Wikipedia acewiki https://ace.wikipedia.org/wiki/%C3%94n_Keue MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Alat Kusuih Marit Ureuëng Ngui Marit Ureuëng Ngui Wikipedia Marit Wikipedia Beureukaih Marit Beureukaih MediaWiki Marit MediaWiki Seunaleuëk Marit Seunaleuëk Beunantu Marit Beunantu Kawan Marit Kawan TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara Wikipedia:Meusapat 4 356 158290 158208 2026-06-19T09:24:19Z KVaidla (WMF) 33674 /* Call to participate: Proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard */ bideung barô 158290 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Haba baro}} {{-}} <div id="Arsip"> {| class="wikitable" style="width: 450px; margin-top: 2px; margin-bottom: 2px; margin: auto;" | style="max-width: 400px; text-align: center; padding: .4em .4em 0 .4em; font-size: 100%;" | [[Berkas:{{{Icon|History.svg}}}|30px|Arsip halaman pembicaraan|link=:id:Bantuan:Mengarsipkan halaman pembicaraan]] '''Arsip marit''' |- | {{#tag:inputbox| type=fulltext searchbuttonlabel=Mita placeholder=Tuléh bhah nyang neuneuk mita... prefix={{{prefix|{{FULLPAGENAME}}}}}{{{suchort|/}}} width=40 }} |- | style="font-size: 100%; text-align: center;" | [[/Keuneubah 2009|2009]]{{,}} [[/Keuneubah 2010|2010]]{{,}} [[/Keuneubah 2011|2011]]{{,}} [[/Keuneubah 2012|2012]]{{,}} [[/Keuneubah 2013|2013]]{{,}} [[/Keuneubah 2014|2014]]{{,}} [[/Keuneubah 2015|2015]]{{,}} [[/Keuneubah 2016|2016]]{{,}} [[/Keuneubah 2017|2017]]{{,}} [[/Keuneubah 2018|2018]]{{,}} [[/Keuneubah 2019|2019]]{{,}} [[/Keuneubah 2020|2020]]{{,}} [[/Keuneubah 2021|2021]]{{,}} [[/Keuneubah 2022|2022]]{{,}} [[/Keuneubah 2023|2023]]{{,}} [[/Keuneubah 2024|2024]]{{,}} [[/Keuneubah 2025|2025]]{{,}} [[/Keuneubah 2026|2026]] |}</div> {{-}} == <span lang="id" dir="ltr">Pemungutan suara dalam pemilihan U4C 2026 kini telah dibuka</span> == <div lang="id" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Para pemilih yang memenuhi syarat diundang untuk berpartisipasi dalam pemilihan [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Komite Koordinasi Kode Etik Universal]] (U4C) tahun 2026. Informasi lebih lanjut, termasuk pemeriksaan kelayakan pemilih, tata cara pemungutan suara, informasi kandidat, dan pranala menuju halaman pemungutan suara, tersedia di Meta pada [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|halaman informasi Pemilihan 2026]]. Pemungutan suara akan ditutup pada 2 Juni 2026 [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 pukul 00.00 UTC]. Silakan memberikan suara apabila akun Anda memenuhi syarat. Hasil pemilihan akan diumumkan paling lambat pada 14 Juni 2026. — Bekerja sama dengan U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 Buleuen Limöng 2026 00.14 (WIB) <!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Keegan (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Call to participate: Proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard == Hello-hello! I am inviting you to participate in the public discussion regarding a proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard. The proposed baseline is meant for the Wikipedias which do not yet have an NPOV policy, for these communities to adopt, use, and build upon. [[m:Proposed_baseline_NPOV_standard#Proposed_baseline_NPOV_standard|You can find the proposed text here]]. As your Wikipedia does not seem to have an NPOV policy, we hope that this public discussion and proposed baseline standard will support your project community in adopting one. [[m:Talk:Proposed_baseline_NPOV_standard|You can join the public discussion on meta]]<nowiki>. The timeframe for the discussion is from June 17 - July 15, 2026. Looking forward to engagement from your community and hopefully seeing your community to adopt the Neutral Point of View policy! --~~~~</nowiki> [[Pengguna:KVaidla (WMF)|KVaidla (WMF)]] ([[Pembicaraan Pengguna:KVaidla (WMF)|marit]]) 19 Buleuen Nam 2026 16.24 (WIB) n0hrw63kyfte4hq4snn506vfdq7tp4n Sabang 0 847 158281 144134 2026-06-18T12:40:55Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */ 158281 wikitext text/x-wiki {{dati2 |nama = Sabang |propinsi = Acèh |ibukota = |luas = 153<ref>{{Cite web |title=Geografi Sabang |url=http://sabangkota.go.id/profil/geografis/ |accessdate=2013-05-13 |archivedate=2013-05-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130507002810/http://sabangkota.go.id/profil/geografis/ }}</ref> |penduduk = 64.567 |penduduktahun = <ref>http://dds.bps.go.id/eng/aboutus.php?sp{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |kecamatan = 2 |kelurahan = 18 |kodearea = +62 652 |motto = Hudep Saree, Matee Syahid |lambang = [[Beureukaih:Lambang Kota Sabang.png|150px]] |peta = [[Beureukaih:Lokasi Aceh Kota Sabang.svg|220px]] |koordinat = 5°53′39″N 95°19′9″E |dau = Rp. 301.933.548.000,- |dauref = (2013)<ref>{{cite web|url=http://www.djpk.depkeu.go.id/regulation/27/tahun/2013/bulan/02/tanggal/04/id/873/|title=Perpres No. 10 Tahun 2013|date=2013-02-04|accessdate=2013-02-15|archivedate=2013-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130214064515/http://www.djpk.depkeu.go.id/regulation/27/tahun/2013/bulan/02/tanggal/04/id/873}}</ref> |dasar hukum = - |tanggal = - |kepadatan = 152 |kepala daerah = [[Bupati]] |nama kepala daerah = Zulkifli H Adam |web = [http://www.sabangkota.go.id/ www.sabangkota.go.id] }} '''Sabang''' nakeuh saboh banda nyang na di [[Acèh]]. Bak administrasi peumerèntah geukheun '''Kotamadya Sabang''', wilayah nyoe meu pulo-pulo di meurandéh la'ôt ujông barôh [[Pulo Ruja]], nang nanggroë Sabang nakeuh banda Sabang nyang na di [[Pulo Wèh]], pulo nyang that rayeuk disinan. Lé peumerèntah [[Indônèsia]] Sabang nyoë neupeugot keu saboh da'irah ekonomi bibeuëh. Ngon na banda la'ôt nyang cukôp meusaneut di [[Lhôk Sabang]]. == Bumoë == Lam neuduëk bumoë Indônèsia, wilayah Kuta Sabang na bak 95°13'02"-95°22'36" Buju Timu, ngon 05°46'28"-05°54'-28" Linteuëng Barôh, nakeuh wilayah peumerèntahan nyang paléng barôh neugara Indônèsia, wilayah nyoe meuceuë langsông ngon neugara jiran [[Malaysia]], [[Thailand]], ngon India. Wilayah Kuta Sabang geulingka lé Seulat Malaka di barôh ngon timu, [[La'ôt Hindia]] di tunong ngon barat. Pulo Rôndô nyang nakeuh salah saboh pulo paléng luwa wilayah neugara Indônèsia. Salang [[Titék Nol]] di Sabang nakeuh garéh keunira tanoh nyang phôn di Indônèsia. '''Pulo-pulo di Sabang''' * [[Pulo Klah]] (0,186&nbsp;km²) * [[Pulo Rôndô]] (0,650&nbsp;km²) * [[Pulo Rubiah]] (0,357&nbsp;km²) * [[Pulo Seulako]] (0,055&nbsp;km²) * Pulo Wèh (121&nbsp;km²) '''Beunagi wilayah''' Sabang geuweuëk keu 2 kecamatan [[Sukakarya]] ngon [[Sukajaya]]. Jumeulah [[gampông]] na 18 boh. == Tarèh == === Asai nanggroë === [[Beureukaih:COLLECTIE TROPENMUSEUM Marineschepen in de haven van Sabang op het eiland We TMnr 60011323.jpg|jmpl|kiri|Kapai Rusia geupiyôh di Sabang bak thôn 1903]] Bak saboh peunegah nakeuh mula nan Sabang nyan nakeuh nibak [[Bahsa Arab]] ''shabaq'' nyang meuma'na gunong beureutôh. Nyan na saboh tanda nyang nakeuh lam èleumèe bumoë neukheun Pulo Wèh nyan jeuet nibak tanoh vulkanik. Jeuet ta kalon cit bak neuduëk wilayah nyan na lam garéh meurumpok duwa banuwa, ngon di Sabang na gunong [[Jabôi]], saboh gunong meuapuy nyang ka maté. Bak 300 thôn yôh gohlom masehi na sidroë ahli èleumèe bumoë [[Yunani]] nyang geujak u timu ngon trôh bak saboh pulo hana geuturi bak babah la'ôt [[Seulat Malaka]], nyan keuh Pulo Wèh. Lhueh nyan bak peuta la'ôt jameun nyang geumeuneumat lé ureuëng meula'ôt pulo Wèh nyan geutuléh nan ngon '''Pulo Meuh'''. Lam hikayat Sinbad, sabaoh hikayat nanggroë [[Parsi]] na cit geu meuteu'oh nan pulo Wèh nyan bak watèe Sinbad neujak meulayeuë dari [[Sohar]], [[Oman]], jeu'ôh neujak rot la'ôt meulingkeuë [[Maladewa|Maldives]], [[Pulo Kalkit]] ([[India]]), [[Srilanka]], [[Andaman]], [[Nias]], Wèh, [[Penang]], ngon [[Canton]] ([[China]]). Sinbad geu piyôh bak saboh pulo nyang geukheun ngon Pulo Meuh jinoe geuturi ngon Pulo Wèh. Salang Pulo Wèh lam [[Bahsa Acèh]] teuka nibak narit "wèh" nyang meuma'na pinah, bak masa Keurajeuën Acèh jameun pulo nyan geuduëk lé ureuëng nyang neu minah atawa neuwèh dari Pulo Ruja. Bak teunulèh nan da'irah lam bahsa aséng kayém neutuléh ngon We, hana haraih H. === Tarèh modern === [[Beureukaih:Sabang painting.jpg|jmpl|400px|Sabang thôn 1910.]] Lam masa phôn-phôn that teuka [[Beulanda|Bansa Beulanda]] neukuwasa Acèh nyan Sabang neupuga keu saboh banda la'ôt nyang that peunténg di babah la'ôt Seulat Malaka. Bak phôn abad keu-20 Sabang nyan nakeuh gampông ureuëng meula'ôt ngon cuaca keuadaan nyang that get keu neupuga banda la'ôt disinan. Lheuëh nyan lé Beulanda geupeugot teuk saboh gudang batèe arang disinan, banda lhôk nyan geukuëh lom bah jeuët dimeulabôh kapai raya ngon dipeudong peuneudong la'én didarat, ka sampoë lam gudang disinan jeuët jikeubah 25.000 ton batèe arang. Bak masa nyan batèe arang nyan that meuguna keu ngon peujak kapai uap. Kapai uap dari le-le nanggroë sabé neupiyôh di Sabang keu neutamah batèe arang, ië tabeuë ngon peukakaih la'én dum. Teuninggay seujarah nyoë mantong le ta eu di Sabang sampoë 'an uroë nyoë. Yôh golom [[Prang dônya II]] banda Sabang nyan get that peunténg bandéngan ngon [[singapura]]. Lheueh hana le ureuëng ngui kapai uap nyang meugantoë ngon meusén disè meubarô keuh Singapura jeuet leubèh geupeureulèe le ureuëng meukapai, bacut-bacut Sabang ka geupeutuwo. == Banda bibeuëh == [[Beureukaih:Gapang Beach, Sabang, Aceh.jpg|jmpl|kiri|Pante Gapang]] Gla Sabang seubagoë banda la'ôt bibeuëh nakeuh geupeuphôn bak watèe Beulanda neupuga banda la'ôt rayeuek nyan thôn 1896. Yôh masa nyan Sabang nakeuh banda la'ôt internasional nyang that na sibôk, na leubèh nibak 20 boh kapai luwa nyang jipiyôh disinan bak tiep uroë. Bak akhé abad keu-19 nyan banda la'ôt Sabang geuthèe di dônya keu banda la'ôt nyang that peunténg di [[Asia]] Riwayat banda la'ôt bibeuëh nyan gadoh bak watèe [[Jeupang]] jitamong keunan thôn 1942. Lam gabuëk prang dônya II banda la'ôt nyan ka hana meupakoë le. Bak watèe Jeupang talô prang, Beulanda mantong neuanggap nyan banda la'ôt bibeuëh, meunan pih keuadaan banda la'ôt nyan hana cit geupeusaneut. Meunan keuh meseubab ngon nyan ka sampoë hana le kapai nyang peugot Sabang seubagoë teumpat peuniyôh bak masa nyan. Dudoë bak thôn 1963 Sabang reuncana geupuga keulayi seubagoë banda la'ôt bibeuëh, nyang geueuphôn ngon survey nyang geupeugot lé Lembaga Penelitian Fakultas Ekonomi Universitas Syiah Kuala, [[Banda Acèh]]. Meutamah lom ngon beureutôh seungkèta antara Indônèsia ngon Malaysia jeuet keu reuncana nyan geudukông lé peumerèntah Indônèsia. Laju geupeuteubiët Perpres No. 10 tahôn 1963, raseumi lom Sabang jeuet keu banda la'ôt bibeuëh nyang geupeukong lom ngon qanun peumerèntah UU No. 3 & 4 thôn 1970, nyang meukeusud qanun nyan geupeugot Sabang keu banda transito ekspor ngon impor. Geupeunyata cit Sabang nyan (lam areuti mandum wilayah kotamadya) seubagoë banda industri, pariwisata, ngon pusat meuniaga. [[Beureukaih:COLLECTIE TROPENMUSEUM S.S. 'Jan Pieterszoon Coen' gemeerd aan de handelssteiger te Sabang op het eiland We Noord-Sumatra TMnr 10007920.jpg|jmpl|ka|260px| Kapai niaga Beulanda 'S.S. Jan Pieterszoon Coen' geupiyôh di Sabang thôn 1935]] Keu ngon peu laksana buët nyan geupeuna saboh diwan keurija nyang geukheun Dewan Daerah, seubagoë nyang meulaksana mandum keurija Dewan Daerah, geupeugot Badan Pengusahaan Daerah Perdagangan dan Pelabuhan Bebas Sabang (BPDPPBS) nyang geupimpén lé sidroë administrator (syahbanda). Seunyata jih qanun nyang geuatô lam UU No. 3 & 4 thôn 1970 golom meu asé keuh sampoë 'an jinoë. Jeuet keu syok keuh ureuëng meupangkai keu geupula pangkai di Sabang nyan. Meuseubab nyang na geu atô cit peunutôh barang impor nyang jitamong u wilayah duane di Indônèsia (Sabang) lagèe lam SK Dewan Daerah No. 71 thôn 1982. Ngon le that barang nyang geupeutamong u Sabang hana geucok hak pajak keu neugara, sampoë jeuet keuh bak watèe nyan le that ureuëng mita raseuki u Sabang ngon cara neumeuniaga barang. Neucok barang neubloë di Sabang neupeuwoë u darat Acèh neumeukat keu neuteumèe laba dari buët nyan. Istilah bahsa keu neubuët nyan na keuh geukheun '''meujèngèk''', ma'na ''jèngèk'' lam narit panyang jih nakeuh ''jenggo ekonomi''.<ref>url=http://sabangtourism.asia/2011/09/sabang-kilometer-0-indonesia/accessdate=2013-05-12{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ureuëng neuduëk si Sabang meuhubông u Acèh ngon kapai ië dari banda la'ôt [[Balohan]], na cit nyang geu po rot ateuëh dari bandara [[Cot Bak U]] nyang na 2&nbsp;km dari banda Sabang, bandara nyan atra TNI-AU, tiep uroë na neupiyôh kapai badan ubeut nyang geupo dari [[Bandara Sultan Iskandar Muda]] [[Blang Bintang, Acèh Rayek]]. == Ceunatat == <references/> == Peunawôt luwa == * [http://www.sabangkota.go.id Web raseumi] {{Aceh}} {{Commonscat|Sabang}} [[Kawan:Acèh]] lcf7oiyv89plugj8yilvgx9a7cg4nb1 Pulo Onekotan 0 1348 158286 117844 2026-06-18T12:44:48Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|1 */ 158286 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:OnekotanNASA.jpg|jmpl|300px|Pulo Onekotan (teungoh) nibak langet, Oktober 1994.]] '''Onekotan''' (bahsa Rusia:Онекотан), (bahsa Jeupang:温禰古丹島) '''Onekotan To''' nakeuh saboh pulo di [[Pulo-pulo Kuril]]. Onekotan nakeuh saboh pulo ngon gunong apuy nibak Lingkeu "[[Euncien Apuy Pasifik]]" nyang geupeulingkeu [[Samudra Pasifik]]. Luwah pulo nyoë nakeuh 315 km². Panyang nakeuh 42 km, ngon linteung 11-16 km. Khaih pulo nyoë nakeuh di ujông barôh ngon tunong jih na babah gunong apuy nyang meu'asoë ië. Nyang leubeh hayeu lom, babah ujông tunong ([[Kaldera Tao Rusyr]]) nyang na pulo lom lam jih, "pulo lam pulo". Titék paléng manyang di pulo nyoë nakeuh [[Krenitsyn]] deungon 1325 m di ateuh muka la'ôt, di pulo lam pulo. Gunong nyoë geupeunan deungon nan kaptèn [[Pyotr Krenitsyn]] nibak [[Teuntra La'ôt Keurajeun Rusia]]. Nibak nyan, nan tasék di ujong barôh pulo nyoë nakeuh '''Tasék Chyernoye'''. Pulo nyoë geupeuklèh nibak pulo-pulo la'én lé [[Seulat Kuril keu peuet]], [[Seulat Yevreinov]], ngon [[Seulat Krenitsyn]]. Pulo-pulo jiranjih nakeuh Makanrushi di barat barôh ngon Kharimkotan di tunong. Pulo nyoë tamong lam wilayah [[Oblast Sakhalin]], Rusia. [[Beureukaih:Kuriles Onekotan.PNG|jmpl|250px|Peuta Onekotan]] [[Beureukaih:Onekotan-Kurile-Islands.jpg|jmpl|300px|Gunong Kuroishi]] {{Commonscat|Onekotan}} [[Kawan:Rusia]] 7psm94f02x5yz7qq1jb9mnc8inzhjs1 Meuseujid Raya Baiturrahman 0 2073 158284 158260 2026-06-18T12:43:38Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 158284 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |image = Meuseujid_Raya_Baiturrahman .jpg |name = Masjid Raya Baiturrahman <b/r> مسجد رايا بيت الرحمن |caption = Meuseujid Raya Baiturrahman |building_name = Meuseujid Raya Baiturrahman |location = [[Banda Aceh]], [[Aceh]], [[Indonesia]] |religious_affiliation = [[Islam]] |website = |architect = |architecture_type = Méuseujid |architecture_style = [[Keurajeuën Acèh Darussalam]] |groundbreaking = |year_completed = |construction_cost = |capacity = Dalam Meuseujid 3.500, Luwa Meuseujid 15.000 |dome_quantity = 7 Kubah<ref>{{id}} {{cite web|url=http://kemenag.go.id/index.php?a=artikel&id2=baiturrahman|title=Masjid Baiturahman ( Masjid Raya ) Banda Aceh|format=php|accessdate=2012-08-03|archive-date=2022-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201200245/https://kemenag.go.id/index.php?a=artikel&id2=baiturrahman|dead-url=yes}}</ref> |dome_height_outer = |dome_dia_outer = |minaret_quantity = 5 Meunara |minaret_height = }} '''Meuseujid Raya Baiturrahman''' nakeuh meuseujid raya [[Aceh]] nyang na di [[Banda Aceh]]. Meuseujid nyoe phôn that geupeudong bak jameuen Soleutan [[Eseukanda Muda]]. Na cit nyang kheun meuseujid nyoe ka away na yôh masa Keurajeuen Darussalam. Salang M. Yunus Jamil lam buku "Gerak Kebangkitan Aceh" geukheun meuseujid phôn nyang na bak lokasi meuseujid raya jinoe nakeuh geupeudong bak thôn 1205. Meuseujid nyang na jinoe nakeuh kon atra aseuli lé sabab ka jitôt le [[Belanda]] bak thon 1873. Meuseujid atra jinoe nakeuh atra jipeugot lé Beulanda bak thon 1879 ateueh prentah Jeundran Karel van der Heijden. Meusjid nyoë jeut keu saksi bisu keujadian peunténg dalam seujarah Acèh miseujih lagè mate jeundral beulanda nyang jitèmbak lé pasukan Acèh ngön keujadian geumpa tsunami 2004. Nibak masa dilè meusjid nyoe jeut keu pusat meurunô agama islam di [[Asia Teunggara|Asia teunggara]] watè masa kerajeun [[Aceh Darussalam]] .Le ureung dari meubagoë wilayah [[nusantara]] geujak tuntôt ilmè nibak ulama ulama Acèh. meusjid nyoë geupeudöng deungön arsitèktur [[Indo-sarasenic]] atawa arsitèktur mughal-parsia dan bacut cit ngön arsitéktur asai indatu Acèh.Meusjid nyoë jeut keu acuan arsitèktur peuneudöng meusjid di Acèh Nibak phônjih meusjid nyoë cuma na saboh kubah ngön saboh meunara.kubah ngön meunara laén barô geutamah nibak thôn 1935 meutahap sampoë thôn 1957.Saat nyoë meusjid raya baiturrahman na 7 boh kubah ngön 8 meunara asi meunara utama nyang jeut keu teuneudöng paléng manyang di kuta Banda Acèh. meusjid nyoë mantöng teudöng gap ohlheuh geumpa ngön tsunami thôn 2004 nyang jisampôh gléh kuta Banda Aceh,mesjid nyoe cuma reulé sipat pat sagai ngön meunara utama nyang agak singet ohlheuh geumpa.watè musibah nyan le ureung nyang seulamat saat geumeulindông lam mesjid nyoë. == Gamba == <gallery mode ="packed"> Meuseujid Raya Baiturrahman.JPG|Meuseujid Raya Baiturrahman watè malam uroë Méunara utama Méuséujid Raya.JPG|Meunara utama nyang geubôh geula Tugu Aceh Daerah Modal Republik Indonesia lé presiden phôn [[Indonesia]], [[Soekarno]] </gallery> == Asai seunurat == {{reflist}} {{Commonscat|Baiturrahman Mosque}} [[Kawan:Peuneudong di Acèh]] [[Kawan:Meuseujid di Acèh]] 9xuym9zioi7hac1qfhnbhu312frcbf9 Seulimèng 0 2466 158285 109909 2026-06-18T12:44:06Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 158285 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Seulimèng | image = Averrhoa bilimbi fruit by Sugeesh.jpg | image_width = 240px | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Dicotyledon|Magnoliopsida]] | ordo = [[Oxalidales]] | familia = [[Oxalidaceae]] | genus = ''[[Averrhoa]]'' | species = '''''A. bilimbi''''' | binomial = ''Averrhoa bilimbi'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Seulimèng''' (سوليميڠ) atawa '''limèng''' (ليميڠ) atawa '''limèng eungkôt''' (ليميڠ اوڠکوت) (nan Latin: ''Averrhoa bilimbi'') yakni saboh jeunèh bak kayèe nyang jitimöh manyang 5-10 mètè nyang ônjih ubit-bit tapih meujaroe jaroe, geukheun ôn limèng. Bak limèng nyan kayém na bak tiep-tiep rumoh [[ureueng Acèh]] nyang geungui keu gulè == Neungui == [[Beureukaih:Ôn liméng.jpg|jmpl|Ôn limèng]] Boh limèng kayém geubôh lam gulè atawa geutaguen sajan lam [[eungkôt]], nyum boh limèng nyan cukôp brat masam meunyo tapajôh laju meunan. Na syit ureueng ngui boh limèng nyan keu geupeugléh [[gukèe]] atawa geupeugléh kulah mon/kama manoe (bagan). Teuma na syit boh-boh limèng nyang ka geuadèe ngön geupeusira nyang jeuet keu asam sunti atawa boh limèng thô. Boh limèng thô nyan kayém geungui lam alat (bumbu maguen). [[Kawan:Bak kayèe]] 5fcn7nzh7349n2sy9tr5cdrxt7x9boo Universitas Syiah Kuala 0 4936 158280 148697 2026-06-18T12:39:48Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 158280 wikitext text/x-wiki '''Universitas Syiah Kuala''', atawa kayem geukheun '''Unsyiah''', nakeuh saboh universitas nyang na di [[Acèh]]. Universitas nyoe geupeudöng bak 2 uroe Buleuen Nam 1961. Universitas nyoe teuduek di [[Banda Aceh]], di Kota Pelajar dan Mahasiswa (Kopelma) Darussalam. Kampus Unsyiah ji-oh jih na 8 km u timu [[Banda Aceh]]; 22 km dari [[Bandara Sultan Iskandar Muda]], atawa 32 km jarak jih dari Pelabuhan Malahayati di Krueng Raya. == Taréh == [[Beureukaih:Tampak depan gedung birokrat Universitas Syiah Kuala; 2014.jpg|jmpl|250px|Geudông birô Universitas Syiah Kuala]] Universitas Syiah Kuala na seubab h'eut [[ureueng Acèh]] bak masa jameun. Ureung Acèh geumeuh'eut beuna saboh leumbaga peundidikan lagèe nyang na bak masa jameun. Bak masa neumat keurajeuen le [[Sultan Iskandar Muda]], [[Kerajeuen Aceh]] jeuet keu pusat keu peuluwah èleumèe. Ureueng meurunoe ngön ureueng peurunoe trôk dari nanggroe-nanggroe la'én, miseuejih [[Kesultanan Utsmaniyah|Kesultanan Turki]], [[Iran]], ngon [[India]]. [[Syiah Kuala]], nyang nan geuh geupeujeuet keu nan universitas nyoe nakeuh sidroe ulama nyang that meuceuhu. Nan aseuli geuh nakeuh [[Teungku Abdur Rauf As-Singkili]] bak [[abad XVI]]. Gobnyan geuthèe lé ureung ramè seubagoe ulama nyang leupah brat caröng.<ref name="unsyiah">[https://web.archive.org/web/20121004155837/http://unsyiah.ac.id/index.php?option=com_content&view=article&id=1&Itemid=3 Taréh Universitas Syiah Kuala]</ref> Bak thôn 1957, watèe propinsi [[Acèh]] phôn teudöng, ureueng duek bak peumerintahan Acèh, lagèe [[Ali Hasjmy]], Letnan Kolonel [[H. Syama'un Ghaharu]], ngön Mayor [[T. Hamzah Bendahara]] ngön dukôngan ureueng la'én, 'ulama, geusipakat untuk geubangun saboh leumbaga peundidikan di da'irah Acèh. Bak tanggai [[21 buleuen peut]] [[thôn 1958]], Yayasan Dana Kesejahteraan Aceh atawa YDKA geupeudöng deungön tujuan geuneuk peuna bhah peumbangunan lam bhah rohani ngön jasmani nyang tujuanjih keu peumakmue masyarakat Acèh. Keulompok nyoe bak phônjih geupimpin lé [[Muhammad Husen]], lheuh nyan geumat lé gubernur [[Ali Hasjmy]]. Program YDKA nyoe nakeuh: * Peudöng [[gampông]] ureueng meurunoe lagèe mahasiswa di da'irah nang nanggroe, ngön di tiep-tiep kabupatèn lam wilayah propinsi [[Acèh]] (nanjih ''Nanggroe Aceh Darussalam'' bak watèe nyan). * Peudöng saboh universitas di propinsi [[Acèh]] (nanjih ''Nanggroe Aceh Darussalam'' bak watèe nyan). Sebab na boh pikéran nyan, bak tanggai [[29 buleuen nam]] [[thôn 1968]], ''Penguasa Perang Daerah Istimewa Aceh'' geupeudöng saboh organisasi nyang buetjih nakeuh untuk geupeugöt ngön geuseumiké keu geubangun saboh da'irah keu ureueng meurunoe atawa mahasiswa. Seumangat peumerintah [[Acèh]] untuk geupeudöng saboh leumbaga peundidikan di [[Acèh]] trok teuka sithôn lheuh nyan. Bak tanggai [[17 buleuen lapan]] [[thôn 1958]], Mentri Agama bak masa nyan, [[K.H. Mohd. Ilyas]] geupeuresmi [[Kopelma]] (Kota Pelajar Mahasiswa) di [[Darussalam]]. Siminggu lheuh nyan, Mentri PDK [[Prof. Dr. Priyono]] geupeuresmi peumbangunan geudông di [[Darussalam]] nyang jinoe jeut keu Universitas Syiah Kuala. Bak tanggai [[2 buleuen sikureung]] [[thôn 1959]], presidèn [[Soekarno]] geupeuresmi [[Kopelma]]. Seubab nyan, bak tanggai nyan geupeuteutap seubagoe [[Uroe Peundidikan Da'irah Acèh]]. == Organisasi == Organisasi lam Unsyiah ka lheueh geuatô lam Peunutoh Meuntroe Peurunoe ngon Budaya No. 0200/O/1995. Seulaén nyan, statuta Unsyiah ka lheueh sit geuatô lagèe Peunutoh Meuntroe Peurunoe ngon Budaya No. 0426/O/1992. Mandum nyan geupeujeuet keu atôran dasar keu mandum bhaih dalam Unsyiah nyoe. Unsyiah geupimpin lé sidroe rèktor nyang meutanggông jaweub keu Meuntri Peundidikan Nasional. == Fakultas == [[Beureukaih:Darussalam_monument_located_at_Syiah_Kuala_University.jpg|jmpl|250px|Tugu Darussalam]] Bak Universitas Syiah Kuala na 10 boh fakultas nyang na program sarjana atawa diploma. Fakultas-fakultas nyan nakeuh: # Fakultas Ekonomi # Fakultas Keudoktoran Hewan # Fakultas Hukôm # Fakultas Tèknik # Fakultas Peurtanian # Fakultas Keuguruan ngön Èleumèë Peundidikan # Fakultas Keudoktoran # Fakultas MIPA # Fakultas Èleumèë Sosial ngön Politik # Fakultas Kelautan ngön Perikanan Na 7 boh fakultas nyang na program pasca sarjana. Fakultas-fakultas nyan nakeuh: # Fakultas Ekonomi # Fakultas Hukôm # Fakultas Tèknik # Fakultas Peurtanian # Fakultas Keuguruan ngön Èleumèë Peundidikan # Fakultas Keudoktoran # Fakultas Keudoktoran Hewan == Dapeuta Rèktor == Universitas Syiah Kuala phôn that geupimpin lé Kolonel M. Yasin, atawa nyang geuhöi nan ngön seubôt Pj. Presiden; Drs. Marzuki Nyak Man nyang geuturi deungön Ketua Presidium; ngön Drs. A. Madjid Ibrahim seubagoe rèktor. Nyoe nakeuh dapeuta nan rèktor bak Universitas Syiah Kuala: Berikut adalah daftar rektor Unsyiah: # Prof. Dr. Ibrahim Hasan, MBA # Prof. Dr. Abdullah Ali, M.Sc # Dr. M. Ali Basyah Amin, MA # Prof. Dr. Dayan Dawood, MA # Prof. Dr. Abdi A. Wahab, M.Sc # Prof. Dr. Darni M. Daud, MA, Ph.D # Prof. Dr. Samsul Rizal, M.Eng == Rèfèrènsi == <references /> == Peunawôt luwa == * {{id icon}} [http://www.unsyiah.ac.id Universitas Syiah Kuala] * {{id icon}} [https://web.archive.org/web/20130414054307/http://fkip.unsyiah.ac.id/id/ Fakultas Keguruan dan Ilmu Pendidikan Universitas Syiah Kuala] * {{id icon}} [https://web.archive.org/web/20130328015122/http://fe.unsyiah.ac.id/ Fakultas Ekonomi Universitas Syiah Kuala] * {{id icon}} [https://web.archive.org/web/20121004154313/http://www.fmipa.unsyiah.ac.id/ Fakultas Matematika dan Ilmu Pengetahuan Alam (MIPA) Universitas Syiah Kuala] * {{id icon}} [https://web.archive.org/web/20130328155744/http://www.fk.unsyiah.ac.id/id/ Fakultas Kedokteran Universitas Syiah Kuala] * {{id icon}} [https://web.archive.org/web/20121209125538/http://fkh.unsyiah.ac.id/ Fakultas Kedokteran Hewan Universitas Syiah Kuala] * {{id icon}} [https://web.archive.org/web/20130327225042/http://www.ft.unsyiah.ac.id/ Fakultas Teknik Universitas Syiah Kuala] * {{id icon}} [https://web.archive.org/web/20130328111417/http://www.kelautanperikanan.unsyiah.ac.id/ Fakultas Kelautan & Perikanan Universitas Syiah Kuala] * {{id icon}} [https://web.archive.org/web/20130328072735/http://pps.unsyiah.ac.id/ Program Pasca Sarjana Universitas Syiah Kuala] * {{id icon}} [https://web.archive.org/web/20130328192143/http://fp.unsyiah.ac.id/ Fakultas Pertanian Universitas Syiah Kuala] {{commonscat}} [[Kawan:Universitas di Acèh]] 0nff1pq3cgffcfsi8nqtsjq3hzym68k Rafly 0 5720 158289 154232 2026-06-18T12:46:25Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 158289 wikitext text/x-wiki {{cahrot}}{{Infobox ureueng|name=Rafli|image=Senator_Rafli_(cropped).jpg|image size=|birth_date={{birth date and age|1967|8|1|df=y}}|birth_place=Samadua, Acèh Tunong, Indonesia|religion=[[Islam]]}} '''Rafly''' leubéh geuturi deungon '''Rafly Kande''' nakeuh sidroe ureueng meujangeun lagu-lagu Acèh nyang that hayeue. La'én nibak neu meujangeun Rafly nakeuh sidroe ureueng peugot lagu-lagu meubahsa Acèh ngon lam [[bahsa aneuk Jamee]] nyang that le ka peuneugot gobnyan. ==Masa Ubeut == Rafly lahé di Gampong [[Subarang]], Kecamatan [[Kecamatan Samadua, Acèh Tunong|Samadua]], [[Acèh Tunong]], thôn 1967. Ureueng chik gobnyan nakeuh Tgk. Muhammad Isa sidroë [[syèkh liké]]. Dari ubeut Rafly ka geusatoh le ureueng chik neuh beu jeuet keu ureueng nyang toë ngon reusam seureuta budaya indatu neuh. == Neubuet == Seugolom geuturi keu ureueng meujangeun nyang that kha di Acèh, Rafly nakeuh sidroë gurèe bak sikula MIN di gampông [[Gampông Ujông Panga, Teunom, Aceh Barat|Ujong Panga]], [[Kecamatan Teunom, Kabupaten Acèh Barat|Teunom]], [[Kabupatèn Acèh Barat]]thôn 1994, dudoë gobnyan geu minah tugaih u MIN Seutui di [[Kuta Banda Acèh]] bak thôn 2000. Ban ka neuduek di Banda Acèh Rafly laju neusatoh saboh grup musik nyang geupeunan deungon [[Kande Group]] nyang na 9 droë anggèta. Bak Kande Group nyan neubuet gobnyan nakeuh keu ureueng meujangeun seureuta nyang karang lagu. bak masa nyan gobnyan teuta cit meujan nyang neu meujangeun sidroë neuh.<ref>[http://id-ac.ayobai.com/2013/02/kesederhanaan-seorang-rafly-kande.html/ Kesederhanaan seorang rafly kande]</ref> Deungon teuka Rafly meuseureuta ngon Kande Group, jangeun masa dilèe di Acèh ka meubeudoh keulayi. Bagi [[ureueng Acèh]] yôh nyan tiep-tiep lagu ngon musik nyang neuba le Rafly ngon Kande Group nakeuh geu ibarat keu peunulang nibak atra nyang katrep gadoh dari bumoë Acèh. Lam tiep peuneugot Rafly mandum nakeuh musik awai nyang aseuli di Acèh ngon neutamah pasoë nasihat Agama seureuta reusam budaya Acèh. Bak thôn 2002 Rafly neupeugot saboh album lagu Acèh nyang that meuceuhu geupeunan album nyan [[Hasan dan Husen]]. Beureukat album nyan keuh nan Rafly that geuturi le ureueng ramèe sampoë di [[Indônèsia|Indonesia]] ngon luwa naggroë geuturi nan gobnyan. Sampoë 'an jinoë Rafly mantong hana neupiyôh lom bak seumangat neu peubeudoh reusam ngon budaya Acèh rot jangeun seureuta musik. Lam neu peugot album Hasan dan Husen Rafly neudukông le ramèe ahli pantôn ngon ca'é Acèh lagèe: [[Ayah Panton]], [[Media Hus]], ngon [[Syeh Lah Bangguna]] <ref>[http://tengku-daniel.blogspot.com/2011/09/ Sejarah-sukses-rafly-dan-download-lagu.html/ sejarah sukses rafly],</ref> == Peuneugot == * [[Album Kande|Aneuk Yatim]] * [[Album Kande|Ya Rabbana]] * [[Album Kande|Seulanga]] * [[Album Kande|Saleuem Aneuk Nanggroe]] * [[Album Kande|Mon Hayati ]] * [[Album Kande|Asai Nanggroe]] * [[Album Kande|Meukuta Alam]] * [[Album Kande|Mumang]] * Ngon la'én-laén == Galery == ''Teunuléh utama'' [[Galeri Rafly]] == Hubông luwa == {{reflist|30em}} {{reflist|group="note"}} [[Kawan:Musisi Acèh]] [[Kawan:Acèh]] q7y6rcha6nouxwg2ezk3wc5do8gz8v4 Rumoh 0 6106 158277 150739 2026-06-18T12:38:04Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 158277 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:תל-אביב הקטנה - בית יחיאלי - הרצל 9 (18).JPG|jmpl|Rumoh]] Lam rumoh taduë'. Macam macam peuneugèt rumoh. Rumoh raja geukheun aseutana. Lam rumoh na moébilé' bilé na teumpat maguën. Meunatang na cit teumpat jipiyöh. Teumpat keubeuë,[[leumo]], kamèng geukheun weuë. Tji-tjém pi na meurumoh jih. Rumoh [[cicém]] geukheun umpung. Umpung mirië' gèt that jipeugèt ngon kong. Han jitamong ujeuën udalam, Tiköih na cit umpung teumpat jimeuseunia. [https://web.archive.org/web/20160309095757/http://acehbooks.org/search/detail/3865?language=en Batjoet sapeuë : kitab beuët keu aneu miët / geukarang le Mohamad Djam, Soetan Pamenan, Nja Tjoet] [[Kawan:Bangunan]] 82z911swlrq9d47cbsq0xvvpjevahkt Guha Tujôh 0 6178 158288 148877 2026-06-18T12:45:47Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */ 158288 wikitext text/x-wiki {{cahrot}} '''Guha Tujôh''' nakeuh saboh guha nyang na di [[Acèh]], neuduëk guha nyan kira-kira na 28 km dari banda [[Sigli]], na di Gampông [[Cot Laweuëng, Muara Tiga|Cot Laweuëng]], Kecamatan [[Muara Tiga, Pidie|Muara Tiga]], [[Kabupatèn Pidië]]. Guha nyoe na bak teureubéh bukét bak gaki rot timu [[Gunong Seulawah]]. Geukheun guha tujôh meukareuna guha nyan na tujôh boh pintô (ruhung guha), ngon bak tiep-tiep guha nyan hana soe tu'oh lom padum na jeu'ôh u dalam guha. Pintô tamong lam guha na diameter 0,6 m ngon luwahjih na 15 m. Lagèe bangeun curak guha kareuëng di wilayah la'èn, bak tiep-tiep ruweueng lam guha nyan jeuet ta kalon na batèe kareuëng nyang meugantung lagèe kristal (''stalaktit''). Bak aleuë guha meucula-cula batèe kareuëng (''stalagmit'') nyang 'oh takalon lagèe curak hidang bu leukat nyang biasa geupeuna bak acara adat, la'èn nibaknyan na nyang meurupa lagèe leumo teungoh ji éh, ngon na batèe [[gunong]] nyang lagèe peulamin ureuëng meukawèn<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.wisata.pidiekab.go.id/guha_tujoh.htm |accessdate=2013-06-01 |archivedate=2012-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121205084459/http://www.wisata.pidiekab.go.id/guha_tujoh.htm }}</ref>. Guha Tujôh kayém geujak saweuë lé ureuëng [[gampông]] disinan ngon ureuëng dari luwa da'irah nyan. Ureuëng gampông biasa jih geujak u Guha Tujôh keu geujak cok 'eumpung cicém [[walèt]], salang masyarakat luwa biasajih geujak keunan keu geujak meuramiën. Lam gabuëk Acèh padum-padum thôn nyang ka u likôt hana soe beurani jak keunan meuseubab guha nyan na bek teumpat nyang jeu'ôh ngon rumoh ureuëng. La'én nibak jeuet keu rumoh bagi 'cicém walèt nyang geuthèe meuhai yum 'eumpung jih, guha tujôh nyan jeuet keu teumpat nyang bak ladôm ureuëng nyang patèh keu teumpat nyang keuramat. Meuseubab ngon nyan nakeuh cit ureuëng nyang geujak u guha tujôh khusuh keu geujak mita èleumèe spiritual meunurôt keuyakinan maséng-maséng. Nibak rupa peumandangan alam nyang na di Guha Tujôh, leubéh jroh keuh ta jak keunan keu ta jak kalon peumandangang alam mantong ngon jeuet keu ta pujoë ngon meu syukô ateuëh peueneujeuët Po di ateuëh muka bumoë nyoe. == Ne == <references/> {{Commons}} [[Kawan:Acèh]] 7zk7ckvy3vhaqe1d5gdy44zxrjpfqlq Hikayat Prang Sabi 0 6181 158273 150944 2026-06-18T12:29:27Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|2 */ 158273 wikitext text/x-wiki '''Hikayat Prang Sabi''' nakeuh saboh teunuléh sastra lam [[Bahsa Acèh]] curak teunuléh nyan nakeuh [[hikayat]] nyang asoë nibak hikayat nyan nakeuh geupeugah bhaih [[jihad]]<ref>Hikayat Prang Sabi: Satu Bentuk Karya Sastra Perlawanan</ref>. Hikayat prang sabi sampoë 'an uroë mantong geuteuliti lé ureuëng ahli meumacam bideuëng èleumèe. Neuduëk hikayat nyoë meujandréng ngon hikayat-hikayat la'én lam seujarah ummat manusia. == Jenis == [[Beureukaih:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Handgeschreven_boek_in_Acehs_schrift_TMnr_2454-4a.jpg|jmpl|250px|Naseukah Hikayat Prang Sabi]] Hikayat Prang Sabi na bak duwa macam jeunèh teunuléh, nyang phôn geurasi nan ngon ''tambéh'' (lam [[bahsa Arab]] meuma'na nasihat peuingat) ngon teunuléh calitra pahlawan (kisah jihad) lam seuëh prang [[Sabilillah]] di [[Acèh]] bak geulawan [[Kaphé]]. Hikayat Prang Sabi jeunèh ''tambéh'' le geutuléh lé [[ulama]] nyang asoë jih nakeuh nasihat, neumeuyuë ureuëng [[Islam]] di Acèh keu geujak trôn lam seuëh prang ''jihaad fii sabilillaah'', geupeudong agama [[Allah]] dari nafsu jeuheuët kaphé ngon meurumpok beunalah pahla nyang that na raya nibak Potallah. Hikayat Prang Sabi jeunèh ''tambeh'' phôn that geupeunan ngon bahsa Arab ''Haadzihi Qishshah Nafsiyyah'' nakeuh neucok nibak risalah ulama [[Abdussamad al-Falimbani]] bak kitab gobnyan nyang geupeunan [[Nashihatul Muslimin]]. Naseukah awai nyan geutuléh bak thôn 1834 rab 40 thôn seugolom [[Prang Acèh]], salang keunarang phôn nyang geupeunan Hikayat Prang Sabi nakeuh teunuléh nibak [[Teungku Chik Panté Kulu]] nyang geutuléh bak neulakèe lé 'cut aduën' neuh. Meuhat keu nyo cut aduën nyang neumeukeusud nyan nakeuh [[Teungku Chik di Tiro]], nyang bak thôn 1881 ulama [[mujahid]] nyoe geuangkèe keu panglima prang sabilillah, salang [[Teungku Chik Panté Kulu]] nakeuh sidroë jaroe uneun gobnyan. Hikayat Prang Sabi teunuléh calitra pahlawan geuploh keu bhaih kisah prang nyang na di nanggroë Acèh masa nyan. Geu calitra disinan kiban keuh ceubeuëh ureuëng Mujahidin Acèh bak geuprang [[Blanda|Beulanda]] sampoë meuteumèe gla keu sidroe [[Syuhada]], nyang maté [[Syahid]] lam prang nyan. Kisah-kisah pahlawan nyan geupeugot keu hikayat-hikayat nyang geupeunan meunurôt teumpat keujadian lagèe Hikayat Prang Sigli (1878), Hikayat Prang Geudông (1898) ngon la'én-la'én.<ref>idem</ref> == Asai seunurat == <references/> == Asai teunuléh == * Abdullah, Teuku Imran. 2008. [http://lib.ugm.ac.id/digitasi/upload/2577_pp110600018.pdf Hikayat Prang Sabi: Satu Bentuk Karya Sastra Perlawanan]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Pidato Pengukuhan Jabatan Guru Besar pada Fakultas Ilmu Budaya Universitas Gadjah Mada. Yogyakarta == Beunaca lom == * Ahmad, Syarwan , MA, Drs. 2006. [http://www.islamicmanuscripts.info/preprints/Syarwan-2009-TEUNGKU%20CHIK%20DI%20TIRO%20-%20HPS-tobe%20sent.pdf Teungku Chik Ditiro dan Hikayat prang Sabi]. Research Fellow of the Scaliger Institute Leiden University * Alfian, T. Ibrahim. 1992. [https://web.archive.org/web/20160304193122/http://acehbooks.org/pdf/ACEH_03186.pdf Sastra Perang: Sebuah Pembicaraan Mengenai Hikayat Perang Sabil]. Jakarta: Balai Pustaka * Anonymous. [https://web.archive.org/web/20160304194251/http://acehbooks.org/pdf/ACEH_00304.pdf Naskah Hikayat Prang Sabi] * Hasjmy, Ali. 1977. [https://web.archive.org/web/20161125112431/http://www.acehbooks.org/pdf/ACEH_02062.pdf Apa Sebab Rakyat Aceh Sanggup Berperang Puluhan Tahun Melawan Agresi Belanda]. Jakarta: Bulan Bintang. hal. 49 * Pante Kulu, Teungku Chik. 1946. [https://web.archive.org/web/20140628233603/http://www.acehbooks.org/pdf/ACEH_03452.pdf Hikayat Prang Sabi]. Banda Aceh: Abdullah Arif * Zainuddin, H. M. 1960. [https://web.archive.org/web/20161020111744/http://www.acehbooks.org/pdf/ACEH_03193.pdf Hikajat Prang Sabil]. Medan: Pustaka Iskandar Muda {{Commons}} [[Kawan:Prang Acèh]] [[Kawan:Hikayat Acèh]] j7j88v9dqsw55j3xg4aeqbfgln757js Hindia Blanda 0 6307 158278 152883 2026-06-18T12:38:44Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|2 */ 158278 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:NetherlandsEmpire.png|jmpl|350px|Peuta wilayah Keurajeuën Kolonial Beulanda ngon nanggroë nyang dijajah lé jih di dônya]] [[Beureukaih:Evolution of the Dutch East Indies.png|jmpl|350px|Peuta wilayah Keurajeuën Kolonial Hindia Beulanda ngon garéh watèe pajan jimat kuwasa lé Bulanda]] '''Hindia Beulanda''' (bahsa Beulanda: Nederlands(ch)-Indië) nakeuh saboh wilayah koloni Beulanda nyang geuakô bak hukôm de jure ngon de fakto. Ulèe Neugara Hindia Beulanda nekeuh Ratu/Raja Beulanda nyang geupeuwaki bak sidroe Gubernur Jeundran nyang jiduëk di [[Batavia]]. Wilayah Hindia Beulanda lam teunuléh sarakata Undang-undang [[Keurajeuën Beulanda]] thôn 1814 seubagoe saboh wilayah nyang jimat dèelat lé Keurajeuën Beulanda. Bak masa lheuëh nibak [[Prang Dônya II]] Hindia Beulanda ka jeuët keu saboh neugara meudèelat nyang geupeunan [[Indônèsia]]. Dilèe phôn-phôn that na wilayah Hindia Beulanda nyan nakeuh nibak da'irah nyang ji jajah le maseukapè niaga Hindia Timu nyang maseukapè nyan na dimeuyub peumeurèntah Keurajeuën Beulanda. Nibak abad keu-19, wilayah nyang ka rhet lam jaroë beulanda nyan ka jipeuluwah lom, sampoe jeuët keu wilayah jajahan atra Beulanda nyang paléng rayeuëk di muka bumoë. Wilayah jajahan Hindia Beulanda nakeuh saboh wilayah nyang paléng meuyum nyang ék jikuwasa lé bansa [[Iërupa|Eropa]] nyang na di meuyub kuwasa Keurajeuën Beulanda<ref>[http://books.google.co.id/books?id=LnevC1FYdnEC&pg=PA201&dq=Empires+and+Colonies,+Indonesia+and+Dutch&hl=id&sa=X&ei=-GElT4rTMcbprAe-gKGZCA&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=Empires%20and%20Colonies%2C%20Indonesia%20and%20Dutch&f=false Jonathan Hart, Empires and Colonies, page 200]</ref>, dari Hindia Beulanda teuka dum wasé alam u Eropa deungon yum nyang hana meuhai di banuwa nyan, dari wasé alam nyan Beulanda sampoë 'an uroë nyoe kajeuët keu saboh neugara bansa nyang ubeut nyang nacit jibôh yum lam kawan neugara-neugara ma'mu di dônya<ref>Anne Booth, et al., ''Indonesian Economic History in the Dutch Colonial Era'' (1990) ch 8</ref>. Meunan pih rayeuek jasa bansa-bansa Hindia Beulanda keu Beulanda, lé awak Beulanda nyan hana meu jipeugot keunira sapeuë pih keu bansa jajahan jih. Hukôm nyang jipeulaku lé Beulanda lam wilayah jajahan jih nakeuh saboh hukôm rasial nyang ceukang<ref>R.B. Cribb and A. Kahin, ''Historical dictionary of Indonesia'' (Scarecrow Press, 2004) p 118</ref>. Hukôm rasial nyang jipeujak lé Beulanda nakeuh lagèe jipeugah keu ureuëng Beulanda ngon bansa Eropa la'én nyang na di Hindia Beulanda nakeuh ra'yat manusia numbôi 1 lam wilayah nyan, salang ureuëng [[China]], [[Arab]], [[Jeupang]] seureuta bansa-bansa la'én nakeuh manusia numbôi 2, teuma keu bansa-bansa aseuli nyang ka ta'lôk dimeuyub jajahan jih nakeuh bansa paléng hana hareuga nibak ureuëng-ureuëng kolonial jikheun manusia numbôi 3. Ngon hukôm kolonial banmandum peukara pidana, meuniaga ngon hukom-hukom la'én tundôk ban nyang jikheun lé peumeurèntah Hindia Beulanda. == Asai nan == Narit Hindia teuka nibak [[Bahsa Latin]]: '''Indus'''. Nan aseuli Hindia Beulanda lam [[bahsa Beulanda]]: '''Nederlandsch Indië''', geuteujeumah lam [[bahsa Inggréh]] seubagoë Hindia Beulanda. Narit nan meunan keu peubida antara wilayah [[Asia]] la'én nyang jijajah lé [[Inggréh]]. Nan Hindia Beulanda kana lam ceunatat dokumen Nederlandsch Indië Company thôn 1620 M. diterjemahkan oleh bahsa Inggris sebagai Hindia Belanda, untuk tetap berbeda dari Belanda Hindia Barat. Nama Hindia Belanda tercatat dalam dokumen ''Belanda East India Company'' dari 1620-an.<ref>{{cite book|volume=VOC|title={{lang|nl|Dagh-register gehouden int Casteel Batavia vant passerende daer ter plaetse als over geheel Nederlandts-India anno 1624–1629.}}{{lang|en|The official register at Catle Bavaria, of the census of the Dutch East Indies}}|year=1624}}</ref> Lé ahli tarèh geutuléhlam bahsa Inggréh istilah "Indië", "Hindia Beulanda" meujan-jan ngon "Kolonial Indônèsia".<ref>Frances Gouda, ''Dutch Culture Overseas: Colonial Practice in the Netherlands Indies, 1900-1942'' (1996) p. viii</ref> == Tarèh == === Kuwasa maseukapè === [[Beureukaih:Flag of the Dutch East India Company.svg|jmpl|200px| 'Alam VOC (masekapè dagang nyang phôn peudong koloni Hindia Beulanda]] [[Beureukaih:Overwinningh van de Stadt Cotchin op de Kust van Mallabaer - Victory over Kochi on the coast of Malabar.jpg|jmpl|200px| Kawan kapai dagang VOC thôn 1663]] Meuretôh thôn seugolom teuka bansa Eropa, pulo-pulo di [[Nusantara]] nakeuh nibak padum-padum boh keurajeuën nyang meudèlat nyang hudép ngon meuniaga di pasi seureuta meuneugoë di dalam pulo-pulo nyan.<ref>Taylor (2003)</ref> Ureuëng Eropa nyang phôn teuka keunan nakuh bansa [[Portugéh]] bak akhé abad keu-15 lheuëh nibak nyan teuka keunan bansa Beulanda nyang jijak mita reumpah-reumpah keuneuk jipuwoe u Eropa.<ref name="Ricklefs 1991, p. 27">Ricklefs (1991), p. 27</ref> Bansa Beulanda nyang phôn leupah dijak keunan bak thôn 1595, lheuë jiteumeung angkôt reumpah-reumpah ngon jipubloë di Eropa na laba phôn awak nyan 400%. Ban jikalon meunan lé bansa Beulanda la'én di nanggroë jih laju ngon sigra jipeuguna peukara nyan jeuet keu jipeugot saboh maseukapè dagang nyang jirasi nan '''VOC'''.<ref name="Ricklefs 1991, p. 27"/> VOC atawa nan panyang jih ''[[Vereenigde Oostindische Compagnie]]'' kayém geukheun lé bansa-bansa Nusantara ngon nan ''Kompeni'' nakeuh jimat saboh peunutôh hak nibak Keurajeuën Beulanda keu jeuet jipeugot kuta, jimeuprang ngon jiikat janji ngon neugara la'én ban sigom [[Asia]]<ref name="Ricklefs 1991, p. 27"/>. Pangkai phôn VOC nakeuh jipuga banda [[Batavia]] (jinoë [[Jakarta]]), jipuga banda nyan jeuet keu pusat meuniaga awaknyan.<ref name="Vickers 2005, p. 10">Vickers (2005), p. 10</ref> Niaga nyang jimeukeusud lé awaknyan nakeuh [[Monopoli]] dagang reumpah-reumpah lagèe [[pala]], [[Bungong Pala|bungong pala]], [[lawang]], [[Kayèe Manèh|kayèe manèh]]. Lé VOC nyan jipeuturi keunoe tanaman nyang la'én, teunaman nyang hantom na lom disinoe lagèe [[kupi]], [[Tèh|teh]], [[Kakao|coklat]], [[Bakông|bakong]], [[rambông]], [[Teubè|saka]] ngon [[candu]], mandum teunaman nyan that jipeureulèe lé bansa Eropa ngon hanjeuet jipula di sidéh. Mandum keurija nyan jijaga ngon get that lé VOC ngon cara jiprang keuh wilayah-wilayah la'én di seulingka nyan.<ref name="Vickers 2005, p. 10"/> Ngon le that karu lam wilayah seureuta brat that jicuë hareuta maseukapè lé ureuëng keurija (korupsi), maseukapè sabé lam rugoë sampoë dudoë nyan dudoe bangkrôt bak thôn 1799. Ngon seubab nyan mandum wilayah nyang ji peugah atra VOC nyan jialéh teuma keu Beulanda, mandum atra nyang jipeugah nyan nakeuh wilayah-wilayah nyang ka jikuwasa di ban sigom [[Pulo Jawa]], [[Maluku]]. Jipeugah lom atra awak nyan nakeuh banda la'ôt di [[Makassar]], [[Melaka]], [[Manado]] ngon [[Kupang]] mandum teuninggai maseukapè nyan bak thôn 1800 mandum jeuet keu atra Republik Beulanda nyang jirasi nan Hindia Beulanda.<ref>Ricklefs (1991), p. 110; Vickers (2005), p. 10</ref> === Ta'lôk keu Beulanda === Dari teuka kapai niaga Beulanda phôn bak akhé abad keu 16, sampoe watèe geupeunyata meurdèka thôn 1945, kuwasa Beulanda ateuëh pulo-pulo Nusantara nakeuh hana that teuga. Meuhat cit bansa Jawa sagai nyang asé jijajah meureutôh thôn lé Beulanda,<ref name="LP_23-25"/> salang bansa-bansa nyang la'én sampoë akhé abad keu 19 sabé lam meudèelat ngon meurdèka lagèë [[Acèh]], [[Bali]], [[Lombok]] ngon [[Kalimantan]]<ref name="LP_23-25">Witton (2003), pp. 23-25</ref>. Wilayah nyang teutap lam meudèelat nyan nakeuh leubèh luwah lam kawan pulo-pulo Nusantara, keubit hana piyôh prang antara bansa-bansa meurdèka nyan lawan Beulanda nyang jibantu lé aneuk bansa jajahan jih di Nusantara. Barô keuneuk meuhasé jipeudong Koloni Hindia Beulanda ban lagèe luwah wilayah Indônèsia modern jinoe nakeuh lheuëh jipeuancô lé awak nyan [[Keurajeuën Acèh Darussalam]] akhé that bak thôn 1914, meunan pih di neugara Acèh nyan sampoë 'an uroë jitamong aseuka [[Jeupang]] u Nusantara sabé na ureuëng nyang lawan Beulanda.<ref>{{Cite book|last=Schwarz |first=A. |year=1994 |title=A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s|pages= 3–4 |publisher=Westview Press |isbn=1-86373-635-2}}</ref><ref name="LP_23-25"/> [[Beureukaih:Heldhaftig gedrag van luitenant Bisschoff.jpg|jmpl|kiri|200px| Saboh gamba prang Padri, Minangkabau thôn 1831.]] [[Beureukaih:Het zevende bataljon tot de aanval oprukkend.jpg|jmpl|kiri|200px| Batalion keu-7 teuntra Hindia Beulanda lam Prang Bali thôn 1846.]] Bak thôn 1806 Beulanda jireubôt lé [[Peurancih]], Raja Peurancih watèe nyan [[Napolèon Bonaparté]] jitunyok keuh adoë jih [[Louis Bonaparté]] keu raja di Hindia Beulanda, ngon seubab nyan [[Herman Willem Daendels]] jiangkèe keuh Gubernur Jeundran Hindia Beulanda.<ref>{{Cite book | last = Kumar | first = Ann | title = Java | publisher = Periplus Editions| year = 1997 | location = Hong Kong | page = 44 | isbn = 962-593-244-5}}</ref> Thôn 1811 aseuka Inggréh meuhasé jireubôt pulo Jawa ngon padum-padum boh banda [[Laôt Hindia|la'ôt Hindia]] Beulanda, lé Inggréh laju jipeuduëk [[Thomas Stamford Raffles]] jeuët keu Letnan Gubernur. Kuwasa Beulanda di wilayah nyan baro hasé jipeupuléh keulayi bak thôn 1816.<ref>Ricklefs (1991), pp. 111–114</ref> Dimeuyub meujanji Anglo-Beulanda bak thôn 1824, lé Inggréh jipulang wilayah jajahan keu Beulanda ngon jaminan neugara [[Bengkulu]] teutap jeuet keu neuduëk bansa Inggréh seureuta meutuka kuwasa di [[Semenanjung Melayu]] ngon [[India]]. Dari phôn teudong VOC bak abad keu-17, lé Beulanda ka jipeuluwah wilayah jajahan jih keu guna jeuet keu teumpat meuniaga. Graaf van den Bosch Gubernur militer (1830-1835) jipeugah mandum keu-untôngan nakeuh jeuet keu bhaih peunténg ngon raseumi jeuet keu peunutôh nyang meuhat bak jikuwasa Jawa, [[Pulo Ruja]] ngon [[Bangka]] mantong.<ref name="Rickelfs131"/> Bahpih meunan bak kira-kira thôn 1840, Beulanda jipeuluwah lom wilayah jajahan jih ngon jimeuprang bak padum-padum böh wilayah la'én. Prang-prang rayeuek nyan jeuet keu meutamah luwah wilayah jih di luwa pulo Jawa.<ref>Vickers (2005), p. 10; Ricklefs (1991), p. 131</ref> Meukeusud Belanda hat nyan nakeuh hana le'én bak jimita laba dagang, jilindông wilayah nyang ka jijajah, ngon jipeumulia droë jih bansa Beulanda seubagoë bansa ubeut nyang ék ji mat kuwasa ban sigom wilayah nyang luwah di [[Asia Teunggara]], ngon teutap Beulanda lam wilayah nyang luwah nyan jeuet keu han dijeuët teuka keunan bansa Iërupa nyang la'én. Ngon hasé bumoë dari nanggroë jajahan jih jeuet jipeu-udép Keurajeuën jih di banuwa Iërupa.<ref name="Rickelfs131">Ricklefs (1991), p. 131</ref> Beulanda jipeuta'lôk [[Minangkabau]] di Sumatera lam [[Prang Padri]] (1821-1838),<ref>Ricklefs (1991), p. 142</ref> rab meusigo ngon nyan jimeuprang lom awaknyan lam [[Prang Jawa]] (1825-1830) meunang bak prang Jawa nyan meuhasé keumeutamah kong lom awak Beulanda nyan di Hindia Beulanda.<ref name="Friend p21"/>. [[Prang Banjar]] (1859-1863) di Kalimantan teunggara meuakibat talô Sultan.<ref>Ricklefs (1991), pp. 138-139</ref>, seugolom nyan na prang Bali I thôn 1846 ngon 1848, thôn 1849 lam prang keuneulheuëh di Bali barô keuh meuhasé awak Beulanda jikuwasa Bali. Prang paléng trép lam seujarah Hindia Beulanda nakeuh [[Prang Acèh]] phôn bak thôn 1873 sampoë seuleusoë prang nyan bak thôn 1914.<ref name="Friend p21">Friend (2003), p. 21</ref> meunan pih neuduëk Hindia Beulanda di Acèh hana reuda nibak geupeukaru lé [[Ureueng Acèh|bansa Acèh]] sampoë 'an uroë teuka Jeupang u Acèh.<ref name="LP_23-25"/> Da'irah nyang paléng dudoë cit lam kuwasa Hindia Beulanda nakeuh [[Lombok]], da'irah nyan barô asé jikuwasa lé Beulanda bak thôn 1894.<ref>Vickers (2005), p. 13</ref> Na prang Batak nyang meubarô teudôh bak thôn 1895.<ref name="Friend p21"/> Sampoë akhé abad keu-19 hana pré neugara koloni Hindia Beulanda nibak karu ngon prang, meuhat kuwasa Beulanda ateueh mandum da'irah ngon keurajeuën-keurajeuën ubeut di pulo-pulo Nusantara mantong cit jipeupanyang. Mandum keurajeuën atawa da'irah la'én di luwa Jawa ngon Madura keubit barô glah jimat lé Beulanda bak thôn 1920. Nyan keuh thôn Beulanda meuhasé jipeutamong Seumeunanjung Ulèe Cicém (Papua Barat) dimeuyub peumeurèntah Hindia Beulanda di Batavia. === Prang dônya keu-II akhé Hindia Beulanda === [[Beureukaih:COLLECTIE TROPENMUSEUM De nieuwe Gouverneur-Generaal Tjarda van Starkenborgh Stachouwer verlaat samen met de zojuist afgetreden G.G. B.C. de Jonge het gebouw van de Volksraad waar de bestuursoverdracht plaatsvond TMnr 10018818.jpg|jmpl|ka|200px| Tjarda van Starkenborgh Stachouwer ngon SM de Jonge, duwa droe Gubernur Jeundran keuneulheuëh Hindia Beulanda seugolom jitamong Jeupang.]] Bak 10 uroë buleuën 1 thôn 1942, lam [[Prang dônya II]] Pasifik, aseuka Jeupang meuhasé jitamong u Hindia Beulanda. Beulanda nyang jibantu lé teuntra sikutu han ék jipeutheun wilayah jajahan jih di Hindia Beulanda, 3 buleuën lheuëh uroë jitamong teuntra Jeupang Beulanda di Jawa jimeunyeurah bak 8 uroë buleuën 3 thôn 1942.<ref>Ricklefs (1991), p. 195</ref><ref>L., Klemen, 1999–2000, ''The Netherlands East Indies 1941–42'', "[https://web.archive.org/web/20110726053035/http://www.dutcheastindies.webs.com/index.html Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942]".</ref>. Jeupang watèe nyan jeipeugah droe jih seubagoë '''Cahaya Asia''' ngon meunan jeuet keu bansa Asia di Hindia Beulanda that neuharap Jeupang nyan keu nyang usé peunjajah Eropa dari Asia Teunggara. Mandum ureuëng watèe jitamong Jeupang nyan geusambôt aseuka Jeupang lagèe syèdara nyang teuka dijak bantu bansa Asia la'én.<ref>Shigeru Satō: War, nationalism, and peasants: Java under the Japanese occupation, 1942–1945 (1997), p. 43</ref> Meuhat dudoë barô leumah kri, nakeuh Jeupang nyan hana kureuë bratcit buët keujam jih nibak bansa-bansa Nusantara nyang barô glah nibak peunjajah Eropa. Peukara teuka Jeupang nyan keuh nyang jeuet keu seubab rayeuek bak runtôn neugara kolonial Hindia Beulanda. Lé Jeupang banmandum struktur peumeurintah kolonial Hindia Beulanda jigantoë ngon struktur barô. Neuduëk paléng peunténg lam nanggroë teutap jimat lé Jeupang, mandum ureuëng Beulanda nyang mantong na di Hindia Beulanda jidrop ngon ji peutamong lam peunjara awak nyan.<ref name="VICKERSp85">Vickers (2005), page 85</ref> Lam lhèe thôn leubèh lam jaroë Jeupang na peuët juta droë ureuëng di Hindia Beulanda nyang meuninggai <ref>Cited in: Dower, John W. ''War Without Mercy: Race and Power in the Pacific War'' (1986; Pantheon; ISBN 0-394-75172-8)</ref> Bak thôn 1945 Jeupang jimeunyeurah ngon hana syarat bak teuntra sikutu. Meunan geukalon Jeupang ka talô lam prang raya nyan, lé peumimpin peujuangan politik Hindia Beulanda laju geupeunyata meurdèka Neugara Indônèsia. Meuhat dudoë jigisa lom Beulanda u euncit nanggroë jajahan jih keuneuk jijak cok pulang lom wilayah nyan. Peuët thôn leubèh kureuëng lam prang geurila, bak buleuën 12 thôn 1949 meubarô keuh Indônèsia geu akô jeuet keu saboh neugara meurdèka. Wilayah nyang jiakô lé Beulanda bak thôn nyan hana rôh Irian Barat, wilayah paléng barat Indônèsia nyan meubarô sah lam jaroë Indônèsia bak buleuën 5 thôn 1963. == Ne == {{Reflist|3}} == Peunawôt luwa == {{Commons|Dutch East Indies}} * {{en icon}} [http://www.theeuropeanlibrary.org/portal/?lang=en&coll=collections:a0077&q= ("dutch+indies") 11 Dutch Indies objects in 'The European Library Harvest'] * {{en icon}} [http://www.youtube.com/watch?v=p7Z6rZhPcCY film dokumenter Hindia-Belanda] * {{en icon}} [http://www.youtube.com/watch?v=1WFPITMkIiQ The Aceh War 1873-1914] * {{en icon}} [http://www.youtube.com/watch?v=fXcBjZO4kqo J.B. van Heutsz - "The Pacifier of Aceh" 1851-1924] * {{en icon}} [http://www.youtube.com/watch?v=FScJKiU1jk4 The Battle of Java 1942] * {{en icon}} [http://www.youtube.com/watch?v=tlKTVVjA4-0 Dutch East Indies - Colonial Reserve 1890-1951] * {{en icon}} [http://www.youtube.com/watch?v=9rXm9NjXA7g Indonesian war of Independence 1945-1949] * {{en icon}} [http://www.youtube.com/watch?v=1RdmqbvblXw Demobilisation of the Moluccan soldiers to the Netherlands 1951] * {{en icon}} [http://www.youtube.com/watch?v=xtFO0n8pfCc The Dutch New Guinea Dispute 1949-1962] {{Commonscat|Dutch East Indies}} [[Kawan:Tarèh Indônèsia]] [[Kawan:Tarèh Malaysia]] q93wb4p8729gkf448mj8xiwtrjxb72o Geumpa Gayo 2013 0 6873 158274 137357 2026-06-18T12:33:51Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 158274 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake |title = Geumpa Gayo 2013 |image = |image alt = |imagecaption = |map = |map alt = |image name = |map2 = {{Location map | Indonesia Sumatra | relief = yes | label = | lat = 4.698 | long = 96.687 | mark = Bullseye1.svg | marksize = 40 | position = top | width = 250 | float = right | caption = }} |mapsize = |caption = |date = {{Start date|2013|07|02}} |origintime = 07:37:02 UTC |duration = 15 deutik |magnitude = 6,2 [[skala kekuatan Moment|M<sub>w</sub>]] |depth = |location = |type = |countries affected = [[Indonesia]] |damage = 3.000+ rumoh hancô |intensity = |PGA = <!-- NN''[[Peak ground acceleration|g]]'' --> |tsunami = |landslide = Ya |foreshocks = |aftershocks = 4,3, 5,5, 5,2 [[skala kekuatan Moment|M<sub>w</sub>]] |casualties = 39 abeh umu, 420 cidra }} '''Geumpa Gayo 2013''' nakeuh geumpa 6,1 bak skala richter nyang teujadi di [[Kabupatèn Acèh Teungoh]] bak 21 uroë Buleuën Tujôh thôn 2013.<ref name=CNN /> Lam geumpa nyoë nakeuh meuninggai ureuëng dum 39 droë, ngon rab 500 droë nyang la'én nakeuh cidra.<ref name=Jakarta /> Leubèh nibak 3.000 rumoh hancô.<ref name=Jakarta /><ref name=Xinhua /> == Seubab geumpa == Geumpa bumoë kayém that teujadi di [[Sumatra]] meuseubab pulo nyan na bak [[ceuë konvergen]] neuduëk [[Lempeng Sunda]] [[subduksi|meusubduksi]] dimeuyub [[Lempeng Indo-Australia]]. Lempeng nyan meugrak singet sabé ngon teuga na 60 mm tiëp thôn ngon komponen nyang teuplah rot uneunjih meutulak lé [[patahan strike-slip]] di dalam pulo Sumatra, nyang geupeunan [[patahan rayeuk Sumatra]].<ref name=USGS/> Thôn 2004, Sumatra teupéh cit ngon [[Geumpa bumoë La'ôt Hindia thôn 2004|geumpa bumoë ngon ië beuna Sumatra–Andaman]] thôn 2004. [[Ië beuna]] nyang teuka nibak geumpa 9,2 skala richter nyan jeuët keu meuninggai meureutôh ribèe droë ureuëng di da'irah [[La'ôt Hindia]].<ref name=BBC /><ref name=Jakarta /> Thôn 2009, hana kureuëng nibak 1.000 droë ureuëng meuninggai lam [[geumpa bumoë Sumatra thôn 2009|geumpa bumoë Sumatra 2009]]. Bak buleuën Peuët thôn 2012, [[geumpa bumoë La'ôt Hindia thôn 2012|geumpa 8,6 skala richter]] na meuninggai cit 5 droë ureuëng di [[Acèh]]<ref name=Jakarta /> == Kri geumpa == Poh 14:37 bak watèe di Acèh atawa poh 07:37 UTC uroë 21 buleuën Tujôh thôn 2013, geumpa nyang teugajih 6,1 ka jiguncang bumoë nibak lhôk 10 km dimeuyub muka tanoh. Epeisentrum geumpa nyan na di da'irah tanoh manyang [[Kabupatèn Bener Meriah]], paih bak ujông barat la'ôt Sumatra, 55 km blah rot tunong [[Kabupatèn Bireuën]].<ref name="USGS">{{cite web | url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usb000i4re#summary | title=M6.1 - 55km S of Bireun, Indonesia | publisher=USGS | date=July 3, 2013 | accessdate=July 3, 2013}}</ref> Geumpa nyoë teujadi di [[patahan Semangko]].<ref name=Xinhua2 /> Geumpa meuguncang na trép kureung leubèh 15 detik ngon na geutunyum lé ureuëng nyang neuduëk di [[Banda Acèh]] nyang na jarak 510 km, geutunyum cit lé ureuëng duëk di [[Malaysia]]<ref name=Jakarta /> Lam leupah nibak geumpa phôn lam padum-padum jeuëm nibak nyan na cit meupadum go jiguncang lé adoë geumpa nyan nyang na teuga 4,3 5,5 ngon 5,2<ref name=Xinhua2 /><ref>{{cite web|title=USGS - two further earthquakes|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/map/|publisher=USGS|accessdate=July 3, 2013}}</ref><ref name=Xinhua>{{cite news|title=22 Indonesians killed, over 200 injured in Aceh quake|agency=Xinhua|date=July 3, 2013|url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2013-07/03/c_132507476.htm|accessdate=July 3, 2013}}</ref> == Meureuloh buët geumpa == [[Beureukaih:Geumpa Gayo.JPG|jmpl|kiri|Rumoh reuloh sabab geumpa]] Seuningoh jih bak uroë 3 buleuën Tujôh, jumeulah kureubeuën nyawong lam keunira raseumi peumeurèntah [[Indônèsia]] nakeuh 29 droë ureuëng meuninggai ngon 420 droë nyang cidra,<ref>[http://www.theprovince.com/news/least+dead+hundreds+injured+devastating+Indonesia+earthquake/8608583/story.html "At least 29 dead, hundreds injured in devastating Indonesia earthquake"], ''The Province'', July 3, 2013</ref><ref>[http://www.huffingtonpost.com/2013/07/02/indonesia-earthquake_n_3537953.html "Indonesia Earthquake: Strong Temblor In Aceh Province Kills 29 And Destroys 1,500 Buildings"], ''The Huffington Post'', July 3, 2013</ref><ref>[http://www.ctvnews.ca/world/indonesia-searches-for-victims-of-earthquake-that-left-29-dead-1.1351309 "Indonesia searches for victims of earthquake that left 29 dead"], ''CTV News'', July 3, 2013</ref> meunan pih lé peujabat raseumi di Acèh geupeugah nakeuh paléng dit 42 droë ureuëng nyang meuninggai.<ref name=Jakarta /> [[Kabupatèn Bener Meriah|Bener Meriah]] ngon [[Acèh Teungoh]] nakeuh wilayah nyang that brat keunong lam musibah nyan.<ref name=CNN>{{cite news|title=Quake in Indonesia kills 22, injures more than 200|author=Jethro Mullen|author2=Kathy Quiano|publisher=CNN|url=http://edition.cnn.com/2013/07/02/world/asia/indonesia-earthquake/|date=July 3, 2013|accessdate=July 3, 2013}}</ref> <ref name=Jakarta /><ref name=Jakarta>{{cite news|title=42 Reported Dead in Aceh as Rescue Crews Search Earthquake Wreckage|date=July 3, 2013|work=Jakarta Globe|author=Nurdin Hasan|author2=Fikri Ramadhavi|author3=Muhammad Hamzah|url=http://www.thejakartaglobe.com/news/31-reported-dead-in-aceh-as-rescue-crews-search-earthquake-wreckage/|accessdate=July 3, 2013}}</ref> Reuloh rumoh lam musibah nyan na keuh 15.919 boh rumoh, salang peuneudong umum na 623 boh. Si dit-dit that na 22.135 droë ureuëng di Bener Meriah ngon Acèh Teungoh ka geuwèh nibak teumpat tinggai ngon neuduëk lam meungungsi. Ureuëng ureuëng nyan geuminah hana jeu'h cit nibak rumoh tinggai nyang ka reuloh brat atawa bacut. Di Bener Meriah, na 2.057 boh rumoh nyang reuloh, 662 boh nyang reuloh brat, peuneudong umum nyang reuloh na 76 boh. Lapan boh [[gampông]] dari 233 gampông nyang teupèh langsông ngon geumpa. Jumeulah ureuëng meungungsi disinan na 2.265 droë. Ureuëng nyang ka meungingsi nyan ka geutinggai lam tenda-tenda darurat ngon cuaca malam di da'irah [[gunong]] nyang leupië jih sampoë 14° C.<ref>{{cite news|title=22.135 Korban Gempa Aceh Tinggal di Pengungsian|date=July 7, 2013|work=Kompas|author=Mohamad Burhanudin|author2=Glori K. Wadrianto|url=http://regional.kompas.com/read/2013/07/07/2158530/22.135.Korban.Gempa.Aceh.Tinggal.di.Pengungsian/|accessdate=July 9, 2013}}</ref> == Beunantu == Saboh peusawat ngon helikopter ka geukirém lé peumerèntah keu geujak bantu teuntra ngon peulisi da'irah nyan bak ôseuha peuseulamat kureubeuën geumpa.<ref name=Xinhua /> Le ra'uëh nyang ka reuloh ngon meutôp runtôh tanoh, ka jeuët keu payah keuh bak geukeurija tim peuseulamat.<ref name=BBC>{{cite news|title=Rescue after deadly earthquake in Indonesia's Aceh|date=July 3, 2013|publisher=BBC|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-23141479|accessdate=July 3, 2013}}</ref> Hana léstrek ngon sinyal talipun pih jeuët keu ssôah kri keu meuhubông ureuëng di da'irah musibah.<ref name=Jakarta /> Lam padum uroë lheuëh musibah ka meuhasé keuh geukirém beunantu nyang leubèh le keu ureuëng keunong musibah.<ref name=Xinhua2 /> Badan mitigasi bencana Acèh geupeugah beunantu nyang leubèh le keuneuk geuseudia 'oh ka na data nyang paih keu bhaih peuë mantong nyang geupeureulée.<ref name=Jakarta /> Bak uroë 3 buleuën Tujôh, 40 miliar [[rupiah Indônèsia|rupiah]] (keunira US$4 juta) ka geubri keu ôseuha peupuléh da'irah. Masa keurija darurat geupuga di Bener Meriah keu saboh minggu, ngon jeuët geupeupanyang meunyoë na peureuleè.<ref name=Xinhua2>{{cite news|title=Indonesia imposes week emergency response period in Aceh earthquake|agency=Xinhua|date=July 3, 2013|url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2013-07/03/c_132509344.htm|accessdate=July 3, 2013}}</ref> Lima lokasi pengungsian berada di Bener Meriah dan 10 lokasi pengungsian terdapat di Aceh Tengah.<ref name=Xinhua2 /> La'én nibak beunantu peumeurèntah, that ramèe cit ureuëng biasa nyang geubantu lam masa tanggap darurat keu kureubeuën geumpa. Jeuët geubri beunantu lé ureuëng-ureuëng nyan ngon kri geumeuripèe ngon langsông geu peujôk keudéh bak kureubeuën geumpa di Acèh Teungoh ngon Bener Meriah. Beunantu nyan dari masa phôn-phn geumpa laju teuka cit nibak komunitas sosial media nyang na di Acèh ngon Indônèsia, lagèe komunitas ngon forum diskusi bak [[Facebook]] ngon [[Twitter]]. Meumacam cara ureuëng nyan geusôeuha beunantu, ngon areuta atawa ngon teunaga. == Referensi == {{reflist|30em}} {{Commons|Aceh}} [[Kawan:Musibah di Acèh]] t78ka81z1llmfvcwo2r469qoyszzg9p Umar bin Khattab 0 7638 158275 156852 2026-06-18T12:36:57Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 158275 wikitext text/x-wiki {{Infobox caliph | name='Umar bin al-Khattab | title = '''Peumimpin Dum Ureuëng Meuiman'''<br />([[Amir ul-Mu'minin]]) | image= Mohammad adil rais-Caliph Umar's empire at its peak 644.PNG | caption = Masa puncak kuwasa khalifah Umar, 644 | reign = 23 Buleuën Lapan 634 – Buleuën Siblah 644 | othertitles = ''Al-Faruq'' ("Nyang jeuët neupeumeuklèh antara nyang jroh ngon nyang bateuë")<br />''Amirul Mu'minin'' ("Peumimpin Dum Ureuëng Meuiman") | full name = 'Umar bin al-Khattab | predecessor = [[Abu Bakar Ash-Shiddiq]] | successor = [[Utsman bin Affan]] | birth_date = c.586-590 | birth_place = [[Mekkah]], [[Jazirah Arab]] | death_date = 7 Uroë Buleuën Siblah 644 | death_place = [[Madinah]], [[Jazirah Arab]] | place of burial = Blah rot wië jirat Nabi Muhammad, [[Meuseujid Nabawi]], [[Madinah]]<ref>Abdul Ghani, M. Ilyas. 2005. op cit. Hal. 39-41.</ref> | Website = http://omar.collectionfree.com }} '''Umar bin Khattab bin Nafiel bin Abdul Uzza''' atawa leubèh geuturi ngon nan '''Umar bin Khattab''' (586 - Buleuën Siblah 644) ({{lang-ar|عمر ابن الخطاب}}) nakeuh sidroë sahbat [[Nabi Muhammad]] nyang nakeuh cit sidroë [[khalifah]] keuduwa [[Éseulam|Islam]] (634-644). Umar rôh cit keu sidroë nibak peuët droë Khalifah nyang na lam gla Khalifah nyang meurumpok peutunyok (''[[Khulafa'ur-rasyidin]]''). == Nasab == Umar lahé di banda [[Mekkah]] nibak sukèe Bani Adi, saboh peureudèe bansa ngon sukèe [[Quraisy]], sukèe nyang that utama di banda Mekkah bak watèe nyan. Ayah gobnyan nan geuh Khattab bin Nufail Al Shimh Al Quraisyi ngon mak gobnyan Hantamah binti Hasyim, dari kawôm Bani Makhzum.<ref name="SejarahIslam">{{cite book | last=Ja'farian | first=Rasul | authorlink=Rasul Ja'farian | year=[[2003]] | title=Sejarah Islam : sejak wafat Nabi SAW hingga runtuhnya Dinasti Bani Umayah (11 - 132 H)| edition= | publisher=Lentera | id=ISBN 979-3018-77-1 }}</ref> Umar na nan nyang geubri lé Nabi Muhammad S.A.W. nakeuh ''Al-Faruk'' nyang meuareuti ureuëng nyang jeuët neupeumeuklèh antara nyang jroh ngon nyang bateuë. == Riwayat udép == Seugolom neutamong Islam, Umar nakeuh ureuëng nyang that jiseugan ngon jihoreumat lé ureuëng duëk di Mekkah. Ban lagèe adat nyang jipeubuët lé kawôm [[jahiliyah]] Mekkah bak watèe nyan, Umar rôh cit neutanom aneuk inong neuh nyang mantong udép ngon ban lahé seubagoë kri ban adat di Mekkah. Lheuëh neutamong lam agama Islam, Umar ka teulah neuh ateuëh peuë nyang ka tom neupeulaku yôh masa dilèe jan droëneuh nyan mantong bangai lam bhaih agama Islam. Umar seugolom Islam nyan geuturi cit seubagoë sidroë ureuëng nyang galak that mabôk, na padum-padum boh seunurat nyang na bak masa seugolom Islam (Jahiliyah), Umar that galak neujéb arak. Lheuëh neutamong Islam, gobnyan ka hana neupeurab lé ië mabôk nyan meubacut pih, bahthat pih bak watèe nyan golom na neutham keu bhaih hanjeuët jép arak lom lam agama Islam. === Neutamong Islam === Bak watèe [[Nabi Muhammad]] ka neuba agama Islam ngon trang lam kawan ureuëng di Mekkah, Umar that na neubanci keu peuë nyang neupeugah lé nabi masa nyan, kawôm Muslim yôh nyan pih neu akô nakeuh Umar nyan sidroë musôh nyang rayeuk keu ummat Islam. Saweub Umar ka geuthèe lé ureuëng nakeuh sidroë panglima ngon teuntra nyang that hayeuë lam mandum prang nyang na rôh gobnyan. Umar pih nget that le neu elanya soë mantong nyang ka neutamong lam agama islam masa nyan. Bak peukara neubanci keu Nabi nyan keuh bak saboh uroë lé Umar ka trôh niët neuh keuneuk poh Nabi. Meunan pih bak neureuncana buët nyan, gobnyan ka meurumpok ngon sidroë [[sahabat]] Nabi [[Nu'aim bin Abdullah]] nyang lé Nu'aim ka neupeugah nyang nakeuh adoë inong Umar ka geutamong cit lam agama Islam. Teukeujôt that Umar ban neudeungo peuneugah nyan, ngon laju sigra neugisa neuriwang u rumoh, neuseutot adoë neuh nyang kajeuët keu ureuëng meu [[iman]] nyan keuneuk jak poh adoë neuh. Bak riwayat geupeugah bak watèe trôh u rumoh nyan ka neudeungo lé Umar adoë neu teungoh neubeuët [[Al Qur'an]] surat Thaha ayat 1-8, that meutamah beungèh aju keuh Umar yôh nyan ngon sigra neupoh adoë neuh sampoë jipo darah. Ban neukalon adoë neuh kaneumoë ngon badan meudarah jiteuka weuëh lam até Umar, lheuëh nyan gobnyan geulakèe ngiëng neubeuët nyang teungoh na bak jaroë adoë neuh nyan. Bak watèe nyan keuh bak teukeudi Potallah meugeunta até Umar ngon peuë nyang neubeuët nyan ngon laju teuka inseuëh keu neutamong cit lam agama Islam. Ban jiteupeuë lé ureuëng Mekkah Umar ka Islam, mandum awak musyrikin nyan jibanci keu Umar ngon hana meubacut pih jihoreumat lé keu gobnyan bahthat pih awaknyan mantong jitakôt keu Umar. === Udép di Madinah === Bak thôn 622 M, Umar kaneuikôt sajan Nabi Muhammad S.A.W. ngon dum ureuëng islam nyang la'én neujak [[hijrah|meuhijrah]] (neuminah) u Yatsrib (jinoë [[Madinah]]). Gobnyan rôh cit lam prang [[Prang Badar|Badar]], [[Prang Uhud|Uhud]], [[Prang Khaybar|Khaybar]] seureuta watèe neuseurang [[Suriyah]]. Bak thôn 625, aneuk inong gobnyan (Hafsah) geumeugatib ngon Nabi Muhammad S.A.W. Gobnyan ka geuingat seubagoë ureuëng nyang that geuseugan lé kawôm Islam bak masanyan, ngon geuturi seubagoë sidroë ureuëng nyang bak garéh keuë sabé geubila Nabi ngon ureuëng Islam. === Wafeuët Nabi Muhammad === Bak watèe haba wafeuët Nabi Muhammad S.A.W. bak uroë 8 Buleuën Nam thôn 632 M (12 Rabiul Awal, 10 [[Almanak Islam|Hijriyah]]) di Madinah sampoë bak mandum ureuëng Islam, Umar pih nakeuh sidroë ureuëng nyang that teukeujôt ngon keujadian nyan, gobnyan ka geutham soë mantong nyang keuneuk peumanoë ngon peusiëp manyèt Nabi keu meujak kubu. Meusuebab ngon nyum teukuejôt ngon han neupatéh Nabi kana lé Umar ka neumeukreuëh nyang nakeuh Nabi Muhammad golom wafeuët, Nabi cit pangsan mantong ngon keuneuk neubeudoh pajan-pajan.<ref>(Hayatu Muhammad, M Husain Haikal)</ref> [[Abu Bakar Ash-Shiddiq|Abu Bakar]] nyang neudeungo meunan keujadian laju neugisa u Madinah neujak meurumpok ngon Umar nyang teungoh neutham ureuëng la'én, ngon neupeugah lé Abu Bakar: {{cquote|Syèdara lôn mandum ureuëng Islam! Soë mantong nyang keuneuk seumah Nabi Muhammad SAW, Nabi Muhammad ka wafeuët. Meuhat soë mantong nyang keuneuk seumah [[Allah]], Allah nyan sabé-sabé udép, keukai hantom maté.}} Abu Bakar ka neupeuingat bak ureuëng Islam nyang teugoh gabuëk, ngon Umar na lam kawan ureuëng gabuëëk nyan. Lheuh nyan keuh meubarô inseuëh keulayi ureuëng nyan mandum. Meubarô teuingat geuh nyang nakeuh Nabi nyan manusia cit saban ngon manusia la'én. === Masa khalifah Abu Bakar === Bak masa masa Abu Bakar neumat kuwasa jeuët seubagoë khalifah, Umar nakeuh sidroë ureuëng nyang jeuët keu meubri nasèhat khalifah. Lheuëh meuninggai Abu Bakar bak thôn 634, Umar geutunyok jeuët keu khalifah gantoë Abu Bakar, Umar nakeuh khalifah keu duwa lam tarèh Islam. === Jeuët keu khalifah === Bak masa peumerintah Umar, kuwasa Islam ka jitimoh ngon that na bagah. Islam masa nyan ka meuhasé reubôt nanggroë [[Mesopotamia]] ngon na bacut wilayah [[Parsi]] dari jaroë [[wangsa Sasanid]] seureuta lom geureubôt [[Meusé]], [[Palestina]], [[Suriyah]], [[Afrika Utara]] ngon [[Armenia]] dari jaroë bangsa [[Rôm]]. Ban geusurat lam tarèh, le that prang rayeuk lam seujarah phôn Islam peuta'lôk dônya. [[Prang Yarmuk]], nyang keujadian rab [[Damaskus]] bak thôn 636, 20 ribèe teuntra Islam ka geupeutalô teuntra Rôm nyang na jumeulah awaknyan 70 ribèe droë ngon prang nyan ka meuakhé keuh kuwasa Rôm di [[Asia Ubit]] blah rot tunong. Teuntra Islam la'én lam jumeulah nyang leubèh dit ka meuhasé cok meunang cit ateuëh teuntra [[Parsi]] nyang leubèh ramèe jumeulah jih lam [[prang Qadissiyah]] (thôn 636), di binèh [[kruëng Eufrat]]. Lam prang nyan panglima teuntra Islam [[Sa`ad bin Abi Waqqas]] ka geupeutalô teuntra Sassanid ngon meuhasé geupoh panglima Parsi nyang that jithèe, Rustam Farrukhzad. Bak thôn 637, lheuëh geukeupông ngon trép banda [[Yerusalem]], teuntra Islam dudoë asé geureubôt banda nyan. Umar ka neubri gunci keu tamong lam banda nyan keu peundita Sophronius ngon 'oh trôh watèe seumayang lé Umar han neutém seumayang lam [[geurija]] disinan. Umar neupiléh seumayang diteumpat nyang la'én. 55 thôn lheuëh nyan, Meuseujid Umar ka neupuga lé ureuëng Islam bak teumpat Umar neuseumayang yôh nyan. Umar le that neupeugot reformasi administrasi nanggroë ngon neukalon ngon lisék that puë mantong nyang jeuët keu hajat ureuëng ramèe (rakyat), Umar ka neupeudong sistem administrasi khalifah bak mandum wilayah nyang ka neucok lé ureuëng Islam. Gobnyan geupeurintah keu peugot sensus ban sigom nanggroë Islam. Thôn 638 gobnyan ka geuparèntah peurayeuk ngon puga keulayi [[Meuseujid al-Haram]] di Mekkah ngon [[Meuseujid Nabawi]] di [[Madinah]]. Gobnyan ka geupeuphôn cit satoh proses kodifikasi [[hukôm Islam]]. Umar geuturi ngon kri neu meuudép nyang biyasa mantong, hana neupeureumeun keu kri udép ureuëng meupangkat ngon meuareuta bak masa nyan, gobnyan neuhudép ban nyang ra'yat neuh udép hana leubèh nibak nyan. Bak kira-kira thôn keu 17 Hijriah, thôn keu-peuët khalifah Umar, Umar ka geupeuteubiët peunutôh nyang nakeuh almanak Islam jeuët geukira ngon phôn geubileuëng bak keujadian hijrah. === Wafeuët gobnyan === Umar bin Khattab jipoh lé [[Abu Lukluk]] (Fairuz), sidroë namiët nyang that fanatik bak watèe gobnyan keuneuk geujak don imum seumayang Suboh. Fairuz nakeuh ureuëng [[Parsi]] nyang jitamong Islam lheuëh nanggroë nyan geupeutalô lé Umar. Fairuz ka jipoh Umar meuseubab ngon sakét até jih keu Umar nyang ka geupeutalô Parsi. Keujadian nyan bak uroë Rabu, 25 Dzulhijjah 23 H/644 M. Lheuëh wafeuët Umar, pangkat khalifah neumat lé [[Utsman bin Affan]]. Bak masa Umar mantong hudép na neukeubah wasiët nyang nakeuh : # Meunyoë gata neuteumèe ayéb bak sidroë-droë ureuëng ngon gata keuneuk caci ureuëng nyan, leubèh gèt gata caci keuh droë di gata dilèe. Saweuëb ayéb gata leubèh na le nibak ureuëng nyang gata peugah ayéb nyan. # Meunyoë gata keuneuk meumusôh ngon sidroë-droë ureuëng, leubèh gèt meumusôh keu pruët gata ilèe. Saweuëb hana musôh nyang leubèh bahya nibak gata la'én nibak pruët gata. # Meunyoë gata keuneuk pujoë ngon sidroë-droë ureuëng, gata pujoë keuh Allah. Saweuëb hana saboh manusia pih nyang leubèh that le meubri keugata ngon that meugaséh sayang keugata la'én nibak Allah. # Meunyoë gata keuneuk keubah sipeuë-peuë, leubèh gèt gata keubah keuh peuë mantong nyang gata seunang keu dônya. Saweuëb meunyoë gata keubah atra nyan nakeuh gata nyoë ureuëng nyang that jroh seureuta mulia. # Meunyoë gata keuneuk peusiëp sipeuë-peuë, leubèh gèt gata peusiëp droë keu maté, Saweuëb meuhan gata peusiëp laju bak awai kon, gata keuneuk seungsara, rugoë ngon that na teulah 'oh akhé dudoë. # Meunyoë gata keuneuk mita sipeuë-peuë, leubèh gèt gata mita keuh beukai keu uroë pagé. saweuëb gata han pajan pih ta teumeung keubah beukai nyan meutan gata mita. == Nè == {{reflist}} == Neubeuet lom == * Hayatu Muhammad, Muhammad Husain Haikal [https://web.archive.org/web/20130913213613/http://media.isnet.org/islam/Haekal/Muhammad/index.html] * Kelengkapan Tarikh Nabi Muhammad SAW, KH Munawar Chalil * Donner, Fred, ''The Early Islamic Conquests'', Princeton University Press, 1981 * Guillaume, A., ''The Life of Muhammad'', Oxford University Press, 1955 * Madelung, Wilferd, ''The Succession to Muhammad'', Cambridge University Press, 1997 * "G.LeviDellaVida and M.Bonner "Umar" in ''Encyclopedia of Islam'' CD-ROM Edition v. 1.0, Koninklijke Brill NV, Leiden, The Netherlands 1999" * Previte-Orton, C. W (1971). ''The Shorter Cambridge Medieval History''. Cambridge: Cambridge University Press. == Peunawôt luwa == * [http://www.bogvaerker.dk/Bookwright/Umar.html Excerpt from The History of the Khalifahs] by Jalal ad-Din as-[[Suyuti]] * [https://web.archive.org/web/20070930162009/http://www.lailahailallah.net/Khutbahs/Khutbah40.asf Sirah of Amirul Muminin Umar Bin Khattab (r.a.a.)] by Shaykh Sayyed Muhammad bin Yahya Al-Husayni Al-Ninowy. {{kotak mulai}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[Abu Bakar Ash-Shiddiq]]}} {{s-ttl|title=[[Khulafa'ur-rasyidin]]<br /> ([[632]]–[[661]])}} {{s-aft|after=[[Utsman bin Affan]]}} {{kotak selesai}} {{Commonscat|Umar}} [[Kawan:Khulafa'ur-rasyidin]] [[Kawan:Khalifah Islam]] [[Kawan:Ureuëng phôn tamong Islam]] [[Kawan:Sahbat Nabi]] tbq14kmc9ambrfktaldiq7klextmtnj Biek 0 17500 158283 150974 2026-06-18T12:43:03Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 158283 wikitext text/x-wiki {{Infobox spesies}} '''Biek''' nakeuh jeunèh bak kayèe nyang aseuli udép di [[Asia Teunggara]]. Lam basa Indônèsia bak nyoe geukheun bak ''kratom''. Bak nyoe meusyeuhu sabab na sipheuet lagèe narkotika nyang kayém jingui lé ureueng di [[Muang Thai|Thailand]]. <ref>[https://www.lintasatjeh.com/2016/10/daun-biak-menjadi-sumber-pendapatan-tambahan-bagi-warga-tamiang.html Daun Biak Menjadi Sumber Pendapatan Tambahan Bagi Warga Tamiang]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130716225515/http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-128805 ''Mitragyna speciosa'' (Korth.) Havil. is an accepted name ]. Theplantlist.org. Retrieved 2013-12-26.</ref> == Asai seunurat == {{reflist}} [[Kawan:Bak kayèe]] [[Kawan:Rubiaceae]] md8ij5kgqeskx96vp1xd8ox1x6dw43u Apa Karya 0 18255 158270 150399 2026-06-18T12:28:03Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 158270 wikitext text/x-wiki {{cahrot}} '''Apa Karya''', nan aseuli Zakaria Saman nakeuh salah sidroe tokoh lam kawan [[Geurakan Acèh Meurdèka]], GAM. Gopnyan lahé di [[Keumala]], [[Pidie]], [[Aceh]] bak tanggai 1 buluen Sa thôn 1946 Miladiyah. == Masa GAM == Jeuët keu Meuntroe Pertahanan Geurakan Acèh Merdèka ‘oh lheuëh Teungku Daud Paneuk, yôh mantong neupimpén lé Wali Nanggroe Tgk. Hasan Muhammad di [[Tiro, Pidie|Tiro]]. Neuduek Zakaria Saman sibagoë meuntroe peurtahanan Geurakan Acèh Meurdéhka hana meuiseuk nibak isu internal nyang bacut meucawo, nyoë saweuëb lam sistem peumeurintahan Teungku Hasan Muhammad di Tiro titel Meuntroe Peurtahanan sabé lam jaroe droegeuh dan hana tom geuseurah u bak pihak laén, keucuwali titel Panglima Darat. Nyoë bandum sibagoe jalan strategi prang. Teuma ‘oh dudoe Teungku Malék Mahmud ka geuangkèë Zakaria Saman sibagoë Meuntroë Peurtahanan bah that pih surat angkèë nyan mantong reumang reumang lam masyarakat trôh ‘an uroe nyoë. Lam masa konflik di Acèh Apa Karya geutubiet u luwa nanggroe karena jimita-mita ĺé aparat keamanan [[Indônèsia]], watèe geuplueng nyan ret [[Malaysia]] bak buluen Maret 1978 meusigo ngon Dr. Zaini Abdullah, Gubernur Acèh thôn 2012-2017. Urueng nyan geujak u Swedia, tinggai padum na trép di sidéh sampé jeut keu warga naggroe di Swedia nyan. Apa Karya rôh lam anggèta Grup 42, areuti jih gopnyan rôh lam kawan urueng nyang meureumpok latihan di Swedia, lam thôn 1985. Apa Kayra jeut takheun gopnyan saboh angkatan ngon [[Muzakir Manaf]], Beukaih Waki Gubernur Acèh thôn 2012-2017. Lam thôn 2000 atawa leubèh Nan Zakaria Saman Alias Apa Karya brat jithèi trôh u luwa, saweueb gopnyan dikheun na rôh peutamong [[Beudé]] u Acèh, na nyang peugah budé nyan geucok nibak naggroe [[Thailand]], teuma bak saboh masa awak [[Serambi_Indonesia]] na jitanyong bhaih nyan, Apa geujaweub sira geukhém: “Mana ada senjata AK di Thailand. Itu daerah wisata...ha.. ha .ha,” (Panèe na budé AK di Thailand, nyan kon dairah wisata.. Ha.. ha. ha,) Memang Apa Karya kayém that tubiet-tamong u Thailand, karena toe ngon Acèh,meunan pengakuan Apa Karya. == Meupoliték Lam Masa Damè == Apa Karya rôh chit lam urueng peunténg bak peudong Peureuté Acèh (PA ; Partai Aceh),gopnyan rôh chit lom keu seubagoe Tuha Peuet disinan. Bak tanggai 23 Maret 2016 gopnyan geu undô droe nibak jabatan Tuha Peuet saweueb geucalon droe keu Gubernur Aceh lam Pilkada thôn 2017 ret jalur indepéndén, ngon calon wakil gubernur watèenyan Ir .H .T. Alaidinsyah, M.Eng. Meukeusud Apa Karya geucalon droe nakeuh meutujuan keu neuk peujuang aneuk-aneuk yatim ngon fakir miskin, janda-janda korban konflik atawa non-konflik watèenyan mangat leubèh get teuhiroe ngon na soe padoli. Apa Karya hana teupiléh keu Gubernur watényan, nyang rhet keu gubernur na keuh Irwandi Yusuf nyang meupasangan ngon Nova Iriansyah. Jinoe Apa kayém na di [[gampông]], di [[Keumala]]. Ka neupeuget rumoh, toe bak binèh jalan jak u [[Tangsé]], meujan na chit ta kalon gopnyan di [[Lamlo]], meujan na chit geuduek bak poih jaga geupoh cakra ngon urueng lingka nyang na disinan. == Eu cit == * [[Geurakan Acèh Meurdèka]] * [[Muzakir Manaf]] == Referensi == # http://www.aceh.my.id/2016/12/mengenal-lebih-dekat-siapa-zakaria.html # https://web.archive.org/web/20170211075530/http://www.lintasnasional.com/2015/12/09/zakaria-saman-saya-maju-karena-rakyat-aceh-belum-sejahtera/ # https://web.archive.org/web/20190902080623/http://www.acehtrend.co/ini-visi-dan-misi-zakaria-saman-t-alaidinsyah/ rnzlicsfr8vzwqe89tdihob8vtdq4ty Keumamah 0 30577 158287 146862 2026-06-18T12:45:12Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|1 */ 158287 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Keumamah.jpg|jmpl|Keumamah]] [[Beureukaih:Keumamah Aceh.jpg|jmpl|150px|Keumamah teucr'ah]] '''Keumamah''' nakeuh peunajôh Acèh nyang geupeugöt nibak [[eungkôt]] [surè] nyang ka geuadèe. Keumamah kayém geutaguen ngön cara geupeuleumak atawa geucr'ah. Asai peunajôh nyoe na nyang peugah teuka di nanggroe [[Diwa]]. [[Kawan:Peunajôh Acèh]] 571kfruv8cayzy95dz32lxweuomp9wb Punteut 0 31465 158279 147856 2026-06-18T12:39:21Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 158279 wikitext text/x-wiki {{Infobox spesies}} '''Punteut''' nan latènjih ''barringtonia racemosa''<ref name="HweeTung&Chay">{{cite book|url=http://books.google.com.my/books?id=HFJWD9bwm9oC&pg=PA167&dq=putat+kampung+Barringtonia+racemosa&hl=en&sa=X&ei=cWsNUbT5D9CzrAfEjYCoDg&ved=0CDkQ6AEwAg#v=onepage&q=putat%20kampung%20Barringtonia%20racemosa&f=false|title=A Guide to Medicinal Plants: An Illustrated, Scientific and Medicinal Approach|author1=Hwee Ling Koh|author2=Tung Kian Chua|author3=Chay Hoon Tan|publisher=World Scientific Publishing|year=2009|isbn=978-981-283-709-7|location=Singapura|pages=26-27, 167}}</ref> saboh jeunèh bak kayèe lam keuluarga ''Lecythidaceae''. bak punteut nyan na jitimoh di [[Acèh]]. Laén nibaknyan, bak nyan meusipreuek jitimoh lam uteuen paya atawa bak binèh krueng ngon alue di wilayah pasi [[Laôt Hindia]] dari pasi timu Afrika, Madagascar sampoe u Asia Seulatan, [[Asia Teunggara]], pasi China, Taiwan, pasi barôh [[Australia]], pulo Ryukyu ([[Jeupun|Jeupang]]) sampoe u Polinesia<ref name=apcnd>{{cite web | title = Australian plant common name database | url = http://www.anbg.gov.au/common.names/ | access-date = | publisher = Australian National Botanic Gardens}}</ref>. == Gamba == <gallery> Beureukaih:Barringtonia_racemosa_young_leaves.JPG|Pucôk punteut. Beureukaih:Leaves of Putat (Barringtonia racemosa).JPG|Ôn punteut. Beureukaih:Barringtonia_racemosa_roots_enhanced.jpg|Ukheue punteut nyang jitimoh lam alue Beureukaih:Flowers of Putat (Barringtonia racemosa) 01.JPG|Bungong punteut. Beureukaih:Fruits of Putat (Barringtonia racemosa).JPG|Boh puntuet </gallery> == Referensi == {{reflist}} [[Kawan:Bak kayèe]] [[Kawan:Lecythidaceae]] ffbvw0cvypq3em8eo9j7j2auc72ta46 Tarèh Acèh 0 31512 158276 151584 2026-06-18T12:37:29Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 158276 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Banda Atjeh.jpg|thumb|right|330 px|Banda Acèh lam gamba ureueng Beulanda thôn 1724]] '''Acèh''' ([[bahsa Beulanda]]: ''Atchin'' atawa ''Achèh'', [[bahsa Inggréh]]: ''Achin'', [[bahsa Peurancih]]: ''Achen'' atawa ''Achèh'', [[bahsa Arab]]: ''Asyi'', [[bahsa Portugéh]]: ''Achen'' atawa ''Achem'', [[Bahsa Hanzi]]: ''A-tsi'' atawa ''Ache'')<ref>{{en}} {{cite book|first=Leo|last=Suryadinata|coauthors=International Zheng He Society|title=Admiral Zheng He & Southeast Asia|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2005|isbn=9812303294|page=168|chapter=}}</ref><ref>{{id}}{{cite book|first=|last=Banda Aceh (Indonesia)|coauthors=|title=Kota Banda Aceh hampir 1000 tahun|publisher=Pemerintah Kotamadya Daerah Tingkat II Banda Aceh|year=1998|isbn=|page=|chapter=}}</ref> nyang jinoe leubèh geuthè nan seubagoe nan saboh provinsi di [[Indonesia]]. Nibak keunira, nyang geukheun Acèh nyan rôh mandum uereueng duek disinan nyang jeut keu saboh bangsa nibak uram pulo [[Ruja|Sumatera]] ngon geumarit lam bahsa Aceh, saboh bahsa substrat (lapéih meuyub) lam [[peureudèe bahsa Mon-Khmer]]<ref>{{en}} {{cite book|first=|last=Summer Institute of Linguistics|coauthors=|editor=|title=Mon-Khmer studies Vol.35|publisher=University Press of Hawaii|year=2005|isbn=|pages=40|page=|chapter=}}</ref>. Lam wilayah nyang geukheun Acèh nyan jeut keu neuduek cit sub-bangsa nyang meubahsa ngon [[bahsa Aneuk Jamèe]], meuhat nibak blah rot teungoh, teunggara ngon timu geumeututô ngon [[bahsa Gayo]] keu blah rot teunggara nyang ramèe maeunarit lam [[bahsa Alaih]], leubèh jeuôh lom keudéh u timu jeuôh geumeunarit lam [[bahsa Teumiëng]], meunan cit lam sukèe bangsa [[Kluet]] nyang geuduek blah rot tunong geumeunarit lam [[bahsa Kluet]]. Asai tarèh Acèh geuangkée nibak seunurat pusaka lagèe [[Hikayat Acèh]], [[Hikayat raja-raja Pasè]] atawa dum hikayat laén nyang geusurat lam [[haraih Jawoë]]. Na peuneugah nyang nacit ureueng geupatéh peuneugah nyan, [[ureueng Acèh]] geukheun teuka nibak "[[sukèe Mante]]"<ref name="De Atjehers">{{nl}}{{cite book|first=Christiaan Snouck|last=Hurgronje|coauthors=|editor=|title=De Atjehers|publisher=Landsdrukkerij, Batavia|year=1893|isbn=|pages=|page=|chapter=}}</ref>, saboh sukèe di pulo Ruja nyang na meukaét ngon sukèe "Mantra" di Malaka meukaét cit ngon ureueng nyang meunarit lam bahsa Mon-Khmer<ref>{{en}} {{cite book|first=Barbara A.|last=West|coauthors=|title=Facts on File library of world history, Encyclopedia of the peoples of Asia and Oceania, Vol. 2|publisher=Facts On File, University of California|year=2009|isbn=0816071098|page=1002|chapter=}}</ref>. Saboh peuneugah teuk asai ureueng Acèh nyan geupeugah teuka nibak ureueng [[Kabupatèn Acèh Rayek|Acèh Rayek]], ureueng Acèh lam peuneugah nyan geukheun nyankeuh ureueng nyang phôn that geupuga nanggroe di [[gampông]] Seumileuek atawa geukheun cit Rumoh Dua Blaih, nyang na di ateueh Seulimeum antara gampông Jantho ngon [[Tangsé, Pidië|Tangsé]]. Seumileuek nyan meumakna tanoh data nyang luah, disinan meuteumpat ureueng Mante lheuh nyan meusipreuek teuma ureueng Mante dari sinan u dairah Acèh lhèe sagoe lheuh nibak nyan meubarô keuh geu meuwèh atawa geuminah dum u dairah nyang laén<ref>{{id}}{{cite book|first=H. M.|last= Zainuddin|coauthors=|editor=|title=Tarich Atjeh dan Nusantara|publisher=Pustaka Iskandar Muda|year=1961|isbn=|page=|chapter=}} </ref>. == Reusam == [[Beureukaih:Neusu Inscription.jpg|thumb|150px|[[Prasasti Neusu]], batèe meusurat lam bahsa Tamil ngon haraiah grantha, pusaka saboh kawôm nyang teuka dari India Tunong]] Kawan reusam uereueng Acèh dilèe geuweuek lom lam peuet boh neuweuek nyang geupeusapat ngon kawôm atawa geukheun sukèe nyang rayek, kri geumita punca sukèe nyan rot bahsa jameun;<ref name="De Atjehers"/><ref>{{nl}}{{cite book|first=Gerardus Willebrordus Joannes|last=Drewes|coauthors=Petrus Voorhoeve|editor=|title=Adat Atjèh Verhandelingen, Land- en Volkendunde Koninklijk Instituut voor Taal , land- en volkenkunde, Vol.24|publisher=Leiden: KITLV Press|year=1958|isbn=|pages=|page=47|chapter=}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|first=Gerardus Willebrordus Joannes|last=Drewes|coauthors=|editor=Gerardus Willebrordus Joannes Drewes|translate=|title=Hikajat Potjut Muhamat: An Achehnese Epic|publisher=The Hague : Martinus Nijhoff|year=1979|isbn=|pages=2-27|page=|chapter=}}</ref> * Kawôm Lhèe Reutôh, sukèe nyang teuka nibak reusam Mante keu ureueng neuduek aseuli di Acèh<ref name="GBDIA">Proyek Penelitian dan Pencatatan Kebudayaan Daerah (1977), ''[http://books.google.co.id/books?id=2M8iAAAAMAAJ&q=Suku+Mante&dq=Suku+Mante&hl=en&sa=X&ei=KniRU9LlLIWdugT-tIDwDQ&ved=0CDIQ6AEwAg Geografi budaya Daerah Istimewa Aceh]'', Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, hlm. 57. Diakses 6 Juni 2014.</ref>. * Kawôm Imeum Peuet, sukèe nyang teuka dari India tunong nyang meuagama Hindu. * Kawôm Tôk Batèe, sukèe nyang teuka dudoe lom dari meumacam bangsa [[Eurasia]], [[Asia Timu]] ngon [[Bansa Arab|Arab]]. * Kawôm Ja Sandang, sukèe nyang dari India nyang ka geumeumat bak [[agama Islam]]. == Tarèh awai == [[Beureukaih:Bukit Kerang in Aceh Tamiang, Aceh.jpg|jmpl|ki|Tamon saruek kreueng di Teumieng]] Hana that pasti jan phôn Acèh jeuet keu teumpat neuduek manosia. Meuhat tarèh awai teuka manosia u Acèh jeuet takalon nibak tanda-tanda nyang na meurumpok meupadum boh tanda. Na meurumpok peukakaih batèe (lagèe tanda manosia Tonkin) di Bukèt Panggôi ngon di Kandang (Acèh Barôh), meunan cit tanda nyang saban na meurumpok di dairah antara Kuta Binjè ngon Alue Ie Mirah (Acèh Timu)<ref name="kupper">Dr. H. Kupper (1930) "Palaeolithische warktuigen uit Atjèh, North Sumatra. K.N.A.G, 1930</ref>. Tanda nyang laén lom na meurumpok meupadum boh tamon saruek kreueng di pasi Teumieng, watèe tamon saruek kreueng nyan geukueh na meurumpok cit peukakaih jameun nyeng geupeugot nibak batèe. Bak seunurat nyang leubèh leungkap geukheun ureueng duek di Acèh nyan subagoe saboh kawôm manosia nyang peumeukléh droe u dairah pucôk Sagi XXII nyang geupeunan ureueng mante atawa manteue<ref name="Ja'kub">Teungku Isma'il Ja'kub "Atjeh Dalam Sedjarah"</ref><ref>Usman, Abdul Rani (2003), ''[http://books.google.co.id/books?ei=KniRU9LlLIWdugT-tIDwDQ&id=szBwAAAAMAAJ&dq=Suku+Mante&focus=searchwithinvolume&q=Mante Sejarah peradaban Aceh: suatu analisis interaksionis, integrasi, dan konflik]'', Yayasan Obor Indonesia, ISBN 978-979-461-428-0, hlm. 14. Diakses 6 Juni 2014.</ref>. Nan seureuta peukateuen ureueng mante di Acèh nyan saban that ngon ureueng mantra nyang hudép meuklèh cit lam glé Malaka. Van Langen sidroe ahli tarèh Beulanda jikheun Mantir atawa ureueng mantir<ref name="langen">"''De Inrichting van het Atjehsche Staatsbestuur onder het Sultanaat''", van langen, page. 381</ref> Snouck Hurgronje jikheun Mante<ref name="hurgronje">"''De Atjehers I''", Snouck Hurgronje, page 19</ref>. == Keurajeuën Lamuri == [[Beureukaih:Fort Kuta Lubok.jpg|jmpl|ki|Kuta Lubôk, saboh kuta keuneubah Keurajeuën Lamuri]] Bak peuneugah nyang teuka dari lua na meupadum boh nè geuseubôt keu bahih Acèh. Lam sarakata tarèh keurajeuen Liang ngon keurajeuen Sui<ref>Bei-shi which covers the period from A.D. 386 to 618, written by Li Yan-shou during the period A.D. 627-659</ref> di [[Cina]] na geuseubôt disinan bak keunira thôn 506 sampoe 581 Masehi na keurajeuen Poli nyang wilayah kuasa keurajeuen nyan ubé wilayah Acèh Rayek<ref>{{cite book|first=C. Guillot, Marie-France|last=Dupoizat|coauthors=|title=Histoire De Barus (Sumatra). Le Site De Lobu Tua. Vol. I: Etudes Et Documents|publisher=Association Archipel, MSH PARIS|year=1998|isbn=9782910513276|pages=|chapter=}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|first=John|last=Crawfurd, F.R.S.|coauthors=|title=History of the Indian Archipelago Vol 3|publisher=A. Constable and Co|year=1820|isbn=|pages='''154'''|chapter=}}</ref>. Meunan cit lam seunurat Jawa "Nāgarakṛtāgama" na nyang geukheun [[Keurajeuën Lamuri]]. Meunyoe nibak seunurat tarèh lam bahsa Arab geukheun Lamkrèk, Lam Urik, Rami, Ramni rab saban ngon seunurat laén lom nibak Cina nyang geukheun Lan Li, Lan-wuli atawa Lan Wo Li. Keurajeuen Lamuri nyan natom geupiyôh ngon geusurat lé [[Marco Polo]], sidroe ureueng bangsa Venesia nyang nibak thôn 1292 teungoh geujak dari Cina u Persia<ref>{{en}} {{cite book|first=|last=Marco Polo|coauthors=|editor=Sir Henry Yule|title=The book of Ser Marco Polo: concerning the kingdoms and marvels of the East, Vol. 2|publisher=Murray|year=1871|isbn=|page=|chapter=}}</ref><ref>{{Cite web |title=Paul Pelliot, ''Notes on Marco Polo: ouvrage posthume'', Paris: Imprimerie Nationale, 1959-1963 |url=http://www.polonews.info/documenti_originali/Tang%20-%20Yuan%20(907%20-%201368%20d.C.)/pelliot_notes_d.pdf |access-date=2023-09-20 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511103045/http://www.polonews.info/documenti_originali/Tang%20-%20Yuan%20%28907%20-%201368%20d.C.%29/pelliot_notes_d.pdf |dead-url=yes }}</ref>, bak seunurat Marco Polo nyan keurajeuen Lamuri jipeugah saboh keurajeuen nyang na lam peungarôh wangsa Syailendra nyang na di [[Keurajeuen Sriwijaya]], [[Palèmbang|Palembang]]. == Samudra Pasè == [[Beureukaih:Pasai.jpg|jmpl|Neuduek Samudra Pasè]] Keurajeuen Islam [[Keurajeuën Samudra Pasè]] ngon raja nyang keu phôn [[Malikusshaleh|Sôleutan Malik Al Saleh]] ngon geusambông teuma lé cuco neuh [[Malik Az Zahir]]<ref name=":0">Prof. Dr. Hamka (2016) "Sejarah Umat Islam" Jakarta : Gema Insani</ref>. Meuligoe Pasè geupeudong di gampông Beuringen, [[Samudra, Acèh Barôh|Samudra]] nibak uroe nyoe. Masa jaya keurajeuen Pasè nibak masa Sôleutan Malik Al Saleh ngon masa [[Malikah Nahrasiyah]]. Bhaih Keurajeuën Samudra Pasè na geusurat lam Rihlah ila l-Masyriq (Meujeunajah u Timu) keunarang [[Abu Abdullah ibn Batuthah|Ibnu Batuthah]] (1304–1368), sidroe ureueng [[Marôkô]] nyang na geusinggah di nanggroe Pasè bak thôn 1345. Keuneulheueh tarèh Keurajeuën Samudra Pasè jiprang lé [[Portugéh]] bak thôn 1521<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.id/books?id=R63ACQAAQBAJ&pg=PA822&lpg=PA822&dq=Samudera+Pasai+Empire&source=bl&ots=b9bZRle3ra&sig=ACfU3U29_BNU5pr8VozUNmXRr7bpkbtC8Q&hl=id&sa=X&ved=2ahUKEwjStsrs2vvpAhWbbysKHW9QDaEQ6AEwCnoECAkQAQ#v=onepage&q=Samudera%20Pasai%20Empire&f=false|title=World Monarchies and Dynasties|last=Middleton|first=John|date=2015-06-01|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-45158-7|language=en}}</ref>. === Masa keurajeuen Malik Al Saleh === [[Beureukaih:Makam Sultan Malik As-Shalih (Malikussaleh).jpg|jmpl|ki|Jirat Sôleutan Malik Al Saleh]] Sultan Malik al-Saleh jeuet keu raja lheueh neupuga Keurajeuën Samudra Pasè. Keurajeuen nyoe lam tarèh Islam ngon Nusantara jeuet keurajeuën Islam nyang phôn that na di [[Asia Teunggara]]<ref name="Hill">Hill, A. H., (1960), ''[[Hikayat Raja-raja Pasai]]'', Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, London. Library, MBRAS.</ref>. Geupuga nibak thôn 1267 M. Nan aseuli droeneuhnyan Meurah Silu, sidroe turônan nibak Sukee Imuem Peuet atawa saboh gla nyang meukeumat nibak turônan peuët droe Maharaja/Meurah meusyèdara nyang teuka dari nanggroë Mon Khmer (Champa). Kawôm Imeum Peuet nyan jeuet keu kawôm nyang peudong ubéna keurajeuën di Acèh seugolom Islam. Kawôm nyan lagée Maharaja Syahir Po-He-La nyang peudong [[Keurajeuën Peureulak]] di Acèh Timu, Syahir Tanwi nyang peudong [[Keurajeuën Jeumpa]] (Champa) di [[Peusangan, Bireuen|Peusangan]] (Bireuën), Syahir Poli (Pau-Ling) nyang peudong [[Keurajeuën Sama Indra]] di Pidië ngon Syahir Nuwi nyang peudong [[Keurajeuën Indra Purba]] di Banda Acèh ngon Acèh Rayek. Malik Al Saleh abéh umu nibak thôn 1297 M. Keu geulantoe nyang trang hana meusoe lom, meutapi nibak thôn 1345 neu ék keuh sidroe cuco nibak Sôleutan Malikussaleh nyang nan droenuehnyan Malik Al Zahir. Lam seunurat [[Hikayat raja-raja Pasè]], na geusurat bhaih keurajeuen Samudra Pasè nyoe jiprang lé teuntra Siam nibak masa keurajeuen Sôleutan Malik Al Nassar. Lam saboh seunurat geuseubôt teuntra Siam nyan hana meuhasé jiprang Pasè saweueb panglima prang teuntra siam nyan meuhasé geupeumaté lé Sultan Malik Al Mahmud<ref>Phillip L. Thomas (1978). Thai Involvement in Pasai. Journal of the Siam Society 1971-1980</ref>. === Puliték Samudra Pasè meulawan ngon Puliték Gajah Mada === [[Beureukaih:Cakra Donya.JPG|jmpl|Luncéng Cakra Dônya, hadiah Lakseumana Cheng Ho keu Sôleutan Pasè]] [[Gajah Mada]] nyang jiangkèe seubagoe ''patih'' atawa meuntroe di [[Keurajeuen Kahuripan]] di [[Jawa Timu]] bak thôn (1319-1321) lé raja [[Jayanagara]] dari keurajeuen [[Majapahit]]. Ngon nibak thôn 1331, meutamah pangkat Gajah Mada jeuet keu sidroe ''mahapatih'' (maha meuntroe) Majapahit nyang jiangkèe lé Putroe [[Tribhuwana Wijayatunggadewi]]. Nibak uroe jipeuraseumi Gajah Mada jeuet keu mahapatih Majapahit, na saboh sumpah nibak Gajah Mada nyang jikheun nan '''sumpah palapa'''. Meukeusud sumpah palapa nyan, di Gajah Mada nyan pantang jimakeuen sira seugohlom jih asé jipeutalô mandum keurajeuen nyang na diseulingka Pulowan Nusantara keu jipeutamong lam wilayah keurajeuen Majapahit. Nibak watèe nyan lam Hikayat raja-raja Pasè geusurat keuh bhaih jiprang Samudra Pasè lé angkatan prang Majapahit. Hasé nibak prang ngon Majapahit nyan na padum boh peuneugah, na nyang peugah Majapahit meuhasé jiprang Pasè, nibak saboh haba teuk geupeugah teuntra Pasé nyang meuhasé geupeumaté Gajah Mada di Pasi Teumieng nyang sampoe uroe nyoe geupeunan dairah mideuen prang nyan ngon nan Manyak Payét. Meubèk na salah, prang Pasè ngon Majapahit nyan na nibak thôn 1350 atawa 1361 meusigo ngon Majapahit jiprang jambi ngon Palembang<ref>John Norman Miksic, Goh Geok Yian. Ancient Southeast Asia. Taylor & Francis.h 500</ref>. == Keurajeuen Acèh == [[Beureukaih:Flag of Aceh Sultanate.svg|jmpl|Alam Peudeueng nyang jeuet keu alam neugara Acèh]] Keurajeuen Acèh na siblah rot barôh pulo [[Ruja|Sumatra]], ngon nang nanggroe na di Banda Acèh Darôssalam. Sôleutan [[Ali Mughayat Syah]] jeuet keu raja phôn nyang puga keurajeuen Acèh nibak uroe Aleuhad, 1 Jumadil awal thôn 913 [[Hijriyah|H]] atawa nibak uroe 8 buleuen sikureueng thôn 1507. Lam tarèh keurajeuen dari thôn 1496 sampoe thôn 1903, Acèh ka meuhasé geupeukeumang saboh peundédikan militè nyang gigéh, ngon sabé lam geujaga nanggroe beujeuôh nibak jijajah lé bangsa Eropa. Acèh jeuet keu saboh nanggroe nyang that hayeue lam bhaih diplomasi ngon dumna neugara nyang laén. === Masa Keurajeuen Sôleutan Iskandar Muda === [[Beureukaih:Sultanate_of_Aceh.png|jmpl|ki|Peuta luah wilayah Keurajeuen Acèh nibak masa jaya]] Acèh jeuet keu saboh neugara nyang that kaya ngon that makmu nibak masa puncak meujaya Keurajeuen Acèh. Lam peuneugah sidroe ureueng tamaong dari nanggroe Peuranci, nyang teuka u Acèh nibak masa jaya nyan (masa Keurajeuen Sôleutan Iskandar Muda), jepeugah Acèh nyan keurajeuen nyang that na luah trôh u pasi barat pulo Ruja di Minangkabau, keurajeun Acèh siblah rot timu trôh keudéh u Pirak, di seumeunanjông [[Malaysia]]. Masa nyan keubit Acèh jeuet keu neugara nyang na angkatan prang that gigéh ngon meucehu, jeuet keu bangsa nyang that teuga nibak bangsa-bangsa nyang na di tanoh ngon laôt Meulayu di [[Seulat Malaka]]. Sôleutan Iskandar Muda dudoe meujudô ngon sidroe putroe Raja Pahang, nyang geuturi nan putroe nyan seubagoe [[Putroe Phang]]. Meusebab rayek that gaséh Iskandar Muda keu Putroe Phang, ka geupuga saboh Gunongan nibak teungoh mideuen Khayali keu tanda gaséh droeneuhnyan keu Putroe. Meukeuseud nibak gunongan nyan keu ubat meucén ngon rihôn putroe keu nanggroe geuh nyang jeuôh di tanoh Malaya. Sampoe nibak uroe nyoe Gunongan ngon Mideuen Kahayali nyan manton na ngon jeuet takalon di [[Banda Acèh]]. === Masa prang ngon Portugéh === Nibak masa keuneuk meuakhé Keurajeuën Samudra Pasè, di Seumeunanjông Meulayu ka geupuga [[Keurajeuën Malaka]], saboh keurajeuën Islam nyang geupeudong lé [[Parameswara]] nyang geutamong agama Islam ngon geutuka nan jeuet keu Iskandar Syah. Keurajeuën Islam di Malaka teudong ngon makmu sampoe thôn 1511 bak watèe nyan teuka Portugéh ngon ka jipeutalô angkatan prang Malaka. Meunan Malaka ka rhôt lam kuasa Portugéh, dari Acèh hana reuda meusambông lam padum droe Sôleutan sabé-sabé geujak prang Portugéh nyan nibak tanoh Malaka. Ngon ubéna beunalah prang dari blah Portugéh u Acèh jeuet geupeutalô cit lé militè Acèh. Deungon ôseuha Acèh lam prang Portugéh jeuet keu saboh kri meuhat Portugéh nyan hanjeuet beurangkaho lé keu dijak prang ubéna nanggroe merdeka nyang laén di Asia Teunggara. == Meuhubôngan ngon Eropa == === Inggréh === Nibak abad keu-16, lé Ratu Inggréh, Elizabeth I, ka jikirém utôsan nyang nanjih Sir James Lancester u keurajeuën Acèh nyang lé utôsan nyan jikirém siôn surat ukeue Sôleutan Acèh. Meusajan ngon surat nyan utôsan Inggréh jiba cit meumacam hadiah nyang that meuhai yumjih. Meukeusud ratu Inggréh lam surat ngon hadiah nyan keuneuk peukong hubôngan dagang ngon keurajeuën Acèh. Lé sultan bak masa nyan ka geupeusampoe beunalah surat nyan siôn surat nyang geusurat nibak keureutaih nyang paléng hayeue, geusurat lam bahsa nyang that ceudaih ngon daweuet nibak meuh. Geujôk beunalah hadiah cit keu Ratu Inggréh, na lam hadiah nibak Sôleutan Acèh keu ratu Inggréh sipasang gleueng jaroe nyang geupeugot nibak batèe rubi. Keu Sir James lé Sôleutan ka geubri gla seubagoe "Ureueng Kaya Putéh". Meunan keuh reusam bangsa Acèh nibak geupeumulia jamèe teuka, ngon reusam nibak geumeuget hubôngon ngon nanggroe lua. === Beulanda === [[File:Maurits ontvangt de afgezanten van de sultan van Atjeh, 1602 Maurits ontvangt de afgezanten van den sultan van Achem op Sumatra (titel op object), RP-P-OB-73.729 (cropped).jpg|jmpl|300px|Abdul Hamid, antôsan Acèh u nanggroe Holanda lam thôn 1602]] Laén nibak Inggréh, Pangiran Maurits dari [[Beulanda]] natom cit meukirém surat keu meukeusud meulakèe bantu nibak keurajeuën Acèh. Sôleutan Acèh ngon niet nyang teupat, ka neukirém keuh saboh utôsan u nanggroe Beulanda. [[Tuanku Abdul Hamid]] jeuet keu ulèe kawan utôsan dari Acèh nyang geukirém lé Sôleutan Acèh u Beulanda. Lam masa keumunjôn nyan Tuanku Abdul Hamid ka sakét sampoe abéh umu di Beulanda. Lé pangiran Beulanda ka jipeuna saboh keurija seumiyub utôsan Acéh ngon saboh acara raseumi neugara Beulanda. Ngon seubab nibak masa nyan di Beulanda hana nyang meuphôm keu reusam seumiyub ureueng Islam, meuhat Tuanku Abdul Hamid ka jiseumiyub deungon reusam Nasrani nibak saboh leuen [[geurija]]. Nibak jirat Tuanku jinoe ka jipeudong saboh batèe jirat nyang jipeuraseumi lé Pangiran Bernhard lakoe Putroe Juliana atawa ayah nibak Putroe Beatrix. === Peurancih === [[Peurancih]] jeuet keu neugara Eropa laén nyang na meukirém utôsan raseumi u Acèh. Utôsan raja Peurancih nyan na jiba saboh ceureumèn nyang meuhai meukeusud seubagoe hadiah keu sôleutan Acèh. Sayang that ceureumèn nyan ka beukaih bak jiba, meuhat cit saboh cumèh nibak ceureumèn nyan nyang trôh jiba ukeue Sôleutan. === Turki Utsmani === Nibak masa Iskandar Muda, lé Sôleutan Acèh neukirém utôsan meukeusud meujak meuhadap ngon Sultan Utsmaniyah nyang na di [[Istanbul]]. Meuseubab meusigo trôh utôsan Acèh di Istanbul, sultan Utsmani teungoh sakét, trép keuh masa utôsan Acèh ka meukeumat di banda Istanbul. Lada nyang neuba seubagoe hadiah nibak sôleutan Acèh nyang geumeukeusud peusampoe ukeue sultan Utsmani ka geupeubloe bacut-bacut sampoe nyang natinggai cit sicupak teuk. Bah that meunan lé Sultan Utsmani ka neubalah hadiah lada sicupak nyan ngon neukirém u Acèh saboh meuriam, na padum droe utôh ngon teuntra nyang hayeue lam bhaih eleumèe prang keu bantu keurajeuën Acèh bak muprang lawan Portugéh. Meuriam nyan sampoe uroe nyoe geuthèe nan seubagoe meuriam lada sicupak, keu geuingat sijarah nyang that phét nibak masa meujak peugot hubôngon ngon Turki Utsmani. Nibak thôn 1565 lé Sultan Sulaiman dari Turki ka neukirém cit 15 boh kapai teuntra nyang leungkap ngon mumacam meuriam keu beunantu keurajeuen Islam di Acèh nibak lawan Portugéh nyang keuneuk jajah ubéna keurajeuen Islam nyang na di Asia Teunggara. Angkatan prang Turki Utsmani yôh nyan geupimpin lé Lakseumana Kurtoğlu Hızır Reis. == Masa prang ngon peunjajah == [[Beureukaih:Luís Monteiro Coutinho battling an Acehnese Captain.jpg|jmpl|Geunamba sidroe bangsa Portugéh lam prang Acèh thôn 1588]] Ureueng Acèh seugohlom teudong keurajeuĕn Acèh Darôssalam, hana meubileueng go ka neumeuprang ngon peunjajah nyang teuka dari lua. Keurajeuen Pasè phôn that geumeuprang lawan Majapahit nyang teuka dari Jawa keuneuk jajah keurajeuen Pasé, keudua lawan keurajeuën Siam nyang teuka dari [[Thailand]] jinoe, lheueh nyan teuma geumeuprang lom ngon Portugéh sampoe nibak masa meuakhé keurajeuën. Keurajeuën Lamuri meunan cit, phôn that geumeuprang lawan ngon keurajeuën Cola dari India, nyang keuneulheuh geumeuprang ngon Portugéh nyang keuneuk kauasa Seulat Malaka. Meunan ka teudong keurajeuën Acèh hantom teudôh cit nibak neumeuprang lawan bangsa [[Prang Acèh - Portugéh|Portugéh]] di Acèh atawa di Seumeunanjông Meulayu. Keuneulheueh that Acèh geumeuprang meuplôh thôn bak geulawan Beulanda nyang keuneuk jipeutamong Acèh lam kuasajih di [[Hindia Beulanda]], sampoe ngon prang keuneulheueh nyan ka runtôh keurajeuen Acèh nyan ngon hana meubeudoh lé sampoe 'an uroe nyoe. == Referensi == {{reflist}} [[Kawan:Tarèh Acèh]] [[Kawan:Tarèh]] efzmbnadiruwx7v5qzp0087zxswwkn5 Abdullah Abdul Kadir Munsyi 0 31684 158271 148289 2026-06-18T12:28:33Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|2 */ 158271 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:AbdullahbinAbdulKadir-HikayatAbdullah-1849.jpg|jmpl|Saboh mieng nibak ''Hikayat Abdullah'' lam seunurat jawoe keuneubah Pustaka Nasional Singapura]] '''Abdullah Abdul Kadir Munsyi''' atawa leubèh geuturi seubagoe '''Abdullah Munsyi''' (1796-1854) sidroe pujangga Meulayu nyang lahé di [[Meulaka]]. Gobnyan jeuet keu pujangga chik bangsa Meulayu nyang sampoe uroe nyoe teutap geuingat seubagoe ureueng chik sasteura Meulayu modern. Gobnyan geugla nan "[[Munsyi|Munshi]]" meuseubab ngon sifeuet aréh seureuta bijaksana nyang jeuet keu peurangui gobnyan, nan nyan lam [[Bahsa Parsi|basa Persia]] nyang makna jih gurèe. Lam seunurat J.T Thomson, sidroe bansa Inggréh nyang hudép saboh masa ngon Abdullah Munsyi jipeugah rupa gobnyan hana rupa lagèe ureueng Meulayu. Leubèh hi ureueng Tamil nyang teuka dari India Seulatan. Gobnyan geumeungui peukayan nyang kayém jingui lé ureueng Tamil Meulaka, siluweue Acèh, bajèe meucitak, ija krông curak kotak, kupiah peuet sagoe ngon geusôk silop. Seumangat gobnyan lagèe bangsa Arab, leumoh leumbôt lagèe ureueng Hindu, meuhat budi bahsa gobnyan cit budi [[bahsa Meulayu]]. Gobnyan abéh umu di [[Meukah|Mekah]] bak watèe geujak peubuet ibadah haji bak thôn 1854. [[Kawan:Ureueng meucaé]] rkx16bdxn588j5ykl1q777c3e3hkwbd Basa Betawi 0 32412 158282 151042 2026-06-18T12:42:14Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */ 158282 wikitext text/x-wiki {{Infobox Language | name = Betawi | nativename = ''basè Betawi, basa Betawi'' | states = [[Indonesia]] | familycolor = Creole | fam1 = Kreol Meulayu | dia1 = Bekasi | dia2 = Cikarang | dia3 = Depok | dia4 = Parung | dia5 = Serpong | dia6 = Tangerang | iso3 = bew | glotto = beta1252 | glottorefname = Betawi }} '''Betawi''' (Basè Betawi) nakeuh basa kreol Meulayu. Bahsa siuroe-uroe di [[Jakarta]] Indônèsia, saboh beuntuk vernakular [[Basa Indônèsia|bahsa Indônèsia]] nyang ka meusipreuëk nibak Jakarta u da'irah-da'irah nyang luwah di Jawa ngon geugantoë dialèk-dialèk Meulayu nyang ka na, meu-ukheue nibak bahsa Meulayu Betawi. Meunurôt [[Uri Tadmor]], hana bataih nyang jeulaih nyang peubida bahsa siuroe-uroe Jakarta ngon bahsa Meulayu Betawi.<ref>{{Citation |last=Kozok |first=Uli |title=Indonesian Native Speakers – Myth and Reality |url=https://indonesian-online.com/wp-content/uploads/2016/08/Native-Speakers.pdf |page=15 |year=2016}}</ref> == Asai seunurat == {{Reflist}} [[Kawan:Bahsa di Indônèsia]] dci597hxsjefexwyp472f38h9i0geu3 Anime 0 33420 158272 157407 2026-06-18T12:28:56Z Maruko 2026a 33659 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 158272 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Manga_school_boy.png|jmpl|514x514px|Gaya gamba anime]] '''Anime{{efn|Kayém jih geubaca hana resmi seubagoe 'animé'}}''' nakeuh animasi [[Jeupang]] nyang geupeugèt ngon jaroe atawa ngon teknologi komputer. Kata 'anime' nakeuh singkatan dari kata [[Basa Inggréh|Inggréh]] 'animation', nyang meumakna banmandum jeunèh animasi. Di luwa Jeupang, istilah nyan geunguy khusuih keu geutunyok bak animasi peu mantong nyang geupeuhasé di Jeupang. Bah pih meunan, nyan hana meuhareutoe hana mungkin na anime nyang geupeuhasé di luwa Jeupang. Na padum-padum droe ahli nyang peugah bahwa anime nakeuh saboh beuntuk orientalism nyang barô. Anime phôn nyang meuteumeung popularitas luwah nakeuh [[Astro Boy]] karya Osamu Tezuka bak thôn 1963. Jinoenyoe, anime ka meukeumang that jioh meunyo tabandéng ngon anime jameun dilèe, deungon grafis nyang leubèh jroh ngon alur calitra nyang that menarik. Ureuëng di Jeupang, dari aneuk miët sampoë ureuëng chik, that galak nonton anime ngon baca manga. Awak nyan geuanggap anime nyan ka jeuët keu saboh bagi dari udép siuroë-uroë. Hai nyoë ka jipeujeuët padum-padum boh saluran televisi kabel jeuët keu meugah kareuna program animasi jih, lagèë Cartoon Network ngon Nickelodeon, nyang jipeukia kartun-kartun jih u luwa nanggroë. Jinoë, anime ka jeuët keu bisnis nyang that meuhasé keu ladôm ureuëng, ngon na cit ramèe ureuëng nyang jipeuguna hai nyoë keu keuntôngan droëjih. Ureuëng nyang peugèt anime geukheun animator. Animator geukeurija lam saboh studio keu geupeuhasé anime. Lam studio nyan, padum-padum droë animator geukeurija sama keu geupeuhasé anime nyang meukualitas manyang. Teuma, sayang that gaji animator nyan leubèh miyub meunyo tabandéng ngon keurija kreueh nyang ka geupeubuët. Nyan keuh nyang peugèt animator hana that meunapsu keu geukeurija seucara profesional. Awaknyan geurasa gaji nyang geubri hana seupadan ngon useuha nyang ka geubri. Ureuëng animator nyan kayém geukheun cit 'seniman bayang-bayang'. Nyan sabab jih awaknyan geukeurija lagèe seniman nyang geu-useuha keu geupeuleumah elemen-elemen calitra ngon kualitas intrinsikjih. Awak nyang bajak cit jipeususah animator keu jicok manfa'at seupunoh jih nibak keureuja kreueh awaknyan, bah pih na haba angèn bahwa na padum-padum droe produser anime nyang jiseubarkan karya awaknyan di luwa jalur resmi deungon tujuan mangat karya awaknyan leubeh meugah. Na ladôm ureuëng jak u Jeupang keu meurunoe cara peugöt anime, sabab awaknyan ka teutarék até lheueh geukalon meubagoe seri anime nyang ka meuhambo u ban sigom donya. Na cit nyang peugöt karya nyang saban atawa malah jitiplak ciri khas anime, lagèe Korea Seulatan ngon padum-padum boh nanggroe Asia la'én. Teknologi grafis komputer ngon kemajuan la'én ka jipeumudah keu jipeuhasé anime jinoe; seubab nyan, na ladôm ureueng nyang pike kualitas seni jih leubèh meuyub nibak anime jameun dilee. Teuma, patôt geuingat bahwa tampilan visual jih jinoe leubèh mangat bak mata ngon leubèh mudah geupaham, saweueb proporsi jih leubèh teupat ngon wareuna jih leubèh trang, apalagi ka na teknologi definisi manyang. == Definisi ngon cara peugunaan == Anime nakeuh saboh beuntuk seni, tapi kayém that jipeusalah anggap seubagoe saboh genre.{{sfn|Poitras|2000|p=7}} Lam [[bahsa Jeupang]], kata 'anime' nyan meumakna animasi dari ban sigom donya.<ref name="japanese">{{cite web|url=http://www.bellaonline.com/articles/art4260.asp|title=What is Anime?|publisher=Bellaonline|accessdate=28 Oktober 2007|work=Lesley Aeschliman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071107150423/http://www.bellaonline.com/articles/art4260.asp|archivedate=7 November 2007|deadurl=no}}</ref><ref name="japanese2">{{cite web|url=http://www.bellaonline.com/articles/art4260.asp|title=What is Anime?|publisher=Bellaonline|accessdate=28 Oktober 2007|work=Lesley Aeschliman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071107150423/http://www.bellaonline.com/articles/art4260.asp|archivedate=7 November 2007|deadurl=no}}</ref> Teuma, lam bahsa Inggréh, 'anime' (/ˈænəˌmeɪ/) meumakna 'animasi gaya Jeupang' atawa 'animasi nyang jipeuhasé di Jeupang'. Kata 'anime' geutuléh ngön lhèe aksara katakana a, ni, me (アニメ), nyang nakeuh kata pinjaman dari bahsa Inggréh 'animation' dan geubaca 'anime-shon'.<ref name="anna">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/lexicon.php?id=45|title=Anime News Network Lexicon - Anime|accessdate=22 April 2013}}</ref> == Neukalön cit ==   * Istilah istilah anime ngon manga . * Ikonografi manga – Gambaran ngon simbol-simbol lam manga . * Daftar anime * Omake * OVA * Manga * Cosplay * Hentai * Henshin * Ecchi * Otaku * Drama * [[J-Music|J-Musik]] * Tokusatsu * Galge * Kartun * Yaoi * Yuri * Shonen * Shojo * Waifu * [[Husbando|Lakow]] * [[Arc|Busur]] * Doujinshi * Seniman manga == Catatan == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Rujokan == === Rujukan === {{Reflist}} === Bacaan nyang meukaet === *   *   * John, Brown (2018). [https://animeyolo.com/ Anime Yolo]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Los Angels. ISBN 978-1-698758032 rrv65npfn305pskqo8yt11otuy7u2uh