Subscription|subscribe here]].
You can help us by translating the newsletter issues in your languages to spread the news and create awareness of the new conduct to keep our beloved community safe for all of us. Please [[m:Universal Code of Conduct/Newsletter/Participate|add your name here]] if you want to be informed of the draft issue to translate beforehand. Your participation is valued and appreciated.
</div><div style="margin-top:3px; padding:10px 10px 10px 20px; background:#fffff; border:2px solid #808080; border-radius:4px; font-size:100%;">
* '''Affiliate consultations''' – Wikimedia affiliates of all sizes and types were invited to participate in the UCoC affiliate consultation throughout March and April 2021. ([[m:Universal Code of Conduct/Newsletter/1#sec1|continue reading]])
* '''2021 key consultations''' – The Wikimedia Foundation held enforcement key questions consultations in April and May 2021 to request input about UCoC enforcement from the broader Wikimedia community. ([[m:Universal Code of Conduct/Newsletter/1#sec2|continue reading]])
* '''Roundtable discussions''' – The UCoC facilitation team hosted two 90-minute-long public roundtable discussions in May 2021 to discuss UCoC key enforcement questions. More conversations are scheduled. ([[m:Universal Code of Conduct/Newsletter/1#sec3|continue reading]])
* '''Phase 2 drafting committee''' – The drafting committee for the phase 2 of the UCoC started their work on 12 May 2021. Read more about their work. ([[m:Universal Code of Conduct/Newsletter/1#sec4|continue reading]])
* '''Diff blogs''' – The UCoC facilitators wrote several blog posts based on interesting findings and insights from each community during local project consultation that took place in the 1st quarter of 2021. ([[m:Universal Code of Conduct/Newsletter/1#sec5|continue reading]])</div>
--[[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 23:05, 11 рашәарамза 2021 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:SOyeyele (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SOyeyele_(WMF)/Announcements/Other_languages&oldid=21578291 -->
== Wikimania 2021: Individual Program Submissions ==
[[File:Wikimania logo with text 2.svg|right|200px]]
Dear all,
Wikimania 2021 will be [[:wikimania:2021:Save the date and the Core Organizing Team|hosted virtually]] for the first time in the event's 15-year history. Since there is no in-person host, the event is being organized by a diverse group of Wikimedia volunteers that form the [[:wikimania:2021:Organizers|Core Organizing Team]] (COT) for Wikimania 2021.
'''Event Program''' - Individuals or a group of individuals can submit their session proposals to be a part of the program. There will be translation support for sessions provided in a number of languages. See more information [[:wikimania:2021:Submissions/Guidelines#Language Accessibility|here]].
Below are some links to guide you through;
* [[:wikimania:2021:Submissions|Program Submissions]]
* [[:wikimania:2021:Submissions/Guidelines|Session Submission Guidelines]]
* [[:wikimania:2021:FAQ|FAQ]]
Please note that the deadline for submission is 18th June 2021.
'''Announcements'''- To keep up to date with the developments around Wikimania, the COT sends out weekly updates. You can view them in the Announcement section [[:wikimania:2021:Announcements|here]].
'''Office Hour''' - If you are left with questions, the COT will be hosting some office hours (in multiple languages), in multiple time-zones, to answer any programming questions that you might have. Details can be found [[:wikimania:2021:Organizers#Office hours schedule|here.]]
Best regards,
[[Алахәыла:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Алахәыла ахцәажәара:MediaWiki message delivery|обсуждение]]) 04:18, 16 рашәарамза 2021 (UTC)
On behalf of Wikimania 2021 Core Organizing Team
<!-- Сообщение отправил Участник:Bodhisattwa@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=21597568 -->
== Editing news 2021 #2 ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
<em>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2021/June|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</em>
[[File:Reply Tool A-B test comment completion.png|alt=Junior contributors comment completion rate across all participating Wikipedias|thumb|296x296px|When newcomers had the Reply tool and tried to post on a talk page, they were more successful at posting a comment. ([https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ Source])]]
Earlier this year, the Editing team ran a large study of [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply Tool]]. The main goal was to find out whether the Reply Tool helped [[mw:Talk pages project/Glossary|newer editors]] communicate on wiki. The second goal was to see whether the comments that newer editors made using the tool needed to be reverted more frequently than comments newer editors made with the existing wikitext page editor.
The key results were:
* Newer editors who had automatic ("default on") access to the Reply tool were [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ more likely] to post a comment on a talk page.
* The comments that newer editors made with the Reply Tool were also [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ less likely] to be reverted than the comments that newer editors made with page editing.
These results give the Editing team confidence that the tool is helpful.
<strong>Looking ahead</strong>
The team is planning to make the Reply tool available to everyone as an opt-out preference in the coming months. This has already happened at the Arabic, Czech, and Hungarian Wikipedias.
The next step is to [[phab:T280599|resolve a technical challenge]]. Then, they will deploy the Reply tool first to the [[phab:T267379|Wikipedias that participated in the study]]. After that, they will deploy it, in stages, to the other Wikipedias and all WMF-hosted wikis.
You can turn on "{{int:discussiontools-preference-label}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|in Beta Features]] now. After you get the Reply tool, you can change your preferences at any time in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]].
–[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|talk]])
</div> 14:13, 24 рашәарамза 2021 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Elitre (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=21624491 -->
== Server switch ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. <!--
They will switch all traffic back to the primary data center on '''Tuesday, October 27 2020'''. -->
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, 29 June 2021. The test will start at [https://zonestamp.toolforge.org/1624975200 14:00 UTC] (07:00 PDT, 10:00 EDT, 15:00 WEST/BST, 16:00 CEST, 19:30 IST, 23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Wednesday 30 June).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the week of June 28. Non-essential code deployments will not happen.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter#Schedule_for_2021_switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div></div> [[user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] 01:19, 27 рашәарамза 2021 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:SGrabarczuk (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=21463754 -->
== New Wikipedia Library collections and design update (August 2021) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Hello Wikimedians!
[[File:Wikipedia_Library_owl.svg|thumb|upright|The TWL OWL says log in today!]]
[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/users/my_library/ The Wikipedia Library] is pleased to announce the addition of new collections, alongside a new interface design. New collections include:
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/107/ Cabells]''' – Scholarly and predatory journal database
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/108/ Taaghche]''' - Persian language e-books
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/112/ Merkur]''', '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/111/ Musik & Ästhetik]''', and '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/110/ Psychologie, Psychotherapie, Psychoanalyse]''' - German language magazines and journals published by Klett-Cotta
* '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/117/ Art Archiv]''', '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/113/ Capital]''', '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/115/ Geo]''', '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/116/ Geo Epoche]''', and '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/114/ Stern]''' - German language newspapers and magazines published by Gruner + Jahr
Additionally, '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/105/ De Gruyter]''' and '''[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/partners/106/ Nomos]''' have been centralised from their previous on-wiki signup location on the German Wikipedia. Many other collections are freely available by simply logging in to [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/ The Wikipedia Library] with your Wikimedia login!
We are also excited to announce that the first version of a new design for My Library was deployed this week. We will be iterating on this design with more features over the coming weeks. Read more on the [[:m:Library Card platform/Design improvements|project page on Meta]].
Lastly, an Echo notification will begin rolling out soon to notify eligible editors about the library ([[Phab:T132084|T132084]]). If you can translate the notification please do so [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-thewikipedialibrary at TranslateWiki]!
--The Wikipedia Library Team 13:23, 11 нанҳәамза 2021 (UTC)
:<small>This message was delivered via the [https://meta.wikimedia.org/wiki/MassMessage#Global_message_delivery Global Mass Message] tool to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library The Wikipedia Library Global Delivery List].</small>
</div>
<!-- Сообщение отправил Участник:Samwalton9@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Library&oldid=21851699 -->
== Universal Code of Conduct - Enforcement draft guidelines review ==
<div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="content"/>[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Drafting_committee#Phase_2|Редакционный Комитет 2-го этапа Универсального Кодекса Поведения]] хочет получить мнения '''[[:m:Universal Code of Conduct/Enforcement draft guidelines review|по проекту руководства по обеспечения правоприменения]]''' [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Универсального Кодекса Поведения]] (УКП). Период обзора планируется начать 17 августа 2021 года.
Это руководство не является окончательным, но вы можете помочь продвинуть его вперед. Комитет будет пересматривать руководство на основе вклада от сообщества.
Комментариями можно поделиться на любом языке [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Enforcement draft guidelines review|на странице обсуждения проекта обзора]] и [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Discussions|на других страницах]]. Членам сообщества рекомендуется организовывать обсуждения в своих сообществах.
Запланированы прямые обсуждения проекта руководтсва по обеспечения правоприменения УКП:
:[[wmania:2021:Submissions/Universal_Code_of_Conduct_Roundtable|На сессии Викимании 2021]] - 16 августа @ 11:00 UTC - 11:45 UTC
:[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/2021_consultations/Roundtable_discussions#Conversation hours|Во время встреч]] - 24 августа, 31 августа, 7 сентября @ 03:00 UTC & 14:00 UTC
:[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/2021_consultations/Roundtable_discussions|Во время круглых столов]] - 18 сентября @ 03:00 UTC & 15:00 UTC
Сводки обсуждений будут опубликованы [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee/Digests|здесь]], каждые две недели.
Пожалуйста, дайте мне знать, если у вас возникнут какие-либо вопросы.<section end="content"/>
</div>
[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 23:19, 17 нанҳәамза 2021 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:Xeno (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Xeno_(WMF)/Delivery/Wikipedia&oldid=21895766 -->
== Wikimedia Foundation Board of Trustees election has come to an end ==
Thank you for participating in the [[:meta:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]! Voting closed August 31 at 23:59. The official data, including the four most voted candidates, will be announced as soon as the [[:meta:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Elections Committee]] completes their review of the ballots. The official announcement of the new trustees appointed will happen later, once the selected candidates have been confirmed by the Board.
6,946 community members from 216 wiki projects have voted. This makes 10.2% global participation, 1.1% higher than in the last Board elections. In 2017, 5167 people from 202 wiki projects cast their vote. A full analysis is planned to be published in a few days when the confirmed results are announced. In the meantime, you can check the [[:meta:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Stats|data produced during the election]].
Diversity was an important goal with these elections. Messages about the Board election were translated into 61 languages. This outreach worked well. There were 70 communities with eligible voters voting in this election for the first time. With your help, next year’s Board of Trustees election will be even better.
10:03, 2 цәыббрамза 2021 (UTC)
<!-- Сообщение отправил Участник:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Xeno_(WMF)/Delivery/Wikipedia&oldid=21895840 -->
7cpxru6xdnzv42d9smdel4wpv3yfw8u
Алахәыла:Сариа/Наполеон Бонапарт
2
51426
163639
163494
2026-04-13T12:58:27Z
Сариа
24723
163639
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка аполитик|ахатәы хьӡы=Napulione Buonaparte,
Napoleone di Buonaparte|аира арыцхә=нанҳәамза 15, 1769 ш.|аԥсра арыцхә=лаҵарамза 5, 1821 ш.|аԥсра зыхҟьаз=аца акьыба|атәылауаҩра=Франциа|аԥҳәыс=Жозефина Богарне (1796 ш.–1809 ш.),
Мария-Луиза Австрийская (1810 ш.–1821 ш.)|ацынхаҩы=Мария Валевская,
Полин Фуре,
Emilie Kraus von Wolfsberg,
Elisabeth de Vaudey,
Элеонора Денюэль де ла Плень,
Джузеппина Грассини,
Альбина де Монтолон|ани аби=Летиция Рамолино,
Карло Буонапарте|ахәыҷқәа=Наполеон II,
Шарль Леон,
Александр Жозеф Флориан Колонна-Валевский,
Ойген Мегерле фон Мюльфельд,
Жюль Бартелеми Сен-Илер|ауацәа=Элиза Бонапарт, Людовик I Бонапарт, Каролина Бонапарт, Полина Бонапарт, Жозеф Бонапарт , Люсьен Бонапарт , Жером Бонапарт и безымянная дочь, Бонапарте (ашьцәеи аиаҳәшьцәеи), Камилло Боргезе (брат мужа или жены), Стефания Богарне (приёмная дочь), Евгений Богарне (приёмный сын), Наполеон III (племянник)|анхарҭа=остров Святой Елены (1815 ш.–1821 ш.), Аяччо (1769 ш.–1779 ш.), Париж (1792 ш.–1814 ш.)и Эльба (1814 ш.–1815 ш.)|алма-матер=Военная школа|аусура=аполитик,
аҳәынҭқарратә усзуҩы,
афицар,
арҿиамҭақәа реизгаҩ,
аимператор,
асуверен,
арратә активист,
ар рԥыза,
аҳ,
ар рфицар|адин=акатоликра адеизм|анашьамҭақәа=кавалер ордена Слона
орден Вюртембергской короны
орден Верности
орден Серафимов
орден Людвига|абызшәақәа=Афранцыз бызшәа,
корсиканский язык|аԥсыжра аҭыԥ=Собор Святого Людовика Дома Инвалидови Долина Могилы|ахьӡ=Наполеон Бонапарт|афото=Andrea Appiani, , Kaiserliche Schatzkammer Wien - Napoleon I. Bonaparte (1769-1821) als König von Italien - GG 2346 - Kunsthistorisches Museum.jpg|анаԥынҵамҭа=Napoleon signature.svg}}
'''Наполео́н I Бонапа́рт''' ({{lang-fr|Napoléon Bonaparte}} {{IPA|[napoleˈɔ̃ bɔnɑˈpaʁt]}}, {{lang-co|Napulione Buonaparte}}, {{lang-it|Napoleone Buonaparte}}; [[15 августа]] [[1769 год|1769]], [[Аяччо]], [[Корсика]] — [[5 мая]] [[1821 год|1821]], [[Лонгвуд (остров Святой Елены)|Лонгвуд]], [[остров Святой Елены]]) — [[император французов]] ({{lang-fr|Empereur des Français}}) в 1804—1814 и 1815 годах, [[полководец]] и государственный деятель, заложивший основы современного [[Франция|французского государства]], один из наиболее выдающихся деятелей в истории [[Западный мир|Запада]]<ref name=":0">{{cite web|title=Napoleon I|url=https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I|publisher=Britannica|access-date=2017-05-29|lang=en|archive-date=2018-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112122322/https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I|url-status=live}}</ref>.
'''Наполеон I Бонапарт''' ({{lang-fr|Napoléon Bonaparte}}. [napoleˈɔ bɔnɑˈpaˈt], {{lang-co|Napulione Buonaparte}}, {{lang-it|Napoleone Buonaparte}}; [[нанҳәамза 15]], [[1769]], [[Аиаччо]], [[Корсика]] — [[лаҵарамза 5]], [[1821]], [[Лонгвуд]], [[Ацқьа Елена лыдгьылбжьаха]]) — [[афранцызцәа римператор]] ([[афр]]. Empereur des Français) 1804-1814, 1815 ашықәсқәа рзы, ҳаамҭазтәи [[афранцыз ҳәынҭқарра]] ашьаҭа зкыз [[ар рԥыза]], аҳәынҭқарратә усзуҩы, [[Мраҭашәара]] <ref name=":0" /> аҭоурых аҿы еиҳа иналукааша аусзуҩцәа дыруаӡәкуп.
Наполеоне Буонапарте (так на корсиканский манер он называл себя до 1796 года){{sfn|Чандлер|2011|с=31}} свою профессиональную военную службу начал в 1785 году в чине младшего лейтенанта артиллерии. В период [[Великая французская революция|Великой французской революции]] достиг чина [[Бригадный генерал|бригадного генерала]] после [[Осада Тулона|взятия Тулона]] 18 декабря 1793 года. При [[Директория (Франция)|Директории]] стал [[Дивизионный генерал|дивизионным генералом]] и командующим военными силами тыла после того, как сыграл ключевую роль в разгроме мятежа [[Вандемьерский мятеж|13 вандемьера]] 1795 года. 2 марта 1796 года был назначен командующим [[Первая Итальянская кампания|Итальянской армией]]. В 1798—1799 годах возглавлял военную [[Египетский поход|экспедицию в Египет]]{{переход|Военная карьера}}.
Наполеон Буонапарте (ус ихы иазиҳәон 1796 шықәсанӡа){{sfn|Чандлер|2011|с=31}} ипрофессионалтә арратә маҵзура хациркит 1785 шықәсазы артиллериа алеитенант еиҵбы ичын иманы. [[Афранцыз револиуциа Ду]] ашықәсқәа рзы, ԥхынҷкәын 18 1793 шықәсазы, Тулон анырга ашьҭахь [[абригадатә еинрал]] ичын иоуит. [[Вандемьер 13]] 1795 шықәсазтәи аҿагылара аилаԥыххаараҿы ихадоу ароль анынаигӡа ашьҭахь, Адиректориаҿы адивизиатә еинралс, иара убас атыл арратә мчрақәа ркомандаҟаҵаҩыс дҟалеит. Хәажәкырамза 2, 1796 шықәсазы [[Италиатәи ар]] ркомандаҟаҵаҩыс дҟаҵан. 1798-1799 ашықәсқәа рзы Египетҟа арратә експедициа напхгара аиҭон.
В ноябре 1799 года (18 [[брюмер]]а) произвёл [[переворот 18 брюмера|государственный переворот]] и стал [[Французский консулат|первым консулом]]. В последующие годы провёл ряд политических и административных реформ и постепенно достиг [[Диктатура|диктаторской власти]]{{переход|Консульство}}.
1799 шықәса абҵарамзазы ([[Бриумер]] 18) [[аҳәынҭқарратә еиҭакра]] ҟаиҵеит, [[раԥхьатәи консулны]] дҟалеит. Анаҩстәи ашықәсқәа рзы аполитикатәи административтәи реформақәа мҩаԥганы, хәыҷы-хәыҷла [[адиктатортә мчра]] аҟынӡа днаӡеит.
18 мая 1804 года был провозглашён [[Первая империя|императором]]. Победоносные [[Наполеоновские войны]], особенно [[Война третьей коалиции|австрийская кампания]] 1805 года, [[Война четвёртой коалиции|прусская и польская кампании]] 1806—1807 годов, [[Война пятой коалиции|австрийская кампания]] 1809 года способствовали превращению Франции в главную державу на континенте. Однако неудачное соперничество Наполеона с «владычицей морей» [[Соединённое королевство Великобритании и Ирландии|Великобританией]] не позволяло этому статусу полностью закрепиться{{переход|Провозглашение империи}}.
Лаҵарамза 18, 1804 шықәсазы [[императорс]] дҟаҵан. Ақәҿирақәа змаз [[Наполеон иеибашьрақәа]], еиҳаракгьы 1805 шықәсазтәи [[Австриатәи акампаниа]], 1806-1807 шықәсқәа рызтәи [[Пруссиатәии Польшатәии акампаниақәа]], 1809 шықәсазтәи [[Австриатәи акампаниа]] Франциа аконтинент аҿы ҳәынҭқарра хаданы аҟаҵара иацхрааит. Аха Наполеони «амшынқәа раҳкәажә» [[Британиаду|Британиа Дуи]] иманшәаламхаз реиндаҭлара ари астатус инагӡаны аҽышьақәнарӷәӷәартә алнаршомызт.
Поражение Наполеона I в [[Отечественная война 1812 года|войне 1812 года]] против [[Российская империя|Российской империи]] привело к формированию антифранцузской коалиции европейских держав. Проиграв [[Битва народов|Битву народов]] под [[Лейпциг]]ом, Наполеон уже не мог противостоять объединённой армии союзников. После вступления войск коалиции в Париж отрёкся от престола 6 апреля 1814 года и отправился в ссылку на [[Эльба (остров)|остров Эльба]]{{переход|Кризис империи}}.
1812 шықәсазы Наполеон I Урыстәылатәи аимпериеи реибашьраҿы данаҵаха, Европатәи аҳәынҭқаррақәа афранцызҿагыларатә коалициа шьақәдыргылеит. Наполеон [[Леипциг]] амҵан [[Ажәларқәа реибашьра]] данаҵаха, адгылаҩцәа еидҵоу рыр шьҭа дзырҿагыломызт. Акоалициа ар Париж ианалала ашьҭахь, мшаԥы 6, 1814 шықәсазы аҳра мап ацәкны [[Ельба адгьылбжьахахь]] дцеит.
Вернулся на французский престол в марте 1815 года (на [[сто дней]]). Поражение [[Битва при Ватерлоо|при Ватерлоо]] вынудило императора [[Второе отречение Наполеона|во второй раз отречься от престола]] 22 июня 1815 года{{переход|Сто дней}}.
Афранцызтә тәарҭахь дхынҳәит 1815 шықәса хәажәкырамзазы ([[шәымш]]). [[Ватерлоо]] аибашьраҿы данаҵаха, аимператор [[аҩынтә раан аҳра мап ацәикыр акәхеит]]. Уи ҟалеит ԥхынгәы 22, 1815 шықәсазы.
Свои последние годы прожил на [[остров Святой Елены|острове Святой Елены]] в плену у англичан, где и скончался от [[Рак желудка|рака желудка]]. Его прах с 1840 года находится в [[Дом инвалидов|Доме инвалидов]] в [[Париж]]е.{{Переход|Остров Святой Елены}}
Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы [[Иԥшьоу-Елена лыдгьылбжьахаҿы]] дынхон, уаҟа ауп [[аца акьыбачымазара]] иахҟьаны иԥсҭазаара дахьалҵызгьы. Уи инышәнап 1840 шықәса раахыс [[Париж]] [[Аинвалидцәа рыҩны]] аҿы иҟоуп.
== Заатәи ашықәсқәа ==
=== Ахылҵшьҭра ===
{{main|Семья Наполеона}}
Наполеон диит 1769 шықәсазы нанҳәа 15 рзы, [[Корсика]] адгьылбжьахаҿы иҟоу [[Аиаччо]] ақалақь аҿы, [[Карло Мариа Буонапарти]] [[Мариа Летициа Рамолинои]] рҭаацәараҿы. Корсика акыр аамҭа [[Генуатәи Аҳәынҭқарра]] анапхгара аҵаҟа иҟан. 1755 шықәсазы Корсика Генуатәи аҳратәра аҟынтәи ахақәиҭра аиуит, убри аамҭа инаркны [[ихьыԥшым ҳәынҭқаррак]] аҳасабала аҭыԥантәи адгьыл зтәыз [[Паскуале Паоли]] инапхгара аҵаҟа иҟан, уи ицхырааҩ гәакьа Наполеон иаб иакәын.
[[Файл:Carlo Maria Bonaparte.jpg|thumb|left|129px|[[Карло Буонапарте]]. [[Жироде-Триозон, Анн-Луи|Жироде-Триозон]] (1806)]]
1768 шықәсазы Генуатәи Аҳәынҭқарра Корсика азинқәа Франциатәи аҳ [[Лиудовик XV]] 40 миллион ливр ҳәа инаҭеит. 1769 шықәса лаҵарамзазы [[Понте-Нуово аибашьраҿы]] Франциатәи ар Корсикатәи ақәгылаҩцәа ириааит. Паоли 340-ҩык ицнагаҩцәеи иареи Англиаҟа нхара ицеит. Наполеон иани иаби Корсика иаанхеит; иара ихаҭа диит абарҭ ахҭысқәа рышьҭахь хымз анҵы. Паоли 1790-тәи ашықәсқәа рҟынӡа иара изы дҿырԥшыганы дыҟан{{sfn|Тюлар||с=32—34}}{{sfn|Roberts|2014|p=4}}.
{{часть изображения|изобр=Letizia Bonaparte by Robert Lefèvre.jpg|позиция=|подпись=[[Летиция Рамолино]]. [[Лефевр, Робер|Робер Лефевр]] (1813)|ширина=150|общая=168|верх=9|право=12|низ=9|лево=10}}
Буонапарте аҭаацәара аристократиа маҷ иреиуан; Наполеон иабдуцәа ҭоурыхла [[Флоренциа]] инхон, 1529 шықәса инаркны Корсика инхон. Наполеон иаб, [[Карло Буонапарте]], аӡбаратә еилатәаҩыс аус иуан, насгьы амазаразы игәылацәа аӡбаратә ус рыҭаны, есышықәса 22, 5-нызқь ливр иоуаз ахашәалахәы еизирҳарц иҽазишәон{{sfn|Roberts|2014|p=18}}. Наполеон иан, [[Мариа Летициа Рамолино]], даара дԥшӡан, амчхара лыман; Карлои лареи рҭаацәара аԥҵара еиҿыркааит рҭаацәа. Корсикатәи аҳәаақәеи амҩақәеи рзы зыԥсҭазаара иалҵхьаз аинспектор хада иԥҳа лаҳасабала, Летициа лхаҵа изаалгеит аихраҵага дуи асоциалтә статуси {{sfn|Broers|2014|p=37}}{{sfn|Roberts|2014|p=6}}. Наполеон 13-ҩык ахәыҷқәа рҟынтәи аҩбатәи иакәын, урҭ рахьынтә хәҩык ишыхәыҷқәаз рыԥсҭазаара иалҵит. Наполеон ихаҭа ида, ԥшьҩык иашьцәеи хҩык иаҳәшьцәеи рҭәымҭахь инеит{{sfn|Roberts|2014|p=7}}:
* [[Жозеф Бонапарт|Жозеф]] (1768—1844)
* [[Люсьен Бонапарт|Лиусиен]] (1775—1840)
* [[Элиза Бонапарт|Елиза]] (1777—1820)
* [[Луи Бонапарт|Луи]] (1778—1846)
* [[Полина Бонапарт|Полина]] (1780—1825)
* [[Каролина Бонапарт|Каролина]] (1782—1839)
* [[Жером Бонапарт|Жером]] (1784—1860)
Аиразы аршаҳаҭгаҿы иаб ижәла "Буонапарте" ҳәа ишыҟазгьы, ахәыҷы "Бонапарте" ҳәа дҭаҩын. Иани иаби ирҭаз ахьӡ Наполеоне лассы-лассы иуԥыло иҟамызт: уи 1478 шықәсазы [[Макиавелли, Никколо|Никколо Макиавелли]] иҩымҭа «[[Флоренциа аҭоурых]]» аҿы иуԥылоит; убасҵәҟьа уи иабдуцәа руаӡәк ихьӡын{{sfn|Roberts|2014|p=3}}.
=== Ахәыҷреи аҿареи ===
[[Файл:Ajaccio MN1JPG.jpg|thumb|150px|[[Дом-музей Бонапартов|Casa Buonaparte]] — Наполеон иҩны]]
Наполеон ихәыҷраамҭа иазкны иаҳдыруа маҷуп. Данхәыҷыз иара аимҳәа даргәаҟуан, иҟалап уи [[аимҳәаду]] акәын . Иани иашьа еиҳаби [[Жозеф]] изларҳәо ала, Наполеон ирацәаны даԥхьон, еиҳарак аҭоурыхтә литература. Аҩны ахԥатәи аихагылаҿы уада хәыҷык иԥшааит, уантәи лассы-лассы дылбаауамызт, аҭаацәаратә крыфарақәа бжьаижьуан. Наполеон ԥыҭрак ашьҭахь иҳәеит раԥхьаӡа акәны [[Руссо]] иҩымҭа «[[Елоиза Ҿыц]]» жәашықәса анихыҵуаз дшаԥхьаз. Аха, ас еиԥш иҟоу ихьысҳау [[аинтроверт]] ихаҿсахьа иақәшәом даныхәыҷыз "Troublemaker" ( [[Аиталиа бызшәа|аитал.]] «Rabulione» ){{sfn|Roberts|2014|p=8}} ҳәа ирҭаз ахьӡ ҷыда.
Наполеон ихатәы бызшәа [[Аиталиа бызшәа|Аиталиан бызшәа]] [[корсикатәи адиалект]] акәын. Иара аиталиан бызшәала аԥхьашьеи аҩышьеи иҵеит алагарҭатә школ аҿы, жәашықәса анихыҵуаз ауп [[афранцыз бызшәа]] аҵара даналага. Иԥсы ҭанаҵы аиталиантәи акцент ӷәӷәа иманы дцәажәон{{sfn|Roberts|2014|p=8}}. Карло Буонапартеи афранцызцәеи русеицуреи Корсика агубернатор аграф [[де Марбеф]] идгылареи рыбзоурала, Карло Буонапарте ҩыџьа иԥацәа Жозефи Наполеони рзы аҳратә [[стипендиақәа]] раиура илшеит. 1777 шықәсазы Карло Корсикатәи аамсҭцәа рҟынтәи Парижҟа депутатс далхын{{sfn|Roberts|2014|p=5}}. 1778 шықәсазы [[Версальҟа]] данцоз, ҩыџьа иԥацәеи, [[Екстәи]] асеминариаҿы астипендиа зауз [[иабхәында]] [[Фешгьы]] игеит. Жозефи Наполеони аамҭала [[Отион]] ақалақь аҿы иҟаз [[арратә лицеи]] иҭарҵеит, еиҳарак афранцыз бызшәа рҵарц азы{{sfn|Чандлер|2011|с=34}}{{sfn|Тюлар||с=35}}. Наполеон алицеи аҿы хымз ихигеит, убри аамҭа иалагӡаны иаб Бриенна ақалақь аҿы иҟаз акадеттә школ ахь диаргартә иҟаиҵеит (Аҳратә стипендиа аиуразы аамысҭашәаратә хылҵшьҭра ашьақәырӷәӷәара аҭахын)<ref>{{книга
| автор = [[Кастело, Андре|André Castelot]]
| часть =
| заглавие =
| оригинал = I. Bonaparte & II. Napoléon
| язык = fr
| ссылка =
| издание =
| ответственный =
| место =
| издательство = Librairie Académique Perrin
| год = 1967 & 1968
| том = 1,2
| страницы = 10
| страниц =
| isbn =
}}</ref>.
[[Файл:Napoleon16Jahre.jpg|150px|thumb|left|Наполеон 16 шықәса анихыҵуаз (рисунок [[итальянский карандаш|чёрным мелом]] неизвестного автора)]]
1779 шықәса лаҵарамзазы Наполеон [[Бриенн-ле-Шато]] ақалақь аҿы иҟаз [[акадеттә школ]] (аколлеџь) дҭалеит {{sfn|Тюлар||с=35}}. Наполеон аколлеџь аҿы аҩызцәа имамызт, избан акәзар иара иҭаацәара рацәак ибеиамызт, ихатәрамызт, уи адагьы иара дпатриот дуун, насгьы Корсика атәтәҩцәа раҳасабала афранцызцәа ргәаӷ икын. Италиатәи ихьӡ иахҟьаны, иқәлацәа "Аԥынҵа иҭоу ачаз" ҳәа ихьӡырҵеит ( [[Афранцыз бызшәа|афр.]] La-paille-au-nez ). Иҩызцәа шьоукы аҵәы иахьилырхуаз иахҟьаны, иара иҽыԥхьеикит, аԥхьара еиҳаны аамҭа иазикыр акәхеит. Иара дрыԥхьон [[Корнеил]], [[Расин]], [[Вольтер]], зегь реиҳа бзиа иибоз апоет [[Оссиан]] иакәын{{sfn|Roberts|2014|p=13}}. Наполеон еиҳарак [[аматематикеи]] аҭоурыхи бзиа ибон, [[антикатә аамҭақәеи]], [[Алеқсандр Македонски|Александр Ду]], [[Гаи Иулии Цезар|Иули Цезарь]] реиԥш иҟоу аҭоурыхтә хаҿсахьақәеи дрызҿлымҳан. Наполеон аматематика, [[аҭоурых]], [[агеографиа]] рҿы ҷыдала ақәҿиарақәа иоуит; аха [[Алаҭын бызшәа|алаҭын бызшәеи]] [[Алман бызшәа|агерман бызшәеи]] рҿы дыԥсыҽын . Уи адагьы, аҩраҿы агхақәа рацәаны ҟаиҵон, аха аԥхьара бзиа иахьибоз иабзоураны, истиль акырӡа еиӷьхеит. Рҵаҩцәақәаки иареи рыбжьара аимак-аиҿак иқәлацәа рыбжьара деицырдыруа дҟанаҵеит, насгьы хәыҷы-хәыҷла урҭ рнапхгаҩыс дҟалеит{{sfn|Чандлер|2011|с=34}}{{sfn|Roberts|2014|p=11}}{{sfn|Манфред|1987|с=15}}.
Бриенна даныҟаз Наполеон иӡбеит артиллериа дазҟазахарц. Ари арратә ҟәшаҿы иматематикатә баҩхатәра ихәон, насгьы ара ихылҵшьҭра иахьмырԥшыкәа акариеразы алшара дуқәа иоуан. Аушьҭратә ԥышәарақәа аниҭи ашьҭахь, жьҭаара 1784 шықәсазы Наполеон [[Парижтәи арратә школ]] даанахәеит{{sfn|Чандлер|2011|с=35}}{{sfn|Манфред|1987|с=15}}{{ref+|В тот год на поступление в Парижскую военную школу претендовало 202 выпускника кадетских школ, из которых лишь 136 прошли финальный экзамен и лишь 14 человек поступили по классу артиллерии{{sfn|Roberts|2014|p=16}}.|К}}. Уаҟа иара иҵон аматематика, аԥсабаратә ҭҵаарадыррақәа, аҽықәтәашьа, [[арратә техника]], [[атактика]], иара убас [[Гиберти]] [[Грибовали]] русумҭақәа дрыԥхьеит. Паолии Корсикеи џьашьахәыс иахьыҟаиҵоз, насгьы Франциа иахьицәымӷыз рыла ирҵаҩцәа иршанхон{{sfn|Roberts|2014|p=15—16}}. Иара дзаҵәын, аҩызцәа имамызт, аха аӷацәа иман. Наполеони [[Пиккар де Фелиппои]] рыбжьара итәаз [[Пико де Пикадиу]] иҭыԥ аҟынтәи дыбналеит, избан акәзар имаӡаз реиқәԥарақәа раан иара еснагь иқәшәон{{sfn|Манфред|1987|с=30}}.
Иааидкыланы Наполеон Корсика дыҟамызт аа-шықәса раҟара. [[Франциа]] аҵара ахьиҵоз иахьҟьаны дыфранцызны дҟалеит — дшыхәыҷыз арахь нхара диасит, насгьы акыр шықәса ара ихигеит, усҟантәи аамҭазы Франциатәи [[акультуратә]] нырра Европа иалалеит, насгьы ишьақәгылоз [[афранцызтә хаҭара]] даараӡа иугәаԥхаратәы иҟан {{sfn|Roberts|2014|p=10}}.
== Военная карьера ==
=== Начало карьеры ===
{{также|Осада Тулона|Вандемьерский мятеж}}
[[Файл:Henri Félix Emmanuel Philippoteaux - Portrait of Napoleon Bonaparte.jpg|thumb|200px|Наполеон в 1792 году. Портрет [[Филиппото, Феликс-Эмманюэль-Анри|Феликса-Эмманюэля-Анри Филиппото]] (1834)]]
В 1782 году Карло Мария Буонапарте получил [[Концессия|концессию]] и королевский грант на создание питомника ({{lang-fr|pépinière}}) [[Шелковица|тутовых деревьев]]. Спустя три года парламент Корсики отозвал концессию, якобы из-за невыполнения её условий. При этом на семье Буонапарте остались большие долги и обязательство вернуть грант{{sfn|Roberts|2014|p=18}}{{sfn|Gueniffey|2015|p=72}}. 24 февраля 1785 года отец умер{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=273}}{{sfn|Тюлар||с=36}}, и Наполеон взял на себя роль главы семьи, хотя по правилам это должен был сделать его старший брат [[Жозеф Бонапарт|Жозеф]]. 28 сентября того же года он досрочно окончил образование и 3 ноября начал свою профессиональную карьеру в артиллерийском [[1-й артиллерийский полк (Франция)|полку де Ла Фер]] в [[Валанс]]е в чине младшего лейтенанта артиллерии{{sfn|Чандлер|2011|с=35—36}} (офицерский патент был датирован 1 сентября, чин был окончательно подтверждён 10 января 1786 года после трёхмесячного испытательного срока){{sfn|Itinéraire|2002|p=24—28}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=378}}.
Расходы и судебные тяжбы из-за питомника совершенно расстроили финансовые дела семьи. В сентябре 1786 года Наполеон испросил отпуск с сохранением содержания, который затем дважды продлевался по его просьбе{{sfn|Тюлар||с=37}}. Во время отпуска Наполеон пытался уладить дела семьи, в том числе ездил в Париж{{sfn|Roberts|2014|p=18}}{{ref+|К этому времени относится запись Наполеона, описывающая его встречу с проституткой в парке [[Пале-Рояль]], с которой он, видимо, потерял девственность{{sfn|Roberts|2014|p=22}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=380}}.|К}}. В июне 1788 года он возвращается на военную службу и едет в [[Осон (Кот-д’Ор)|Осон]], куда был переведён его полк. Чтобы помочь матери, ему приходилось отправлять ей часть своего жалованья. Жил чрезвычайно бедно, питался один раз в день, однако старался не показывать своего удручающего материального положения{{sfn|Чандлер|2011|с=37—39}}. В том же году Наполеон предпринял попытку записаться на хорошо оплачиваемую офицерскую службу в [[Русская императорская армия|Русскую императорскую армию]], набиравшую иностранных добровольцев для [[русско-турецкая война (1787—1791)|войны с Османской империей]]. Однако по поступившему накануне распоряжению набор иностранцев производился лишь с понижением чина, что Наполеона не устроило<ref>{{cite web|url=http://histrf.ru/biblioteka/book/kak-napolieon-chut-nie-stal-russkim-ofitsierom|title=Как Наполеон чуть не стал русским офицером|date=2017-08-28|publisher=Сайт «История России»|access-date=2017-08-28|archive-date=2017-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828232325/http://histrf.ru/biblioteka/book/kak-napolieon-chut-nie-stal-russkim-ofitsierom|url-status=live}}</ref>. Существует свидетельство и об обращении Наполеона в 1789 году с подобной просьбой и отказе ему на сходном же основании. Исследовавший этот вопрос [[Шереметев, Павел Сергеевич|П. Шереметев]] не нашёл прямых данных намерения Наполеона поступить на русскую службу, но на основании имеющихся свидетельств счёл его вполне возможным<ref>{{статья|автор=[[Шереметев, Павел Сергеевич|П. Шереметев]]|заглавие=Бонапарт и русские в 1789 году и о Заборовском|выпуск=4|год=1910|издание=Летопись Историко-родословного общества в Москве|страницы=3, 4, 19|ссылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/42992-vyp-4-24#mode/inspect/page/5/zoom/4|archive-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325142922/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/42992-vyp-4-24#mode/inspect/page/5/zoom/4}}</ref>.
В апреле 1789 года Наполеон был отправлен как заместитель командира в [[Сёр]] на подавление голодного бунта{{sfn|Roberts|2014|p=26}}. [[Великая французская революция|Французская революция]], начавшаяся в июле со [[Взятие Бастилии|взятием Бастилии]], заставила Наполеона выбирать между преданностью корсиканской свободе и его французской самоидентичностью. Впрочем, проблемы с питомником занимали его в то время больше, чем разворачивавшиеся политические потрясения{{sfn|Roberts|2014|p=27}}. Хотя Наполеон участвовал в подавлении мятежей, он был одним из ранних сторонников [[Бретонский клуб|Общества друзей конституции]]. В Аяччо его брат [[Люсьен Бонапарт|Люсьен]] примкнул к клубу [[якобинцы|якобинцев]]. В августе 1789 года, вновь получив отпуск по болезни, Буонапарте отправился на родину, где пробыл следующие восемнадцать месяцев и активно участвовал вместе со своими братьями в местной политической борьбе на стороне революционных сил. Наполеон и [[Саличети, Кристоф|Саличетти]], депутат [[Учредительное собрание (1789—1791)|Учредительного собрания]], поддержали превращение Корсики в [[Департаменты Франции|департамент Франции]]. Паоли, рассматривая это как упрочение власти Парижа, протестовал из эмиграции{{sfn|Roberts|2014|p=29—30}}. В июле 1790 года Паоли вернулся на остров и повёл дело к отделению от Франции. Буонапарте, напротив, оставались лояльны к центральным революционным властям, одобряя непопулярную на Корсике [[Национальные имущества|национализацию церковного имущества]]{{sfn|Roberts|2014|p=32—33}}.
[[Файл:Bonaparte in Garrison at Auxonne.jpg|thumb|200px|Наполеон и его брат [[Людовик Бонапарт|Луи]] в [[Осон (Кот-д’Ор)|Осоне]]. Худ. [[Бревиль, Жак Онфруа де|Жак де Бревиль]] (1910)]]
В феврале 1791 года Наполеон вернулся на службу, взяв с собой младшего брата [[Людовик Бонапарт|Луи]] (за учёбу которого он платил из своего жалованья, спать Луи приходилось на полу). 1 июня 1791 года был повышен до лейтенанта (со старшинством с 1 апреля) и переведён обратно в Валанс{{sfn|Itinéraire|2002|p=42}}{{sfn|Roberts|2014|p=34—35}}. В августе того же года он опять получил отпуск на Корсику (на четыре месяца, с условием, что если он не вернётся до 10 января 1792 года, то будет считаться [[Дезертирство|дезертиром]]){{sfn|Roberts|2014|p=36}}. Прибыв на Корсику, Наполеон вновь окунулся в политику и был избран подполковником в формирующуюся [[Национальная гвардия|Национальную гвардию]]{{ref+|Чтобы гарантировать своё избрание, Наполеон организовал травлю оппонентов и похищение одного из трёх наблюдателей в день выборов. Политическая борьба на Корсике и раньше отличалась жёсткостью, но этот приём вызвал недовольство Паоли. Однако Наполеона поддержал Саличетти, так что результаты выборов были подтверждены{{sfn|Roberts|2014|p=37}}.|К}}. В Валанс он так и не вернулся. Вступив в конфликт с Паоли, в мае 1792 года уехал в Париж в распоряжение военного министерства. В июне получил чин капитана (хотя Наполеон настаивал, чтобы ему подтвердили чин подполковника, полученный в Национальной гвардии). С момента поступления на службу в сентябре 1785 года до сентября 1792 года Наполеон провёл в отпуске в общей сложности около четырёх лет{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=378}}. В Париже Наполеон был свидетелем событий [[Демонстрация 20 июня 1792 года|20 июня]], [[Восстание 10 августа 1792 года|10 августа]] и [[Сентябрьские убийства|2 сентября]], поддерживал свержение короля, но высказывался неодобрительно о его слабости и нерешительности его защитников{{sfn|Roberts|2014|p=37ff}}.
В октябре 1792 года Наполеон вернулся на Корсику к своим обязанностям подполковника Национальной гвардии{{sfn|Roberts|2014|p=40}}. Первый боевой опыт Буонапарте — участие в экспедиции на острова [[Ла-Маддалена (архипелаг)|Маддалена]] и [[Санто-Стефано (остров, Сардиния)|Санто-Стефано]], принадлежавшие [[Сардинское королевство|Сардинскому королевству]], в феврале 1793 года. Десант, высаженный с Корсики, был очень быстро разгромлен, при этом командовавший небольшой артиллерийской батареей из двух пушек и [[Мортира|мортиры]] капитан Буонапарте отличился: он приложил максимум усилий для спасения орудий, хотя их всё же пришлось бросить на берегу{{sfn|Тюлар||с=47}}{{sfn|Itinéraire|2002|p=54—55}}.
В том же 1793 году [[Паоли, Паскаль|Паоли]] был обвинён перед [[Национальный конвент|Конвентом]] в стремлении добиться независимости Корсики от республиканской Франции. В обвинениях участвовал брат Наполеона [[Люсьен Бонапарт|Люсьен]]. В результате произошёл окончательный разрыв между семьёй Буонапарте и Паоли. Буонапарте открыто выступили против курса Паоли на полную независимость Корсики и, ввиду угрозы политического преследования, в июне 1793 года переехали всей семьёй во Францию{{sfn|Тюлар||с=47—48}}. В том же месяце Паоли признал [[Георг III (король Великобритании)|Георга III]] королём Корсики{{sfn|Roberts|2014|p=44}}.
Наполеон получил назначение в революционную [[Итальянская армия (Франция)|Итальянскую армию]], затем в [[Южная армия (Франция)|Армию Юга]]. В конце июля он написал выдержанный в якобинском духе памфлет «[[Ужин в Бокере]]» ({{lang-fr|«Le Souper de Beaucaire»}}), который был опубликован с помощью комиссаров Конвента [[Саличети, Кристоф|Саличети]] и [[Робеспьер, Огюстен Бон Жозеф де|младшего Робеспьера]] и создал автору репутацию революционно настроенного солдата{{sfn|Roberts|2014|p=45—46}}{{sfn|Ленц|2003|с=17}}.
[[Файл:Napoleon à Toulon par Edouard Detaille.jpg|thumb|right|200px|Наполеон в Тулоне. Худ. [[Детайль, Жан Батист Эдуард|Э. Детайль]] (XIX век)]]
В сентябре 1793 года Бонапарт прибыл в армию, осаждавшую [[Тулон]], занятый англичанами и роялистами. В октябре получил должность [[батальон]]ного командира (соответствовало чину [[майор]]а). В Тулоне он заразился [[Чесотка|чесоткой]], которая мучила его в последующие годы{{sfn|Gueniffey|2015|p=190}}{{ref+|Чесотка перешла в экзему, от которой спасали только многочасовые горячие ванны. Лишь в 1802 году [[Корвизар, Жан-Никола|Корвизар]] сумел избавить Наполеона от болезни{{sfn|Gueniffey|2015|p=691}}{{sfn|Roberts|2014|p=49}}.|К}}. Назначенный начальником артиллерии, в декабре Бонапарт осуществил блестящую [[осада Тулона|военную операцию]]. Тулон был взят, а сам он в 24 года получил от комиссаров Конвента звание [[Бригадный генерал|бригадного генерала]]. Новый чин был присвоен ему 22 декабря 1793 года, а в феврале 1794 года — утверждён Конвентом{{sfn|Тюлар||с=53—54}}{{sfn|Чандлер|2011|с=46—51}}.
Получив 7 февраля назначение на пост главного артиллериста Итальянской армии, Наполеон участвовал в пятинедельной кампании против [[Сардинское королевство|королевства Пьемонт]], познакомился с командованием Итальянской армии и театром военных действий, направил в военное министерство предложения по организации наступления в Италии{{sfn|Чандлер|2011|с=53—55}}. В начале мая Наполеон вернулся в [[Ницца|Ниццу]] и [[Антиб]] для подготовки военной экспедиции на Корсику. Тогда же стал ухаживать за [[Дезире Клари]], шестнадцатилетней дочерью покойного миллионера, торговца тканью и мылом. В августе 1794 года [[Клари, Жюли|старшая сестра]] Дезире вышла замуж за Жозефа Буонапарте, принеся с собой приданое в 400 тыс. ливров (что, наконец, решило финансовые проблемы семьи Буонапарте){{sfn|Roberts|2014|p=53}}.
После [[Термидорианский переворот|термидорианского переворота]] Бонапарт из-за своих связей с младшим Робеспьером был арестован (9 августа{{ref+|Согласно Тюлару, Ленцу и Робертсу — 9 августа{{sfn|Тюлар||с=56}}{{sfn|Ленц|2003|с=18}}{{sfn|Roberts|2014|p=55}}, согласно Тарле — 10 августа{{sfn|Тарле|1959|с=34}}, согласно Чандлеру — 6 августа. На самом деле 6 августа был датирован приказ об аресте, подписанный среди прочих Саличетти. Формальным предлогом для ареста послужила проверка обстоятельств секретной миссии в Геную, куда Наполеон ездил по приказу [[Рикор, Жан Франсуа|Рикора]]{{sfn|Чандлер|2011|с=56}}{{sfn|Gueniffey|2015|p=160—161}}.|К}} 1794 года, на две недели){{sfn|Itinéraire|2002|p=74}}. После освобождения продолжил подготовку к отвоеванию Корсики у Паоли и британцев. 3 (по другим данным 11) марта 1795 года Наполеон в составе экспедиции из 15 кораблей и 16 900 солдат отплыл из Марселя, однако эта флотилия скоро была рассеяна британской эскадрой{{sfn|Itinéraire|2002|p=77—78}}{{sfn|Roberts|2014|p=57}}.
Весной того же года получил назначение в [[Вандея|Вандею]] на усмирение [[Вандейский мятеж|мятежников]]. Прибыв в Париж 25 мая, Наполеон узнал, что ему назначили командовать пехотой, тогда как он был артиллеристом. Буонапарте отказался принять назначение, сославшись на состояние здоровья{{sfn|Roberts|2014|p=57}}. В июне Дезире прекратила отношения с ним, по мнению Э. Робертса, под влиянием своей матери, которая считала, что одного Буонапарте в семье вполне достаточно{{sfn|Roberts|2014|p=59}}. Находясь на половинном содержании, Наполеон продолжает писать военному министру [[Карно, Лазар|Карно]] письма касательно действий Итальянской армии. В отсутствие каких-либо перспектив он даже рассматривал возможность поступить на службу в [[Британская Ост-Индская компания|Ост-Индскую компанию]]. Имея много свободного времени, посещал «[[Кафе де ля Режанс]]», где с [[Наполеон Бонапарт и шахматы|увлечением играл в шахматы]]<ref>{{книга|автор=Гижицкий, Ежи|заглавие=С шахматами через века|место=Варшава|издательство=Sport i Turystyka|год=1970|страниц=360|страницы=197—198}}</ref>. В августе 1795 года военное министерство потребовало от него пройти медицинскую комиссию, чтобы подтвердить болезнь. Обратившись к своим политическим связям, Наполеон получил должность в топографическом отделении [[Комитет общественного спасения|Комитета общественного спасения]]{{sfn|Тарле|1959|с=34}}{{sfn|Чандлер|2011|с=56}}, игравшем на тот момент роль штаба французской армии. 15 сентября он был исключён из списка действующих генералов за отказ ехать в Вандею, однако практически сразу же восстановлен{{sfn|Itinéraire|2002|p=82}}{{sfn|Roberts|2014|p=61}}.
[[Файл:13Vendémiaire.jpg|thumb|Мятежников расстреливают из пушек на паперти [[Церковь святого Роха (Париж)|церкви св. Роха]]. [[Монне, Шарль|Ш. Монне]] (XIX век)]]
В критический для термидорианцев момент Наполеон был назначен [[Баррас, Поль|Баррасом]] его помощником и отличился при разгоне [[Вандемьерский мятеж|роялистского мятежа]] в Париже 5 октября 1795 года (Наполеон на улицах столицы применил артиллерийскую картечь против толп мятежников), был произведён в чин дивизионного генерала и назначен командующим войсками тыла{{sfn|Тарле|1959|с=38—40}}{{sfn|Чандлер|2011|с=61}}. Выпущенный в 1785 году из Парижской военной школы в армию в чине младшего лейтенанта, Буонапарте за 10 лет прошёл всю иерархию чинопроизводства в армии тогдашней Франции.
В 10 часов вечера 9 марта 1796 года Буонапарте сочетался [[Гражданский брак|гражданским браком]] с вдовой казнённого при якобинском терроре генерала [[Богарне, Александр де|графа Богарне]], [[Жозефина Богарне|Жозефиной]], бывшей любовницей одного из тогдашних правителей Франции — [[Баррас, Поль|Барраса]]. Свидетелями на свадьбе были Баррас, адъютант Наполеона [[Лемаруа, Жан Леонор Франсуа|Лемаруа]], [[Тальен, Жан-Ламбер|муж]] и [[Тальен, Тереза|жена]] Тальен и дети невесты — [[Богарне, Евгений|Евгений]] и [[Богарне, Гортензия|Гортензия]]. Жених опоздал на свадьбу на два часа, будучи очень занят новым назначением{{sfn|Roberts|2014|p=71}}. Свадебным подарком Барраса молодому генералу некоторые считают должность командующего Итальянской армией республики (назначение состоялось 2 марта{{sfn|Чандлер|2011|с=62}}{{sfn|Ленц|2003|с=19}} 1796 года), но предложил Буонапарте на эту должность [[Карно, Лазар|Карно]]{{sfn|Тюлар||с=64—65}}. 11 марта Наполеон выехал к армии. В письме Жозефине, написанном в дороге, он пропустил букву «у» (''u'') в своей фамилии, превратив итальянское «Буонапарте» (''Buonaparte'') во французское «Бонапарт» (''Bonaparte''), офранцузив таким образом свою фамилию, и этим сознательно подчеркнув, что отдаёт французскому в себе предпочтение перед итальянским и корсиканским{{sfn|Roberts|2014|p=72}}.
=== Итальянская кампания ===
{{main|Итальянская кампания (1796—1797)}}
[[Файл:Gros, Antoine-Jean, baron - Napoleon Bonaparte on the Bridge at Arcole.jpg|thumb|150px|left|[[Гро, Антуан Жан|Антуан Жан Гро]]. [[Наполеон Бонапарт на Аркольском мосту]] (1796—1797)]]
Приняв начальство над армией, Бонапарт нашёл её в тяжёлом материальном положении. Жалованье не выплачивалось, амуниция и припасы почти не подвозились. Наполеону удалось частично решить эти проблемы, в том числе ценой настоящей войны с недобросовестными армейскими поставщиками, но он понимал, что нужно перейти на территорию противника и организовать снабжение армии за её счёт{{sfn|Broers|2014|p=118—119}}.
Свой операционный план Бонапарт основал на быстроте действий и на сосредоточении сил против неприятелей, придерживавшихся [[Кордонная система расположения войск|кордонной стратегии]] и несоразмерно растянувших свои войска. Сам он, напротив, придерживался стратегии «центральной позиции», при которой его дивизии находились в пределах суточного марша друг от друга{{sfn|Roberts|2014|p=132}}. Уступая союзникам в численности, он сосредоточил свои войска для решающих сражений и получал в них численный перевес{{sfn|Roberts|2014|p=82}}{{sfn|Левицкий|1938|с=77}}. Быстрым наступлением в ходе {{iw|Кампания Монтенотте|кампании Монтенотте|en|Montenotte Campaign}} в апреле 1796 года ему удалось разобщить войска сардинского генерала [[Колли-Марчи, Микеланджело Алессандро|Колли]] и австрийского генерала [[Больё, Жан-Пьер|Больё]] и нанести им поражение поочерёдно{{sfn|Broers|2014|p=119}}{{sfn|Левицкий|1938|с=76—77}}.
Сардинский король, испуганный успехами французов, заключил с ними 28 апреля перемирие, которое предоставило Бонапарту несколько городов и свободный переход через реку [[По (река)|По]]. 7 мая он переправился через эту реку, и до конца мая очистил от австрийцев почти всю Северную Италию. Герцоги [[Герцогство Парма|Пармский]] и [[Герцогство Модена|Моденский]] принуждены были заключить перемирие, купленное значительной суммой денег; с [[Милан]]а была тоже взята огромная контрибуция в 20 млн франков{{sfn|Broers|2014|p=121—122}}{{sfn|Левицкий|1938|с=78}}. Владения [[Папа Римский|папы римского]] были наводнены французскими войсками; ему пришлось заплатить 21 млн франков контрибуции и предоставить французам значительное число произведений искусства{{sfn|Левицкий|1938|с=82}}.
С момента своего отъезда из Парижа Наполеон забрасывал Жозефину письмами, просил приехать к нему. Однако в это время в Париже Жозефина увлеклась молодым офицером [[Шарль, Ипполит|Ипполитом Шарлем]]. В письмах Жозефина объясняла задержку беременностью, в конце мая она совсем перестала отвечать на мольбы Наполеона, приведя того в отчаяние. Наконец, в июне Жозефина выехала в Италию в сопровождении того же Ипполита Шарля, [[Жозеф Бонапарт|Жозефа]] и [[Жюно, Жан Андош|Жюно]]{{sfn|Roberts|2014|p=107}}. Однако эти события не мешали Наполеону руководить армией, так как одним из его талантов была способность полностью отделять свои личные проблемы от профессиональной сферы деятельности: «Я закрываю один ящик и открываю другой» — говорил он{{sfn|Roberts|2014|p=103}}.
В руках австрийцев оставались лишь крепость [[Мантуя]] и цитадель Милана. Мантуя была осаждена 3 июня. 29 июня пала Миланская цитадель{{sfn|Чандлер|2011|с=98}}. Новая австрийская армия [[Вурмзер, Дагоберт Зигмунд|Вурмзера]], прибывшая из [[Тироль (историческая область)|Тироля]], не могла поправить положения дел; после ряда неудач сам Вурмзер с частью своих сил принуждён был запереться в Мантуе, которую перед тем тщетно пытался освободить от осады. В ноябре в Италию были двинуты новые войска под начальством [[Альвинци, Йозеф|Альвинци]] и [[Давидович, Павле|Давидовича]]. В результате [[Бой при Арколе|боёв при Арколе]] 15—17 ноября Альвинци вынужден был отступить{{sfn|Fremont-Barnes|2010|p=11}}. Наполеон выказал личный героизм, возглавив одну из атак на Аркольский мост со знаменем в руках. Его адъютант [[Мюирон, Жан-Батист|Мюирон]] погиб, прикрывая его своим телом от вражеских пуль{{sfn|Манфред|1987|с=136}}.
[[Файл:Napoleon at the Battle of Rivoli.jpg|thumb|left|Бонапарт в [[Битва при Риволи|битве при Риволи]]. [[Филиппото, Феликс-Эмманюэль-Анри|Филиппото]] (1845)]]
После [[Битва при Риволи|битвы при Риволи]] 14—15 января 1797 года австрийцы были окончательно оттеснены из Италии, понеся огромные потери. Положение Мантуи, где свирепствовали повальные болезни и голод, сделалось отчаянным, 2 февраля Вурмзер капитулировал. 17 февраля Бонапарт двинулся на [[Вена|Вену]]. Ослабленные и расстроенные войска австрийцев уже не могли оказывать ему упорного сопротивления. К началу апреля французы находились лишь в 100 километрах от австрийской столицы, однако силы Итальянской армии также были на исходе. 7 апреля было заключено перемирие, 18 апреля начались [[Леобенский договор|мирные переговоры]] в [[Леобен]]е{{sfn|Fremont-Barnes|2010|p=11}}{{sfn|Тюлар||с=68}}.
В то время, пока шли мирные переговоры, Бонапарт проводил собственную военную и административную линию, не считаясь с инструкциями, которые направляла ему Директория. Использовав как предлог восстание, начавшееся 17 апреля в [[Верона|Вероне]], 2 мая он объявил войну [[Венецианская республика|Венеции]], а 15 мая занял её войсками. 29 июня объявил самостоятельность [[Цизальпинская республика|Цизальпинской республики]], составленной из Ломбардии, Мантуи, [[Модена|Модены]] и некоторых других смежных владений; в это же время была оккупирована Генуя, наименованная [[Лигурийская республика|Лигурийской республикой]]{{sfn|Тюлар||с=70}}. Проявив свой гений в глубоком понимании механизмов пропаганды, Наполеон методично использовал победы армии для создания [[Политический капитал|политического капитала]]. 17 июля начал выходить «Курьер Итальянской армии», за ним последовали «Франция глазами Итальянской армии» и «Журнал Бонапарта и добродетельных людей». Эти газеты широко распространялись не только в армии, но и в самой Франции{{sfn|Тюлар||с=69}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=175}}.
В результате своих побед Наполеон получил значительную военную добычу, которую он щедро распределял между своими солдатами, не забыв при этом себя и членов своей семьи. Часть средств была направлена Директории, находившейся в отчаянном финансовом положении. Наполеон оказал Директории прямую военную поддержку накануне и в ходе событий [[Переворот 18 фрюктидора|18 фрюктидора]] (3—4 сентября), раскрыв предательство [[Пишегрю, Шарль|Пишегрю]] и направив в Париж [[Ожеро, Пьер-Франсуа-Шарль|Ожеро]]. 18 октября в [[Кампоформидо|Кампо-Формио]] был заключён [[Кампоформийский мир|мир с Австрией]], закончивший [[Война первой коалиции|Войну первой коалиции]], из которой Франция вышла победительницей. При подписании мира Наполеон полностью проигнорировал позицию Директории, вынудив её ратифицировать договор в нужном ему виде{{sfn|Ленц|2003|с=26—27}}{{sfn|Тюлар||с=70—71}}. 5 декабря Наполеон вернулся во Францию и поселился в Париже в доме по улице Победы ({{lang-fr|Rue de la Victoire}}), переименованной в его честь. Наполеон купил дом за 52,4 тыс. франков, а Жозефина потратила ещё 300 тыс. франков на его украшение{{sfn|Roberts|2014|p=155}}.<!-- [[Квадрига святого Марка]]. Лувр Денона. Строительные программы.-->
=== Египетский поход ===
{{main|Египетский поход}}
[[Файл:Napoleon-Gérome.jpg|thumb|Наполеон в Египте. [[Жером, Жан-Леон|Жером]] (1867)]]
[[Файл:Jean-Léon Gérôme 003.jpg|thumb|left|[[Бонапарт перед Сфинксом]]. [[Жером, Жан-Леон|Жером]] (1868)]]
[[Файл:Louis-François Baron Lejeune 001.jpg|thumb|Битва у пирамид 21 июля 1798. [[Лежен, Луи-Франсуа|Лежен]] (1808)]]
[[Файл:Antoine-Jean Gros - Bonaparte visitant les pestiférés de Jaffa.jpg|thumb|left|Наполеон навещает больных чумой в Яффе. [[Гро, Антуан Жан|Гро]] (1804)]]
[[Файл:Le Parc de la Malmaison sous la neige - panoramio (15).jpg|thumb|[[Мальмезон]]]]
В результате Итальянской кампании Наполеон приобрёл большую популярность во Франции. 25 декабря 1797 года он был избран членом [[Институт Франции|Национального института наук и искусств]] по классу физики и математики, секция механики{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=378}}{{ref+|Наполеон был избран с помощью [[Лаплас, Пьер-Симон|Лапласа]], [[Бертолле, Клод Луи|Бертолле]] и [[Монж, Гаспар|Монжа]] на место эмигрировавшего [[Карно, Лазар|Карно]] 305 голосами из 312, следующие претенденты получили 166 и 123 голоса{{sfn|Roberts|2014|p=156}}. Среди математических заслуг Наполеона: простой способ построения квадрата одной линейкой с двумя засечками (это решение стало существенным шагом к доказательству возможности при помощи только циркуля или только линейки с двумя засечками делать любые [[Построение с помощью циркуля и линейки|построения, выполнимые циркулем и линейкой без засечек]]) и [[Теорема Наполеона|теорема про равносторонние треугольники]], носящая его имя.|К}}. 10 января 1798 года Директория назначила его командующим {{iw|Армия Англии (Французская революция)|Английской армии|fr|Armée d'Angleterre}}{{sfn|Englund|2010|p=124}}. Планировалось, что Наполеон организует экспедиционные силы для высадки на Британские острова. Однако после нескольких недель инспекции сил вторжения и анализа ситуации, Наполеон признал высадку неосуществимой и выдвинул план завоевания [[Египет (эялет)|Египта]], который он рассматривал как важный форпост в наступлении на британские позиции в [[Британская Ост-Индская компания|Индии]]. 5 марта Наполеон получил карт-бланш на организацию экспедиции{{sfn|Roberts|2014|p=158}} и активно принялся за её подготовку{{ref+|В этом же месяце он к своему ужасу узнал от Жозефа о том, что Жозефина участвует в делах армейских поставщиков ещё со времён Итальянской кампании. Вместе с ней в этих же делах участвовал Ипполит Шарль, с которым она продолжала поддерживать отношения. Наполеон и Жозеф устроили ей форменный допрос, но Жозефина всё ожесточённо отрицала{{sfn|Roberts|2014|p=159}}.|К}}. Помня о том, что Александра Великого в его восточных походах сопровождали учёные, Наполеон взял с собой [[Комиссия наук и искусств|167]] географов, ботаников, химиков и представителей других наук (из них 31 были членами Института){{sfn|Roberts|2014|p=164}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=468}}.
Существенной проблемой был [[Королевский военно-морской флот Великобритании|Королевский британский флот]], эскадра которого под командованием [[Нельсон, Горацио|Нельсона]] вошла в [[Средиземное море]]. Экспедиционные войска (35 тыс. человек) тайно покинули Тулон 19 мая 1798 года и, избежав встречи с Нельсоном, за шесть недель пересекли Средиземное море{{sfn|Тюлар||с=76}}.
Первой целью Наполеон определил [[Мальта (остров)|Мальту]] — местонахождение [[Мальтийский орден|Мальтийского ордена]]. После захвата Мальты в июне 1798 года Наполеон оставил на острове четырёхтысячный гарнизон и двинулся с флотом дальше в Египет{{sfn|Чандлер|2011|с=195—196}}.
1 июля войска Наполеона начали высадку около [[Александрия|Александрии]], и уже на следующий день город был захвачен. Армия двинулась на [[Каир]]. 21 июля французские войска встретились с собранным предводителями [[мамелюки|мамелюков]] [[Мурад Бей|Мурад-беем]] и [[Ибрагим Бей|Ибрагим-беем]] войском, произошла [[Битва у пирамид]]. Благодаря огромному преимуществу в тактике и военной подготовке, французы с незначительными потерями наголову разгромили войска мамелюков{{sfn|Чандлер|2011|с=196—202}}.
25 июля из случайно обронённых слов своего [[Жюно, Жан Андош|адъютанта]] Бонапарт узнал то, о чём давно сплетничали в парижском обществе — что Жозефина неверна ему. Известие поразило Наполеона. ''«С этого момента из его жизни ушёл идеализм, и в последующие годы его себялюбие, подозрительность и эгоцентрическое честолюбие стали ещё заметнее. Всей Европе суждено было почувствовать на себе разрушение семейного счастья Бонапарта»''{{sfn|Чандлер|2011|с=202—203}}.
1 августа британская эскадра под командованием Нельсона после двухмесячных поисков на просторах Средиземного моря настигла, наконец, французский флот в [[Абукирский залив|Абукирском заливе]]. В результате [[Битва при Абукире (1798)|битвы]] французы потеряли почти все свои корабли (включая флагманский «[[Orient (1791)|Orient]]», нёсший 60 млн франков мальтийской контрибуции), уцелевшим пришлось вернуться во Францию. Наполеон оказался отрезан в Египте, а англичане получили [[Господство на море|контроль]] над Средиземным морем{{sfn|Roberts|2014|p=177}}.
22 августа 1798 года Наполеон подписал постановление об учреждении [[Институт Египта|Института Египта]] в составе 36 человек{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=36}}. Одним из результатов работы Института стало монументальное «[[Описание Египта]]», создавшее предпосылки для современной [[Египтология|египтологии]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=642}}. [[Розеттский камень]], обнаруженный в ходе экспедиции, открыл возможность для расшифровки [[Египетское письмо|древнеегипетской письменности]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=705}}.
После захвата Каира Наполеон отправил отряд из 3 тыс. человек под руководством [[Дезе, Луи Шарль Антуан|Дезе]] и [[Даву, Луи Никола|Даву]] на завоевание [[Верхний Египет|Верхнего Египта]]{{sfn|Чандлер|2011|с=205}}, а сам тем временем начал активные и много в чём успешные мероприятия по подчинению себе страны и привлечению симпатий влиятельных слоёв местного населения. Наполеон пытался найти взаимопонимание с [[ислам]]ским духовенством, но тем не менее в ночь на 21 октября против французов в Каире [[Восстание в Каире|вспыхнуло восстание]]: погибли около 300 французов, более 2500 мятежников были убиты при подавлении восстания и казнены после его завершения{{sfn|Roberts|2014|p=181}}. К концу ноября в Каире установилось спокойствие; открывая 30 ноября [[увеселительный сад]], Наполеон познакомился с [[Фуре, Полин|Полин Фуре]], двадцатилетней женой офицера, которого Наполеон тут же отправил с поручением во Францию{{sfn|Roberts|2014|p=182}}.
Подстрекаемая англичанами, [[Порта]] стала готовить наступление на позиции французов в Египте. Исходя из своего принципа «нападение — лучшая защита»{{sfn|Чандлер|2011|с=207}}, в феврале 1799 года Наполеон начал поход на [[Сирия|Сирию]]. Он взял штурмом [[Газа|Газу]] и [[Яффа|Яффу]]{{ref+|В Яффе Наполеон предложил губернатору сдать город, но получил отказ, французский [[парламентёр]] был убит. Захватив город после штурма, Наполеон отдал его на разграбление войскам, погибло множество мирных жителей. В последующие дни несколько тысяч захваченных в плен турецких солдат были казнены на морском берегу{{sfn|Roberts|2014|p=189}}. Французы заразились [[Бубонная чума|бубонной чумой]] от своих жертв, что, по мнению Э. Робертса, стало редким историческим примером справедливого возмездия. При смертности от чумы на уровне 92% появление признаков заболевания было, по сути, смертным приговором. Наполеон посетил заболевших в госпитале, эта сцена увековечена на картине Гро{{sfn|Roberts|2014|p=190}}.|К}}, но не смог [[Осада Акры (1799)|овладеть Акрой]], которую с моря снабжал британский флот, а на суше укреплял [[Ле Пикар де Фелиппо, Антуан|Пикар де Фелиппо]]. 20 мая 1799 года началось отступление. Наполеон всё ещё был в состоянии [[Битва при Абукире (1799)|нанести поражение]] туркам, которые расположились около [[Абукир]]а (25 июля), но понимал, что оказался в ловушке. 23 августа{{sfn|Тюлар||с=79}}{{sfn|Ленц|2003|с=31}} он тайно отплыл во Францию на фрегате «[[Мюирон (фрегат)|Мюирон]]» в сопровождении [[Бертье, Луи Александр|Бертье]], [[Ланн, Жан|Ланна]], [[Мюрат, Иоахим|Мюрата]], [[Монж, Гаспар|Монжа]] и [[Бертолле, Клод Луи|Бертолле]], бросив армию на генерала [[Клебер, Жан-Батист|Клебера]]. Счастливо миновав встречи с кораблями англичан, Наполеон возвратился во Францию в ореоле завоевателя Востока{{sfn|Чандлер|2011|с=207—217}}{{sfn|Тюлар||с=79}}.
Приехав 16 октября в Париж, Наполеон обнаружил, что за время его отсутствия Жозефина купила за 325 тыс. (занятых ею) франков имение [[Мальмезон]]. После скандала по поводу неверности Жозефины (как считает Э. Робертс, частично инспирированного Наполеоном), последовало примирение. В дальнейшей семейной жизни Жозефина сохраняла верность супругу, чего нельзя сказать о нём самом{{sfn|Roberts|2014|p=207}}.
== Консульство ==
{{main|Французский консулат}}
=== Переворот 18 брюмера и временное консульство ===
{{main|Переворот 18 брюмера|Временное консульство}}
[[Файл:Matinée du 18 brumaire (Motte).jpg|thumb|left|Встреча Наполеона с генералами утром 18 брюмера. [[Мотте, Шарль|Мотте]] (1826)]]
В то время, когда Бонапарт находился с войсками в [[Египетский поход|Египте]], французское правительство оказалось в кризисной ситуации. Европейские монархии составили [[Война второй коалиции|вторую коалицию]] против республиканской Франции. Директория не могла обеспечить стабильность республики в рамках норм действующей [[Конституция III года|конституции]] и всё больше опиралась на армию. В Италии русско-австрийские войска под командованием [[Суворов, Александр Васильевич|Суворова]] ликвидировали все приобретения Наполеона, и даже возникла угроза их вторжения во Францию. В условиях кризиса были приняты экстренные меры, напомнившие времена [[Эпоха террора (Французская революция)|террора 1793 года]]. Для предотвращения «якобинской» угрозы и придания большей стабильности режиму сложился заговор, в который входили даже сами директора [[Сийес, Эммануэль-Жозеф|Сийес]] и [[Дюко, Роже|Дюко]]. Заговорщики искали «саблю» и обратились к Бонапарту как к человеку, который подходил им по своей популярности и военной репутации. Наполеон, с одной стороны, не желал быть скомпрометированным (против своего обыкновения он в эти дни почти не писал писем); с другой стороны, он активно участвовал в подготовке переворота{{sfn|Roberts|2014|p=206ff}}.
[[Файл:Bouchot - Le general Bonaparte au Conseil des Cinq-Cents.jpg|thumb|Бонапарт в [[Совет пятисот (Франция)|Совете пятисот]] (1799). С картины [[Бушо, Франсуа|Франсуа Бушо]] (1840)]]
Заговорщикам удалось перетянуть на свою сторону большинство генералов. [[Переворот 18 брюмера|18 брюмера]] (9 ноября 1799) [[Совет старейшин]], большинство в котором было у заговорщиков, принял декреты о переносе заседаний двух палат в Сен-Клу и о назначении Бонапарта командующим [[Департамент Сены|департамента Сены]]{{sfn|Roberts|2014|p=218}}. Сийес и Дюко тотчас подали в отставку, то же самое сделал Баррас{{ref+|Согласно одним источникам, Баррас ушёл под нажимом со стороны Талейрана, сопровождаемого генералом Моро с отрядом солдат{{sfn|Roberts|2014|p=219}}. Согласно другим источникам — благодаря взятке{{sfn|Englund|2010|p=151—166}}. Согласно третьим — не желая мешать Бонапарту, чьим «[[Пигмалион]]ом» он некогда был{{sfn|Gueniffey|2015|p=558}}. Независимо от причины, именно отставка Барраса позволила заговорщикам реализовать их планы.|К}}, тем самым прекратив полномочия Директории и создав вакуум исполнительной власти. Однако собравшийся 10 ноября [[Совет пятисот (Франция)|Совет пятисот]], в котором было сильно влияние якобинцев, отказался одобрить требуемый декрет. Его члены набросились с угрозами на Бонапарта, вошедшего в зал заседания с оружием и без приглашения. Тогда по призыву [[Люсьен Бонапарт|Люсьена]], бывшего председателем Совета пятисот, в зал ворвались солдаты под командой [[Мюрат, Иоахим|Мюрата]] и разогнали заседание. В тот же вечер удалось собрать остатки Совета (около 50 человек) и «принять» необходимые декреты об учреждении [[Временное консульство|временного консульства]] и комиссии для разработки [[Конституция VIII года|новой конституции]]{{sfn|Englund|2010|p=151—166}}{{sfn|Чандлер|2011|с=230—232}}{{sfn|Roberts|2014|p=219—224}}.
Были назначены три временных консула (Бонапарт, Сийес и Дюко). Дюко предложил председательство Бонапарту «по праву завоевания», но тот отказался в пользу ежедневной ротации. Задачей временного консульства было разработать и принять новую конституцию. Под давлением Бонапарта её проект был разработан за пять недель. В эти несколько недель он смог привлечь к себе многих из тех, кто ранее поддерживал Сийеса, и внести в его проект конституции принципиальные поправки. Сийес, получив 350 тыс. франков и недвижимость в Версале и Париже, не возражал{{sfn|Roberts|2014|p=231—234}}. Согласно проекту, законодательная власть делилась между [[Государственный совет (Франция)|Государственным Советом]], [[Трибунат]]ом, [[Законодательный корпус (Консулат и Первая Империя)|Законодательным корпусом]] и [[Охранительный сенат|Сенатом]], что делало её беспомощной и неповоротливой. Исполнительная власть, напротив, собиралась в один кулак первого консула, то есть Бонапарта, назначаемого на десять лет. Второй и третий консулы ([[Камбасерес, Жан Жак Режи де|Камбасерес]] и [[Лебрен, Шарль Франсуа|Лебрен]]) имели только совещательные голоса{{sfn|Englund|2010|p=166—168}}{{sfn|Тюлар||с=90—93}}. Формальные выборы трёх консулов состоялись 12 декабря{{sfn|Lentz|2014|p=152—153}}{{sfn|Itinéraire|2002|p=174—175}}.
[[Конституция VIII года|Конституция]] была обнародована 13 декабря 1799 года и одобрена народом на [[Французский конституционный референдум (1800)|плебисците VIII года Республики]] (по официальным данным около 3 миллионов голосов против 1,5 тысяч, в действительности конституцию поддержали около 1,55 млн человек, остальные голоса были фальсифицированы){{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=514}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=519}}. 19 февраля 1800 года Наполеон покинул [[Люксембургский дворец]] и поселился в [[Тюильри]]{{sfn|Roberts|2014|p=246}}.
=== Десятилетнее консульство ===
{{main|Десятилетнее консульство}}
[[Файл:Debret - Premiere distribution des decorations de la Legion d'honneur.jpg|thumb|Первое вручение ордена Почётного легиона. [[Дебре, Жан-Батист|Дебре]] (1812)]]
[[Файл:The three consuls by Van Gorp.jpg|thumb|150px|Три консула ([[Камбасерес, Жан Жак Режи де|Камбасерес]], Бонапарт, [[Лебрен, Шарль Франсуа|Лебрен]]). [[Ван Горп, Анри-Николя|Ван Горп]] (1803)]]
[[Файл:Gérard - Signature du Concordat entre la France et le Saint-Siège, le 15 juillet 1801.jpg|thumb|left|Наполеон ратифицирует Конкордат. [[Жерар, Франсуа|Жерар]] (1801)]]
[[Файл:David napoleon.jpg|thumb|150px|[[Наполеон на перевале Сен-Бернар]]. [[Давид, Жак-Луи|Давид]] (1803)]]
В момент прихода Наполеона к власти Франция находилась в состоянии войны с [[Королевство Великобритания|Великобританией]] и [[Эрцгерцогство Австрия|Австрией]], которая в 1799 году в результате [[Итальянский поход Суворова|Итальянского похода Суворова]] вернула себе Северную Италию. [[Вторая Итальянская кампания|Новый итальянский поход]] Наполеона напоминал первый. В мае 1800 года, перейдя за десять дней через [[Альпы]], французская армия неожиданно появилась в Северной Италии{{sfn|Чандлер|2011|с=246—248}}. В [[Битва при Маренго|битве при Маренго]] 14 июня 1800 года Наполеон сначала уступил давлению австрийцев под командованием [[Мелас, Михаил Фридрих Бенедикт|Меласа]], но контратака подоспевшего Дезе исправила ситуацию (сам Дезе погиб){{sfn|Чандлер|2011|с=257—259}}. Победа при Маренго позволила начать переговоры о мире в Леобене, но понадобилась ещё победа [[Моро, Жан Виктор|Моро]] [[Битва при Гогенлиндене (1800)|при Гогенлиндене]] 3 декабря 1800 года, чтобы угроза французским границам была, наконец, ликвидирована{{sfn|Чандлер|2011|с=264—265}}.
[[Люневильский мир]], заключённый 9 февраля 1801 года, положил начало господству Франции не только в Италии, но и в Германии. Год спустя (27 марта 1802 года) был заключён и [[Амьенский мир]] с Великобританией, завершивший [[Война второй коалиции|войну Второй коалиции]]. Однако Амьенский мир не устранил глубинных противоречий между Францией и Великобританией и потому был непрочным{{sfn|Тюлар||с=116—119}}. Условия мира предусматривали возвращение Франции её колоний, оккупированных Англией{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=459}}. Стремясь к восстановлению и расширению колониальной империи, по условиям [[Договор в Сан-Ильдефонсо (1800)|договора в Сан-Ильдефонсо]] Наполеон приобрёл у Испании [[Луизиана|Луизиану]]{{sfn|Тюлар||с=118}}. В марте 1802 года он направил экспедицию из 25 тысяч солдат под командованием своего зятя [[Леклерк, Шарль (генерал)|Леклерка]] для отвоевания [[Сан-Доминго]] у [[Гаитянская революция|восставших рабов]], возглавляемых [[Туссен-Лувертюр, Франсуа Доминик|Туссеном-Лувертюром]]{{sfn|Тюлар||с=142}}{{sfn|Манфред|1987|с=385—386}}.
Административные и правовые нововведения Наполеона заложили основу современного государства, многие из них действуют и по сей день. Став первым консулом, Наполеон в корне изменил государственное устройство страны; в 1800 году провёл административную реформу, учредив институт подотчётных правительству [[Префект (Франция)|префектов]] департаментов и [[Супрефектура|супрефектов]] округов. В города и деревни назначались мэры{{sfn|Тюлар||с=96}}. Административная реформа позволила решить те вопросы, за которые отвечали местные органы власти, и которые ранее не смогла решить Директория — сбор налогов и рекрутский набор{{sfn|Исдейл|1997|с=86—87}}.
В 1800 году был учреждён [[Банк Франции]] для хранения золотого запаса и эмиссии денег (эта функция была передана ему в 1803 году){{sfn|Roberts|2014|p=246}}. Первоначально банк управлялся 15 выборными членами правления из числа акционеров, но в 1806 году правительство назначило управляющего ([[Крете, Эммануэль|Крете]]) и двух его заместителей, а в число 15 членов правления вошли три [[Генеральный сборщик налогов|генеральных сборщика налогов]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=163}}.
11 флореаля X года (1 мая 1802) была создана система средних школ — [[Лицеи во Франции|лицеев]]{{sfn|Тюлар||с=246}}.
Прекрасно сознавая важность воздействия на общественное мнение, Наполеон закрыл 60 из 73 парижских газет, а остальные поставил под контроль правительства{{sfn|Roberts|2014|p=242}}. Была создана мощная полиция во главе с [[Фуше, Жозеф|Фуше]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=316}} и разветвлённая тайная служба, которую возглавил [[Савари, Анн Жан Мари Рене|Савари]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=732}}.
В марте 1802 года Наполеон удалил из законодательных органов многих сторонников республиканской оппозиции{{sfn|Ленц|2003|с=43}}. Постепенно происходил возврат к монархическим формам правления. Из обихода пропало обращение на «ты», принятое в годы революции. Наполеон разрешил возвратиться части эмигрантов, при условии принесения клятвы верности конституции. В обиход вернулись [[Ливрея|ливреи]], официальные церемонии, дворцовая охота, мессы в [[Сен-Клу (замок)|Сен-Клу]]. Вместо именного оружия, вручавшегося в годы революции, несмотря на возражения Государственного совета, Наполеон ввёл иерархически организованный [[орден Почётного легиона]] (19 мая 1802). Но, нападая на «левую» оппозицию, Бонапарт, вместе с тем, стремился сохранить завоевания революции{{sfn|Тюлар||с=131—132}}.
В 1801 году Наполеон заключил [[Конкордат Наполеона|конкордат]] с Папой Римским. Рим признавал новую французскую власть, а [[католицизм]] объявлялся религией большинства французов. При этом [[свобода вероисповедания]] сохранялась. Назначение епископов и деятельность церкви ставились в зависимость от правительства{{sfn|Тюлар||с=110—112}}.
Эти и другие меры заставили противников Наполеона «слева» объявить его предателем Революции, хотя он считал себя верным продолжателем её идей. Якобинцев Наполеон опасался больше, чем роялистских заговорщиков, из-за их идеологии, знания механизмов власти и отличной организации. Когда 24 декабря 1800 года на улице Сен-Никез, по которой Наполеон ехал в [[Опера|Оперу]], взорвалась «[[Покушение на улице Сен-Никез|адская машина]]», он использовал это покушение как повод для расправы над якобинцами, хотя Фуше предоставил ему улики вины [[Монархизм|роялистов]]{{sfn|Roberts|2014|p=288—289}}.
Наполеон сумел закрепить основные революционные завоевания ([[Право на частную собственность|право на собственность]], [[равенство перед законом]], равенство возможностей), покончив с революционной анархией. В сознании французов благополучие и стабильность всё больше увязывались с его присутствием у государственного руля, что способствовало следующему шагу Бонапарта по укреплению личной власти — переходу к пожизненному консульству{{sfn|Чандлер|2011|с=279—280}}.
=== Пожизненное консульство ===
{{main|Пожизненное консульство}}
[[Файл:Jean Auguste Dominique Ingres 016.jpg|150px|left|thumb|Бонапарт — первый консул. [[Энгр, Жан Огюст Доминик|Энгр]] (1803—1804)]]
[[Файл:France 1803-04-A 20 Francs.jpg|thumb|[[Наполеондор|20 золотых франков]] 1803 года — Наполеон как первый консул]]
В 1802 году Наполеон, опираясь на результаты [[Французский конституционный референдум (1802)|плебисцита]], провёл через Сенат [[Конституция X года|сенатус-консульт]] о пожизненности своих полномочий (2 августа 1802 года). Первый консул получил право представить Сенату своего преемника, что приблизило его к восстановлению наследственного принципа{{sfn|Тюлар||с=127—129}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=524}}.
7 апреля 1803 года были отменены бумажные деньги; основной денежной единицей стал серебряный франк, поделённый на 100 сантимов; одновременно вводились золотые монеты в 20 и 40 франков. Учреждённый Наполеоном металлический франк имел хождение до 1928 года{{sfn|Englund|2010|p=187}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=827}}.
Приняв государство с плачевным финансовым состоянием, Наполеон и его финансовые советники полностью перестроили систему сбора налогов и расходования средств. Нормальное функционирование финансовой системы было обеспечено созданием двух противостоящих друг другу и в то же время сотрудничающих министерств: финансов и казначейства, их возглавляли соответственно [[Годен, Мартен Мишель Шарль|Годен]] и [[Барбе-Марбуа, Франсуа|Барбе-Марбуа]]{{sfn|Lentz|2014|p=646—647}}. Министр финансов отвечал за поступления в бюджет, министр казначейства — за расходование средств; расходы должны были быть одобрены законом или министерским распоряжением, за ними осуществлялся тщательный контроль{{sfn|Lentz|2014|p=305}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=800}}.
Внешняя политика Наполеона состояла в обеспечении первенства французской промышленной и финансовой буржуазии на европейском рынке. Этому мешал английский капитал, преобладание которого обусловливалось уже происшедшей в Великобритании [[промышленная революция|промышленной революцией]]. Конкуренция между двумя странами выливалась в нарушение ими условий Амьенского договора. Англичане отказались эвакуировать свои войска с Мальты, как это было предусмотрено договором. Наполеон, в свою очередь, оккупировал Эльбу, [[Пьемонт]] и [[Пармское герцогство|Парму]], а также подписал с швейцарскими кантонами [[Акт посредничества]] и договор о военном союзе. Готовясь к неизбежной войне, Наполеон [[Луизианская покупка|продал Луизиану]] Соединённым Штатам. Как и экспедиция Леклерка на Гаити, колониальные проекты Наполеона в целом потерпели фиаско{{sfn|Тюлар||с=140—142}}{{sfn|Манфред|1987|с=385—386}}{{sfn|Lefebvre|2011|p=148—149}}.
К маю 1803 года отношения между Великобританией и Францией обострились настолько, что англичане отозвали своего посла; 16 мая был выпущен приказ о захвате французских судов в британских портах и в открытом море, а 18 мая Великобритания объявила Франции войну{{sfn|Roberts|2014|p=322—323}}{{ref+|Ч. Исдейл указывает, что 18 мая Франция объявила войну Великобритании{{sfn|Исдейл|1997|с=39}}.|К}}. Наполеон двинул французскую армию на принадлежавшее [[Георг III (король Великобритании)|британскому королю]] герцогство [[Брауншвейг-Люнебург|Ганновер]]. 4 июля ганноверская армия [[Артленбургская конвенция|капитулировала]]{{sfn|Lentz|2014|p=694}}. Наполеон приступил к созданию большого военного лагеря на побережье [[Па-де-Кале]] под [[Булонь]]ю. 2 декабря 1803 года эти войска получили название «Английской армии»; к 1804 году в Булони и окрестностях было собрано более 1700 судов для переправки войск в Англию{{sfn|Lefebvre|2011|p=160—162}}.
Внутренняя политика Наполеона состояла в укреплении его личной власти как гарантии сохранения результатов революции: гражданских прав, прав собственности на землю крестьян, а также тех, кто купил во время революции национальные имущества, то есть конфискованные земли эмигрантов и церкви. Обеспечить все эти завоевания должен был Гражданский кодекс (ратифицирован 21 марта 1804 года), вошедший в историю как «[[Кодекс Наполеона]]»{{sfn|Тюлар||с=132—133}}.
После раскрытия заговора [[Кадудаль, Жорж|Кадудаля]] — [[Пишегрю, Шарль|Пишегрю]] (так называемый «[[заговор XII года]]»), в котором, как предполагалось, участвовали находящиеся за пределами Франции принцы королевского дома [[Бурбоны|Бурбонов]], Наполеон приказал захватить одного из них, [[Луи Антуан Анри де Бурбон-Конде, герцог Энгиенский|герцога Энгиенского]] в [[Эттенхайм]]е, неподалёку от французской границы. Герцог был вывезен в Париж и [[Дело герцога Энгиенского|расстрелян]] по приговору военного суда 21 марта 1804 года. Кадудаль был казнён, Пишегрю найден мёртвым в тюремной камере, встречавшийся с ними Моро выслан из Франции. Заговор XII года вызвал негодование во французском обществе и был использован официальной прессой для внушения читателям мысли о необходимости наследственной власти Первого консула{{sfn|Тюлар||с=134—136}}.
== Первая империя ==
{{main|Первая империя|Наполеоновские войны}}
=== Провозглашение империи ===
[[Файл:Andrea Appiani - Napoleon I. Bonaparte (1769-1821), als König von Italien - GG 2348 - Kunsthistorisches Museum.jpg|thumb|left|150px|Наполеон коронован королём Италии 26 мая 1805 в Милане{{sfn|Lentz|2002|p=122}}]]
[[Файл:Jacques-Louis David, The Coronation of Napoleon edit.jpg|thumb|[[Коронация Наполеона]] в соборе [[Собор Парижской Богоматери|Нотр-Дам]] 2 декабря 1804. Наполеон коронует Жозефину. [[Давид, Жак-Луи|Давид]] (1805—1807)]]
28 [[Флореаль|флореаля]] (18 мая 1804 года) постановлением Сената (так называемым [[сенатус-консульт]]ом XII года) была принята новая [[Конституция XII года|конституция]], согласно которой Наполеон провозглашался императором французов, вводились должности [[Высшие сановники империи|высших сановников]] и [[Великие офицеры империи|великих офицеров]] Империи, в том числе восстанавливалось маршальское звание, отменённое в годы революции{{sfn|Манфред|1987|с=403}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=527}}.
В тот же день были назначены пять из шести высших сановников ([[Жозеф Бонапарт|великий электор (выборщик)]], [[Камбасерес, Жан Жак Режи де|архиканцлер Империи]], [[Лебрен, Шарль Франсуа|архиказначей]], [[Бонапарт, Луи|коннетабль]] и [[Мюрат, Иоахим|великий адмирал]]){{ref+|Шестой высший сановник, [[Богарне, Евгений|государственный архиканцлер]], был назначен 1 февраля 1805 года{{sfn|Lentz|2002|p=119}}.|К}}. Высшие сановники образовали большой императорский совет. 19 мая 1804 года восемнадцать популярных генералов были назначены [[Маршалы Наполеона|маршалами Франции]], причём четверо из них считались почётными, а остальные — действительными{{sfn|Lentz|2002|p=37—38}}.
В ноябре сенатус-консульт был ратифицирован по результатам [[Французский конституционный референдум (1804)|плебисцита]]. По итогам плебисцита и несмотря на сопротивление [[Государственный совет (Франция)|Государственного совета]] было решено возродить традицию коронации. Наполеон непременно хотел, чтобы в церемонии участвовал [[Пий VII|римский папа]]. Последний требовал, чтобы Наполеон [[Венчание|обвенчался]] с Жозефиной по [[Церковный брак|церковному обряду]]. В ночь на 2 декабря кардинал [[Феш, Жозеф|Феш]] провёл обряд венчания в присутствии [[Талейран-Перигор, Шарль Морис де|Талейрана]], [[Бертье, Луи Александр|Бертье]] и [[Дюрок, Жерар|Дюрока]]{{sfn|Roberts|2014|p=352}}{{sfn|Тюлар||с=138}}. 2 декабря 1804 года в ходе [[Коронация Наполеона I|пышной церемонии]], проходившей в [[Собор Парижской Богоматери|соборе Парижской Богоматери]] с участием папы, Наполеон короновал самого себя императором французов, а затем возложил корону на Жозефину{{sfn|Тюлар||с=138—139}}. [[Стендаль]] в своём дневнике назвал коронацию «очевидным союзом всех шарлатанов» — «религия, венчающая на царство тиранию, причём всё это во имя блага людей»<ref>{{Книга|часть=Дневники|автор=Стендаль|заглавие=Собрание сочинений в пятнадцати томах|том=14|место=М.|издательство=Правда|год=1959|страницы=78}}</ref>.
Коронация высветила скрытую до тех пор враждебность между семьями Бонапарт (братьями и сёстрами Наполеона) и Богарне (Жозефина и её дети). Сёстры Наполеона не желали нести [[Шлейф (одежда)|шлейф]] Жозефины. [[Рамолино, Летиция|Мадам Мать]] вовсе отказалась прибыть на коронацию. В ссорах Наполеон принимал сторону жены и приёмных детей, однако оставался щедр по отношению к братьям и сёстрам (впрочем, постоянно высказывая недовольство ими и тем, что они не оправдывают его надежд){{sfn|Roberts|2014|p=352}}{{ref+|[[Давид, Жак-Луи|Давид]] по указанию Наполеона подправил факты на [[Коронация Наполеона|своей картине]]. Против своего первоначального плана, он отразил не момент, когда Наполеон короновал самого себя, а момент коронации Жозефины. Сёстры Наполеона стоят в стороне от её шлейфа. Мадам Мать изображена в самом центре композиции{{sfn|Roberts|2014|p=355}}.|К}}.
Ещё одним камнем преткновения между Наполеоном и его братьями стал вопрос о том, кому быть королём Италии и кому наследовать императорскую власть во Франции. Результатом их споров стало решение, согласно которому Наполеон получал обе короны, а в случае его смерти короны делились между его родственниками. 17 марта 1805 года из «[[Дочерние республики|дочерней]]» [[Итальянская республика (1802—1805)|Итальянской республики]], в которой Наполеон был президентом, было создано [[Королевство Италия (наполеоновское)|Королевство Италия]]. Во вновь образованном королевстве Наполеон получил титул короля, а его пасынок [[Богарне, Евгений|Евгений Богарне]] — титул вице-короля{{sfn|Lentz|2002|p=121}}. Решение о коронации Наполеона [[Железная корона|Железной короной]] оказало дурную услугу французской дипломатии, поскольку вызвало враждебность со стороны Австрии и способствовало её присоединению к вновь формирующейся антифранцузской коалиции{{sfn|Lentz|2002|p=119}}{{sfn|Чандлер|2011|с=289—290}}. В мае 1805 года [[Лигурийская республика]] стала одним из департаментов Франции{{sfn|Lentz|2002|p=122}}.
=== Возвышение империи ===
{{main|Война третьей коалиции|Война четвёртой коалиции}}
[[Файл:Charles Thévenin - Reddition de la ville d'Ulm.jpg|thumb|left|Капитуляция Ульма. [[Тевенен, Шарль|Тевенен]] (1815)]]
В апреле 1805 года [[Российская Империя|Россией]] и [[Соединённое королевство Великобритании и Ирландии|Великобританией]] был подписан [[Петербургский союзный договор (1805)|Петербургский союзный договор]], заложивший основу третьей коалиции{{sfn|Чандлер|2011|с=289}}. В том же году [[Соединённое королевство Великобритании и Ирландии|Великобритания]], [[Австрийская империя|Австрия]], [[Российская империя|Россия]], [[Неаполитанское королевство]] и [[Швеция]] сформировали Третью коалицию против [[Первая французская империя|Франции]] и союзной ей [[Испания|Испании]]. Важным фактором в формировании коалиции стали британские субсидии (англичане выделили союзникам 5 млн фунтов стерлингов){{sfn|Исдейл|1997|с=238}}. Французской дипломатии удалось добиться нейтралитета Пруссии в надвигавшейся войне ([[Талейран]] по указанию Наполеона обещал [[Фридрих-Вильгельм III|Фридриху-Вильгельму III]] отобранный у британцев Ганновер){{sfn|Тюлар||с=151}}.
В октябре 1805 года Наполеон создал Управление экстраординарных имуществ ({{lang-fr|domaine extraordinaire}}) — специальный финансовый институт во главе с [[Ла Буйери, Франсуа|Ла Буйери]], предназначенный для сбора платежей и контрибуций с завоёванных стран и территорий. Эти средства расходовались главным образом на финансирование следующих военных кампаний<ref name="Domaine">{{статья|автор=Tulard J.|заглавие=Der "Domaine extraordinaire" als Finanzierungsinstrument napoleonischer Expansion|jstor=i40005617|издательство=Geschichte und Gesellschaft|год=1980|band=4|alleseiten=490—499|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120231134/https://www.jstor.org/stable/i40005617}}</ref>.
Наполеон [[План наполеоновского вторжения в Англию|планировал высадку]] на Британские острова, но, получив сведения о действиях коалиции, двинул войска из Булонского лагеря в Германию. Австрийская армия капитулировала в [[Битва под Ульмом|битве под Ульмом]] 20 октября 1805 года{{sfn|Чандлер|2011|с=342}}. 21 октября британский флот под командованием Нельсона [[Трафальгарское сражение|разгромил]] испано-французский флот при [[Трафальгар]]е. В результате этого поражения Наполеон уступил британцам господство на море. Несмотря на огромные усилия и ресурсы, которые Наполеон потратил в последующие годы, ему так и не удалось поколебать британское морское владычество; высадка на Британские острова стала невозможна{{sfn|Roberts|2014|p=374}}{{sfn|Тюлар||с=145—146}}. 13 ноября [[Вена]] была объявлена [[Открытый город|открытым городом]] и французские войска заняли её без серьёзного сопротивления{{sfn|Roberts|2014|p=376}}.
[[Файл:La bataille d'Austerlitz. 2 decembre 1805 (François Gérard).jpg|thumb|Наполеон при Аустерлице. [[Жерар, Франсуа|Жерар]] (1810)]]
Российский император [[Александр I]] и император Священной Римской империи [[Франц II]] прибыли к армии. По настоянию Александра I российская армия прекратила отступление и вместе с австрийцами 2 декабря 1805 года вступила в сражение с французами [[Битва под Аустерлицем|при Аустерлице]]{{sfn|Чандлер|2011|с=353}}, в котором союзники попали в тактическую ловушку, расставленную Наполеоном, потерпели тяжёлое поражение и в беспорядке отступили. 26 декабря Австрия заключила с Францией [[Пресбургский мир]]{{sfn|Тюлар||с=147—148}}. Более 65 млн франков поступили из австрийских земель в Управление экстраординарных имуществ: [[Война кормит войну|война кормила войну]]<ref name="Domaine" />. Известия о военных операциях и победах, которые доносились до французской публики благодаря [[Бюллетень Великой армии|бюллетеням Великой армии]], служили сплочению нации{{sfn|Тюлар||с=146—147}}.
27 декабря 1805 года{{sfn|Roberts|2014|p=394}} Наполеон объявил, что «династия [[Бурбоны|Бурбонов]] в [[Неаполитанское королевство|Неаполе]] перестала царствовать», за то, что Неаполитанское королевство, вопреки прежнему договору, примкнуло к антифранцузской коалиции. [[Неаполитанская война (1806)|Движение французской армии на Неаполь]] заставило короля [[Фердинанд I (король Обеих Сицилий)|Фердинанда I]] бежать на [[Сицилия|Сицилию]], и Наполеон сделал неаполитанским королём своего брата [[Жозеф Бонапарт|Жозефа Бонапарта]]{{sfn|Тюлар||с=148—149}}. Декретом от 30 марта 1806 года Наполеон ввёл княжеские титулы для членов императорской фамилии. [[Бонапарт, Полина|Полина]] и её [[Боргезе, Камилло|супруг]] получили [[герцогство Гвасталла]], Мюрат и его [[Бонапарт, Каролина|супруга]] — [[великое герцогство Берг]]. [[Бертье, Луи Александр|Бертье]] получил [[Невшатель (княжество)|Невшатель]]{{sfn|Тюлар||с=255}}. Княжества [[Княжество Беневенто|Беневенто]] и [[Княжество Понтекорво|Понтекорво]] были отданы [[Талейран]]у и [[Карл XIV Юхан|Бернадотту]]{{sfn|Lentz|2002|p=218}}. Сестра Наполеона [[Элиза Бонапарт|Элиза]] ещё раньше получила [[Княжество Лукка и Пьомбино|Лукку]], а в 1809 году Наполеон сделал Элизу правительницей всей [[Великое герцогство Тосканское|Тосканы]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=714}}. В июне 1806 года [[Королевство Голландия]] пришло на смену марионеточной [[Батавская республика|Батавской республике]]. На престол Голландии Наполеон посадил своего младшего брата — [[Людовик Бонапарт|Людовика Бонапарта]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=220}}.
[[Файл:Huldigungderfürsten.jpg|thumb|180px|Клятва князей при образовании [[Рейнский союз|Рейнского союза]]. [[Мотте, Шарль|Мотте]] (1820—1830)]]
12 июля 1806 года между Наполеоном и многими правителями германских государств был заключён договор, в силу которого эти правители вступали между собой в союз, получивший название [[Рейнский союз|Рейнского]], под [[протекторат]]ом Наполеона и с обязанностью держать для него шестидесятитысячное войско. Образование союза сопровождалось [[Медиатизация|медиатизацией]] (подчинением мелких непосредственных (immediat) владетелей верховной власти крупных государей). 6 августа 1806 года император [[Франц II]] объявил о сложении с себя титула и полномочий императора [[Священная Римская империя|Священной Римской империи]] и, таким образом, это многовековое образование прекратило своё существование{{sfn|Тюлар||с=149}}{{sfn|Lentz|2002|p=221—223}}.
[[Файл:Тильзит. 1807.jpg|thumb|200px|left|Тильзитское свидание. [[Госс, Николя|Госс]] (XIX век)]]
[[Файл:Charles Meynier - Napoleon in Berlin.png|thumb|Наполеон вступает в Берлин через [[Бранденбургские ворота]] 27 октября 1806 года{{sfn|Lentz|2002|p=266}}. [[Мейнье, Шарль|Мейнье]] (1810)]]
[[Файл:Antoine-Jean Gros - Napoleon on the Battlefield of Eylau - Google Art Project.jpg|thumb|left|Наполеон в [[Битва при Прейсиш-Эйлау|битве при Эйлау]]. [[Гро, Антуан Жан|Гро]] (1807)]]
Встревоженная усилением французских позиций в Германии, так и не получив обещанный ей Ганновер, против Наполеона выступила [[Пруссия (королевство)|Пруссия]]. 26 августа она выдвинула ультиматум с требованием отвода Великой армии за Рейн{{sfn|Тюлар||с=151—152}}. Наполеон отверг этот ультиматум и напал на прусские войска. В первой же крупной [[Битва при Заальфельде|битве при Заальфельде]], 10 октября 1806 года пруссаки были разбиты{{sfn|Чандлер|2011|с=392}}. После этого 14 октября последовало полное поражение их [[Битва при Йене и Ауэрштедте|под Йеной и Ауэрштедтом]]{{sfn|Тюлар||с=152}}. Через две недели после йенской победы Наполеон вступил в [[Берлин]], вскоре после того сдались [[Штетин]], [[Пренцлау]], [[Магдебург]]{{sfn|Чандлер|2011|с=416—417}}. На Пруссию была наложена контрибуция в 159 млн франков{{sfn|Тюлар||с=154}}.
Из [[Кёнигсберг]]а, куда бежал прусский король [[Фридрих-Вильгельм III]], он умолял Наполеона прекратить войну, соглашаясь присоединиться к Рейнскому Союзу. Однако Наполеон делался всё требовательнее, и прусский король вынужден был продолжать боевые действия{{sfn|Roberts|2014|p=425}}. На помощь к нему пришла Россия, выставившая две армии с целью помешать переправе французов через [[Висла|Вислу]]. Наполеон обратился к [[Поляки|полякам]] с воззванием, приглашавшим их к борьбе за независимость и 19 декабря 1806 года в первый раз вступил в [[Варшава|Варшаву]]{{sfn|Roberts|2014|p=432}}. Ожесточённые сражения [[Сражение при Чарново|под Чарновым]], [[Битва при Пултуске (1806)|Пултуском]] и [[Битва при Голымине|Голымином]] в декабре 1806 года не выявили победителей{{sfn|Чандлер|2011|с=434—435}}.
13 декабря в Париже родился [[Леон, Шарль|Шарль Леон]], сын Наполеона и [[Денюэль, Элеонора|Элеоноры Денюэль]]. Наполеон узнал об этом 31 декабря в Пултуске. Рождение сына означало, что Наполеон сможет основать династию, если разведётся с Жозефиной{{sfn|Itinéraire|2002|p=324—325}}. Возвращаясь в Варшаву из Пултуска, 1 января 1807 года на почтовой станции в [[Блоне (Польша)|Блоне]] Наполеон в первый раз повстречал двадцатиоднолетнюю [[Валевская, Мария|Марию Валевскую]], жену пожилого польского графа, с которой у него сложился длительный роман{{sfn|Roberts|2014|p=435}}{{ref+|Согласно Э. Робертсу, за два десятка лет у Наполеона было 21 или 22 [[Список фавориток французских императоров|любовницы]]. За период с декабря 1804 по август 1813 года он подарил им в общей сложности гигантскую сумму — свыше 480 тыс. франков{{sfn|Roberts|2014|p=iv}}, в том числе Марии Валевской — 50 тыс. франков, передавая ей денежные суммы вплоть до октября 1809 года. 4 мая 1810 года у неё родился сын [[Александр Валевский]]{{sfn|Itinéraire|2002|p=416}}{{sfn|Roberts|2014|p=436}}.|К}}.
Генеральное сражение зимней кампании произошло [[Битва при Прейсиш-Эйлау|при Эйлау]] 8 февраля 1807 года{{sfn|Тюлар||с=155}}. В кровопролитном сражении между главными силами французской и русской армий под командованием генерала [[Беннигсен, Леонтий Леонтьевич|Беннигсена]] победителей не оказалось, впервые за многие годы Наполеон не одержал решительной победы{{sfn|Чандлер|2011|с=456}}.
После занятия французами [[Данциг]]а 27 мая 1807 года{{sfn|Чандлер|2011|с=467}} и поражения русских [[Битва под Фридландом|под Фридландом]] 14 июня, позволившего французам занять Кёнигсберг и угрожать русской границе, 7 июля был заключён [[Тильзитский мир]]. Из польских владений Пруссии было образовано [[Великое герцогство Варшавское]]. У Пруссии были отняты и все её владения между [[Рейн]]ом и [[Эльба (река)|Эльбой]], образовавшие вместе с рядом бывших мелких германских государств [[Вестфальское королевство]], во главе которого был поставлен брат Наполеона [[Жером Бонапарт|Жером]]{{sfn|Тюлар||с=156—157}}.
Победы, одержанные в двух итальянских и других кампаниях, создали Наполеону репутацию непобедимого полководца{{sfn|Тюлар||с=161}}. Внутри империи окончательно установилось его полновластие, он совершенно не считался теперь с мнением своих министров, законодателей, родственников и друзей. 9 августа 1807 года Талейран был отправлен в отставку с поста министра иностранных дел. 19 августа был распущен Трибунат. Недовольство императора вызывали коронованные им родственники и друзья, стремившиеся защищать интересы своих владений вопреки единству империи{{sfn|Тюлар||с=241—243}}{{sfn|Манфред|1987|с=516—524}}. Наполеона отличали презрение к людям и нервозность, подчас приводившая к припадкам ярости, похожим на эпилепсию{{sfn|Тюлар||с=237}}. Стремясь единолично принимать решения и контролировать их исполнение, Наполеон создал систему так называемых административных советов, на которых рассматривались в том числе вопросы, входившие в компетенцию муниципалитетов, а для контроля за расходами на содержание громоздкого административного аппарата в 1807 году он учредил [[Счётная палата (Франция)|Счётную палату]] во главе с [[Барбе-Марбуа, Франсуа|Барбе-Марбуа]]{{sfn|Тюлар||с=245—246}}.
Будучи императором, Наполеон вставал в 7 часов утра и занимался делами. В 10 часов — завтрак, сопровождаемый разбавленным [[шамбертен]]ом (привычка с дореволюционных времён). После завтрака опять работал в кабинете до часу дня, после чего присутствовал на заседаниях советов. Обедал в 5, а иногда в 7 часов пополудни, после обеда общался с императрицей, знакомился с книжными новинками, а затем возвращался в кабинет. В полночь ложился спать, в три часа ночи просыпался, чтобы принять горячую ванну, в пять утра опять ложился спать{{sfn|Тюлар||с=238}}.
=== Континентальная блокада ===
{{main|Континентальная блокада}}
[[Файл:France 1807-A 40 Francs.jpg|thumb|40 золотых франков 1807 года — Наполеон как император]]
18 мая 1806 года британское правительство распорядилось о блокаде французского побережья, разрешив досмотр нейтральных (главным образом американских) судов, направлявшихся во Францию{{sfn|Roberts|2014|p=374}}{{sfn|Тюлар||с=162}}. Одержав победу над Пруссией, 21 ноября 1806 года в Берлине Наполеон подписал декрет о [[Континентальная блокада|континентальной блокаде]]{{sfn|Lentz|2002|p=256}}. С этого момента Франция и её союзники прекращали торговые отношения с Англией. Европа была основным рынком сбыта английских товаров, а также колониальных, ввозимых Англией, — крупнейшей морской державой{{ref+|Континентальная Европа служила рынком сбыта для трети товаров, экспортируемых с Британских островов, и трёх четвертей товаров, реэкспортируемых Британией{{sfn|Roberts|2014|p=427}}.|К}}. Континентальная блокада нанесла ущерб английской экономике: по мере того, как европейские страны присоединялись к блокаде, происходило падение экспорта британского сукна и хлопка на континент, при этом росли цены на сырьё, которое Британия ввозила с континента. Ситуация значительно ухудшилась для Британии после того, как в июле 1807 года к континентальной блокаде примкнула Россия в соответствии с условиями Тильзитского мира. Европейские страны, которые первоначально мирились с британской контрабандой, под давлением Наполеона были вынуждены начать с ней серьёзную борьбу. Во втором полугодии 1807 года в голландских портах были арестованы около 40 британских судов, Дания закрыла для англичан свои воды. К середине 1808 года рост дороговизны и падение доходов вызвало народные волнения в [[Ланкашир]]е, произошло падение фунта стерлингов{{sfn|Тюлар||с=165—166}}.
Блокада ударила и по континенту. Французская промышленность не в состоянии была заменить на европейском рынке английскую. В качестве ответной меры в ноябре 1807 года Лондон объявил о блокаде европейских портов{{sfn|Тюлар||с=164}}. Потеря собственных и нарушение торговых связей с английскими колониями привело в упадок французские портовые города: [[Ла-Рошель]], [[Бордо]], [[Марсель]], [[Тулон]]{{sfn|Тюлар||с=177—178}}. Население (и сам император, как большой любитель кофе) страдало от недостатка привычных колониальных товаров (кофе, сахара, чая) и их дороговизны<ref>{{книга|заглавие=Revisiting Napoleon’s Continental System: Local, Regional and European Experiences|ссылка=https://books.google.ru/books?id=QPvgjwEACAAJ|ответственный=K. B. Aaslestad, J. Joor|место=UK|издательство=[[Palgrave Macmillan]]|год=2015|pages=11|allpages=290|isbn=978-1-137-34556-1}}</ref>{{sfn|Чандлер|2011|с=426}}. В 1811 году [[Делессер, Бенжамен|Делессер]] по примеру немецких изобретателей начал делать качественный сахар из сахарной свёклы, за что получил от приехавшего к нему Наполеона орден Почётного легиона, но новые технологии распространялись очень медленно{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=808}}.
=== От Пиренеев до Ваграма ===
{{main|Пиренейские войны|Война пятой коалиции}}
[[Файл:El Tres de Mayo, by Francisco de Goya, from Prado in Google Earth.jpg|thumb|[[Третье мая 1808 года в Мадриде]]. [[Гойя, Франсиско|Гойя]] (1814)]]
[[Файл:La Rendición de Bailén (Casado del Alisal).jpg|thumb|[[Байленская капитуляция]]. [[Касадо дель Алисаль, Хосе|Хосе Касадо дель Алисаль]] (1864)]]
[[Файл:Antoine-Jean Gros - Capitulation de Madrid, le 4 décembre 1808.jpg|thumb|Капитуляция Мадрида 4 декабря 1808 года. [[Гро, Антуан Жан|Гро]] (1810)]]
В 1807 году, при поддержке [[Испанская империя|Испании]], бывшей в [[Договор в Сан-Ильдефонсо (1796)|союзе]] с Францией с 1796 года, Наполеон потребовал от [[Королевство Португалия|Португалии]], чтобы и она примкнула к континентальной системе. Когда Португалия отказалась выполнить это требование, то 27 октября между Наполеоном и Испанией состоялся тайный [[Договор в Фонтенбло (октябрь 1807)|договор]] о завоевании и разделе Португалии, при этом южная часть страны должна была отойти всевластному первому министру Испании [[Годой, Мануэль|Годою]]. 13 ноября 1807 года правительственная ''[[Le Moniteur universel|Le Moniteur]]'' сардонически возвестила, что «[[Браганса (династия)|Браганцский дом]] перестал править — новое доказательство неизбежной гибели всех, кто связывает себя с Англией»{{sfn|Чандлер|2011|с=495—496}}. Наполеон направил на [[Лиссабон]] 25-тысячный корпус [[Жюно, Жан Андош|Жюно]]. После изнурительного двухмесячного перехода по испанской территории Жюно с 2 тыс. солдат 30 ноября [[Вторжение в Португалию (1807)|прибыл в Лиссабон]]. Португальский принц-регент [[Жуан VI|Жуан]], услышав о приближении французов, бросил свою столицу и [[Переезд португальского двора в Бразилию|бежал]] с родственниками и двором в [[Рио-де-Жанейро]]. Наполеон, взбешённый тем, что королевское семейство и португальские корабли ускользнули от него, 28 декабря приказал наложить на Португалию контрибуцию в 100 млн франков{{sfn|Чандлер|2011|с=497}}{{sfn|Тюлар||с=261}}.
Рассчитывая стать суверенным князем согласно условиям тайного договора, Годой допустил размещение большого количества французских войск на территории Испании. 13 марта 1808 года Мюрат был в [[Бургос]]е со 100 тыс. солдат и двигался в сторону [[Мадрид]]а. Для успокоения испанцев Наполеон приказал распространить слух, что он намерен осадить [[Гибралтар]]. Поняв, что с гибелью династии погибнет и он, Годой стал убеждать испанского короля [[Карл IV (король Испании)|Карла IV]] в необходимости бежать из Испании в Южную Америку. Однако в ночь на 18 марта 1808 года он был свергнут в ходе [[Аранхуэсский мятеж|мятежа]] в [[Аранхуэс]]е так называемыми «фернандистами», которые добились его отставки, отречения Карла IV и передачи власти сыну короля — [[Фердинанд VII|Фердинанду VII]]. 23 марта [[Мюрат]] вошёл в Мадрид{{sfn|Roberts|2014|p=476}}{{sfn|Lentz|2002|p=396—397}}. В мае 1808 года Наполеон вызвал обоих испанских королей — отца и сына — для объяснений в [[Байонна|Байонну]]. Оказавшись в плену у Наполеона, оба монарха [[Байонское отречение|отреклись от короны]], а на испанский престол император посадил своего брата [[Жозеф Бонапарт|Жозефа]], бывшего до того неаполитанским королём. Теперь неаполитанским королём стал Мюрат{{sfn|Тюлар||с=263}}{{sfn|Lentz|2002|p=401—402}}.
В самой Франции декретами от 1 марта 1808 года Наполеон восстановил дворянские титулы и дворянские гербы как знак признания заслуг перед империей. Отличие от старого дворянства состояло в том, что пожалование титула не давало прав на земельные владения и титул не переходил по наследству автоматически. Однако вместе с титулом новые дворяне нередко получали высокие оклады. Если дворянин приобретал [[майорат]] (капитал или постоянный доход), то титул передавался по наследству. 59 процентов [[Дворянство Империи (Франция)|нового дворянства]] составили военные{{sfn|Тюлар||с=255—257}}. 17 марта был издан декрет об учреждении [[Университет Франции|императорского Университета]]. Университет разделялся на академии и был призван давать высшее образование (бакалавр). Созданием Университета Наполеон стремился поставить под свой контроль формирование национальной элиты{{sfn|Тюлар||с=247}}.
Вмешательство Наполеона во внутренние дела Испании вызвало возмущение — 2 мая [[Мадридское восстание|в Мадриде]], а потом по всей стране. Местные власти ([[Хунта (Пиренейские войны)|хунты]]) организовали сопротивление французам, которым пришлось столкнуться с новой для них формой боевых действий — [[Гверильясы|партизанской войной]]. 22 июля [[Дюпон де л’Этан, Пьер-Антуан|Дюпон]] c 18 тыс. солдат [[Байленская капитуляция|сдался]] испанцам в поле возле [[Байлен]]а, нанеся сильный удар по репутации прежде непобедимой [[Великая армия|Великой армии]]. Британцы высадились в Португалии при поддержке местных властей и населения и вынудили Жюно эвакуироваться из страны после поражения [[Битва при Вимейру|при Вимейру]]{{sfn|Тюлар||с=263—266}}{{sfn|Чандлер|2011|с=510—512}}.
Для окончательного завоевания Испании и Португалии Наполеону требовалось перевести сюда основные силы Великой армии из Германии, однако этому препятствовала угроза войны со стороны перевооружившейся Австрии. Единственным противовесом Австрии могла бы быть союзная Наполеону Россия. 27 сентября Наполеон [[Эрфуртский конгресс|встретился]] с Александром I в [[Эрфурт]]е, чтобы заручиться его поддержкой. Наполеон поручил ведение переговоров Талейрану, который к этому времени состоял в тайных отношениях с австрийским и русским дворами. Александр предлагал разделить [[Османская империя|Турцию]] и передать России [[Константинополь]]. Не получив согласия Наполеона, Александр ограничился общими словами по поводу союза против Австрии. Наполеон также просил через Талейрана руки великой княжны [[Екатерина Павловна|Екатерины Павловны]], но и тут ничего не добился{{sfn|Тюлар||с=266—269}}{{sfn|Чандлер|2011|с=515—517}}<ref>{{книга |автор=[[Соколов, Олег Валерьевич|Соколов О. В.]]|заглавие=Битва двух империй. 1805—1812 |место={{М.}}—{{СПб.}} |издательство=[[Астрель]], Астрель-СПб|год=2012 |страниц=730 |страницы=255—267|isbn=978-5-271-42347-5}}</ref>.
Рассчитывая решить испанскую проблему до вступления Австрии в войну, Наполеон 29 октября выступил в поход во главе прибывшей из Германии армии в 160 тыс. человек. 4 декабря французские войска вошли в Мадрид. 16 января англичане, отразив атаку [[Сульт, Никола Жан де Дьё|Сульта]] [[Битва при Ла-Корунье|под Ла-Коруньей]], погрузились на корабли и покинули Испанию. 1 января 1809 года в [[Асторга|Асторге]] Наполеон получил депеши о военных приготовлениях Австрии и об интригах в его правительстве со стороны сблизившихся Талейрана и Фуше (которые договорились в случае смерти Наполеона в Испании заменить его Мюратом){{sfn|Тюлар||с=269—272}}. 17 января он выехал из [[Вальядолид]]а в Париж{{sfn|Itinéraire|2002|p=372—373}}. Несмотря на достигнутые успехи, завоевание Пиренеев не было закончено: испанцы продолжали партизанскую войну, английский контингент прикрывал Лиссабон, через три месяца англичане под командованием [[Веллингтон, Артур Уэлсли|Уэлсли]] снова высадились на полуострове<ref>{{книга|автор=Fremont-Barnes G.|заглавие=The Napoleonic Wars: The Peninsular War 1807—1814|ссылка=https://archive.org/details/napoleonicwars00greg/page/39|год=2002|издательство=Osprey Publishing Limited|allpages=95|pages=39—40|isbn=978-1-84176-370-5}}</ref>. Падение португальской и испанской династий привело к открытию обеих колониальных империй для британской торговли и пробило брешь в континентальной блокаде{{sfn|Ливен|2012|с=124}}. Впервые война не приносила Наполеону доходы, а лишь требовала всё новых и новых расходов и солдат. Для покрытия расходов увеличивались косвенные налоги (на соль, продовольственные товары), что вызывало недовольство населения{{sfn|Тюлар||с=246}}. На Святой Елене Наполеон говорил: «злополучная испанская война стала первопричиной несчастий»{{sfn|Чандлер|2011|с=546—548}}{{sfn|Тюлар||с=270—272}}.
[[Файл:Lannes mortally wounded at Essling (E. Boutigny).jpg|thumb|right|Наполеон возле смертельно раненого [[Ланн, Жан|Ланна]]. [[Бутиньи, Поль-Эмиль|Бутиньи]] (1894)]]
За время, прошедшее после подписания Пресбургского мира, в австрийской армии были проведены глубокие военные реформы под руководством [[Карл Тешенский|эрцгерцога Карла]]. Рассчитывая воспользоваться антифранцузскими настроениями, набиравшими силу в Германии, 3 апреля 1809 года австрийский император [[Франц II|Франц I]] объявил войну Франции. После начала боевых действий Австрия получила от Великобритании более 1 млн фунтов стерлингов в виде субсидии{{ref+|Обменный курс между франком и фунтом стерлингов находился в интервале от 20 до 25 франков за 1 фунт<ref name="Piketty">{{книга|автор=[[Пикетти, Тома|Пикетти Т.]]|заглавие=[[Капитал в XXI веке]]|издательство=[[Ad Marginem]]|место={{М.}}|год=2015|isbn=978-5-91103-252-4|страниц=592|страницы=116}}</ref>.|К}}. Наполеон, увязший в Испании, пытался избежать войны, но без поддержки со стороны России не смог этого сделать. Однако благодаря энергичным усилиям за три месяца с января 1809 года он смог сформировать во Франции новую армию. Эрцгерцог Карл направил одновременно восемь корпусов в союзную Наполеону [[Королевство Бавария|Баварию]], два корпуса в Италию и один в [[Варшавское герцогство]]. Русские войска сосредоточились на восточных границах Австрийской империи, но в боевых действиях участия практически не приняли, позволив Австрии вести войну на один фронт (что вызвало гнев Наполеона){{sfn|Roberts|2014|p=499—501}}{{sfn|Исдейл|1997|с=233}}.
Наполеон, подкреплённый войсками Рейнского союза, силами десяти корпусов отразил нападение на Баварию и 13 мая захватил Вену. Австрийцы переправились на северный берег разлившегося [[Дунай|Дуная]] и разрушили за собой мосты. Наполеон решил форсировать реку с опорой на остров [[Лобау]]. Однако после того, как часть французских войск переправилась на остров, а часть — на северный берег, понтонный мост разорвался, а эрцгерцог Карл напал на переправившихся. В последовавшем 21—22 мая сражении [[Асперн-Эсслингская битва|при Асперне и Эсслинге]] Наполеон потерпел поражение и отступил. Неудача самого императора воодушевила все антинаполеоновские силы в Европе. После шести недель обстоятельной подготовки французские войска переправились через Дунай и одержали 5—6 июля победу в генеральном сражении [[Битва под Ваграмом|при Ваграме]], за которой 12 июля последовало [[Цнаймское перемирие]], а 14 октября был заключён [[Шёнбруннский мир]]. По этому договору Австрия лишилась выхода к [[Адриатическое море|Адриатическому морю]], передав Франции территории, из которых впоследствии Наполеон образовал [[Иллирийские провинции]]. [[Галиция]] была передана Великому герцогству Варшавскому, а [[Тарнопольский округ]] — России. Австрийская кампания показала, что армия Наполеона уже не имела прежнего преимущества перед противником на поле боя{{sfn|Lentz|2002|p=442}}{{sfn|Тюлар||с=273—279}}{{sfn|Чандлер|2011|с=576—606}}.
=== Кризис империи ===
[[Файл:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project 2.jpg|thumb|150px|Император Наполеон в своём кабинете в Тюильри. [[Давид, Жак-Луи|Давид]] (1812)]]
[[Файл:First French Empire 1812.svg|мини|left|alt=Карта Европы 1812 года. Французская империя больше, чем современная Франция, поскольку включает в себя части современных Нидерландов, Италии и ряда других стран|Первая империя, 1812 год{{legend|#002395|Наполеоновская Франция}}{{legend|#9090FF|Зависимые государства}}]]
Политика Наполеона в первые годы его правления пользовалась поддержкой населения — не только собственников, но и малоимущих (рабочих, батраков): оживление экономики вело к росту зарплат, чему способствовали и постоянные наборы в армию. Наполеон выглядел спасителем отечества, войны вызывали национальный подъём, а победы — чувство гордости. Наполеон Бонапарт был человеком революции, а окружающие его маршалы, блестящие военачальники, происходили подчас из самых низов{{sfn|Тюлар||с=197—198}}. Но постепенно народ начал уставать от войны, наборы в армию стали вызывать недовольство. В 1810 году вновь разразился экономический кризис, не прекращавшийся вплоть до 1815 года. Войны на просторах Европы теряли смысл, затраты на них стали раздражать буржуазию. [[Дворянство Империи (Франция)|Новое дворянство]], которое создал Наполеон, так и не стало опорой его трона. Безопасности Франции, казалось, ничто не угрожало, а во внешней политике всё большую роль играло стремление императора укрепить и обеспечить интересы династии, не допустив, в случае своей смерти, как анархии, так и реставрации Бурбонов{{sfn|Тюлар||с=234—236}}{{sfn|Lentz|2004|p=75—76}}.
Во имя династических интересов Наполеон 12 января 1810 года развёлся с Жозефиной, от которой не имел детей, и просил у Александра I руки его младшей сестры, 15-летней великой княжны [[Анна Павловна|Анны Павловны]]. Предвидя отказ, он также обратился к Францу I с предложением о браке с его дочерью, австрийской принцессой [[Мария-Луиза Австрийская|Марией-Луизой]], на которой Наполеон и женился 1 апреля 1810 года. 20 марта 1811 года у них родился сын — [[Наполеон II]]; поскольку Мария-Луиза приходилась внучатой племянницей французской королеве [[Мария-Антуанетта|Марии-Антуанетте]], её сын имел формальное право занять французский престол, но австрийский брак императора был крайне непопулярен во Франции{{sfn|Тюлар||с=279—280}}{{sfn|Lentz|2004|p=11—12}}.
В феврале 1808 года французские войска заняли [[Рим]]. Декретом от 17 мая 1809 года Наполеон объявил [[Папская область|папские владения]] присоединёнными к Французской империи и упразднил власть Папы. В ответ на это папа [[Пий VII]] отлучил «грабителей наследства св. Петра» от церкви. Папская булла была прибита на дверях четырёх главных церквей Рима и выслана всем послам иностранных держав при папском дворе. Наполеон приказал арестовать Папу и держал его в плену до января 1814 года. 5 июля 1809 года французские военные власти вывезли его в [[Савона|Савону]], а затем — в [[Фонтенбло]] под Парижем. Отлучение Наполеона от церкви негативно сказалось на авторитете его власти, в особенности в традиционно католических странах{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=503}}{{sfn|Тюлар||с=277}}.
Континентальная блокада, хотя и нанесла ущерб Великобритании, не смогла привести к победе над ней. 3 июня 1810 года Наполеон отправил в отставку Фуше за тайные переговоры с англичанами о мире, которые он вёл якобы по поручению императора. Союзники и вассалы Первой империи, принявшие континентальную блокаду вопреки своим интересам, не стремились строго её соблюдать, росла напряжённость между ними и Францией. 3 июля того же года Наполеон лишил голландской короны своего брата Луи за несоблюдение континентальной блокады и требований по набору рекрутов, Голландия была присоединена к Франции. Признав, что континентальная система не позволяет достичь поставленных целей, император не отказался от неё, а ввёл так называемую «новую систему», при которой выдавались специальные лицензии на торговлю с Великобританией, причём преимущество при получении лицензий имели французские предприятия. Эта мера вызвала ещё большую враждебность в среде континентальной буржуазии{{sfn|Roberts|2014|p=547—549}}.
Всё более очевидными становились противоречия между Францией и Россией. Патриотические движения ширились в Германии, в Испании не угасала [[Гверильясы|герилья]]{{sfn|Lentz|2004|p=201}}{{sfn|Тарле|1959|с=241—250}}.
=== Поход в Россию и крушение империи ===
{{main|Отечественная война 1812 года|Война шестой коалиции}}
[[Файл:Napoleon in burning Moscow - Adam Albrecht (1841).jpg|thumb|[[Московский пожар (1812)|Московский пожар]]. [[Адам, Альбрехт|Адам]] (1841)]]
[[Файл:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumb|Отступление Наполеона из Москвы. [[Нортен, Адольф|Нортен]] (1851)]]
Разорвав отношения с [[Александр I|Александром I]], Наполеон решился на [[Отечественная война 1812 года|войну с Россией]]. 450 тыс. солдат, собранных в [[Великая армия|Великую армию]] из разных стран Европы, в июне 1812 года перешли русскую границу; им противостояли 193 тыс. солдат в двух русских западных армиях{{sfn|Ливен|2012|с=192}}{{sfn|Ливен|2012|с=205—206}}. Наполеон пытался навязать русским войскам генеральное сражение; уклоняясь от превосходящего неприятеля и стремясь соединиться, две русские армии отступали вглубь страны, оставляя за собой разорённую территорию. Великая армия страдала от голода, жары, грязи, скученности и вызванных ими [[Сыпной тиф|болезней]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=371}}{{sfn|Roberts|2014|p=588}}; к середине июля из неё дезертировали целыми отрядами{{sfn|Roberts|2014|p=590}}. Соединившись под Смоленском, русские армии пытались отстоять город, но безуспешно; 18 августа им пришлось возобновить отступление в сторону Москвы. Единую русскую армию возглавил [[Кутузов, Михаил Илларионович|М. И. Кутузов]]. [[Бородинское сражение|Генеральное сражение]], данное русскими войсками 7 сентября у деревни [[Бородино (деревня, Можайский район)|Бородино]] перед Москвой, не принесло Наполеону решительной победы{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=284—285}}. Русским войскам вновь пришлось отступить. 14 сентября Великая армия [[Оккупация Москвы французами|вошла]] в Москву{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=372—373}}.
Немедленно распространившийся после этого [[Московский пожар (1812)|пожар]] уничтожил бо́льшую часть города. Рассчитывая на заключение мира с [[Александр I|Александром]], Наполеон неоправданно долго оставался в Москве; наконец, 19 октября он вышел из города в юго-западном направлении. Не сумев [[Сражение под Малоярославцем|преодолеть оборону]] русской армии 24 октября у [[Малоярославец|Малоярославца]], Великая армия вынуждена была отступать по уже разорённой местности в направлении Смоленска{{sfn|Roberts|2014|p=617}}. Русская армия следовала параллельным маршем, нанося противнику урон как в сражениях, так и [[Партизанское движение в Отечественной войне 1812 года|партизанскими действиями]]. Страдая от голода, солдаты Великой армии превращались в грабителей и насильников; разгневанное население отвечало не меньшими жестокостями, закапывая пойманных мародёров заживо{{sfn|Roberts|2014|p=621—622}}. В середине ноября Наполеон вошёл в Смоленск и не нашёл здесь запасов продовольствия. В связи с этим он был вынужден отступать дальше в сторону русской границы. С большим трудом ему удалось избежать полного разгрома при [[Сражение на Березине|переправе через Березину]] 27—28 ноября. Огромная разноплеменная армия Наполеона не несла в себе прежнего революционного духа, вдали от родины на полях России она быстро таяла. Получив сообщение о попытке [[Заговор Мале|переворота]] в Париже и желая собрать новые войска, Наполеон уехал в Париж 5 декабря. В своём последнем [[29-й бюллетень Великой армии|бюллетене]] он признал катастрофу, но списал её исключительно на суровость [[Генерал Мороз|русской зимы]]{{sfn|Roberts|2014|p=629}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=373}}, хотя зимняя погода проявилась только в самом конце похода Наполеона. Из России вернулись лишь 25 тыс. солдат из тех 450 тыс., что входили в центральную часть Великой армии. Наполеон потерял в России почти всех лошадей; эту потерю он так и не смог возместить{{sfn|Чандлер|2011|с=700—701}}.
Поражение в русской кампании положило конец легенде о непобедимости Бонапарта. Несмотря на усталость русской армии и нежелание русских военачальников продолжать войну за пределами России, Александр I принял решение перенести боевые действия на территорию Германии. Пруссия [[Калишский союзный договор|присоединилась]] к новой антинаполеоновской коалиции{{sfn|Чандлер|2011|с=700}}{{sfn|Ливен|2012|с=375—380}}. В несколько месяцев Наполеон собрал новую 300-тысячную армию из юношей и стариков и обучил её на марше в Германию. В мае 1813 года в сражениях [[Сражение при Лютцене (1813)|при Лютцене]] и [[Сражение при Бауцене|Бауцене]] Наполеон сумел нанести поражения союзникам, несмотря на нехватку кавалерии. 4 июня было заключено перемирие, Австрия выступила посредником между воюющими сторонами. Министр иностранных дел Австрии [[Меттерних, Клеменс фон|Меттерних]] на встречах с Наполеоном в Дрездене предлагал заключить мир на условиях восстановления Пруссии, раздела Польши между Россией, Пруссией и Австрией и возвращения Иллирии австрийцам; но Наполеон, считая военные завоевания основой своей власти, отказался{{sfn|Тюлар||с=307—309}}{{sfn|Ливен|2012|с=459—464}}.
[[Файл:Meissonier - 1814, Campagne de France.jpg|left|thumb|[[Кампания 1814 года]]. [[Месонье, Жан-Луи-Эрнест|Месонье]] (1864)]]
Испытывая острый финансовый кризис и соблазняемая английскими субсидиями, по окончании перемирия 10 августа Австрия присоединилась к шестой коалиции. Так же поступила Швеция. В соответствии с [[Трахенбергский план|Трахенбергским планом]] союзники сформировали три армии под командованием Бернадотта, [[Блюхер, Гебхард Леберехт|Блюхера]] и [[Шварценберг, Карл Филипп цу|Шварценберга]]. Наполеон также разделил свои силы. В крупном [[Сражение при Дрездене|сражении при Дрездене]] Наполеон взял верх над союзниками; однако его маршалы, действуя самостоятельно, потерпели ряд болезненных поражений [[Сражение под Кульмом|при Кульме]], [[Сражение на реке Кацбах|Кацбахе]], [[Сражение у Гросберена|Гросберене]] и [[Сражение при Денневице|Денневице]]. Перед лицом грозящего окружения Наполеон со 160-тысячной армией дал под [[Лейпциг]]ом генеральное сражение соединённым русским, австрийским, прусским и шведским войскам общей численностью 320 тысяч человек (16 — 19 октября 1813). На третий день этой «[[Битва народов|Битвы народов]]» на сторону союзников перешли саксонцы из корпуса [[Ренье, Жан|Ренье]], а затем и вюртембергская кавалерия{{sfn|Тюлар||с=309—310}}{{sfn|Исдейл|1997|с=238—239, 403—409}}{{sfn|Левицкий|1938|с=217—236}}.
Поражение в Битве народов привело к отпадению Германии и Голландии, распаду Швейцарской конфедерации, Рейнского союза и Итальянского королевства. В Испании, где французы терпели поражение, Наполеону пришлось восстановить власть испанских Бурбонов (ноябрь 1813){{sfn|Тюлар||с=310—315}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=486}}<ref>{{статья|ссылка=http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D9798.php|автор=Fankhauser A.|заглавие=Mediation|место=Bern|издание=Historisches Lexikon der Schweiz|издательство=HLS|год=2009|archive-date=2017-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324001132/http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D9798.php}}</ref>. Чтобы заручиться поддержкой депутатов, в декабре 1813 года Наполеон созвал заседание Законодательного корпуса, однако распустил палату после того, как она приняла нелояльное постановление{{sfn|Тюлар||с=319}}. В конце 1813 года союзные армии форсировали [[Рейн]], вторглись в Бельгию и двинулись на Париж. 23 января 1814 года Наполеон устроил свой последний приём для офицеров в Тюильри. На рассвете 25 января он в последний раз увидел своего сына, после чего направился к войскам. 250-тысячной армии союзников Наполеон мог противопоставить только 80 тысяч рекрутов. В [[Шестидневная война Наполеона|серии сражений]] он одержал победы над отдельными соединениями союзников. Однако 31 марта 1814 года коалиционные войска под предводительством русского царя Александра I и короля Пруссии [[Взятие Парижа (1814)|вступили в Париж]]{{sfn|Тюлар||с=323—325}}.
== Титул ==
''Его Императорское и Королевское Величество Наполеон I, Божиею милостью и Конституцией Республики, Император Французов, Король Италии, Римский Император, Протектор Рейнского Союза и Данцигской республики, Медиатор Швейцарской Конфедерации, Князь и Соправитель Андорры, Великий Магистр Ордена Почетного Легиона, Железной Короны, Академических пальм и Воссоединения'' (18 мая 1804 — 6 апреля 1814; 20 марта — 22 июня 1815).
''Аимператортәи Акралтәи иаҳаракыра Наполеон I, Анцәа илыԥхеи Ареспублика Аконституциеи рыла, Афранцызцәа Римператор, Италиа Акрал, Рим Аимператор, Реинтәи Аидгылеи Данцигтәи ареспубликеи Рпротектор, Швеицариатәи Аконфедерациа Амедиатор, Андорра Аҭауади Ацнапхгаҩи, Аҳаҭыртә Легиони, Аихатә Гәыргьыни, Академиатә пальмақәеи, Аиҭеидылареи Рорден Амагистр Ду'' (лаҵарамза 18, 1804 — мшаԥымза 6, 1814; хәажәкырамза 20 — рашәарамза 22, 1815).
''Князь Эльбы'' (3 мая 1814 года — 25 февраля 1815 года).
''Ельба Аҭауад'' (лаҵарамза 3, 1814 шықәса — жәабранмза 25, 1815 шықәса).
== Остров Эльба и Сто дней ==
=== Первое отречение и первая ссылка ===
=== Раԥхьатәи амчра ааныжьреи ахгареи ===
{{seealso|Договор в Фонтенбло (1814)|Реставрация Бурбонов}}
[[Файл:Montfort - Adieux de Napoleon a la Garde imperiale.jpg|200px|thumb|left|Прощание Наполеона с императорской гвардией 20 апреля 1814. [[Монфор, Антуан-Альфонс|Монфор]] (XIX век)]]
[[Файл:Napoléon à Fontainebleau Delaroche.jpg|thumb|200px|После отречения во [[Дворец Фонтенбло|дворце Фонтенбло]]. [[Поль Деларош|Деларош]] (1845)]]
[[Файл:Elba VillaSanMartino.jpg|200px|thumb|[[Вилла Сан-Мартино|Вилла Наполеона]] в Сан-Мартино ([[Эльба (остров)|Эльба]])]]
Наполеон был готов продолжать борьбу, однако 3 апреля [[Охранительный сенат|Сенат]] провозгласил его отстранение от власти и сформировал временное правительство во главе с Талейраном. Маршалы ([[Ней, Мишель|Ней]], Бертье, [[Лефевр, Франсуа Жозеф|Лефевр]]) убеждали его отречься в пользу сына. 6 апреля 1814 года во [[Дворец Фонтенбло|дворце Фонтенбло]] под Парижем Наполеон отрёкся от престола{{sfn|Тюлар||с=326}}. В ночь с 12 на 13 апреля 1814 года в Фонтенбло, переживая поражение, оставленный своим двором (рядом с ним были только несколько слуг, врач и генерал Коленкур), Наполеон решил [[Самоубийство|покончить с собой]] — он принял яд, который всегда носил при себе после [[сражение под Малоярославцем|битвы под Малоярославцем]], когда только чудом не попал в плен. Но яд разложился от долгого хранения, и Наполеон выжил{{sfn|Roberts|2014|p=714}}{{sfn|Dwyer|2013|p=489—490}}. По [[Договор в Фонтенбло (1814)|Фонтенблоскому договору]], который Наполеон подписал с союзными монархами, он получил во владение небольшой остров [[Эльба (остров)|Эльба]] в Средиземном море. 20 апреля 1814 года Наполеон покинул Фонтенбло и отправился в ссылку{{sfn|Тюлар||с=326}}.
Наполеон ақәԥара дазхиан, аха мшаԥы 3 рзы Асенат амчра иамхра рыланаҳәеит, Талеиран дызхагылаз аамҭалатәи аиҳабыра еиҿнакааит. Амаршалцәа (Неи, Бертие, Лефевр) иабжьыргон иҷкәын изы мап ицәикырц. Мшаԥымза 6, 1814 шықәса рзы Париж азааигәара иҟоу Фонтенбло аҳҭынраҿы Наполеон аҳра аанижьит. Мшаԥымза 12-13, 1814 шықәсазы Фонтенбло дахьаҵахаз, насгьы иара ицнагаҩцәеи имаҵуәеи ????? (уи иааигәара аӡәык — ҩыџьак амаҵуцәа, аҳақьым, аинрал Коленкур ракәын иҟаз) Наполеон иҽишьырц иӡбеит-Малоиарославц амҵан аибашьра ашьҭахь еснагь иныҟәигоз ашҳам ижәит. Аха ашҳам акраамҭа иахьыҵәахыз ????, Наполеон деиқәхеит. Наполеон аидгылатә монархцәеи иареи рнапы зҵарҩыз Фонтенблотәи аиқәшаҳаҭрала Адгьылбжьаратә мшын аҿы иҟоу Адгьылбжьаха хәыҷы Ельба иоуит. Мшаԥымза 20, 1814 шықәсазы Наполеон Фонтенбло ааныжьны дцеит.
[[Сто дней#Наполеон на острове Эльба|На Эльбе]] Наполеон активно занялся развитием экономики острова. В соответствии с условиями договора в Фонтенбло, ему была обещана ежегодная [[Аннуитет|рента]] в размере 2 млн [[Франк (денежная единица)|франков]] из французского казначейства. Однако он так и не получил денег и к началу 1815 года оказался в сложном финансовом положении{{sfn|Roberts|2014|p=729}}. Мария-Луиза с сыном, находясь под влиянием Франца I, отказались приехать к нему. Жозефина умерла в Мальмезоне 29 мая 1814 года, как сказал позднее Наполеону лечивший её доктор, «от горя и тревоги за него». Из родственников Наполеона только его мать и сестра Полина приехали навестить его на Эльбе. Наполеон внимательно следил за происходившим во Франции, принимал гостей и обменивался тайными посланиями со своими сторонниками{{sfn|Манфред|1987|с=669}}{{sfn|Тюлар||с=330—331}}.
Наполеон активла иҽазикит Ельба адгьылбжьаха аекономика аҿиара. Фонтенбло аиқәшаҳаҭра аилаӡарақәа инарықәыршәаны, франциатәи аказначеира аҟынтәи 2 млн франк ҳәа есышықәсатәи арента ихәҭан. Аха иара аԥара имоуит, насгьы 1815 шықәса алагамҭазы афинанстә ҭагылазаашьа уадаҩ дҭагылеит. Мариа-Луиза лыҷкәыни Лареи Франц I иныррала Наполеон иахь имцаӡеит. Жозефина Мальмезон лыԥсҭазаара далҵит лаҵара 29, 1814 шықәсазы, ԥыҭрак ашьҭахь Наполеон дызхәышәтәуаз аҳақьым ишиеиҳәаз ала, «иара изы агәырҩеи агәҭынчымреи ирыхҟьаны». Наполеон иуацәа рахьтә иани иаҳәшьа Полинеи роуп Ельба ибара иааз. Наполеон Франциа имҩаԥысуаз ахҭысқәа дазҿлымҳаны дрышьклаԥшуан, асасцәа идикылон, насгьы идгылаҩцәеи иареи маӡала ашәҟәқәа еимырдон.
24 апреля 1814 года в [[Кале]] высадился прибывший из Англии [[Людовик XVIII]]. Вместе с [[Бурбоны|Бурбонами]] вернулись и [[Эмигранты времён Французской революции|эмигранты]], стремившиеся к возврату имущества и привилегий («они ничему не научились и ничего не забыли»). В июне король [[Октроирование|даровал]] Франции [[Хартия 1814 года|новую конституцию]]. Конституция 1814 года сохраняла многое из имперского наследия, но сосредотачивала власть в руках короля и его приближённых. Роялисты требовали полного возврата [[Старый порядок|старых порядков]]. Новые собственники земель, некогда конфискованных у эмигрантов и церкви, опасались за свою собственность. Военные были недовольны резким сокращением армии{{sfn|Lentz|2004|p=582—589}}{{sfn|Манфред|1987|с=663—667}}. На собравшемся в сентябре 1814 года [[Венский конгресс|Венском конгрессе]] союзные державы раскололись по вопросу о дележе отвоёванных территорий{{sfn|Lentz|2010|p=132—135}}.
Мшаԥымза 24, 1814 шықәсазы Кале дыӡхыҵит Англиантәи иааз Лиудовик XVIII. Бурбонаа ирыцхынҳәит амали ??? рыхынҳәра иашьҭаз ??? («урҭ акгьы рзымҵеит, акгьы рхамышҭӡеит»). Рашәарамзазы аҳ Франциа аконституциа ҿыц аиҭеит. 1814 шықәсазтәи аконституциа аимпериатә ҭынха аҟынтәи ирацәаны еиқәнархон, аха амчра аҳәынҭқар изааигәази иареи рнапаҿы иҟан. Ароиалистцәа ажәытә закәанқәа инагӡаны рыхынҳәра рҭахын. ????Анкьа амҳаџьырцәеи ауахәамеи ирымырхыз адгьылқәа зхатәтәыз ҿыцқәа рхатәтәра иацәшәон????. Аруаа ар иаалырҟьаны армаҷра ргәамԥхеит. 1814 шықәса цәыббрамзазы Венатәи аконгресс аҿы еизаз аидгылатә ҳәынҭқаррақәа рҽеиҩыршеит рнапаҿы иааргаз аҵакырадгьылқәа реихшара азҵаара иахҟьаны.
=== Сто дней и второе отречение ===
=== Шәымши аҩбатәи амчра ааныжьреи ===
{{main|Сто дней|Битва при Ватерлоо|Второе отречение Наполеона}}
[[Файл:Beaume - Napoléon Ier quittant l'île d'Elbe - 1836.jpg|200px|thumb|Наполеон покидает Эльбу. [[Бом, Жозеф|Бом]] (1836)]]
[[Файл:Belgium-6758 - Napoleon (14152068942).jpg|200px|thumb|Наполеон при Ватерлоо (деталь [[Панорама битвы при Ватерлоо|панорамы]] на месте битвы)]]
Воспользовавшись благоприятной политической ситуацией, Наполеон бежал с Эльбы 26 февраля 1815 года. 1 марта он высадился в [[Антиб#Жюан-ле-Пен|заливе Жуан]] недалеко от [[Канны|Канн]] с 1 тыс. солдат и направился в Париж по [[Дорога Наполеона|дороге]] через [[Гренобль]], в обход пророялистски настроенного [[Прованс]]а. 7 марта перед Греноблем {{iw|5-й пехотный полк (Франция)|5-й линейный полк|fr|5e régiment d'infanterie (France)}} перешёл на сторону Наполеона после его страстной речи: «Вы можете застрелить вашего императора, если захотите!» От Гренобля до Парижа Наполеон прошёл, встречаемый восторженными толпами народа. 18 марта у [[Осер]]а к нему примкнул Ней, обещавший Людовику XVIII «привезти Бонапарта в клетке». 20 марта Наполеон въехал в Тюильри{{sfn|Чандлер|2011|с=830—832}}{{sfn|Itinéraire|2002|p=567—569}}.
Аполитикатә ҭагылазаашьа маншәала ихы иархәаны Наполеон Ельба аҟынтәи дыбналеит жәабран 26, 1815 шықәсазы. Хәажәкыра 1 азы Канн иацәыхарамкәа Жуан аӡыбжьахалаҿы 1 нызқьҩык асолдаҭцәеи иареи иӡхыҵын, Гренобль далсны ???? Прованс дакәшаны Парижҟа рҿаархеит. Хәажәәкыра 7 рзы Гренобль иҿаԥхьа Ашаблон:Iw Наполеон иганахь ииасит ??? иқәгылара ашьҭахь: «Шәимператор шәеихсны дышәшьыр шәылшоит ишәҭаххар!" Наполеон Гренобль инаркны Парижынӡа .данцоз, ажәлар игәырӷьаҵәа иԥылон. Хәажәкыра 18 рзы Осер азааигәара иара иахь диасит «Бонапарт ахац дҭакны даазгоит» ҳәа Лиудовик XVIII ажәа изҭаз Неи. Хәажәкыра 20 рзы Наполеон Тиульри далалеит.
На Венском конгрессе державы уладили свои разногласия к моменту посадки Наполеона на корабли{{sfn|Lentz|2010|p=345}}. Получив известие о том, что Наполеон во Франции, 13 марта они объявили его вне закона{{sfn|Lentz|2010|p=352}}. 25 марта державы объединились в новую, седьмую коалицию, и условились выставить 600 тыс. солдат{{sfn|Lentz|2010|p=357}}. Напрасно Наполеон убеждал их в своём миролюбии. Во Франции стали стихийно формироваться революционные [[Федераты (Великая французская революция)|федерации]] для защиты родины и порядка. 15 мая вновь восстала Вандея, крупная буржуазия бойкотировала новую власть. Однако Наполеон не воспользовался революционными настроениями народа для борьбы с внешними и внутренними врагами («Не желаю быть королём [[Жакерия|Жакерии]]»). Стремясь опереться на либеральную буржуазию, он поручил [[Констан, Бенжамен|Констану]] разработать проект новой [[Дополнительный акт|конституции]], которая была одобрена на [[Референдум во Франции (1815)|плебисците]] (при низкой явке) и ратифицирована во время церемонии 1 июня 1815 года на [[Майское поле (1815)|Майском поле]]{{sfn|Тюлар||с=334—337}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=34}}. В соответствии с новой конституцией были сформированы [[Палата пэров (Франция)|Палата пэров]] и [[Палата представителей (Франция)|Палата представителей]]{{sfn|Ellis|2014|p=232}}.
Венатәи аконгресс аҿы аҳәынҭқаррақәа реилибамкаарақәа аҭыԥ иқәырҵеит Наполеон аӷбақәа данрықәтәоз аамҭазы. Наполеон Франциа дыҟоуп ҳәа адырра анроу, хәажәкыра 13 рзы ????. Хәажәкыра 25 рзы аҳәынҭқаррақәа абыжьбатәи акоалициа ҿыц ҳәа рҽеидыркылеит, еибырҳәеит 600 нызқьҩык асолдаҭцәа ықәдыргыларц. Франциа ??? ишьақәгыло иалагеит аԥсадгьыл ахьчаразы ареволиуциатә федерациақәа . Лаҵара 15 рзы ҩаԥхьа Вандеиа ???, абуржуазиа ду амчра ҿыц ??? азнауит. Аха Наполеон адәныҟатәии аҩныҵҟатәии аӷацәа рҿагыларазы ажәлар рреволиуциатә гәалаҟазаарақәа ихы иаимырхәеит («Жакериа акралс аҟазаара сҭахӡам»). Алибералтә буржуазиа дақәгәыӷуа, Констан идиҵеит аконституциа ҿыц апроект аԥҵара. Ари аконституациа рыдыркылеит (ааира маҷ аан), насгьы аратификациа азыруит рашәара 1, 1815 шықәсазы Лаҵаратәи адәаҿы. Аконституациа ҿыц инақәыршәаны Аперцәа рпалатеи Ахарҭарнакцәа рпалатеи еиҿкаан.
Война возобновилась, но Франция уже была не в силах нести её бремя. 15 июня Наполеон с армией в 125 тыс. человек выступил в Бельгию навстречу британским (90 тыс. под командованием [[Веллингтон, Артур Уэлсли|Веллингтона]]) и прусским (120 тыс. под командованием [[Блюхер, Гебхард Леберехт|Блюхера]]) войскам, намереваясь разбить союзников по частям до подхода русских и австрийских сил. В битвах [[Битва при Катр-Бра|при Катр-Бра]] и [[Битва при Линьи|Линьи]] он потеснил британцев и пруссаков. Однако в [[Битва при Ватерлоо|генеральном сражении]] около бельгийской деревни [[Ватерлоо (Бельгия)|Ватерлоо]] 18 июня 1815 года он потерпел окончательное поражение. Оставив армию, 21 июня вернулся в Париж{{sfn|Тюлар||с=338—339}}.
Аибашьра еиҭа иалагеит, аха Франциа еибашьыртә уажәшьҭа алшарақәа амамызт. Рашәара 15 рзы Наполеон Бельгиа далалеит. Уа иара аурысцәеи австриицәеи аиаанӡа Абританиатәии (Веллингтон напхгара зиҭоз 90-нызқьҩы асолдаҭцәа) Апруссаитәии (Блиухер напхгара зиҭоз 120-нызқьҩы асолдаҭцәа) ар дыриааирц гәҭакыс иман. Катр-Бреи Линьеи имҩаԥысуаз аибашьрақәа рҿы британцәеи пруссакцәеи инагӡаны дырзымиааит. Рашәара 18, 1815 шықәсазы Бельгиа ақыҭа Ватерлоо азааигәара Наполеон агенералтә еибашьра даҵахеит. Рашәара 21 рзы, ир ааныжьны Парижҟа дхынҳәит.
22 июня Палата представителей сформировала временное правительство во главе с Фуше и потребовала отречения Наполеона. В тот же день Наполеон отрёкся во второй раз. 25 июня он был вынужден уехать из Франции и, понадеявшись на благородство правительства Великобритании, 15 июля возле [[Иль-д’Экс (остров)|острова Экс]] добровольно сел на английский линейный корабль «[[HMS Bellerophon (1786)|Беллерофон]]», рассчитывая получить политическое убежище у своих давних врагов — англичан{{sfn|Тюлар||с=341—342}}.
Рашәара 22 рзы Ахаҭарнакцәа рпалата Фуше напхгара зиҭоз аамҭалатәи еиҳабыра еиҿнакааит. Дара ирҭахын Наполеон амчра аанижьырц. Убри аҽныҵәҟьа Наполеон аҩынтә раан амчра аанижьит. Рашәара 25 рзы Франциа далҵыр акәхеит. Ԥхынгәы 15 рзы, Абританиа Ду аиҳабыра дақәгәыӷны, Екс адгьылбжьаха азааигәара хатәгәаԥхарала «Беллерофон» ҳәа хьӡыс измаз англыз цәаҳәатә ӷба дақәтәеит. Иара иаӷацәа — англызцәа — рҿы аполитикатә ҽыҵәахырҭа иоуеит ҳәа дгәыӷуан.
== Остров Святой Елены ==
=== Ссылка ===
[[Файл:16 Napoleons exole St Helena June1970.jpg|мини|Поместье [[Лонгвуд-Хаус]] на острове Святой Елены, где жил сосланный Наполеон]]
[[Файл:Napoleon sainthelene.jpg|мини|left|Наполеон на острове Св. Елены. [[Зандманн, Франц Жозеф|Зандманн]] (XIX век)]]
[[Файл:Napoleon Las Casas.jpg|thumb|Наполеон диктует мемуары [[Лас Каз, Эммануэль Огюстен де|Лас Казу]]. [[Орчардсон, Уильям Куиллер|Орчардсон]] (XIX век)]]
Аха Британиа аминистрцәа реилазаара даҽакала иаӡбеит: Наполеон дбаандаҩыртәын, Атлантикатәи аокеан аҿы иҟоу [[Иԥшьоу-Елена лыдгьылбжьахахь]] ддәықәырҵеит (абританцәа уи Европа иацәыхараны иахьыҟоу азы иалырхит, избан акәзар Наполеон ҩаԥхьа дрыцәцар ҳәа ишәон). Наполеон ари ақәҵара аниаҳа, абас иҳәеит: «Ари [[Тамерлан]] иеихатә хац аасҭа еицәоуп! Абурбонаа срырҭар еиҳа еиӷьасшьон».
Нанҳәа 9 1815 шықәсазы уаанӡатәи аимператор аӷба [[Нортумберленд|"Нортумберленд"]] дақәтәаны Европа аанижьит{{sfn|Roberts|2014|p=779}}{{sfn|Тюлар||с=342—343}}. Наполеон азин иоуит иццаша афицарцәа ралхра; [[Бертран]], [[Монтолон]], [[Лас Каз]], [[Гурго]] алихит; иааидкыланы Наполеон игәыԥ аҿы 26-ҩык ыҟан, урҭ рхыԥхьаӡараҿы дыҟан акамердинер [[Луи-Жозеф Маршан]] . Иӷба иацын 1000-ҩык аруаа зҭаз жәа-ӷбак. Жьҭаара 17 1815 шықәсазы Наполеон [[Џеимстаун]] днеит.{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=705}}
Наполеони афицарцәеи рынхарҭа ҭыԥны иҟалеит [[Лонгвуд-Хаус]] ([[алеитенант-губернатор]] ԥасатәи ирезиденциа), уи [[Лонгвуд]] ақыҭан, ашьха ахәҵаҿы иҟоуп, уаҟа аҳауа цәаакуп, насгьы аклимат бааԥсуп. Аҩны иакәышаны игылан аҟарулцәа, аԥшыхәцәа асигналтә бираҟқәа рыла Наполеон иҟаиҵоз зегьы иазкны адырра ҟарҵон{{sfn|Roberts|2014|p=782}}. Мшаԥы 14 1816 шықәсазы иааиз агубернатор ҿыц [[Лоу]] иахырҳәаз аимператор ихақәиҭра еиҳагьы иԥикит. Аиашазы, Наполеон абналара игәы иҭаӡамызт. Иԥшьоу Елена лыдгьылбжьахахь даннеи, Балкомба [[Ост-Индтәи еилахәыра]] асуперинтендант иԥҳа, 14-шықәса зхыҵуаз [[Бетсии]] иареи еиҩызцәахеит, хәыҷҵас еицыхәмаруан. Анаҩстәи ашықәсқәа рзы адгьылбжьахаҿы иаанкылоз асасцәа идикылон.
1816 шықәса рашәарамзазы игәалашәарақәа рыҩра далагеит, урҭ [[«Иԥшьоу Елена лмемориал»]] ҳәа хьӡыс аҭаны Лас Каз иҭижьит Наполеон иԥсҭазаара даналҵ ҩышықәса рышьҭах. «Амемуарқәа» ҳәа захьӡу ашәҟәы ХIХ-тәи ашәышықәсазы зегь раасҭа изыԥхьоз шәҟәын{{sfn|Roberts|2014|p=785—792}}{{sfn|Тюлар||с=346}}.
1820 шықәсазы [[америкатәи]] аконтрабандист Џьонсон иҽазикит ихатә системала иргылаз аӡаҵаҟатәи аӷба ихы иархәаны Наполеон I ихы дақәиҭитәырц. Аргыларазы аԥара еизган, аха убри аамҭазы аимператор иԥсҭазаара далҵит.
=== Аԥсра ===
[[Файл:Napoleon sur son lit de mort Horace Vernet 1826.jpg|thumb|150px|left|Наполеон на смертном одре. [[Верне, Орас|Верне]] (1826)]]
Жьҭаарамза 1816 шықәса инаркны Наполеон игәабзиара еицәахо иалагеит — адәылҵра, аныҟәара дахьаҟәыҵыз иахҟьаны (Лоуи иареи аимак анроу ашьҭахь, иара аныҟәара мап ацәикит), насгьы есымша игәы каҳаны дыҟан. Жьҭаарамза 1817 шықәсазы Наполеон иҳақьым [[О'Мира]] [[«агепатит»]] адиагноз изықәиргылеит. Раԥхьаӡа иара дақәгәыӷуан Европатәи аполитикаҿы аԥсахрақәа ҟалоит, насгьы иара иахь агәыблыра змаз апринцесса [[Шарлотта]] Британиа амчра лоуеит ҳәа дақәгәыӷуан, аха апринцесса лдунеи лыԥсахит абҵарамза 1817 шықәсазы. 1818 шықәсазы балкомбаа адгьылбжьаха ааныжьны ицеит, Лоу О’Мир далицеит{{sfn|Roberts|2014|p=791—795}}.
[[Файл:Testament_de_Napoléon_Ier._Page_5_-_Archives_Nationales_-_AE-I-13-21a.jpg|thumb|150px|справа|Завещание Наполеона]]
1818 шықәсазы Наполеон [[адепрессиа]] изцәырҵит, лассы-лассы дычмазаҩхон, сарӷьа ган сыхьуеит ҳәа дашшуан. Ари иаб дызхыԥсааз [[акьыба чымазароуп]] ҳәа игәы иаанагон. 1819 шықәсазы сентиабр мзазы Наполеон иани акардинал Феши иаарышьҭыз аҳақьым [[Антоммарки]] адгьылбжьахахь днеит, аха ачымазаҩ ицхраара илымшеит. 1821 шықәса хәажәкырамзазы Наполеон игәабзиара убриаҟара еицәахеит, иԥсра лассы ишааигәахоз еиликаауан. Мшаԥы 15 1821 шықәсазы иуасиаҭ иҳәеит. Наполеон иԥсҭазаара дылҵит асабшаҽны, лаҵара 5 [[1821 шықәса]], асааҭ 17:49 рзы. Даныԥсуаз "Ар ахы!" ҳәа иҳәеит ( [[Афранцыз бызшәа|афр.]] La tête de l'armée! ).
Лаҵара 6 рзы [[аԥсратә сабрада]] ҟаҵан, аха уи ҟазҵаз аҳақьым дызусҭоу иахьагьы идырым{{ref+|В то время было принято создавать посмертные маски знаменитых людей. Существует по крайней мере четыре подлинных посмертных маски Наполеона: в [[Кабильдо (Новый Орлеан)|Кабильдо]] в [[Новый Орлеан|Новом Орлеане]], в музее Ливерпуля, в Гаване и в библиотеке [[Университет Северной Каролины в Чапел-Хилле|университета Северной Каролины]].|group=К}}{{Sfn|Wilson|1975|p=293–295}}. Еиду Америкатәи аштатқәа рҿы [[Наполеон ицәеижьхәҭа]] иаанханы иҟоуп, аха уи иара ишитәыҵәҟьаз азы аимак ыҟоуп<ref>https://web.archive.org/web/20210116034152/https://www.nytimes.com/1992/07/12/books/exhuming-a-dirty-joke.html</ref>. Наполеон анышә дамардеит Лонгвуд иацәыхарамкәа, Торбет аӡыхь азааигәара{{sfn|Roberts|2014|p=795—801}}{{sfn|Itinéraire|2002|p=640}}.
Наполеон [[ашҳам иҭаны дыршьит]] ҳәа агәаанагара ыҟоуп. 1960 шықәсазы [[Стен Форсхуфвуд]] аус ицызуази иареи Наполеон ихцәы анҭырҵаа, [[аҳәынаԥшьыга]] рыԥшааит. Аха 1990-2000-тәи ашықәсқәа рзы хыԥхьаӡара рацәала имҩаԥгаз анализқәа иаадырԥшуеит Наполеон ихцәаҿы аҳәынаԥшьыга алазаара есыҽны, уимоу зны-зынла мышкы аҩнуҵҟагьы аҽшаԥсахуаз. Иҟалап уи Наполеон ихцәы аҿышразы аҳәынаԥшьыга злаз аххыра ихы иахьаирхәоз иахҟьазар; иара убас Наполеон ибзиабаҩцәа ҳамҭас ириҭоз ихахәы, усҟантәи аамҭазы иҟаз аҵас ала, аҳәынаԥшьыга злаз аххыраҿы ирҵәахуан{{sfn|Hindmarsh|2007|p=84—85}}. Ашҳам ирҭеит ҳәа атеориа иахьатәи аамҭазы ишьақәырӷәӷәам{{sfn|Hindmarsh|2007|p=70—77}}{{sfn|Roberts|2014|p=796}}. 2007 шықәсазы имҩаԥгаз аҭҵаара алҵшәала агастроентерологцәа ишьақәдырӷәӷәеит аимператор иԥсра зыхҟьаз раԥхьаӡатәи аофициалтә версиа – [[аца акьыбачымазара]] ауп (аԥсыбаҩ аҭҵаара ирнаҭаз адыррақәа рыла, аимператор азҩақәа ҩба иман, урҭ руак агәаҵәа аҟынӡа инаӡон)<ref>{{Cite web|url=http://www.membrana.ru/particle/11061|title=Причина смерти Наполеона установлена окончательно|publisher=www.membrana.ru|access-date=2017-12-12|archive-date=2017-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212193137/http://www.membrana.ru/particle/11061|url-status=dead}}</ref><ref name="Lugli et al">{{Статья|автор=Alessandro Lugli, Inti Zlobec, Gad Singer, Andrea Kopp Lugli, Luigi M. Terracciano|заглавие=Napoleon Bonaparte's gastric cancer: a clinicopathologic approach to staging, pathogenesis, and etiology|ссылка=https://www.nature.com/articles/ncpgasthep0684|язык=En|издание=Nature Clinical Practice Gastroenterology & Hepatology|год=2007/01|volume=4|issue=1|pages=52–57|issn=1759-5053|doi=10.1038/ncpgasthep0684|archive-date=2019-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190929203845/https://www.nature.com/articles/ncpgasthep0684}}</ref>.
=== Аԥсыбаҩ ахынҳәра ===
[[Файл:Tomb of Napoleon Bonaparte - Crypt of Dôme des Invalides - Paris, France - 25 July 2009.jpg|thumb|150px|Гробница Наполеона в Доме инвалидов]]
[[Файл:Tombeau de Napoleon- detail.JPG|thumb|left|150px|Вход в крипту]]
В 1840 году король [[Луи-Филипп I]] послал на остров Святой Елены делегацию во главе с [[Франсуа Орлеанский, принц де Жуанвиль|принцем Жуанвильским]], с участием [[Бертран, Анри Гасьен|Бертрана]] и [[Гурго, Гаспар|Гурго]], для выполнения последней воли Наполеона — быть похороненным во Франции. Останки Наполеона были перевезены на [[фрегат]]е «[[Бель Пуль (корабль, 1828)|Бель Пуль]]» под командованием капитана [[Шарне, Леонар Виктор Жозеф|Шарне]] во Францию. В морозный день 15 декабря кортеж проехал по улицам Парижа на глазах миллиона французов. Останки были захоронены в [[Дом инвалидов|Доме инвалидов]] в присутствии наполеоновских маршалов{{sfn|Roberts|2014|p=801}}{{sfn|Itinéraire|2002|p=645}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=639}}.
1840 шықәсазы аҳ [[Луи-Филипп I]] [[Бертрани]] [[Гургои]] злаз аделегациа Иԥшьоу-Елена лыдгьылбжьахахь идәықәиҵеит Наполеон иуасиаҭ анагӡаразы — Франциа анышә дамардарц. Уи аделегациа дахагылан апринц Жуанвильски. Наполеон иԥсыбаҩ акаԥдан [[Шарне]] напхгара зиҭоз [[афрегат]] [[«Бель Пуль»]] ала Франциаҟа ииаган. Ԥхынҷкәын 15 рзы акортеж Париж амҩадуқәа ирнысит миллионҩык афранцызцәа ишырбоз. Аԥсыбаҩ анышә иамардеит [[Аинвалидцәа рыҩны]] аҿы Наполеон имаршалцәа алархәны.
[[Саркофаг]] из красного кварцито-песчаника («[[Шокша (Карелия)|шокшинского]] [[порфир]]а»<ref>{{Cite web |url=http://igkrc.ru/geomuseum/articles/shoksha |title=Малиновый кварцито-песчаник. Музей геологии докембрия |access-date=2021-01-20 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127235816/http://igkrc.ru/geomuseum/articles/shoksha |url-status=live }}</ref>) работы [[Висконти, Луи|Висконти]] с останками императора Наполеона располагается в [[Крипта|крипте]] собора<ref>{{ВТ-ВЭС|Дом инвалидов в Париже}}</ref>. Вход в крипту охраняют две бронзовые фигуры, держащие [[скипетр]], императорскую корону и [[Держава (символ)|державу]]. Гробницу окружают 10 мраморных барельефов о государственных деяниях Наполеона и 12 статуй работы [[Прадье, Жан Жак|Прадье]], посвящённых его военным кампаниям{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=43}}.
Аимператор Наполеон иԥсыбаҩқәа зҭоу акварцит-ԥслымӡхаҳә ҟаԥшь ([[«шокшинтәи апорфир»]][1]) иалху [[аҭоубыҭ]], Висконти иҟаҵамҭа, аныхабаа [[акрипт]] аҿы иҟоуп[2]. Акрипт аҭаларҭа рыхьчоит алабашьа, аимператортә гәыргьын, [[адержава]] зку аџьазтә фигурақәа ҩба. Аҳаҭгәын иакәыршоуп Наполеон иҳәынҭқарратә усқәа ирызку амармалташьтә барелиефқәа 10, ирратә кампаниақәа ирызку [[Прадье]] иҟаиҵаз абаҟақәа 12 [177].
== Наследие ==
== Аҭынха ==
=== Государственное управление ===
=== Аҳәынҭқарратә напхгараҭара ===
[[Файл:Bust Napoleon I of France.jpg|thumb|150px|left|Бюст Наполеона. [[Канова, Антонио|Канова]] (после 1802)]]
Именно достижения Наполеона в сфере [[Государственное управление|государственного управления]], а не военные победы и завоевания французской армии, являются важнейшей частью наполеоновского наследия. Причём основные из этих достижений приходятся на относительно мирные годы Консульства. По мнению исследователя Дж. Эллиса, это подтверждается простым их перечислением: основание [[Банк Франции|Банка Франции]] (6 января 1800), [[Префект (Франция)|префекты]] (17 февраля 1800), [[Конкордат Наполеона|Конкордат]] (подписан 16 июля 1801), [[Лицеи во Франции|лицеи]] (1 мая 1802), [[орден Почётного легиона]] (19 мая 1802), [[Биметаллизм|биметаллический стандарт]] франка жерминаль (28 марта 1803), и, наконец, (21 марта 1804){{sfn|Ellis|2014|p=233}}. Эти достижения в значительной степени характеризуют и современный для нас мир; Наполеон часто рассматривается как отец современной Европы{{sfn|Wars|2006|p=163}}. Как говорит Э. Робертс:
<blockquote>
Идеи, которые лежат в основании нашего современного мира — [[меритократия]], равенство перед законом, права собственности, [[Терпимость|религиозная терпимость]], современное [[Секуляризм|секулярное]] образование, здоровые финансы, и так далее — были взяты под защиту, консолидированы, кодифицированы и географически распространены [Бонапартом] Наполеоном. К ним он добавил рациональную и эффективную местную администрацию, конец деревенского бандитизма, поощрение наук и искусств, отмену феодализма и крупнейшую кодификацию законов со времён падения Римской империи.
{{oq|en|The ideas that underpin our modern world — meritocracy, equality before the law, property rights, religious toleration, modern secular education, sound finances, and so on — were championed, consolidated, codified and geographically extended by Napoleon. To them he added a rational and efficient local administration, an end to rural banditry, the encouragement of science and the arts, the abolition of feudalism and the greatest codification of laws since the fall of the Roman Empire{{sfn|Roberts|2014|loc=Introduction}}.}}
</blockquote>
Арратә иааирақәеи афранцыз ар рымпыҵахаларақәеи ракәӡам Наполеон иҭынха ихадоу хәҭаны иҟоу, уи аҳәынҭқарратә напхгараҭараҿы иеихьӡарақәа роуп. Насгьы арҭ аихьӡарақәа рахьтә ихадоу Аконсулра иҭынчыз ашықәсқәа ирықәшәоит. Аҭҵааҩы Џ. Еллис игәаанагарала, уи ус шакәу шьақәурӷәӷәар улшоит баша реиқәыԥхьаӡарала: Франциа абанк ашьақәыргылара (ажьырныҳәа 6, 1800 ш.), апрефектцәа (жәабран 17 1800 ш.), Конкордат (анапаҵаҩра ԥхынгәы 16 1801 ш.), алицеиқәа (лаҵара 1 1802 ш.), Аҳаҭыртә легион аорден (лаҵара 19 1802 ш.), франк жерминаль абиметалликатә стандарт (хәажәкыра 28 1803 ш.), Атәылауаҩратә закәанеидкыла (хәажәкыра 21 1804 ш.). Арҭ аихьӡарақәа ҳаамҭазтәи адунеи шьақәдыргылеит; Наполеон лассы-лассы иахьатәи Европа аб ҳәа дрыԥхьаӡоит. Е. Робертс излеиҳәо ала:
Иахьатәи ҳдунеи ашьақәгылараҿы шьаҭас иазышьҭоу аидеиақәа — америтократиа, азакәан аҿаԥхьа аиҟарара, ахатәтәратә зинқәа, адинхаҵаратә чҳара, иахьатәи асекулиартә ҵара, афинанстә ҭагылазаашьа бзиа, уҳәа убас егьырҭгьы — ихьчеит, еидикылеит, ишьақәирӷәӷәеит, акодификациа рзиуит, географиала ирылеиҵәеит [Бонапарт] Наполеон. Урҭ ирыциҵеит ихшыҩрку, хра злоу аҭыԥантәи ахадара, ақыҭа ақәылаҩцәа ааникылеит,
Ещё одним элементом наследия, пережившим падение Наполеона, стала созданная и отлаженная им система управления [[Политическая структура Франции|французским государством]] — централизованное [[Авторитаризм|авторитарное правление]] через унифицированную чиновничью лестницу. Некоторые элементы этой системы существуют и по сей день, даже в [[Парламентская демократия|парламентской демократии]] [[Пятая французская республика|Пятой республики]]{{sfn|Ellis|2014|p=234}}.
=== Политические течения ===
{{также|Бонапартисты}}
[[Файл:StatueEquestreNapoleonLaffrey.jpg|thumb|150px|Статуя Наполеона в [[Лаффре]] около [[Гренобль|Гренобля]] на «лужайке встречи» с 5-м линейным полком]]
В политике Наполеон I оставил после себя бонапартизм. Впервые это слово было использовано его противниками в 1814 году в уничижительном смысле, но к 1848 году сторонники [[Наполеон III|Наполеона III]] наполнили его нынешним значением<ref>{{книга|автор=Bluche F.|заглавие=Le bonapartisme: aux origines de la droite autoritaire (1800—1850)|ссылка=https://books.google.ru/books?id=vNN4Xx2i7RUC|место={{P.}}|издательство=Nouvelles Editions Latines|год=1980|allpages=366|pages=12}}</ref>. В отличие от [[республиканизм]]а, основанного на безличном избираемом правительстве, и в отличие от [[монархизм]]а, отрицающего власть нации, [[Бонапартизм (диктатура)|бонапартизм]] фокусирует нацию на одном лице (военном диктаторе) как её единственном представителе{{sfn|Englund|2010|p=248}}. Как политическое течение [[Бонапартисты|бонапартизм]] имеет свои корни («[[легитимность]]») больше в широкой поддержке, которую Наполеон получил от так называемых ''[[Федераты (Великая французская революция)|федераций]]'' ({{lang-fr|fédérés}}) во время Ста дней, нежели в наполеоновских плебисцитах{{sfn|Englund|2010|p=434}}{{sfn|Ellis|2014|p=218}}. «[[Мемориал Святой Елены]]» стал библией бонапартизма; его политической кульминацией явилось избрание [[Наполеон III|Наполеона III]], сына [[Людовик I Бонапарт|Людовика]] и [[Богарне, Гортензия|Гортензии]], президентом [[Вторая французская республика|второй французской республики]] в 1848 году. К началу XX века бонапартизм сошёл с политической сцены{{sfn|Englund|2010|p=458—459}}.
Завоевание Европы всегда рассматривалось как центральная часть наполеоновского наследия, что неудивительно, если взглянуть на те необратимые изменения, которые он вызвал в политической географии континента<ref>{{книга|автор=Woolf S.|заглавие=Napoleon's Integration of Europe|ссылка=https://books.google.ru/books?id=EeuIAgAAQBAJ|издательство=[[Routledge]]|год=2002|allpages=319|pages=20}}</ref>. Накануне французской революции Германия была не более чем конгломератом из 300 государств. Деяния Наполеона, такие как образование Рейнского союза и Вестфальского королевства, медиатизация, секуляризация, введение Гражданского кодекса, принесённая «на штыках» французская культура, вызвали в Германии политические изменения, которые со временем привели к [[Объединение Германии (1871)|образованию]] единого немецкого государства{{sfn|Europe|2006|p=957—958}}. Таким же образом в Италии ликвидация Наполеоном внутренних границ, введение единого законодательства и [[Воинская обязанность|всеобщей воинской повинности]] проложили дорогу для [[рисорджименто]]{{sfn|Europe|2006|p=1193}}.
=== Военное искусство ===
[[Файл:Napoleon in 1806.PNG|thumb|150px|left|Наполеон в 1806 году. Детайль (XIX век)]]
Наполеон более всего известен своими выдающимися военными успехами{{sfn|Wars|2006|p=28}}. Получив боеспособную армию в наследство от Французской революции, он ввёл немногие принципиальные усовершенствования, которые позволили этой армии выигрывать кампании. Изучение обширной военной литературы помогло ему выработать собственный подход, основанный на манёвренности и гибкости{{sfn|Wars|2006|p=374—375}}. Он с успехом применял [[Рассыпной строй|смешанный боевой порядок]] (комбинация [[Колонна (построение)|колонны]] и [[Линия (построение)|линии]], впервые предложенный [[Гибер, Жак-Антуан-Ипполит|Гибером]], и [[Система Грибоваля|мобильную артиллерию]], созданную [[Грибоваль, Жан Батист Вакет де|Грибовалем]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=826}}<ref>{{книга|автор=Соколов О. В.|заглавие=Армия Наполеона|ссылка=https://archive.org/details/isbn_5939140017|место=СПб. |издательство=Империя |год=1999 |страницы= [https://archive.org/details/isbn_5939140017/page/129 129]|страниц=592|isbn=5-93914-001-7}}</ref>. Основываясь на идеях [[Карно, Лазар|Карно]], [[Моро, Жан Виктор|Моро]] и [[Брюн, Гильом Мари Анн|Брюна]], Наполеон реорганизовал французскую армию как систему армейских корпусов, каждый из которых включал в себя пехоту, кавалерию и артиллерию и был способен действовать самостоятельно{{sfn|Wars|2006|p=269}}. Главная императорская квартира, руководимая [[Бертье, Луи Александр|Бертье]] и [[Дюрок, Жерар|Дюроком]], обеспечивала единое управление армией, собирала и систематизировала разведывательные данные, помогала Наполеону готовить планы и рассылала приказы войскам{{sfn|Wars|2006|p=329ff}}{{sfn|Wars|2006|p=600—601}}. Отдавая предпочтение наступлению перед обороной, Наполеон сокрушал противника за счёт быстрого сосредоточения своих сил на направлении главного удара{{sfn|Wars|2006|p=375}}{{sfn|Левицкий|1938|с=260}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=804}}.
При анализе наполеоновской стратегии «Словарь Наполеона» приводит его собственные слова: «Если кажется, что я всегда ко всему подготовлен, то это объясняется тем, что раньше, чем что-либо предпринять, я долго размышлял уже прежде; я предвидел то, что может произойти. Вовсе не гений внезапно и таинственно открывает мне, что именно мне должно говорить и делать при обстоятельствах, кажущихся неожиданными для других, — но мне открывает это моё рассуждение и размышление»{{sfn|Тарле|1959|с=27—28}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=804}}.<!--Излишняя самоуверенность. Ученики побили учителя.-->
Военные достижения Наполеона наложили отпечаток на военную и общественную мысль последующего столетия. Как показывает Ч. Исдейл, в [[Австро-прусско-итальянская война|1866]], [[Франко-прусская война|1870]], [[Первая мировая война|1914]] годах народы отправлялись в бой с памятью о Наполеоне и мыслью о том, что исход войны будет определён победой в одном генеральном сражении. [[План Шлиффена]] был лишь помпезной реализацией наполеоновского обходного манёвра ({{lang-fr|manoeuvre sur les derrières}}). За парадной стороной войны, которую стали ассоциировать с блестящими мундирами и бравурными маршами, постепенно забылись связанные с ней страдания. Между тем, с учётом тогдашнего состояния медицины вызванные боевыми действиями ранения и болезни причиняли огромные бедствия. Жертвами наполеоновских войн стали по самой меньшей мере 5 млн человек — военных и гражданских лиц{{sfn|Wars|2006|p=xvii—xviii}}.
=== Потомство ===
Как отмечает Э. Робертс, ирония судьбы состоит в том, что хотя Наполеон развёлся с Жозефиной, чтобы дать жизнь законному наследнику своего трона, впоследствии именно её [[Наполеон III|внук]] стал императором Франции. Потомки Жозефины царствуют в [[Список королей Бельгии|Бельгии]], [[Список королей Дании|Дании]], [[Список королей Швеции|Швеции]], [[Список королей Норвегии|Норвегии]] и [[Список правителей Люксембурга|Люксембурге]]. Прямые потомки Наполеона не царствуют нигде{{sfn|Roberts|2014|p=537}}. Единственный законный сын Наполеона, также [[Наполеон II|Наполеон]], умер молодым, не оставив детей. Из внебрачных отпрысков Бонапарта «Словарь Наполеона» упоминает только двоих — [[Колонна-Валевский, Александр|Александра Валевского]] и [[Леон, Шарль|Шарля Леона]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=380}}, но есть свидетельства и о других<ref>{{cite web|author=Sabitzer W.|title=Der „Napoléonide“|url=http://www.bmi.gv.at/cms/BMI_OeffentlicheSicherheit/2010/11_12/files/RECHTSGESCHICHTE.pdf|publisher=Öffentliche Sicherheit. Das Magazin des Innenministeriums (Österreich)|lang=de|access-date=2017-03-24|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923193017/http://www.bmi.gv.at/cms/BMI_OeffentlicheSicherheit/2010/11_12/files/RECHTSGESCHICHTE.pdf|url-status=live}}</ref>. Род Колонна-Валевских продолжается по сей день<ref>{{cite web|title=La Famille Colonna Walewski (branche française)|url=http://www.walewski.org/accueil.htm|lang=fr|access-date=2017-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170507104804/http://www.walewski.org/accueil.htm|archive-date=2017-05-07|url-status=dead}}</ref>.
=== Сочинения ===
Перу Наполеона принадлежат несколько ранних работ различных жанров, проникнутых юношеским максимализмом и революционными настроениями («Письмо к Маттео Буттафуоко», «История Корсики»{{sfn|Roberts|2014|p=34}}, «Диалог о любви»{{sfn|Roberts|2014|p=35}}, «Ужин в Бокере», «[[Клиссон и Евгения]]» и другие){{sfn|Манфред|1987|с=28}}. Им написано и продиктовано также огромное количество писем (из которых сохранилось более 40 тысяч){{sfn|Édition de la correspondance}}.
В поздние годы в ссылке на Святой Елене, стремясь создать положительную легенду о своих намерениях и их выполнении, Наполеон продиктовал воспоминания об осаде Тулона, Вандемьерском мятеже, Итальянской кампании и Египетском походе, битве при Маренго, ссылке на остров Эльба, периоде Ста дней, а также описания кампаний [[Гай Юлий Цезарь|Цезаря]], [[Тюренн, Анри де Ла Тур д’Овернь|Тюренна]] и [[Фридрих II (король Пруссии)|Фридриха]]<ref>{{книга|заглавие=Correspondance de Napoléon I<sup>er</sup>: publiée par ordre de l'empereur Napoléon III|издание=32 t|место={{P.}}|издательство=Imprimerie Impériale|год=1858—1869|ref=Correspondance}}, t. XXIX—XXXII</ref>.
Письма и поздние произведения его были изданы в 32 томах в 1858—1869 годах по приказу Наполеона III. Часть писем тогда не была издана, некоторые были по разным причинам отредактированы. Новое полное издание писем Наполеона в 15 томах выполнено «[[Фонд Наполеона|Фондом Наполеона]]» в 2004—2018 годах{{sfn|Édition de la correspondance}}. Публикация полного критического издания писем Наполеона позволила историкам по-новому взглянуть на него и его эпоху{{sfn|Broers|2014|p=23}}.
На русском языке изданы роман «Клиссон и Евгения»<ref>{{cite web|url=http://os.colta.ru/society/projects/193/details/5778/|title=По-русски выходит роман Наполеона|author=|publisher=os.colta.ru|lang=ru|access-date=2017-03-24|archive-date=2017-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007135756/http://os.colta.ru/society/projects/193/details/5778|url-status=live}}</ref>, «Ужин в Бокере»<ref>{{книга|автор=Бонапарт Н.|заглавие=Ужин в Бокере|ссылка=http://www.museum.ru/museum/1812/library/Napoleon/supper.txt|издание=Французский ежегодник. 1986|место={{М.}}|издательство=Наука|год=1988|страниц=|archive-date=2008-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080621034757/http://www.museum.ru/museum/1812/Library/Napoleon/supper.txt}}</ref>, часть поздних произведений<ref>{{книга|автор=Бонапарт Н.|заглавие=О военном искусстве. Избранные произведения.|издательство=Эксмо|год=2003|серия=Антология мысли|страниц=800|isbn=5-699-03899-X}}</ref> и некоторые письма<ref>{{книга|автор=Бонапарт Н.|заглавие=Письма к Жозефине|место={{М.}}|издательство=Захаров|год=2011|страниц=304|isbn=978-5-8159-1068-3}}</ref>.
=== Легенда ===
=== Алегенда ===
[[Файл:Tuileries vers 1860 (cropped).jpg|thumb|left|[[Тюильри]] между [[Арка на площади Каррузель|двумя]] [[Триумфальная арка (Париж)|арками]]. Около 1860 года]]
[[Файл:Caricature gillray plumpudding.jpg|thumb|Наполеон и [[Питт, Уильям Младший|Питт]] делят мир. Худ. [[Гилрей, Джеймс|Джеймс Гилрей]] (1805)]]
Наполеоновская легенда родилась не на Святой Елене. Бонапарт последовательно создавал её через газеты (сначала боевые листки Итальянской армии, а затем официальные парижские издания), памятные медали, бюллетени Великой армии, картины [[Давид, Жак-Луи|Давида]] и [[Гро, Антуан Жан|Гро]], [[Арка на площади Каррузель|Триумфальную арку]] и [[Вандомская колонна|колонну Побед]]{{sfn|Wars|2006|p=26}}{{sfn|Тюлар||с=344}}. На протяжении своей карьеры Наполеон показал удивительную способность выдавать плохие новости за хорошие, а хорошие за триумф{{sfn|Roberts|2014|p=92}}. «Если нужно охарактеризовать гений Наполеона одним словом, то это слово — „пропаганда“. В этом отношении Наполеон был человеком XX века. Он сам создал себе образ — [[двууголка]], серый [[сюртук]], рука между пуговицами»{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=380}}. Однако решающую роль в возникновении «золотой легенды» о Наполеоне сыграли его солдаты, оставшиеся без дела после завершения наполеоновских войн и с тоской вспоминавшие о Первой империи и своём «маленьком капрале»{{sfn|Тюлар||с=345}}.
Наполеон илегенда Иԥшьоу Елена лыдгьылбжьахаҿы акәӡам иахьаԥҵахаз. Бонапарт уи шьаҿа-шьаҿала иаԥиҵон агазеҭқәа (раԥхьа Италиатәи ар реибашьратә бӷьыц, анаҩс иофицаилтәу Парижтәи аҭыжьырҭақәа), агәалашәаратә медалқәа, Ар Ду абиуллетеньқәа, Давиди Грои рсахьақәа, Атриумфалтә аркеи Аиааирақәа рколоннеи рыла. Наполеон иусура иалагӡаны иааџьоушьаратәы ибзианы илшеит ажәабжь бааԥсқәа ибзиоушәа, насгьы ибзиоу ажәабжьқәа итриумфушәа раарԥшра. «Наполеон иҟазара ажәак ала ааурԥшырц уҭахызар, уи ажәа — «апропоганда» ауп. Уи аганахьала Наполеон XX ашәышықәсақәа ирыҵанакуаз уаҩын. Иара ихала ихаҿсахьа аԥиҵеит — «ҩ-тәыҩак» змоу ахылԥа, асиуртук цәыш, инапы ҩ-ҳәынҵәрак ирыбжьакын». Аха Наполеон изку «ахьтәы легенда» аԥҵараҿы ихадароу ароль назыгӡаз Наполеон иеибашьрақәа анынҵәа усда иаанхаз, Актәи аимпериеи «ркапрал хәыҷи» игәхьааганы изгәалашәоз Наполеон исолдатцәа ракәын. <!--Практический смысл легенды. Не поддерживал военные инновации.-->
Впрочем, как показал [[Тюлар, Жан|Ж. Тюлар]], не только Наполеон работал на складывание своей легенды, но и его противники. Золотой легенде противостояла чёрная. Для английских карикатуристов ([[Крукшанк, Джордж|Крукшанка]], [[Гилрей, Джеймс|Гилрея]], [[Вудворд, Джордж Моутард|Вудворда]], [[Роулендсон, Томас|Роулендсона]]) Наполеон был излюбленным персонажем — в ранние годы тощим ({{lang-en|Boney}}), а в поздние толстым ({{lang-en|Fleshy}}) коротышкой-выскочкой<ref>{{книга|автор=Tulard J.|заглавие=L'Anti-Napoléon. La Légende noire de l'Empereur|издательство=René Julliard|год=1965|allpages=260|pages=38}}</ref>. В 1813 году французы, у которых стали призывать в армию 16-летних сыновей, прозвали Наполеона людоедом{{sfn|Тюлар||с=321}}. В России и Испании духовенство представляло Наполеона воплощением [[Антихрист]]а{{sfn|Ливен|2012|с=111}}{{sfn|Dwyer|2013|p=441}}.
Ж. Тиулар ишааирԥшыз ала, Наполеон ида алегенда аԥҵара аус адырулон иара иаӷацәагьы. Ахьтәы легенда иаҿагылан алегенда еиқәаҵәа. Англыз акарикатураҭыхыҩцәа (Крукшанк, Гилреи, Вудворд, Роулендсон) уамашжәа бзиа ирбон Наполеон ихаҿсахьа аарԥра — заатәи ашәышықәсақәа рзы ??? (англ. Boney), ихьшәоу ашықәсқәа рзы ??? (англ. Fleshy). 1813 шықәсазы афранцызцәа 16-шықәса зхыҵуа рԥацәа арра ирыԥхьо ианалага, Наполеон ауаҩжьыфаҩ ҳәа изырҳәо иалагеит. Урыстәылеи Испаниеи рҿы адинмаҵзуҩцәа Наполеон Антихрист иеиԥш дырбон.
== Отражение в культуре, науке, технике и искусстве ==
{{Main|Образ Наполеона в культуре}}
=== В историографии ===
=== Аҭоурыхҭҵаараҿы ===
Количество исторических исследований о Наполеоне Бонапарте исчисляется десятками и сотнями тысяч{{ref+|Согласно «Словарю Наполеона», всего три автора предпринимали попытки составить полную наполеоновскую библиографию: Ломброзо (1896), Кирхайзен (1902 и 1912) и Давуа (1910). Уже Кирхайзен писал, что в его библиографии перечислены 70 тысяч книг и статей о Наполеоне{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=222}}.|К}}. При этом, как заметил [[Гейл, Питер|Питер Гейл]], каждое поколение пишет про своего собственного Наполеона. До Второй мировой войны для наполеоновской историографии были характерны три точки зрения, сменявшие друг друга. Наиболее ранние авторы стремились подчеркнуть в Бонапарте его «сверхчеловеческие» способности и необычную энергию, уникальность для человеческой истории, часто занимали крайне апологетическую или очень критическую позицию ([[Лас Каз, Эммануэль Огюстен де|Лас Каз]], [[Биньон, Луи Пьер Эдуард|Биньон]], [[Сталь, Анна де|де Сталь]], [[Арндт, Эрнст Мориц|Арндт]], [[Генц, Фридрих фон|Генц]], [[Хэзлитт, Уильям|Хэзлитт]], [[Скотт, Вальтер|Скотт]] и др.). Представители второй точки зрения пытались приспособить выводы о Наполеоне к текущей ситуации, извлечь «исторические уроки» из его деяний, превращая образ Бонапарта в орудие политической борьбы ([[Оссонвиль, Жозеф д'|д’Оссонвиль]], [[Минье, Франсуа|Минье]], [[Мишле, Жюль|Мишле]], [[Тьер, Адольф|Тьер]], [[Кинэ, Эдгар|Кинэ]], [[Ланфре, Пьер|Ланфре]], [[Тэн, Ипполит|Тэн]], [[Уссе, Анри|Уссе]], [[Вандаль, Альбер|Вандаль]] и др.). Наконец, исследователи «третьей волны» искали «большую идею» в целях и достижениях Наполеона, на основе которой можно было бы понять его самого и его эпоху ([[Сорель, Альбер|Сорель]], [[Массон, Фредерик|Массон]], [[Буржуа, Эмиль|Буржуа]], [[Дрио, Эдуар|Дрио]], [[Дюнан, Марсель|Дюнан]] и др.){{ref+|Выражаясь современными терминами, исследователи «третьей волны» пытались нащупать ключевую «[[Геополитика|геополитическую]] идею», которая стояла за действиями Наполеона. Так, Сорель считал такой идеей стремление закрепить на длительный срок «естественные границы» Франции. Согласно Буржуа, Наполеон преследовал цель по завоеванию Востока. Дрио доказывал, что образцом для Наполеона была Римская империя{{sfn|Ellis|2014|p=224ff}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=956}}.|К}}{{sfn|Ellis|2014|p=189}}{{sfn|Roberts|2014|loc=Introduction}}.
Наполеон Бонапарт изку аҭоурыхтә ҭҵаарақәа рхыԥхьаӡара шә-нызқь иреиҳауп: Ref+. [[Питер Геил]] ишазгәеиҭаз ала, абиԥарақәа зегьы рхатәы Наполеон изкны ирыҩуеит. Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра ҟалаанӡа Наполеон иҭоурыхҭҵаара иазҷыдаран зҽызыԥсахуаз х-гәаанагарак. Еиҳа изаатәиу авторцәа Бонапарт ианихцәажәоз иара илаз зеиԥшыҟамыз илшарақәеи имчхареи, аҭоурых азы иуникалреи инаҵшьны иазгәарҭарц иашьҭан, лассы-лассы даара апологетикатә ма акритикатә позициа ааныркылон ([[Лас Каз]], [[Биньон]], [[де Сталь]], [[Арндт]], [[Генц]], [[Хезлитт]], [[Скотт]] уб. иҵ.). Аҩбатәи агәаанагара ахаҭарнакцәа Наполеон изку алкаақәа усҟантәи аҭагылазаашьа иақәдыршәарц, иара иусура «аҭоурыхтә урокқәа» рылырхырц, Бонапарт ихаҿсахьа аполитикатә қәԥара иамыруганы иҟарҵарц рҽазыршәон ([[д' Оссонвиль]], [[Минье]], [[Мишле]], [[Тьер]], [[Кине]], [[Ланфре]], [[Тен]], [[Уссе]], [[Вандаль]] уб. иҵ.).«Ахԥатәи ацәқәырԥа» аҭҵааҩцәа Наполеон ихықәкқәеи иеихьӡарақәеи рҿы «аидеиа ду» иашьҭан, уи шьаҭас иҟаҵаны иара иахаҭеи иепохеи еилукааратәы иҟаларц азы ([[Сорель]], [[Массон]], [[Буржуа]], [[Дрио]], [[Диунан]] уҳәа егь.).
Послевоенные исследователи уделяют большее внимание не личности Наполеона и его действиям, а исследованию более широкого круга тем, относящихся к его времени, включая особенности режима его власти{{sfn|Ellis|2014|p=190}}.
Аибашьра ашьҭахьтәи аҭҵааҩцәа Наполеон ихаҭареи ирҿиарақәеи ракәӡам еиҳа ахшыҩзышьҭра ззырҭо, дара хықәкыс ирымоу иара иаамҭа иаҵанакуа атемақәа, имчра арежим аҷыдарақәагьы налаҵаны, еиҳа инарҭбааны рыҭҵаара ауп.
=== В других науках ===
В 1804 году в честь Наполеона был назван [[Род (биология)|род]] деревьев {{btname|[[Napoleonaea]]|[[P.Beauv.]]}}, входящий в семейство [[Лецитисовые]]. Особенностью этих [[африка]]нских деревьев является то, что их [[Цветок|цветки]] лишены [[лепесток|лепестков]], но имеют три круга стерильных [[тычинка|тычинок]], образующих [[венчик]]овидную структуру<ref>{{книга|ссылка=https://books.google.com/books?id=kaN-hLL-3qEC|автор=Quattrocchi U.|заглавие=CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology|издательство=CRC Press|год=1999|isbn=978-0-8493-2677-6|allpages=2270|pages=1766}}</ref>.
=== '''Егьырҭ аҭҵаарадыррақәа рҿы''' ===
1804 шықәсазы Наполеон ихьӡ ахҵан [[Лецитис]] аҭаацәара иаҵанакуа аҵлақәа Ашаблон [[рыжәла]]. Арҭ [[африкатәи]] аҵлақәа ирызҷыдароуп [[рышәҭқәа]] [[ашәҭыцқәа]] ахьрымам, аха [[агәыргьын еиԥшу]] аструктура шьақәзыргыло истерилтәу [[х-ҳәрацк]] гьежьқәа ахьрымоу.
=== В искусстве ===
=== Аҟазараҿы ===
[[Файл:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|thumb|150px|left|[[Наполеон на императорском троне|Наполеон аимператор итәарҭаҿы]]. [[Энгр, Жан Огюст Доминик|Енгр]] (1806)]]
[[Файл:Colonne Vendôme (1).jpg|thumb|150px|[[Вандомская колонна|Аиааирақәа рколонна]]]]
Образ Наполеона получил широкое отражение в различных видах искусства — живописи, литературе, музыке, кино, монументальном искусстве. В музыке ему были посвящены произведения [[Бетховен]]а (автор позднее убрал такое посвящение из своей [[Симфония № 3 (Бетховен)|Третьей симфонии]] после случившейся коронации Наполеона), [[Берлиоз, Гектор|Берлиоза]], [[Шёнберг, Арнольд|Шёнберга]], [[Шуман, Роберт|Шумана]]. Многие известные писатели обращались к личности и деяниям Наполеона ([[Достоевский]] и [[Толстой, Лев Николаевич|Толстой]], [[Харди, Томас|Харди]], [[Конан Дойль]], [[Киплинг]], [[Эмерсон, Ральф Уолдо|Эмерсон]] и другие). Кинематографисты самых разных идеологий и направлений отдали дань наполеоновской тематике: «[[Наполеон (фильм, 1927)|Наполеон]]» (Франция, 1927), «[[Майское поле (фильм)|Майское поле]]» ([[Италия]], 1935), «[[Кольберг (фильм)|Кольберг]]» ([[Третий Рейх|Германия]], 1944), «[[Кутузов (фильм)|Кутузов]]» ([[СССР]], 1943), «[[Пепел (фильм)|Пепел]]» ([[ПНР]], 1968), «[[Ватерлоо (фильм)|Ватерлоо]]» (Италия — СССР, 1970){{sfn|Тюлар||с=348—349}}; [[Кубрик, Стэнли#«Наполеон»|проект «Наполеон»]] [[Кубрик, Стэнли|Кубрика]] так и остался не реализованным, но по сей день вызывает живой интерес<ref>{{книга|ссылка=https://www.taschen.com/pages/en/catalogue/film/all/04973/facts.stanley_kubricks_napoleon_the_greatest_movie_never_made.htm|заглавие=Stanley Kubrick's Napoleon. The Greatest Movie Never Made|ответственный=Castle A.|год=2011|издательство=Taschen|allpages=1112|isbn=978-3836523356|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411220510/https://www.taschen.com/pages/en/catalogue/film/all/04973/facts.stanley_kubricks_napoleon_the_greatest_movie_never_made.htm}}</ref>. В ноябре 2023 года вышел в прокат [[Наполеон (фильм, 2023)|фильм «Наполеон»]] режиссёра [[Скотт, Ридли|Ридли Скотта]].
Наполеон ихаҿсахьа инарҭбааны иаарԥшуп еиуеиԥшым аҟазара хкқәа — аҿыханҵа, алитература, амузыка, акино, амонументалтә ҟазара рҿы. Амузыкаҿы иара изкын [[Бетховен, Лиудвиг ван|Бетховен]] (Наполеон императорс даныҟала ашьҭахь автор ирҿиамҭа [[«Ахԥатәи асимфониа»]] аҟынтәи Наполеон ихьӡ ықәигеит), [[Берлиоз]], [[Шенберг]], [[Шуман]] рырҿиамҭақәа. Еицырдыруа ашәҟәыҩҩцәа аӡәырҩы Наполеон ихаҭареи иусқәеи ирызкны ирыҩуан ([[Достоевски, Фиодор Михаил-иԥа|Достоевски]], [[Толстои, Лев Николаи-иԥа|Толстои]], [[Харди]], [[Конан Доиль]], [[Киплинг]], [[Емерсон]] уҳәа). Еиуеиԥшым аидеологиақәеи ахырхарҭақәеи ркинематографистцәа Наполеон изку атематика иазааҭгылеит: [[«Наполеон»]] (Франциа, 1927), [[«Лаҵарамзатәи адәы»]] ([[Италиа]], 1935), [[«Кольберг»]] ([[Германиа]], 1944), [[«Кутузов»]] ([[Асоветтә Социалисттә Республикақәа Реидгыла|СССР]], 1943), [[«Аццышә»]] ([[ПНР]], 1968), [[«Ватерлоо»]] (Италиа — СССР, 1970); [[Кубрик]] [[ипроект «Наполеон»]] ус инагӡамкәа иаанхеит, аха иахьа уажәраанӡа аинтерес ду узцәырнагоит. 2023 шықәса абҵарамзазы иҭыҵит арежиссиор [[Ридли Скотт]] [[ифильм «Наполеон»]].
=== В массовой культуре ===
=== Амассатә культураҿы ===
[[Файл:March of the Eagles.jpg|мини|272x272пкс|Обложка игры «[[March of the Eagles]]» с портретом Наполеона]]
Благодаря отличительным особенностям во внешности и манере поведения Наполеон является узнаваемым культурным персонажем. В частности, в [[Массовая культура|массовой культуре]] сложилось представление о малом росте Наполеона<ref>{{книга|автор=[[Нахимова, Елена Анатольевна|Нахимова Е. А.]]|заглавие=Прецедентные имена в массовой коммуникации|ссылка=https://scholar.google.ru/citations?user=XkkTdVsAAAAJ&hl=ru|место=Екатеринбург|год=2007|страниц=207|archive-date=2017-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321081259/https://scholar.google.ru/citations?user=XkkTdVsAAAAJ&hl=ru}}</ref>. Однако по разным источникам его рост составлял от 167 до 169 см{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=380}}{{sfn|Hindmarsh|2007|p=79}}<ref name="Lugli et al" /><ref name="nkj.ru">{{cite web|author=Мухлаева И.|url=https://www.nkj.ru/archive/articles/4212/|title=Наполеон. Несколько сакраментальных вопросов|website=[[Наука и жизнь]]|access-date=2019-05-22|archive-date=2019-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213005645/https://www.nkj.ru/archive/articles/4212/|url-status=live}}</ref><ref name="sg">{{cite web|author=Alisha Cherian|url=http://www.nlb.gov.sg/sure/wp-content/uploads/2014/05/WU110-FOF-1-Napolean-Bonaparte-May-2014.pdf|title=Fact or Fallacy?|lang=en|website=nlb.gov.sg|date=2014-05|access-date=2019-05-22|archive-date=2019-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020600/http://www.nlb.gov.sg/sure/wp-content/uploads/2014/05/WU110-FOF-1-Napolean-Bonaparte-May-2014.pdf|url-status=live}}</ref>, что для Франции того времени было ростом выше среднего<ref>{{книга|заглавие=Health and Welfare during Industrialization|ссылка=http://www.napoleon-series.org/research/abstract/population/vital/c_heights1.html|ответственный=R. H. Steckel, R. Floud|место=Chicago|издательство=University of Chicago|allpages=466|pages=175—177|год=1997|isbn=0-226-77156-3|archive-date=2017-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170124085449/http://www.napoleon-series.org/research/abstract/population/vital/c_heights1.html}}</ref><ref>{{cite web|author=Max Roser (2016).|title=Human Height|url=https://ourworldindata.org/human-height/|lang=en|access-date=2017-03-24|archive-date=2017-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170128041452/https://ourworldindata.org/human-height/|url-status=live}}</ref>. Другая точка зрения указывает на 157 см<ref name="nkj.ru" /><ref name="sg" /><ref>{{книга
| заглавие = The Cornhill Magazine
| ссылка = https://books.google.ru/books?id=MH5HAAAAYAAJ&q=Napoleon+height+157&dq=Napoleon+height+157&hl=ru&sa=X&ved=Napoleon+height+157
| ответственный = William Makepeace Thackeray
| издательство = Smith, Elder, 1899
| pages = 472
}}</ref><ref name="cm">{{книга
| автор = Jiří Malý, Jindřich Matiegka, Hynek J Pele, Artur Brožek, Vladislav Růžička, Česká akademie věd a uměmení
| заглавие = Die gleichwertigkeit der europäischen rassen und die wege zu ihrer vervollkommnung
| ссылка = https://books.google.ru/books?hl=ru&id=TI5gAAAAIAAJ&dq=Napoleon+157
| ответственный = {{nobr|Karel Weigner}}
| издательство = Tschechische akademie der wissenschaften und künste, in generalkommission Verlag Orbis a.-g.
| год = 1935
| страницы = 98
| страниц = 163
}}</ref>. Согласно «Словарю Наполеона», представление о его малом росте могло сложиться из-за того, что Наполеон, в отличие от своего окружения, носившего высокие шапки с плюмажем, надевал [[Шляпа Наполеона|небольшую скромную шляпу]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=380}}. Отталкиваясь от этого представления, немецкий психолог [[Адлер, Альфред|Альфред Адлер]] ввёл в обиход термин «[[комплекс Наполеона]]», согласно которому невысокие люди стремятся компенсировать ощущение своей неполноценности через излишнюю агрессивность и стремление к власти<ref>{{книга|автор=Whitley B., Kite M.|заглавие=The Psychology of Prejudice and Discrimination|ссылка=https://books.google.ru/books?id=mXSJEjl4uZYC|издательство=Cengage Learning|год=2009|pages=529|allpages=720|isbn=9780495811282}}</ref>.
Иҭеиҭыԥши ихымҩаԥгашьеи рҷыдарақәа ирыбзоураны Наполеон иаразнак еилукаауа культуратә персонажуп. [[Амассатә культураҿы]] Наполеон иоура маҷуп ҳәа агәаанагара шьақәгылеит. Аха еиуеиԥшым ахыҵхырҭақәа ишырҳәо ала иара иоура 167 см инаркны 169 см рҟынӡа инаӡон. Усҟантәи Франциа азы ас еиԥш иҟоу аура абжьаратәи аасҭа еиҳан. Даҽа гәаанагарак ала, 157 см аура акәын имаз. Наполеон икәша-мыкәша иҟаз зегьы аплиумаж змаз ахылԥа дуқәа рхан, аха иара ихаз [[ахылԥа хәыҷы]] акәын. «Наполеон ижәар» излаҳәо ала, иоура маҷын ҳәа агәаанагара ашьақәгылара убри иахҟьазар алшон. Ари агәаанагара шьаҭас иҟаҵаны анемец психолог [[Альфред Адлер]] ахархәара аиҭеит атермин [[«Наполеон икомплекс»]], уи иаанаго иҳаракым ауаа агрессиеи амчреи рыла рыбжамҽамра ахарҭәаара иашьҭоуп ҳәа ауп.
=== В филателии ===
=== Афилателиаҿы ===
Наполеоновская тематика («наполеоника») весьма популярна в филателистическом мире. Многие коллекционеры включают в «наполеонику» не только марки с изображением императора французов и памятников ему, но и знаки почтовой оплаты, а также другие филателистические материалы, прямо или косвенно посвящённые боевой биографии, государственной деятельности и личной жизни Наполеона, членам его семьи, любимым женщинам, соратникам и противникам, связанным с его именем мемориальным местам, ссылке на [[остров Святой Елены]]<ref>{{Cite web |url=http://www.philatelia.ru/bonapart/plots/?id=1 |title=Филателистический каталог ''Наполеон Бонапарт и его эпоха'' |access-date=2015-01-12 |archive-date=2015-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112205738/http://www.philatelia.ru/bonapart/plots/?id=1 |url-status=live }}</ref>.
Наполеон итематика («анаполеоника») афилателисттә дунеи аҿы акыр ирылаҵәаны иҟоуп. Аколлекционерцәа аӡәырҩы «наполеоника» иахырԥхьаӡалоит афранцызцәа римператор исахьа зну амаркақәеи абаҟақәеи рыдагьы, аԥошьҭатә шәатәы адыргақәагьы, иара убас Наполеон иеибашьратә биографиеи, иҳәынҭқарратә усуреи, ихатә ԥсҭазаареи, иҭаацәеи, бзиа иибоз аҳәсеи, ицнагаҩцәеи, иҿагылаҩцәеи, ихьӡ иадҳәалоу амемориалтә ҭыԥқәаеи, [[Иԥшьоу-Елена лыдгьылбжьахахь]] иахгареи ирызку егьырҭ афилателистикатә материалқәа.
=== В названиях кораблей (каронимика) ===
С 1796 года по 2020 год выявлено не менее 95 кораблей, связанных с именем императора французов<ref>Рычков С. Ю. [https://yandex.ru/search/?text=Бородинский%20музей%20«Invincible%20Napoleon»%3A%20память%20об%20участнике%20Бородинского%20сражения%20императоре%20Наполеоне%20I%20в%20названиях%20кораблей.%20К%20200-летию%20со%20дня%20смерти%20французского%20императора&lr=21646&clid=9582 «Invincible Napoleon»: память об участнике Бородинского сражения императоре Наполеоне I в названиях кораблей. К 200-летию со дня смерти императора французов. Научный доклад.] {{Wayback|url=https://yandex.ru/search/?text=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%20 |date=20220213161610 }} // Отечественная война 1812 года. Источники, памятники, проблемы. XXIV Международная научная конференция, Бородино, 7—9 сентября 2020 года.</ref>.
1796 шықәса инаркны 2020 шықәсанӡа иазгәаҭан афранцызцәа римператор ихьӡ иадҳәалоу 95-ӷба иреиҵамкәа.
== Примечания ==
'''Комментарии'''
{{примечания|group=К|2}}
'''Источники'''
{{примечания|3}}
== Литература ==
{{main|Наполеоновская библиография}}
{{refbegin|2}}
;На русском языке
* {{книга|автор=Исдейл Ч.|заглавие=Наполеоновские войны|ссылка=|место=Ростов н/Д|издательство=[[Феникс (издательство)|Феникс]]|год=1997|страниц=544|isbn=5-85880-473-X|ref=Исдейл}}
* {{книга|автор=[[Ленц, Тьерри|Ленц Т.]]|заглавие=Наполеон: «Моя цель была великой»|место={{М.}}|издательство=[[Астрель]]|год=2003|страниц=160|isbn=5-271-06827-7|ref=Ленц}}
* {{книга|автор=[[Левицкий, Николай Арсеньевич|Левицкий Н. А.]]|заглавие=Полководческое искусство Наполеона|место={{М.}}|издательство=[[Воениздат]]|год=1938|страниц=280|ref=Левицкий}}
* {{книга|автор=[[Ливен, Доминик|Ливен Д.]]|заглавие=Россия против Наполеона: борьба за Европу, 1807—1814|ссылка=http://ria.ru/1812_liven/20121003/765207105.html|место={{М.}}|издательство=[[РОССПЭН]]|год=2012|страниц=679|isbn=978-5-8243-1583-7|ref=Ливен}}
* {{книга|автор=[[Манфред, Альберт Захарович|Манфред А. З.]]|заглавие=Наполеон Бонапарт|место={{М.}}|издательство=[[Мысль (московское издательство)|Мысль]]|год=1987|страниц=735|ref=Манфред}}
* {{книга|автор=[[Тарле, Евгений Викторович|Тарле Е. В.]]|заглавие=Наполеон // Собрание сочинений: в 12 томах|ссылка=http://www.museum.ru/1812/library/tarle/index.html|место={{М.}}|издательство=Издательство АН СССР|год=1959|том=7|страницы=13—433|ref=Тарле}}
* {{книга|автор=[[Тюлар, Жан|Тюлар Ж.]]|заглавие=Наполеон, или Миф о «спасителе»|место={{М.}}|издательство=[[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]]|страниц=362|isbn=978-5-235-03157-9|ref=Тюлар}} — 1-е изд., 1996, — 2-е изд., 1997, — 3-е изд., 2009., — 4-е изд., 2012.
* {{книга|автор= [[Чандлер, Дэвид|Чандлер Д.]]|заглавие=Военные кампании Наполеона. Триумф и трагедия завоевателя|место={{М.}}|издательство=[[Центрполиграф]]|год=2011|страниц=927|isbn=978-5-227-02457-2|ref=Чандлер}}
* {{БРЭ|автор=[[Черкасов, Пётр Петрович|П. П. Черкасов]]|2=22|3=25|статья=Наполеон I|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/2248440|архив=https://web.archive.org/web/20230206065456/https://old.bigenc.ru/world_history/text/2248440|архив дата=2023-02-06}}
;На английском языке
* {{книга|автор=Broers M.|заглавие=Napoleon. Volume 1. Soldier of Destiny, 1769–1805|ссылка=https://books.google.ru/books?id=v07tAgAAQBAJ|издательство=[[Faber and Faber]]|год=2014|allpages=608|isbn=978-0-571-27344-7|ref=Broers}}
* {{книга|автор=Dwyer Ph.|заглавие=Citizen Emperor: Napoleon in Power|ссылка=https://books.google.ru/books?id=EeuIAgAAQBAJ|издательство=[[Bloomsbury]]|год=2013|allpages=799|ref=Dwyer|isbn=978-0-300-16243-1}}
* {{книга|автор=Ellis G.|заглавие=Napoleon (Profiles In Power)|ссылка=https://books.google.ru/books?id=8lnJAwAAQBAJ|издательство=[[Routledge]]|год=2014|allpages=237|isbn=9781317874706|ref=Ellis}}
* {{книга|заглавие=The encyclopedia of the French revolutionary and Napoleonic Wars: a political, social, and military history|ссылка=https://books.google.ru/books?id=eYIRAQAAMAAJ|ответственный=Gregory Fremont-Barnes|издательство=[[ABC-CLIO]]|год=2006|allpages=1213|isbn=978-18510-96466|ref=Wars}}
* {{книга|автор=Englund S.|заглавие=Napoleon: A Political Life|ссылка=https://books.google.ru/books?id=7_q6b24_hXAC|издательство=[[Simon and Schuster]]|год=2010|allpages=592|isbn=978-1-439-13107-7|ref=Englund}}
* {{книга|заглавие=Europe 1789 to 1914: encyclopedia of the age of industry and empire|ссылка=https://books.google.ru/books?id=SAgZAQAAIAAJ|ответственный=J. M. Merriman, J. M. Winter|издательство=[[Charles Scribner's Sons]]|год=2006|allpages=2803|ref=Europe}}
* {{книга|автор=Fremont-Barnes G.|заглавие=Napoleon Bonaparte.|ссылка=https://books.google.ru/books?id=s6ZzILHp-jEC&hl|место=Oxford|издательство=Osprey Publishing Ltd|год=2010|allpages=64|isbn=978-1-84603-458-9|ref=Fremont-Barnes|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020135544/https://books.google.ru/books?id=s6ZzILHp-jEC&hl|archive-date=2014-10-20}}
* {{книга|автор= {{iw|Гениффей, Патрис|Gueniffey P.|fr|Patrice Gueniffey}}|заглавие= Bonaparte: 1769–1802|ссылка= https://books.google.ru/books?id=J9noCAAAQBAJ|место= [[Кембридж (Массачусетс)|Cambridge, Massachusetts]]|издательство= [[The Belknap Press]]|год= 2015|allpages= 1008|isbn= 978-0-674-36835-4|ref=Gueniffey}}
* {{книга|автор=Hindmarsh J. T.|заглавие=The Death of Napoleon: The Last Campaign|ссылка=https://books.google.com/books?id=eVf7VLfYqWwC|место=Bloomington|издательство=Xlibris|allpages=107|год=2007|isbn=978-1-46531-508-3|ref=Hindmarsh}}
* {{книга|автор=[[Лефевр, Жорж|Lefebvre G.]]|заглавие=Napoleon|место={{L.}}, {{N. Y.}}|издательство=[[Routledge]]|год=2011|allpages=597|isbn=978-0-415-61009-4|ref=Lefebvre}}
* {{книга|автор=[[Робертс, Эндрю (историк)|Roberts A.]]|заглавие=Napoleon the Great|ссылка=https://books.google.ru/books?id=KA8-BAAAQBAJ|издательство=Penguin|год=2014|allpages=976|isbn=978-0-241-01919-1|ref=Roberts}} = {{книга|автор=Roberts A.|заглавие=Napoleon: A Life|ссылка=https://books.google.ru/books?id=rjVBAwAAQBAJ|издательство=Penguin|год=2014|allpages=976|isbn=978-0-698-17628-7}}
* {{статья|автор=Wilson, J.|заглавие=Dr. Archibald Arnott: Surgeon to the 20th Foot and Physician to Napoleon|издание=[[British Medical Journal]]|год=1975|месяц=8|число=2|doi=10.1136/bmj.3.5978.293|ref=Wilson|язык=en |issn=0959-8138}}
;На французском языке
* {{книга|заглавие=Dictionnaire Napoléon|ссылка=|ответственный=Jean Tulard|место={{P.}}|издательство=Fayard|год=1999|том=1|allpages=977|isbn=978-2-213-60485-5|ref=Dictionnaire}}; Т. 2. — 1000 p.
* {{книга|автор=Lentz T.|заглавие=Le Grand Consulat: 1799—1804|ссылка=|издательство=Pluriel|год=2014|allpages=909|isbn=978-2-818-50394-2|ref=Lentz}}
* {{книга|автор=Lentz T.|заглавие=Nouvelle histoire du premier empire: Napoléon et la conquête de l'Europe, 1804—1810|ссылка=|издательство=Fayard|год=2002|allpages=607|isbn=978-2-213-61387-1|ref=Lentz}}
* {{книга|автор=Lentz T.|заглавие=Nouvelle histoire du premier empire: L'effondrement du système napoléonien, 1810—1814|ссылка=|место={{P.}}|издательство=Fayard|год=2004|allpages=681|isbn=978-2-213-61944-6|ref=Lentz}}
* {{книга|автор=Lentz T.|заглавие=Nouvelle histoire du Premier Empire: Les Cent-Jours, 1815|издательство=Fayard|год=2010|allpages=599|isbn=978-2-213-63808-9|ref=Lentz}}
* {{книга|автор=Tulard J., Garros L.|заглавие=Itinéraire de Napoléon au jour le jour, 1769-1821; nouvelle édition revue et corrigée par Jean Tulard et Jacques Jourquin|ссылка=https://ahrf.revues.org/1965|место={{P.}}|издательство=[[Tallandier]]|серия=Bibliothèque napoléonienne|год=2002|allpages=666|isbn=2-84734-016-5|ref=Itinéraire}} — Биография Наполеона в датах
{{refend}}
== Ссылки ==
{{Навигация
|Проект = Наполеоновские войны
}}
* {{ВТ-ВЭ|Наполеон I Великий|том=16|страницы=529–538|ref=Военная энциклопедия}}
* {{cite web|url=http://www.napoleon.org/|title=Napoleon.org|publisher=Официальный сайт «Фонда Наполеона»|description=Организация, содействующая исследованиям по наполеоновской тематике|access-date=2017-03-24}}{{ref|en}}{{ref|fr}}
* {{cite web|url=http://fondationnapoleon.org/activites-et-services/histoire/la-correspondance-de-napoleon/|title=Édition de la correspondance de Napoléon I<sup>er</sup>|lang=fr|access-date=2017-03-24|ref=Édition de la correspondance}}
* {{cite web|url=http://bonapartnapoleon.ru/|title=Энциклопедия «Наполеон Бонапарт»|publisher=BonapartNapoleon.Ru|access-date=2017-03-24|archive-url=https://www.webcitation.org/6IvD0iwaw?url=http://bonapartnapoleon.ru/|archive-date=2013-08-16|lang=ru|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://www.museum.ru/museum/1812/Library/laskas/laskas.txt|title=Максимы и мысли узника Святой Елены|lang=ru|access-date=2017-03-24}}
* {{cite web|url=http://www.museum.ru/1812/library/Napoleon1/index.html|title=Завещание Наполеона|lang=ru|access-date=2017-30-24}}
* [https://www.napoleonica.org/fr/collections/correspondance/search?page=0&pageSize=20 Письма Наполеона] на napoleonica.org — более 40,5 тысяч писем в открытом доступе, 2024.
{{Внешние ссылки}}
{{Наполеон I}}
{{Великая армия в 1805 году}}
{{Короли и императоры Франции}}
{{Монархи Германии}}
{{Избранная статья|Госдеятели|Военный}}
{{Статья года|2017}}
[[Категория:Свергнутые монархи]]
[[Категория:Монархи, отрёкшиеся от престола]]
[[Категория:Военачальники Франции]]
[[Категория:Императоры Франции]]
[[Категория:Римские короли]]
[[Категория:Короли Италии]]
[[Категория:Наполеоновские войны]]
[[Категория:Люди Великой французской революции по алфавиту]]
[[Категория:История XVIII века]]
[[Категория:История XIX века]]
[[Категория:Наполеон I| ]]
[[Категория:Члены Французской академии наук]]
[[Категория:Умершие от рака желудка]]
[[Категория:Вандалы (преступники)]]
[[Категория:Отлучённые от церкви]]
[[Категория:Монархи Европы XIX века]]
[[Категория:Сосланные в Средиземноморье]]
[[Категория:Исторические персонажи романа «Война и мир»]]
c10bg5kjxpynld2pqsc4s5rilgv0l3z
163640
163639
2026-04-13T21:08:01Z
Сариа
24723
163640
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка аполитик|ахатәы хьӡы=Napulione Buonaparte,
Napoleone di Buonaparte|аира арыцхә=нанҳәамза 15, 1769 ш.|аԥсра арыцхә=лаҵарамза 5, 1821 ш.|аԥсра зыхҟьаз=аца акьыба|атәылауаҩра=Франциа|аԥҳәыс=Жозефина Богарне (1796 ш.–1809 ш.),
Мария-Луиза Австрийская (1810 ш.–1821 ш.)|ацынхаҩы=Мария Валевская,
Полин Фуре,
Emilie Kraus von Wolfsberg,
Elisabeth de Vaudey,
Элеонора Денюэль де ла Плень,
Джузеппина Грассини,
Альбина де Монтолон|ани аби=Летиция Рамолино,
Карло Буонапарте|ахәыҷқәа=Наполеон II,
Шарль Леон,
Александр Жозеф Флориан Колонна-Валевский,
Ойген Мегерле фон Мюльфельд,
Жюль Бартелеми Сен-Илер|ауацәа=Элиза Бонапарт, Людовик I Бонапарт, Каролина Бонапарт, Полина Бонапарт, Жозеф Бонапарт , Люсьен Бонапарт , Жером Бонапарт и безымянная дочь, Бонапарте (ашьцәеи аиаҳәшьцәеи), Камилло Боргезе (брат мужа или жены), Стефания Богарне (приёмная дочь), Евгений Богарне (приёмный сын), Наполеон III (племянник)|анхарҭа=остров Святой Елены (1815 ш.–1821 ш.), Аяччо (1769 ш.–1779 ш.), Париж (1792 ш.–1814 ш.)и Эльба (1814 ш.–1815 ш.)|алма-матер=Военная школа|аусура=аполитик,
аҳәынҭқарратә усзуҩы,
афицар,
арҿиамҭақәа реизгаҩ,
аимператор,
асуверен,
арратә активист,
ар рԥыза,
аҳ,
ар рфицар|адин=акатоликра адеизм|анашьамҭақәа=кавалер ордена Слона
орден Вюртембергской короны
орден Верности
орден Серафимов
орден Людвига|абызшәақәа=Афранцыз бызшәа,
корсиканский язык|аԥсыжра аҭыԥ=Собор Святого Людовика Дома Инвалидови Долина Могилы|ахьӡ=Наполеон Бонапарт|афото=Andrea Appiani, , Kaiserliche Schatzkammer Wien - Napoleon I. Bonaparte (1769-1821) als König von Italien - GG 2346 - Kunsthistorisches Museum.jpg|анаԥынҵамҭа=Napoleon signature.svg}}
'''Наполео́н I Бонапа́рт''' ({{lang-fr|Napoléon Bonaparte}} {{IPA|[napoleˈɔ̃ bɔnɑˈpaʁt]}}, {{lang-co|Napulione Buonaparte}}, {{lang-it|Napoleone Buonaparte}}; [[15 августа]] [[1769 год|1769]], [[Аяччо]], [[Корсика]] — [[5 мая]] [[1821 год|1821]], [[Лонгвуд (остров Святой Елены)|Лонгвуд]], [[остров Святой Елены]]) — [[император французов]] ({{lang-fr|Empereur des Français}}) в 1804—1814 и 1815 годах, [[полководец]] и государственный деятель, заложивший основы современного [[Франция|французского государства]], один из наиболее выдающихся деятелей в истории [[Западный мир|Запада]]<ref name=":0">{{cite web|title=Napoleon I|url=https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I|publisher=Britannica|access-date=2017-05-29|lang=en|archive-date=2018-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112122322/https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I|url-status=live}}</ref>.
'''Наполеон I Бонапарт''' ({{lang-fr|Napoléon Bonaparte}}. [napoleˈɔ bɔnɑˈpaˈt], {{lang-co|Napulione Buonaparte}}, {{lang-it|Napoleone Buonaparte}}; [[нанҳәамза 15]], [[1769]], [[Аиаччо]], [[Корсика]] — [[лаҵарамза 5]], [[1821]], [[Лонгвуд]], [[Ацқьа Елена лыдгьылбжьаха]]) — [[афранцызцәа римператор]] ([[афр]]. Empereur des Français) 1804-1814, 1815 ашықәсқәа рзы, ҳаамҭазтәи [[афранцыз ҳәынҭқарра]] ашьаҭа зкыз [[ар рԥыза]], аҳәынҭқарратә усзуҩы, [[Мраҭашәара]] <ref name=":0" /> аҭоурых аҿы еиҳа иналукааша аусзуҩцәа дыруаӡәкуп.
Наполеоне Буонапарте (так на корсиканский манер он называл себя до 1796 года){{sfn|Чандлер|2011|с=31}} свою профессиональную военную службу начал в 1785 году в чине младшего лейтенанта артиллерии. В период [[Великая французская революция|Великой французской революции]] достиг чина [[Бригадный генерал|бригадного генерала]] после [[Осада Тулона|взятия Тулона]] 18 декабря 1793 года. При [[Директория (Франция)|Директории]] стал [[Дивизионный генерал|дивизионным генералом]] и командующим военными силами тыла после того, как сыграл ключевую роль в разгроме мятежа [[Вандемьерский мятеж|13 вандемьера]] 1795 года. 2 марта 1796 года был назначен командующим [[Первая Итальянская кампания|Итальянской армией]]. В 1798—1799 годах возглавлял военную [[Египетский поход|экспедицию в Египет]]{{переход|Военная карьера}}.
Наполеон Буонапарте (ус ихы иазиҳәон 1796 шықәсанӡа){{sfn|Чандлер|2011|с=31}} ипрофессионалтә арратә маҵзура хациркит 1785 шықәсазы артиллериа алеитенант еиҵбы ичын иманы. [[Афранцыз револиуциа Ду]] ашықәсқәа рзы, ԥхынҷкәын 18 1793 шықәсазы, Тулон анырга ашьҭахь [[абригадатә еинрал]] ичын иоуит. [[Вандемьер 13]] 1795 шықәсазтәи аҿагылара аилаԥыххаараҿы ихадоу ароль анынаигӡа ашьҭахь, Адиректориаҿы адивизиатә еинралс, иара убас атыл арратә мчрақәа ркомандаҟаҵаҩыс дҟалеит. Хәажәкырамза 2, 1796 шықәсазы [[Италиатәи ар]] ркомандаҟаҵаҩыс дҟаҵан. 1798-1799 ашықәсқәа рзы Египетҟа арратә експедициа напхгара аиҭон.
В ноябре 1799 года (18 [[брюмер]]а) произвёл [[переворот 18 брюмера|государственный переворот]] и стал [[Французский консулат|первым консулом]]. В последующие годы провёл ряд политических и административных реформ и постепенно достиг [[Диктатура|диктаторской власти]]{{переход|Консульство}}.
1799 шықәса абҵарамзазы ([[Бриумер]] 18) [[аҳәынҭқарратә еиҭакра]] ҟаиҵеит, [[раԥхьатәи консулны]] дҟалеит. Анаҩстәи ашықәсқәа рзы аполитикатәи административтәи реформақәа мҩаԥганы, хәыҷы-хәыҷла [[адиктатортә мчра]] аҟынӡа днаӡеит.
18 мая 1804 года был провозглашён [[Первая империя|императором]]. Победоносные [[Наполеоновские войны]], особенно [[Война третьей коалиции|австрийская кампания]] 1805 года, [[Война четвёртой коалиции|прусская и польская кампании]] 1806—1807 годов, [[Война пятой коалиции|австрийская кампания]] 1809 года способствовали превращению Франции в главную державу на континенте. Однако неудачное соперничество Наполеона с «владычицей морей» [[Соединённое королевство Великобритании и Ирландии|Великобританией]] не позволяло этому статусу полностью закрепиться{{переход|Провозглашение империи}}.
Лаҵарамза 18, 1804 шықәсазы [[императорс]] дҟаҵан. Ақәҿирақәа змаз [[Наполеон иеибашьрақәа]], еиҳаракгьы 1805 шықәсазтәи [[Австриатәи акампаниа]], 1806-1807 шықәсқәа рызтәи [[Пруссиатәии Польшатәии акампаниақәа]], 1809 шықәсазтәи [[Австриатәи акампаниа]] Франциа аконтинент аҿы ҳәынҭқарра хаданы аҟаҵара иацхрааит. Аха Наполеони «амшынқәа раҳкәажә» [[Британиаду|Британиа Дуи]] иманшәаламхаз реиндаҭлара ари астатус инагӡаны аҽышьақәнарӷәӷәартә алнаршомызт.
Поражение Наполеона I в [[Отечественная война 1812 года|войне 1812 года]] против [[Российская империя|Российской империи]] привело к формированию антифранцузской коалиции европейских держав. Проиграв [[Битва народов|Битву народов]] под [[Лейпциг]]ом, Наполеон уже не мог противостоять объединённой армии союзников. После вступления войск коалиции в Париж отрёкся от престола 6 апреля 1814 года и отправился в ссылку на [[Эльба (остров)|остров Эльба]]{{переход|Кризис империи}}.
1812 шықәсазы Наполеон I Урыстәылатәи аимпериеи реибашьраҿы данаҵаха, Европатәи аҳәынҭқаррақәа афранцызҿагыларатә коалициа шьақәдыргылеит. Наполеон [[Леипциг]] амҵан [[Ажәларқәа реибашьра]] данаҵаха, адгылаҩцәа еидҵоу рыр шьҭа дзырҿагыломызт. Акоалициа ар Париж ианалала ашьҭахь, мшаԥы 6, 1814 шықәсазы аҳра мап ацәкны [[Ельба адгьылбжьахахь]] дцеит.
Вернулся на французский престол в марте 1815 года (на [[сто дней]]). Поражение [[Битва при Ватерлоо|при Ватерлоо]] вынудило императора [[Второе отречение Наполеона|во второй раз отречься от престола]] 22 июня 1815 года{{переход|Сто дней}}.
Афранцызтә тәарҭахь дхынҳәит 1815 шықәса хәажәкырамзазы ([[шәымш]]). [[Ватерлоо]] аибашьраҿы данаҵаха, аимператор [[аҩынтә раан аҳра мап ацәикыр акәхеит]]. Уи ҟалеит ԥхынгәы 22, 1815 шықәсазы.
Свои последние годы прожил на [[остров Святой Елены|острове Святой Елены]] в плену у англичан, где и скончался от [[Рак желудка|рака желудка]]. Его прах с 1840 года находится в [[Дом инвалидов|Доме инвалидов]] в [[Париж]]е.{{Переход|Остров Святой Елены}}
Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы [[Иԥшьоу-Елена лыдгьылбжьахаҿы]] дынхон, уаҟа ауп [[аца акьыбачымазара]] иахҟьаны иԥсҭазаара дахьалҵызгьы. Уи инышәнап 1840 шықәса раахыс [[Париж]] [[Аинвалидцәа рыҩны]] аҿы иҟоуп.
== Заатәи ашықәсқәа ==
=== Ахылҵшьҭра ===
{{main|Семья Наполеона}}
Наполеон диит 1769 шықәсазы нанҳәа 15 рзы, [[Корсика]] адгьылбжьахаҿы иҟоу [[Аиаччо]] ақалақь аҿы, [[Карло Мариа Буонапарти]] [[Мариа Летициа Рамолинои]] рҭаацәараҿы. Корсика акыр аамҭа [[Генуатәи Аҳәынҭқарра]] анапхгара аҵаҟа иҟан. 1755 шықәсазы Корсика Генуатәи аҳратәра аҟынтәи ахақәиҭра аиуит, убри аамҭа инаркны [[ихьыԥшым ҳәынҭқаррак]] аҳасабала аҭыԥантәи адгьыл зтәыз [[Паскуале Паоли]] инапхгара аҵаҟа иҟан, уи ицхырааҩ гәакьа Наполеон иаб иакәын.
[[Файл:Carlo Maria Bonaparte.jpg|thumb|left|129px|[[Карло Буонапарте]]. [[Жироде-Триозон, Анн-Луи|Жироде-Триозон]] (1806)]]
1768 шықәсазы Генуатәи Аҳәынҭқарра Корсика азинқәа Франциатәи аҳ [[Лиудовик XV]] 40 миллион ливр ҳәа инаҭеит. 1769 шықәса лаҵарамзазы [[Понте-Нуово аибашьраҿы]] Франциатәи ар Корсикатәи ақәгылаҩцәа ириааит. Паоли 340-ҩык ицнагаҩцәеи иареи Англиаҟа нхара ицеит. Наполеон иани иаби Корсика иаанхеит; иара ихаҭа диит абарҭ ахҭысқәа рышьҭахь хымз анҵы. Паоли 1790-тәи ашықәсқәа рҟынӡа иара изы дҿырԥшыганы дыҟан{{sfn|Тюлар||с=32—34}}{{sfn|Roberts|2014|p=4}}.
{{часть изображения|изобр=Letizia Bonaparte by Robert Lefèvre.jpg|позиция=|подпись=[[Летиция Рамолино]]. [[Лефевр, Робер|Робер Лефевр]] (1813)|ширина=150|общая=168|верх=9|право=12|низ=9|лево=10}}
Буонапарте аҭаацәара аристократиа маҷ иреиуан; Наполеон иабдуцәа ҭоурыхла [[Флоренциа]] инхон, 1529 шықәса инаркны Корсика инхон. Наполеон иаб, [[Карло Буонапарте]], аӡбаратә еилатәаҩыс аус иуан, насгьы амазаразы игәылацәа аӡбаратә ус рыҭаны, есышықәса 22, 5-нызқь ливр иоуаз ахашәалахәы еизирҳарц иҽазишәон{{sfn|Roberts|2014|p=18}}. Наполеон иан, [[Мариа Летициа Рамолино]], даара дԥшӡан, амчхара лыман; Карлои лареи рҭаацәара аԥҵара еиҿыркааит рҭаацәа. Корсикатәи аҳәаақәеи амҩақәеи рзы зыԥсҭазаара иалҵхьаз аинспектор хада иԥҳа лаҳасабала, Летициа лхаҵа изаалгеит аихраҵага дуи асоциалтә статуси {{sfn|Broers|2014|p=37}}{{sfn|Roberts|2014|p=6}}. Наполеон 13-ҩык ахәыҷқәа рҟынтәи аҩбатәи иакәын, урҭ рахьынтә хәҩык ишыхәыҷқәаз рыԥсҭазаара иалҵит. Наполеон ихаҭа ида, ԥшьҩык иашьцәеи хҩык иаҳәшьцәеи рҭәымҭахь инеит{{sfn|Roberts|2014|p=7}}:
* [[Жозеф Бонапарт|Жозеф]] (1768—1844)
* [[Люсьен Бонапарт|Лиусиен]] (1775—1840)
* [[Элиза Бонапарт|Елиза]] (1777—1820)
* [[Луи Бонапарт|Луи]] (1778—1846)
* [[Полина Бонапарт|Полина]] (1780—1825)
* [[Каролина Бонапарт|Каролина]] (1782—1839)
* [[Жером Бонапарт|Жером]] (1784—1860)
Аиразы аршаҳаҭгаҿы иаб ижәла "Буонапарте" ҳәа ишыҟазгьы, ахәыҷы "Бонапарте" ҳәа дҭаҩын. Иани иаби ирҭаз ахьӡ Наполеоне лассы-лассы иуԥыло иҟамызт: уи 1478 шықәсазы [[Макиавелли, Никколо|Никколо Макиавелли]] иҩымҭа «[[Флоренциа аҭоурых]]» аҿы иуԥылоит; убасҵәҟьа уи иабдуцәа руаӡәк ихьӡын{{sfn|Roberts|2014|p=3}}.
=== Ахәыҷреи аҿареи ===
[[Файл:Ajaccio MN1JPG.jpg|thumb|150px|[[Дом-музей Бонапартов|Casa Buonaparte]] — Наполеон иҩны]]
Наполеон ихәыҷраамҭа иазкны иаҳдыруа маҷуп. Данхәыҷыз иара аимҳәа даргәаҟуан, иҟалап уи [[аимҳәаду]] акәын . Иани иашьа еиҳаби [[Жозеф]] изларҳәо ала, Наполеон ирацәаны даԥхьон, еиҳарак аҭоурыхтә литература. Аҩны ахԥатәи аихагылаҿы уада хәыҷык иԥшааит, уантәи лассы-лассы дылбаауамызт, аҭаацәаратә крыфарақәа бжьаижьуан. Наполеон ԥыҭрак ашьҭахь иҳәеит раԥхьаӡа акәны [[Руссо]] иҩымҭа «[[Елоиза Ҿыц]]» жәашықәса анихыҵуаз дшаԥхьаз. Аха, ас еиԥш иҟоу ихьысҳау [[аинтроверт]] ихаҿсахьа иақәшәом даныхәыҷыз "Troublemaker" ( [[Аиталиа бызшәа|аитал.]] «Rabulione» ){{sfn|Roberts|2014|p=8}} ҳәа ирҭаз ахьӡ ҷыда.
Наполеон ихатәы бызшәа [[Аиталиа бызшәа|Аиталиан бызшәа]] [[корсикатәи адиалект]] акәын. Иара аиталиан бызшәала аԥхьашьеи аҩышьеи иҵеит алагарҭатә школ аҿы, жәашықәса анихыҵуаз ауп [[афранцыз бызшәа]] аҵара даналага. Иԥсы ҭанаҵы аиталиантәи акцент ӷәӷәа иманы дцәажәон{{sfn|Roberts|2014|p=8}}. Карло Буонапартеи афранцызцәеи русеицуреи Корсика агубернатор аграф [[де Марбеф]] идгылареи рыбзоурала, Карло Буонапарте ҩыџьа иԥацәа Жозефи Наполеони рзы аҳратә [[стипендиақәа]] раиура илшеит. 1777 шықәсазы Карло Корсикатәи аамсҭцәа рҟынтәи Парижҟа депутатс далхын{{sfn|Roberts|2014|p=5}}. 1778 шықәсазы [[Версальҟа]] данцоз, ҩыџьа иԥацәеи, [[Екстәи]] асеминариаҿы астипендиа зауз [[иабхәында]] [[Фешгьы]] игеит. Жозефи Наполеони аамҭала [[Отион]] ақалақь аҿы иҟаз [[арратә лицеи]] иҭарҵеит, еиҳарак афранцыз бызшәа рҵарц азы{{sfn|Чандлер|2011|с=34}}{{sfn|Тюлар||с=35}}. Наполеон алицеи аҿы хымз ихигеит, убри аамҭа иалагӡаны иаб Бриенна ақалақь аҿы иҟаз акадеттә школ ахь диаргартә иҟаиҵеит (Аҳратә стипендиа аиуразы аамысҭашәаратә хылҵшьҭра ашьақәырӷәӷәара аҭахын)<ref>{{книга
| автор = [[Кастело, Андре|André Castelot]]
| часть =
| заглавие =
| оригинал = I. Bonaparte & II. Napoléon
| язык = fr
| ссылка =
| издание =
| ответственный =
| место =
| издательство = Librairie Académique Perrin
| год = 1967 & 1968
| том = 1,2
| страницы = 10
| страниц =
| isbn =
}}</ref>.
[[Файл:Napoleon16Jahre.jpg|150px|thumb|left|Наполеон 16 шықәса анихыҵуаз (рисунок [[итальянский карандаш|чёрным мелом]] неизвестного автора)]]
1779 шықәса лаҵарамзазы Наполеон [[Бриенн-ле-Шато]] ақалақь аҿы иҟаз [[акадеттә школ]] (аколлеџь) дҭалеит {{sfn|Тюлар||с=35}}. Наполеон аколлеџь аҿы аҩызцәа имамызт, избан акәзар иара иҭаацәара рацәак ибеиамызт, ихатәрамызт, уи адагьы иара дпатриот дуун, насгьы Корсика атәтәҩцәа раҳасабала афранцызцәа ргәаӷ икын. Италиатәи ихьӡ иахҟьаны, иқәлацәа "Аԥынҵа иҭоу ачаз" ҳәа ихьӡырҵеит ( [[Афранцыз бызшәа|афр.]] La-paille-au-nez ). Иҩызцәа шьоукы аҵәы иахьилырхуаз иахҟьаны, иара иҽыԥхьеикит, аԥхьара еиҳаны аамҭа иазикыр акәхеит. Иара дрыԥхьон [[Корнеил]], [[Расин]], [[Вольтер]], зегь реиҳа бзиа иибоз апоет [[Оссиан]] иакәын{{sfn|Roberts|2014|p=13}}. Наполеон еиҳарак [[аматематикеи]] аҭоурыхи бзиа ибон, [[антикатә аамҭақәеи]], [[Алеқсандр Македонски|Александр Ду]], [[Гаи Иулии Цезар|Иули Цезарь]] реиԥш иҟоу аҭоурыхтә хаҿсахьақәеи дрызҿлымҳан. Наполеон аматематика, [[аҭоурых]], [[агеографиа]] рҿы ҷыдала ақәҿиарақәа иоуит; аха [[Алаҭын бызшәа|алаҭын бызшәеи]] [[Алман бызшәа|агерман бызшәеи]] рҿы дыԥсыҽын . Уи адагьы, аҩраҿы агхақәа рацәаны ҟаиҵон, аха аԥхьара бзиа иахьибоз иабзоураны, истиль акырӡа еиӷьхеит. Рҵаҩцәақәаки иареи рыбжьара аимак-аиҿак иқәлацәа рыбжьара деицырдыруа дҟанаҵеит, насгьы хәыҷы-хәыҷла урҭ рнапхгаҩыс дҟалеит{{sfn|Чандлер|2011|с=34}}{{sfn|Roberts|2014|p=11}}{{sfn|Манфред|1987|с=15}}.
Бриенна даныҟаз Наполеон иӡбеит артиллериа дазҟазахарц. Ари арратә ҟәшаҿы иматематикатә баҩхатәра ихәон, насгьы ара ихылҵшьҭра иахьмырԥшыкәа акариеразы алшара дуқәа иоуан. Аушьҭратә ԥышәарақәа аниҭи ашьҭахь, жьҭаара 1784 шықәсазы Наполеон [[Парижтәи арратә школ]] даанахәеит{{sfn|Чандлер|2011|с=35}}{{sfn|Манфред|1987|с=15}}{{ref+|В тот год на поступление в Парижскую военную школу претендовало 202 выпускника кадетских школ, из которых лишь 136 прошли финальный экзамен и лишь 14 человек поступили по классу артиллерии{{sfn|Roberts|2014|p=16}}.|К}}. Уаҟа иара иҵон аматематика, аԥсабаратә ҭҵаарадыррақәа, аҽықәтәашьа, [[арратә техника]], [[атактика]], иара убас [[Гиберти]] [[Грибовали]] русумҭақәа дрыԥхьеит. Паолии Корсикеи џьашьахәыс иахьыҟаиҵоз, насгьы Франциа иахьицәымӷыз рыла ирҵаҩцәа иршанхон{{sfn|Roberts|2014|p=15—16}}. Иара дзаҵәын, аҩызцәа имамызт, аха аӷацәа иман. Наполеони [[Пиккар де Фелиппои]] рыбжьара итәаз [[Пико де Пикадиу]] иҭыԥ аҟынтәи дыбналеит, избан акәзар имаӡаз реиқәԥарақәа раан иара еснагь иқәшәон{{sfn|Манфред|1987|с=30}}.
Иааидкыланы Наполеон Корсика дыҟамызт аа-шықәса раҟара. [[Франциа]] аҵара ахьиҵоз иахьҟьаны дыфранцызны дҟалеит — дшыхәыҷыз арахь нхара диасит, насгьы акыр шықәса ара ихигеит, усҟантәи аамҭазы Франциатәи [[акультуратә]] нырра Европа иалалеит, насгьы ишьақәгылоз [[афранцызтә хаҭара]] даараӡа иугәаԥхаратәы иҟан {{sfn|Roberts|2014|p=10}}.
== Военная карьера ==
=== Начало карьеры ===
{{также|Осада Тулона|Вандемьерский мятеж}}
[[Файл:Henri Félix Emmanuel Philippoteaux - Portrait of Napoleon Bonaparte.jpg|thumb|200px|Наполеон в 1792 году. Портрет [[Филиппото, Феликс-Эмманюэль-Анри|Феликса-Эмманюэля-Анри Филиппото]] (1834)]]
В 1782 году Карло Мария Буонапарте получил [[Концессия|концессию]] и королевский грант на создание питомника ({{lang-fr|pépinière}}) [[Шелковица|тутовых деревьев]]. Спустя три года парламент Корсики отозвал концессию, якобы из-за невыполнения её условий. При этом на семье Буонапарте остались большие долги и обязательство вернуть грант{{sfn|Roberts|2014|p=18}}{{sfn|Gueniffey|2015|p=72}}. 24 февраля 1785 года отец умер{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=273}}{{sfn|Тюлар||с=36}}, и Наполеон взял на себя роль главы семьи, хотя по правилам это должен был сделать его старший брат [[Жозеф Бонапарт|Жозеф]]. 28 сентября того же года он досрочно окончил образование и 3 ноября начал свою профессиональную карьеру в артиллерийском [[1-й артиллерийский полк (Франция)|полку де Ла Фер]] в [[Валанс]]е в чине младшего лейтенанта артиллерии{{sfn|Чандлер|2011|с=35—36}} (офицерский патент был датирован 1 сентября, чин был окончательно подтверждён 10 января 1786 года после трёхмесячного испытательного срока){{sfn|Itinéraire|2002|p=24—28}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=378}}.
Расходы и судебные тяжбы из-за питомника совершенно расстроили финансовые дела семьи. В сентябре 1786 года Наполеон испросил отпуск с сохранением содержания, который затем дважды продлевался по его просьбе{{sfn|Тюлар||с=37}}. Во время отпуска Наполеон пытался уладить дела семьи, в том числе ездил в Париж{{sfn|Roberts|2014|p=18}}{{ref+|К этому времени относится запись Наполеона, описывающая его встречу с проституткой в парке [[Пале-Рояль]], с которой он, видимо, потерял девственность{{sfn|Roberts|2014|p=22}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=380}}.|К}}. В июне 1788 года он возвращается на военную службу и едет в [[Осон (Кот-д’Ор)|Осон]], куда был переведён его полк. Чтобы помочь матери, ему приходилось отправлять ей часть своего жалованья. Жил чрезвычайно бедно, питался один раз в день, однако старался не показывать своего удручающего материального положения{{sfn|Чандлер|2011|с=37—39}}. В том же году Наполеон предпринял попытку записаться на хорошо оплачиваемую офицерскую службу в [[Русская императорская армия|Русскую императорскую армию]], набиравшую иностранных добровольцев для [[русско-турецкая война (1787—1791)|войны с Османской империей]]. Однако по поступившему накануне распоряжению набор иностранцев производился лишь с понижением чина, что Наполеона не устроило<ref>{{cite web|url=http://histrf.ru/biblioteka/book/kak-napolieon-chut-nie-stal-russkim-ofitsierom|title=Как Наполеон чуть не стал русским офицером|date=2017-08-28|publisher=Сайт «История России»|access-date=2017-08-28|archive-date=2017-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828232325/http://histrf.ru/biblioteka/book/kak-napolieon-chut-nie-stal-russkim-ofitsierom|url-status=live}}</ref>. Существует свидетельство и об обращении Наполеона в 1789 году с подобной просьбой и отказе ему на сходном же основании. Исследовавший этот вопрос [[Шереметев, Павел Сергеевич|П. Шереметев]] не нашёл прямых данных намерения Наполеона поступить на русскую службу, но на основании имеющихся свидетельств счёл его вполне возможным<ref>{{статья|автор=[[Шереметев, Павел Сергеевич|П. Шереметев]]|заглавие=Бонапарт и русские в 1789 году и о Заборовском|выпуск=4|год=1910|издание=Летопись Историко-родословного общества в Москве|страницы=3, 4, 19|ссылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/42992-vyp-4-24#mode/inspect/page/5/zoom/4|archive-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325142922/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/42992-vyp-4-24#mode/inspect/page/5/zoom/4}}</ref>.
В апреле 1789 года Наполеон был отправлен как заместитель командира в [[Сёр]] на подавление голодного бунта{{sfn|Roberts|2014|p=26}}. [[Великая французская революция|Французская революция]], начавшаяся в июле со [[Взятие Бастилии|взятием Бастилии]], заставила Наполеона выбирать между преданностью корсиканской свободе и его французской самоидентичностью. Впрочем, проблемы с питомником занимали его в то время больше, чем разворачивавшиеся политические потрясения{{sfn|Roberts|2014|p=27}}. Хотя Наполеон участвовал в подавлении мятежей, он был одним из ранних сторонников [[Бретонский клуб|Общества друзей конституции]]. В Аяччо его брат [[Люсьен Бонапарт|Люсьен]] примкнул к клубу [[якобинцы|якобинцев]]. В августе 1789 года, вновь получив отпуск по болезни, Буонапарте отправился на родину, где пробыл следующие восемнадцать месяцев и активно участвовал вместе со своими братьями в местной политической борьбе на стороне революционных сил. Наполеон и [[Саличети, Кристоф|Саличетти]], депутат [[Учредительное собрание (1789—1791)|Учредительного собрания]], поддержали превращение Корсики в [[Департаменты Франции|департамент Франции]]. Паоли, рассматривая это как упрочение власти Парижа, протестовал из эмиграции{{sfn|Roberts|2014|p=29—30}}. В июле 1790 года Паоли вернулся на остров и повёл дело к отделению от Франции. Буонапарте, напротив, оставались лояльны к центральным революционным властям, одобряя непопулярную на Корсике [[Национальные имущества|национализацию церковного имущества]]{{sfn|Roberts|2014|p=32—33}}.
[[Файл:Bonaparte in Garrison at Auxonne.jpg|thumb|200px|Наполеон и его брат [[Людовик Бонапарт|Луи]] в [[Осон (Кот-д’Ор)|Осоне]]. Худ. [[Бревиль, Жак Онфруа де|Жак де Бревиль]] (1910)]]
В феврале 1791 года Наполеон вернулся на службу, взяв с собой младшего брата [[Людовик Бонапарт|Луи]] (за учёбу которого он платил из своего жалованья, спать Луи приходилось на полу). 1 июня 1791 года был повышен до лейтенанта (со старшинством с 1 апреля) и переведён обратно в Валанс{{sfn|Itinéraire|2002|p=42}}{{sfn|Roberts|2014|p=34—35}}. В августе того же года он опять получил отпуск на Корсику (на четыре месяца, с условием, что если он не вернётся до 10 января 1792 года, то будет считаться [[Дезертирство|дезертиром]]){{sfn|Roberts|2014|p=36}}. Прибыв на Корсику, Наполеон вновь окунулся в политику и был избран подполковником в формирующуюся [[Национальная гвардия|Национальную гвардию]]{{ref+|Чтобы гарантировать своё избрание, Наполеон организовал травлю оппонентов и похищение одного из трёх наблюдателей в день выборов. Политическая борьба на Корсике и раньше отличалась жёсткостью, но этот приём вызвал недовольство Паоли. Однако Наполеона поддержал Саличетти, так что результаты выборов были подтверждены{{sfn|Roberts|2014|p=37}}.|К}}. В Валанс он так и не вернулся. Вступив в конфликт с Паоли, в мае 1792 года уехал в Париж в распоряжение военного министерства. В июне получил чин капитана (хотя Наполеон настаивал, чтобы ему подтвердили чин подполковника, полученный в Национальной гвардии). С момента поступления на службу в сентябре 1785 года до сентября 1792 года Наполеон провёл в отпуске в общей сложности около четырёх лет{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=378}}. В Париже Наполеон был свидетелем событий [[Демонстрация 20 июня 1792 года|20 июня]], [[Восстание 10 августа 1792 года|10 августа]] и [[Сентябрьские убийства|2 сентября]], поддерживал свержение короля, но высказывался неодобрительно о его слабости и нерешительности его защитников{{sfn|Roberts|2014|p=37ff}}.
В октябре 1792 года Наполеон вернулся на Корсику к своим обязанностям подполковника Национальной гвардии{{sfn|Roberts|2014|p=40}}. Первый боевой опыт Буонапарте — участие в экспедиции на острова [[Ла-Маддалена (архипелаг)|Маддалена]] и [[Санто-Стефано (остров, Сардиния)|Санто-Стефано]], принадлежавшие [[Сардинское королевство|Сардинскому королевству]], в феврале 1793 года. Десант, высаженный с Корсики, был очень быстро разгромлен, при этом командовавший небольшой артиллерийской батареей из двух пушек и [[Мортира|мортиры]] капитан Буонапарте отличился: он приложил максимум усилий для спасения орудий, хотя их всё же пришлось бросить на берегу{{sfn|Тюлар||с=47}}{{sfn|Itinéraire|2002|p=54—55}}.
В том же 1793 году [[Паоли, Паскаль|Паоли]] был обвинён перед [[Национальный конвент|Конвентом]] в стремлении добиться независимости Корсики от республиканской Франции. В обвинениях участвовал брат Наполеона [[Люсьен Бонапарт|Люсьен]]. В результате произошёл окончательный разрыв между семьёй Буонапарте и Паоли. Буонапарте открыто выступили против курса Паоли на полную независимость Корсики и, ввиду угрозы политического преследования, в июне 1793 года переехали всей семьёй во Францию{{sfn|Тюлар||с=47—48}}. В том же месяце Паоли признал [[Георг III (король Великобритании)|Георга III]] королём Корсики{{sfn|Roberts|2014|p=44}}.
Наполеон получил назначение в революционную [[Итальянская армия (Франция)|Итальянскую армию]], затем в [[Южная армия (Франция)|Армию Юга]]. В конце июля он написал выдержанный в якобинском духе памфлет «[[Ужин в Бокере]]» ({{lang-fr|«Le Souper de Beaucaire»}}), который был опубликован с помощью комиссаров Конвента [[Саличети, Кристоф|Саличети]] и [[Робеспьер, Огюстен Бон Жозеф де|младшего Робеспьера]] и создал автору репутацию революционно настроенного солдата{{sfn|Roberts|2014|p=45—46}}{{sfn|Ленц|2003|с=17}}.
[[Файл:Napoleon à Toulon par Edouard Detaille.jpg|thumb|right|200px|Наполеон в Тулоне. Худ. [[Детайль, Жан Батист Эдуард|Э. Детайль]] (XIX век)]]
В сентябре 1793 года Бонапарт прибыл в армию, осаждавшую [[Тулон]], занятый англичанами и роялистами. В октябре получил должность [[батальон]]ного командира (соответствовало чину [[майор]]а). В Тулоне он заразился [[Чесотка|чесоткой]], которая мучила его в последующие годы{{sfn|Gueniffey|2015|p=190}}{{ref+|Чесотка перешла в экзему, от которой спасали только многочасовые горячие ванны. Лишь в 1802 году [[Корвизар, Жан-Никола|Корвизар]] сумел избавить Наполеона от болезни{{sfn|Gueniffey|2015|p=691}}{{sfn|Roberts|2014|p=49}}.|К}}. Назначенный начальником артиллерии, в декабре Бонапарт осуществил блестящую [[осада Тулона|военную операцию]]. Тулон был взят, а сам он в 24 года получил от комиссаров Конвента звание [[Бригадный генерал|бригадного генерала]]. Новый чин был присвоен ему 22 декабря 1793 года, а в феврале 1794 года — утверждён Конвентом{{sfn|Тюлар||с=53—54}}{{sfn|Чандлер|2011|с=46—51}}.
Получив 7 февраля назначение на пост главного артиллериста Итальянской армии, Наполеон участвовал в пятинедельной кампании против [[Сардинское королевство|королевства Пьемонт]], познакомился с командованием Итальянской армии и театром военных действий, направил в военное министерство предложения по организации наступления в Италии{{sfn|Чандлер|2011|с=53—55}}. В начале мая Наполеон вернулся в [[Ницца|Ниццу]] и [[Антиб]] для подготовки военной экспедиции на Корсику. Тогда же стал ухаживать за [[Дезире Клари]], шестнадцатилетней дочерью покойного миллионера, торговца тканью и мылом. В августе 1794 года [[Клари, Жюли|старшая сестра]] Дезире вышла замуж за Жозефа Буонапарте, принеся с собой приданое в 400 тыс. ливров (что, наконец, решило финансовые проблемы семьи Буонапарте){{sfn|Roberts|2014|p=53}}.
После [[Термидорианский переворот|термидорианского переворота]] Бонапарт из-за своих связей с младшим Робеспьером был арестован (9 августа{{ref+|Согласно Тюлару, Ленцу и Робертсу — 9 августа{{sfn|Тюлар||с=56}}{{sfn|Ленц|2003|с=18}}{{sfn|Roberts|2014|p=55}}, согласно Тарле — 10 августа{{sfn|Тарле|1959|с=34}}, согласно Чандлеру — 6 августа. На самом деле 6 августа был датирован приказ об аресте, подписанный среди прочих Саличетти. Формальным предлогом для ареста послужила проверка обстоятельств секретной миссии в Геную, куда Наполеон ездил по приказу [[Рикор, Жан Франсуа|Рикора]]{{sfn|Чандлер|2011|с=56}}{{sfn|Gueniffey|2015|p=160—161}}.|К}} 1794 года, на две недели){{sfn|Itinéraire|2002|p=74}}. После освобождения продолжил подготовку к отвоеванию Корсики у Паоли и британцев. 3 (по другим данным 11) марта 1795 года Наполеон в составе экспедиции из 15 кораблей и 16 900 солдат отплыл из Марселя, однако эта флотилия скоро была рассеяна британской эскадрой{{sfn|Itinéraire|2002|p=77—78}}{{sfn|Roberts|2014|p=57}}.
Весной того же года получил назначение в [[Вандея|Вандею]] на усмирение [[Вандейский мятеж|мятежников]]. Прибыв в Париж 25 мая, Наполеон узнал, что ему назначили командовать пехотой, тогда как он был артиллеристом. Буонапарте отказался принять назначение, сославшись на состояние здоровья{{sfn|Roberts|2014|p=57}}. В июне Дезире прекратила отношения с ним, по мнению Э. Робертса, под влиянием своей матери, которая считала, что одного Буонапарте в семье вполне достаточно{{sfn|Roberts|2014|p=59}}. Находясь на половинном содержании, Наполеон продолжает писать военному министру [[Карно, Лазар|Карно]] письма касательно действий Итальянской армии. В отсутствие каких-либо перспектив он даже рассматривал возможность поступить на службу в [[Британская Ост-Индская компания|Ост-Индскую компанию]]. Имея много свободного времени, посещал «[[Кафе де ля Режанс]]», где с [[Наполеон Бонапарт и шахматы|увлечением играл в шахматы]]<ref>{{книга|автор=Гижицкий, Ежи|заглавие=С шахматами через века|место=Варшава|издательство=Sport i Turystyka|год=1970|страниц=360|страницы=197—198}}</ref>. В августе 1795 года военное министерство потребовало от него пройти медицинскую комиссию, чтобы подтвердить болезнь. Обратившись к своим политическим связям, Наполеон получил должность в топографическом отделении [[Комитет общественного спасения|Комитета общественного спасения]]{{sfn|Тарле|1959|с=34}}{{sfn|Чандлер|2011|с=56}}, игравшем на тот момент роль штаба французской армии. 15 сентября он был исключён из списка действующих генералов за отказ ехать в Вандею, однако практически сразу же восстановлен{{sfn|Itinéraire|2002|p=82}}{{sfn|Roberts|2014|p=61}}.
[[Файл:13Vendémiaire.jpg|thumb|Мятежников расстреливают из пушек на паперти [[Церковь святого Роха (Париж)|церкви св. Роха]]. [[Монне, Шарль|Ш. Монне]] (XIX век)]]
В критический для термидорианцев момент Наполеон был назначен [[Баррас, Поль|Баррасом]] его помощником и отличился при разгоне [[Вандемьерский мятеж|роялистского мятежа]] в Париже 5 октября 1795 года (Наполеон на улицах столицы применил артиллерийскую картечь против толп мятежников), был произведён в чин дивизионного генерала и назначен командующим войсками тыла{{sfn|Тарле|1959|с=38—40}}{{sfn|Чандлер|2011|с=61}}. Выпущенный в 1785 году из Парижской военной школы в армию в чине младшего лейтенанта, Буонапарте за 10 лет прошёл всю иерархию чинопроизводства в армии тогдашней Франции.
В 10 часов вечера 9 марта 1796 года Буонапарте сочетался [[Гражданский брак|гражданским браком]] с вдовой казнённого при якобинском терроре генерала [[Богарне, Александр де|графа Богарне]], [[Жозефина Богарне|Жозефиной]], бывшей любовницей одного из тогдашних правителей Франции — [[Баррас, Поль|Барраса]]. Свидетелями на свадьбе были Баррас, адъютант Наполеона [[Лемаруа, Жан Леонор Франсуа|Лемаруа]], [[Тальен, Жан-Ламбер|муж]] и [[Тальен, Тереза|жена]] Тальен и дети невесты — [[Богарне, Евгений|Евгений]] и [[Богарне, Гортензия|Гортензия]]. Жених опоздал на свадьбу на два часа, будучи очень занят новым назначением{{sfn|Roberts|2014|p=71}}. Свадебным подарком Барраса молодому генералу некоторые считают должность командующего Итальянской армией республики (назначение состоялось 2 марта{{sfn|Чандлер|2011|с=62}}{{sfn|Ленц|2003|с=19}} 1796 года), но предложил Буонапарте на эту должность [[Карно, Лазар|Карно]]{{sfn|Тюлар||с=64—65}}. 11 марта Наполеон выехал к армии. В письме Жозефине, написанном в дороге, он пропустил букву «у» (''u'') в своей фамилии, превратив итальянское «Буонапарте» (''Buonaparte'') во французское «Бонапарт» (''Bonaparte''), офранцузив таким образом свою фамилию, и этим сознательно подчеркнув, что отдаёт французскому в себе предпочтение перед итальянским и корсиканским{{sfn|Roberts|2014|p=72}}.
=== Итальянская кампания ===
{{main|Итальянская кампания (1796—1797)}}
[[Файл:Gros, Antoine-Jean, baron - Napoleon Bonaparte on the Bridge at Arcole.jpg|thumb|150px|left|[[Гро, Антуан Жан|Антуан Жан Гро]]. [[Наполеон Бонапарт на Аркольском мосту]] (1796—1797)]]
Приняв начальство над армией, Бонапарт нашёл её в тяжёлом материальном положении. Жалованье не выплачивалось, амуниция и припасы почти не подвозились. Наполеону удалось частично решить эти проблемы, в том числе ценой настоящей войны с недобросовестными армейскими поставщиками, но он понимал, что нужно перейти на территорию противника и организовать снабжение армии за её счёт{{sfn|Broers|2014|p=118—119}}.
Свой операционный план Бонапарт основал на быстроте действий и на сосредоточении сил против неприятелей, придерживавшихся [[Кордонная система расположения войск|кордонной стратегии]] и несоразмерно растянувших свои войска. Сам он, напротив, придерживался стратегии «центральной позиции», при которой его дивизии находились в пределах суточного марша друг от друга{{sfn|Roberts|2014|p=132}}. Уступая союзникам в численности, он сосредоточил свои войска для решающих сражений и получал в них численный перевес{{sfn|Roberts|2014|p=82}}{{sfn|Левицкий|1938|с=77}}. Быстрым наступлением в ходе {{iw|Кампания Монтенотте|кампании Монтенотте|en|Montenotte Campaign}} в апреле 1796 года ему удалось разобщить войска сардинского генерала [[Колли-Марчи, Микеланджело Алессандро|Колли]] и австрийского генерала [[Больё, Жан-Пьер|Больё]] и нанести им поражение поочерёдно{{sfn|Broers|2014|p=119}}{{sfn|Левицкий|1938|с=76—77}}.
Сардинский король, испуганный успехами французов, заключил с ними 28 апреля перемирие, которое предоставило Бонапарту несколько городов и свободный переход через реку [[По (река)|По]]. 7 мая он переправился через эту реку, и до конца мая очистил от австрийцев почти всю Северную Италию. Герцоги [[Герцогство Парма|Пармский]] и [[Герцогство Модена|Моденский]] принуждены были заключить перемирие, купленное значительной суммой денег; с [[Милан]]а была тоже взята огромная контрибуция в 20 млн франков{{sfn|Broers|2014|p=121—122}}{{sfn|Левицкий|1938|с=78}}. Владения [[Папа Римский|папы римского]] были наводнены французскими войсками; ему пришлось заплатить 21 млн франков контрибуции и предоставить французам значительное число произведений искусства{{sfn|Левицкий|1938|с=82}}.
С момента своего отъезда из Парижа Наполеон забрасывал Жозефину письмами, просил приехать к нему. Однако в это время в Париже Жозефина увлеклась молодым офицером [[Шарль, Ипполит|Ипполитом Шарлем]]. В письмах Жозефина объясняла задержку беременностью, в конце мая она совсем перестала отвечать на мольбы Наполеона, приведя того в отчаяние. Наконец, в июне Жозефина выехала в Италию в сопровождении того же Ипполита Шарля, [[Жозеф Бонапарт|Жозефа]] и [[Жюно, Жан Андош|Жюно]]{{sfn|Roberts|2014|p=107}}. Однако эти события не мешали Наполеону руководить армией, так как одним из его талантов была способность полностью отделять свои личные проблемы от профессиональной сферы деятельности: «Я закрываю один ящик и открываю другой» — говорил он{{sfn|Roberts|2014|p=103}}.
В руках австрийцев оставались лишь крепость [[Мантуя]] и цитадель Милана. Мантуя была осаждена 3 июня. 29 июня пала Миланская цитадель{{sfn|Чандлер|2011|с=98}}. Новая австрийская армия [[Вурмзер, Дагоберт Зигмунд|Вурмзера]], прибывшая из [[Тироль (историческая область)|Тироля]], не могла поправить положения дел; после ряда неудач сам Вурмзер с частью своих сил принуждён был запереться в Мантуе, которую перед тем тщетно пытался освободить от осады. В ноябре в Италию были двинуты новые войска под начальством [[Альвинци, Йозеф|Альвинци]] и [[Давидович, Павле|Давидовича]]. В результате [[Бой при Арколе|боёв при Арколе]] 15—17 ноября Альвинци вынужден был отступить{{sfn|Fremont-Barnes|2010|p=11}}. Наполеон выказал личный героизм, возглавив одну из атак на Аркольский мост со знаменем в руках. Его адъютант [[Мюирон, Жан-Батист|Мюирон]] погиб, прикрывая его своим телом от вражеских пуль{{sfn|Манфред|1987|с=136}}.
[[Файл:Napoleon at the Battle of Rivoli.jpg|thumb|left|Бонапарт в [[Битва при Риволи|битве при Риволи]]. [[Филиппото, Феликс-Эмманюэль-Анри|Филиппото]] (1845)]]
После [[Битва при Риволи|битвы при Риволи]] 14—15 января 1797 года австрийцы были окончательно оттеснены из Италии, понеся огромные потери. Положение Мантуи, где свирепствовали повальные болезни и голод, сделалось отчаянным, 2 февраля Вурмзер капитулировал. 17 февраля Бонапарт двинулся на [[Вена|Вену]]. Ослабленные и расстроенные войска австрийцев уже не могли оказывать ему упорного сопротивления. К началу апреля французы находились лишь в 100 километрах от австрийской столицы, однако силы Итальянской армии также были на исходе. 7 апреля было заключено перемирие, 18 апреля начались [[Леобенский договор|мирные переговоры]] в [[Леобен]]е{{sfn|Fremont-Barnes|2010|p=11}}{{sfn|Тюлар||с=68}}.
В то время, пока шли мирные переговоры, Бонапарт проводил собственную военную и административную линию, не считаясь с инструкциями, которые направляла ему Директория. Использовав как предлог восстание, начавшееся 17 апреля в [[Верона|Вероне]], 2 мая он объявил войну [[Венецианская республика|Венеции]], а 15 мая занял её войсками. 29 июня объявил самостоятельность [[Цизальпинская республика|Цизальпинской республики]], составленной из Ломбардии, Мантуи, [[Модена|Модены]] и некоторых других смежных владений; в это же время была оккупирована Генуя, наименованная [[Лигурийская республика|Лигурийской республикой]]{{sfn|Тюлар||с=70}}. Проявив свой гений в глубоком понимании механизмов пропаганды, Наполеон методично использовал победы армии для создания [[Политический капитал|политического капитала]]. 17 июля начал выходить «Курьер Итальянской армии», за ним последовали «Франция глазами Итальянской армии» и «Журнал Бонапарта и добродетельных людей». Эти газеты широко распространялись не только в армии, но и в самой Франции{{sfn|Тюлар||с=69}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=175}}.
В результате своих побед Наполеон получил значительную военную добычу, которую он щедро распределял между своими солдатами, не забыв при этом себя и членов своей семьи. Часть средств была направлена Директории, находившейся в отчаянном финансовом положении. Наполеон оказал Директории прямую военную поддержку накануне и в ходе событий [[Переворот 18 фрюктидора|18 фрюктидора]] (3—4 сентября), раскрыв предательство [[Пишегрю, Шарль|Пишегрю]] и направив в Париж [[Ожеро, Пьер-Франсуа-Шарль|Ожеро]]. 18 октября в [[Кампоформидо|Кампо-Формио]] был заключён [[Кампоформийский мир|мир с Австрией]], закончивший [[Война первой коалиции|Войну первой коалиции]], из которой Франция вышла победительницей. При подписании мира Наполеон полностью проигнорировал позицию Директории, вынудив её ратифицировать договор в нужном ему виде{{sfn|Ленц|2003|с=26—27}}{{sfn|Тюлар||с=70—71}}. 5 декабря Наполеон вернулся во Францию и поселился в Париже в доме по улице Победы ({{lang-fr|Rue de la Victoire}}), переименованной в его честь. Наполеон купил дом за 52,4 тыс. франков, а Жозефина потратила ещё 300 тыс. франков на его украшение{{sfn|Roberts|2014|p=155}}.<!-- [[Квадрига святого Марка]]. Лувр Денона. Строительные программы.-->
=== Египетский поход ===
{{main|Египетский поход}}
[[Файл:Napoleon-Gérome.jpg|thumb|Наполеон в Египте. [[Жером, Жан-Леон|Жером]] (1867)]]
[[Файл:Jean-Léon Gérôme 003.jpg|thumb|left|[[Бонапарт перед Сфинксом]]. [[Жером, Жан-Леон|Жером]] (1868)]]
[[Файл:Louis-François Baron Lejeune 001.jpg|thumb|Битва у пирамид 21 июля 1798. [[Лежен, Луи-Франсуа|Лежен]] (1808)]]
[[Файл:Antoine-Jean Gros - Bonaparte visitant les pestiférés de Jaffa.jpg|thumb|left|Наполеон навещает больных чумой в Яффе. [[Гро, Антуан Жан|Гро]] (1804)]]
[[Файл:Le Parc de la Malmaison sous la neige - panoramio (15).jpg|thumb|[[Мальмезон]]]]
В результате Итальянской кампании Наполеон приобрёл большую популярность во Франции. 25 декабря 1797 года он был избран членом [[Институт Франции|Национального института наук и искусств]] по классу физики и математики, секция механики{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=378}}{{ref+|Наполеон был избран с помощью [[Лаплас, Пьер-Симон|Лапласа]], [[Бертолле, Клод Луи|Бертолле]] и [[Монж, Гаспар|Монжа]] на место эмигрировавшего [[Карно, Лазар|Карно]] 305 голосами из 312, следующие претенденты получили 166 и 123 голоса{{sfn|Roberts|2014|p=156}}. Среди математических заслуг Наполеона: простой способ построения квадрата одной линейкой с двумя засечками (это решение стало существенным шагом к доказательству возможности при помощи только циркуля или только линейки с двумя засечками делать любые [[Построение с помощью циркуля и линейки|построения, выполнимые циркулем и линейкой без засечек]]) и [[Теорема Наполеона|теорема про равносторонние треугольники]], носящая его имя.|К}}. 10 января 1798 года Директория назначила его командующим {{iw|Армия Англии (Французская революция)|Английской армии|fr|Armée d'Angleterre}}{{sfn|Englund|2010|p=124}}. Планировалось, что Наполеон организует экспедиционные силы для высадки на Британские острова. Однако после нескольких недель инспекции сил вторжения и анализа ситуации, Наполеон признал высадку неосуществимой и выдвинул план завоевания [[Египет (эялет)|Египта]], который он рассматривал как важный форпост в наступлении на британские позиции в [[Британская Ост-Индская компания|Индии]]. 5 марта Наполеон получил карт-бланш на организацию экспедиции{{sfn|Roberts|2014|p=158}} и активно принялся за её подготовку{{ref+|В этом же месяце он к своему ужасу узнал от Жозефа о том, что Жозефина участвует в делах армейских поставщиков ещё со времён Итальянской кампании. Вместе с ней в этих же делах участвовал Ипполит Шарль, с которым она продолжала поддерживать отношения. Наполеон и Жозеф устроили ей форменный допрос, но Жозефина всё ожесточённо отрицала{{sfn|Roberts|2014|p=159}}.|К}}. Помня о том, что Александра Великого в его восточных походах сопровождали учёные, Наполеон взял с собой [[Комиссия наук и искусств|167]] географов, ботаников, химиков и представителей других наук (из них 31 были членами Института){{sfn|Roberts|2014|p=164}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=468}}.
Существенной проблемой был [[Королевский военно-морской флот Великобритании|Королевский британский флот]], эскадра которого под командованием [[Нельсон, Горацио|Нельсона]] вошла в [[Средиземное море]]. Экспедиционные войска (35 тыс. человек) тайно покинули Тулон 19 мая 1798 года и, избежав встречи с Нельсоном, за шесть недель пересекли Средиземное море{{sfn|Тюлар||с=76}}.
Первой целью Наполеон определил [[Мальта (остров)|Мальту]] — местонахождение [[Мальтийский орден|Мальтийского ордена]]. После захвата Мальты в июне 1798 года Наполеон оставил на острове четырёхтысячный гарнизон и двинулся с флотом дальше в Египет{{sfn|Чандлер|2011|с=195—196}}.
1 июля войска Наполеона начали высадку около [[Александрия|Александрии]], и уже на следующий день город был захвачен. Армия двинулась на [[Каир]]. 21 июля французские войска встретились с собранным предводителями [[мамелюки|мамелюков]] [[Мурад Бей|Мурад-беем]] и [[Ибрагим Бей|Ибрагим-беем]] войском, произошла [[Битва у пирамид]]. Благодаря огромному преимуществу в тактике и военной подготовке, французы с незначительными потерями наголову разгромили войска мамелюков{{sfn|Чандлер|2011|с=196—202}}.
25 июля из случайно обронённых слов своего [[Жюно, Жан Андош|адъютанта]] Бонапарт узнал то, о чём давно сплетничали в парижском обществе — что Жозефина неверна ему. Известие поразило Наполеона. ''«С этого момента из его жизни ушёл идеализм, и в последующие годы его себялюбие, подозрительность и эгоцентрическое честолюбие стали ещё заметнее. Всей Европе суждено было почувствовать на себе разрушение семейного счастья Бонапарта»''{{sfn|Чандлер|2011|с=202—203}}.
1 августа британская эскадра под командованием Нельсона после двухмесячных поисков на просторах Средиземного моря настигла, наконец, французский флот в [[Абукирский залив|Абукирском заливе]]. В результате [[Битва при Абукире (1798)|битвы]] французы потеряли почти все свои корабли (включая флагманский «[[Orient (1791)|Orient]]», нёсший 60 млн франков мальтийской контрибуции), уцелевшим пришлось вернуться во Францию. Наполеон оказался отрезан в Египте, а англичане получили [[Господство на море|контроль]] над Средиземным морем{{sfn|Roberts|2014|p=177}}.
22 августа 1798 года Наполеон подписал постановление об учреждении [[Институт Египта|Института Египта]] в составе 36 человек{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=36}}. Одним из результатов работы Института стало монументальное «[[Описание Египта]]», создавшее предпосылки для современной [[Египтология|египтологии]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=642}}. [[Розеттский камень]], обнаруженный в ходе экспедиции, открыл возможность для расшифровки [[Египетское письмо|древнеегипетской письменности]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=705}}.
После захвата Каира Наполеон отправил отряд из 3 тыс. человек под руководством [[Дезе, Луи Шарль Антуан|Дезе]] и [[Даву, Луи Никола|Даву]] на завоевание [[Верхний Египет|Верхнего Египта]]{{sfn|Чандлер|2011|с=205}}, а сам тем временем начал активные и много в чём успешные мероприятия по подчинению себе страны и привлечению симпатий влиятельных слоёв местного населения. Наполеон пытался найти взаимопонимание с [[ислам]]ским духовенством, но тем не менее в ночь на 21 октября против французов в Каире [[Восстание в Каире|вспыхнуло восстание]]: погибли около 300 французов, более 2500 мятежников были убиты при подавлении восстания и казнены после его завершения{{sfn|Roberts|2014|p=181}}. К концу ноября в Каире установилось спокойствие; открывая 30 ноября [[увеселительный сад]], Наполеон познакомился с [[Фуре, Полин|Полин Фуре]], двадцатилетней женой офицера, которого Наполеон тут же отправил с поручением во Францию{{sfn|Roberts|2014|p=182}}.
Подстрекаемая англичанами, [[Порта]] стала готовить наступление на позиции французов в Египте. Исходя из своего принципа «нападение — лучшая защита»{{sfn|Чандлер|2011|с=207}}, в феврале 1799 года Наполеон начал поход на [[Сирия|Сирию]]. Он взял штурмом [[Газа|Газу]] и [[Яффа|Яффу]]{{ref+|В Яффе Наполеон предложил губернатору сдать город, но получил отказ, французский [[парламентёр]] был убит. Захватив город после штурма, Наполеон отдал его на разграбление войскам, погибло множество мирных жителей. В последующие дни несколько тысяч захваченных в плен турецких солдат были казнены на морском берегу{{sfn|Roberts|2014|p=189}}. Французы заразились [[Бубонная чума|бубонной чумой]] от своих жертв, что, по мнению Э. Робертса, стало редким историческим примером справедливого возмездия. При смертности от чумы на уровне 92% появление признаков заболевания было, по сути, смертным приговором. Наполеон посетил заболевших в госпитале, эта сцена увековечена на картине Гро{{sfn|Roberts|2014|p=190}}.|К}}, но не смог [[Осада Акры (1799)|овладеть Акрой]], которую с моря снабжал британский флот, а на суше укреплял [[Ле Пикар де Фелиппо, Антуан|Пикар де Фелиппо]]. 20 мая 1799 года началось отступление. Наполеон всё ещё был в состоянии [[Битва при Абукире (1799)|нанести поражение]] туркам, которые расположились около [[Абукир]]а (25 июля), но понимал, что оказался в ловушке. 23 августа{{sfn|Тюлар||с=79}}{{sfn|Ленц|2003|с=31}} он тайно отплыл во Францию на фрегате «[[Мюирон (фрегат)|Мюирон]]» в сопровождении [[Бертье, Луи Александр|Бертье]], [[Ланн, Жан|Ланна]], [[Мюрат, Иоахим|Мюрата]], [[Монж, Гаспар|Монжа]] и [[Бертолле, Клод Луи|Бертолле]], бросив армию на генерала [[Клебер, Жан-Батист|Клебера]]. Счастливо миновав встречи с кораблями англичан, Наполеон возвратился во Францию в ореоле завоевателя Востока{{sfn|Чандлер|2011|с=207—217}}{{sfn|Тюлар||с=79}}.
Приехав 16 октября в Париж, Наполеон обнаружил, что за время его отсутствия Жозефина купила за 325 тыс. (занятых ею) франков имение [[Мальмезон]]. После скандала по поводу неверности Жозефины (как считает Э. Робертс, частично инспирированного Наполеоном), последовало примирение. В дальнейшей семейной жизни Жозефина сохраняла верность супругу, чего нельзя сказать о нём самом{{sfn|Roberts|2014|p=207}}.
== Консульство ==
{{main|Французский консулат}}
=== Переворот 18 брюмера и временное консульство ===
{{main|Переворот 18 брюмера|Временное консульство}}
[[Файл:Matinée du 18 brumaire (Motte).jpg|thumb|left|Встреча Наполеона с генералами утром 18 брюмера. [[Мотте, Шарль|Мотте]] (1826)]]
В то время, когда Бонапарт находился с войсками в [[Египетский поход|Египте]], французское правительство оказалось в кризисной ситуации. Европейские монархии составили [[Война второй коалиции|вторую коалицию]] против республиканской Франции. Директория не могла обеспечить стабильность республики в рамках норм действующей [[Конституция III года|конституции]] и всё больше опиралась на армию. В Италии русско-австрийские войска под командованием [[Суворов, Александр Васильевич|Суворова]] ликвидировали все приобретения Наполеона, и даже возникла угроза их вторжения во Францию. В условиях кризиса были приняты экстренные меры, напомнившие времена [[Эпоха террора (Французская революция)|террора 1793 года]]. Для предотвращения «якобинской» угрозы и придания большей стабильности режиму сложился заговор, в который входили даже сами директора [[Сийес, Эммануэль-Жозеф|Сийес]] и [[Дюко, Роже|Дюко]]. Заговорщики искали «саблю» и обратились к Бонапарту как к человеку, который подходил им по своей популярности и военной репутации. Наполеон, с одной стороны, не желал быть скомпрометированным (против своего обыкновения он в эти дни почти не писал писем); с другой стороны, он активно участвовал в подготовке переворота{{sfn|Roberts|2014|p=206ff}}.
[[Файл:Bouchot - Le general Bonaparte au Conseil des Cinq-Cents.jpg|thumb|Бонапарт в [[Совет пятисот (Франция)|Совете пятисот]] (1799). С картины [[Бушо, Франсуа|Франсуа Бушо]] (1840)]]
Заговорщикам удалось перетянуть на свою сторону большинство генералов. [[Переворот 18 брюмера|18 брюмера]] (9 ноября 1799) [[Совет старейшин]], большинство в котором было у заговорщиков, принял декреты о переносе заседаний двух палат в Сен-Клу и о назначении Бонапарта командующим [[Департамент Сены|департамента Сены]]{{sfn|Roberts|2014|p=218}}. Сийес и Дюко тотчас подали в отставку, то же самое сделал Баррас{{ref+|Согласно одним источникам, Баррас ушёл под нажимом со стороны Талейрана, сопровождаемого генералом Моро с отрядом солдат{{sfn|Roberts|2014|p=219}}. Согласно другим источникам — благодаря взятке{{sfn|Englund|2010|p=151—166}}. Согласно третьим — не желая мешать Бонапарту, чьим «[[Пигмалион]]ом» он некогда был{{sfn|Gueniffey|2015|p=558}}. Независимо от причины, именно отставка Барраса позволила заговорщикам реализовать их планы.|К}}, тем самым прекратив полномочия Директории и создав вакуум исполнительной власти. Однако собравшийся 10 ноября [[Совет пятисот (Франция)|Совет пятисот]], в котором было сильно влияние якобинцев, отказался одобрить требуемый декрет. Его члены набросились с угрозами на Бонапарта, вошедшего в зал заседания с оружием и без приглашения. Тогда по призыву [[Люсьен Бонапарт|Люсьена]], бывшего председателем Совета пятисот, в зал ворвались солдаты под командой [[Мюрат, Иоахим|Мюрата]] и разогнали заседание. В тот же вечер удалось собрать остатки Совета (около 50 человек) и «принять» необходимые декреты об учреждении [[Временное консульство|временного консульства]] и комиссии для разработки [[Конституция VIII года|новой конституции]]{{sfn|Englund|2010|p=151—166}}{{sfn|Чандлер|2011|с=230—232}}{{sfn|Roberts|2014|p=219—224}}.
Были назначены три временных консула (Бонапарт, Сийес и Дюко). Дюко предложил председательство Бонапарту «по праву завоевания», но тот отказался в пользу ежедневной ротации. Задачей временного консульства было разработать и принять новую конституцию. Под давлением Бонапарта её проект был разработан за пять недель. В эти несколько недель он смог привлечь к себе многих из тех, кто ранее поддерживал Сийеса, и внести в его проект конституции принципиальные поправки. Сийес, получив 350 тыс. франков и недвижимость в Версале и Париже, не возражал{{sfn|Roberts|2014|p=231—234}}. Согласно проекту, законодательная власть делилась между [[Государственный совет (Франция)|Государственным Советом]], [[Трибунат]]ом, [[Законодательный корпус (Консулат и Первая Империя)|Законодательным корпусом]] и [[Охранительный сенат|Сенатом]], что делало её беспомощной и неповоротливой. Исполнительная власть, напротив, собиралась в один кулак первого консула, то есть Бонапарта, назначаемого на десять лет. Второй и третий консулы ([[Камбасерес, Жан Жак Режи де|Камбасерес]] и [[Лебрен, Шарль Франсуа|Лебрен]]) имели только совещательные голоса{{sfn|Englund|2010|p=166—168}}{{sfn|Тюлар||с=90—93}}. Формальные выборы трёх консулов состоялись 12 декабря{{sfn|Lentz|2014|p=152—153}}{{sfn|Itinéraire|2002|p=174—175}}.
[[Конституция VIII года|Конституция]] была обнародована 13 декабря 1799 года и одобрена народом на [[Французский конституционный референдум (1800)|плебисците VIII года Республики]] (по официальным данным около 3 миллионов голосов против 1,5 тысяч, в действительности конституцию поддержали около 1,55 млн человек, остальные голоса были фальсифицированы){{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=514}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=519}}. 19 февраля 1800 года Наполеон покинул [[Люксембургский дворец]] и поселился в [[Тюильри]]{{sfn|Roberts|2014|p=246}}.
=== Десятилетнее консульство ===
{{main|Десятилетнее консульство}}
[[Файл:Debret - Premiere distribution des decorations de la Legion d'honneur.jpg|thumb|Первое вручение ордена Почётного легиона. [[Дебре, Жан-Батист|Дебре]] (1812)]]
[[Файл:The three consuls by Van Gorp.jpg|thumb|150px|Три консула ([[Камбасерес, Жан Жак Режи де|Камбасерес]], Бонапарт, [[Лебрен, Шарль Франсуа|Лебрен]]). [[Ван Горп, Анри-Николя|Ван Горп]] (1803)]]
[[Файл:Gérard - Signature du Concordat entre la France et le Saint-Siège, le 15 juillet 1801.jpg|thumb|left|Наполеон ратифицирует Конкордат. [[Жерар, Франсуа|Жерар]] (1801)]]
[[Файл:David napoleon.jpg|thumb|150px|[[Наполеон на перевале Сен-Бернар]]. [[Давид, Жак-Луи|Давид]] (1803)]]
В момент прихода Наполеона к власти Франция находилась в состоянии войны с [[Королевство Великобритания|Великобританией]] и [[Эрцгерцогство Австрия|Австрией]], которая в 1799 году в результате [[Итальянский поход Суворова|Итальянского похода Суворова]] вернула себе Северную Италию. [[Вторая Итальянская кампания|Новый итальянский поход]] Наполеона напоминал первый. В мае 1800 года, перейдя за десять дней через [[Альпы]], французская армия неожиданно появилась в Северной Италии{{sfn|Чандлер|2011|с=246—248}}. В [[Битва при Маренго|битве при Маренго]] 14 июня 1800 года Наполеон сначала уступил давлению австрийцев под командованием [[Мелас, Михаил Фридрих Бенедикт|Меласа]], но контратака подоспевшего Дезе исправила ситуацию (сам Дезе погиб){{sfn|Чандлер|2011|с=257—259}}. Победа при Маренго позволила начать переговоры о мире в Леобене, но понадобилась ещё победа [[Моро, Жан Виктор|Моро]] [[Битва при Гогенлиндене (1800)|при Гогенлиндене]] 3 декабря 1800 года, чтобы угроза французским границам была, наконец, ликвидирована{{sfn|Чандлер|2011|с=264—265}}.
[[Люневильский мир]], заключённый 9 февраля 1801 года, положил начало господству Франции не только в Италии, но и в Германии. Год спустя (27 марта 1802 года) был заключён и [[Амьенский мир]] с Великобританией, завершивший [[Война второй коалиции|войну Второй коалиции]]. Однако Амьенский мир не устранил глубинных противоречий между Францией и Великобританией и потому был непрочным{{sfn|Тюлар||с=116—119}}. Условия мира предусматривали возвращение Франции её колоний, оккупированных Англией{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=459}}. Стремясь к восстановлению и расширению колониальной империи, по условиям [[Договор в Сан-Ильдефонсо (1800)|договора в Сан-Ильдефонсо]] Наполеон приобрёл у Испании [[Луизиана|Луизиану]]{{sfn|Тюлар||с=118}}. В марте 1802 года он направил экспедицию из 25 тысяч солдат под командованием своего зятя [[Леклерк, Шарль (генерал)|Леклерка]] для отвоевания [[Сан-Доминго]] у [[Гаитянская революция|восставших рабов]], возглавляемых [[Туссен-Лувертюр, Франсуа Доминик|Туссеном-Лувертюром]]{{sfn|Тюлар||с=142}}{{sfn|Манфред|1987|с=385—386}}.
Административные и правовые нововведения Наполеона заложили основу современного государства, многие из них действуют и по сей день. Став первым консулом, Наполеон в корне изменил государственное устройство страны; в 1800 году провёл административную реформу, учредив институт подотчётных правительству [[Префект (Франция)|префектов]] департаментов и [[Супрефектура|супрефектов]] округов. В города и деревни назначались мэры{{sfn|Тюлар||с=96}}. Административная реформа позволила решить те вопросы, за которые отвечали местные органы власти, и которые ранее не смогла решить Директория — сбор налогов и рекрутский набор{{sfn|Исдейл|1997|с=86—87}}.
В 1800 году был учреждён [[Банк Франции]] для хранения золотого запаса и эмиссии денег (эта функция была передана ему в 1803 году){{sfn|Roberts|2014|p=246}}. Первоначально банк управлялся 15 выборными членами правления из числа акционеров, но в 1806 году правительство назначило управляющего ([[Крете, Эммануэль|Крете]]) и двух его заместителей, а в число 15 членов правления вошли три [[Генеральный сборщик налогов|генеральных сборщика налогов]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=163}}.
11 флореаля X года (1 мая 1802) была создана система средних школ — [[Лицеи во Франции|лицеев]]{{sfn|Тюлар||с=246}}.
Прекрасно сознавая важность воздействия на общественное мнение, Наполеон закрыл 60 из 73 парижских газет, а остальные поставил под контроль правительства{{sfn|Roberts|2014|p=242}}. Была создана мощная полиция во главе с [[Фуше, Жозеф|Фуше]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=316}} и разветвлённая тайная служба, которую возглавил [[Савари, Анн Жан Мари Рене|Савари]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=732}}.
В марте 1802 года Наполеон удалил из законодательных органов многих сторонников республиканской оппозиции{{sfn|Ленц|2003|с=43}}. Постепенно происходил возврат к монархическим формам правления. Из обихода пропало обращение на «ты», принятое в годы революции. Наполеон разрешил возвратиться части эмигрантов, при условии принесения клятвы верности конституции. В обиход вернулись [[Ливрея|ливреи]], официальные церемонии, дворцовая охота, мессы в [[Сен-Клу (замок)|Сен-Клу]]. Вместо именного оружия, вручавшегося в годы революции, несмотря на возражения Государственного совета, Наполеон ввёл иерархически организованный [[орден Почётного легиона]] (19 мая 1802). Но, нападая на «левую» оппозицию, Бонапарт, вместе с тем, стремился сохранить завоевания революции{{sfn|Тюлар||с=131—132}}.
В 1801 году Наполеон заключил [[Конкордат Наполеона|конкордат]] с Папой Римским. Рим признавал новую французскую власть, а [[католицизм]] объявлялся религией большинства французов. При этом [[свобода вероисповедания]] сохранялась. Назначение епископов и деятельность церкви ставились в зависимость от правительства{{sfn|Тюлар||с=110—112}}.
Эти и другие меры заставили противников Наполеона «слева» объявить его предателем Революции, хотя он считал себя верным продолжателем её идей. Якобинцев Наполеон опасался больше, чем роялистских заговорщиков, из-за их идеологии, знания механизмов власти и отличной организации. Когда 24 декабря 1800 года на улице Сен-Никез, по которой Наполеон ехал в [[Опера|Оперу]], взорвалась «[[Покушение на улице Сен-Никез|адская машина]]», он использовал это покушение как повод для расправы над якобинцами, хотя Фуше предоставил ему улики вины [[Монархизм|роялистов]]{{sfn|Roberts|2014|p=288—289}}.
Наполеон сумел закрепить основные революционные завоевания ([[Право на частную собственность|право на собственность]], [[равенство перед законом]], равенство возможностей), покончив с революционной анархией. В сознании французов благополучие и стабильность всё больше увязывались с его присутствием у государственного руля, что способствовало следующему шагу Бонапарта по укреплению личной власти — переходу к пожизненному консульству{{sfn|Чандлер|2011|с=279—280}}.
=== Пожизненное консульство ===
{{main|Пожизненное консульство}}
[[Файл:Jean Auguste Dominique Ingres 016.jpg|150px|left|thumb|Бонапарт — первый консул. [[Энгр, Жан Огюст Доминик|Энгр]] (1803—1804)]]
[[Файл:France 1803-04-A 20 Francs.jpg|thumb|[[Наполеондор|20 золотых франков]] 1803 года — Наполеон как первый консул]]
В 1802 году Наполеон, опираясь на результаты [[Французский конституционный референдум (1802)|плебисцита]], провёл через Сенат [[Конституция X года|сенатус-консульт]] о пожизненности своих полномочий (2 августа 1802 года). Первый консул получил право представить Сенату своего преемника, что приблизило его к восстановлению наследственного принципа{{sfn|Тюлар||с=127—129}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=524}}.
7 апреля 1803 года были отменены бумажные деньги; основной денежной единицей стал серебряный франк, поделённый на 100 сантимов; одновременно вводились золотые монеты в 20 и 40 франков. Учреждённый Наполеоном металлический франк имел хождение до 1928 года{{sfn|Englund|2010|p=187}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=827}}.
Приняв государство с плачевным финансовым состоянием, Наполеон и его финансовые советники полностью перестроили систему сбора налогов и расходования средств. Нормальное функционирование финансовой системы было обеспечено созданием двух противостоящих друг другу и в то же время сотрудничающих министерств: финансов и казначейства, их возглавляли соответственно [[Годен, Мартен Мишель Шарль|Годен]] и [[Барбе-Марбуа, Франсуа|Барбе-Марбуа]]{{sfn|Lentz|2014|p=646—647}}. Министр финансов отвечал за поступления в бюджет, министр казначейства — за расходование средств; расходы должны были быть одобрены законом или министерским распоряжением, за ними осуществлялся тщательный контроль{{sfn|Lentz|2014|p=305}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=800}}.
Внешняя политика Наполеона состояла в обеспечении первенства французской промышленной и финансовой буржуазии на европейском рынке. Этому мешал английский капитал, преобладание которого обусловливалось уже происшедшей в Великобритании [[промышленная революция|промышленной революцией]]. Конкуренция между двумя странами выливалась в нарушение ими условий Амьенского договора. Англичане отказались эвакуировать свои войска с Мальты, как это было предусмотрено договором. Наполеон, в свою очередь, оккупировал Эльбу, [[Пьемонт]] и [[Пармское герцогство|Парму]], а также подписал с швейцарскими кантонами [[Акт посредничества]] и договор о военном союзе. Готовясь к неизбежной войне, Наполеон [[Луизианская покупка|продал Луизиану]] Соединённым Штатам. Как и экспедиция Леклерка на Гаити, колониальные проекты Наполеона в целом потерпели фиаско{{sfn|Тюлар||с=140—142}}{{sfn|Манфред|1987|с=385—386}}{{sfn|Lefebvre|2011|p=148—149}}.
К маю 1803 года отношения между Великобританией и Францией обострились настолько, что англичане отозвали своего посла; 16 мая был выпущен приказ о захвате французских судов в британских портах и в открытом море, а 18 мая Великобритания объявила Франции войну{{sfn|Roberts|2014|p=322—323}}{{ref+|Ч. Исдейл указывает, что 18 мая Франция объявила войну Великобритании{{sfn|Исдейл|1997|с=39}}.|К}}. Наполеон двинул французскую армию на принадлежавшее [[Георг III (король Великобритании)|британскому королю]] герцогство [[Брауншвейг-Люнебург|Ганновер]]. 4 июля ганноверская армия [[Артленбургская конвенция|капитулировала]]{{sfn|Lentz|2014|p=694}}. Наполеон приступил к созданию большого военного лагеря на побережье [[Па-де-Кале]] под [[Булонь]]ю. 2 декабря 1803 года эти войска получили название «Английской армии»; к 1804 году в Булони и окрестностях было собрано более 1700 судов для переправки войск в Англию{{sfn|Lefebvre|2011|p=160—162}}.
Внутренняя политика Наполеона состояла в укреплении его личной власти как гарантии сохранения результатов революции: гражданских прав, прав собственности на землю крестьян, а также тех, кто купил во время революции национальные имущества, то есть конфискованные земли эмигрантов и церкви. Обеспечить все эти завоевания должен был Гражданский кодекс (ратифицирован 21 марта 1804 года), вошедший в историю как «[[Кодекс Наполеона]]»{{sfn|Тюлар||с=132—133}}.
После раскрытия заговора [[Кадудаль, Жорж|Кадудаля]] — [[Пишегрю, Шарль|Пишегрю]] (так называемый «[[заговор XII года]]»), в котором, как предполагалось, участвовали находящиеся за пределами Франции принцы королевского дома [[Бурбоны|Бурбонов]], Наполеон приказал захватить одного из них, [[Луи Антуан Анри де Бурбон-Конде, герцог Энгиенский|герцога Энгиенского]] в [[Эттенхайм]]е, неподалёку от французской границы. Герцог был вывезен в Париж и [[Дело герцога Энгиенского|расстрелян]] по приговору военного суда 21 марта 1804 года. Кадудаль был казнён, Пишегрю найден мёртвым в тюремной камере, встречавшийся с ними Моро выслан из Франции. Заговор XII года вызвал негодование во французском обществе и был использован официальной прессой для внушения читателям мысли о необходимости наследственной власти Первого консула{{sfn|Тюлар||с=134—136}}.
== Первая империя ==
{{main|Первая империя|Наполеоновские войны}}
=== Провозглашение империи ===
[[Файл:Andrea Appiani - Napoleon I. Bonaparte (1769-1821), als König von Italien - GG 2348 - Kunsthistorisches Museum.jpg|thumb|left|150px|Наполеон коронован королём Италии 26 мая 1805 в Милане{{sfn|Lentz|2002|p=122}}]]
[[Файл:Jacques-Louis David, The Coronation of Napoleon edit.jpg|thumb|[[Коронация Наполеона]] в соборе [[Собор Парижской Богоматери|Нотр-Дам]] 2 декабря 1804. Наполеон коронует Жозефину. [[Давид, Жак-Луи|Давид]] (1805—1807)]]
28 [[Флореаль|флореаля]] (18 мая 1804 года) постановлением Сената (так называемым [[сенатус-консульт]]ом XII года) была принята новая [[Конституция XII года|конституция]], согласно которой Наполеон провозглашался императором французов, вводились должности [[Высшие сановники империи|высших сановников]] и [[Великие офицеры империи|великих офицеров]] Империи, в том числе восстанавливалось маршальское звание, отменённое в годы революции{{sfn|Манфред|1987|с=403}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=527}}.
В тот же день были назначены пять из шести высших сановников ([[Жозеф Бонапарт|великий электор (выборщик)]], [[Камбасерес, Жан Жак Режи де|архиканцлер Империи]], [[Лебрен, Шарль Франсуа|архиказначей]], [[Бонапарт, Луи|коннетабль]] и [[Мюрат, Иоахим|великий адмирал]]){{ref+|Шестой высший сановник, [[Богарне, Евгений|государственный архиканцлер]], был назначен 1 февраля 1805 года{{sfn|Lentz|2002|p=119}}.|К}}. Высшие сановники образовали большой императорский совет. 19 мая 1804 года восемнадцать популярных генералов были назначены [[Маршалы Наполеона|маршалами Франции]], причём четверо из них считались почётными, а остальные — действительными{{sfn|Lentz|2002|p=37—38}}.
В ноябре сенатус-консульт был ратифицирован по результатам [[Французский конституционный референдум (1804)|плебисцита]]. По итогам плебисцита и несмотря на сопротивление [[Государственный совет (Франция)|Государственного совета]] было решено возродить традицию коронации. Наполеон непременно хотел, чтобы в церемонии участвовал [[Пий VII|римский папа]]. Последний требовал, чтобы Наполеон [[Венчание|обвенчался]] с Жозефиной по [[Церковный брак|церковному обряду]]. В ночь на 2 декабря кардинал [[Феш, Жозеф|Феш]] провёл обряд венчания в присутствии [[Талейран-Перигор, Шарль Морис де|Талейрана]], [[Бертье, Луи Александр|Бертье]] и [[Дюрок, Жерар|Дюрока]]{{sfn|Roberts|2014|p=352}}{{sfn|Тюлар||с=138}}. 2 декабря 1804 года в ходе [[Коронация Наполеона I|пышной церемонии]], проходившей в [[Собор Парижской Богоматери|соборе Парижской Богоматери]] с участием папы, Наполеон короновал самого себя императором французов, а затем возложил корону на Жозефину{{sfn|Тюлар||с=138—139}}. [[Стендаль]] в своём дневнике назвал коронацию «очевидным союзом всех шарлатанов» — «религия, венчающая на царство тиранию, причём всё это во имя блага людей»<ref>{{Книга|часть=Дневники|автор=Стендаль|заглавие=Собрание сочинений в пятнадцати томах|том=14|место=М.|издательство=Правда|год=1959|страницы=78}}</ref>.
Коронация высветила скрытую до тех пор враждебность между семьями Бонапарт (братьями и сёстрами Наполеона) и Богарне (Жозефина и её дети). Сёстры Наполеона не желали нести [[Шлейф (одежда)|шлейф]] Жозефины. [[Рамолино, Летиция|Мадам Мать]] вовсе отказалась прибыть на коронацию. В ссорах Наполеон принимал сторону жены и приёмных детей, однако оставался щедр по отношению к братьям и сёстрам (впрочем, постоянно высказывая недовольство ими и тем, что они не оправдывают его надежд){{sfn|Roberts|2014|p=352}}{{ref+|[[Давид, Жак-Луи|Давид]] по указанию Наполеона подправил факты на [[Коронация Наполеона|своей картине]]. Против своего первоначального плана, он отразил не момент, когда Наполеон короновал самого себя, а момент коронации Жозефины. Сёстры Наполеона стоят в стороне от её шлейфа. Мадам Мать изображена в самом центре композиции{{sfn|Roberts|2014|p=355}}.|К}}.
Ещё одним камнем преткновения между Наполеоном и его братьями стал вопрос о том, кому быть королём Италии и кому наследовать императорскую власть во Франции. Результатом их споров стало решение, согласно которому Наполеон получал обе короны, а в случае его смерти короны делились между его родственниками. 17 марта 1805 года из «[[Дочерние республики|дочерней]]» [[Итальянская республика (1802—1805)|Итальянской республики]], в которой Наполеон был президентом, было создано [[Королевство Италия (наполеоновское)|Королевство Италия]]. Во вновь образованном королевстве Наполеон получил титул короля, а его пасынок [[Богарне, Евгений|Евгений Богарне]] — титул вице-короля{{sfn|Lentz|2002|p=121}}. Решение о коронации Наполеона [[Железная корона|Железной короной]] оказало дурную услугу французской дипломатии, поскольку вызвало враждебность со стороны Австрии и способствовало её присоединению к вновь формирующейся антифранцузской коалиции{{sfn|Lentz|2002|p=119}}{{sfn|Чандлер|2011|с=289—290}}. В мае 1805 года [[Лигурийская республика]] стала одним из департаментов Франции{{sfn|Lentz|2002|p=122}}.
=== Возвышение империи ===
{{main|Война третьей коалиции|Война четвёртой коалиции}}
[[Файл:Charles Thévenin - Reddition de la ville d'Ulm.jpg|thumb|left|Капитуляция Ульма. [[Тевенен, Шарль|Тевенен]] (1815)]]
В апреле 1805 года [[Российская Империя|Россией]] и [[Соединённое королевство Великобритании и Ирландии|Великобританией]] был подписан [[Петербургский союзный договор (1805)|Петербургский союзный договор]], заложивший основу третьей коалиции{{sfn|Чандлер|2011|с=289}}. В том же году [[Соединённое королевство Великобритании и Ирландии|Великобритания]], [[Австрийская империя|Австрия]], [[Российская империя|Россия]], [[Неаполитанское королевство]] и [[Швеция]] сформировали Третью коалицию против [[Первая французская империя|Франции]] и союзной ей [[Испания|Испании]]. Важным фактором в формировании коалиции стали британские субсидии (англичане выделили союзникам 5 млн фунтов стерлингов){{sfn|Исдейл|1997|с=238}}. Французской дипломатии удалось добиться нейтралитета Пруссии в надвигавшейся войне ([[Талейран]] по указанию Наполеона обещал [[Фридрих-Вильгельм III|Фридриху-Вильгельму III]] отобранный у британцев Ганновер){{sfn|Тюлар||с=151}}.
В октябре 1805 года Наполеон создал Управление экстраординарных имуществ ({{lang-fr|domaine extraordinaire}}) — специальный финансовый институт во главе с [[Ла Буйери, Франсуа|Ла Буйери]], предназначенный для сбора платежей и контрибуций с завоёванных стран и территорий. Эти средства расходовались главным образом на финансирование следующих военных кампаний<ref name="Domaine">{{статья|автор=Tulard J.|заглавие=Der "Domaine extraordinaire" als Finanzierungsinstrument napoleonischer Expansion|jstor=i40005617|издательство=Geschichte und Gesellschaft|год=1980|band=4|alleseiten=490—499|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120231134/https://www.jstor.org/stable/i40005617}}</ref>.
Наполеон [[План наполеоновского вторжения в Англию|планировал высадку]] на Британские острова, но, получив сведения о действиях коалиции, двинул войска из Булонского лагеря в Германию. Австрийская армия капитулировала в [[Битва под Ульмом|битве под Ульмом]] 20 октября 1805 года{{sfn|Чандлер|2011|с=342}}. 21 октября британский флот под командованием Нельсона [[Трафальгарское сражение|разгромил]] испано-французский флот при [[Трафальгар]]е. В результате этого поражения Наполеон уступил британцам господство на море. Несмотря на огромные усилия и ресурсы, которые Наполеон потратил в последующие годы, ему так и не удалось поколебать британское морское владычество; высадка на Британские острова стала невозможна{{sfn|Roberts|2014|p=374}}{{sfn|Тюлар||с=145—146}}. 13 ноября [[Вена]] была объявлена [[Открытый город|открытым городом]] и французские войска заняли её без серьёзного сопротивления{{sfn|Roberts|2014|p=376}}.
[[Файл:La bataille d'Austerlitz. 2 decembre 1805 (François Gérard).jpg|thumb|Наполеон при Аустерлице. [[Жерар, Франсуа|Жерар]] (1810)]]
Российский император [[Александр I]] и император Священной Римской империи [[Франц II]] прибыли к армии. По настоянию Александра I российская армия прекратила отступление и вместе с австрийцами 2 декабря 1805 года вступила в сражение с французами [[Битва под Аустерлицем|при Аустерлице]]{{sfn|Чандлер|2011|с=353}}, в котором союзники попали в тактическую ловушку, расставленную Наполеоном, потерпели тяжёлое поражение и в беспорядке отступили. 26 декабря Австрия заключила с Францией [[Пресбургский мир]]{{sfn|Тюлар||с=147—148}}. Более 65 млн франков поступили из австрийских земель в Управление экстраординарных имуществ: [[Война кормит войну|война кормила войну]]<ref name="Domaine" />. Известия о военных операциях и победах, которые доносились до французской публики благодаря [[Бюллетень Великой армии|бюллетеням Великой армии]], служили сплочению нации{{sfn|Тюлар||с=146—147}}.
27 декабря 1805 года{{sfn|Roberts|2014|p=394}} Наполеон объявил, что «династия [[Бурбоны|Бурбонов]] в [[Неаполитанское королевство|Неаполе]] перестала царствовать», за то, что Неаполитанское королевство, вопреки прежнему договору, примкнуло к антифранцузской коалиции. [[Неаполитанская война (1806)|Движение французской армии на Неаполь]] заставило короля [[Фердинанд I (король Обеих Сицилий)|Фердинанда I]] бежать на [[Сицилия|Сицилию]], и Наполеон сделал неаполитанским королём своего брата [[Жозеф Бонапарт|Жозефа Бонапарта]]{{sfn|Тюлар||с=148—149}}. Декретом от 30 марта 1806 года Наполеон ввёл княжеские титулы для членов императорской фамилии. [[Бонапарт, Полина|Полина]] и её [[Боргезе, Камилло|супруг]] получили [[герцогство Гвасталла]], Мюрат и его [[Бонапарт, Каролина|супруга]] — [[великое герцогство Берг]]. [[Бертье, Луи Александр|Бертье]] получил [[Невшатель (княжество)|Невшатель]]{{sfn|Тюлар||с=255}}. Княжества [[Княжество Беневенто|Беневенто]] и [[Княжество Понтекорво|Понтекорво]] были отданы [[Талейран]]у и [[Карл XIV Юхан|Бернадотту]]{{sfn|Lentz|2002|p=218}}. Сестра Наполеона [[Элиза Бонапарт|Элиза]] ещё раньше получила [[Княжество Лукка и Пьомбино|Лукку]], а в 1809 году Наполеон сделал Элизу правительницей всей [[Великое герцогство Тосканское|Тосканы]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=714}}. В июне 1806 года [[Королевство Голландия]] пришло на смену марионеточной [[Батавская республика|Батавской республике]]. На престол Голландии Наполеон посадил своего младшего брата — [[Людовик Бонапарт|Людовика Бонапарта]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=220}}.
[[Файл:Huldigungderfürsten.jpg|thumb|180px|Клятва князей при образовании [[Рейнский союз|Рейнского союза]]. [[Мотте, Шарль|Мотте]] (1820—1830)]]
12 июля 1806 года между Наполеоном и многими правителями германских государств был заключён договор, в силу которого эти правители вступали между собой в союз, получивший название [[Рейнский союз|Рейнского]], под [[протекторат]]ом Наполеона и с обязанностью держать для него шестидесятитысячное войско. Образование союза сопровождалось [[Медиатизация|медиатизацией]] (подчинением мелких непосредственных (immediat) владетелей верховной власти крупных государей). 6 августа 1806 года император [[Франц II]] объявил о сложении с себя титула и полномочий императора [[Священная Римская империя|Священной Римской империи]] и, таким образом, это многовековое образование прекратило своё существование{{sfn|Тюлар||с=149}}{{sfn|Lentz|2002|p=221—223}}.
[[Файл:Тильзит. 1807.jpg|thumb|200px|left|Тильзитское свидание. [[Госс, Николя|Госс]] (XIX век)]]
[[Файл:Charles Meynier - Napoleon in Berlin.png|thumb|Наполеон вступает в Берлин через [[Бранденбургские ворота]] 27 октября 1806 года{{sfn|Lentz|2002|p=266}}. [[Мейнье, Шарль|Мейнье]] (1810)]]
[[Файл:Antoine-Jean Gros - Napoleon on the Battlefield of Eylau - Google Art Project.jpg|thumb|left|Наполеон в [[Битва при Прейсиш-Эйлау|битве при Эйлау]]. [[Гро, Антуан Жан|Гро]] (1807)]]
Встревоженная усилением французских позиций в Германии, так и не получив обещанный ей Ганновер, против Наполеона выступила [[Пруссия (королевство)|Пруссия]]. 26 августа она выдвинула ультиматум с требованием отвода Великой армии за Рейн{{sfn|Тюлар||с=151—152}}. Наполеон отверг этот ультиматум и напал на прусские войска. В первой же крупной [[Битва при Заальфельде|битве при Заальфельде]], 10 октября 1806 года пруссаки были разбиты{{sfn|Чандлер|2011|с=392}}. После этого 14 октября последовало полное поражение их [[Битва при Йене и Ауэрштедте|под Йеной и Ауэрштедтом]]{{sfn|Тюлар||с=152}}. Через две недели после йенской победы Наполеон вступил в [[Берлин]], вскоре после того сдались [[Штетин]], [[Пренцлау]], [[Магдебург]]{{sfn|Чандлер|2011|с=416—417}}. На Пруссию была наложена контрибуция в 159 млн франков{{sfn|Тюлар||с=154}}.
Из [[Кёнигсберг]]а, куда бежал прусский король [[Фридрих-Вильгельм III]], он умолял Наполеона прекратить войну, соглашаясь присоединиться к Рейнскому Союзу. Однако Наполеон делался всё требовательнее, и прусский король вынужден был продолжать боевые действия{{sfn|Roberts|2014|p=425}}. На помощь к нему пришла Россия, выставившая две армии с целью помешать переправе французов через [[Висла|Вислу]]. Наполеон обратился к [[Поляки|полякам]] с воззванием, приглашавшим их к борьбе за независимость и 19 декабря 1806 года в первый раз вступил в [[Варшава|Варшаву]]{{sfn|Roberts|2014|p=432}}. Ожесточённые сражения [[Сражение при Чарново|под Чарновым]], [[Битва при Пултуске (1806)|Пултуском]] и [[Битва при Голымине|Голымином]] в декабре 1806 года не выявили победителей{{sfn|Чандлер|2011|с=434—435}}.
13 декабря в Париже родился [[Леон, Шарль|Шарль Леон]], сын Наполеона и [[Денюэль, Элеонора|Элеоноры Денюэль]]. Наполеон узнал об этом 31 декабря в Пултуске. Рождение сына означало, что Наполеон сможет основать династию, если разведётся с Жозефиной{{sfn|Itinéraire|2002|p=324—325}}. Возвращаясь в Варшаву из Пултуска, 1 января 1807 года на почтовой станции в [[Блоне (Польша)|Блоне]] Наполеон в первый раз повстречал двадцатиоднолетнюю [[Валевская, Мария|Марию Валевскую]], жену пожилого польского графа, с которой у него сложился длительный роман{{sfn|Roberts|2014|p=435}}{{ref+|Согласно Э. Робертсу, за два десятка лет у Наполеона было 21 или 22 [[Список фавориток французских императоров|любовницы]]. За период с декабря 1804 по август 1813 года он подарил им в общей сложности гигантскую сумму — свыше 480 тыс. франков{{sfn|Roberts|2014|p=iv}}, в том числе Марии Валевской — 50 тыс. франков, передавая ей денежные суммы вплоть до октября 1809 года. 4 мая 1810 года у неё родился сын [[Александр Валевский]]{{sfn|Itinéraire|2002|p=416}}{{sfn|Roberts|2014|p=436}}.|К}}.
Генеральное сражение зимней кампании произошло [[Битва при Прейсиш-Эйлау|при Эйлау]] 8 февраля 1807 года{{sfn|Тюлар||с=155}}. В кровопролитном сражении между главными силами французской и русской армий под командованием генерала [[Беннигсен, Леонтий Леонтьевич|Беннигсена]] победителей не оказалось, впервые за многие годы Наполеон не одержал решительной победы{{sfn|Чандлер|2011|с=456}}.
После занятия французами [[Данциг]]а 27 мая 1807 года{{sfn|Чандлер|2011|с=467}} и поражения русских [[Битва под Фридландом|под Фридландом]] 14 июня, позволившего французам занять Кёнигсберг и угрожать русской границе, 7 июля был заключён [[Тильзитский мир]]. Из польских владений Пруссии было образовано [[Великое герцогство Варшавское]]. У Пруссии были отняты и все её владения между [[Рейн]]ом и [[Эльба (река)|Эльбой]], образовавшие вместе с рядом бывших мелких германских государств [[Вестфальское королевство]], во главе которого был поставлен брат Наполеона [[Жером Бонапарт|Жером]]{{sfn|Тюлар||с=156—157}}.
Победы, одержанные в двух итальянских и других кампаниях, создали Наполеону репутацию непобедимого полководца{{sfn|Тюлар||с=161}}. Внутри империи окончательно установилось его полновластие, он совершенно не считался теперь с мнением своих министров, законодателей, родственников и друзей. 9 августа 1807 года Талейран был отправлен в отставку с поста министра иностранных дел. 19 августа был распущен Трибунат. Недовольство императора вызывали коронованные им родственники и друзья, стремившиеся защищать интересы своих владений вопреки единству империи{{sfn|Тюлар||с=241—243}}{{sfn|Манфред|1987|с=516—524}}. Наполеона отличали презрение к людям и нервозность, подчас приводившая к припадкам ярости, похожим на эпилепсию{{sfn|Тюлар||с=237}}. Стремясь единолично принимать решения и контролировать их исполнение, Наполеон создал систему так называемых административных советов, на которых рассматривались в том числе вопросы, входившие в компетенцию муниципалитетов, а для контроля за расходами на содержание громоздкого административного аппарата в 1807 году он учредил [[Счётная палата (Франция)|Счётную палату]] во главе с [[Барбе-Марбуа, Франсуа|Барбе-Марбуа]]{{sfn|Тюлар||с=245—246}}.
Будучи императором, Наполеон вставал в 7 часов утра и занимался делами. В 10 часов — завтрак, сопровождаемый разбавленным [[шамбертен]]ом (привычка с дореволюционных времён). После завтрака опять работал в кабинете до часу дня, после чего присутствовал на заседаниях советов. Обедал в 5, а иногда в 7 часов пополудни, после обеда общался с императрицей, знакомился с книжными новинками, а затем возвращался в кабинет. В полночь ложился спать, в три часа ночи просыпался, чтобы принять горячую ванну, в пять утра опять ложился спать{{sfn|Тюлар||с=238}}.
=== Континентальная блокада ===
{{main|Континентальная блокада}}
[[Файл:France 1807-A 40 Francs.jpg|thumb|40 золотых франков 1807 года — Наполеон как император]]
18 мая 1806 года британское правительство распорядилось о блокаде французского побережья, разрешив досмотр нейтральных (главным образом американских) судов, направлявшихся во Францию{{sfn|Roberts|2014|p=374}}{{sfn|Тюлар||с=162}}. Одержав победу над Пруссией, 21 ноября 1806 года в Берлине Наполеон подписал декрет о [[Континентальная блокада|континентальной блокаде]]{{sfn|Lentz|2002|p=256}}. С этого момента Франция и её союзники прекращали торговые отношения с Англией. Европа была основным рынком сбыта английских товаров, а также колониальных, ввозимых Англией, — крупнейшей морской державой{{ref+|Континентальная Европа служила рынком сбыта для трети товаров, экспортируемых с Британских островов, и трёх четвертей товаров, реэкспортируемых Британией{{sfn|Roberts|2014|p=427}}.|К}}. Континентальная блокада нанесла ущерб английской экономике: по мере того, как европейские страны присоединялись к блокаде, происходило падение экспорта британского сукна и хлопка на континент, при этом росли цены на сырьё, которое Британия ввозила с континента. Ситуация значительно ухудшилась для Британии после того, как в июле 1807 года к континентальной блокаде примкнула Россия в соответствии с условиями Тильзитского мира. Европейские страны, которые первоначально мирились с британской контрабандой, под давлением Наполеона были вынуждены начать с ней серьёзную борьбу. Во втором полугодии 1807 года в голландских портах были арестованы около 40 британских судов, Дания закрыла для англичан свои воды. К середине 1808 года рост дороговизны и падение доходов вызвало народные волнения в [[Ланкашир]]е, произошло падение фунта стерлингов{{sfn|Тюлар||с=165—166}}.
Блокада ударила и по континенту. Французская промышленность не в состоянии была заменить на европейском рынке английскую. В качестве ответной меры в ноябре 1807 года Лондон объявил о блокаде европейских портов{{sfn|Тюлар||с=164}}. Потеря собственных и нарушение торговых связей с английскими колониями привело в упадок французские портовые города: [[Ла-Рошель]], [[Бордо]], [[Марсель]], [[Тулон]]{{sfn|Тюлар||с=177—178}}. Население (и сам император, как большой любитель кофе) страдало от недостатка привычных колониальных товаров (кофе, сахара, чая) и их дороговизны<ref>{{книга|заглавие=Revisiting Napoleon’s Continental System: Local, Regional and European Experiences|ссылка=https://books.google.ru/books?id=QPvgjwEACAAJ|ответственный=K. B. Aaslestad, J. Joor|место=UK|издательство=[[Palgrave Macmillan]]|год=2015|pages=11|allpages=290|isbn=978-1-137-34556-1}}</ref>{{sfn|Чандлер|2011|с=426}}. В 1811 году [[Делессер, Бенжамен|Делессер]] по примеру немецких изобретателей начал делать качественный сахар из сахарной свёклы, за что получил от приехавшего к нему Наполеона орден Почётного легиона, но новые технологии распространялись очень медленно{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=808}}.
=== От Пиренеев до Ваграма ===
{{main|Пиренейские войны|Война пятой коалиции}}
[[Файл:El Tres de Mayo, by Francisco de Goya, from Prado in Google Earth.jpg|thumb|[[Третье мая 1808 года в Мадриде]]. [[Гойя, Франсиско|Гойя]] (1814)]]
[[Файл:La Rendición de Bailén (Casado del Alisal).jpg|thumb|[[Байленская капитуляция]]. [[Касадо дель Алисаль, Хосе|Хосе Касадо дель Алисаль]] (1864)]]
[[Файл:Antoine-Jean Gros - Capitulation de Madrid, le 4 décembre 1808.jpg|thumb|Капитуляция Мадрида 4 декабря 1808 года. [[Гро, Антуан Жан|Гро]] (1810)]]
В 1807 году, при поддержке [[Испанская империя|Испании]], бывшей в [[Договор в Сан-Ильдефонсо (1796)|союзе]] с Францией с 1796 года, Наполеон потребовал от [[Королевство Португалия|Португалии]], чтобы и она примкнула к континентальной системе. Когда Португалия отказалась выполнить это требование, то 27 октября между Наполеоном и Испанией состоялся тайный [[Договор в Фонтенбло (октябрь 1807)|договор]] о завоевании и разделе Португалии, при этом южная часть страны должна была отойти всевластному первому министру Испании [[Годой, Мануэль|Годою]]. 13 ноября 1807 года правительственная ''[[Le Moniteur universel|Le Moniteur]]'' сардонически возвестила, что «[[Браганса (династия)|Браганцский дом]] перестал править — новое доказательство неизбежной гибели всех, кто связывает себя с Англией»{{sfn|Чандлер|2011|с=495—496}}. Наполеон направил на [[Лиссабон]] 25-тысячный корпус [[Жюно, Жан Андош|Жюно]]. После изнурительного двухмесячного перехода по испанской территории Жюно с 2 тыс. солдат 30 ноября [[Вторжение в Португалию (1807)|прибыл в Лиссабон]]. Португальский принц-регент [[Жуан VI|Жуан]], услышав о приближении французов, бросил свою столицу и [[Переезд португальского двора в Бразилию|бежал]] с родственниками и двором в [[Рио-де-Жанейро]]. Наполеон, взбешённый тем, что королевское семейство и португальские корабли ускользнули от него, 28 декабря приказал наложить на Португалию контрибуцию в 100 млн франков{{sfn|Чандлер|2011|с=497}}{{sfn|Тюлар||с=261}}.
Рассчитывая стать суверенным князем согласно условиям тайного договора, Годой допустил размещение большого количества французских войск на территории Испании. 13 марта 1808 года Мюрат был в [[Бургос]]е со 100 тыс. солдат и двигался в сторону [[Мадрид]]а. Для успокоения испанцев Наполеон приказал распространить слух, что он намерен осадить [[Гибралтар]]. Поняв, что с гибелью династии погибнет и он, Годой стал убеждать испанского короля [[Карл IV (король Испании)|Карла IV]] в необходимости бежать из Испании в Южную Америку. Однако в ночь на 18 марта 1808 года он был свергнут в ходе [[Аранхуэсский мятеж|мятежа]] в [[Аранхуэс]]е так называемыми «фернандистами», которые добились его отставки, отречения Карла IV и передачи власти сыну короля — [[Фердинанд VII|Фердинанду VII]]. 23 марта [[Мюрат]] вошёл в Мадрид{{sfn|Roberts|2014|p=476}}{{sfn|Lentz|2002|p=396—397}}. В мае 1808 года Наполеон вызвал обоих испанских королей — отца и сына — для объяснений в [[Байонна|Байонну]]. Оказавшись в плену у Наполеона, оба монарха [[Байонское отречение|отреклись от короны]], а на испанский престол император посадил своего брата [[Жозеф Бонапарт|Жозефа]], бывшего до того неаполитанским королём. Теперь неаполитанским королём стал Мюрат{{sfn|Тюлар||с=263}}{{sfn|Lentz|2002|p=401—402}}.
В самой Франции декретами от 1 марта 1808 года Наполеон восстановил дворянские титулы и дворянские гербы как знак признания заслуг перед империей. Отличие от старого дворянства состояло в том, что пожалование титула не давало прав на земельные владения и титул не переходил по наследству автоматически. Однако вместе с титулом новые дворяне нередко получали высокие оклады. Если дворянин приобретал [[майорат]] (капитал или постоянный доход), то титул передавался по наследству. 59 процентов [[Дворянство Империи (Франция)|нового дворянства]] составили военные{{sfn|Тюлар||с=255—257}}. 17 марта был издан декрет об учреждении [[Университет Франции|императорского Университета]]. Университет разделялся на академии и был призван давать высшее образование (бакалавр). Созданием Университета Наполеон стремился поставить под свой контроль формирование национальной элиты{{sfn|Тюлар||с=247}}.
Вмешательство Наполеона во внутренние дела Испании вызвало возмущение — 2 мая [[Мадридское восстание|в Мадриде]], а потом по всей стране. Местные власти ([[Хунта (Пиренейские войны)|хунты]]) организовали сопротивление французам, которым пришлось столкнуться с новой для них формой боевых действий — [[Гверильясы|партизанской войной]]. 22 июля [[Дюпон де л’Этан, Пьер-Антуан|Дюпон]] c 18 тыс. солдат [[Байленская капитуляция|сдался]] испанцам в поле возле [[Байлен]]а, нанеся сильный удар по репутации прежде непобедимой [[Великая армия|Великой армии]]. Британцы высадились в Португалии при поддержке местных властей и населения и вынудили Жюно эвакуироваться из страны после поражения [[Битва при Вимейру|при Вимейру]]{{sfn|Тюлар||с=263—266}}{{sfn|Чандлер|2011|с=510—512}}.
Для окончательного завоевания Испании и Португалии Наполеону требовалось перевести сюда основные силы Великой армии из Германии, однако этому препятствовала угроза войны со стороны перевооружившейся Австрии. Единственным противовесом Австрии могла бы быть союзная Наполеону Россия. 27 сентября Наполеон [[Эрфуртский конгресс|встретился]] с Александром I в [[Эрфурт]]е, чтобы заручиться его поддержкой. Наполеон поручил ведение переговоров Талейрану, который к этому времени состоял в тайных отношениях с австрийским и русским дворами. Александр предлагал разделить [[Османская империя|Турцию]] и передать России [[Константинополь]]. Не получив согласия Наполеона, Александр ограничился общими словами по поводу союза против Австрии. Наполеон также просил через Талейрана руки великой княжны [[Екатерина Павловна|Екатерины Павловны]], но и тут ничего не добился{{sfn|Тюлар||с=266—269}}{{sfn|Чандлер|2011|с=515—517}}<ref>{{книга |автор=[[Соколов, Олег Валерьевич|Соколов О. В.]]|заглавие=Битва двух империй. 1805—1812 |место={{М.}}—{{СПб.}} |издательство=[[Астрель]], Астрель-СПб|год=2012 |страниц=730 |страницы=255—267|isbn=978-5-271-42347-5}}</ref>.
Рассчитывая решить испанскую проблему до вступления Австрии в войну, Наполеон 29 октября выступил в поход во главе прибывшей из Германии армии в 160 тыс. человек. 4 декабря французские войска вошли в Мадрид. 16 января англичане, отразив атаку [[Сульт, Никола Жан де Дьё|Сульта]] [[Битва при Ла-Корунье|под Ла-Коруньей]], погрузились на корабли и покинули Испанию. 1 января 1809 года в [[Асторга|Асторге]] Наполеон получил депеши о военных приготовлениях Австрии и об интригах в его правительстве со стороны сблизившихся Талейрана и Фуше (которые договорились в случае смерти Наполеона в Испании заменить его Мюратом){{sfn|Тюлар||с=269—272}}. 17 января он выехал из [[Вальядолид]]а в Париж{{sfn|Itinéraire|2002|p=372—373}}. Несмотря на достигнутые успехи, завоевание Пиренеев не было закончено: испанцы продолжали партизанскую войну, английский контингент прикрывал Лиссабон, через три месяца англичане под командованием [[Веллингтон, Артур Уэлсли|Уэлсли]] снова высадились на полуострове<ref>{{книга|автор=Fremont-Barnes G.|заглавие=The Napoleonic Wars: The Peninsular War 1807—1814|ссылка=https://archive.org/details/napoleonicwars00greg/page/39|год=2002|издательство=Osprey Publishing Limited|allpages=95|pages=39—40|isbn=978-1-84176-370-5}}</ref>. Падение португальской и испанской династий привело к открытию обеих колониальных империй для британской торговли и пробило брешь в континентальной блокаде{{sfn|Ливен|2012|с=124}}. Впервые война не приносила Наполеону доходы, а лишь требовала всё новых и новых расходов и солдат. Для покрытия расходов увеличивались косвенные налоги (на соль, продовольственные товары), что вызывало недовольство населения{{sfn|Тюлар||с=246}}. На Святой Елене Наполеон говорил: «злополучная испанская война стала первопричиной несчастий»{{sfn|Чандлер|2011|с=546—548}}{{sfn|Тюлар||с=270—272}}.
[[Файл:Lannes mortally wounded at Essling (E. Boutigny).jpg|thumb|right|Наполеон возле смертельно раненого [[Ланн, Жан|Ланна]]. [[Бутиньи, Поль-Эмиль|Бутиньи]] (1894)]]
За время, прошедшее после подписания Пресбургского мира, в австрийской армии были проведены глубокие военные реформы под руководством [[Карл Тешенский|эрцгерцога Карла]]. Рассчитывая воспользоваться антифранцузскими настроениями, набиравшими силу в Германии, 3 апреля 1809 года австрийский император [[Франц II|Франц I]] объявил войну Франции. После начала боевых действий Австрия получила от Великобритании более 1 млн фунтов стерлингов в виде субсидии{{ref+|Обменный курс между франком и фунтом стерлингов находился в интервале от 20 до 25 франков за 1 фунт<ref name="Piketty">{{книга|автор=[[Пикетти, Тома|Пикетти Т.]]|заглавие=[[Капитал в XXI веке]]|издательство=[[Ad Marginem]]|место={{М.}}|год=2015|isbn=978-5-91103-252-4|страниц=592|страницы=116}}</ref>.|К}}. Наполеон, увязший в Испании, пытался избежать войны, но без поддержки со стороны России не смог этого сделать. Однако благодаря энергичным усилиям за три месяца с января 1809 года он смог сформировать во Франции новую армию. Эрцгерцог Карл направил одновременно восемь корпусов в союзную Наполеону [[Королевство Бавария|Баварию]], два корпуса в Италию и один в [[Варшавское герцогство]]. Русские войска сосредоточились на восточных границах Австрийской империи, но в боевых действиях участия практически не приняли, позволив Австрии вести войну на один фронт (что вызвало гнев Наполеона){{sfn|Roberts|2014|p=499—501}}{{sfn|Исдейл|1997|с=233}}.
Наполеон, подкреплённый войсками Рейнского союза, силами десяти корпусов отразил нападение на Баварию и 13 мая захватил Вену. Австрийцы переправились на северный берег разлившегося [[Дунай|Дуная]] и разрушили за собой мосты. Наполеон решил форсировать реку с опорой на остров [[Лобау]]. Однако после того, как часть французских войск переправилась на остров, а часть — на северный берег, понтонный мост разорвался, а эрцгерцог Карл напал на переправившихся. В последовавшем 21—22 мая сражении [[Асперн-Эсслингская битва|при Асперне и Эсслинге]] Наполеон потерпел поражение и отступил. Неудача самого императора воодушевила все антинаполеоновские силы в Европе. После шести недель обстоятельной подготовки французские войска переправились через Дунай и одержали 5—6 июля победу в генеральном сражении [[Битва под Ваграмом|при Ваграме]], за которой 12 июля последовало [[Цнаймское перемирие]], а 14 октября был заключён [[Шёнбруннский мир]]. По этому договору Австрия лишилась выхода к [[Адриатическое море|Адриатическому морю]], передав Франции территории, из которых впоследствии Наполеон образовал [[Иллирийские провинции]]. [[Галиция]] была передана Великому герцогству Варшавскому, а [[Тарнопольский округ]] — России. Австрийская кампания показала, что армия Наполеона уже не имела прежнего преимущества перед противником на поле боя{{sfn|Lentz|2002|p=442}}{{sfn|Тюлар||с=273—279}}{{sfn|Чандлер|2011|с=576—606}}.
=== Кризис империи ===
[[Файл:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project 2.jpg|thumb|150px|Император Наполеон в своём кабинете в Тюильри. [[Давид, Жак-Луи|Давид]] (1812)]]
[[Файл:First French Empire 1812.svg|мини|left|alt=Карта Европы 1812 года. Французская империя больше, чем современная Франция, поскольку включает в себя части современных Нидерландов, Италии и ряда других стран|Первая империя, 1812 год{{legend|#002395|Наполеоновская Франция}}{{legend|#9090FF|Зависимые государства}}]]
Политика Наполеона в первые годы его правления пользовалась поддержкой населения — не только собственников, но и малоимущих (рабочих, батраков): оживление экономики вело к росту зарплат, чему способствовали и постоянные наборы в армию. Наполеон выглядел спасителем отечества, войны вызывали национальный подъём, а победы — чувство гордости. Наполеон Бонапарт был человеком революции, а окружающие его маршалы, блестящие военачальники, происходили подчас из самых низов{{sfn|Тюлар||с=197—198}}. Но постепенно народ начал уставать от войны, наборы в армию стали вызывать недовольство. В 1810 году вновь разразился экономический кризис, не прекращавшийся вплоть до 1815 года. Войны на просторах Европы теряли смысл, затраты на них стали раздражать буржуазию. [[Дворянство Империи (Франция)|Новое дворянство]], которое создал Наполеон, так и не стало опорой его трона. Безопасности Франции, казалось, ничто не угрожало, а во внешней политике всё большую роль играло стремление императора укрепить и обеспечить интересы династии, не допустив, в случае своей смерти, как анархии, так и реставрации Бурбонов{{sfn|Тюлар||с=234—236}}{{sfn|Lentz|2004|p=75—76}}.
Во имя династических интересов Наполеон 12 января 1810 года развёлся с Жозефиной, от которой не имел детей, и просил у Александра I руки его младшей сестры, 15-летней великой княжны [[Анна Павловна|Анны Павловны]]. Предвидя отказ, он также обратился к Францу I с предложением о браке с его дочерью, австрийской принцессой [[Мария-Луиза Австрийская|Марией-Луизой]], на которой Наполеон и женился 1 апреля 1810 года. 20 марта 1811 года у них родился сын — [[Наполеон II]]; поскольку Мария-Луиза приходилась внучатой племянницей французской королеве [[Мария-Антуанетта|Марии-Антуанетте]], её сын имел формальное право занять французский престол, но австрийский брак императора был крайне непопулярен во Франции{{sfn|Тюлар||с=279—280}}{{sfn|Lentz|2004|p=11—12}}.
В феврале 1808 года французские войска заняли [[Рим]]. Декретом от 17 мая 1809 года Наполеон объявил [[Папская область|папские владения]] присоединёнными к Французской империи и упразднил власть Папы. В ответ на это папа [[Пий VII]] отлучил «грабителей наследства св. Петра» от церкви. Папская булла была прибита на дверях четырёх главных церквей Рима и выслана всем послам иностранных держав при папском дворе. Наполеон приказал арестовать Папу и держал его в плену до января 1814 года. 5 июля 1809 года французские военные власти вывезли его в [[Савона|Савону]], а затем — в [[Фонтенбло]] под Парижем. Отлучение Наполеона от церкви негативно сказалось на авторитете его власти, в особенности в традиционно католических странах{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=503}}{{sfn|Тюлар||с=277}}.
Континентальная блокада, хотя и нанесла ущерб Великобритании, не смогла привести к победе над ней. 3 июня 1810 года Наполеон отправил в отставку Фуше за тайные переговоры с англичанами о мире, которые он вёл якобы по поручению императора. Союзники и вассалы Первой империи, принявшие континентальную блокаду вопреки своим интересам, не стремились строго её соблюдать, росла напряжённость между ними и Францией. 3 июля того же года Наполеон лишил голландской короны своего брата Луи за несоблюдение континентальной блокады и требований по набору рекрутов, Голландия была присоединена к Франции. Признав, что континентальная система не позволяет достичь поставленных целей, император не отказался от неё, а ввёл так называемую «новую систему», при которой выдавались специальные лицензии на торговлю с Великобританией, причём преимущество при получении лицензий имели французские предприятия. Эта мера вызвала ещё большую враждебность в среде континентальной буржуазии{{sfn|Roberts|2014|p=547—549}}.
Всё более очевидными становились противоречия между Францией и Россией. Патриотические движения ширились в Германии, в Испании не угасала [[Гверильясы|герилья]]{{sfn|Lentz|2004|p=201}}{{sfn|Тарле|1959|с=241—250}}.
=== Поход в Россию и крушение империи ===
{{main|Отечественная война 1812 года|Война шестой коалиции}}
[[Файл:Napoleon in burning Moscow - Adam Albrecht (1841).jpg|thumb|[[Московский пожар (1812)|Московский пожар]]. [[Адам, Альбрехт|Адам]] (1841)]]
[[Файл:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumb|Отступление Наполеона из Москвы. [[Нортен, Адольф|Нортен]] (1851)]]
Разорвав отношения с [[Александр I|Александром I]], Наполеон решился на [[Отечественная война 1812 года|войну с Россией]]. 450 тыс. солдат, собранных в [[Великая армия|Великую армию]] из разных стран Европы, в июне 1812 года перешли русскую границу; им противостояли 193 тыс. солдат в двух русских западных армиях{{sfn|Ливен|2012|с=192}}{{sfn|Ливен|2012|с=205—206}}. Наполеон пытался навязать русским войскам генеральное сражение; уклоняясь от превосходящего неприятеля и стремясь соединиться, две русские армии отступали вглубь страны, оставляя за собой разорённую территорию. Великая армия страдала от голода, жары, грязи, скученности и вызванных ими [[Сыпной тиф|болезней]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=371}}{{sfn|Roberts|2014|p=588}}; к середине июля из неё дезертировали целыми отрядами{{sfn|Roberts|2014|p=590}}. Соединившись под Смоленском, русские армии пытались отстоять город, но безуспешно; 18 августа им пришлось возобновить отступление в сторону Москвы. Единую русскую армию возглавил [[Кутузов, Михаил Илларионович|М. И. Кутузов]]. [[Бородинское сражение|Генеральное сражение]], данное русскими войсками 7 сентября у деревни [[Бородино (деревня, Можайский район)|Бородино]] перед Москвой, не принесло Наполеону решительной победы{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=284—285}}. Русским войскам вновь пришлось отступить. 14 сентября Великая армия [[Оккупация Москвы французами|вошла]] в Москву{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=372—373}}.
Немедленно распространившийся после этого [[Московский пожар (1812)|пожар]] уничтожил бо́льшую часть города. Рассчитывая на заключение мира с [[Александр I|Александром]], Наполеон неоправданно долго оставался в Москве; наконец, 19 октября он вышел из города в юго-западном направлении. Не сумев [[Сражение под Малоярославцем|преодолеть оборону]] русской армии 24 октября у [[Малоярославец|Малоярославца]], Великая армия вынуждена была отступать по уже разорённой местности в направлении Смоленска{{sfn|Roberts|2014|p=617}}. Русская армия следовала параллельным маршем, нанося противнику урон как в сражениях, так и [[Партизанское движение в Отечественной войне 1812 года|партизанскими действиями]]. Страдая от голода, солдаты Великой армии превращались в грабителей и насильников; разгневанное население отвечало не меньшими жестокостями, закапывая пойманных мародёров заживо{{sfn|Roberts|2014|p=621—622}}. В середине ноября Наполеон вошёл в Смоленск и не нашёл здесь запасов продовольствия. В связи с этим он был вынужден отступать дальше в сторону русской границы. С большим трудом ему удалось избежать полного разгрома при [[Сражение на Березине|переправе через Березину]] 27—28 ноября. Огромная разноплеменная армия Наполеона не несла в себе прежнего революционного духа, вдали от родины на полях России она быстро таяла. Получив сообщение о попытке [[Заговор Мале|переворота]] в Париже и желая собрать новые войска, Наполеон уехал в Париж 5 декабря. В своём последнем [[29-й бюллетень Великой армии|бюллетене]] он признал катастрофу, но списал её исключительно на суровость [[Генерал Мороз|русской зимы]]{{sfn|Roberts|2014|p=629}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=373}}, хотя зимняя погода проявилась только в самом конце похода Наполеона. Из России вернулись лишь 25 тыс. солдат из тех 450 тыс., что входили в центральную часть Великой армии. Наполеон потерял в России почти всех лошадей; эту потерю он так и не смог возместить{{sfn|Чандлер|2011|с=700—701}}.
Поражение в русской кампании положило конец легенде о непобедимости Бонапарта. Несмотря на усталость русской армии и нежелание русских военачальников продолжать войну за пределами России, Александр I принял решение перенести боевые действия на территорию Германии. Пруссия [[Калишский союзный договор|присоединилась]] к новой антинаполеоновской коалиции{{sfn|Чандлер|2011|с=700}}{{sfn|Ливен|2012|с=375—380}}. В несколько месяцев Наполеон собрал новую 300-тысячную армию из юношей и стариков и обучил её на марше в Германию. В мае 1813 года в сражениях [[Сражение при Лютцене (1813)|при Лютцене]] и [[Сражение при Бауцене|Бауцене]] Наполеон сумел нанести поражения союзникам, несмотря на нехватку кавалерии. 4 июня было заключено перемирие, Австрия выступила посредником между воюющими сторонами. Министр иностранных дел Австрии [[Меттерних, Клеменс фон|Меттерних]] на встречах с Наполеоном в Дрездене предлагал заключить мир на условиях восстановления Пруссии, раздела Польши между Россией, Пруссией и Австрией и возвращения Иллирии австрийцам; но Наполеон, считая военные завоевания основой своей власти, отказался{{sfn|Тюлар||с=307—309}}{{sfn|Ливен|2012|с=459—464}}.
[[Файл:Meissonier - 1814, Campagne de France.jpg|left|thumb|[[Кампания 1814 года]]. [[Месонье, Жан-Луи-Эрнест|Месонье]] (1864)]]
Испытывая острый финансовый кризис и соблазняемая английскими субсидиями, по окончании перемирия 10 августа Австрия присоединилась к шестой коалиции. Так же поступила Швеция. В соответствии с [[Трахенбергский план|Трахенбергским планом]] союзники сформировали три армии под командованием Бернадотта, [[Блюхер, Гебхард Леберехт|Блюхера]] и [[Шварценберг, Карл Филипп цу|Шварценберга]]. Наполеон также разделил свои силы. В крупном [[Сражение при Дрездене|сражении при Дрездене]] Наполеон взял верх над союзниками; однако его маршалы, действуя самостоятельно, потерпели ряд болезненных поражений [[Сражение под Кульмом|при Кульме]], [[Сражение на реке Кацбах|Кацбахе]], [[Сражение у Гросберена|Гросберене]] и [[Сражение при Денневице|Денневице]]. Перед лицом грозящего окружения Наполеон со 160-тысячной армией дал под [[Лейпциг]]ом генеральное сражение соединённым русским, австрийским, прусским и шведским войскам общей численностью 320 тысяч человек (16 — 19 октября 1813). На третий день этой «[[Битва народов|Битвы народов]]» на сторону союзников перешли саксонцы из корпуса [[Ренье, Жан|Ренье]], а затем и вюртембергская кавалерия{{sfn|Тюлар||с=309—310}}{{sfn|Исдейл|1997|с=238—239, 403—409}}{{sfn|Левицкий|1938|с=217—236}}.
Поражение в Битве народов привело к отпадению Германии и Голландии, распаду Швейцарской конфедерации, Рейнского союза и Итальянского королевства. В Испании, где французы терпели поражение, Наполеону пришлось восстановить власть испанских Бурбонов (ноябрь 1813){{sfn|Тюлар||с=310—315}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=486}}<ref>{{статья|ссылка=http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D9798.php|автор=Fankhauser A.|заглавие=Mediation|место=Bern|издание=Historisches Lexikon der Schweiz|издательство=HLS|год=2009|archive-date=2017-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324001132/http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D9798.php}}</ref>. Чтобы заручиться поддержкой депутатов, в декабре 1813 года Наполеон созвал заседание Законодательного корпуса, однако распустил палату после того, как она приняла нелояльное постановление{{sfn|Тюлар||с=319}}. В конце 1813 года союзные армии форсировали [[Рейн]], вторглись в Бельгию и двинулись на Париж. 23 января 1814 года Наполеон устроил свой последний приём для офицеров в Тюильри. На рассвете 25 января он в последний раз увидел своего сына, после чего направился к войскам. 250-тысячной армии союзников Наполеон мог противопоставить только 80 тысяч рекрутов. В [[Шестидневная война Наполеона|серии сражений]] он одержал победы над отдельными соединениями союзников. Однако 31 марта 1814 года коалиционные войска под предводительством русского царя Александра I и короля Пруссии [[Взятие Парижа (1814)|вступили в Париж]]{{sfn|Тюлар||с=323—325}}.
== Титул ==
''Его Императорское и Королевское Величество Наполеон I, Божиею милостью и Конституцией Республики, Император Французов, Король Италии, Римский Император, Протектор Рейнского Союза и Данцигской республики, Медиатор Швейцарской Конфедерации, Князь и Соправитель Андорры, Великий Магистр Ордена Почетного Легиона, Железной Короны, Академических пальм и Воссоединения'' (18 мая 1804 — 6 апреля 1814; 20 марта — 22 июня 1815).
''Аимператортәи Акралтәи иаҳаракыра Наполеон I, Анцәа илыԥхеи Ареспублика Аконституциеи рыла, Афранцызцәа Римператор, Италиа Акрал, Рим Аимператор, Реинтәи Аидгылеи Данцигтәи ареспубликеи Рпротектор, Швеицариатәи Аконфедерациа Амедиатор, Андорра Аҭауади Ацнапхгаҩи, Аҳаҭыртә Легиони, Аихатә Гәыргьыни, Академиатә пальмақәеи, Аиҭеидылареи Рорден Амагистр Ду'' (лаҵарамза 18, 1804 — мшаԥымза 6, 1814; хәажәкырамза 20 — рашәарамза 22, 1815).
''Князь Эльбы'' (3 мая 1814 года — 25 февраля 1815 года).
''Ельба Аҭауад'' (лаҵарамза 3, 1814 шықәса — жәабранмза 25, 1815 шықәса).
== Остров Эльба и Сто дней ==
=== Первое отречение и первая ссылка ===
=== Раԥхьатәи амчра ааныжьреи ахгареи ===
{{seealso|Договор в Фонтенбло (1814)|Реставрация Бурбонов}}
[[Файл:Montfort - Adieux de Napoleon a la Garde imperiale.jpg|200px|thumb|left|Прощание Наполеона с императорской гвардией 20 апреля 1814. [[Монфор, Антуан-Альфонс|Монфор]] (XIX век)]]
[[Файл:Napoléon à Fontainebleau Delaroche.jpg|thumb|200px|После отречения во [[Дворец Фонтенбло|дворце Фонтенбло]]. [[Поль Деларош|Деларош]] (1845)]]
[[Файл:Elba VillaSanMartino.jpg|200px|thumb|[[Вилла Сан-Мартино|Вилла Наполеона]] в Сан-Мартино ([[Эльба (остров)|Эльба]])]]
Наполеон был готов продолжать борьбу, однако 3 апреля [[Охранительный сенат|Сенат]] провозгласил его отстранение от власти и сформировал временное правительство во главе с Талейраном. Маршалы ([[Ней, Мишель|Ней]], Бертье, [[Лефевр, Франсуа Жозеф|Лефевр]]) убеждали его отречься в пользу сына. 6 апреля 1814 года во [[Дворец Фонтенбло|дворце Фонтенбло]] под Парижем Наполеон отрёкся от престола{{sfn|Тюлар||с=326}}. В ночь с 12 на 13 апреля 1814 года в Фонтенбло, переживая поражение, оставленный своим двором (рядом с ним были только несколько слуг, врач и генерал Коленкур), Наполеон решил [[Самоубийство|покончить с собой]] — он принял яд, который всегда носил при себе после [[сражение под Малоярославцем|битвы под Малоярославцем]], когда только чудом не попал в плен. Но яд разложился от долгого хранения, и Наполеон выжил{{sfn|Roberts|2014|p=714}}{{sfn|Dwyer|2013|p=489—490}}. По [[Договор в Фонтенбло (1814)|Фонтенблоскому договору]], который Наполеон подписал с союзными монархами, он получил во владение небольшой остров [[Эльба (остров)|Эльба]] в Средиземном море. 20 апреля 1814 года Наполеон покинул Фонтенбло и отправился в ссылку{{sfn|Тюлар||с=326}}.
Наполеон ақәԥара дазхиан, аха мшаԥы 3 рзы Асенат амчра иамхра рыланаҳәеит, Талеиран дызхагылаз аамҭалатәи аиҳабыра еиҿнакааит. Амаршалцәа (Неи, Бертие, Лефевр) иабжьыргон иҷкәын изы мап ицәикырц. Мшаԥымза 6, 1814 шықәса рзы Париж азааигәара иҟоу Фонтенбло аҳҭынраҿы Наполеон аҳра аанижьит. Мшаԥымза 12-13, 1814 шықәсазы Фонтенбло дахьаҵахаз, насгьы иара ицнагаҩцәеи имаҵуәеи ????? (уи иааигәара аӡәык — ҩыџьак амаҵуцәа, аҳақьым, аинрал Коленкур ракәын иҟаз) Наполеон иҽишьырц иӡбеит-Малоиарославц амҵан аибашьра ашьҭахь еснагь иныҟәигоз ашҳам ижәит. Аха ашҳам акраамҭа иахьыҵәахыз ????, Наполеон деиқәхеит. Наполеон аидгылатә монархцәеи иареи рнапы зҵарҩыз Фонтенблотәи аиқәшаҳаҭрала Адгьылбжьаратә мшын аҿы иҟоу Адгьылбжьаха хәыҷы Ельба иоуит. Мшаԥымза 20, 1814 шықәсазы Наполеон Фонтенбло ааныжьны дцеит.
[[Сто дней#Наполеон на острове Эльба|На Эльбе]] Наполеон активно занялся развитием экономики острова. В соответствии с условиями договора в Фонтенбло, ему была обещана ежегодная [[Аннуитет|рента]] в размере 2 млн [[Франк (денежная единица)|франков]] из французского казначейства. Однако он так и не получил денег и к началу 1815 года оказался в сложном финансовом положении{{sfn|Roberts|2014|p=729}}. Мария-Луиза с сыном, находясь под влиянием Франца I, отказались приехать к нему. Жозефина умерла в Мальмезоне 29 мая 1814 года, как сказал позднее Наполеону лечивший её доктор, «от горя и тревоги за него». Из родственников Наполеона только его мать и сестра Полина приехали навестить его на Эльбе. Наполеон внимательно следил за происходившим во Франции, принимал гостей и обменивался тайными посланиями со своими сторонниками{{sfn|Манфред|1987|с=669}}{{sfn|Тюлар||с=330—331}}.
Наполеон активла иҽазикит Ельба адгьылбжьаха аекономика аҿиара. Фонтенбло аиқәшаҳаҭра аилаӡарақәа инарықәыршәаны, франциатәи аказначеира аҟынтәи 2 млн франк ҳәа есышықәсатәи арента ихәҭан. Аха иара аԥара имоуит, насгьы 1815 шықәса алагамҭазы афинанстә ҭагылазаашьа уадаҩ дҭагылеит. Мариа-Луиза лыҷкәыни Лареи Франц I иныррала Наполеон иахь имцаӡеит. Жозефина Мальмезон лыԥсҭазаара далҵит лаҵара 29, 1814 шықәсазы, ԥыҭрак ашьҭахь Наполеон дызхәышәтәуаз аҳақьым ишиеиҳәаз ала, «иара изы агәырҩеи агәҭынчымреи ирыхҟьаны». Наполеон иуацәа рахьтә иани иаҳәшьа Полинеи роуп Ельба ибара иааз. Наполеон Франциа имҩаԥысуаз ахҭысқәа дазҿлымҳаны дрышьклаԥшуан, асасцәа идикылон, насгьы идгылаҩцәеи иареи маӡала ашәҟәқәа еимырдон.
24 апреля 1814 года в [[Кале]] высадился прибывший из Англии [[Людовик XVIII]]. Вместе с [[Бурбоны|Бурбонами]] вернулись и [[Эмигранты времён Французской революции|эмигранты]], стремившиеся к возврату имущества и привилегий («они ничему не научились и ничего не забыли»). В июне король [[Октроирование|даровал]] Франции [[Хартия 1814 года|новую конституцию]]. Конституция 1814 года сохраняла многое из имперского наследия, но сосредотачивала власть в руках короля и его приближённых. Роялисты требовали полного возврата [[Старый порядок|старых порядков]]. Новые собственники земель, некогда конфискованных у эмигрантов и церкви, опасались за свою собственность. Военные были недовольны резким сокращением армии{{sfn|Lentz|2004|p=582—589}}{{sfn|Манфред|1987|с=663—667}}. На собравшемся в сентябре 1814 года [[Венский конгресс|Венском конгрессе]] союзные державы раскололись по вопросу о дележе отвоёванных территорий{{sfn|Lentz|2010|p=132—135}}.
Мшаԥымза 24, 1814 шықәсазы Кале дыӡхыҵит Англиантәи иааз Лиудовик XVIII. Бурбонаа ирыцхынҳәит амали ??? рыхынҳәра иашьҭаз ??? («урҭ акгьы рзымҵеит, акгьы рхамышҭӡеит»). Рашәарамзазы аҳ Франциа аконституциа ҿыц аиҭеит. 1814 шықәсазтәи аконституциа аимпериатә ҭынха аҟынтәи ирацәаны еиқәнархон, аха амчра аҳәынҭқар изааигәази иареи рнапаҿы иҟан. Ароиалистцәа ажәытә закәанқәа инагӡаны рыхынҳәра рҭахын. ????Анкьа амҳаџьырцәеи ауахәамеи ирымырхыз адгьылқәа зхатәтәыз ҿыцқәа рхатәтәра иацәшәон????. Аруаа ар иаалырҟьаны армаҷра ргәамԥхеит. 1814 шықәса цәыббрамзазы Венатәи аконгресс аҿы еизаз аидгылатә ҳәынҭқаррақәа рҽеиҩыршеит рнапаҿы иааргаз аҵакырадгьылқәа реихшара азҵаара иахҟьаны.
=== Сто дней и второе отречение ===
=== Шәымши аҩбатәи амчра ааныжьреи ===
{{main|Сто дней|Битва при Ватерлоо|Второе отречение Наполеона}}
[[Файл:Beaume - Napoléon Ier quittant l'île d'Elbe - 1836.jpg|200px|thumb|Наполеон покидает Эльбу. [[Бом, Жозеф|Бом]] (1836)]]
[[Файл:Belgium-6758 - Napoleon (14152068942).jpg|200px|thumb|Наполеон при Ватерлоо (деталь [[Панорама битвы при Ватерлоо|панорамы]] на месте битвы)]]
Воспользовавшись благоприятной политической ситуацией, Наполеон бежал с Эльбы 26 февраля 1815 года. 1 марта он высадился в [[Антиб#Жюан-ле-Пен|заливе Жуан]] недалеко от [[Канны|Канн]] с 1 тыс. солдат и направился в Париж по [[Дорога Наполеона|дороге]] через [[Гренобль]], в обход пророялистски настроенного [[Прованс]]а. 7 марта перед Греноблем {{iw|5-й пехотный полк (Франция)|5-й линейный полк|fr|5e régiment d'infanterie (France)}} перешёл на сторону Наполеона после его страстной речи: «Вы можете застрелить вашего императора, если захотите!» От Гренобля до Парижа Наполеон прошёл, встречаемый восторженными толпами народа. 18 марта у [[Осер]]а к нему примкнул Ней, обещавший Людовику XVIII «привезти Бонапарта в клетке». 20 марта Наполеон въехал в Тюильри{{sfn|Чандлер|2011|с=830—832}}{{sfn|Itinéraire|2002|p=567—569}}.
Аполитикатә ҭагылазаашьа маншәала ихы иархәаны Наполеон Ельба аҟынтәи дыбналеит жәабран 26, 1815 шықәсазы. Хәажәкыра 1 азы Канн иацәыхарамкәа Жуан аӡыбжьахалаҿы 1 нызқьҩык асолдаҭцәеи иареи иӡхыҵын, Гренобль далсны ???? Прованс дакәшаны Парижҟа рҿаархеит. Хәажәәкыра 7 рзы Гренобль иҿаԥхьа Ашаблон:Iw Наполеон иганахь ииасит ??? иқәгылара ашьҭахь: «Шәимператор шәеихсны дышәшьыр шәылшоит ишәҭаххар!" Наполеон Гренобль инаркны Парижынӡа .данцоз, ажәлар игәырӷьаҵәа иԥылон. Хәажәкыра 18 рзы Осер азааигәара иара иахь диасит «Бонапарт ахац дҭакны даазгоит» ҳәа Лиудовик XVIII ажәа изҭаз Неи. Хәажәкыра 20 рзы Наполеон Тиульри далалеит.
На Венском конгрессе державы уладили свои разногласия к моменту посадки Наполеона на корабли{{sfn|Lentz|2010|p=345}}. Получив известие о том, что Наполеон во Франции, 13 марта они объявили его вне закона{{sfn|Lentz|2010|p=352}}. 25 марта державы объединились в новую, седьмую коалицию, и условились выставить 600 тыс. солдат{{sfn|Lentz|2010|p=357}}. Напрасно Наполеон убеждал их в своём миролюбии. Во Франции стали стихийно формироваться революционные [[Федераты (Великая французская революция)|федерации]] для защиты родины и порядка. 15 мая вновь восстала Вандея, крупная буржуазия бойкотировала новую власть. Однако Наполеон не воспользовался революционными настроениями народа для борьбы с внешними и внутренними врагами («Не желаю быть королём [[Жакерия|Жакерии]]»). Стремясь опереться на либеральную буржуазию, он поручил [[Констан, Бенжамен|Констану]] разработать проект новой [[Дополнительный акт|конституции]], которая была одобрена на [[Референдум во Франции (1815)|плебисците]] (при низкой явке) и ратифицирована во время церемонии 1 июня 1815 года на [[Майское поле (1815)|Майском поле]]{{sfn|Тюлар||с=334—337}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=34}}. В соответствии с новой конституцией были сформированы [[Палата пэров (Франция)|Палата пэров]] и [[Палата представителей (Франция)|Палата представителей]]{{sfn|Ellis|2014|p=232}}.
Венатәи аконгресс аҿы аҳәынҭқаррақәа реилибамкаарақәа аҭыԥ иқәырҵеит Наполеон аӷбақәа данрықәтәоз аамҭазы. Наполеон Франциа дыҟоуп ҳәа адырра анроу, хәажәкыра 13 рзы ????. Хәажәкыра 25 рзы аҳәынҭқаррақәа абыжьбатәи акоалициа ҿыц ҳәа рҽеидыркылеит, еибырҳәеит 600 нызқьҩык асолдаҭцәа ықәдыргыларц. Франциа ??? ишьақәгыло иалагеит аԥсадгьыл ахьчаразы ареволиуциатә федерациақәа . Лаҵара 15 рзы ҩаԥхьа Вандеиа ???, абуржуазиа ду амчра ҿыц ??? азнауит. Аха Наполеон адәныҟатәии аҩныҵҟатәии аӷацәа рҿагыларазы ажәлар рреволиуциатә гәалаҟазаарақәа ихы иаимырхәеит («Жакериа акралс аҟазаара сҭахӡам»). Алибералтә буржуазиа дақәгәыӷуа, Констан идиҵеит аконституциа ҿыц апроект аԥҵара. Ари аконституациа рыдыркылеит (ааира маҷ аан), насгьы аратификациа азыруит рашәара 1, 1815 шықәсазы Лаҵаратәи адәаҿы. Аконституациа ҿыц инақәыршәаны Аперцәа рпалатеи Ахарҭарнакцәа рпалатеи еиҿкаан.
Война возобновилась, но Франция уже была не в силах нести её бремя. 15 июня Наполеон с армией в 125 тыс. человек выступил в Бельгию навстречу британским (90 тыс. под командованием [[Веллингтон, Артур Уэлсли|Веллингтона]]) и прусским (120 тыс. под командованием [[Блюхер, Гебхард Леберехт|Блюхера]]) войскам, намереваясь разбить союзников по частям до подхода русских и австрийских сил. В битвах [[Битва при Катр-Бра|при Катр-Бра]] и [[Битва при Линьи|Линьи]] он потеснил британцев и пруссаков. Однако в [[Битва при Ватерлоо|генеральном сражении]] около бельгийской деревни [[Ватерлоо (Бельгия)|Ватерлоо]] 18 июня 1815 года он потерпел окончательное поражение. Оставив армию, 21 июня вернулся в Париж{{sfn|Тюлар||с=338—339}}.
Аибашьра еиҭа иалагеит, аха Франциа еибашьыртә уажәшьҭа алшарақәа амамызт. Рашәара 15 рзы Наполеон Бельгиа далалеит. Уа иара аурысцәеи австриицәеи аиаанӡа Абританиатәии (Веллингтон напхгара зиҭоз 90-нызқьҩы асолдаҭцәа) Апруссаитәии (Блиухер напхгара зиҭоз 120-нызқьҩы асолдаҭцәа) ар дыриааирц гәҭакыс иман. Катр-Бреи Линьеи имҩаԥысуаз аибашьрақәа рҿы британцәеи пруссакцәеи инагӡаны дырзымиааит. Рашәара 18, 1815 шықәсазы Бельгиа ақыҭа Ватерлоо азааигәара Наполеон агенералтә еибашьра даҵахеит. Рашәара 21 рзы, ир ааныжьны Парижҟа дхынҳәит.
22 июня Палата представителей сформировала временное правительство во главе с Фуше и потребовала отречения Наполеона. В тот же день Наполеон отрёкся во второй раз. 25 июня он был вынужден уехать из Франции и, понадеявшись на благородство правительства Великобритании, 15 июля возле [[Иль-д’Экс (остров)|острова Экс]] добровольно сел на английский линейный корабль «[[HMS Bellerophon (1786)|Беллерофон]]», рассчитывая получить политическое убежище у своих давних врагов — англичан{{sfn|Тюлар||с=341—342}}.
Рашәара 22 рзы Ахаҭарнакцәа рпалата Фуше напхгара зиҭоз аамҭалатәи еиҳабыра еиҿнакааит. Дара ирҭахын Наполеон амчра аанижьырц. Убри аҽныҵәҟьа Наполеон аҩынтә раан амчра аанижьит. Рашәара 25 рзы Франциа далҵыр акәхеит. Ԥхынгәы 15 рзы, Абританиа Ду аиҳабыра дақәгәыӷны, Екс адгьылбжьаха азааигәара хатәгәаԥхарала «Беллерофон» ҳәа хьӡыс измаз англыз цәаҳәатә ӷба дақәтәеит. Иара иаӷацәа — англызцәа — рҿы аполитикатә ҽыҵәахырҭа иоуеит ҳәа дгәыӷуан.
== Остров Святой Елены ==
=== Ссылка ===
[[Файл:16 Napoleons exole St Helena June1970.jpg|мини|Поместье [[Лонгвуд-Хаус]] на острове Святой Елены, где жил сосланный Наполеон]]
[[Файл:Napoleon sainthelene.jpg|мини|left|Наполеон на острове Св. Елены. [[Зандманн, Франц Жозеф|Зандманн]] (XIX век)]]
[[Файл:Napoleon Las Casas.jpg|thumb|Наполеон диктует мемуары [[Лас Каз, Эммануэль Огюстен де|Лас Казу]]. [[Орчардсон, Уильям Куиллер|Орчардсон]] (XIX век)]]
Аха Британиа аминистрцәа реилазаара даҽакала иаӡбеит: Наполеон дбаандаҩыртәын, Атлантикатәи аокеан аҿы иҟоу [[Иԥшьоу-Елена лыдгьылбжьахахь]] ддәықәырҵеит (абританцәа уи Европа иацәыхараны иахьыҟоу азы иалырхит, избан акәзар Наполеон ҩаԥхьа дрыцәцар ҳәа ишәон). Наполеон ари ақәҵара аниаҳа, абас иҳәеит: «Ари [[Тамерлан]] иеихатә хац аасҭа еицәоуп! Абурбонаа срырҭар еиҳа еиӷьасшьон».
Нанҳәа 9 1815 шықәсазы уаанӡатәи аимператор аӷба [[Нортумберленд|"Нортумберленд"]] дақәтәаны Европа аанижьит{{sfn|Roberts|2014|p=779}}{{sfn|Тюлар||с=342—343}}. Наполеон азин иоуит иццаша афицарцәа ралхра; [[Бертран]], [[Монтолон]], [[Лас Каз]], [[Гурго]] алихит; иааидкыланы Наполеон игәыԥ аҿы 26-ҩык ыҟан, урҭ рхыԥхьаӡараҿы дыҟан акамердинер [[Луи-Жозеф Маршан]] . Иӷба иацын 1000-ҩык аруаа зҭаз жәа-ӷбак. Жьҭаара 17 1815 шықәсазы Наполеон [[Џеимстаун]] днеит.{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=705}}
Наполеони афицарцәеи рынхарҭа ҭыԥны иҟалеит [[Лонгвуд-Хаус]] ([[алеитенант-губернатор]] ԥасатәи ирезиденциа), уи [[Лонгвуд]] ақыҭан, ашьха ахәҵаҿы иҟоуп, уаҟа аҳауа цәаакуп, насгьы аклимат бааԥсуп. Аҩны иакәышаны игылан аҟарулцәа, аԥшыхәцәа асигналтә бираҟқәа рыла Наполеон иҟаиҵоз зегьы иазкны адырра ҟарҵон{{sfn|Roberts|2014|p=782}}. Мшаԥы 14 1816 шықәсазы иааиз агубернатор ҿыц [[Лоу]] иахырҳәаз аимператор ихақәиҭра еиҳагьы иԥикит. Аиашазы, Наполеон абналара игәы иҭаӡамызт. Иԥшьоу Елена лыдгьылбжьахахь даннеи, Балкомба [[Ост-Индтәи еилахәыра]] асуперинтендант иԥҳа, 14-шықәса зхыҵуаз [[Бетсии]] иареи еиҩызцәахеит, хәыҷҵас еицыхәмаруан. Анаҩстәи ашықәсқәа рзы адгьылбжьахаҿы иаанкылоз асасцәа идикылон.
1816 шықәса рашәарамзазы игәалашәарақәа рыҩра далагеит, урҭ [[«Иԥшьоу Елена лмемориал»]] ҳәа хьӡыс аҭаны Лас Каз иҭижьит Наполеон иԥсҭазаара даналҵ ҩышықәса рышьҭах. «Амемуарқәа» ҳәа захьӡу ашәҟәы ХIХ-тәи ашәышықәсазы зегь раасҭа изыԥхьоз шәҟәын{{sfn|Roberts|2014|p=785—792}}{{sfn|Тюлар||с=346}}.
1820 шықәсазы [[америкатәи]] аконтрабандист Џьонсон иҽазикит ихатә системала иргылаз аӡаҵаҟатәи аӷба ихы иархәаны Наполеон I ихы дақәиҭитәырц. Аргыларазы аԥара еизган, аха убри аамҭазы аимператор иԥсҭазаара далҵит.
=== Аԥсра ===
[[Файл:Napoleon sur son lit de mort Horace Vernet 1826.jpg|thumb|150px|left|Наполеон на смертном одре. [[Верне, Орас|Верне]] (1826)]]
Жьҭаарамза 1816 шықәса инаркны Наполеон игәабзиара еицәахо иалагеит — адәылҵра, аныҟәара дахьаҟәыҵыз иахҟьаны (Лоуи иареи аимак анроу ашьҭахь, иара аныҟәара мап ацәикит), насгьы есымша игәы каҳаны дыҟан. Жьҭаарамза 1817 шықәсазы Наполеон иҳақьым [[О'Мира]] [[«агепатит»]] адиагноз изықәиргылеит. Раԥхьаӡа иара дақәгәыӷуан Европатәи аполитикаҿы аԥсахрақәа ҟалоит, насгьы иара иахь агәыблыра змаз апринцесса [[Шарлотта]] Британиа амчра лоуеит ҳәа дақәгәыӷуан, аха апринцесса лдунеи лыԥсахит абҵарамза 1817 шықәсазы. 1818 шықәсазы балкомбаа адгьылбжьаха ааныжьны ицеит, Лоу О’Мир далицеит{{sfn|Roberts|2014|p=791—795}}.
[[Файл:Testament_de_Napoléon_Ier._Page_5_-_Archives_Nationales_-_AE-I-13-21a.jpg|thumb|150px|справа|Завещание Наполеона]]
1818 шықәсазы Наполеон [[адепрессиа]] изцәырҵит, лассы-лассы дычмазаҩхон, сарӷьа ган сыхьуеит ҳәа дашшуан. Ари иаб дызхыԥсааз [[акьыба чымазароуп]] ҳәа игәы иаанагон. 1819 шықәсазы сентиабр мзазы Наполеон иани акардинал Феши иаарышьҭыз аҳақьым [[Антоммарки]] адгьылбжьахахь днеит, аха ачымазаҩ ицхраара илымшеит. 1821 шықәса хәажәкырамзазы Наполеон игәабзиара убриаҟара еицәахеит, иԥсра лассы ишааигәахоз еиликаауан. Мшаԥы 15 1821 шықәсазы иуасиаҭ иҳәеит. Наполеон иԥсҭазаара дылҵит асабшаҽны, лаҵара 5 [[1821 шықәса]], асааҭ 17:49 рзы. Даныԥсуаз "Ар ахы!" ҳәа иҳәеит ( [[Афранцыз бызшәа|афр.]] La tête de l'armée! ).
Лаҵара 6 рзы [[аԥсратә сабрада]] ҟаҵан, аха уи ҟазҵаз аҳақьым дызусҭоу иахьагьы идырым{{ref+|В то время было принято создавать посмертные маски знаменитых людей. Существует по крайней мере четыре подлинных посмертных маски Наполеона: в [[Кабильдо (Новый Орлеан)|Кабильдо]] в [[Новый Орлеан|Новом Орлеане]], в музее Ливерпуля, в Гаване и в библиотеке [[Университет Северной Каролины в Чапел-Хилле|университета Северной Каролины]].|group=К}}{{Sfn|Wilson|1975|p=293–295}}. Еиду Америкатәи аштатқәа рҿы [[Наполеон ицәеижьхәҭа]] иаанханы иҟоуп, аха уи иара ишитәыҵәҟьаз азы аимак ыҟоуп<ref>https://web.archive.org/web/20210116034152/https://www.nytimes.com/1992/07/12/books/exhuming-a-dirty-joke.html</ref>. Наполеон анышә дамардеит Лонгвуд иацәыхарамкәа, Торбет аӡыхь азааигәара{{sfn|Roberts|2014|p=795—801}}{{sfn|Itinéraire|2002|p=640}}.
Наполеон [[ашҳам иҭаны дыршьит]] ҳәа агәаанагара ыҟоуп. 1960 шықәсазы [[Стен Форсхуфвуд]] аус ицызуази иареи Наполеон ихцәы анҭырҵаа, [[аҳәынаԥшьыга]] рыԥшааит. Аха 1990-2000-тәи ашықәсқәа рзы хыԥхьаӡара рацәала имҩаԥгаз анализқәа иаадырԥшуеит Наполеон ихцәаҿы аҳәынаԥшьыга алазаара есыҽны, уимоу зны-зынла мышкы аҩнуҵҟагьы аҽшаԥсахуаз. Иҟалап уи Наполеон ихцәы аҿышразы аҳәынаԥшьыга злаз аххыра ихы иахьаирхәоз иахҟьазар; иара убас Наполеон ибзиабаҩцәа ҳамҭас ириҭоз ихахәы, усҟантәи аамҭазы иҟаз аҵас ала, аҳәынаԥшьыга злаз аххыраҿы ирҵәахуан{{sfn|Hindmarsh|2007|p=84—85}}. Ашҳам ирҭеит ҳәа атеориа иахьатәи аамҭазы ишьақәырӷәӷәам{{sfn|Hindmarsh|2007|p=70—77}}{{sfn|Roberts|2014|p=796}}. 2007 шықәсазы имҩаԥгаз аҭҵаара алҵшәала агастроентерологцәа ишьақәдырӷәӷәеит аимператор иԥсра зыхҟьаз раԥхьаӡатәи аофициалтә версиа – [[аца акьыбачымазара]] ауп (аԥсыбаҩ аҭҵаара ирнаҭаз адыррақәа рыла, аимператор азҩақәа ҩба иман, урҭ руак агәаҵәа аҟынӡа инаӡон)<ref>{{Cite web|url=http://www.membrana.ru/particle/11061|title=Причина смерти Наполеона установлена окончательно|publisher=www.membrana.ru|access-date=2017-12-12|archive-date=2017-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212193137/http://www.membrana.ru/particle/11061|url-status=dead}}</ref><ref name="Lugli et al">{{Статья|автор=Alessandro Lugli, Inti Zlobec, Gad Singer, Andrea Kopp Lugli, Luigi M. Terracciano|заглавие=Napoleon Bonaparte's gastric cancer: a clinicopathologic approach to staging, pathogenesis, and etiology|ссылка=https://www.nature.com/articles/ncpgasthep0684|язык=En|издание=Nature Clinical Practice Gastroenterology & Hepatology|год=2007/01|volume=4|issue=1|pages=52–57|issn=1759-5053|doi=10.1038/ncpgasthep0684|archive-date=2019-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190929203845/https://www.nature.com/articles/ncpgasthep0684}}</ref>.
=== Аԥсыбаҩ ахынҳәра ===
[[Файл:Tomb of Napoleon Bonaparte - Crypt of Dôme des Invalides - Paris, France - 25 July 2009.jpg|thumb|150px|Гробница Наполеона в Доме инвалидов]]
[[Файл:Tombeau de Napoleon- detail.JPG|thumb|left|150px|Вход в крипту]]
В 1840 году король [[Луи-Филипп I]] послал на остров Святой Елены делегацию во главе с [[Франсуа Орлеанский, принц де Жуанвиль|принцем Жуанвильским]], с участием [[Бертран, Анри Гасьен|Бертрана]] и [[Гурго, Гаспар|Гурго]], для выполнения последней воли Наполеона — быть похороненным во Франции. Останки Наполеона были перевезены на [[фрегат]]е «[[Бель Пуль (корабль, 1828)|Бель Пуль]]» под командованием капитана [[Шарне, Леонар Виктор Жозеф|Шарне]] во Францию. В морозный день 15 декабря кортеж проехал по улицам Парижа на глазах миллиона французов. Останки были захоронены в [[Дом инвалидов|Доме инвалидов]] в присутствии наполеоновских маршалов{{sfn|Roberts|2014|p=801}}{{sfn|Itinéraire|2002|p=645}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=639}}.
1840 шықәсазы аҳ [[Луи-Филипп I]] [[Бертрани]] [[Гургои]] злаз аделегациа Иԥшьоу-Елена лыдгьылбжьахахь идәықәиҵеит Наполеон иуасиаҭ анагӡаразы — Франциа анышә дамардарц. Уи аделегациа дахагылан апринц Жуанвильски. Наполеон иԥсыбаҩ акаԥдан [[Шарне]] напхгара зиҭоз [[афрегат]] [[«Бель Пуль»]] ала Франциаҟа ииаган. Ԥхынҷкәын 15 рзы акортеж Париж амҩадуқәа ирнысит миллионҩык афранцызцәа ишырбоз. Аԥсыбаҩ анышә иамардеит [[Аинвалидцәа рыҩны]] аҿы Наполеон имаршалцәа алархәны.
[[Саркофаг]] из красного кварцито-песчаника («[[Шокша (Карелия)|шокшинского]] [[порфир]]а»<ref>{{Cite web |url=http://igkrc.ru/geomuseum/articles/shoksha |title=Малиновый кварцито-песчаник. Музей геологии докембрия |access-date=2021-01-20 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127235816/http://igkrc.ru/geomuseum/articles/shoksha |url-status=live }}</ref>) работы [[Висконти, Луи|Висконти]] с останками императора Наполеона располагается в [[Крипта|крипте]] собора<ref>{{ВТ-ВЭС|Дом инвалидов в Париже}}</ref>. Вход в крипту охраняют две бронзовые фигуры, держащие [[скипетр]], императорскую корону и [[Держава (символ)|державу]]. Гробницу окружают 10 мраморных барельефов о государственных деяниях Наполеона и 12 статуй работы [[Прадье, Жан Жак|Прадье]], посвящённых его военным кампаниям{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=43}}.
Аимператор Наполеон иԥсыбаҩқәа зҭоу акварцит-ԥслымӡхаҳә ҟаԥшь ([[«шокшинтәи апорфир»]][1]) иалху [[аҭоубыҭ]], Висконти иҟаҵамҭа, аныхабаа [[акрипт]] аҿы иҟоуп[2]. Акрипт аҭаларҭа рыхьчоит алабашьа, аимператортә гәыргьын, [[адержава]] зку аџьазтә фигурақәа ҩба. Аҳаҭгәын иакәыршоуп Наполеон иҳәынҭқарратә усқәа ирызку амармалташьтә барелиефқәа 10, ирратә кампаниақәа ирызку [[Прадье]] иҟаиҵаз абаҟақәа 12 [177].
== Наследие ==
== Аҭынха ==
=== Государственное управление ===
=== Аҳәынҭқарратә напхгараҭара ===
[[Файл:Bust Napoleon I of France.jpg|thumb|150px|left|Бюст Наполеона. [[Канова, Антонио|Канова]] (после 1802)]]
Именно достижения Наполеона в сфере [[Государственное управление|государственного управления]], а не военные победы и завоевания французской армии, являются важнейшей частью наполеоновского наследия. Причём основные из этих достижений приходятся на относительно мирные годы Консульства. По мнению исследователя Дж. Эллиса, это подтверждается простым их перечислением: основание [[Банк Франции|Банка Франции]] (6 января 1800), [[Префект (Франция)|префекты]] (17 февраля 1800), [[Конкордат Наполеона|Конкордат]] (подписан 16 июля 1801), [[Лицеи во Франции|лицеи]] (1 мая 1802), [[орден Почётного легиона]] (19 мая 1802), [[Биметаллизм|биметаллический стандарт]] франка жерминаль (28 марта 1803), и, наконец, (21 марта 1804){{sfn|Ellis|2014|p=233}}. Эти достижения в значительной степени характеризуют и современный для нас мир; Наполеон часто рассматривается как отец современной Европы{{sfn|Wars|2006|p=163}}. Как говорит Э. Робертс:
<blockquote>
Идеи, которые лежат в основании нашего современного мира — [[меритократия]], равенство перед законом, права собственности, [[Терпимость|религиозная терпимость]], современное [[Секуляризм|секулярное]] образование, здоровые финансы, и так далее — были взяты под защиту, консолидированы, кодифицированы и географически распространены [Бонапартом] Наполеоном. К ним он добавил рациональную и эффективную местную администрацию, конец деревенского бандитизма, поощрение наук и искусств, отмену феодализма и крупнейшую кодификацию законов со времён падения Римской империи.
{{oq|en|The ideas that underpin our modern world — meritocracy, equality before the law, property rights, religious toleration, modern secular education, sound finances, and so on — were championed, consolidated, codified and geographically extended by Napoleon. To them he added a rational and efficient local administration, an end to rural banditry, the encouragement of science and the arts, the abolition of feudalism and the greatest codification of laws since the fall of the Roman Empire{{sfn|Roberts|2014|loc=Introduction}}.}}
</blockquote>
Арратә иааирақәеи афранцыз ар рымпыҵахаларақәеи ракәӡам Наполеон иҭынха ихадоу хәҭаны иҟоу, уи аҳәынҭқарратә напхгараҭараҿы иеихьӡарақәа роуп. Насгьы арҭ аихьӡарақәа рахьтә ихадоу Аконсулра иҭынчыз ашықәсқәа ирықәшәоит. Аҭҵааҩы Џ. Еллис игәаанагарала, уи ус шакәу шьақәурӷәӷәар улшоит баша реиқәыԥхьаӡарала: Франциа абанк ашьақәыргылара (ажьырныҳәа 6, 1800 ш.), апрефектцәа (жәабран 17 1800 ш.), Конкордат (анапаҵаҩра ԥхынгәы 16 1801 ш.), алицеиқәа (лаҵара 1 1802 ш.), Аҳаҭыртә легион аорден (лаҵара 19 1802 ш.), франк жерминаль абиметалликатә стандарт (хәажәкыра 28 1803 ш.), Атәылауаҩратә закәанеидкыла (хәажәкыра 21 1804 ш.). Арҭ аихьӡарақәа ҳаамҭазтәи адунеи шьақәдыргылеит; Наполеон лассы-лассы иахьатәи Европа аб ҳәа дрыԥхьаӡоит. Е. Робертс излеиҳәо ала:
Иахьатәи ҳдунеи ашьақәгылараҿы шьаҭас иазышьҭоу аидеиақәа — америтократиа, азакәан аҿаԥхьа аиҟарара, ахатәтәратә зинқәа, адинхаҵаратә чҳара, иахьатәи асекулиартә ҵара, афинанстә ҭагылазаашьа бзиа, уҳәа убас егьырҭгьы — ихьчеит, еидикылеит, ишьақәирӷәӷәеит, акодификациа рзиуит, географиала ирылеиҵәеит [Бонапарт] Наполеон. Урҭ ирыциҵеит ихшыҩрку, хра злоу аҭыԥантәи ахадара, ақыҭа ақәылаҩцәа раанылара, аҭҵаарадырреи аҟазареи адгылара рыҭара, афеодализм аԥыхра, азакәанқәа акодификациа рзура.
Ещё одним элементом наследия, пережившим падение Наполеона, стала созданная и отлаженная им система управления [[Политическая структура Франции|французским государством]] — централизованное [[Авторитаризм|авторитарное правление]] через унифицированную чиновничью лестницу. Некоторые элементы этой системы существуют и по сей день, даже в [[Парламентская демократия|парламентской демократии]] [[Пятая французская республика|Пятой республики]]{{sfn|Ellis|2014|p=234}}.
Наполеон иҭынха даҽа елементны иҟалеит иара иаԥиҵаз Франциатәи аҳәынҭқарра анапхгараҭаратә система — аунификациа зызуз ачынуаа рмардуан ала еизадоу авторитартә напхгара. Ари асистема елементқәак иахьагьы ахархәара рымоуп Ахәбатәи ареспублика апарламентә демократиа аҿгьы.
=== Политические течения ===
=== Аполитикатә хырхарҭақәа ===
{{также|Бонапартисты}}
[[Файл:StatueEquestreNapoleonLaffrey.jpg|thumb|150px|Статуя Наполеона в [[Лаффре]] около [[Гренобль|Гренобля]] на «лужайке встречи» с 5-м линейным полком]]
В политике Наполеон I оставил после себя бонапартизм. Впервые это слово было использовано его противниками в 1814 году в уничижительном смысле, но к 1848 году сторонники [[Наполеон III|Наполеона III]] наполнили его нынешним значением<ref>{{книга|автор=Bluche F.|заглавие=Le bonapartisme: aux origines de la droite autoritaire (1800—1850)|ссылка=https://books.google.ru/books?id=vNN4Xx2i7RUC|место={{P.}}|издательство=Nouvelles Editions Latines|год=1980|allpages=366|pages=12}}</ref>. В отличие от [[республиканизм]]а, основанного на безличном избираемом правительстве, и в отличие от [[монархизм]]а, отрицающего власть нации, [[Бонапартизм (диктатура)|бонапартизм]] фокусирует нацию на одном лице (военном диктаторе) как её единственном представителе{{sfn|Englund|2010|p=248}}. Как политическое течение [[Бонапартисты|бонапартизм]] имеет свои корни («[[легитимность]]») больше в широкой поддержке, которую Наполеон получил от так называемых ''[[Федераты (Великая французская революция)|федераций]]'' ({{lang-fr|fédérés}}) во время Ста дней, нежели в наполеоновских плебисцитах{{sfn|Englund|2010|p=434}}{{sfn|Ellis|2014|p=218}}. «[[Мемориал Святой Елены]]» стал библией бонапартизма; его политической кульминацией явилось избрание [[Наполеон III|Наполеона III]], сына [[Людовик I Бонапарт|Людовика]] и [[Богарне, Гортензия|Гортензии]], президентом [[Вторая французская республика|второй французской республики]] в 1848 году. К началу XX века бонапартизм сошёл с политической сцены{{sfn|Englund|2010|p=458—459}}.
Аполитикаҿы Наполеон I абонапортизм аанижьит. Раԥхьаӡа акәны ари ажәа ихьымӡӷу аҵакы аҭаны рхы иадырхәит иара иаӷацәа 1814 шықәсазы, аха 1848 шықәсазы Наполеон III идгылаҩцәа иахьа иамоу аҵакы аиуратәы иҟарҵеит. Хаҿыда иалырхуа аиҳабыра шьаҭас измоу ареспубликанизми, амилаҭ рымчра мап ацәызкуа амонархизми инарҷыданы абонапортизм аан амилаҭ ахаҭарнак заҵәык (арратә диктатор) дрымоуп. Аполитикатә хырхарҭак аҳасабала абонапортизм еиҳарак ахатәы шьаҭақәа амоуп («алегитимра») афедерациақәа ҳәа изышьҭоу рҟынтәи Шәымш раан иоуз адгылара ду аҿы. «Иԥшьоу Елена лмемориал» абонапортизм иабиблианы иҟалеит; иара иполитикатә кульминацианы??? иҟалеит 1848 шықәсазы Лиудовикеи Гортензиеи рԥа, Наполеон III, аҩбатәи Франциатәи ареспублика ахадас иалхра. XX ашәышықәса алагамҭазы абонапартизм аепоха хыркәшахеит.
Завоевание Европы всегда рассматривалось как центральная часть наполеоновского наследия, что неудивительно, если взглянуть на те необратимые изменения, которые он вызвал в политической географии континента<ref>{{книга|автор=Woolf S.|заглавие=Napoleon's Integration of Europe|ссылка=https://books.google.ru/books?id=EeuIAgAAQBAJ|издательство=[[Routledge]]|год=2002|allpages=319|pages=20}}</ref>. Накануне французской революции Германия была не более чем конгломератом из 300 государств. Деяния Наполеона, такие как образование Рейнского союза и Вестфальского королевства, медиатизация, секуляризация, введение Гражданского кодекса, принесённая «на штыках» французская культура, вызвали в Германии политические изменения, которые со временем привели к [[Объединение Германии (1871)|образованию]] единого немецкого государства{{sfn|Europe|2006|p=957—958}}. Таким же образом в Италии ликвидация Наполеоном внутренних границ, введение единого законодательства и [[Воинская обязанность|всеобщей воинской повинности]] проложили дорогу для [[рисорджименто]]{{sfn|Europe|2006|p=1193}}.
Европа ампыҵахалара еснагь Наполеон иҭынха ихадоу хәҭаны иахәаԥшуан, уи џьашьатәӡам аконтинент аполитикатә географиаҿы иҟаиҵаз хнырҳәышьа змам аиҭакрақәа урыхәаԥшыр. Афранцыз револиуциа аламҭалазы Германиа 300 ҳәынҭқарра рыла ишьақәгылаз конгломератк акәын. Наполеон иусура, Реинтәи аидгыла, Вестфальстәи акралра, амедиатизациа, асекулиаризациа, Атәылауаҩратә закәанеидкыла алагалара, афранцызтә культура ???, уҳәа реиԥш иҟоу Германиа аполитикатә ҽыԥсахрақәа цәырыргеит. Аамҭа цацыԥхьаӡа арҭ аҽыԥсахрақәа иаку анемец ҳәынҭқарра шьақәдыргылеит. Убасҵәҟьа Наполеон ибзоурала Италиа аҩныҵҟатәи аҳәаақәа раԥыхра, иаку азакәанԥҵареи азеиԥш арратә уалԥшьеи ралагалара рисорџьименто азы ауасхыр азышьҭарҵеит.
=== Военное искусство ===
[[Файл:Napoleon in 1806.PNG|thumb|150px|left|Наполеон в 1806 году. Детайль (XIX век)]]
Наполеон более всего известен своими выдающимися военными успехами{{sfn|Wars|2006|p=28}}. Получив боеспособную армию в наследство от Французской революции, он ввёл немногие принципиальные усовершенствования, которые позволили этой армии выигрывать кампании. Изучение обширной военной литературы помогло ему выработать собственный подход, основанный на манёвренности и гибкости{{sfn|Wars|2006|p=374—375}}. Он с успехом применял [[Рассыпной строй|смешанный боевой порядок]] (комбинация [[Колонна (построение)|колонны]] и [[Линия (построение)|линии]], впервые предложенный [[Гибер, Жак-Антуан-Ипполит|Гибером]], и [[Система Грибоваля|мобильную артиллерию]], созданную [[Грибоваль, Жан Батист Вакет де|Грибовалем]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=826}}<ref>{{книга|автор=Соколов О. В.|заглавие=Армия Наполеона|ссылка=https://archive.org/details/isbn_5939140017|место=СПб. |издательство=Империя |год=1999 |страницы= [https://archive.org/details/isbn_5939140017/page/129 129]|страниц=592|isbn=5-93914-001-7}}</ref>. Основываясь на идеях [[Карно, Лазар|Карно]], [[Моро, Жан Виктор|Моро]] и [[Брюн, Гильом Мари Анн|Брюна]], Наполеон реорганизовал французскую армию как систему армейских корпусов, каждый из которых включал в себя пехоту, кавалерию и артиллерию и был способен действовать самостоятельно{{sfn|Wars|2006|p=269}}. Главная императорская квартира, руководимая [[Бертье, Луи Александр|Бертье]] и [[Дюрок, Жерар|Дюроком]], обеспечивала единое управление армией, собирала и систематизировала разведывательные данные, помогала Наполеону готовить планы и рассылала приказы войскам{{sfn|Wars|2006|p=329ff}}{{sfn|Wars|2006|p=600—601}}. Отдавая предпочтение наступлению перед обороной, Наполеон сокрушал противника за счёт быстрого сосредоточения своих сил на направлении главного удара{{sfn|Wars|2006|p=375}}{{sfn|Левицкий|1938|с=260}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=804}}.
При анализе наполеоновской стратегии «Словарь Наполеона» приводит его собственные слова: «Если кажется, что я всегда ко всему подготовлен, то это объясняется тем, что раньше, чем что-либо предпринять, я долго размышлял уже прежде; я предвидел то, что может произойти. Вовсе не гений внезапно и таинственно открывает мне, что именно мне должно говорить и делать при обстоятельствах, кажущихся неожиданными для других, — но мне открывает это моё рассуждение и размышление»{{sfn|Тарле|1959|с=27—28}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=804}}.<!--Излишняя самоуверенность. Ученики побили учителя.-->
Военные достижения Наполеона наложили отпечаток на военную и общественную мысль последующего столетия. Как показывает Ч. Исдейл, в [[Австро-прусско-итальянская война|1866]], [[Франко-прусская война|1870]], [[Первая мировая война|1914]] годах народы отправлялись в бой с памятью о Наполеоне и мыслью о том, что исход войны будет определён победой в одном генеральном сражении. [[План Шлиффена]] был лишь помпезной реализацией наполеоновского обходного манёвра ({{lang-fr|manoeuvre sur les derrières}}). За парадной стороной войны, которую стали ассоциировать с блестящими мундирами и бравурными маршами, постепенно забылись связанные с ней страдания. Между тем, с учётом тогдашнего состояния медицины вызванные боевыми действиями ранения и болезни причиняли огромные бедствия. Жертвами наполеоновских войн стали по самой меньшей мере 5 млн человек — военных и гражданских лиц{{sfn|Wars|2006|p=xvii—xviii}}.
=== Потомство ===
Как отмечает Э. Робертс, ирония судьбы состоит в том, что хотя Наполеон развёлся с Жозефиной, чтобы дать жизнь законному наследнику своего трона, впоследствии именно её [[Наполеон III|внук]] стал императором Франции. Потомки Жозефины царствуют в [[Список королей Бельгии|Бельгии]], [[Список королей Дании|Дании]], [[Список королей Швеции|Швеции]], [[Список королей Норвегии|Норвегии]] и [[Список правителей Люксембурга|Люксембурге]]. Прямые потомки Наполеона не царствуют нигде{{sfn|Roberts|2014|p=537}}. Единственный законный сын Наполеона, также [[Наполеон II|Наполеон]], умер молодым, не оставив детей. Из внебрачных отпрысков Бонапарта «Словарь Наполеона» упоминает только двоих — [[Колонна-Валевский, Александр|Александра Валевского]] и [[Леон, Шарль|Шарля Леона]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=380}}, но есть свидетельства и о других<ref>{{cite web|author=Sabitzer W.|title=Der „Napoléonide“|url=http://www.bmi.gv.at/cms/BMI_OeffentlicheSicherheit/2010/11_12/files/RECHTSGESCHICHTE.pdf|publisher=Öffentliche Sicherheit. Das Magazin des Innenministeriums (Österreich)|lang=de|access-date=2017-03-24|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923193017/http://www.bmi.gv.at/cms/BMI_OeffentlicheSicherheit/2010/11_12/files/RECHTSGESCHICHTE.pdf|url-status=live}}</ref>. Род Колонна-Валевских продолжается по сей день<ref>{{cite web|title=La Famille Colonna Walewski (branche française)|url=http://www.walewski.org/accueil.htm|lang=fr|access-date=2017-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170507104804/http://www.walewski.org/accueil.htm|archive-date=2017-05-07|url-status=dead}}</ref>.
=== Сочинения ===
Перу Наполеона принадлежат несколько ранних работ различных жанров, проникнутых юношеским максимализмом и революционными настроениями («Письмо к Маттео Буттафуоко», «История Корсики»{{sfn|Roberts|2014|p=34}}, «Диалог о любви»{{sfn|Roberts|2014|p=35}}, «Ужин в Бокере», «[[Клиссон и Евгения]]» и другие){{sfn|Манфред|1987|с=28}}. Им написано и продиктовано также огромное количество писем (из которых сохранилось более 40 тысяч){{sfn|Édition de la correspondance}}.
В поздние годы в ссылке на Святой Елене, стремясь создать положительную легенду о своих намерениях и их выполнении, Наполеон продиктовал воспоминания об осаде Тулона, Вандемьерском мятеже, Итальянской кампании и Египетском походе, битве при Маренго, ссылке на остров Эльба, периоде Ста дней, а также описания кампаний [[Гай Юлий Цезарь|Цезаря]], [[Тюренн, Анри де Ла Тур д’Овернь|Тюренна]] и [[Фридрих II (король Пруссии)|Фридриха]]<ref>{{книга|заглавие=Correspondance de Napoléon I<sup>er</sup>: publiée par ordre de l'empereur Napoléon III|издание=32 t|место={{P.}}|издательство=Imprimerie Impériale|год=1858—1869|ref=Correspondance}}, t. XXIX—XXXII</ref>.
Письма и поздние произведения его были изданы в 32 томах в 1858—1869 годах по приказу Наполеона III. Часть писем тогда не была издана, некоторые были по разным причинам отредактированы. Новое полное издание писем Наполеона в 15 томах выполнено «[[Фонд Наполеона|Фондом Наполеона]]» в 2004—2018 годах{{sfn|Édition de la correspondance}}. Публикация полного критического издания писем Наполеона позволила историкам по-новому взглянуть на него и его эпоху{{sfn|Broers|2014|p=23}}.
На русском языке изданы роман «Клиссон и Евгения»<ref>{{cite web|url=http://os.colta.ru/society/projects/193/details/5778/|title=По-русски выходит роман Наполеона|author=|publisher=os.colta.ru|lang=ru|access-date=2017-03-24|archive-date=2017-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007135756/http://os.colta.ru/society/projects/193/details/5778|url-status=live}}</ref>, «Ужин в Бокере»<ref>{{книга|автор=Бонапарт Н.|заглавие=Ужин в Бокере|ссылка=http://www.museum.ru/museum/1812/library/Napoleon/supper.txt|издание=Французский ежегодник. 1986|место={{М.}}|издательство=Наука|год=1988|страниц=|archive-date=2008-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080621034757/http://www.museum.ru/museum/1812/Library/Napoleon/supper.txt}}</ref>, часть поздних произведений<ref>{{книга|автор=Бонапарт Н.|заглавие=О военном искусстве. Избранные произведения.|издательство=Эксмо|год=2003|серия=Антология мысли|страниц=800|isbn=5-699-03899-X}}</ref> и некоторые письма<ref>{{книга|автор=Бонапарт Н.|заглавие=Письма к Жозефине|место={{М.}}|издательство=Захаров|год=2011|страниц=304|isbn=978-5-8159-1068-3}}</ref>.
=== Легенда ===
=== Алегенда ===
[[Файл:Tuileries vers 1860 (cropped).jpg|thumb|left|[[Тюильри]] между [[Арка на площади Каррузель|двумя]] [[Триумфальная арка (Париж)|арками]]. Около 1860 года]]
[[Файл:Caricature gillray plumpudding.jpg|thumb|Наполеон и [[Питт, Уильям Младший|Питт]] делят мир. Худ. [[Гилрей, Джеймс|Джеймс Гилрей]] (1805)]]
Наполеоновская легенда родилась не на Святой Елене. Бонапарт последовательно создавал её через газеты (сначала боевые листки Итальянской армии, а затем официальные парижские издания), памятные медали, бюллетени Великой армии, картины [[Давид, Жак-Луи|Давида]] и [[Гро, Антуан Жан|Гро]], [[Арка на площади Каррузель|Триумфальную арку]] и [[Вандомская колонна|колонну Побед]]{{sfn|Wars|2006|p=26}}{{sfn|Тюлар||с=344}}. На протяжении своей карьеры Наполеон показал удивительную способность выдавать плохие новости за хорошие, а хорошие за триумф{{sfn|Roberts|2014|p=92}}. «Если нужно охарактеризовать гений Наполеона одним словом, то это слово — „пропаганда“. В этом отношении Наполеон был человеком XX века. Он сам создал себе образ — [[двууголка]], серый [[сюртук]], рука между пуговицами»{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=380}}. Однако решающую роль в возникновении «золотой легенды» о Наполеоне сыграли его солдаты, оставшиеся без дела после завершения наполеоновских войн и с тоской вспоминавшие о Первой империи и своём «маленьком капрале»{{sfn|Тюлар||с=345}}.
Наполеон илегенда Иԥшьоу Елена лыдгьылбжьахаҿы акәӡам иахьаԥҵахаз. Бонапарт уи шьаҿа-шьаҿала иаԥиҵон агазеҭқәа (раԥхьа Италиатәи ар реибашьратә бӷьыц, анаҩс иофицаилтәу Парижтәи аҭыжьырҭақәа), агәалашәаратә медалқәа, Ар Ду абиуллетеньқәа, Давиди Грои рсахьақәа, Атриумфалтә аркеи Аиааирақәа рколоннеи рыла. Наполеон иусура иалагӡаны иааџьоушьаратәы ибзианы илшеит ажәабжь бааԥсқәа ибзиоушәа, насгьы ибзиоу ажәабжьқәа итриумфушәа раарԥшра. «Наполеон иҟазара ажәак ала ааурԥшырц уҭахызар, уи ажәа — «апропоганда» ауп. Уи аганахьала Наполеон XX ашәышықәсақәа ирыҵанакуаз уаҩын. Иара ихала ихаҿсахьа аԥиҵеит — «ҩ-тәыҩак» змоу ахылԥа, асиуртук цәыш, инапы ҩ-ҳәынҵәрак ирыбжьакын». Аха Наполеон изку «ахьтәы легенда» аԥҵараҿы ихадароу ароль назыгӡаз Наполеон иеибашьрақәа анынҵәа усда иаанхаз, Актәи аимпериеи «ркапрал хәыҷи» игәхьааганы изгәалашәоз Наполеон исолдатцәа ракәын. <!--Практический смысл легенды. Не поддерживал военные инновации.-->
Впрочем, как показал [[Тюлар, Жан|Ж. Тюлар]], не только Наполеон работал на складывание своей легенды, но и его противники. Золотой легенде противостояла чёрная. Для английских карикатуристов ([[Крукшанк, Джордж|Крукшанка]], [[Гилрей, Джеймс|Гилрея]], [[Вудворд, Джордж Моутард|Вудворда]], [[Роулендсон, Томас|Роулендсона]]) Наполеон был излюбленным персонажем — в ранние годы тощим ({{lang-en|Boney}}), а в поздние толстым ({{lang-en|Fleshy}}) коротышкой-выскочкой<ref>{{книга|автор=Tulard J.|заглавие=L'Anti-Napoléon. La Légende noire de l'Empereur|издательство=René Julliard|год=1965|allpages=260|pages=38}}</ref>. В 1813 году французы, у которых стали призывать в армию 16-летних сыновей, прозвали Наполеона людоедом{{sfn|Тюлар||с=321}}. В России и Испании духовенство представляло Наполеона воплощением [[Антихрист]]а{{sfn|Ливен|2012|с=111}}{{sfn|Dwyer|2013|p=441}}.
Ж. Тиулар ишааирԥшыз ала, Наполеон ида алегенда аԥҵара аус адырулон иара иаӷацәагьы. Ахьтәы легенда иаҿагылан алегенда еиқәаҵәа. Англыз акарикатураҭыхыҩцәа (Крукшанк, Гилреи, Вудворд, Роулендсон) уамашжәа бзиа ирбон Наполеон ихаҿсахьа аарԥра — заатәи ашәышықәсақәа рзы ??? (англ. Boney), ихьшәоу ашықәсқәа рзы ??? (англ. Fleshy). 1813 шықәсазы афранцызцәа 16-шықәса зхыҵуа рԥацәа арра ирыԥхьо ианалага, Наполеон ауаҩжьыфаҩ ҳәа изырҳәо иалагеит. Урыстәылеи Испаниеи рҿы адинмаҵзуҩцәа Наполеон Антихрист иеиԥш дырбон.
== Отражение в культуре, науке, технике и искусстве ==
{{Main|Образ Наполеона в культуре}}
=== В историографии ===
=== Аҭоурыхҭҵаараҿы ===
Количество исторических исследований о Наполеоне Бонапарте исчисляется десятками и сотнями тысяч{{ref+|Согласно «Словарю Наполеона», всего три автора предпринимали попытки составить полную наполеоновскую библиографию: Ломброзо (1896), Кирхайзен (1902 и 1912) и Давуа (1910). Уже Кирхайзен писал, что в его библиографии перечислены 70 тысяч книг и статей о Наполеоне{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=222}}.|К}}. При этом, как заметил [[Гейл, Питер|Питер Гейл]], каждое поколение пишет про своего собственного Наполеона. До Второй мировой войны для наполеоновской историографии были характерны три точки зрения, сменявшие друг друга. Наиболее ранние авторы стремились подчеркнуть в Бонапарте его «сверхчеловеческие» способности и необычную энергию, уникальность для человеческой истории, часто занимали крайне апологетическую или очень критическую позицию ([[Лас Каз, Эммануэль Огюстен де|Лас Каз]], [[Биньон, Луи Пьер Эдуард|Биньон]], [[Сталь, Анна де|де Сталь]], [[Арндт, Эрнст Мориц|Арндт]], [[Генц, Фридрих фон|Генц]], [[Хэзлитт, Уильям|Хэзлитт]], [[Скотт, Вальтер|Скотт]] и др.). Представители второй точки зрения пытались приспособить выводы о Наполеоне к текущей ситуации, извлечь «исторические уроки» из его деяний, превращая образ Бонапарта в орудие политической борьбы ([[Оссонвиль, Жозеф д'|д’Оссонвиль]], [[Минье, Франсуа|Минье]], [[Мишле, Жюль|Мишле]], [[Тьер, Адольф|Тьер]], [[Кинэ, Эдгар|Кинэ]], [[Ланфре, Пьер|Ланфре]], [[Тэн, Ипполит|Тэн]], [[Уссе, Анри|Уссе]], [[Вандаль, Альбер|Вандаль]] и др.). Наконец, исследователи «третьей волны» искали «большую идею» в целях и достижениях Наполеона, на основе которой можно было бы понять его самого и его эпоху ([[Сорель, Альбер|Сорель]], [[Массон, Фредерик|Массон]], [[Буржуа, Эмиль|Буржуа]], [[Дрио, Эдуар|Дрио]], [[Дюнан, Марсель|Дюнан]] и др.){{ref+|Выражаясь современными терминами, исследователи «третьей волны» пытались нащупать ключевую «[[Геополитика|геополитическую]] идею», которая стояла за действиями Наполеона. Так, Сорель считал такой идеей стремление закрепить на длительный срок «естественные границы» Франции. Согласно Буржуа, Наполеон преследовал цель по завоеванию Востока. Дрио доказывал, что образцом для Наполеона была Римская империя{{sfn|Ellis|2014|p=224ff}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=956}}.|К}}{{sfn|Ellis|2014|p=189}}{{sfn|Roberts|2014|loc=Introduction}}.
Наполеон Бонапарт изку аҭоурыхтә ҭҵаарақәа рхыԥхьаӡара шә-нызқь иреиҳауп: Ref+. [[Питер Геил]] ишазгәеиҭаз ала, абиԥарақәа зегьы рхатәы Наполеон изкны ирыҩуеит. Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра ҟалаанӡа Наполеон иҭоурыхҭҵаара иазҷыдаран зҽызыԥсахуаз х-гәаанагарак. Еиҳа изаатәиу авторцәа Бонапарт ианихцәажәоз иара илаз зеиԥшыҟамыз илшарақәеи имчхареи, аҭоурых азы иуникалреи инаҵшьны иазгәарҭарц иашьҭан, лассы-лассы даара апологетикатә ма акритикатә позициа ааныркылон ([[Лас Каз]], [[Биньон]], [[де Сталь]], [[Арндт]], [[Генц]], [[Хезлитт]], [[Скотт]] уб. иҵ.). Аҩбатәи агәаанагара ахаҭарнакцәа Наполеон изку алкаақәа усҟантәи аҭагылазаашьа иақәдыршәарц, иара иусура «аҭоурыхтә урокқәа» рылырхырц, Бонапарт ихаҿсахьа аполитикатә қәԥара иамыруганы иҟарҵарц рҽазыршәон ([[д' Оссонвиль]], [[Минье]], [[Мишле]], [[Тьер]], [[Кине]], [[Ланфре]], [[Тен]], [[Уссе]], [[Вандаль]] уб. иҵ.).«Ахԥатәи ацәқәырԥа» аҭҵааҩцәа Наполеон ихықәкқәеи иеихьӡарақәеи рҿы «аидеиа ду» иашьҭан, уи шьаҭас иҟаҵаны иара иахаҭеи иепохеи еилукааратәы иҟаларц азы ([[Сорель]], [[Массон]], [[Буржуа]], [[Дрио]], [[Диунан]] уҳәа егь.).
Послевоенные исследователи уделяют большее внимание не личности Наполеона и его действиям, а исследованию более широкого круга тем, относящихся к его времени, включая особенности режима его власти{{sfn|Ellis|2014|p=190}}.
Аибашьра ашьҭахьтәи аҭҵааҩцәа Наполеон ихаҭареи ирҿиарақәеи ракәӡам еиҳа ахшыҩзышьҭра ззырҭо, дара хықәкыс ирымоу иара иаамҭа иаҵанакуа атемақәа, имчра арежим аҷыдарақәагьы налаҵаны, еиҳа инарҭбааны рыҭҵаара ауп.
=== В других науках ===
В 1804 году в честь Наполеона был назван [[Род (биология)|род]] деревьев {{btname|[[Napoleonaea]]|[[P.Beauv.]]}}, входящий в семейство [[Лецитисовые]]. Особенностью этих [[африка]]нских деревьев является то, что их [[Цветок|цветки]] лишены [[лепесток|лепестков]], но имеют три круга стерильных [[тычинка|тычинок]], образующих [[венчик]]овидную структуру<ref>{{книга|ссылка=https://books.google.com/books?id=kaN-hLL-3qEC|автор=Quattrocchi U.|заглавие=CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology|издательство=CRC Press|год=1999|isbn=978-0-8493-2677-6|allpages=2270|pages=1766}}</ref>.
=== '''Егьырҭ аҭҵаарадыррақәа рҿы''' ===
1804 шықәсазы Наполеон ихьӡ ахҵан [[Лецитис]] аҭаацәара иаҵанакуа аҵлақәа Ашаблон [[рыжәла]]. Арҭ [[африкатәи]] аҵлақәа ирызҷыдароуп [[рышәҭқәа]] [[ашәҭыцқәа]] ахьрымам, аха [[агәыргьын еиԥшу]] аструктура шьақәзыргыло истерилтәу [[х-ҳәрацк]] гьежьқәа ахьрымоу.
=== В искусстве ===
=== Аҟазараҿы ===
[[Файл:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|thumb|150px|left|[[Наполеон на императорском троне|Наполеон аимператор итәарҭаҿы]]. [[Энгр, Жан Огюст Доминик|Енгр]] (1806)]]
[[Файл:Colonne Vendôme (1).jpg|thumb|150px|[[Вандомская колонна|Аиааирақәа рколонна]]]]
Образ Наполеона получил широкое отражение в различных видах искусства — живописи, литературе, музыке, кино, монументальном искусстве. В музыке ему были посвящены произведения [[Бетховен]]а (автор позднее убрал такое посвящение из своей [[Симфония № 3 (Бетховен)|Третьей симфонии]] после случившейся коронации Наполеона), [[Берлиоз, Гектор|Берлиоза]], [[Шёнберг, Арнольд|Шёнберга]], [[Шуман, Роберт|Шумана]]. Многие известные писатели обращались к личности и деяниям Наполеона ([[Достоевский]] и [[Толстой, Лев Николаевич|Толстой]], [[Харди, Томас|Харди]], [[Конан Дойль]], [[Киплинг]], [[Эмерсон, Ральф Уолдо|Эмерсон]] и другие). Кинематографисты самых разных идеологий и направлений отдали дань наполеоновской тематике: «[[Наполеон (фильм, 1927)|Наполеон]]» (Франция, 1927), «[[Майское поле (фильм)|Майское поле]]» ([[Италия]], 1935), «[[Кольберг (фильм)|Кольберг]]» ([[Третий Рейх|Германия]], 1944), «[[Кутузов (фильм)|Кутузов]]» ([[СССР]], 1943), «[[Пепел (фильм)|Пепел]]» ([[ПНР]], 1968), «[[Ватерлоо (фильм)|Ватерлоо]]» (Италия — СССР, 1970){{sfn|Тюлар||с=348—349}}; [[Кубрик, Стэнли#«Наполеон»|проект «Наполеон»]] [[Кубрик, Стэнли|Кубрика]] так и остался не реализованным, но по сей день вызывает живой интерес<ref>{{книга|ссылка=https://www.taschen.com/pages/en/catalogue/film/all/04973/facts.stanley_kubricks_napoleon_the_greatest_movie_never_made.htm|заглавие=Stanley Kubrick's Napoleon. The Greatest Movie Never Made|ответственный=Castle A.|год=2011|издательство=Taschen|allpages=1112|isbn=978-3836523356|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411220510/https://www.taschen.com/pages/en/catalogue/film/all/04973/facts.stanley_kubricks_napoleon_the_greatest_movie_never_made.htm}}</ref>. В ноябре 2023 года вышел в прокат [[Наполеон (фильм, 2023)|фильм «Наполеон»]] режиссёра [[Скотт, Ридли|Ридли Скотта]].
Наполеон ихаҿсахьа инарҭбааны иаарԥшуп еиуеиԥшым аҟазара хкқәа — аҿыханҵа, алитература, амузыка, акино, амонументалтә ҟазара рҿы. Амузыкаҿы иара изкын [[Бетховен, Лиудвиг ван|Бетховен]] (Наполеон императорс даныҟала ашьҭахь автор ирҿиамҭа [[«Ахԥатәи асимфониа»]] аҟынтәи Наполеон ихьӡ ықәигеит), [[Берлиоз]], [[Шенберг]], [[Шуман]] рырҿиамҭақәа. Еицырдыруа ашәҟәыҩҩцәа аӡәырҩы Наполеон ихаҭареи иусқәеи ирызкны ирыҩуан ([[Достоевски, Фиодор Михаил-иԥа|Достоевски]], [[Толстои, Лев Николаи-иԥа|Толстои]], [[Харди]], [[Конан Доиль]], [[Киплинг]], [[Емерсон]] уҳәа). Еиуеиԥшым аидеологиақәеи ахырхарҭақәеи ркинематографистцәа Наполеон изку атематика иазааҭгылеит: [[«Наполеон»]] (Франциа, 1927), [[«Лаҵарамзатәи адәы»]] ([[Италиа]], 1935), [[«Кольберг»]] ([[Германиа]], 1944), [[«Кутузов»]] ([[Асоветтә Социалисттә Республикақәа Реидгыла|СССР]], 1943), [[«Аццышә»]] ([[ПНР]], 1968), [[«Ватерлоо»]] (Италиа — СССР, 1970); [[Кубрик]] [[ипроект «Наполеон»]] ус инагӡамкәа иаанхеит, аха иахьа уажәраанӡа аинтерес ду узцәырнагоит. 2023 шықәса абҵарамзазы иҭыҵит арежиссиор [[Ридли Скотт]] [[ифильм «Наполеон»]].
=== В массовой культуре ===
=== Амассатә культураҿы ===
[[Файл:March of the Eagles.jpg|мини|272x272пкс|Обложка игры «[[March of the Eagles]]» с портретом Наполеона]]
Благодаря отличительным особенностям во внешности и манере поведения Наполеон является узнаваемым культурным персонажем. В частности, в [[Массовая культура|массовой культуре]] сложилось представление о малом росте Наполеона<ref>{{книга|автор=[[Нахимова, Елена Анатольевна|Нахимова Е. А.]]|заглавие=Прецедентные имена в массовой коммуникации|ссылка=https://scholar.google.ru/citations?user=XkkTdVsAAAAJ&hl=ru|место=Екатеринбург|год=2007|страниц=207|archive-date=2017-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321081259/https://scholar.google.ru/citations?user=XkkTdVsAAAAJ&hl=ru}}</ref>. Однако по разным источникам его рост составлял от 167 до 169 см{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=380}}{{sfn|Hindmarsh|2007|p=79}}<ref name="Lugli et al" /><ref name="nkj.ru">{{cite web|author=Мухлаева И.|url=https://www.nkj.ru/archive/articles/4212/|title=Наполеон. Несколько сакраментальных вопросов|website=[[Наука и жизнь]]|access-date=2019-05-22|archive-date=2019-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213005645/https://www.nkj.ru/archive/articles/4212/|url-status=live}}</ref><ref name="sg">{{cite web|author=Alisha Cherian|url=http://www.nlb.gov.sg/sure/wp-content/uploads/2014/05/WU110-FOF-1-Napolean-Bonaparte-May-2014.pdf|title=Fact or Fallacy?|lang=en|website=nlb.gov.sg|date=2014-05|access-date=2019-05-22|archive-date=2019-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020600/http://www.nlb.gov.sg/sure/wp-content/uploads/2014/05/WU110-FOF-1-Napolean-Bonaparte-May-2014.pdf|url-status=live}}</ref>, что для Франции того времени было ростом выше среднего<ref>{{книга|заглавие=Health and Welfare during Industrialization|ссылка=http://www.napoleon-series.org/research/abstract/population/vital/c_heights1.html|ответственный=R. H. Steckel, R. Floud|место=Chicago|издательство=University of Chicago|allpages=466|pages=175—177|год=1997|isbn=0-226-77156-3|archive-date=2017-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170124085449/http://www.napoleon-series.org/research/abstract/population/vital/c_heights1.html}}</ref><ref>{{cite web|author=Max Roser (2016).|title=Human Height|url=https://ourworldindata.org/human-height/|lang=en|access-date=2017-03-24|archive-date=2017-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170128041452/https://ourworldindata.org/human-height/|url-status=live}}</ref>. Другая точка зрения указывает на 157 см<ref name="nkj.ru" /><ref name="sg" /><ref>{{книга
| заглавие = The Cornhill Magazine
| ссылка = https://books.google.ru/books?id=MH5HAAAAYAAJ&q=Napoleon+height+157&dq=Napoleon+height+157&hl=ru&sa=X&ved=Napoleon+height+157
| ответственный = William Makepeace Thackeray
| издательство = Smith, Elder, 1899
| pages = 472
}}</ref><ref name="cm">{{книга
| автор = Jiří Malý, Jindřich Matiegka, Hynek J Pele, Artur Brožek, Vladislav Růžička, Česká akademie věd a uměmení
| заглавие = Die gleichwertigkeit der europäischen rassen und die wege zu ihrer vervollkommnung
| ссылка = https://books.google.ru/books?hl=ru&id=TI5gAAAAIAAJ&dq=Napoleon+157
| ответственный = {{nobr|Karel Weigner}}
| издательство = Tschechische akademie der wissenschaften und künste, in generalkommission Verlag Orbis a.-g.
| год = 1935
| страницы = 98
| страниц = 163
}}</ref>. Согласно «Словарю Наполеона», представление о его малом росте могло сложиться из-за того, что Наполеон, в отличие от своего окружения, носившего высокие шапки с плюмажем, надевал [[Шляпа Наполеона|небольшую скромную шляпу]]{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=380}}. Отталкиваясь от этого представления, немецкий психолог [[Адлер, Альфред|Альфред Адлер]] ввёл в обиход термин «[[комплекс Наполеона]]», согласно которому невысокие люди стремятся компенсировать ощущение своей неполноценности через излишнюю агрессивность и стремление к власти<ref>{{книга|автор=Whitley B., Kite M.|заглавие=The Psychology of Prejudice and Discrimination|ссылка=https://books.google.ru/books?id=mXSJEjl4uZYC|издательство=Cengage Learning|год=2009|pages=529|allpages=720|isbn=9780495811282}}</ref>.
Иҭеиҭыԥши ихымҩаԥгашьеи рҷыдарақәа ирыбзоураны Наполеон иаразнак еилукаауа культуратә персонажуп. [[Амассатә культураҿы]] Наполеон иоура маҷуп ҳәа агәаанагара шьақәгылеит. Аха еиуеиԥшым ахыҵхырҭақәа ишырҳәо ала иара иоура 167 см инаркны 169 см рҟынӡа инаӡон. Усҟантәи Франциа азы ас еиԥш иҟоу аура абжьаратәи аасҭа еиҳан. Даҽа гәаанагарак ала, 157 см аура акәын имаз. Наполеон икәша-мыкәша иҟаз зегьы аплиумаж змаз ахылԥа дуқәа рхан, аха иара ихаз [[ахылԥа хәыҷы]] акәын. «Наполеон ижәар» излаҳәо ала, иоура маҷын ҳәа агәаанагара ашьақәгылара убри иахҟьазар алшон. Ари агәаанагара шьаҭас иҟаҵаны анемец психолог [[Альфред Адлер]] ахархәара аиҭеит атермин [[«Наполеон икомплекс»]], уи иаанаго иҳаракым ауаа агрессиеи амчреи рыла рыбжамҽамра ахарҭәаара иашьҭоуп ҳәа ауп.
=== В филателии ===
=== Афилателиаҿы ===
Наполеоновская тематика («наполеоника») весьма популярна в филателистическом мире. Многие коллекционеры включают в «наполеонику» не только марки с изображением императора французов и памятников ему, но и знаки почтовой оплаты, а также другие филателистические материалы, прямо или косвенно посвящённые боевой биографии, государственной деятельности и личной жизни Наполеона, членам его семьи, любимым женщинам, соратникам и противникам, связанным с его именем мемориальным местам, ссылке на [[остров Святой Елены]]<ref>{{Cite web |url=http://www.philatelia.ru/bonapart/plots/?id=1 |title=Филателистический каталог ''Наполеон Бонапарт и его эпоха'' |access-date=2015-01-12 |archive-date=2015-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112205738/http://www.philatelia.ru/bonapart/plots/?id=1 |url-status=live }}</ref>.
Наполеон итематика («анаполеоника») афилателисттә дунеи аҿы акыр ирылаҵәаны иҟоуп. Аколлекционерцәа аӡәырҩы «наполеоника» иахырԥхьаӡалоит афранцызцәа римператор исахьа зну амаркақәеи абаҟақәеи рыдагьы, аԥошьҭатә шәатәы адыргақәагьы, иара убас Наполеон иеибашьратә биографиеи, иҳәынҭқарратә усуреи, ихатә ԥсҭазаареи, иҭаацәеи, бзиа иибоз аҳәсеи, ицнагаҩцәеи, иҿагылаҩцәеи, ихьӡ иадҳәалоу амемориалтә ҭыԥқәаеи, [[Иԥшьоу-Елена лыдгьылбжьахахь]] иахгареи ирызку егьырҭ афилателистикатә материалқәа.
=== В названиях кораблей (каронимика) ===
С 1796 года по 2020 год выявлено не менее 95 кораблей, связанных с именем императора французов<ref>Рычков С. Ю. [https://yandex.ru/search/?text=Бородинский%20музей%20«Invincible%20Napoleon»%3A%20память%20об%20участнике%20Бородинского%20сражения%20императоре%20Наполеоне%20I%20в%20названиях%20кораблей.%20К%20200-летию%20со%20дня%20смерти%20французского%20императора&lr=21646&clid=9582 «Invincible Napoleon»: память об участнике Бородинского сражения императоре Наполеоне I в названиях кораблей. К 200-летию со дня смерти императора французов. Научный доклад.] {{Wayback|url=https://yandex.ru/search/?text=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%20 |date=20220213161610 }} // Отечественная война 1812 года. Источники, памятники, проблемы. XXIV Международная научная конференция, Бородино, 7—9 сентября 2020 года.</ref>.
1796 шықәса инаркны 2020 шықәсанӡа иазгәаҭан афранцызцәа римператор ихьӡ иадҳәалоу 95-ӷба иреиҵамкәа.
== Примечания ==
'''Комментарии'''
{{примечания|group=К|2}}
'''Источники'''
{{примечания|3}}
== Литература ==
{{main|Наполеоновская библиография}}
{{refbegin|2}}
;На русском языке
* {{книга|автор=Исдейл Ч.|заглавие=Наполеоновские войны|ссылка=|место=Ростов н/Д|издательство=[[Феникс (издательство)|Феникс]]|год=1997|страниц=544|isbn=5-85880-473-X|ref=Исдейл}}
* {{книга|автор=[[Ленц, Тьерри|Ленц Т.]]|заглавие=Наполеон: «Моя цель была великой»|место={{М.}}|издательство=[[Астрель]]|год=2003|страниц=160|isbn=5-271-06827-7|ref=Ленц}}
* {{книга|автор=[[Левицкий, Николай Арсеньевич|Левицкий Н. А.]]|заглавие=Полководческое искусство Наполеона|место={{М.}}|издательство=[[Воениздат]]|год=1938|страниц=280|ref=Левицкий}}
* {{книга|автор=[[Ливен, Доминик|Ливен Д.]]|заглавие=Россия против Наполеона: борьба за Европу, 1807—1814|ссылка=http://ria.ru/1812_liven/20121003/765207105.html|место={{М.}}|издательство=[[РОССПЭН]]|год=2012|страниц=679|isbn=978-5-8243-1583-7|ref=Ливен}}
* {{книга|автор=[[Манфред, Альберт Захарович|Манфред А. З.]]|заглавие=Наполеон Бонапарт|место={{М.}}|издательство=[[Мысль (московское издательство)|Мысль]]|год=1987|страниц=735|ref=Манфред}}
* {{книга|автор=[[Тарле, Евгений Викторович|Тарле Е. В.]]|заглавие=Наполеон // Собрание сочинений: в 12 томах|ссылка=http://www.museum.ru/1812/library/tarle/index.html|место={{М.}}|издательство=Издательство АН СССР|год=1959|том=7|страницы=13—433|ref=Тарле}}
* {{книга|автор=[[Тюлар, Жан|Тюлар Ж.]]|заглавие=Наполеон, или Миф о «спасителе»|место={{М.}}|издательство=[[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]]|страниц=362|isbn=978-5-235-03157-9|ref=Тюлар}} — 1-е изд., 1996, — 2-е изд., 1997, — 3-е изд., 2009., — 4-е изд., 2012.
* {{книга|автор= [[Чандлер, Дэвид|Чандлер Д.]]|заглавие=Военные кампании Наполеона. Триумф и трагедия завоевателя|место={{М.}}|издательство=[[Центрполиграф]]|год=2011|страниц=927|isbn=978-5-227-02457-2|ref=Чандлер}}
* {{БРЭ|автор=[[Черкасов, Пётр Петрович|П. П. Черкасов]]|2=22|3=25|статья=Наполеон I|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/2248440|архив=https://web.archive.org/web/20230206065456/https://old.bigenc.ru/world_history/text/2248440|архив дата=2023-02-06}}
;На английском языке
* {{книга|автор=Broers M.|заглавие=Napoleon. Volume 1. Soldier of Destiny, 1769–1805|ссылка=https://books.google.ru/books?id=v07tAgAAQBAJ|издательство=[[Faber and Faber]]|год=2014|allpages=608|isbn=978-0-571-27344-7|ref=Broers}}
* {{книга|автор=Dwyer Ph.|заглавие=Citizen Emperor: Napoleon in Power|ссылка=https://books.google.ru/books?id=EeuIAgAAQBAJ|издательство=[[Bloomsbury]]|год=2013|allpages=799|ref=Dwyer|isbn=978-0-300-16243-1}}
* {{книга|автор=Ellis G.|заглавие=Napoleon (Profiles In Power)|ссылка=https://books.google.ru/books?id=8lnJAwAAQBAJ|издательство=[[Routledge]]|год=2014|allpages=237|isbn=9781317874706|ref=Ellis}}
* {{книга|заглавие=The encyclopedia of the French revolutionary and Napoleonic Wars: a political, social, and military history|ссылка=https://books.google.ru/books?id=eYIRAQAAMAAJ|ответственный=Gregory Fremont-Barnes|издательство=[[ABC-CLIO]]|год=2006|allpages=1213|isbn=978-18510-96466|ref=Wars}}
* {{книга|автор=Englund S.|заглавие=Napoleon: A Political Life|ссылка=https://books.google.ru/books?id=7_q6b24_hXAC|издательство=[[Simon and Schuster]]|год=2010|allpages=592|isbn=978-1-439-13107-7|ref=Englund}}
* {{книга|заглавие=Europe 1789 to 1914: encyclopedia of the age of industry and empire|ссылка=https://books.google.ru/books?id=SAgZAQAAIAAJ|ответственный=J. M. Merriman, J. M. Winter|издательство=[[Charles Scribner's Sons]]|год=2006|allpages=2803|ref=Europe}}
* {{книга|автор=Fremont-Barnes G.|заглавие=Napoleon Bonaparte.|ссылка=https://books.google.ru/books?id=s6ZzILHp-jEC&hl|место=Oxford|издательство=Osprey Publishing Ltd|год=2010|allpages=64|isbn=978-1-84603-458-9|ref=Fremont-Barnes|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020135544/https://books.google.ru/books?id=s6ZzILHp-jEC&hl|archive-date=2014-10-20}}
* {{книга|автор= {{iw|Гениффей, Патрис|Gueniffey P.|fr|Patrice Gueniffey}}|заглавие= Bonaparte: 1769–1802|ссылка= https://books.google.ru/books?id=J9noCAAAQBAJ|место= [[Кембридж (Массачусетс)|Cambridge, Massachusetts]]|издательство= [[The Belknap Press]]|год= 2015|allpages= 1008|isbn= 978-0-674-36835-4|ref=Gueniffey}}
* {{книга|автор=Hindmarsh J. T.|заглавие=The Death of Napoleon: The Last Campaign|ссылка=https://books.google.com/books?id=eVf7VLfYqWwC|место=Bloomington|издательство=Xlibris|allpages=107|год=2007|isbn=978-1-46531-508-3|ref=Hindmarsh}}
* {{книга|автор=[[Лефевр, Жорж|Lefebvre G.]]|заглавие=Napoleon|место={{L.}}, {{N. Y.}}|издательство=[[Routledge]]|год=2011|allpages=597|isbn=978-0-415-61009-4|ref=Lefebvre}}
* {{книга|автор=[[Робертс, Эндрю (историк)|Roberts A.]]|заглавие=Napoleon the Great|ссылка=https://books.google.ru/books?id=KA8-BAAAQBAJ|издательство=Penguin|год=2014|allpages=976|isbn=978-0-241-01919-1|ref=Roberts}} = {{книга|автор=Roberts A.|заглавие=Napoleon: A Life|ссылка=https://books.google.ru/books?id=rjVBAwAAQBAJ|издательство=Penguin|год=2014|allpages=976|isbn=978-0-698-17628-7}}
* {{статья|автор=Wilson, J.|заглавие=Dr. Archibald Arnott: Surgeon to the 20th Foot and Physician to Napoleon|издание=[[British Medical Journal]]|год=1975|месяц=8|число=2|doi=10.1136/bmj.3.5978.293|ref=Wilson|язык=en |issn=0959-8138}}
;На французском языке
* {{книга|заглавие=Dictionnaire Napoléon|ссылка=|ответственный=Jean Tulard|место={{P.}}|издательство=Fayard|год=1999|том=1|allpages=977|isbn=978-2-213-60485-5|ref=Dictionnaire}}; Т. 2. — 1000 p.
* {{книга|автор=Lentz T.|заглавие=Le Grand Consulat: 1799—1804|ссылка=|издательство=Pluriel|год=2014|allpages=909|isbn=978-2-818-50394-2|ref=Lentz}}
* {{книга|автор=Lentz T.|заглавие=Nouvelle histoire du premier empire: Napoléon et la conquête de l'Europe, 1804—1810|ссылка=|издательство=Fayard|год=2002|allpages=607|isbn=978-2-213-61387-1|ref=Lentz}}
* {{книга|автор=Lentz T.|заглавие=Nouvelle histoire du premier empire: L'effondrement du système napoléonien, 1810—1814|ссылка=|место={{P.}}|издательство=Fayard|год=2004|allpages=681|isbn=978-2-213-61944-6|ref=Lentz}}
* {{книга|автор=Lentz T.|заглавие=Nouvelle histoire du Premier Empire: Les Cent-Jours, 1815|издательство=Fayard|год=2010|allpages=599|isbn=978-2-213-63808-9|ref=Lentz}}
* {{книга|автор=Tulard J., Garros L.|заглавие=Itinéraire de Napoléon au jour le jour, 1769-1821; nouvelle édition revue et corrigée par Jean Tulard et Jacques Jourquin|ссылка=https://ahrf.revues.org/1965|место={{P.}}|издательство=[[Tallandier]]|серия=Bibliothèque napoléonienne|год=2002|allpages=666|isbn=2-84734-016-5|ref=Itinéraire}} — Биография Наполеона в датах
{{refend}}
== Ссылки ==
{{Навигация
|Проект = Наполеоновские войны
}}
* {{ВТ-ВЭ|Наполеон I Великий|том=16|страницы=529–538|ref=Военная энциклопедия}}
* {{cite web|url=http://www.napoleon.org/|title=Napoleon.org|publisher=Официальный сайт «Фонда Наполеона»|description=Организация, содействующая исследованиям по наполеоновской тематике|access-date=2017-03-24}}{{ref|en}}{{ref|fr}}
* {{cite web|url=http://fondationnapoleon.org/activites-et-services/histoire/la-correspondance-de-napoleon/|title=Édition de la correspondance de Napoléon I<sup>er</sup>|lang=fr|access-date=2017-03-24|ref=Édition de la correspondance}}
* {{cite web|url=http://bonapartnapoleon.ru/|title=Энциклопедия «Наполеон Бонапарт»|publisher=BonapartNapoleon.Ru|access-date=2017-03-24|archive-url=https://www.webcitation.org/6IvD0iwaw?url=http://bonapartnapoleon.ru/|archive-date=2013-08-16|lang=ru|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://www.museum.ru/museum/1812/Library/laskas/laskas.txt|title=Максимы и мысли узника Святой Елены|lang=ru|access-date=2017-03-24}}
* {{cite web|url=http://www.museum.ru/1812/library/Napoleon1/index.html|title=Завещание Наполеона|lang=ru|access-date=2017-30-24}}
* [https://www.napoleonica.org/fr/collections/correspondance/search?page=0&pageSize=20 Письма Наполеона] на napoleonica.org — более 40,5 тысяч писем в открытом доступе, 2024.
{{Внешние ссылки}}
{{Наполеон I}}
{{Великая армия в 1805 году}}
{{Короли и императоры Франции}}
{{Монархи Германии}}
{{Избранная статья|Госдеятели|Военный}}
{{Статья года|2017}}
[[Категория:Свергнутые монархи]]
[[Категория:Монархи, отрёкшиеся от престола]]
[[Категория:Военачальники Франции]]
[[Категория:Императоры Франции]]
[[Категория:Римские короли]]
[[Категория:Короли Италии]]
[[Категория:Наполеоновские войны]]
[[Категория:Люди Великой французской революции по алфавиту]]
[[Категория:История XVIII века]]
[[Категория:История XIX века]]
[[Категория:Наполеон I| ]]
[[Категория:Члены Французской академии наук]]
[[Категория:Умершие от рака желудка]]
[[Категория:Вандалы (преступники)]]
[[Категория:Отлучённые от церкви]]
[[Категория:Монархи Европы XIX века]]
[[Категория:Сосланные в Средиземноморье]]
[[Категория:Исторические персонажи романа «Война и мир»]]
15vdqz011e1evype684bdd39cm8uco1
Алахәыла:Mr. Ibrahem/Аҽшьра
2
52169
163641
2026-04-13T22:38:11Z
Mr. Ibrahem
11924
Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456566|Suicide]] to:ab
163641
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox medical condition
|name =Suicide
|synonym =
|image =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size =
|image_thumbtime =
|alt =
|caption =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce =
|field =[[Psychiatry]]
|symptoms =
|complications =
|onset =>70 and 15–30 years old<ref name=WHO2014Pre/>
|duration =
|types =
|causes =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]<ref name=WHO2016/><ref name=Aj2008/>
|risks =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]<ref name=WHO2016/><ref name=Hawton2009/><ref>{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}</ref><ref name=Autism2014/>
|diagnosis =
|differential =
|prevention =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions<ref name=WHO2016/>
|treatment =
|medication =
|prognosis =
|frequency =12 per 100,000 per year<ref name=Var2012/>
|deaths =793,000 / 1.5% of deaths (2016)<ref name=WHO2019Epi>{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}</ref><ref name=NEJM2020/>
|named after =
}}
'''Аҽшьра''' ҳәа изышьҭоу гәҭакыла ухы ашьра ауп. Ахшыҩтә хымхәыцрақәа —уахь иаҵанакуеит адепрессиа, абиполартә хымхәара, аутизм, ашизофрениа, ауаҩратә хымхәыцрақәа, агәҭынчымра ахымхәарақәа, насгьы ашьцылара бааԥсқәа рыдкылара — уахь иаҵанакуеит арыжәтә ажәреи абензодиазепинқәа рхархәареи — урҭ ашәарҭара рызцәырҵуеит.<ref name="WHO2016" /><ref name="Hawton2009">{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}</ref><ref name="Dod2017">{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}</ref><ref name="Autism2014">{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}</ref> Зны-зынла зхы зшьуа астресс иахҟьаны импульсивтә усуп, иаҳҳәап, аԥаратә уадаҩрақәа, аизыҟазаашьақәа рҿы иҟоу ауадаҩрақәа, иаҳҳәап, аиҟәгара, ма ацәгьаршра.<ref name="WHO2016" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}</ref> Уаанӡа аҽшьра зҽазызшәахьаз ԥхьаҟа аҽшьра рҽазыршәарц еиҳа ашәарҭара рымоуп.<ref name="WHO2016" /> Аҽшьра аԥырҟәҟәааразы еиҿкаау аҽазышәарақәа ирылагылоуп аҽшьразы амҩақәа рыԥшаара аԥкра — иаҳҳәап, абџьар, ахәшәқәа, ашҳамқәа; ахшыҩтә хымхәыцрақәеи ахәшәқәа ииашамкәа рхархәареи рыхәшәтәра; аҽшьра иазку аинформациатә хархәагақәа гәцаракрала ирҭо адыррақәа; насгьы аекономикатә ҭагылазаашьа аиӷьтәра.<ref name="WHO2016">{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}</ref><ref>{{Ашәҟәы|pages=}}</ref> Акризистә цәаҳәа ԥхақәа лассы-лассы ишыҟоугьы, урҭ ибзианы иҭҵааӡам.<ref name="Sak2011">{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}</ref><ref name="Zal2016">{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}</ref>
Еиҳарак рхы иадырхәо аҽшьразы аметод еиуеиԥшым атәылақәа рҿы еиԥшым, насгьы уи хәҭак ала ихәарҭоу амҩақәа рыҟазаара иадҳәалоуп.<ref name="Yip2012">{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}</ref> Аҽшьразы еицырдыруа аметодқәа иреиуоуп акнаҳара, апестицидқәа рыла аԥхасҭа аҭара, насгьы амцабџьар.<ref name="WHO2016" /><ref name="Aj2008">{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}</ref> 2015 ашықәсазы адунеи аҿы 828 000 ауаа рхы ршьит, 1990 ашықәсазы 712 000 ауаа ҭахеит.<ref name="GBD2015De">{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}</ref><ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Убри аҟынтә адунеи зегь аҿы аҽшьра 10-тәи аҭыԥ ааннакылоит.<ref name="Hawton2009" /><ref name="Var2012">{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}</ref>
Иаҳҳәап, ауаа рҟынтә 1,5% рхы ршьуеит.<ref name="NEJM2020">{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}</ref> Иалкаау ашықәс азы уи 100 000 ауаа рҟынтә 12 раҟара ауп.<ref name="Var2012" /> Аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара ахацәа рыбжьара еиҳауп, аҳәса раасҭа, еизҳазыӷьо адунеи аҿы 1,5 хынтә инаркны 3,5 хынтә еиҳаны еизҳазыӷьо адунеи аҿы.<ref name=WHO2014Pre>{{cite book|title=Preventing suicide: a global imperative|date=2014|publisher=WHO|isbn=978-92-4-156477-9|pages=7, 20, 40}}</ref> Аҽшьра еиҳарак зықәрахь инеихьоу роуп; аха тәылақәак рҿы еиҳа ашәарҭара иҭагылоуп зықәрахь инеихьоу 15-30 шықәса зхыҵуа. Европа 2015 азы арегионқәа рыла аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара еиҳа ирацәан <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}</ref> Иҟоуп 10-20 рҟынӡа есышықәса аҽшьра рҽазыршәом миллионҩык ауаа.<ref>{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}</ref> Аҽшьра зқәым аҽшьра аҽазышәарақәа ааха аиура, насгьы аамҭа рацәала аԥсыҽрақәа рызцәырҵра алшоит.<ref name="EB2011" /> Мраҭашәаратәи адунеи аҿы, аҽазышәарақәа еиҳарак аҿареи аҳәсеи рыбжьара еиҳа ирацәоуп.<ref name="EB2011">{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}</ref>
Аҽшьра иазку агәаанагарақәа анырра рырҭеит адин, аҳаҭыр, аԥсҭазаара аҵакы реиԥш иҟоу инарҭбаау аекзистенциалтә темақәа. Абраҳамтә динқәа аԥсҭазаара аԥшьара ахьрыдыркыло иахҟьаны аҽшьра Анцәа иҿаԥхьа ацәгьаура ҳәа ирыԥхьаӡоит . Иапониа асамурайцәа раамҭазы, сеппуку ( ''харакири'' ) ҳәа изышьҭоу аҽшьра хкык, ақәымҿиара рхарҭәааразы, мамзаргьы аҿагылара аарԥшразы, ҳәа ҳаҭыр ақәырҵон. Сати, Британиатәи Раџь азакәан иаҿагылоз аԥҟара, индиатәи аԥҳәыс бааԥс лхаҵа иԥсыжра амцаҿы лхы лшьуеит ҳәа дыԥшын, лгәаԥхарала ма лҭаацәеи ауаажәлари рықәыӷәӷәарала.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}</ref> Аҽшьреи аҽшьра аҽазышәареи, уаанӡа азакәан иаҿагылазгьы, Мраҭашәаратәи атәылақәа реиҳарак рҿы уи аҩыза ҟалаӡом. Тәылақәак рҿы уи уголовтә усуп ҳәа иаанхоит.<ref name="Islam2006">{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}</ref> 20-тәии 21-тәии ашәышықәсақәа рзы аҽшьра зны-зынла апротест аҳасабала ахархәара амамызт, насгьы камикадзеи аҽшьратә бомбақәа рықәҵареи арратә ма атеррористтә тактика аҳасабала ахархәара аиоуит.<ref>{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}</ref>
== Азхьарԥшқәа ==
<references />
[[Category:Translated from MDWiki]]
kamt5yduxxrmm2zkv4uc7nxonwwvnxq
163642
163641
2026-04-13T22:48:11Z
Mr. Ibrahem
11924
Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456566|Suicide]] to:ab
163642
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox medical condition
|name =Suicide
|synonym =
|image =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size =
|image_thumbtime =
|alt =
|caption =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce =
|field =[[Psychiatry]]
|symptoms =
|complications =
|onset =>70 and 15–30 years old<ref name=WHO2014Pre/>
|duration =
|types =
|causes =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]<ref name=WHO2016/><ref name=Aj2008/>
|risks =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]<ref name=WHO2016/><ref name=Hawton2009/><ref>{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}</ref><ref name=Autism2014/>
|diagnosis =
|differential =
|prevention =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions<ref name=WHO2016/>
|treatment =
|medication =
|prognosis =
|frequency =12 per 100,000 per year<ref name=Var2012/>
|deaths =793,000 / 1.5% of deaths (2016)<ref name=WHO2019Epi>{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}</ref><ref name=NEJM2020/>
|named after =
}}
'''Аҽшьра''' ҳәа изышьҭоу гәҭакыла ухы ашьра ауп. Ахшыҩтә хымхәыцрақәа —уахь иаҵанакуеит адепрессиа, абиполартә хымхәара, аутизм, ашизофрениа, ауаҩратә хымхәыцрақәа, агәҭынчымра ахымхәарақәа, насгьы ашьцылара бааԥсқәа рыдкылара — уахь иаҵанакуеит арыжәтә ажәреи абензодиазепинқәа рхархәареи — урҭ ашәарҭара рызцәырҵуеит.<ref name="WHO2016" /><ref name="Hawton2009">{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}</ref><ref name="Dod2017">{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}</ref><ref name="Autism2014">{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}</ref> Зны-зынла зхы зшьуа астресс иахҟьаны импульсивтә усуп, иаҳҳәап, аԥаратә уадаҩрақәа, аизыҟазаашьақәа рҿы иҟоу ауадаҩрақәа, иаҳҳәап, аиҟәгара, ма ацәгьаршра.<ref name="WHO2016" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}</ref> Уаанӡа аҽшьра зҽазызшәахьаз ԥхьаҟа аҽшьра рҽазыршәарц еиҳа ашәарҭара рымоуп.<ref name="WHO2016" /> Аҽшьра аԥырҟәҟәааразы еиҿкаау аҽазышәарақәа ирылагылоуп аҽшьразы амҩақәа рыԥшаара аԥкра — иаҳҳәап, абџьар, ахәшәқәа, ашҳамқәа; ахшыҩтә хымхәыцрақәеи ахәшәқәа ииашамкәа рхархәареи рыхәшәтәра; аҽшьра иазку аинформациатә хархәагақәа гәцаракрала ирҭо адыррақәа; насгьы аекономикатә ҭагылазаашьа аиӷьтәра.<ref name="WHO2016">{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}</ref> Акризистә цәаҳәа ԥхақәа лассы-лассы ишыҟоугьы, урҭ ибзианы иҭҵааӡам.<ref name="Sak2011">{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}</ref><ref name="Zal2016">{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}</ref>
Еиҳарак рхы иадырхәо аҽшьразы аметод еиуеиԥшым атәылақәа рҿы еиԥшым, насгьы уи хәҭак ала ихәарҭоу амҩақәа рыҟазаара иадҳәалоуп.<ref name="Yip2012">{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}</ref> Аҽшьразы еицырдыруа аметодқәа иреиуоуп акнаҳара, апестицидқәа рыла аԥхасҭа аҭара, насгьы амцабџьар.<ref name="WHO2016" /><ref name="Aj2008">{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}</ref> 2015 ашықәсазы адунеи аҿы 828 000 ауаа рхы ршьит, 1990 ашықәсазы 712 000 ауаа ҭахеит.<ref name="GBD2015De">{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}</ref><ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Убри аҟынтә адунеи зегь аҿы аҽшьра 10-тәи аҭыԥ ааннакылоит.<ref name="Hawton2009" /><ref name="Var2012">{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}</ref>
Иаҳҳәап, ауаа рҟынтә 1,5% рхы ршьуеит.<ref name="NEJM2020">{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}</ref> Иалкаау ашықәс азы уи 100 000 ауаа рҟынтә 12 раҟара ауп.<ref name="Var2012" /> Аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара ахацәа рыбжьара еиҳауп, аҳәса раасҭа, еизҳазыӷьо адунеи аҿы 1,5 хынтә инаркны 3,5 хынтә еиҳаны еизҳазыӷьо адунеи аҿы.<ref name=WHO2014Pre>{{cite book|title=Preventing suicide: a global imperative|date=2014|publisher=WHO|isbn=978-92-4-156477-9|pages=7, 20, 40}}</ref> Аҽшьра еиҳарак зықәрахь инеихьоу роуп; аха тәылақәак рҿы еиҳа ашәарҭара иҭагылоуп зықәрахь инеихьоу 15-30 шықәса зхыҵуа. Европа 2015 азы арегионқәа рыла аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара еиҳа ирацәан <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}</ref> Иҟоуп 10-20 рҟынӡа есышықәса аҽшьра рҽазыршәом миллионҩык ауаа.<ref>{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}</ref> Аҽшьра зқәым аҽшьра аҽазышәарақәа ааха аиура, насгьы аамҭа рацәала аԥсыҽрақәа рызцәырҵра алшоит.<ref name="EB2011" /> Мраҭашәаратәи адунеи аҿы, аҽазышәарақәа еиҳарак аҿареи аҳәсеи рыбжьара еиҳа ирацәоуп.<ref name="EB2011">{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}</ref>
Аҽшьра иазку агәаанагарақәа анырра рырҭеит адин, аҳаҭыр, аԥсҭазаара аҵакы реиԥш иҟоу инарҭбаау аекзистенциалтә темақәа. Абраҳамтә динқәа аԥсҭазаара аԥшьара ахьрыдыркыло иахҟьаны аҽшьра Анцәа иҿаԥхьа ацәгьаура ҳәа ирыԥхьаӡоит . Иапониа асамурайцәа раамҭазы, сеппуку ( ''харакири'' ) ҳәа изышьҭоу аҽшьра хкык, ақәымҿиара рхарҭәааразы, мамзаргьы аҿагылара аарԥшразы, ҳәа ҳаҭыр ақәырҵон. Сати, Британиатәи Раџь азакәан иаҿагылоз аԥҟара, индиатәи аԥҳәыс бааԥс лхаҵа иԥсыжра амцаҿы лхы лшьуеит ҳәа дыԥшын, лгәаԥхарала ма лҭаацәеи ауаажәлари рықәыӷәӷәарала.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}</ref> Аҽшьреи аҽшьра аҽазышәареи, уаанӡа азакәан иаҿагылазгьы, Мраҭашәаратәи атәылақәа реиҳарак рҿы уи аҩыза ҟалаӡом. Тәылақәак рҿы уи уголовтә усуп ҳәа иаанхоит.<ref name="Islam2006">{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}</ref> 20-тәии 21-тәии ашәышықәсақәа рзы аҽшьра зны-зынла апротест аҳасабала ахархәара амамызт, насгьы камикадзеи аҽшьратә бомбақәа рықәҵареи арратә ма атеррористтә тактика аҳасабала ахархәара аиоуит.<ref>{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}</ref>
== Азхьарԥшқәа ==
<references />
[[Category:Translated from MDWiki]]
sqfpyevww1txey2bp1get4t4rhl1al0
163643
163642
2026-04-14T00:12:57Z
Mr. Ibrahem
11924
Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456566|Suicide]] to:ab
163643
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox medical condition
|name =Suicide
|synonym =
|image =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size =
|image_thumbtime =
|alt =
|caption =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce =
|field =[[Psychiatry]]
|symptoms =
|complications =
|onset =>70 and 15–30 years old<ref name=WHO2014Pre/>
|duration =
|types =
|causes =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]<ref name=WHO2016/><ref name=Aj2008/>
|risks =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]<ref name=WHO2016/><ref name=Hawton2009/><ref>{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}</ref><ref name=Autism2014/>
|diagnosis =
|differential =
|prevention =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions<ref name=WHO2016/>
|treatment =
|medication =
|prognosis =
|frequency =12 per 100,000 per year<ref name=Var2012/>
|deaths =793,000 / 1.5% of deaths (2016)<ref name=WHO2019Epi>{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}</ref><ref name=NEJM2020/>
|named after =
}}
'''Аҽшьра''' ҳәа изышьҭоу гәҭакыла ухы ашьра ауп. Ахшыҩтә хымхәыцрақәа —уахь иаҵанакуеит адепрессиа, абиполартә хымхәыцра, аутизм, ашизофрениа, ауаҩратә хымхәыцрақәа, агәҭынчымра, насгьы ашьцылара бааԥсқәа рыдкылара — уахь иаҵанакуеит арыжәтә ажәреи абензодиазепинқәа рхархәареи — урҭ ашәарҭара рызцәырҵуеит.<ref name="WHO2016" /><ref name="Hawton2009">{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}</ref><ref name="Dod2017">{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}</ref><ref name="Autism2014">{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}</ref> Зны-зынла зхы зшьуа астресс иахҟьаны импульсивтә усуп, иаҳҳәап, аԥаратә уадаҩрақәа, аизыҟазаашьақәа рҿы иҟоу ауадаҩрақәа, иаҳҳәап, аиҟәгара, ма ацәгьаршра.<ref name="WHO2016" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}</ref> Уаанӡа аҽшьра зҽазызшәахьаз ԥхьаҟа аҽшьра рҽазыршәарц еиҳа ашәарҭара рымоуп.<ref name="WHO2016" /> Аҽшьра аԥырҟәҟәааразы еиҿкаау аҽазышәарақәа ирылагылоуп аҽшьразы амҩақәа рыԥшаара аԥкра — иаҳҳәап, абџьар, ахәшәқәа, ашҳамқәа; ахшыҩтә хымхәыцрақәеи ахәшәқәа ииашамкәа рхархәареи рыхәшәтәра; аҽшьра иазку аинформациатә хархәагақәа гәцаракрала ирҭо адыррақәа; насгьы аекономикатә ҭагылазаашьа аиӷьтәра.<ref name="WHO2016">{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}</ref> Акризистә цәаҳәа ԥхақәа лассы-лассы ишыҟоугьы, урҭ ибзианы иҭҵааӡам.<ref name="Sak2011">{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}</ref><ref name="Zal2016">{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}</ref>
Еиҳарак рхы иадырхәо аҽшьразы аметод еиуеиԥшым атәылақәа рҿы еиԥшым, насгьы уи хәҭак ала ихәарҭоу амҩақәа рыҟазаара иадҳәалоуп.<ref name="Yip2012">{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}</ref> Аҽшьразы еицырдыруа аметодқәа иреиуоуп акнаҳара, апестицидқәа рыла аԥхасҭа аҭара, насгьы амцабџьар.<ref name="WHO2016" /><ref name="Aj2008">{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}</ref> 2015 шықәсазы адунеи аҿы 828 000 ауаа рхы ршьит, 1990 шықәсазы 712 000 ауаа ҭахеит <ref name="GBD2015De">{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}</ref><ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Убри аҟынтә адунеи зегь аҿы аҽшьра 10-тәи аҭыԥ ааннакылоит.<ref name="Hawton2009" /><ref name="Var2012">{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}</ref>
Иаҳҳәап, ауаа рҟынтә 1,5% рхы ршьуеит.<ref name="NEJM2020">{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}</ref> Иалкаау ашықәс азы уи 100 000 ауаа рҟынтә 12 раҟара ауп.<ref name="Var2012" /> Аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара ахацәа рыбжьара еиҳауп, аҳәса раасҭа, еизҳазыӷьо адунеи аҿы 1,5 хынтә инаркны 3,5 хынтә еиҳаны еизҳазыӷьо адунеи аҿы.<ref name=WHO2014Pre>{{cite book|title=Preventing suicide: a global imperative|date=2014|publisher=WHO|isbn=978-92-4-156477-9|pages=7, 20, 40}}</ref> Аҽшьра еиҳарак зықәрахь инеихьоу роуп; аха тәылақәак рҿы еиҳа ашәарҭара иҭагылоуп зықәрахь инеихьоу 15-30 шықәса зхыҵуа. Европаҿы 2015 шықәсазы аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара еиҳа ирацәан <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}</ref> Иҟоуп 10-20 рҟынӡа есышықәса аҽшьра рҽазыршәом миллионҩык ауаа.<ref>{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}</ref> Аҽшьра зқәым аҽшьра аҽазышәарақәа ааха аиура, насгьы аамҭа рацәала аԥсыҽрақәа рызцәырҵра алшоит.<ref name="EB2011" /> Мраҭашәаратәи адунеи аҿы, аҽазышәарақәа еиҳарак аҿареи аҳәсеи рыбжьара еиҳа ирацәоуп.<ref name="EB2011">{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}</ref>
Аҽшьра иазку агәаанагарақәа анырра рырҭеит адин, аҳаҭыр, аԥсҭазаара аҵакы реиԥш иҟоу инарҭбаау аекзистенциалтә темақәа. Абраҳамтә динқәа аԥсҭазаара аԥшьара ахьрыдыркыло иахҟьаны аҽшьра Анцәа иҿаԥхьа ацәгьаура ҳәа ирыԥхьаӡоит . Иапониа асамурайцәа раамҭазы, сеппуку ( ''харакири'' ) ҳәа изышьҭоу аҽшьра хкык, ақәымҿиара рхарҭәааразы, мамзаргьы аҿагылара аарԥшразы, ҳәа ҳаҭыр ақәырҵон. Сати, Британиатәи Раџь азакәан иаҿагылоз аԥҟара, индиатәи аԥҳәыс бааԥс лхаҵа иԥсыжра амцаҿы лхы лшьуеит ҳәа дыԥшын, лгәаԥхарала ма лҭаацәеи ауаажәлари рықәыӷәӷәарала.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}</ref> Аҽшьреи аҽшьра аҽазышәареи, уаанӡа азакәан иаҿагылазгьы, Мраҭашәаратәи атәылақәа реиҳарак рҿы уи аҩыза ҟалаӡом. Тәылақәак рҿы уи уголовтә усуп ҳәа иаанхоит.<ref name="Islam2006">{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}</ref> 20-тәии 21-тәии ашәышықәсақәа рзы аҽшьра зны-зынла апротест аҳасабала ахархәара амамызт, насгьы камикадзеи аҽшьратә бомбақәа рықәҵареи арратә ма атеррористтә тактика аҳасабала ахархәара аиоуит.<ref>{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}</ref>
== Азхьарԥшқәа ==
<references />
[[Category:Translated from MDWiki]]
kb1k38u6ew3tk3bzirsk3yampfzrp8c
163644
163643
2026-04-14T02:33:04Z
Mr. Ibrahem
11924
Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456566|Suicide]] to:ab
163644
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox medical condition
|name =Suicide
|synonym =
|image =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size =
|image_thumbtime =
|alt =
|caption =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce =
|field =[[Psychiatry]]
|symptoms =
|complications =
|onset =>70 and 15–30 years old<ref name=WHO2014Pre/>
|duration =
|types =
|causes =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]<ref name=WHO2016/><ref name=Aj2008/>
|risks =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]<ref name=WHO2016/><ref name=Hawton2009/><ref>{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}</ref><ref name=Autism2014/>
|diagnosis =
|differential =
|prevention =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions<ref name=WHO2016/>
|treatment =
|medication =
|prognosis =
|frequency =12 per 100,000 per year<ref name=Var2012/>
|deaths =793,000 / 1.5% of deaths (2016)<ref name=WHO2019Epi>{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}</ref><ref name=NEJM2020/>
|named after =
}}
'''Аҽшьра''' ҳәа изышьҭоу гәҭакыла ухы ашьра ауп. Ахшыҩтә хымхәыцрақәа —уахь иаҵанакуеит адепрессиа, абиполартә хымхәара, аутизм, ашизофрениа, ауаҩратә хымхәыцрақәа, агәҭынчымра ахымхәарақәа, насгьы ашьцылара бааԥсқәа рыдкылара — уахь иаҵанакуеит арыжәтә ажәреи абензодиазепинқәа рхархәареи — урҭ ашәарҭара рызцәырҵуеит.<ref name="WHO2016" /><ref name="Hawton2009">{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}</ref><ref name="Dod2017">{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}</ref><ref name="Autism2014">{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}</ref> Зны-зынла зхы зшьуа астресс иахҟьаны импульсивтә усуп, иаҳҳәап, аԥаратә уадаҩрақәа, аизыҟазаашьақәа рҿы иҟоу ауадаҩрақәа, иаҳҳәап, аиҟәгара, ма ацәгьаршра.<ref name="WHO2016" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}</ref> Уаанӡа аҽшьра зҽазызшәахьаз ԥхьаҟа аҽшьра рҽазыршәарц еиҳа ашәарҭара рымоуп.<ref name="WHO2016" /> Аҽшьра аԥырҟәҟәааразы еиҿкаау аҽазышәарақәа ирылагылоуп аҽшьразы амҩақәа рыԥшаара аԥкра — иаҳҳәап, абџьар, ахәшәқәа, ашҳамқәа; ахшыҩтә хымхәыцрақәеи ахәшәқәа ииашамкәа рхархәареи рыхәшәтәра; аҽшьра иазку аинформациатә хархәагақәа гәцаракрала ирҭо адыррақәа; насгьы аекономикатә ҭагылазаашьа аиӷьтәра.<ref name="WHO2016">{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}</ref> Акризистә цәаҳәа ԥхақәа лассы-лассы ишыҟоугьы, урҭ ибзианы иҭҵааӡам.<ref name="Sak2011">{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}</ref><ref name="Zal2016">{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}</ref>
Еиҳарак рхы иадырхәо аҽшьразы аметод еиуеиԥшым атәылақәа рҿы еиԥшым, насгьы уи хәҭак ала ихәарҭоу амҩақәа рыҟазаара иадҳәалоуп.<ref name="Yip2012">{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}</ref> Аҽшьразы еицырдыруа аметодқәа иреиуоуп акнаҳара, апестицидқәа рыла аԥхасҭа аҭара, насгьы амцабџьар.<ref name="WHO2016" /><ref name="Aj2008">{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}</ref> 2015 ашықәсазы адунеи аҿы 828 000 ауаа рхы ршьит, 1990 ашықәсазы 712 000 ауаа ҭахеит.<ref name="GBD2015De">{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}</ref><ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Убри аҟынтә адунеи зегь аҿы аҽшьра 10-тәи аҭыԥ ааннакылоит.<ref name="Hawton2009" /><ref name="Var2012">{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}</ref>
Иаҳҳәап, ауаа рҟынтә 1,5% рхы ршьуеит.<ref name="NEJM2020">{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}</ref> Иалкаау ашықәс азы уи 100 000 ауаа рҟынтә 12 раҟара ауп.<ref name="Var2012" /> Аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара ахацәа рыбжьара еиҳауп, аҳәса раасҭа, еизҳазыӷьо адунеи аҿы 1,5 хынтә инаркны 3,5 хынтә еиҳаны еизҳазыӷьо адунеи аҿы.<ref name=WHO2014Pre>{{cite book|title=Preventing suicide: a global imperative|date=2014|publisher=WHO|isbn=978-92-4-156477-9|pages=7, 20, 40}}</ref> Аҽшьра еиҳарак зықәрахь инеихьоу роуп; аха тәылақәак рҿы еиҳа ашәарҭара иҭагылоуп зықәрахь инеихьоу 15-30 шықәса зхыҵуа. Европа 2015 азы арегионқәа рыла аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара еиҳа ирацәан <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}</ref> Иҟоуп 10-20 рҟынӡа есышықәса аҽшьра рҽазыршәом миллионҩык ауаа.<ref>{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}</ref> Аҽшьра зқәым аҽшьра аҽазышәарақәа ааха аиура, насгьы аамҭа рацәала аԥсыҽрақәа рызцәырҵра алшоит.<ref name="EB2011" /> Мраҭашәаратәи адунеи аҿы, аҽазышәарақәа еиҳарак аҿареи аҳәсеи рыбжьара еиҳа ирацәоуп.<ref name="EB2011">{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}</ref>
Аҽшьра иазку агәаанагарақәа анырра рырҭеит адин, аҳаҭыр, аԥсҭазаара аҵакы реиԥш иҟоу инарҭбаау аекзистенциалтә темақәа. Абраҳамтә динқәа аԥсҭазаара аԥшьара ахьрыдыркыло иахҟьаны аҽшьра Анцәа иҿаԥхьа ацәгьаура ҳәа ирыԥхьаӡоит . Иапониа асамурайцәа раамҭазы, сеппуку ( ''харакири'' ) ҳәа изышьҭоу аҽшьра хкык, ақәымҿиара рхарҭәааразы, мамзаргьы аҿагылара аарԥшразы, ҳәа ҳаҭыр ақәырҵон. Сати, Британиатәи Раџь азакәан иаҿагылоз аԥҟара, индиатәи аԥҳәыс бааԥс лхаҵа иԥсыжра амцаҿы лхы лшьуеит ҳәа дыԥшын, лгәаԥхарала ма лҭаацәеи ауаажәлари рықәыӷәӷәарала.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}</ref> Аҽшьреи аҽшьра аҽазышәареи, уаанӡа азакәан иаҿагылазгьы, Мраҭашәаратәи атәылақәа реиҳарак рҿы уи аҩыза ҟалаӡом. Тәылақәак рҿы уи уголовтә усуп ҳәа иаанхоит.<ref name="Islam2006">{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}</ref> 20-тәии 21-тәии ашәышықәсақәа рзы аҽшьра зны-зынла апротест аҳасабала ахархәара амамызт, насгьы камикадзеи аҽшьратә бомбақәа рықәҵареи арратә ма атеррористтә тактика аҳасабала ахархәара аиоуит.<ref>{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}</ref>
== Азхьарԥшқәа ==
<references />
[[Category:Translated from MDWiki]]
sqfpyevww1txey2bp1get4t4rhl1al0
163645
163644
2026-04-14T04:31:17Z
Mr. Ibrahem
11924
Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456566|Suicide]] to:ab
163645
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox medical condition
|name =Suicide
|synonym =
|image =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size =
|image_thumbtime =
|alt =
|caption =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce =
|field =[[Psychiatry]]
|symptoms =
|complications =
|onset =>70 and 15–30 years old<ref name=WHO2014Pre/>
|duration =
|types =
|causes =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]<ref name=WHO2016/><ref name=Aj2008/>
|risks =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]<ref name=WHO2016/><ref name=Hawton2009/><ref>{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}</ref><ref name=Autism2014/>
|diagnosis =
|differential =
|prevention =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions<ref name=WHO2016/>
|treatment =
|medication =
|prognosis =
|frequency =12 per 100,000 per year<ref name=Var2012/>
|deaths =793,000 / 1.5% of deaths (2016)<ref name=WHO2019Epi>{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}</ref><ref name=NEJM2020/>
|named after =
}}
'''Аҽшьра''' ҳәа изышьҭоу гәҭакыла ухы ашьра ауп. Ахшыҩтә хымхәыцрақәа —уахь иаҵанакуеит адепрессиа, абиполартә хымхәыцра, аутизм, ашизофрениа, ауаҩратә хымхәыцрақәа, агәҭынчымра, насгьы ашьцылара бааԥсқәа рыдкылара — уахь иаҵанакуеит арыжәтә ажәреи абензодиазепинқәа рхархәареи — урҭ ашәарҭара рызцәырҵуеит.<ref name="WHO2016">{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}</ref><ref name="Hawton2009">{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}</ref><ref name="Dod2017">{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}</ref><ref name="Autism2014">{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}</ref> Зны-зынла зхы зшьуа астресс иахҟьаны импульсивтә усуп, иаҳҳәап, аԥаратә уадаҩрақәа, аизыҟазаашьақәа рҿы иҟоу ауадаҩрақәа, иаҳҳәап, аиҟәгара, ма ацәгьаршра.<ref name="WHO2016" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}</ref> Уаанӡа аҽшьра зҽазызшәахьаз ԥхьаҟа аҽшьра рҽазыршәарц еиҳа ашәарҭара рымоуп.<ref name="WHO2016" /> Аҽшьра аԥырҟәҟәааразы еиҿкаау аҽазышәарақәа ирылагылоуп аҽшьразы амҩақәа рыԥшаара аԥкра — иаҳҳәап, абџьар, ахәшәқәа, ашҳамқәа; ахшыҩтә хымхәыцрақәеи ахәшәқәа ииашамкәа рхархәареи рыхәшәтәра; аҽшьра иазку аинформациатә хархәагақәа гәцаракрала ирҭо адыррақәа; насгьы аекономикатә ҭагылазаашьа аиӷьтәра.<ref name="WHO2016" /> Акризистә цәаҳәа ԥхақәа лассы-лассы ишыҟоугьы, урҭ ибзианы иҭҵааӡам.<ref name="Sak2011">{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}</ref><ref name="Zal2016">{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}</ref>
Еиҳарак рхы иадырхәо аҽшьразы аметод еиуеиԥшым атәылақәа рҿы еиԥшым, насгьы уи хәҭак ала ихәарҭоу амҩақәа рыҟазаара иадҳәалоуп.<ref name="Yip2012">{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}</ref> Аҽшьразы еицырдыруа аметодқәа иреиуоуп акнаҳара, апестицидқәа рыла аԥхасҭа аҭара, насгьы амцабџьар.<ref name="WHO2016" /><ref name="Aj2008">{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}</ref> 2015 шықәсазы адунеи аҿы 828 000 ауаа рхы ршьит, 1990 шықәсазы 712 000 ауаа ҭахеит <ref name="GBD2015De">{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}</ref><ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Убри аҟынтә адунеи зегь аҿы аҽшьра 10-тәи аҭыԥ ааннакылоит.<ref name="Hawton2009" /><ref name="Var2012">{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}</ref>
Иаҳҳәап, ауаа рҟынтә 1,5% рхы ршьуеит.<ref name="NEJM2020">{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}</ref> Иалкаау ашықәс азы уи 100 000 ауаа рҟынтә 12 раҟара ауп.<ref name="Var2012" /> Аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара ахацәа рыбжьара еиҳауп, аҳәса раасҭа, еизҳазыӷьо адунеи аҿы 1,5 хынтә инаркны 3,5 хынтә еиҳаны еизҳазыӷьо адунеи аҿы.<ref name="WHO2014Pre" /> Аҽшьра еиҳарак зықәрахь инеихьоу роуп; аха тәылақәак рҿы еиҳа ашәарҭара иҭагылоуп зықәрахь инеихьоу 15-30 шықәса зхыҵуа. Европаҿы 2015 шықәсазы аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара еиҳа ирацәан <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}</ref> Иҟоуп 10-20 рҟынӡа есышықәса аҽшьра рҽазыршәом миллионҩык ауаа.<ref>{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}</ref> Аҽшьра зқәым аҽшьра аҽазышәарақәа ааха аиура, насгьы аамҭа рацәала аԥсыҽрақәа рызцәырҵра алшоит.<ref name="EB2011" /> Мраҭашәаратәи адунеи аҿы, аҽазышәарақәа еиҳарак аҿареи аҳәсеи рыбжьара еиҳа ирацәоуп.<ref name="EB2011">{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}</ref>
Аҽшьра иазку агәаанагарақәа анырра рырҭеит инарҭбаау аекзистенциалтә темақәа, иаҳҳәап, адин, аҳаҭыр, аԥсҭазаара аҵакы. Абраҳамтә динқәа аԥсҭазаара аԥшьара ахьрыдыркыло иахҟьаны аҽшьра Анцәа иҿаԥхьа ацәгьаура ҳәа ирыԥхьаӡоит . Иапониа асамурайцәа раамҭазы, сеппуку ( ''харакири'' ) ҳәа изышьҭоу аҽшьра хкык, ақәымҿиара рхарҭәааразы, мамзаргьы аҿагылара аарԥшразы, ҳәа ҳаҭыр ақәырҵон. Сати, Британиатәи Раџь азакәан иаҿагылоз аԥҟара, индиатәи аԥҳәыс бааԥс лхаҵа иԥсыжра амцаҿы лхы лшьуеит ҳәа дыԥшын, лгәаԥхарала ма лҭаацәеи ауаажәлари рықәыӷәӷәарала.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}</ref> Аҽшьреи аҽшьра аҽазышәареи, уаанӡа азакәан иаҿагылазгьы, Мраҭашәаратәи атәылақәа реиҳарак рҿы уи аҩыза ҟалаӡом. Тәылақәак рҿы уи уголовтә усуп ҳәа иаанхоит.<ref name="Islam2006">{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}</ref> 20-тәии 21-тәии ашәышықәсақәа рзы аҽшьра зны-зынла апротест аҳасабала ахархәара амамызт, насгьы камикадзеи аҽшьратә бомбақәа рықәҵареи арратә ма атеррористтә тактика аҳасабала ахархәара аиоуит.<ref>{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}</ref>
== Азхьарԥшқәа ==
<references />
enbiop4tz6ho7gexc59d3l5wpmsneu2
163646
163645
2026-04-14T04:45:15Z
Mr. Ibrahem
11924
Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456566|Suicide]] to:ab
163646
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox medical condition
|name =Suicide
|synonym =
|image =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size =
|image_thumbtime =
|alt =
|caption =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce =
|field =[[Psychiatry]]
|symptoms =
|complications =
|onset =>70 and 15–30 years old<ref name=WHO2014Pre/>
|duration =
|types =
|causes =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]<ref name=WHO2016/><ref name=Aj2008/>
|risks =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]<ref name=WHO2016/><ref name=Hawton2009/><ref>{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}</ref><ref name=Autism2014/>
|diagnosis =
|differential =
|prevention =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions<ref name=WHO2016/>
|treatment =
|medication =
|prognosis =
|frequency =12 per 100,000 per year<ref name=Var2012/>
|deaths =793,000 / 1.5% of deaths (2016)<ref name=WHO2019Epi>{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}</ref><ref name=NEJM2020/>
|named after =
}}
'''Аҽшьра''' ҳәа изышьҭоу гәҭакыла ухы ашьра ауп. Ахшыҩтә хымхәыцрақәа —уахь иаҵанакуеит адепрессиа, абиполартә хымхәара, аутизм, ашизофрениа, ауаҩратә хымхәыцрақәа, агәҭынчымра ахымхәарақәа, насгьы ашьцылара бааԥсқәа рыдкылара — уахь иаҵанакуеит арыжәтә ажәреи абензодиазепинқәа рхархәареи — урҭ ашәарҭара рызцәырҵуеит.<ref name="WHO2016">{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}</ref><ref name="Hawton2009">{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}</ref><ref name="Dod2017">{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}</ref><ref name="Autism2014">{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}</ref> Зны-зынла зхы зшьуа астресс иахҟьаны импульсивтә усуп, иаҳҳәап, аԥаратә уадаҩрақәа, аизыҟазаашьақәа рҿы иҟоу ауадаҩрақәа, иаҳҳәап, аиҟәгара, ма ацәгьаршра.<ref name="WHO2016" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}</ref> Уаанӡа аҽшьра зҽазызшәахьаз ԥхьаҟа аҽшьра рҽазыршәарц еиҳа ашәарҭара рымоуп.<ref name="WHO2016" /> Аҽшьра аԥырҟәҟәааразы еиҿкаау аҽазышәарақәа ирылагылоуп аҽшьразы амҩақәа рыԥшаара аԥкра — иаҳҳәап, абџьар, ахәшәқәа, ашҳамқәа; ахшыҩтә хымхәыцрақәеи ахәшәқәа ииашамкәа рхархәареи рыхәшәтәра; аҽшьра иазку аинформациатә хархәагақәа гәцаракрала ирҭо адыррақәа; насгьы аекономикатә ҭагылазаашьа аиӷьтәра.<ref name="WHO2016" /> Акризистә цәаҳәа ԥхақәа лассы-лассы ишыҟоугьы, урҭ ибзианы иҭҵааӡам.<ref name="Sak2011">{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}</ref><ref name="Zal2016">{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}</ref>
Еиҳарак рхы иадырхәо аҽшьразы аметод еиуеиԥшым атәылақәа рҿы еиԥшым, насгьы уи хәҭак ала ихәарҭоу амҩақәа рыҟазаара иадҳәалоуп.<ref name="Yip2012">{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}</ref> Аҽшьразы еицырдыруа аметодқәа иреиуоуп акнаҳара, апестицидқәа рыла аԥхасҭа аҭара, насгьы амцабџьар.<ref name="WHO2016" /><ref name="Aj2008">{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}</ref> 2015 ашықәсазы адунеи аҿы 828 000 ауаа рхы ршьит, 1990 ашықәсазы 712 000 ауаа ҭахеит.<ref name="GBD2015De">{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}</ref><ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Убри аҟынтә адунеи зегь аҿы аҽшьра 10-тәи аҭыԥ ааннакылоит.<ref name="Hawton2009" /><ref name="Var2012">{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}</ref>
Иаҳҳәап, ауаа рҟынтә 1,5% рхы ршьуеит.<ref name="NEJM2020">{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}</ref> Иалкаау ашықәс азы уи 100 000 ауаа рҟынтә 12 раҟара ауп.<ref name="Var2012" /> Аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара ахацәа рыбжьара еиҳауп, аҳәса раасҭа, еизҳазыӷьо адунеи аҿы 1,5 хынтә инаркны 3,5 хынтә еиҳаны еизҳазыӷьо адунеи аҿы.<ref name="WHO2014Pre" /> Аҽшьра еиҳарак зықәрахь инеихьоу роуп; аха тәылақәак рҿы еиҳа ашәарҭара иҭагылоуп зықәрахь инеихьоу 15-30 шықәса зхыҵуа.<ref name="WHO2014Pre">{{Ашәҟәы|isbn=978-92-4-156477-9}}</ref> Европа 2015 азы арегионқәа рыла аҽшьрақәа рхыԥхьаӡара еиҳа ирацәан <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}</ref> Иҟоуп 10-20 рҟынӡа есышықәса аҽшьра рҽазыршәом миллионҩык ауаа.<ref>{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}</ref> Аҽшьра зқәым аҽшьра аҽазышәарақәа ааха аиура, насгьы аамҭа рацәала аԥсыҽрақәа рызцәырҵра алшоит.<ref name="EB2011" /> Мраҭашәаратәи адунеи аҿы, аҽазышәарақәа еиҳарак аҿареи аҳәсеи рыбжьара еиҳа ирацәоуп.<ref name="EB2011">{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}</ref>
Аҽшьра иазку агәаанагарақәа анырра рырҭеит адин, аҳаҭыр, аԥсҭазаара аҵакы реиԥш иҟоу инарҭбаау аекзистенциалтә темақәа. Абраҳамтә динқәа аԥсҭазаара аԥшьара ахьрыдыркыло иахҟьаны аҽшьра Анцәа иҿаԥхьа ацәгьаура ҳәа ирыԥхьаӡоит . Иапониа асамурайцәа раамҭазы, сеппуку ( ''харакири'' ) ҳәа изышьҭоу аҽшьра хкык, ақәымҿиара рхарҭәааразы, мамзаргьы аҿагылара аарԥшразы, ҳәа ҳаҭыр ақәырҵон. Сати, Британиатәи Раџь азакәан иаҿагылоз аԥҟара, индиатәи аԥҳәыс бааԥс лхаҵа иԥсыжра амцаҿы лхы лшьуеит ҳәа дыԥшын, лгәаԥхарала ма лҭаацәеи ауаажәлари рықәыӷәӷәарала.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}</ref> Аҽшьреи аҽшьра аҽазышәареи, уаанӡа азакәан иаҿагылазгьы, Мраҭашәаратәи атәылақәа реиҳарак рҿы уи аҩыза ҟалаӡом. Тәылақәак рҿы уи уголовтә усуп ҳәа иаанхоит.<ref name="Islam2006">{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}</ref> 20-тәии 21-тәии ашәышықәсақәа рзы аҽшьра зны-зынла апротест аҳасабала ахархәара амамызт, насгьы камикадзеи аҽшьратә бомбақәа рықәҵареи арратә ма атеррористтә тактика аҳасабала ахархәара аиоуит.<ref>{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}</ref>
== Азхьарԥшқәа ==
<references />
[[Category:Translated from MDWiki]]
a8p45wft70f3f28unto54ultfrogf8w