Википедие adywiki https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D0%B1%D0%B3%D1%8A%D0%BE_%D1%88%D1%8A%D1%85%D1%8C%D0%B0%D3%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Медиа Special Talk User User talk Википедие Википедием и тегущыӀэн File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4264 17065 14703 2026-05-15T00:06:07Z InternetArchiveBot 4963 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 17065 wikitext text/x-wiki {| class="infobox geography vcard" style="width:23em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:1.25em; white-space:nowrap" |Кангаль |- | colspan="2" class="infobox-subheader background-color:#cddeff; font-weight:bold; text-align:center" style="background-color:#cddeff; font-weight:bold; text-align:center" |'''Район''' |- class="mergedtoprow" ! scope="row" class="infobox-label" |'''Къэрал''' | class="infobox-data" |[[Тыркуе]] |- class="mergedrow" ! scope="row" class="infobox-label" |'''Къалэ''' | class="infobox-data" |[[Сивас]] |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" style="text-align:left" | '''Администрациер''' |- class="mergedrow" ! scope="row" class="infobox-label" |'''Районым Тхьэмат''' | class="infobox-data" |Sinan Aşcı<ref><cite class="kaynak web">[http://www.kangal.gov.tr/ "Arşivlenmiş kopya"]. 13 Ocak 2016 tarihinde kaynağından [https://web.archive.org/web/20160113201752/http://www.kangal.gov.tr/ arşivlendi]<span class="reference-accessdate">. Erişim tarihi: 20 Eylül 2015</span>.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=unknown&rft.btitle=Ar%C5%9Fivlenmi%C5%9F+kopya&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.kangal.gov.tr%2F&rfr_id=info%3Asid%2Ftr.wikipedia.org%3AKangal"><span style="display:none;">&nbsp;</span></span></ref> |- class="mergedrow" ! scope="row" class="infobox-label" |'''Муниципальнэ''' | class="infobox-data" |Ahmet Kürşad Apaydın ([[:tr:BBP|BBP]]) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" style="text-align:left" |'''Зэбгъунат1эу пщын''' |- class="mergedrow" ! scope="row" class="infobox-label" |'''ЗэкӀэ''' | class="infobox-data" |3342 km² |- class="mergedtoprow" ! scope="row" class="infobox-label" |'''Лъэгагъэ''' | class="infobox-data" |1540 m |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" style="text-align:left" |'''Районым ис цӀыфхэм зэкӀэ (2018)''' |- class="mergedrow" ! scope="row" class="infobox-label" |'''ЗэкӀэ''' | class="infobox-data" |21,669 |- class="mergedtoprow" ! scope="row" class="infobox-label" |'''Сыхьатэр''' | class="infobox-data" |[[:tr:UTC+03.00|UTC+03.00]] ([[:tr:Türkiye_Saati|TSİ]]) |- class="mergedrow" ! scope="row" class="infobox-label" |'''Къалэм и Плакат Нэшъанэр''' | class="infobox-data" |58 |} '''Кангаль''', [[Сивас]] къалэм и район. == Тарихъ == == Нэмык1 == * [http://www.kangal.gov.tr/ Kangal Kaymakamlığı] * [https://web.archive.org/web/20200217000451/http://sivas.csb.gov.tr/6--kangal-ilcesi-kaklim-koyu-balikli-kaplica-i-4782 Kangal ilçesi] * [https://web.archive.org/web/20230404171817/https://docplayer.biz.tr/195619757-.html Sivas İli Yüzey Araştırmaları] == Тхылъхэр == # [https://web.archive.org/web/20210629175444/http://www.sivas.gov.tr/kangal-balikli-kaplica Тхылъхэр] # [[iarchive:sivas-efsaneleri_202204|Тхылъхэр]] # [[iarchive:sivas-efsaneleri_202204|Тхылъхэр]] [[Category:Район]] 9ytwouy9c55c02q1mj1hzcektahg0p1 0 5841 17064 17062 2026-05-14T23:59:41Z InternetArchiveBot 4963 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 17064 wikitext text/x-wiki '''Америкэ Адыгэхэр''' (Адыгэ Американхэр) — [[Америкэ Штат Зэхэтхэр|Америкэ Штат Зэхэтхэм]] ис [[Адыгэхэр|адыгэхэр]] арых. Ахэр нахьыбэм [[Ню-Йорк (штат)|Ню-Йорк]], [[Калифорние]] ыкIи [[Ню-Джерси]] штатхэм ащыпсэух, япчъагъэр 8,000<ref>Abazova, Marita Muchamedovna. 2014. Recʹ kabardino-čerkesskoj diaspory v Turcii. Nalʹcǐk: Izdat. Otdel KBIGI RAN. ISBN 978-5-91766-082-0.</ref> ыкIи 15,000 азыфагу итэу алъытэ.<ref name=":12">Akkieva, Svetlana I.; Dzamikhov, Kasbolat F. 2018. ON THE CHARACTERIZATION OF THE CIRCASSIAN DIASPORA (ON MATERIALS OF THE RUSSIAN CAUCASIAN STUDIES). Karadeniz Araştırmaları Dergisi, vol. 1, issue 57, pp. 79–101. URL: https://arastirmax.com/en/publication/karadeniz-arastirmalari-dergisi/1/57/79-101-characterization-circassian-diaspora-materials-russian-caucasian-studies/arid/e8a74279-7374-468a-92e2-b004e85ac102</ref> Америкэ адыгэ чылэ анахь инэу зэхэтыр [[Ню-Джерси]] штатым ит [[Пассеик (район)|Пассеик]] ыкIи [[Берген (район)|Берген]] районхэм ащыпсэух.<ref name=":6">Dweik, Bader S.; Omar, Rana M. June 2016. Preserving the Circassian Cultural Heritage in America. International Journal of Language and Linguistics, vol. 3, issue 2.</ref><ref name=":7">Omar, Rana M. January 2015. The Linguistic and Cultural Situation in a Multilingual Circassian Community in New Jersey/ U.S.A. Master's thesis, Middle East University, Amman, Jordan.</ref> Америкэ адыгэхэм я Хасэ шъхьаIэу, "Адыгэ Хасэ" (Circassian Benevolent Association), Ню-Джерси штатым дэт.<ref>Juneau, Jen. Daphne Oz Shares Her Hearty 'Go-To Breakfast' — and the 'Only Rule at Mealtime' for Her Kids. People. URL: https://people.com/food/daphne-oz-go-to-breakfast-getting-her-kids-involved-in-kitchen-diet-balance-exclusive/</ref> Канадами адыгэ чылэ щыIэ. == Шэн-хабзэр == Америкэ Штат Зэготхэм ис адыгэхэр шэн-хабзэ зэпхыгъитIу яI, Америкэ культурэм хэтхэми, адыгэ лъэпкъ шэн-хабзэхэр агъэунэфых.<ref name=":6" /> Америкэм ис адыгэхэм ялъэпкъ шIэжь игупчэр [[Адыгэ Хабзэ]]р ары.<ref name=":6" /><ref name=":7" /> Чылэр бзэ пчъагъэкIэ мэгущыIэ: адыгабзэ, инджылызыбзэ ыкIи арабэбзэ.<ref name=":7" /> [[Адыгэ шхынхэр]] лIэужьхэм азыфагу агъэфедэрэ культурэ Iоф шъхьаIэу щыт. Анахь цIэрыIо шхынхэм ащыщхэр [[Хьэлыжъо|Хьэлыжъор]] ыкIи Шыпс-Пӏастэр арых.<ref name=":6" /><ref name=":7" /> Лъэпкъ Iуатэхэмрэ къашъохэмрэ адыгэхэр нэмыкI лъэпкъхэм къазыхэзыгъэщырэ Iоф шъхьаIэу алъытэ. Хабзэ къашъохэу ''Къафэ'', ''Удж'' ыкIи ''Ислъамей'' джэгухэмрэ культурэ зэхахьэхэмрэ ащырагъэкIокIых. Чылэм «Нарт» къашъо кууп (ансамбль) яI ([[Нартхэр|Нартхэм япшысэхэм]] ацIэкIэ зэхащагъэ). Хабзэ Iэмэ-псымэхэу ''Пшынэ'' фэдэхэр агъэфедых.<ref name=":7" /> Чылэр экономикэмрэ социал IофхэмрэкIэ зэфэшъхьафэу щыт, ащ хэтхэр медицинам, еджэныгъэм, хьыкумэт IофшIэным (къэрал къулыкъум), полицием ыкIи дзэм ахэтых, джащ фэдэу шхын ыкIи унэшIын сатухэр яIэх.<ref name=":7" /> 2010-рэ илъэсым Ню-Джерси и Губернатор чылэм щытхъу къафишIыгъ бзэджэшIагъэхэм, наркотикхэм ыкIи сэнэшъхъохэм зэрапэчыжьэм пае.<ref name=":7" /> Чылэм мафэ лъапIэ пчъагъэхэр агъэмэфэкIых: Сентябрэм — Адыгэ Мафэр; ЖъоныгъуакIэм и 21-м — [[Адыгэ шIэжь мафэ|Адыгэ ШIэжь Мафэр]] (Адыгэ ЛъэпкъыгъэкIодыр гъэкIэжьыгъэным пае); Рэмэзэн бирэм (Ид аль-Фитр) ыкIи [[Къурмэн мафэ]] (Бирам, Ид аль-Адха); [[Разговение|Тхъэгъэ мафэр]] (Thanksgiving) ыкIи [[Америкэм и Шъхьафитыныгъэ Мафэ]] (4th of July).<ref name=":6" /> == Тарихъыр == «Америкэ адыгэхэр» зыфиIорэм Америкэм къэкощыгъэ адыгэхэр ыкIи Америкэм къыщалъфыгъэ ахэм яунэкъощхэр хиубытэх. Америкэм ис адыгэ пстэуми ялIэужьхэр [[Адыгэ Хэку]]м къыщыублэх. Аущтэу щытми, хэгъэгу зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэ къэкощыгъэ пчъагъэхэр щыIэх. Америкэм ис адыгэхэм ащыщхэр [[Тыркуе|Тыркуем]], [[Иордание|Иорданием]], [[Шам|Шамым]] (Сирием) ыкIи [[Урысые|Урысыем]] къарыкIыгъэх.<ref name=":5">ТIэшъу, Светлан. 2021-07-01. Адыгэм идунай. Америкэр. Jineps Gazetesi. URL: https://jinepsgazetesi.com/2021/07/%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%8D%D0%BC-%D0%B8%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D1%8D%D1%80/</ref> Америкэ адыгэ чылэ анахь иныр Ню-Джерсим щыщ адыгэхэр арых, ащ ужым Калифорнием щыщ адыгэхэр къыкIэлъыкIох.<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":5" /> === Осман адыгэхэр Америкэм зэрэкъакIуагъэхэр === 1864-рэ илъэсым [[Урыс-Адыгэ Зао]]р ухыгъэ хъун ипэкIэ, Адыгэ ЛъэпкъыгъэкIодым къелыгъэ цIыфхэм ягъэкощын (депортацие) рагъэжьагъ.<ref>JT. May 21, 2017. 8-year-old Jordanian Emanne Beasha wins Arabs Got Talent. [[The Jordan Times]]. URL: http://www.jordantimes.com/news/local/8-year-old-jordanian-emanne-beasha-wins-arabs-got-talent</ref> Урыс хьыкумэтым (правительствэм) иархив тхылъхэри къызэралъытэрэмкIэ, мы Iофым иуахътэ адыгэ лъэпкъым и 95–97% хэкIодагъэу алъытэ.<ref name="ReferenceA">Walter. 9 April 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press, p. 132. ISBN 978-0-8135-6069-4. "If we assume that Berzhe’s middle figure of 50,000 was close to the number who survived to settle in the lowlands, then between 95 percent and 97 percent of all Circassians were killed outright, died during Evdokimov’s campaign, or were deported."</ref><ref name="Sarah A.S. Isla Rosser-Owen 1867 Page 16">Sarah A.S. Isla Rosser-Owen. The First 'Circassian Exodus' to the Ottoman Empire (1858–1867), and the Ottoman Response, Based on the Accounts of Contemporary British Observers, p. 16. "with one estimate showing that the indigenous population of the entire north-western Caucasus was reduced by a massive 94 percent"</ref><ref name="Ellen Barry">Barry, Ellen. 20 May 2011. Georgia Says Russia Committed Genocide in 19th Century. The New York Times. URL: https://www.nytimes.com/2011/05/21/world/europe/21georgia.html</ref><ref name="Reuters">22 May 2009. 145th Anniversary of the Circassian Genocide and the Sochi Olympics Issue. Reuters. URL: https://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS104971+22-May-2009+PRN20090522</ref> Къэкощыгъэ цIыфхэр нахьыбэмкIэ [[Осман Империе]]м щытIысыгъэх.<ref name=":3">Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press, back cover. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> 1820-рэ илъэсымрэ 1920-рэ илъэсымрэ азыфагу, Осман къэкощыныгъэм итолкъын инхэр Америкэ Штат Зэхэтхэм къакIонэу рагъэжьагъ. Нэбгырэ мин 300 фэдиз цIыф Осман Империем къикIи Америкэ Штат Зэхэтхэм къэкощыгъ. Мы къэкощыгъэхэр чыристэн хэгъэгум къызэращамыдэщтым ыкIи зэхэгъэж (дискриминацие) къызэрапашIыщтым щынэщтыгъэх. Ащ къыхэкIыкIэ, зэхэгъэжыр ахэмыфэным пае Ислъам диныр зэрахьэрэр (такъийэ) агъэшъуэфыгъ. Осман мыслъымэныбэхэм зэхэгъэжым зыщаухъумэным пае "Эрмэлхэу" зыкъагъэпщынэу хъугъэх. 20-рэ лIэшIэгъум иублэпIэм, Осман Империем къикIыгъэ адыгэ къэкощыгъэхэр зэрызэу Америкэ Штат Зэхэтхэм къащыхэушъхьафыкIынэу рагъэжьагъ.<ref name=":4">Abazov, A. Kh. (ed.). 2022. Adygi: adygeĭt︠s︡y, kabardint︠s︡y, cherkesy, shapsugi. Moskva: Nauka. ISBN 978-5-02-040924-8.</ref> [[File:BRISTOL, MARK. REAR ADMIRAL, U.S.N. LCCN2016865533.jpg|thumb|upright=0.73|Адмирал Бристол]] === "Къэкощыгъэжъхэр" === Апэрэ "толкъыныр" адыгэ [[Фыжь къэкощыгъэхэмкIэ]] зэхэтыгъ.<ref name=":4"/><ref name=":1">Kushkhabiev, Anzor. 2013. Problemy repatriat︠s︡ii zarubezhnykh cherkesov: istorii︠a︡, politika, sot︠s︡ialʹnai︠a︡ praktika. Nalʹchik: Izdatelʹstvo KBNT︠S︡ RAN. ISBN 978-5-901497-72-2</ref><ref name=":7"/> "Къэкощыгъэжъхэр" аIоу зэджагъэхэ адыгэхэм [[Урыс Ривэлуце]] ужым псынкIэу Кавказым ит яХэку къабгынагъ. Ахэм ащыщыбэр динлэжьхэу е лъэпкъышъхьэхэу (аристократхэу) КIэминизмым щыпхъуатэщтыгъэх. Ахэр ЦIэмэз (Новороссийскэ) къикIыхи къухьэкIэ ежьагъэх. 1919-рэ илъэсым Истанбыл къынэсыгъэх ыкIи илъэситIурэ ныкъорэ фэдизрэ ащ щыпсэугъэх. Апэрэ Дунай Заом ужым Зэгуэт Дзэхэм [[Тыркуе зэраубытыгъэм]] къыхэкIыкIэ, а уахътэм япсэукIэ лъэшэу къиныгъэ. Адыгэ бзылъфыгъэу Фатимэ Хьаным аIоу ащ къащышIэрэм ахэм дэIэпыкъугъ.<ref name=":0">Natho, Kadir I. 3 December 2009. Circassian History. ISBN 978-1-4653-1699-8. URL: https://play.google.com/books/reader?id=eE2pDLgibVoC&pg=GBS.PA518_229&hl=en_US</ref> Фатимэ Хьаным Тыркуем икъулыкъушIэ лIышъхьэхэм зэпхыныгъэ адишIын амал къигъотыгъ ыкIи псэупIэ зимыIэ къэкощыгъэхэм чIыпIэ аратынэу аригъэдагъэх. Ащ къыхэкIыкIэ, Осман Пачъыхьэм (СулътIаным) пкъыгъо зэрымыт игъэмафэ унэхэм ащыщэу, псынкIэу "Адыгэ Унэ" зэджагъэр, адыгэ къэкощыгъэхэм аритыгъ.<ref name=":0" /> Мы унэм къызеплъыхьэм, [[Mark Lambert Bristol|Адмирал Бристол]] адыгэхэм ящытыкIэ лъэшэу гукагъо къыфишIыгъ; ар АШЗ-м ихьыкумэт (иправительствэ) зэпхыныгъэ дишIыгъ ыкIи адыгэхэр Америкэм къарагъэблэгъэнхэу лъэIугъ.<ref name=":2">Кумахов, Мухадин Абубекирович. 2006. Адыгская (черкесская) энциклопедия. Фонд Им. Б.Х. Акбашева. ISBN 978-5-9900337-1-9. URL: https://books.google.com.tr/books/about/%D0%90%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D.html?id=UIXbNAAACAAJ&redir_esc=y</ref> Фатимэ Хьаным псынкIэу шъэху зэхахьэ зэхищагъ ыкIи Къэрал Къулыкъум (State Department) адыгэ къэкощыгъэхэр пстэури Америкэ Штат Зэхэтхэм къаштэнэу зэрадалъытагъэр къыIуагъ. Аущтэу щытми, зэдэгущыIэгъу кIыхьэм ужым, нахьыбэм мы къэтыныр къамыштэу, мыслъымэн Тыркуем къэнэнхэу унашъо ашIыгъ. Адыгэ унагъо заулэ закъоу къэзыштагъэр ыкIи Америкэ Штат Зэхэтхэм къэкощынэу унашъо зышIыгъэр. Ахэр Америкэм 1923-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ и 1-м къынэсыгъэх.<ref name=":0" /> 1930-рэ илъэсхэм, Тыркуем, Шамым (Сирием) ыкIи Трансиорданием къарыкIыгъэ адыгэ унагъохэр ыкIи цIыфхэр АШЗ-м къэкощыгъэх.<ref name=":4"/><ref name=":1" /> === ЯтIонэрэ Дунай Заом къыхэкIыгъэ къэкощыныгъэхэр === [[File:Osijek jutro promenada Srpanj-2010.tif|thumb|Драва псыхъор]]Адыгэхэмрэ нэмыкI Темыр Каукъаз лъэпкъхэмрэ АШЗ-м къызэрэкощыгъэхэ ятIонэрэ "толкъыныр" ЯтIонэрэ Дунай Заом, 1939–1945 илъэсхэм, тефэ. Еуропэм ыкIи КъокIыпIэ Гъунэгъум икъэралхэм ащызэбгырыкIыгъэ "чIыпIэнчъэ хъугъэ цIыфхэр" аIоу зэджагъэхэр АШЗ-м къэкощынхэу рагъэжьагъ:<ref name=":4" /><ref name=":2" /><ref name=":7"/> 1943-рэ илъэсым ищылэ мазэ и 17-м совет дзэм КавказымкIэ нымыц (немец) фронтыр зэгуиутми, мы шъолъырым ис хъулъфыгъэхэу илъэс пшIыкIухым ыкIи ащ шъхьадэкIыгъэхэм янахьыбэр нымыцхэм ядэIэпыкъугъэхэу атыралъхьанкIэ щынэхи Еуропэм пхъуатэхи кIуагъэх. ЯтIонэрэ Дунай Заор зэухырэм, мы къэкощыгъэхэм 1945-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм Италием и Альпхэр зэпачыхи Аустрием хэхьагъэх ыкIи [[Драва]] (Drau) псыхъо чъапIэм щытIысыгъэх. Сталин мы къэкощыгъэхэр [[ЯтIонэрэ Дунай Заом и Зэгуэтхэр|Зэгуэт Къэралхэм]] къагъэзэжьынхэу къафигъэуцугъ. Адыгэхэм ящытыкIэр къаIуатэу АШЗ-м и Президентэу Рузвельтымрэ Британиешхом и Премьер-министрэу Черчиллрэ фэдэ пащэхэм тхылъхэр фатхыгъ ыкIи фагъэхьыгъэх, Совет Зэготым къамыгъэзэжьынхэу лъэшэу лъэIухэу. Аущтэу щытми, ялъэIухэр амылъытэхи, инджылыз дзэкIолIхэр къакIохи ахэр зэхаугъоягъэх Совет Зэготым ратынхэм пае. Нахьыбэр аубытыгъ; зыкъэзыухъумэжьи пхъотыгъэхэр щыIагъэх, адэрэхэр псыхъом зыхадзэжьи зызаукIыжьыгъ. Пхъуати къелыгъэхэр къэкощыгъэ лагерхэм кIуагъэх ыкIи Нацист зэтеукIэм щыпхъуатэрэ къэкощыгъэхэу зыкъагъэпщынагъ; ащыщхэр мы шIыкIэмкIэ Америкэм къакIуагъэх. Мыхэм яапэрэу щытыгъэхэр 1950-рэ илъэсым Германием къикIи Америкэ Штат Зэхэтхэм къэкощыгъэ адыгэ шъхьагъусэхэу Сэлэмэтрэ Теуцожьрэ Байрамоглу арых. БлэнэгъапцIэ арыгъэ яшъыпкъэ лIэкъуацIэр, ыкIи "Байрамоглу" псевдонимыгъ (лъэпкъыцIэ гъэшъофыгъагъ) зао ужырэ илъэсхэм Еуропэм щагъэфедагъэр.<ref name=":0" /> === ЗэхащапIэхэр === Адыгэ ШIушIэ Хасэр (Circassian Benevolent Association) 1952-рэ илъэсым и мэкъуогъу мазэ и 19-м Америкэм ис адыгэхэм зэхащагъ, "Америкэм ис адыгэхэм япсэукIэ хэгъэхъогъэным фэгъэхьыгъэ Iофхэм ахэплъэнхэу ыкIи адыгэ шэн-хабзэр къаухъумэным пае зыдэщыIэхэми адыгэхэм язэдэIофшIэн пытэ ашIыным мурадкIэ."<ref name=":13" /><ref name=":02" /><ref name=":42" /><ref>About Us. Circassian Benevolent Association. URL: https://web.archive.org/web/20211127014305/https://cbaamerica.org/about-us/</ref> Ащ дэтхэр чылэ гупчэ (общественнэ центр), мэщыт, бзэмрэ тарихъымрэкIэ тхьаумафэ еджапIэ, ыкIи хьакIэщ (банкет) зал.<ref name=":72" /> Адыгэ Культурэ Институтыр (Circassian Cultural Institute) 2005-рэ илъэсым Тотоуэ, Ню-Джерси щызэхащагъ. Калифорнием щыIэ Каукъаз Культурэ Гупчэмрэ Калифорнием и Адыгэ Хасэмрэ (2006-рэ илъэсым зэхащагъ) чIыпIэ чылэм Iоф фашIэ.<ref name=":42" /><ref name=":02" /> Адыгэ Еджэныгъэ Фондыр (CEF) 2005-рэ илъэсым зэхащагъ ыкIи адыгэ ныбжьыкIэхэм стипендиехэр (къэрал тынхэр) аритызэ апшъэрэ еджэныгъэм зегъэушъомбгъу.<ref name=":72" /> Адыгэ Культурэ Институтыр дунаим тет адыгэхэр зэпхыгъэным ыкIи Адыгэ ЛъэпкъыгъэкIодыр цIыфхэм ягъэшIэгъэным пылъ.<ref name=":72" /> Насып Фондыр 2010-рэ илъэсым адыгабзэмрэ тарихъымрэ ухъумэгъэным ыкIи хэгъэхъогъэным пае зэхащагъ.<ref name=":72" /> === КъокIыпIэ Гъунэгъум щыщ Адыгэхэр АШЗ-м зэрэкъакIуагъэхэр === [[File:Beerajam_0011.jpg|thumb|Шамым (Сирием) щыIэ заом къыхэкIыкIэ зэхакъутагъэ адыгэ чылэу [[Beer Ajam|Беер Аджэмым]] дэт [[Satanaya|Сэтэнай]] истатуе (сын)]] КъокIыпIэ Гъунэгъум иадыгэ диаспорэм къикIи АШЗ-м къакIуагъэ апэрэ адыгэр Иорданием къикIыгъэ Iомэр Къэшъогъэ ыкIи иунагъо арых, ахэр 1917-рэ илъэсым къакIуагъэх. 1951-рэ илъэсым, Тыркуем къикIыгъэ адыгэу Мустафа Къэзыкъ ыкIи иунагъо къакIуагъэх. УжыкIэ, Шам (Сирие) ыкIи Сауд Арабие фэдэ нэмыкI къэралхэм къарыкIыхэу къэкощыныгъэхэр ежьагъэх.<ref name=":02" /> АШЗ-м къэкощыгъэ адыгэхэм ящэнэрэ "толкъыныр" 1967-рэ илъэсым игъэмафэ тефэ.<ref name=":72" /> Израилым ыубытыгъэ Сирием и Голан Къушъхьэхэм къарыкIыгъэ адыгэ къэкощыгъэ (беженец) шъэ пчъагъэхэр Патэрсон къакIонхэу рагъэжьагъ.<ref name=":42" /> АШЗ-м ис Иорданиемрэ Шамымрэ къарыкIыгъэ адыгэ чылэхэр 1967-рэ илъэсым щыIэгъэ [[Мафих Зао|Мафих Заом]] ужым нахь ин хъугъэх.<ref name=":02" /><ref name=":42" /> Шамым (Сирием) щыIэгъэ [[Сирием и къэралкIоцI зао|къэралкIоцI заом]] ужыми адыгэхэр КъокIыпIэ Гъунэгъум къикIыхи къэкощыгъэх.<ref name="Jaimoukha">Amjad Jaimoukha. 31 August 2013. The Circassians of Syria: Opting for the Rightful Cause. URL: https://web.archive.org/web/20180808123333/</ref><ref>Magamadov, Supʹjan Sultanovič; Gapurov, Šachrudin Ajdievič (eds.). 2018. Ėtnogenez i ėtničeskaja istorija narodov Kavkaza: materialy I meždunarodnogo nachskogo naučnogo kongressa g. Groznyj, 11-12 sentjabrja 2018 g. Groznyj: Izdatelʹsko-poligrafičeskij kompleks Groznenskij rabočij. ISBN 978-5-4314-0346-0.</ref> 20-рэ лIэшIэгъум икIэухым ыкIи 21-рэ лIэшIэгъум иублэпIэм IофшIапIэ амалхэр зэрэщымыIэхэм къыхэкIыкIэ, Шамым (Сирием) ис адыгэ диаспорэм IофшIэн къэкощыныгъэ лъэш хъугъэ: ныбджэгъу сэнэхьатшIэхэр (специалистхэр) АШЗ-м, Канадэм, КъохьэпIэ Еуропэм икъэралхэм ыкIи Араб Эмират Зэхэтхэм IофшIэн лъыхъоу кIонхэу рагъэжьагъ.<ref name=":42" /> УжыкIэ къэкIогъэ илъэсхэм, араб къэралхэмрэ Тыркуемрэ къарыкIыхэу адыгэхэр АШЗ-м къэкощыныр лъыкIотагъ. 1990-рэ илъэсхэм ыкIи 21-рэ лIэшIэгъум иублэпIэм, Темыр Каукъазым къикIыгъэ адыгэ макIэ АШЗ-м къэкощыгъ, ахэр нахьыбэмкIэ IофшIапIэ дэгъу къэгъотыным пылъ ныбджэгъу сэнэхьатшIэу (специалистэу) щытыгъэх.<ref name=":42" /> Америкэ адыгэ чылэр 2023-рэ илъэсым Тыркуемрэ Шамымрэ (Сирием) ащыхъугъэ [[2023-рэ илъэсым Тыркуемрэ Шамымрэ ащыхъугъэ чIыгукIэзызхэр|чIыгукIэзызхэм]] ужым Тыркуем дэIэпыкъуныгъэ фагъэхьынэу зэкъоуцуагъэх.<ref>18 February 2023. ABD’deki Çerkesler depremzedelerin yaraları sarılana kadar yardımlarını sürdürecek [Circassians in the USA will continue their aid until the wounds of the earthquake victims are healed]. Ajans Kafkas. URL: https://46.101.131.164/manset/abddeki-cerkesler-depremzedelerin-yaralari-sarilana-kadar-yardimlarini-surdurecek/</ref> == Популяр культурэм == Бэлагъы Къантемырым (Кантемир Балагов) 2026-рэ илъэсым тырихьыгъэ фильмэу, [[2026-рэ илъэсым и Канн Фильм Фестиваль|2026-рэ илъэсым и Канн Фильм Фестивалым]] апэрэу къагъэлъэгъуагъэ «Butterfly Jam» зыфиIорэм, Ню-Джерсим ис адыгэ диаспорэм игугъу ешIы.<ref>Ritman, Alex; Keslassy, Elsa. Feb 10, 2025. Barry Keoghan, Riley Keough in Talks for 'Butterfly Jam' From 'Beanpole' Director Kantemir Balagov, 'Emilia Pérez' Producers. Variety. URL: https://variety.com/2025/film/global/barry-keoghan-riley-keough-butterfly-jam-kantemir-balagov-1236299976/</ref><ref name=":13" /> == ЦIэрыIохэр == * Мехмет Оз (Mehmet Öz) – телевизионнэ цIэрыIо, кардиоторакальнэ хирург, [[Колумбие Университет|Колумбие Университетым]] ипрофессор, ыкIи тхакIо<ref name="gazetevatan.com2">May 9, 2014. İşte Dr. Öz'ün Çerkez Güzeli | GAZETE VATAN. www.gazetevatan.com. URL: http://www.gazetevatan.com/iste-dr--oz-un-cerkez-guzeli-636111-dunya/</ref><ref>Mehmet C. Oz, MD, FACS. Columbia University Department of Surgery. URL: https://web.archive.org/web/20160305082315/http://columbiasurgery.org/mehmet-c-oz-md-facs</ref> * Джанэр Дагълы (Caner Dagli) – [[Ислъам шIэныгъэлэжьхэр|Ислъам шIэныгъэлэжь]] ыкIи [[College of the Holy Cross|Крест ЛъапIэм и Колледжэу]] Массачусетс штатым и [[Вустер, Массачусетс|Вустер]] дэтым дин шIэныгъэхэм ядоцент<ref>Afsaruddin, Asma. 2015. Is Islam incompatible with modernity?. The Conversation. URL: https://theconversation.com/is-islam-incompatible-with-modernity-48727</ref><ref>2020. The Sufi Science of Time. [[Muhyiddin Ibn Arabi Society]]. URL: https://ibnarabisociety.org/time-of-science-and-sufi-science-of-time-caner-dagli/</ref> * Дафнэ Оз (Daphne Öz) – New York Times-мкIэ анахьбэу ащэфырэ псауныгъэ-шхын тхакIо, пщэрыхьакIо (повар),<ref>Juneau, Jen. Daphne Oz Shares Her Hearty 'Go-To Breakfast' — and the 'Only Rule at Mealtime' for Her Kids. People. URL: https://people.com/food/daphne-oz-go-to-breakfast-getting-her-kids-involved-in-kitchen-diet-balance-exclusive/</ref> ыкIи Эмми (Emmy) шIухьафтын къэзыхьыгъэ телепередачэ зезыщэ * Надинэ Джоли Кортни (Nadine Jolie Courtney) – щыIэкIэ-псэукIэмкIэ тхакIо, роман тхакIо, ыкIи блэкIыгъэм медиа-цIэрыIо<ref>The insidious Islamophobia I experience as a white, blond Muslim — and how I combat it. [[NBC News]]. URL: https://www.nbcnews.com/think/opinion/insidious-islamophobia-i-experience-white-blond-muslim-how-i-combat-ncna1092871</ref> * Иман Бишэ (Emanne Beasha) – орэдаIо. Ар ''[[Арабхэм Талант ЯI (Arabs Got Talent)]]'' программэм иятфэнэрэ сезон итекIокIоу щыт<ref>JT. May 21, 2017. 8-year-old Jordanian Emanne Beasha wins Arabs Got Talent. [[The Jordan Times]]. URL: http://www.jordantimes.com/news/local/8-year-old-jordanian-emanne-beasha-wins-arabs-got-talent</ref> ыкIи ''Америкэм Талант ИI (America's Got Talent)'' и[[Америкэм Талант ИI (14-рэ сезон)|я 14-рэ сезон]] ябгъуанэрэ чIыпIэр къыщихьыгъ<ref name="agt1">Dixon, Marcus James. September 10, 2019. Angelic Emanne Beasha just gave 'America's Got Talent' viewers the Bryan Adams cover we didn't know we needed [WATCH]. Gold Derby. URL: https://www.goldderby.com/article/2019/emanne-beasha-americas-got-talent-bryan-adams-cover-agt-video/</ref><ref name="agt2">Hamer, Sian. September 12, 2019. 10-year-old Emanne Beasha makes the America's Got Talent finals after Simon Cowell casts the deciding vote. [[Classic FM (UK)|Classic FM]]. URL: https://www.classicfm.com/music-news/emanne-beasha-agt-opera-singer-finals/</ref> * Дерья Арбаш (Derya Arbaş) – артисткэ (актрисэ) * Коста Чекрези (Costa Chekrezi) – тарихъо ыкIи публицист, адыгэ ыкIи [[Албанхэр|албан]] лъэпкъым къыхэкIыгъ * Сообцоков Чэрим (Tscherim Soobzokov) - нацистхэм ядэIэпыкъуакIо ыкIи Америкэ политик, 1985-рэ илъэсым аукIыгъ * Нарт ХьапакIэ (Nart Hapatsha) - Пассеик районым иапэрэ мыслъымэн шериф игуадз<ref>New Jersey'de bir Müslüman daha üst düzey polis şefliğine atandı. Anadolu Ajansı. URL: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/new-jerseyde-bir-musluman-daha-ust-duzey-polis-sefligine-atandi/1727303</ref><ref>Nart Hapatsha is first Muslim undersheriff in Passaic County. North Jersey Media Group. URL: https://www.northjersey.com/videos/news/2020/02/06/nart-hapatsha-first-muslim-undersheriff-passaic-county/4681948002/</ref><ref>Cowen, Richard. Passaic County appoints first Muslim undersheriff during promotion ceremony. North Jersey Media Group. URL: https://www.northjersey.com/story/news/passaic/2020/02/07/passaic-county-promotes-first-muslim-undersheriff/4678099002/</ref> == Зэпыщэхэр == <references /> === Къагъэфедэгъэ тхылъхэр === * Akcapar, Sebnem Koser. 2009. Turkish Associations in the United States: Towards Building a Transnational Identity. Turkish Studies. Routledge, vol. 10, issue 2, pp. 165–193. DOI: 10.1080/14683840902863996 * Karpat, Kemal H. 2004. The Turks in America: Historical Background: From Ottoman to Turkish Immigration. Studies on Turkish Politics and Society: Selected Articles and Essays. BRILL. ISBN 90-04-13322-4. * Kaya, Ilhan. 2004. Turkish-American immigration history and identity formations. Journal of Muslim Minority Affairs. Routledge, vol. 24, issue 2, pp. 295–308. DOI: 10.1080/1360200042000296672 * Rogan, Eugene L. 1999. Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire: Transjordan, 1850–1921. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-66312-1. URL: https://books.google.com/books?id=AMAbXGQDmDYC axv04sa8laml1974tq9crk6iu2vahjj 10 5843 17063 2026-05-14T14:57:39Z Frhdkazan 57 Created page with "Australian brushturkey (Alectura lathami) female head Atherton.jpg" 17063 wikitext text/x-wiki Australian brushturkey (Alectura lathami) female head Atherton.jpg ci96d3ors8k1d75bk8mszi5hfij05v1