Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 1961 0 416 2888364 2886926 2026-03-28T14:24:33Z Sobaka 328 /* Geboortes */ bywerk 2888364 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Fidel-Gagarin-hug.jpg|teks=Fidel Castro met Joeri Gagarin}} Die '''jaar 1961''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 61ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. Die jaar was die eerste "onderstebo" jaar – met ander woorde, 'n jaartal wat dieselfde lyk wanneer dit omgedraai en bekyk word, as wanneer dit regop staan – sedert [[1881]], en is die laaste jaar wat só lyk tot die jaar [[6009]]! == Gebeure == === Januarie en Februarie === * [[1 Januarie]] – Die oortjie, 'n muntstuk in gebruik sedert die [[dertiende eeu]], word nie meer as [[geldeenheid]] in die [[Verenigde Koninkryk]] gebruik nie. * [[3 Januarie]] – President [[Dwight Eisenhower]] kondig aan dat die [[Verenigde State]] diplomatiese en konsulêre verhoudings met [[Kuba]] verbreek. * [[3 Januarie]] – SL-1, 'n atoomreaktor, ontplof by die ''National Reactor Testing Station'' in Idaho Falls, [[Idaho]], en drie militêre tegnici sterf daarin. * [[7 Januarie]] – Ná 'n vierdaagse konferensie in [[Casablanca]], kondig vyf Afrika-staatshoofde hul plan aan om 'n [[NATO]]-agtige Afrika-organisasie te stig om sodoende saam hulself te kan verdedig. Die Handves van Casablanca word geskryf deur [[Marokko]], die [[Verenigde Arabiese Republiek]], [[Ghana]], [[Guinee]], en [[Mali]]. * [[17 Januarie]] – [[Patrice Lumumba]] sterf in 'n sluipmoordaanval. * [[20 Januarie]] – [[John F. Kennedy]] word die vyf-en-dertigste [[President van die Verenigde State]]. * [[24 Januarie]] – 'n Amerikaanse [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-[[bomwerper]] met twee 24-megaton [[atoombom]]me stort neer naby Goldsboro, [[Noord-Carolina]]. * [[25 Januarie]] – In [[Washington, DC]] lewer John F. Kennedy die eerste lewende uitsending van 'n presidensiële nuuskonferensie. * [[25 Januarie]] – Om "linkse uitspattigheid" te beëindig, pleeg 'n junta wat uit twee weermagsoffisiere en vier burgerlikes bestaan, 'n [[staatsgreep]] in [[El Salvador]], en skop só 'n ander junta uit wat slegs drie maande lank regeer het. * [[26 Januarie]] – John F. Kennedy stel Janet G. Travell aan om sy persoonlike arts te wees. Dit is die eerste keer dat 'n [[vrou]] hierdie posisie beklee. * [[31 Januarie]] – Ham, 'n [[sjimpansee]]mannetjie wat 17 kilogram weeg, word die ruimte ingestuur in [[Mercury-Redstone 2]], as deel van 'n toets in die [[Mercury-program]] met die uiteindelike idee om Amerikaanse [[ruimtevaarder]]s ook daar te kry. * [[4 Februarie]] – Die [[Portugal|Portugese burgeroorlog]] begin in [[Angola]]. * [[11 Februarie]] – Die hofsaak teen [[Adolf Eichmann]] begin in [[Jerusalem]]. * [[13 Februarie]] – Die [[Kongo]]lese regering kondig aan dat dorpenaars [[Patrice Lumumba]] vermoor het. * [[14 Februarie]] – [[Ontdekking van die chemiese elemente]]: Element nommer 103, [[Lawrencium]], word die eerste keer vervaardig in Berkeley, [[Kalifornië]]. * [[15 Februarie]] – 'n [[Boeing 707]]-vliegtuig stort neer in [[België]]. Drie-en-sewentig mense sterf, onder andere al die lede van die [[Verenigde State]] se ysskaatsspan en 'n hele paar van hul afrigters. * [[26 Februarie]] – Hassan II word die koning van [[Marokko]]. === Maart tot Mei === * [[1 Maart]] – [[John F. Kennedy]] stig die Vredeskorps. * 1 Maart – [[Uganda]] word selfregerend, en hou die land se eerste algemene verkiesing. * [[15 Maart]] – Suid-Afrika onttrek van die [[Gemenebes van Nasies]]. * [[18 Maart]] – 'n [[Skietstilstand]] word in die [[Algerië|Algerynse]] onafhanklikheidsoorlog verklaar. * [[29 Maart]] – Regter F.L. Rumpff bevind die dertig beskuldiges (onder wie [[Nelson Mandela]] en [[Walter Sisulu]]) van die [[African National Congress|ANC]] in die Hoogverraadsaak van 1956 onskuldig. * [[30 Maart]] – Die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1961]], waarin slegs wit kiesers kon stem, word deur die regerende [[Nasionale Party]] gewen. * [[12 April]] – [[Joeri Gagarin]] word die eerste persoon om om die [[aarde]] te wentel. Hy is gelanseer in die Vostok 1, wat binne een uur en 48 minute een keer rondom die aarde vlieg. * [[13 April]] – Die [[Verenigde Nasies]] (VN) se Algemene Vergadering verklaar [[Apartheid]] 'n 'misdaad teen die mensdom'.<ref>{{Cite web |url=http://nuwegeskiedenis.co.za/13-april/ |title=argiefkopie |access-date=30 Mei 2011 |archive-date=28 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728171926/http://nuwegeskiedenis.co.za/13-april/ |url-status=dead }}</ref> * [[17 April]] – Die [[Varkensbaai|Bay of Pigs]]-inval van [[Kuba]] begin, maar misluk twee dae later. * [[24 April]] – Die berging van die [[Swede|Sweedse]] 1628-skip [[Vasa]] vind plaas in die [[Stockholm]]hawe. * [[27 April]] – [[Sierra Leone]] word onafhanklik van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[5 Mei]] – [[Alan Shepard]] word die eerste [[Verenigde State|Amerikaner]] wat 'n [[ruimtevaart]] meemaak in [[Mercury-Redstone 3]]. Sy ruimtevaart duur 15 minute, minder as 'n volledige omwenteling. * [[31 Mei]] – [[Suid-Afrika]] word 'n republiek en verlaat die [[Britse Statebond]]. Die [[geld]]eenheid verander van die Britse pond na die [[rand]]. === Junie tot Augustus === * [[19 Junie]] – Koeweit word onafhanklik. * [[23 Junie]] – Die [[Antarktiese Verdrag]] word gesluit. * [[21 Julie]] – Amerika se tweede bemande ruimtetuig [[Mercury-Redstone 4]] word lanseer. * [[13 Augustus]] – Die [[Duitse Demokratiese Republiek]] begin met die oprigting van die [[Berlynse Muur]] om ontsnappings deur die [[Ystergordyn]] te keer. * [[23 Augustus]] – [[Ranger 1]], 'n onbemande Amerikaanse [[ruimtetuig]], word lanseer. === September tot Desember === * [[9 September]] – [[USS Long Beach|USS ''Long Beach'']], die eerste [[kernkrag|kernaangedrewe]] skip word in diens gestel. * [[18 September]] – Die [[CONCACAF|Konfederasie vir Noord-, Sentraal-Amerikaanse en Karibbiese Sokker]] word in [[Meksikostad]], [[Meksiko]], deur lidlande van die NAFC en die CCCF gestig. * [[17 Oktober]] – [[Witrenoster]]s word hervestig in die [[Krugerwildtuin]]. * [[30 Oktober]] – [[Tsaar Bomba]], ’n [[Sowjet-Unie|Sowjet]]-[[waterstofbom]], word ontplof oor [[Nowaja Zemlja]]-eiland in die [[Arktiese Oseaan]]; dit is die grootste kernwapen wat ooit ontplof is. * [[18 November]] – [[Ranger 2]], 'n onbemande Amerikaanse ruimtetuig, word lanseer. * [[28 November]] – 'n Tornado saai verwoesting in [[Nelspruit]], veral die oostelike gedeelte.<ref>{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=Desember 1991 |title='n Geskiedenis van besondere Weergebebeurtenisse in Suid-Afrika: 1500-1990 |url= |journal=CAELUM |pages=60 }}</ref> * [[3 Desember]] – Die [[Verenigde State van Amerika]] ontplooi 'n peloton troepe op die grens tussen oos- en wes-[[Berlyn]] toe [[Duitse Demokratiese Republiek|Oos-Duitsland]] die [[Berlynse Muur]] begin versterk. * [[9 Desember]] – [[Tanganjika]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[13 Desember]] – Ten minste 15 mense verdrink in [[Potchefstroom]] na 'n hewige reën- en haelstorm. * [[15 Desember]] – 'n [[Israel]]i-oorlogsmisdaadtribune vonnis [[Adolf Eichmann]] met die doodstraf vir sy aandeel in die [[Jood]]se [[volksmoord]]. == Geboortes == * [[19 Januarie]] – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder († [[2026]]). * [[20 Januarie]] – [[Elzabé Zietsman]], Suid-Afrikaanse aktrise en kabaretster. * [[22 Januarie]] – [[Markus Jooste]], Suid-Afrikaanse sakeman († [[2024]]). * [[28 Januarie]] – [[Arnaldur Indriðason]], Yslandse skrywer. * [[17 Februarie]] – [[Meir Kessler]], [[Israel]]se rabbi. * 17 Februarie – [[Andrey Korotayev]], Russiese antropoloog, historikus en ekonoom. * [[24 Februarie]] – [[Erna Solberg]], [[Noorweë|Noorse]] politikus. * [[25 Februarie]] – [[Anneli van Rooyen]], Afrikaanse sangeres. * [[7 Maart]] – [[Sanae Takaichi]], Japannese politikus. * [[12 Maart]] – [[Marianne Thamm]], 'n Suid-Afrikaanse joernalis, skrywer en komediant. * [[20 Maart]] – [[Carol Thomas]], Suid-Afrikaanse ginekoloog († [[2019]]). * [[24 Maart]] – [[Yanis Varoufakis]], Griekse [[ekonoom]] en [[politikus]]. * [[25 Maart]] – [[John Stockwell (akteur)|John Stockwell]], Amerikaanse akteur. * [[3 April]] – [[Eddie Murphy]], akteur en komediant. * [[11 April]] – [[Vincent Gallo]], Amerikaanse akteur en regisseur. * [[26 April]] – [[Joan Chen]], Chinees-Amerikaanse aktrise. * [[6 Mei]] – [[Frans Timmermans]], Nederlandse politikus van die [[PvdA]]. * [[12 Mei]] – [[Zandile Gumede]], politikus en voorheen [[burgemeester]] van die [[eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit]]. * [[17 Mei]] – [[Enya]] (Eithne Patricia Ní Bhraonáin), Ierse sangeres. * [[20 Mei]] – [[Peter Diamandis]], 'n Amerikaanse [[futuris]] en [[entrepreneur]]. * [[3 Junie]] – [[Jothan Msibi]], Suid-Afrikaanse taxibedryfleier en sakeman († [[2024]]). * [[12 Junie]] – [[Pierre Coetzer]], voormalige Suid-Afrikaanse [[swaargewig]][[boks]]er. * [[1 Julie]] – [[Prinses Diana]], Prinses van Wallis († [[31 Augustus]] [[1997]]). * [[17 Julie]] – [[Zbigniew Zamachowski]], [[Pole (volk)|Poolse]] [[akteur]]. * [[25 Julie]] – [[Katherine Kelly Lang]], Amerikaanse aktrise. * [[2 Augustus]] – [[Tom Gouws]], Afrikaanse skrywer en akademikus († [[2018]]). * [[4 Augustus]] – [[Barack Obama]], 44ste [[President van die Verenigde State van Amerika]]. * [[9 Augustus]] – [[Jan van Aken]], Nederlandse skrywer. * [[14 Augustus]] – [[Susan Olsen]], Amerikaanse aktrise. * [[21 Augustus]] – [[Stephen Hillenburg]], Amerikaanse akteur en vervaardiger ("animator") († [[2018]]). * [[29 Augustus]] – [[Ahmed Aboutaleb]], Nederlandse politikus van Marokkaanse afkoms. * [[3 September]] – [[Cai Zhenhua]], Chinese [[tafeltennis]]speler. * [[20 September]] – [[Wouter Kellerman]], Suid-Afrikaanse fluitspeler en [[Grammy]]-wenner. * [[29 September]] – [[Julia Gillard]], politikus en voormalige [[Eerste Minister van Australië]]. * [[6 Oktober]] – [[Moshe Lion]], Israelse burgemeester van [[Jerusalem]]. * [[21 Oktober]] – [[Paul Mashatile]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus. * [[2 November]] – [[Sigrid Kaag]], [[Nederland]]se politikus. * 2 November – [[K.d. lang]], Kanadese pop- en countrymusiek sanger-liedjieskrywer. * [[3 November]] – [[Moeketsi Majoro]], premier van [[Lesotho]]. * [[4 November]] – [[Ralph Macchio]], Amerikaanse rolprentakteur. * [[14 November]] – [[Jurga Ivanauskaitė]], Litause skrywer, essayis, toneelskrywer, skilder en digter († [[2007]]). * 14 November – [[D.B. Sweeney]], Amerikaanse akteur en regisseur. * [[19 November]] – [[Meg Ryan]], Amerikaanse aktrise. * [[22 November]] – [[Stephen Hough]], Britsgebore [[Australiese]] klassieke [[pianis]], [[komponis]] en skrywer. * [[25 November]] – [[Simon Fisher-Becker]], Engelse akteur († [[2025]]). * [[29 November]] – [[Tom Sizemore]], Amerikaanse akteur († [[2023]]). * [[9 Desember]] – [[Lizz Meiring]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[27 Desember]] – [[Guido Westerwelle]], Duitse politikus († [[18 Maart]] [[2016]]). * [[29 Desember]] – [[Anton Nel]], Suid-Afrikaanse klassieke konsert[[pianis]]. * [[30 Desember]] – [[Sean Hannity]], Amerikaanse televisieaanbieder en konserwatiewe politieke kommentator. == Sterftes == * [[4 Januarie]] – [[Erwin Schrödinger]], Oostenrykse [[fisikus]] (* [[1887]]). * [[17 Januarie]] – [[Patrice Lumumba]], Eerste Minister van die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] (* [[1925]]). * [[6 Maart]] – [[Ida Labia]], vrou van die Italiaanse prins Natale Labia (* [[1879]]). * [[8 Maart]] – [[Thomas Beecham]], Britse [[dirigent]] (* 1879). * [[13 Mei]] – [[Gary Cooper]], Amerikaanse akteur (* [[1901]]) * [[15 Junie]] – [[André Huguenet]], verhoognaam van die akteur ''Gert Borstlap'', ’n baanbreker van Afrikaanse toneelspel (* [[1906]]). * [[2 Julie]] – [[Ernest Hemingway]], Amerikaanse skrywer (* [[1899]]). * [[28 Augustus]] – Wilhelm Johannes Verwoerd, [[Hendrik Frensch Verwoerd]] se vader (* [[23 April]] [[1874]]). * 28 Augustus – [[Vladimir Sofronitsky]], Russiese klassieke pianis (* [[1901]]). * [[1 September]] – [[Eero Saarinen]], Fins-Amerikaanse argitek en ontwerper (* [[1910]]). * [[4 September]] – [[Isidore Fattal]], biskop in Libanon en Sirië (* [[1886]]). * [[10 September]] – [[Wolfgang von Trips]], Duitse motorrenjaer, sterf in 'n noodlottige ongeluk tydens die [[Italiaanse Grand Prix]] (* [[1928]]). * [[18 September]] – [[Dag Hammarskjöld]], Sweedse sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies (* [[1905]]). * [[15 November]] – [[Elsie Ferguson]], Amerikaanse aktrise (* [[1883]]). * [[12 Desember]] – [[Hauk Aabel]], Noorweegse akteur (* [[1869]]). * [[13 Desember]] – Anna Mary Moses, beter bekend as [[Grandma Moses]], Amerikaanse volkskunstenares (* [[1860]]). == [[Nobelprys]]e == * [[Nobelprys vir Fisika|Fisika]] – Robert Hofstadter, Rudolf Ludwig Mössbauer * [[Nobelprys vir Chemie|Chemie]] – Melvin Calvin * [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde|Geneeskunde]] – Georg von Békésy * [[Nobelprys vir Letterkunde|Letterkunde]] – Ivo Andric * [[Nobelprys vir Vrede|Vrede]] – Dag Hammarskjöld – [[postuum]] toegeken == Sien ook == * [[1961 en die literatuur]] == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:1961| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] == Verwysings == jace4w23fzllqyo69e5r46cjxppbo85 7 Januarie 0 1797 2888366 2865931 2026-03-28T14:27:38Z Sobaka 328 /* Sterftes */ bywerk 2888366 wikitext text/x-wiki {{JanuarieKalender}} '''7 Januarie''' is die sewende dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 358 dae in die res van die jaar (359 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). == Gebeure == * [[1545]] – [[Ugo Boncompagni]] (later [[Pous Gregorius XIII]]) word referendaris van die tribunaal van die Apostoliese hof vir geregtigheid en genade. * [[1566]] – [[Pous Pius V]] volg [[Pous Pius IV]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1608]] – Brande verwoes [[Jamestown]], [[Virginië]]. * [[1610]] – [[Galileo Galilei]] se waarnemings onthul vir die eerste keer die vier grootste mane van [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]: [[Kallisto (maan)|Kallisto]], [[Europa (maan)|Europa]], [[Ganumedes (maan)|Ganumedes]] en [[Io (maan)|Io]]. Hy gee aan elk 'n naam en die vier staan dus bekend as die Galileaanse mane. * [[1765]] – [[Pous Clemens XIII]] publiseer "Apostolicum Pacendi" – Verdediging van die Jesuïte. * [[1782]] – Bank of North America, die eerste kommersiële [[Verenigde State|Amerikaanse]] bank, word geopen. * [[1785]] – Jean-Pierre Blanchard van [[Frankryk]] en [[Verenigde State|Amerikaner]] [[John Jeffries]] reis vanaf [[Dover, Engeland|Dover]], [[Engeland]], na [[Calais]], [[Frankryk]], in 'n [[lugballon]]. * [[1797]] – Die moderne Italiaanse vlag word vir die eerste keer gebruik. * [[1875]] – Die [[Tünel]], die tweede oudste ondergrondse stedelike spoorlyn word ingewy in [[Istanboel]]. * [[1927]] – Die eerste transatlantiese [[telefoon]]oproep word gemaak - [[New York]] (Stad) na [[Londen]]. * [[1940]] – Tydens die [[Winteroorlog]] tussen [[Finland]] en die [[Sowjetunie]] kom die [[Swede|Sweedse]] Vrywilligerlugmag te staan teen 12 [[vegvliegtuig|vegvliegtuie]], 5 [[bomwerper]]s en 8 ander [[vliegtuig|vliegtuie]]. * [[1953]] – [[Verenigde State|Amerikaanse]] president [[Harry S. Truman]] kondig aan dat die [[Verenigde State]] 'n [[waterstofbom]] ontwikkel het. * [[1959]] – [[Verenigde State|Amerika]] erken die nuwe [[Kuba]]anse regering van [[Fidel Castro]]. * [[1980]] – Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] bekragtig wetgewing wat $1,5 miljard in lenings toelaat om [[Chrysler Corporation]] uit hul finansiële verknorsing te help. == Geboortes == * [[1502]] – [[Pous Gregorius XIII]] (Ugo Boncompagni), 227ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († [[1585]]). * [[1800]] – [[Millard Fillmore]], 13de [[President van die Verenigde State]] († [[1874]]). * [[1837]] – [[Thomas Henry Ismay]], Britse skeepsmagnaat, stigter van die ''[[White Star Line]]'' († [[1899]]). * [[1905]] – [[Coert Steynberg]], Suid-Afrikaanse beeldhouer en ontwerper († [[1982]]). * [[1917]] – [[Sarel Jacob Pretorius]], Afrikaanse digter († [[1995]]). * [[1934]] – [[Hendrik Witbooi (politikus)|Hendrik Witbooi]], Namibiese politikus en die sewende kaptein van die ǀKhowesin-stam († [[2009]]). * [[1948]] – [[Ichirō Mizuki]], [[Japan]]nese sanger, komponis en filmakteur († [[2022]]). * [[1952]] – [[Jurinus Janse van Rensburg]], voormalige Suid-Afrikaanse Geneesheer-generaal. * [[1957]] – [[Ivan Glasenberg]], Suid-Afrikaanse besigheidsman en multimiljardêr. * [[1959]] – [[Peter Mokaba]], ANC-politikus († [[2002]]). * [[1963]] – [[Rand Paul]], Amerikaanse Republikeinse juniorsenator vir Kentucky. * [[1964]] – [[Nicolas Cage]], Amerikaanse akteur. * [[1966]] – [[Corrie Sanders]], Suid-Afrikaanse bokser († [[2012]]). * [[1967]] – [[Nick Clegg]], Britse politikus. * 1967 – [[Irrfan Khan]], Indiese akteur († [[2020]]). * [[1977]] – [[Sofi Oksanen]], Fins-Estniese skryfster en dramaturg. * [[1984]] – [[Ran Danker]], Amerikaanse akteur. * [[1985]] – [[Lewis Hamilton]], [[VK|Britse]] [[Formule Een]]-renjaer, sewemalige wêreldkampioen. * [[1991]] – [[Caster Semenya]], Suid-Afrikaanse middelafstand[[atleet]]. == Sterftes == * [[1451]] – [[Amadeus VIII]], hertog van Savoje ook [[Teenpous Felix V]] (* 1383). * [[1536]] – [[Catharina van Aragon]], Koningin van [[Engeland]] en eerste vrou van [[Hendrik VIII van Engeland]] (* [[1485]]). * [[1655]] – [[Pous Innocentius X]], 236ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* [[1574]]). * [[1814]] – [[Ira Allen]], een van die stigtervaders van die Amerikaanse deelstaat [[Vermont]] (* [[1751]]) * [[1818]] – [[Karl Heinrich Bergius]], Suid-Afrikaanse apteker en natuurkenner van Duitse herkoms (* ~[[1790]]). * [[1882]] – [[Ignacy Łukasiewicz]], Poolse [[chemikus]] en pionier in die [[ruolie|olie]]bedryf (* [[1822]]). * [[1943]] – [[Nikola Tesla]], Oostenryksgebore Amerikaanse uitvinder, fisikus en ingenieur (* [[1856]]). * [[1968]] – Prof. [[J.L.B. Smith]], Suid-Afrikaanse [[igtioloog]] wat die [[selakant]] geïdentifiseer het (* [[1897]]). * [[1989]] – [[Hirohito]], [[Japan]]nese [[keiser]] (* [[1901]]). * [[1990]] – [[Virginia Lee]], Suid-Afrikaanse sangeres (* [[1927]]). * [[2000]] – [[Bob McFadden]], Amerikaanse akteur (* [[1923]]). * [[2007]] − [[Magnus Magnusson]], [[Ysland]]se joernalis, vertaler, skrywer en televisie-aanbieder (* [[1929]]). * [[2008]] – [[Alwyn Schlebusch]], Suid-Afrikaanse politikus en staatsman (* [[1917]]). * [[2015]] – [[Rod Taylor]], Australiese akteur (* [[1930]]). * [[2019]] – [[John Joubert (komponis)|John Joubert]], Suid-Afrikaanse komponis en akademikus (* [[1927]]). * [[2024]] – [[Franz Beckenbauer]], Duitse sokkerspeler en bestuurder (* [[1945]]). * 2024 – [[Jothan Msibi]], Suid-Afrikaanse taxibedryfleier en sakeman (* [[1861]]). * [[2025]] – [[Jean-Marie Le Pen]], Franse intelligensiehoof en politikus (* [[1928]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == {{commonskat|7 January}} [[Kategorie:Januarie]] 402w2n6paesh9ifv8cume54p02u35y9 3 Junie 0 2159 2888363 2886754 2026-03-28T14:23:22Z Sobaka 328 /* Geboortes */ bywerk 2888363 wikitext text/x-wiki {{JunieKalender}} '''3 Junie''' is die 154ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (155ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar volg nog 211 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1455]] – [[Rodrigo Borgia]] (later [[Pous Alexander VI]]) word diaken van Santa Maria van Xavita. * [[1707]] – [[Willem Adriaan van der Stel]] word ontslaan deur die Kompanjie. [[Johannes Cornelis d’Ableing]] word waarnemende goewerneur van die Kaap. * [[1816]] – [[Pous Pius VII]] veroordeel die werke van Germanos Adam. * [[1922]] – Ds. [[Jacobus Nicolaas Geldenhuys|J.N. Geldenhuys]] word as eerste leraar van die eertydse [[NG gemeente Gweru|NG gemeente Gwelo]] bevestig. * [[1944]] – [[Charles de Gaulle]] word Eerste Minister van [[Frankryk]]. * [[1951]] – [[Pous Pius XII]] verklaar [[Pous Pius X]] salig. * [[1960]] – Die Olifantskamp in die [[Krugerwildtuin]] amptelik geopen. * [[1965]] – [[Edward Higgins White]] onderneem die eerste Amerikaanse ruimtewandeling vanuit [[Gemini 4|Gemini IV]]. * [[1968]] – Valerie Solanas skiet [[Andy Warhol]] en Mario Amaya by sy ateljee. * [[2006]] – [[Montenegro]] verklaar hul onafhanklikheid van [[Serwië]]. == Geboortes == * [[1664]] – [[Rachel Ruysch]], 'n Nederlandse [[Stillewe|stillewe-]] skilder († [[1750]]). * [[1808]] – [[Jefferson Davis]], die enigste president van die [[Gekonfedereerde State van Amerika]] gedurende die [[Amerikaanse Burgeroorlog]] († [[1889]]). * [[1843]] – [[Frederik VIII van Denemarke|Frederik II]], koning van [[Denemarke]] († [[1912]]). * [[1865]] – [[George V van die Verenigde Koninkryk|George V]], koning van [[Groot-Brittanje]] († [[1936]]). * [[1873]] – [[Gideon Brand van Zyl]], Suid-Afrikaanse politikus en sewende [[Goewerneur-generaal van Suid-Afrika]] (1946–1950) († [[1956]]). * [[1877]] – [[Raoul Dufy]], Franse [[waterverf]]skilder († [[23 Maart]] [[1953]]). * [[1910]] – [[Paulette Goddard]], Amerikaanse aktrise († [[1990]]). * [[1913]] – [[Jack Cope]], [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]], [[digter]] asook ’n [[redakteur]] († [[1991]]). * [[1914]] – [[Anna Elizabeth Pohl]], Suid-Afrikaanse sopraan en sangdosent († [[1991]]). * [[1931]] – [[John Norman]], Amerikaanse skrywer. * [[1931]] – [[Raúl Castro]], broer van [[Fidel Castro]]. * [[1936]] – [[Colin Meads]], Nieu-Seelandse [[rugbyspeler]] († [[2017]]). * [[1951]] – [[Jill Biden]], [[Eerste Dame]] van die [[Verenigde State]]. * [[1957]] – [[Peter de Villiers]], voormalige [[Springbokafrigter]]. * [[1958]] – [[Ali Larijani]], [[Iran]]se politikus, militêre offisier en filosoof († [[2026]]). * [[1961]] – [[Jothan Msibi]], Suid-Afrikaanse taxibedryfleier en sakeman († [[2024]]). * [[1986]] – [[Rafael Nadal]], Spaanse professionele [[tennis]]speler. * [[1989]] – [[Imogen Poots]], Engelse aktrise. == Sterftes == * [[1657]] – [[William Harvey]], Engelse dokter wat die [[bloedsomloopstelsel]] bestudeer het (* [[1578]]). * [[1875]] – [[Georges Bizet]], Franse komponis (* [[1838]]). * [[1924]] – [[Franz Kafka]], beroemde fiksieskrywer (* [[1883]]). * [[1937]] – [[Emilio Mola]], Spaanse generaal, wie se deelname aan 'n [[staatsgreep]] in 1936 die [[Spaanse Burgeroorlog]] begin het (* [[1887]]). * [[1940]] – [[Hagar Brown]], ontvoerde slagoffer, taxi-eienaar en slagoffer van die Duitse [[Nazi]]-bewind se mediese eksperimente (* [[1889]]). * [[1963]] – [[Pous Johannes XXIII]], gebore as ''Angelo Giuseppe Roncalli'', die 261ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1881]]). * [[1975]] – [[Eisaku Satō]], Japannese Premier (* [[1901]]). * [[1989]] – [[Ruhollah Khomeini]], [[Iran]]nese godsdienstige leier en politikus, eerste Opperleier van die Islamitiese Republiek van Iran (1979-1989, * [[1902]]). * [[2001]] – [[Anthony Quinn]], Amerikaanse [[akteur]] (* [[1915]]). * [[2010]] – [[Rue McClanahan]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger (* [[1934]]). * [[2014]] – Prof. [[Cas Janse van Vuuren]], [[Unisa]] se visekanselier van 1989 tot 1993 (* [[1930]]). * [[2016]] – [[Muhammad Ali]], Amerikaanse [[boks]]er en [[swaargewig]]wêreldkampioen (* [[1942]]). * [[2020]] – [[Jeanne Goosen]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1938]]). * [[2024]] – [[Brigitte Bierlein]], 'n [[Oostenryk]]se juris en politikus (* [[1949]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * [[Kategorie:Junie]] 05t9t7fxucqr4urmq5jhttr599cqymn Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad 4 9591 2888471 2888207 2026-03-29T07:26:58Z BurgertB 2401 /* Nuwe voorstelle Nog 2 2888471 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Metodologie]] === {{sperdatum|2 April 2026}} * {{ondersteun}} – Sal nog finaal deurgaan en opruim. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:54, 2 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:47, 25 Maart 2026 (UTC) === [[T20I-wêreldbeker 2026]] === {{sperdatum|10 April 2026}} * {{ondersteun}} – Mag ek my grootste artikel vir ons voorblad benoem? Dié keer het Nieu-Seeland beter gevaar as Suid-Afrika, maar dit was Indië wat geskiedenis geskryf het. Die 2026-toernooi het ook nuus gemaak met beide Italië en Zimbabwe se prestasies, maar ook (sport-)politieke spanning tussen Bangladesj, Indië en Pakistan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:31, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:10, 27 Maart 2026 (UTC) === [[Meryl Streep]] === {{sperdatum|12 April 2026}} * {{ondersteun}} – Ek is eintlik bang om dié artikel te benoem, want hy gaan verouderd wees voor die jaar om is. Is dit oukei om dit so gou moontlik te plaas in die plek van een van my ander artikels? Dalk in die plek van [[Anatolië]] (week 18 2026). Jammer en dankie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:30, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ons het jou versoek oorweeg Burgert! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:48, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:17, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:21, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:11, 27 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 18 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:16, 27 Maart 2026 (UTC) === [[Carlos Sainz jr.]] === {{sperdatum|25 April 2026}} * {{ondersteun}} – Sy voorbladbenoeming het ongelukkig agterweë gebly! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:05, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:31, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:47, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:11, 27 Maart 2026 (UTC) === [[Vandale (volk)]] === * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 7esj1xzx7yaxwx9r1n5eom5epjgpx5d Wikipedia:Uitgesoekte herdenkings/29 Maart 4 13035 2888495 2411029 2026-03-29T10:30:05Z SpesBona 2720 Taalgebruik 2888495 wikitext text/x-wiki '''[[29 Maart]]''': [[Malgassiese Opstand|Marteldag]] in [[Madagaskar]] ([[1947]]); [[Barthélemy Boganda|Boganda-dag]] in die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]] ([[1959]]). <!-- * [[1971]] – A [[jury]] recommended the [[death penalty]] for '''[[Charles Manson]]'''. --> [[Lêer:Yorkshire rose.svg|regs|125px|Wit Roos van York]] * [[1461]] – In die [[Koninkryk van Engeland]] behaal troepe van die '''[[Huis van York]]''' 'n oorwinning oor die [[Huis van Lancaster]] in die Slag van Towton, die grootste veldslag in die '''[[Rose-oorloë]]''' tot in daardie stadium. * [[1638]] – [[Swede (volk)|Sweedse]] setlaars stig [[Nieu-Swede]] naby [[Delawarebaai]], die eerste [[Swede|Sweedse]] kolonie in die [[Amerikas]]. * [[1807]] – [[Heinrich Wilhelm Olbers]] ontdek die [[asteroïed]] [[4 Vesta]] naby [[Jupiter]] se wentelbaan. * [[2004]] – [[Bulgarye]], [[Estland]], [[Letland]], [[Litaue]], [[Roemenië]], [[Slowakye]] en [[Slowenië]] sluit by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie ([[NAVO]]) aan. * 2004 – Die [[Republiek Ierland]] word die eerste land wat [[Rookwetgewing|rook]] in alle werksplekke verbied, insluitend kroeë en restaurante. nhnz37nmoo370b9ai20a0o9f0kmxdt0 2888497 2888495 2026-03-29T11:57:31Z Aliwal2012 39067 2888497 wikitext text/x-wiki '''[[29 Maart]]''': [[Malgassiese Opstand|Marteldag]] in [[Madagaskar]] ([[1947]]); [[Barthélemy Boganda|Boganda-dag]] in die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]] ([[1959]]). <!-- * [[1971]] – A [[jury]] recommended the [[death penalty]] for '''[[Charles Manson]]'''. --> [[Lêer:Yorkshire rose.svg|regs|125px|Wit Roos van York]] * [[1461]] – In die [[Koninkryk van Engeland]] behaal troepe van die '''[[Huis van York]]''' 'n oorwinning oor die [[Huis van Lancaster]] in die Slag van Towton, die grootste veldslag in die '''[[Rose-oorloë]]''' tot in daardie stadium. * [[1638]] – [[Swede (volk)|Sweedse]] setlaars stig [[Nieu-Swede]] naby [[Delawarebaai]], die eerste [[Swede|Sweedse]] kolonie in die [[Amerikas]]. * [[1807]] – [[Heinrich Wilhelm Olbers]] ontdek die [[asteroïed]] [[4 Vesta]] naby [[Jupiter]] se wentelbaan. * [[2004]] – [[Bulgarye]], [[Estland]], [[Letland]], [[Litaue]], [[Roemenië]], [[Slowakye]] en [[Slowenië]] sluit by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie ([[NAVO]]) aan. * 2004 – Die [[Republiek Ierland]] word die eerste land wat [[Rookwetgewing|rook in alle werksplekke verbied]], insluitend kroeë en [[restaurant]]e. eijty27gcwq71lebhpede0asg7t6qi3 Wikipedia:Uitgesoekte herdenkings/31 Maart 4 13037 2888496 2411032 2026-03-29T10:35:25Z SpesBona 2720 Taalgebruik 2888496 wikitext text/x-wiki '''[[31 Maart]]''': Cesar Chavez-dag in sekere [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse deelstate]] ([[1927]]). <!-- * [[1991]] – The '''[[Warsaw Pact]]''', a [[military alliance]] of the [[Eastern bloc|Eastern Bloc]] countries during the [[Cold War]], came to an end. * [[1903]] – [[Nieu-Seeland]]se uitvinder [[Richard Pearse]] vlieg na bewering in een van die eerste vliegmasjiene. --> [[Lêer:Tour Eiffel 3c02660.jpg|border|regs|100px|Die Eiffeltoring in 1889.]] * [[1778]] – [[James Cook]] eis [[Vancouver-eiland]] op vir [[Koninkryk van Groot-Brittanje|Groot-Brittanje]]. * [[1854]] – Kommodoor Matthew Perry van die [[Amerikaanse Vloot]] teken die Kanagawaverdrag, wat [[Japan]] dwing om hawens vir Amerikaanse handel oop te stel. * [[1889]] – Die '''[[Eiffeltoring]]''' word in [[Parys]], [[Frankryk]], ingewy. * [[1917]] – Die [[Denemarke|Deense]] [[Wes-Indië]] word die [[Amerikaanse Maagde-eilande]] nadat die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] Denemarke $25 miljoen vir dié Karibiese Eilande betaal het. * [[2005]] – Michael E. Brown, Chad Trujillo en David L. Rabinowitz ontdek die [[dwergplaneet]] [[Makemake]]. 4wo7nw40tmzbgzmdzhi9zrs6k9g5ojg Windhoek 0 13052 2888461 2850048 2026-03-29T06:10:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888461 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Windhoek • Windhuk'''<br /><small>''Otjomuise'' • ''ǀAi-ǁGams''</small><br /> [[Lêer:Windhoek-Skyline.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Namibiekaart.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Windhoek COA.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Windhoek.gif|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Land]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Namibië}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Streke van Namibië|Streek]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Khomas]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[GPS|Koördinate]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|22|34|S|17|5|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting ([[Jonker Afrikaner]])''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1840]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Herstig op ([[Curt von François]])''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[18 Oktober]] [[1890]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Stadsregte|Stadstatus]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[18 Oktober]] [[1965]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Oppervlakte]]:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;124,2043 [[vierkante kilometer|km²]]<ref name="2023-sensus">{{en}} {{cite web |url=https://census.nsa.org.na/khomas-region/ |title=Khomas Region |publisher=Namibiese Statistiekagentskap |accessdate=14 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314061249/https://census.nsa.org.na/khomas-region/ |archive-date=14 Maart 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |- | &nbsp;'''[[Seevlak|Hoogte bo seevlak]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;655&nbsp;m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2023) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 486&nbsp;169<ref name="2023-sensus" /> |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 95/km² |- |&nbsp;'''[[Tydsone]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Halfdroë klimaat |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 19,1&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 23,3 / 13,1&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 367,4&nbsp;mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Ndeshihafela Larandja ([[Independent Patriots for Change|IPC]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.windhoekcc.org.na/ ''Windhoek''] |} '''Windhoek''' ([[Duits]]: ''Windhuk'', {{Audio|De-Windhoek.oga|luister}}; [[Engels]]: ''Windhoek'', [wɪndhʊk]; [[Herero (taal)|Herero]]: ''Otjomuise'', letterlik: "plek van stoom"; [[Nama]]: ''ǀAi-ǁGams'') is die sentraalgeleë [[hoofstad]] van [[Namibië]] en lê in die [[Khomas]]streek. Die stad is ongeveer 1&nbsp;655&nbsp;m bo [[seespieël]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van 5&nbsp;124&nbsp;km² en volgens die 2023-sensus het dit 'n bevolking van 486&nbsp;169 gehad.<ref name="2023-sensus" /> [[Lêer:Windhuk Independence Memorial Museum Blick auf die Christuskirche 3.jpg|duimnael|links|Windhoek se stadsentrum met die [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] gesien vanaf die Onafhanklikheidsgedenkmuseum]] Die stad het ontstaan by die plek van 'n permanente warmwaterbron wat bekend was aan die plaaslike herderstamme. Dit het spoedig ontwikkel nadat [[Jonker Afrikaner]], [[kaptein]] van die [[Oorlam]], hom daar gevestig en 'n steenkerk vir sy gemeenskap opgerig het. In die daaropvolgende dekades het talle oorloë en gewapende vyandelikhede gelei tot die verwaarlosing en vernietiging van die nuwe nedersetting. In 1890 is Windhoek herstig deur die Keiserlike Duitse leër-majoor [[Curt von François]], toe die gebied deur die [[Duitse Keiserryk]] gekoloniseer is en dit die hoofstad van [[Duits-Suidwes-Afrika]] geword het. Tussen 1920 en 1990 was die stad die administratiewe sentrum van [[Suidwes-Afrika]] in die [[Unie van Suid-Afrika]] en is sedert die onafhanklikheidwording van Namibië op 21 Maart 1990 die hoofstad. Die stad is geleë in die Windhoek-bekken, naby die land se geografiese middelpunt, omsluit deur die [[Erosberge]] in die noordooste, die [[Auasberge]] in die suide en die [[Khomashoogland]] in die weste. Met sowat 20% van die Namibiese totale bevolking is Windhoek verreweg die belangrikste ekonomiese sentrum van die land en ook die sentrale knooppunt in die Namibiese vervoerstelsel. Byna al die Namibiese of in Namibië aktiewe maatskappye het hul hoofkantoor in Windhoek, wat ook 'n voortgesette immigrasie uit ander dele van die land tot gevolg het en op sy beurt Windhoek se sentrale posisie verder onderstreep. Vandag is Windhoek 'n moderne stad wat Duitse en Afrika-invloede meng. == Etimologie == Die [[Afrikaans]]e naam "Windhoek" is afgelei van winderige hoek; die [[Nama|Khoekhoegowab]]-naam ''ǀAe-ǁGams'' beteken "warmbron" en verwys na die voormalige warmwaterbronne in die streek. Die [[Herero (taal)|Otjiherero]]-naam van die stad ''Otjomuise'' beteken "plek van rook". Ander voormalige stadsname is ''Queen Adelaide’s Bath'' (deur [[James Edward Alexander]]), ''Barmen'' (deur [[Carl Hugo Hahn]] van die [[Rynse Sendinggenootskap]]), ''Concordiaville'' (volgens [[Joseph Tindall]] van [[Metodisme]]) en ''Wind Hoock'' (deur [[Jan Jonker Afrikaner]]).<ref>{{de}} {{cite book |author=Conny von Dewitz |title=Windhoek – Der kleine Stadtführer |year=2009 |isbn=978-3-941602-17-5}}</ref> Volgens 'n teorie het kaptein [[Jonker Afrikaner]] Windhoek genoem na die [[Groot-Winterhoekberge]] by [[Tulbagh]] in [[Suid-Afrika]], waar sy voorsate gebly het. Die eerste bekende verwysing na die naam ''Windhoek'' was in 'n brief deur Jonker Afrikaner aan Joseph Tindall wat dateer op 12 August 1844.<ref name="DierksK1">{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/images/Khauxanas/1introduction.htm |title=The History of ǁKhauxaǃnas. Introduction. |author=Klaus Dierks |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Aan die begin van die Duitse koloniale bewind is die skryfwyses ''Windhuk'' en ''Windhoek'' ewe gebruik. Deur [[Theodor Leutwein]] se regeringsbevel wat op 14 Mei 1903 in werking getree het, het ''Windhuk'' die enigste amptelike naam geword. Ná die Suid-Afrikaanse verowering is die amptelike naam in 1918 na ''Windhoek'' verander, terwyl Duits een van die ampstale gebly het. In die Duitse taalgebruik buite Namibië word steeds die skryfwyse ''Windhuk'' gebruik en ook amptelik deur die Duitse Buitelandse Kantoor gebruik.<ref>{{de}} {{en}} {{cite web |url=https://windhuk.diplo.de/Vertretung/windhuk/de/Startseite.html |title=Welcome to the German Embassy in Namibia! |publisher=[[Duitse Ambassade in Windhoek]] |accessdate=16 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216001316/http://www.windhuk.diplo.de/Vertretung/windhuk/de/Startseite.html |archive-date=16 Desember 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë nedersetting === [[Lêer:Windhoek ende 19 jahrhundert.jpg|duimnael|Windhoek aan die einde van die 19de eeu]] [[Lêer:Windhuk.jpg|duimnael|Windhoek tydens die Duitse koloniale tyd, voor 1908]] [[Lêer:Windhuk stamp.jpg|duimnael|Seëls vir die [[Duits-Suidwes-Afrika]] geposmerk ''Windhuk'']] [[Lêer:Kirche denkmal nam.jpg|duimnael|Die [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] en Ruiterstandbeeld in Windhoek dateer uit die Duitse koloniale tydperk, maar die gedenkteken is einde 2013 verwyder<ref name="val">{{af}} {{cite web |url=https://www.republikein.com.na/nuus/ruiter-val-op-heiligste-dag |title=Ruiter val op heiligste dag |publisher=[[Republikein]] |date=27 Desember 2013 |accessdate=1 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701202436/https://www.republikein.com.na/kultuur/ruiter-val-op-heiligste-dag.216286 |archive-date=1 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>]] Die gebied rondom Windhoek is reeds sedert etlike duisende jare deur die [[Boesman|San]] bevolk.<ref name="Dierks">{{de}} {{cite web |url=https://www.klausdierks.com/Geschichte/1.htm |title=Vorgeschichtliche Zeit Chronologie der namibischen Geschichte |publisher=klausdiers.com |author=Klaus Dierks |date=2 Januarie 2005 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> In 1840 het [[Jonker Afrikaner]] 'n [[Oorlam]]-nedersetting by Windhoek gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cape-slavery-heritage.iblog.co.za/category/new-creole-identities/page/4/ |title=The Orlams Afrikaners – the Creole Africans of the Garieb |publisher=Cape Slavery Heritage |accessdate=8 Julie 2010}} {{dooie skakel}}</ref> Sy en sy volgelinge het naby een van die hoofwarmwaterbronne gebly, geleë in die huidige voorstad [[Klein Windhoek]].<ref>{{en}} {{cite book |author1=Victor L Tonchi |author2=William A Lindeke |author3=John J Grotpeter |title=Historical Dictionary of Namibia |url=https://books.google.de/books?id=Mls4H1mnN_0C&redir_esc=y |edition=2 |series=Historical Dictionaries of Africa, African historical dictionaries |year=2012 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-7990-4 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Hy het 'n steenkerk opgerig met plek vir sowat 500 mense; dit is ook as 'n skool gebruik. Twee [[Rynse Sendinggenootskap|Rynse]] [[sendeling]]e, [[Carl Hugo Hahn]] en [[Franz Kleinschmidt|Franz Heinrich Kleinschmidt]], het laat in 1842 daar begin werk. Twee jaar later is hulle verdryf deur twee Metodiste, Richard Haddy en Joseph Tindall.<ref>{{de}} {{cite book |author=Heinrich Vedder |title=Das alte Südwestafrika. Südwestafrikas Geschichte bis zum Tode Mahareros 1890 |year=1997 |edition=7 |publisher=Namibia Scientific Society |location=Windhoek |isbn=0-949995-33-9}}</ref><ref name="DierkbioA">{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |title=Biographies of Namibian Personalities, A (entry for Jonker Afrikaner) |publisher=klausdiers.com |author=Klaus Dierks |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Tuine is aangelê en Windhoek het vir 'n rukkie floreer. 'n Reeks oorloë tussen die [[Namas]] en [[Herero]]'s het uiteindelik die nedersetting verwoes. Ná 'n lang afwesigheid het Hahn in 1873 Windhoek weer besoek en hy was ontsteld van die feit dat niks van die stad se voormalige welvaart oorgebly het nie. In Junie 1885 het 'n [[Switserland|Switserse]] [[plantkundige]] slegs [[Rooijakkals|jakkalse]] en verhongerde [[tarentale]] tussen verwaarloosde vrugtebome gevind.<ref name="windhoekcc">{{en}} {{cite web |url=http://www.windhoekcc.org.na/default.aspx?page=30 |title=The History of Windhoek |publisher=Windhoekse Stadsraad |accessdate=21 Februarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100221153905/http://www.windhoekcc.org.na/default.aspx?page=30 |archive-date=21 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Koloniale tydperk === {{Hoofartikel|Duits-Suidwes-Afrika}} {{Sien ook|Namibiese volksmoord 1904-1908}} In 1878 het die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] die langs die kus geleë [[Walvisbaai]] saam met die [[Pikkewyn-eilande]] geannekseer en hulle in 1884 by die [[Kaapkolonie]] ingelyf, maar nie belanggestel in die hinterland nie. 'n Versoek deur handelaars uit [[Lüderitzbaai]] het gelei tot die 1884-verklaring, waarin 'n Duitse [[protektoraat]] oor die latere Duits-Suidwes-Afrika (''Deutsch-Südwestafrika'') afgekondig is, die huidige Namibië. In 1890 is die Duitse kolonie se grense bepaal en die [[Duitse Keiserryk]] het 'n beskermkorps, die ''Schutztruppe'' onder majoor [[Curt von François]], ontplooi om orde te handhaaf.<ref>{{en}} {{cite book |author=Roman Adrian Cybriwsky |title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture |publisher=ABC-CLIO |location=VSA |year=2013 |pages=338}}</ref> Von François het sy [[garnisoen]] gestasioneer in Windhoek wat strategies geleë was in 'n buffer tussen die strydende Namas en Herero's.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/verona-the-last-grandchild-of-von-francois/ |title=Verona, the last grandchild of Von François |publisher=[[The Namibian]] |author=Ester Mbathera, Tutaleni Pinehas |page=6 |date=17 November 2021 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Die twaalf sterk fonteine het water voorsien vir die verbouing van produkte en graan. Die koloniale Windhoek is gestig op 18 Oktober 1890, toe Von François die fondamentsteen aan die fort aangebring het, nou bekend as die [[Alte Feste]] (Ou Fort).<ref name="DierkbioV">{{en}} {{cite web |url=https://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_V.htm |title=Biographies of Namibian Personalities, V (entry for Curt von François) |publisher=klausdiers.com |author=Klaus Dierks |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref><ref name="curtfarewell">{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-63728105 |title=Namibia pulls down German colonial officer's statue in Windhoek |publisher=[[BBC]] |author=Farouk Chothia |date=23 November 2022 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Ná 1907 het die ontwikkeling versnel nadat inheemse mense van die platteland hulle in die groeiende stad gevestig het op soek na werk. Meer en meer Europese setlaars het uit Duitsland en Suid-Afrika aangekom. Besighede is opgerig langs die Kaiserstraße (nou die Onafhanklikheidslaan) en langs die dominante bergrug oor die stad. Teen hierdie tyd is ook Windhoek se drie kastele, [[Heinitzburg]], [[Sanderburg]] en [[Schwerinsburg]], deur [[Wilhelm Sander]] gebou. Die Duitse koloniale owerheid het baie geld aan die ontwikkeling van die stad bestee en vandag huisves dit steeds pragtige geboue uit die Duitse koloniale tydperk soos die [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] en die [[Tintenpalast]] (letterlik "Inkpaleis"). Die Duitse atmosfeer, vermeng met talle ander kulturele elemente, leef tot vandag toe voort en dit is vandag die tuiste van die enigste Duitse [[Koerant|dagblad]] in Afrika, die ''[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]]'' en 'n groot Duitse privaatskool, die Deutsche Höhere Privatschule (DHPS). === Suid-Afrikaanse administrasie ná die Eerste Wêreldoorlog === {{Hoofartikel|Suidwes-Afrika-veldtog|Suidwes-Afrika|Namibiese Onafhanklikheidsoorlog}} Ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] in 1918 het die Duitse koloniale bewind in Duits-Suidwes-Afrika tot 'n einde gekom, nadat dit saam met Windhoek tydens die Suidwes-Afrika-veldtog reeds in 1915 deur die [[Unie van Suid-Afrika]] verower is.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Windhoek|title=Windhoek|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Tot en met die einde van die oorlog is die stad geadministreer deur 'n Suid-Afrikaanse militêre regering, waarvolgens geen verdere ontwikkeling plaasgevind het nie.<ref name=CoWnew>{{en}} {{cite web |url=http://www.windhoekcc.org.na/tour_history_heritage.php |title=The History of Windhoek |publisher=Windhoekse Stadsraad |accessdate=29 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029074218/http://www.windhoekcc.org.na/tour_history_heritage.php |archive-date=29 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1920 is die gebied luidens die [[Verdrag van Versailles]] as 'n [[Volkebond]]mandaat onder Suid-Afrikaanse beheer geplaas.<ref name="geography">{{en}} {{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/40572467 |title=Walvis Bay: exclave no more |publisher=Geography |author=Ieuan Griffiths |volume=79 |number=4 |pages=354 |date=Oktober 1994 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] was meer kapital beskikbaar om die gebied se ekonomie te verbeter. Ná 1955 is groot openbare projekte aangepak soos die oprigting van nuwe skole en hospitale, die teer van die stad se paaie ('n projek wat in 1928 met die Kaiserstraße begin is) en die bou van damme en pyplyne om die watertoevoer te stabiliseer.<ref name="windhoekcc" /> In 1958 het die stad die wêreld se eerste drinkwaterbehandelingsaanleg in gebruik geneem, wat rioolwater herwin en dit direk in die stad se watervoorsiening gelei het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://ag.arizona.edu/oals/ALN/aln56/dupisani.html |title=Surviving in an arid land: Direct reclamation of potable water at Windhoek's Goreangab Reclamation Plant |publisher=Universiteit van Arizona |author=Petrus Du Pisani |accessdate=6 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606065428/http://ag.arizona.edu/oals/ALN/aln56/dupisani.html |archive-date=6 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 1 Oktober 1966 het die destydse administrateur van Suidwes-Afrika aan Windhoek die gebruik van 'n wapen toegestaan, wat op 2 Oktober 1970 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer is. Oorspronklik was 'n gestileerde [[aalwyn]] die hoofembleem, maar dit is op 15 September 1972 in 'n natuurlike aalwyn verander ([[Mopanie-aalwyn]]). Dit word beskryf as "'n Windhoekse aalwyn met 'n tros van drie blomme op 'n eiland. Helmteken: 'n Muurkroon in heraldiese goud. Leuse: ''SUUM CUIQUE'' ("Ieder sy eie")".<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/na-wind.html |title=Windhoek (Namibia) |publisher=Flags of the World |author=Bruce Berry |date=12 Februarie 2014 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Op 18 Oktober 1965, ter geleentheid van Windhoek se 75ste herstigtingsdag deur Von François, is amptelik [[Stadsregte|stadstatus]] toegeken.<ref name=Stadtrecht>{{de}} {{cite news |title=Windhoek erhielt heute Stadtrechte |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=18 Oktober 1965 |edition=2015-herdruk}}</ref> Een jaar later het die Namibiese Onafhanklikheidsoorlog tussen [[SWAPO]] en [[Suid-Afrika]] uitgebreek nadat die [[Verenigde Nasies]] die Suid-Afrikaanse regering van sy mandaat ontneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.onwar.com/aced/data/november/namibia1966.htm |title=Namibian War of Independence 1966–1988 |publisher=Armed Conflict Events Database |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> In 1971 het die Namibiese algemene kontrakwerkersstaking in Windhoek begin ten einde van die kontrakarbeidstelsel se beëindiging, [[apartheid]] teen te staan en Namibiese onafhanklikheid te eis.<ref name="general">{{en}} {{cite journal |author=Barbara Rogers |title=Namibia's General Strike |url=https://www.jstor.org/stable/4185227 |journal=Africa Today |date=1972 |volume=19 |issue=2 |pages=3–8 |issn=0001-9887 |jstor=4185227}}</ref> === Sedert Namibiese onafhanklikwording === Met Namibiese onafhanklikwording in 1990 het Windhoek die hoofstad asook die provinsiale setel van die sentrale [[Khomas]]streek geword. Sedert onafhanklikheid en die einde van oorlogvoering het die stad 'n spoedige groei en ontwikkeling ervaar. Vandag is Windhoek die opvoedkundige, administratiewe, handels-, nywerheids- en kommunikasiesentrum van die land. Die hoofstraat, Kaiserstraße, is na onafhanklikheid herdoop in Onafhanklikheidslaan, so ook talle ander strate na vryheidsvegters en Afrikaleiers. Die huidige geskatte bevolking beloop 316&nbsp;000 (volgens ''World Gazetteer''). In 1991 is die [[Verklaring van Windhoek]] opgestel wat pleit vir onafhanklike, pluralistiese media en persvryheid in Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.europarl.europa.eu/document/activities/cont/201104/20110429ATT18422/20110429ATT18422EN.pdf |title=Declaration of Windhoek |publisher=[[Europese Parlement]] |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> == Ekonomie en infrastruktuur == [[Lêer:Windhoek aerial.jpg|duimnael|'n Lugfoto van Sentraal-Windhoek, die ekonomiese sentrum van Namibië]] [[Lêer:Street Market in Namibia - Windhoek.jpg|duimnael|Straatmark vir toeriste in Namibië]] [[Lêer:The Heart of Windhoek.jpg|duimnael|'n Deel van Windhoek]] Die stad is die administratiewe, kommersiële en industriele sentrum van Namibië. Volgens 'n 1992/93-studie verskaf Windhoek meer as die helfte van die Namibiese nielandbou-werksgeleenthede, sy nasionale aandeel aan indiensneming in nutsdienste beloop 96%, in vervoer en kommunikasie 94%, finansies en besigheidsdienste 82%.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.polytechnic.edu.na/academics/schools/engine_infotech/civil/lecturing/upd410s_module/(11.4)Windhoek%20Structure%20Plan%20Report.pdf |title=The Windhoek Structure Plan |year=1996 |publisher=City of Windhoek |page=6 |accessdate=2 Julie 2013}} {{dooie skakel}}</ref> Weens die stad se relatiewe grootte<ref>Die tweede grootste stad in Namibië, [[Walvisbaai]], het 'n bevolking van 43&nbsp;700: {{cite web |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=14109 |title=ELECTIONS 2010: Erongo regional profile |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |date=16 November 2010 |accessdate=6 September 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120906113042/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=14109 |archive-date=6 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> is Windhoek in alle opsigte die sosiale, ekonomiese en kulturele sentrum van die land. Feitlik elke nasionale onderneming se hoofkantoor, die [[Universiteit van Namibië]], asook die land se enigste teater en al die groot media en finansiële liggame is hier gesetel.<ref name=profile>{{en}} {{cite web |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=14052 |title=ELECTIONS 2010: Khomas Region profile |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |author=Alvine Kapitako |date=12 November 2010 |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://archive.ph/20121205005928/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=14052 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Stad Windhoek se begroting is naastenby gelyk aan al die ander Namibiese plaaslike owerhede saam.<ref name="newera1">{{en}} {{cite web |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=9515 |title=Owning a house … a dream deferred |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |author=Desie Heita |date=11 Februarie 2010 |accessdate=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055306/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=9515 |archive-date=16 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ten spyte van hul baie klein aandeel aan die totale bevolking is baie maatskappye in besit van Duits-Namibiërs; dit weerspieël een van die wêreldwyd grootste ongelyke inkomsteverspreiding. Suid-Afrikaanse maatskappye, wat histories nou verbonde is aan die Namibiese ekonomie, speel ook 'n belangrike rol. Die hoofkantoor van [[Air Namibia]] is in die TransNamib-gebou in Windhoek geleë.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://znaki.fm/en/teams/air-namibia/ |title=Air Namibia |publisher=Znaki |author=Charlie de Jong |date=28 Maart 2023 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Verskeie winkelsentrums is in die na-onafhanklikheidsera gebou, waaronder Maerua en Wernhillpark. Van die 3&nbsp;300 VS$-miljoenêrs in Namibië bly 1&nbsp;400 in Windhoek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/namibians-3rd-wealthiest-people-in-africa/ |title=Namibians 3rd wealthiest people in Africa |publisher=[[The Namibian]] |author=Ndama Nakashole |page=13 |date=24 April 2017 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Die Windhoekse Korrektiewe fasiliteit is die grootste van Namibië se sewe groot gevangenisse.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/743-convicts-in-jail-for-rape | title=743 convicts in jail for rape |publisher=[[The Namibian]] |author=Eino Vatileni |date=15 Februarie 2022 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Windhoek huisves naas die [[Bank van Namibië]], die groot nutsdiens in staatsbesit, ook talle diensondernemings in die toerismesektor, handelskoue soos die Windhoek-skou en die Namibië-toerisme-ekspo; verder is dit ook 'n sentrum van die vervaardigingsbedryf. Ook die nasionale [[aandelebeurs]], die [[Namibië Sekuriteitebeurs]], is in Windhoek geleë. Benewens die nasionale uitsaaikorporasie [[Namibiese Uitsaaikorporasie|NBC]] het ook die land se vyf grootste dagblaaie (''[[The Namibian|Namibian]]'', ''[[Republikein]]'', ''[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]]'', ''[[New Era (Namibië)|New Era]]'' en ''[[Namibian Sun]]'') almal hul setel in Windhoek. Namibië se grootste privaat maatskappy [[Ohlthaver & List]] het sy setel in [[Windhoek-Sentraal]]. Die stad is een van die landswyd vernaamste handelsplekke vir [[karakoel]]skaapvelle. In Windhoek is die winkelsentrums ''The Grove Mall'', ''Maerua Mall'' en in die sentrum ''Wernhil'' geleë. Sedert vroeg 2016 het Windhoek weens 'n voortslepende [[droogte]] 'n onsekere [[drinkwatervoorsiening]]. Besparings van minstens 40 persent is aanbeveel om tot die komende reënseisoen [[drinkwater]] te kan voorsien. Op mediumtermyn word 'n [[kanaal]] vanaf die [[Okavangorivier]] of 'n pypleiding vanaf die Atlantiese Oseaan met 'n gekoppelde seewaterontsoutingsaanleg beplan. === Vervoer === Weens sy sentrale geografiese ligging en sy enorme ekonomiese belangrikheid is Windhoek die belangrikste knooppunt in die Namibiese pad-, spoor- en lugvervoer. ==== Pad ==== [[Lêer:Independence Avenue Windhoek Namibia.jpg|duimnael|Onafhanklikheidslaan]] In Windhoek kruis die twee belangrikste padverbindings mekaar: die in 'n noord-suid-rigting loopende nasionale pad [[B1-hoofweg (Namibië)|B1]] van [[Kaapstad]]/[[Suid-Afrika]] na [[Luanda]]/[[Angola]] en die in 'n oos-west-rigting loopende [[Trans-Kalahari-Grootpad]] ([[B2-hoofweg (Namibië)|B2]] en [[B6-hoofweg (Namibië)|B6]]) van die [[Atlantiese Oseaan|Atlantiese]] na die [[Indiese Oseaan]]. Deur die as 'n snelweg ontwikkelde Westelike Verbypad wat as 'n halfboë om Windhoek loop bly die sentrale sakedistrik deurverkeer grootliks gespaar. 'n Ander belangrike pad is die Onafhanklikheidslaan. In 1928 was Kaiserstraße, nou Onafhanklikheidslaan, die eerste geplaveide straat in Windhoek. Tien jaar later is die volgende een, Gobabisweg (nou Sam Nujoma-rylaan), ook geplavei. Vandag is ongeveer 5&nbsp;000&nbsp;km van sowat 40&nbsp;000&nbsp;km se paaie in Namibië geseël. Windhoek se drie hooftoegangsroetes van [[Rehoboth]], [[Gobabis]] en [[Okahandja]] is geteer en ontwerp om die grootste moontlike vloede wat in 50 jaar verwag word, te kan hanteer. Geseëlde paaie kan verkeer dra wat teen snelhede van 120&nbsp;km/h beweeg en behoort vir 20 jaar te hou. In 2014 het die Padowerheid beplan om die Windhoek-Okahandja-pad na 'n dubbelbaansnelweg op te gradeer. Dit sou sowat N$1&nbsp;miljard kos en teen 2021 voltooi wees. Later het hulle ook beplan om die Windhoek-Hosea-Kutako-lughawe-pad na 'n dubbelbaansnelweg op te gradeer. Dit sou teen 2022 voltooi wees. Huurmotors is geredelik beskikbaar en word maklik uitgeken in die stad met tekens wat bestaan uit een letter en soveel as drie syfers (byvoorbeeld T681, T68, T1). Soos oral in Namibië is openbare vervoer skaars en maak die vervoer in die stad staat op taxi's; daar was in 2013 6&nbsp;492 geregistreerde taxi's in Windhoek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201304090526.html |title=A glimpse into the taxi industry |publisher=[[The Namibian]] |author=Selma Shipanga |pages=6–7 |date=3 April 2013 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> ==== Lugvervoer ==== Windhoek word bedien deur twee lughawens. Die naaste is [[Windhoek Eros-lughawe|Eros]], 7&nbsp;km suid van die middestad vir kleiner vliegtuie, en [[Hosea Kutako Internasionale Lughawe]] 42&nbsp;km ten ooste van die stad. 'n Aantal buitelandse lugrederye vlieg na en van Windhoek. Huurvlugte en helikopters is ook beskikbaar. ===== Windhoek Internasionale Lughawe (WDH) ===== {{Hoofartikel|Hosea Kutako Internasionale Lughawe}} [[Lêer:Hosea Kutako International Airport, Namibia (2017).jpg|duimnael|Die [[Hosea Kutako Internasionale Lughawe]] in 2017]] Hosea Kutako Internasionale Lughawe, 42&nbsp;km oos van Windhoek hanteer sowat 800&nbsp;000 passasiers per jaar. Dit het een aanloopbaan sonder kapasiteitsbeperkings. Ander internasionale lughawens is in [[Lüderitz-lughawe|Lüderitz]], [[Ondangwa-lughawe|Ondangwa]] en [[Walvisbaai-lughawe|Walvisbaai]]. Daagliks vlugte vertrek na [[Lughawe Frankfurt|Frankfurt]] in [[Duitsland]] en [[Johannesburg]], die spil waarom Suider-Afrika se lugverkeer draai, is twee uur per vliegtuig daarvandaan, vanwaar daar na meer as 50 stede gevlieg kan word. Tot hul bankrotskap het die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] en [[Air Namibia]] daaglikse vlugte na WDH gevlieg, met [[TAAG Angola Airlines]] wat steeds twee-weekliks na en van [[Luanda]] vlieg. ===== Eros-lughawe ===== {{Hoofartikel|Windhoek Eros-lughawe}} Eros-lughawe is die besigste lughawe in Namibië in terme van vliegtuie wat opstyg en land.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.airports.com.na/eros.php |title=Namibiese Lughawemaatskappy |accessdate=4 September 2012 |archive-url=https://archive.today/20120904002500/http://www.airports.com.na/eros.php |archive-date=4 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hierdie lughawe hanteer ongeveer 150 tot 200 bewegings per dag wat op sowat 50&nbsp;000 individuele vlugte per jaar beloop. 2004 het die lughawe 141&nbsp;605 passasiers bedien, waarvan die meeste ligte vliegtuie is. Beperkings soos die lengte van die aanloopbaan, geraas en lugruimopeenhoping het Eros daarvan weerhou om in 'n groter lughawe te ontwikkel. Die meeste van Namibië se huuroperateurs is by Eros gebaseer. ==== Spoor ==== [[Lêer:Estación de ferrocarril, Windhoek, Namibia, 2018-08-04, DD 13.jpg|duimnael|Windhoekstasie]] Spoorweë van die staatsmaatskappy [[TransNamib]] uit [[Gobabis]] (oos), [[Keetmanshoop]] (suid), [[Swakopmund]] (wes) en [[Tsumeb]] (noord) kruis mekaar ook in Windhoek. Die Namibiese spoorvervoer is veral belangrik in vragvervoer. Daarbenewens ry die ''Desert Express'', wat in onlangse jare vir [[toerisme]] bemark word, gereeld op die Windhoek-Swakopmund-roete.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.desert.express |title=Desert Express |publisher=Desert Express |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Dié trein ry ook onreëlmatig na [[Lüderitz]] of die Tsumeb/[[Nasionale Etoshawildtuin]]. Andersins geskied passasiersvervoer veral op die pad, hetsy as privaat vervoer of as interstedelike busvervoer na bestemmings in Namibië, Suid-Afrika of Botswana. === Openbare geriewe === [[Lêer:Windhoek Central Hospital - Mapillary.jpg|duimnael|Die [[Windhoek Sentrale Hospitaal]]]] In die sentrum van Windhoek is sowel Namibië se grootste hospitaal geleë ([[Windhoek Sentrale Hospitaal]]) as die land se grootste Korrektiewe fasiliteit ([[Windhoekse Korrektiewe fasiliteit]]) (albei in [[Windhoek-Wes]]). Daarbenewens beskik die Namibiese hoofstad oor nog hospitale soos die [[Katutura Staatshospitaal]], die Khomas-mediese sentrum (KMC) en die Lady Pohamba Privaathospitaal (LPPH). Die Ou tronk is in 1963 gesluit. Die Namibiese hoofstad se hoof[[begraafplaas]] is die Gammams-begraafplaas in [[Pionierspark]]. === Toerisme === [[Lêer:WindhukSchild.jpg|duimnael|'n Inligtingsbord oor Besienswaardighede]] Alhoewel die toerismesektor vir die Namibiese hoofstad minder belangrik is, is dit sedert die middel-1990's 'n gevestigde bedryf. Die besigtigingstoere deur die voormalige township Katutura het hul oorsprong in soortgelyke toere in die buurland Suid-Afrika. Hierdie sogenaamde krotbuurttoerisme (oftewel armoedetoerisme) het groot media-aandag ontvang, openbare verontwaardiging veroorsaak en is sedert sy ontstaan die onderwerp van wetenskaplike navorsing.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://shop.verlag.uni-potsdam.de/shop/armut-und-tourismus-in-windhoek/ |titel=Armut und Tourismus in Windhoek |publisher=Universitätsverlag Potsdam |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Restaurante van toeristebelang sluit in ''Joe's Beerhouse'' in Eros en ''The Stellenbosch Wine Bar'' in Ludwigsdorf wat albei in die meeste reisgidse gelys word. Sedert 1966 beskik Windhoek met die [[Windhoekse Internasionale Konferensiesentrum]] oor 'n [[kongressentrum]]. === Watervoorsiening === [[Lêer:Goreangabdam.jpg|duimnael|Die Goreangabdam bevind hom in die noordweste van Windhoek]] Windhoek se [[drinkwatervoorsiening]] is drieledig: * Die meeste drinkwater is afkomstig uit damme wat deur reënwater gevoed word. Daarbenewens is daar waterdraers wat as 'n stoorplek dien wanneer die damme vol is en waarheen water uit die damme gepomp word. * Die drinkwaterbehandelingsaanleg Goreangab voorsien sowat 'n kwart van Windhoek se drinkwatervoorraad. Sedert 2002 herwin dié aanleg drinkwater uit afvalwater. Ná altesaam nege skoonmaakvlakke het die water 'n neutrale smak en is dit ontsmet en sonder chemiese oorblyfsels. Gevolglik voldoen die water aan die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] se vereistes. Daarna word die water van [[chloor]] voorsien om latere kontaminante te voorkom. * Die ou aanleg vervaardig nou [[gryswater]], waarmee openbare groen- en sportaanlegte besproei word. Sedertdien word 60% van die afvalwater as drinkwater herwin. Tot in 2030 sal die aanleg uitgebrei word.<ref>{{de}} Juliette Irmer, ''Es gibt nur ein Wasser'', in Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung, 24 Augustus 2025, bl. 47</ref> == Geografie == [[Lêer:Satellitenbild Windhoek.jpg|duimnael|[[Nasa]]-satellietbeeld van Windhoek]] [[Lêer:Windhoek Luftaufnahme.jpg|duimnael|'n Lugfoto van Windhoek]] Die Windhoek-bekken is 'n deels heuwelagtige valleikom binne die [[Khomashoogland]] wat op sy beurt deel is van die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]]. Die Windhoek-bekken is tussen 1&nbsp;625&nbsp;m en 1&nbsp;725&nbsp;m hoog en aan sy rand bereik dit hoogtes van tot 1&nbsp;800&nbsp;m. Dit is aan alle kante omring deur bergreekse, wat slegs gedeeltelik in die noorde oopmaak, soos langs die [[Klein Windhoekrivier]] in die rigting van [[Windhoek-Brakwater|Brakwater]]. Die [[Erosberge]] in die ooste en die [[Auasberge]] in die suide vorm elk 'n kamlyn met hoogtes van tot 2&nbsp;000&nbsp;m; van die ander kenmerkende berge sluit in die [[Nubuamisberg]] in die noorde en die [[Grossherzog-Friedrich-Berg]] in die suidweste van die stad. Hierdie [[topografie]] vorm 'n natuurlike beperking vir verdere stedelike ontwikkeling, aangesien die vir nywerhede en sportgeriewe plat boupersele skaars geword het en die woongebiede wat meer onlangs ontstaan het, reeds steiler berghellings bereik het. Die [[Klein Windhoekrivier]], wat in sy boloop deur die [[Avisdam]] opgedam word, loop in 'n noordelike rigting deur die oostelike stadsgebied. In die stad se suidweste vloei Windhoek se langste rivier, die [[Arebbuschrivier]] en sy sytak [[Gammamsrivier]], wat albei in die [[Goreangabdam]] in die noordweste van die stad uitmond. Wes van Windhoek is die [[Daan-Viljoen-wildtuin]] met 40&nbsp;km² geleë. Om die stadsgebied uit te brei is 'n uitdaging op finansiële vlak en ook weens die geografiese ligging van die stad. In die suidelike, oostelike en westelike rigting word Windhoek omring deur rotsagtige, bergagtige areas wat grondontwikkeling baie duur maak. Die suidelike kant is nie geskik vir industriële ontwikkeling nie omdat daar ondergrondse waterdraers teenwoordig is. Dit laat die uitgestrekte [[brakwater]]area noord van die stad as die enigste haalbare plek vir die uitbreiding van Windhoek.<ref name="newera2">{{en}} {{cite web |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=9494 |title=Windhoek’s battle for land |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |author=William J. Mbangula |date=8 November 2005 |accessdate=12 Desember 2012 |archive-url=https://archive.is/20121209032607/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=9494 |archive-date=12 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Windhoekse stadsaal beplan om die stad se grense drasties te vergroot sodat die stad 'n oppervlakte van 5&nbsp;133,4&nbsp;km² sal beslaan. Daarmee sal Windhoek ná [[Tianjin]] en [[Istanboel]] die wêreld se derde grootste stad word, alhoewel sy bevolkingsdigtheid slegs 95/km² is.<ref name=slaan>{{af}} {{cite web |url=http://www.republikein.com.na/regering/windhoek-slaan-afrika-rekord.207163 |title=Windhoek slaan Afrika-rekord |author=Christo Retief |publisher=[[Die Republikein]] |date=2 Julie 2013 |accessdate=24 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324055814/http://www.republikein.com.na/regering/windhoek-slaan-afrika-rekord.207163 |archive-date=24 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Voorstede === [[Lêer:Karte Stadt Windhoek - sortiert.png|duimnael|Ligging van die 30 voorstede van Windhoek]] [[Lêer:Informal settlement in Windhoek2.jpg|duimnael|Die Havana-township]] Windhoek is in 30 verskeie voorstede verdeel: '''''C-''''' Windhoek-sentraal (Windhoek Sentrale Sakekern) {| | valign="top" | # Academia # Auasblick # Avis # Cimbebasia # Dorado Park # Eros # Eros Park # Goreangab # Hakahana # Hochland Park # Lafrenz-nywerheidsgebied # [[Katutura]] # Khomasdal # [[Klein Windhoek]] # [[Kleine Kuppe]] | valign="top" | # <li value="16"> Ludwigsdorf </li> # Luxushügel # Windhoek-Noord # Noordelike Industriegebied # Okuryangava # [[Olympia, Windhoek|Olympia]] # Otjomuise # [[Pionierspark]] # Prosperita # Rocky Crest # Suidelike Industriegebied # [[Suiderhof]] # [[Universiteit van Namibië]] # Wanaheda # Windhoek-Wes |} In baie van Windhoek se townships woon inwoners in plakkershutte. In 2020 het die stad 'n totaal van 41&nbsp;900 van hierdie informele behuisingstrukture getel wat byna 100&nbsp;000 inwoners gehuisves het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/namibias-ghetto-life-half-million-live-in-shacks-countrywide/ |title=Namibia’s ghetto life: Half million live in shacks countrywide |publisher=[[The Namibian]] |author=Erastus Nghinomenwa |page=1 |date=12 Augustus 2020 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Op 15 April 2011 het die stadsbestuur aangekondig om [[Omeya]], 'n [[gholf]]baan sowat 30&nbsp;km suid met [[Toerisme|toeriste]]-[[infrastruktuur]] soos hotelle en aangrensende woongebiede vir werkers, ook by die Windhoekse stadsgebied te integreer. Daarmee sou Windhoek met sowat 254&nbsp;[[hektaar|ha]] groei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.omeyagolf.com/ |title=Omeya integrated into the City of Windhoek boundaries |publisher=Press Notice Omeya |date=15 April 2011 |accessdate=20 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140420013402/http://www.omeyagolf.com/ |archive-date=20 April 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens bestaan die stadsgebied uit tien kiesafdelings in die hoofstadstreek [[Khomas]] wat elk deur 'n raadslid bestuur word en onder die streeksraadvoorsittende [[Sophia Shaningwa]] die Khomas-streeksraad vorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.arc.org.na/home.php?pn=khomas_council |title=Khomas Regional Council |accessdate=21 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070921032233/http://www.arc.org.na/home.php?pn=khomas_council |archive-date=21 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Naas die landwye Namibiese polisie sorg die Windhoek stadspolisie ook vir sekuriteit in die stad. Die stadbeheerde maatskappy Windhoek Busdiens verskaf plaaslike openbare vervoer. === Klimaat === [[Lêer:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Windhuk.Namibia.png|duimnael|Klimaatdiagram van Windhoek]] [[Lêer:Rainy season clouds outskirt of Windhoek.jpg|duimnael|Reënseisoen in Windhoek]] [[Lêer:Cloudy sky in the capital city of Namibia.jpg|duimnael|Bewolkte lug in Windhoek]] Soos groot dele van Namibië ook is Windhoek geleë in 'n halfwoestynagtige klimaatsgebied. Dae is meestal warm met baie warm dae gedurende die [[somer]]maande met aande wat oor die algemeen koel is. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 19,47 °C, wat hoog is vir 'n plek wat op so 'n hoë hoogte lê op die rand van die trope.<ref>Die gemiddeld vir 1957–1987 volgens die Goddard Instituut van Ruimtestudies se Wêreldklimaatdatabasis</ref> Dit is hoofsaaklik weens die voorkoms van 'n warm noordelike lugvloei en die berge ten suide wat die stad teen koue suiderwinde beskut. Die [[winter]]maande van Junie, Julie en Augustus kry gewoonlik min tot geen reën nie. Veral danksy die winde, waarna Windhoek genoem is, word veral die wintermaande van April tot September as aangenaam ervaar. Minimumtemperature wissel tussen 5 °C en 18 °C. Aande is gewoonlik koel maar die temperatuur daal selde onder 0°C en dit [[sneeu]] amper nooit nie. Dae is gewoonlik warm en wissel tussen maksimumtemperature van 20 °C en 31 °C in Januarie. Die gemiddelde jaarlikse [[reën]]val is ongeveer 360&nbsp;mm, wat te laag is om gewasse te kweek of om tuine in stand te hou sonder om baie water te gebruik. Die natuurlike plantegroei is struike en steppe. Droogtes kom gereeld voor. Windhoek het meer as 300 sonskyndae per jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://weather-and-climate.com/average-monthly-Rainfall-Temperature-Sunshine-in-Namibia |title=Climate and average monthly weather in Namibia |publisher=weather-and-climate.com |accessdate=3 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403145019/https://weather-and-climate.com/average-monthly-Rainfall-Temperature-Sunshine-in-Namibia |archive-date=3 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens [[Köppen-klimaatklassifikasie|Köppen]] het die stad 'n warm halfdroë klimaat (BSh), aangesien die gemiddelde jaarlikse temperatuur bo 18&nbsp;°C is. Die temperature regdeur die jaar is mild weens die hoogte-invloed. Die jaarlikse temperatuurverskil tussen die hoogste en koudste temperatuur is 13,4&nbsp;°C. Julie is die koudste maand met 'n gemiddelde temperatuur van 13,1&nbsp;°C, terwyl Desember die warmste maand is met 'n gemiddelde temperatuur van 23,5&nbsp;°C. Weens sy ligging naby die [[Kalahari]]woestyn ontvang die stad 3&nbsp;605 sonskynure. Neerslag is volop in die somerseisoen en minimaal in die winterseisoen. Die gemiddelde jaarlikse neerslag is 367,4&nbsp;mm met laagtepunte van 106,7&nbsp;mm in die 2018/19-reënseisoen en 97&nbsp;mm in 1929/30.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/78826/read/Khomas-faces-worst-drought-in-90-years |title=Khomas faces worst drought in 90 years |publisher=[[The Namibian]] |author=Werner Menges, Yokany Oliveira |page=1 |date=23 Mei 2019 |accessdate=25 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525090528/https://www.namibian.com.na/78826/read/Khomas-faces-worst-drought-in-90-years |archive-date=25 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die 2010/11-reënseisoen was met deels meer as 1&nbsp;100&nbsp;mm se neerslag die natste ooit in die 120-jarige geskiedenis van Namibiese klimaatrekords.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/algemeen/beste-renjaar-ng-in-dekades.123509.php |title=Beste reënjaar nóg in dekades |publisher=[[Republikein]] |date=16 Maart 2011 |accessdate=17 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217211559/http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/algemeen/beste-renjaar-ng-in-dekades.123509.php |archive-date=17 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> {{Tabel weergemiddeldes | locatie = Windhoek, Namibië | bron = Deutscher Wetterdienst,<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_681100_kt.pdf |title=Klimatafel von Windhuk (Windhoek) / Namibia |publisher=[[Deutscher Wetterdienst]] |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Deense Meteorologiese Instituut (slegs son)<ref>{{da}} {{cite web |url=http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |title=Stationsnummer 68110 |publisher=Departement van Energie, Nutsdienste en Klimaat |accessdate=16 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116071752/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |archive-date=16 Januarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <!-- maandelikse temperatuur- en neerslaggemiddeld--> | jan_gem=23.3 | jan_gem_ns=78.1 | feb_gem=22.1 | feb_gem_ns=80.3 | mrt_gem=21.0 | mrt_gem_ns=78.7 | apr_gem=18.9 | apr_gem_ns=37.7 | mei_gem=15.8 | mei_gem_ns=6.6 | jun_gem=13.2 | jun_gem_ns=1.2 | jul_gem=13.1 | jul_gem_ns=0.7 | aug_gem=15.8 | aug_gem_ns=0.9 | sep_gem=19.3 | sep_gem_ns=2.8 | okt_gem=21.7 | okt_gem_ns=11.8 | nov_gem=22.5 | nov_gem_ns=26.9 | dec_gem=23.5 | dec_gem_ns=41.7 | jaar_gem=19.1 | jaar_gem_ns=367.4 | jan_gem_min=17.2 | jan_gem_max=30.0 | feb_gem_min=16.5 | feb_gem_max=28.6 | mrt_gem_min=15.4 | mrt_gem_max=27.2 | apr_gem_min=12.8 | apr_gem_max=25.6 | mei_gem_min=9.2 | mei_gem_max=22.7 | jun_gem_min=6.7 | jun_gem_max=20.2 | jul_gem_min=6.3 | jul_gem_max=20.5 | aug_gem_min=8.6 | aug_gem_max=23.4 | sep_gem_min=11.9 | sep_gem_max=26.5 | okt_gem_min=14.6 | okt_gem_max=29.1 | nov_gem_min=15.6 | nov_gem_max=29.6 | dec_gem_min=16.9 | dec_gem_max=30.7 | jaar_gem_min=12.7 | jaar_gem_max=26.1 | jan_a_min=7.5 | jan_a_max=36.0 | feb_a_min=6.8 | feb_a_max=35.8 | mrt_a_min=3.7 | mrt_a_max=34.9 | apr_a_min=2.4 | apr_a_max=31.3 | mei_a_min=−1.6 | mei_a_max=31.8 | jun_a_min=−2.8 | jun_a_max=26.1 | jul_a_min=−2.6 | jul_a_max=25.7 | aug_a_min=−3.9 | aug_a_max=30.0 | sep_a_min=−1.1 | sep_a_max=33.2 | okt_a_min=1.6 | okt_a_max=35.1 | nov_a_min=0.4 | nov_a_max=36.5 | dec_a_min=3.3 | dec_a_max=36.6 | jaar_a_min=−3.9 | jaar_a_max=36.6 | zujan = 8.7 | zufeb = 8.0 | zumrt = 8.1 | zuapr = 9.4 | zumei = 9.7 | zujun = 9.9 | zujul = 10.0 | zuaug = 10.3 | zusep = 10.1 | zuokt = 10.0 | zunov = 10.0 | zudec = 10.2 | rdjan = 11.1 | rdfeb = 10.7 | rdmrt = 10.5 | rdapr = 5.5 | rdmei = 1.9 | rdjun = 0.7 | rdjul = 0.5 | rdaug = 0.3 | rdsep = 0.9 | rdokt = 2.8 | rdnov = 5.3 | rddec = 7.5 | lvjan = 42 | lvfeb = 56 | lvmrt = 51 | lvapr = 44 | lvmei = 37 | lvjun = 32 | lvjul = 27 | lvaug = 19 | lvsep = 17 | lvokt = 22 | lvnov = 30 | lvdec = 34 }} == Demografie == In 1971 was daar ongeveer 26&nbsp;000 [[Wit mense|witmense]] in Windhoek teenoor 24&nbsp;000 [[Swart mense|swartmense]]. Ongeveer een derde van daardie witmense (9&nbsp;000) was van 'n Duitse oorsprong.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19710718&id=9gorAAAAIBAJ&sjid=YJoFAAAAIBAJ&pg=2800,3519162 |title=Reading Eagle |publisher=Google News Archive Search |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Tans staan Windhoek se bevolking op 325&nbsp;858 (65% swart, 17% wit, 17% [[Bruinmense|bruin]], [[Rehoboth-basters|Basters]] en Asiate) en groei met ongeveer 4% jaarliks met die informele nedersettings wat teen ongeveer 10% per jaar groei.<ref name="newera2" /> In die openbare lewe word [[Afrikaans]] en in 'n minder mate [[Duits]] steeds as [[lingua franca]]s gebruik, al gebruik die regering slegs [[Engels]]. Teen 2020 het Windhoek 'n bevolking van 431&nbsp;000 gehad.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.visitwindhoek.net/component/content/article/113 |title=Visit Windhoek, People and languages |publisher=Visit Windhoek |author=Thomas Schoch |date=2003 |accessdate=22 Februarie 2013 |archive-url=https://archive.today/20130222170645/http://www.visitwindhoek.net/component/content/article/113 |archive-date=22 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2009 het die Windhoekse burgemeester verwag dat die stad teen 2030 'n bevolking van sowat een miljoen sou hê.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.npc.gov.na/vision/pdfs/Chapter_4.pdf |title=Vision Paper Namibia, Outlook 2030, Chapter 4 |publisher=Nasionale Beplanningskommissie van Namibië |date=2009 |accessdate=12 Maart 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110312101800/http://www.npc.gov.na/vision/pdfs/Chapter_4.pdf |archive-date=12 Maart 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens die 2011-sensus het die stad 'n bevolking van 326&nbsp;000 gehad,<ref name="nsa">{{en}} {{cite web |url=https://www.ecb.org.na/images/docs/Investor_Portal/2011_Census_Report.pdf |title=Namibia 2011 Population and Housing Census Preliminery Results |publisher=Namibiese Statistiekagentskap |date=April 2012 |accessdate=23 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623014255/https://www.ecb.org.na/images/docs/Investor_Portal/2011_Census_Report.pdf |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> in die afgelope jare is 'n toename van tussen 4% en 5% per jaar gemeet. Tydens die 2023-sensus het die stad 'n bevolking van 486&nbsp;169 gehad.<ref name="2023-sensus" /> Gedurende die 1980's het Windhoek 'n bevolking van 115&nbsp;000 gehad, teenoor 450&nbsp;000 in 2022. Dié bevolkingsgroei is te danke aan die sterk migrasie uit Noord-Namibië en uit [[Angola]], wat hulle veral in die townships vestig.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://namibia.de/windhoek/ |title=Windhoek |publisher=Namibia Reisen & Informationsportal |date=4 Maart 2016 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> == Politiek == === Stadsbestuur === [[Lêer:Windhuk Independence Memorial Museum Blick auf den Tintenpalast 5 (cropped).jpg|duimnael|Die [[Tintenpalast]], setel van die [[parlement van Namibië|Namibiese parlement]]]] [[Lêer:Windhoek-269058 1920.jpg|duimnael|Die [[Sanlamsentrum, Windhoek|Sanlamsentrum]] (links) huisves 'n aantal ambassades]] Windhoek is as die hoofstad van Namibië die setel van die Namibiese regering. Van die regeringsgeboue sluit in die [[Tintenpalast]] met die [[parlement van Namibië]] wat uit twee kamers bestaan: die [[Nasionale Raad van Namibië|Nasionale Raad]] en die [[Nasionale Vergadering van Namibië|Nasionale Vergadering]], 'n aantal departemente, talle regeringsorganisasies en die [[Hooggeregshof van Namibië|Hooggeregshof]]. Van die meer as 50 [[diplomatieke sending]]s in Windhoek sluit in die [[Duitse Ambassade in Windhoek]]. Die stad Windhoek word bestuur deur die stadsadministrasie en die stadsraad wat uit 15 lede bestaan. Dit sluit in die stadsraadvoorsitter en die burgemeester. === Plaaslike owerheidsverkiesings === {{Sien ook|Windhoek (kiesafdeling)}} Windhoek is die enigste selfregerende nedersetting in die Khomasstreek. Dit word regeer deur 'n veelparty munisipale raad met vyftien setels.<ref>{{en}} {{cite news |title=Know Your Local Authority |publisher=Institute for Public Policy Research |newspaper=Election Watch |year=2015 |issue=3 |page=4}}</ref> Die raad vergader maandeliks; sy besluite word eenparig geneem. [[SWAPO]] het die plaaslike 2015-owerheidsverkiesing gewen en twaalf setels verwerf nadat hulle 37&nbsp;533 stemme ontvang het. Drie opposisiepartye het een setel elk verower: Die [[Populêre Demokratiese Beweging]] (PDB), voorheen die DTA, met 4&nbsp;171 stemme, die [[National Unity Democratic Organisation]] (NUDO) met 1&nbsp;453 stemme en de [[Rally for Democracy and Progress]] (RDP) met 1&nbsp;422 stemme.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ecn.na/documents/27857/218731/LA+results+%28press+release%29+2015.pdf/870a030b-8547-487f-ad18-b22713b16d4c?version=1.0 |title=Local elections results |publisher=[[Namibiese Verkiesingskommissie]] |page=4 |date=28 November 2015 |accessdate=10 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210194328/http://www.ecn.na/documents/27857/218731/LA+results+%28press+release%29+2015.pdf/870a030b-8547-487f-ad18-b22713b16d4c?version=1.0 |archive-date=10 Desember 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> SWAPO het ook die 2020-owerheidsverkiesing gewen, maar sy meerderheid in die stadsraad verloor. Hulle het 20&nbsp;250 stemme ontvang en vyf setels verkry. Die [[Onafhanklike Patriotte vir Verandering]] (OPV), 'n opposisieparty wat in Augustus 2020 gestig is, het 14&nbsp;028 stemme ontvang en vier setels verower. Twee setels elk het aan die plaaslike takke van die [[Affirmative Repositioning]]-beweging (8&nbsp;501 stemme) en die [[Landless People's Movement]] (LPM, 'n nuwe party wat in 2018 geregistreer is, 7&nbsp;365 stemme) gegaan. PDM (5&nbsp;411 stemme) en NUDO (1&nbsp;455 stemme) het een setel elk gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ecn.na/wp-content/uploads/2020/11/Media-Release-on-LA-Results_2020.pdf |title=2020 Local Authority Elections Results and Allocation of Seats |publisher=[[Namibiese Verkiesingskommissie]] |page=9 |date=29 November 2020 |accessdate=24 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124162938/https://www.ecn.na/wp-content/uploads/2020/11/Media-Release-on-LA-Results_2020.pdf |archive-date=24 Januarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Stadsuitbreiding === In 2012 het die Departement vir stedelike en landelike ontwikkeling besluit om die Windhoekse stadsgebied op private landbougrond in elke rigting met sowat 50&nbsp;km uit te brei, waarmee die stad met sowat 4&nbsp;500&nbsp;km² gegroei het. Dié besluit het aanvanklik groot weerstand by die stadsbestuur en die landeienaars veroorsaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://observer24.com.na/national/474-farmers-panic-over-windhoek-extension |title=Farmers panic over Windhoek extension |publisher=Windhoek Observer |date=2 November 2012 |accessdate=21 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221124908/http://observer24.com.na/national/474-farmers-panic-over-windhoek-extension |archive-date=21 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die uitbreiding beslaan die stad 'n oppervlakte van 5&nbsp;133,4&nbsp;km². Voorheen was dit 715,8&nbsp;km².<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.az.com.na/nachrichten/windhoek-wchst-erstmals-konkrete-details-zur-stadterweiterung-1-2 |title=Windhoek wächst: Erstmals konkrete Details zur Stadterweiterung (1/2). |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=3 Julie 2013 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.az.com.na/nachrichten/windhoek-wchst-erstmals-konkrete-details-zur-stadterweiterung-2-2 |title=Windhoek wächst: Erstmals konkrete Details zur Stadterweiterung (2/2). |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=4 Julie 2013 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Daarmee het die bevolkingsdigtheid van 455,6/km² op 62,82/km² geval en beloop nou sowat 95/km². === Susterstede === ==== Binnelands ==== {{columns-list|3| * [[Aranos]], sedert 2003.<ref name="Susterstede">{{en}} {{cite web |url=http://www.windhoekcc.org.na/repository/Cooperation/International%20Relations.pdf |title=International relations |publisher=Windhoekse Stadsraad |accessdate=16 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216095549/http://www.windhoekcc.org.na/repository/Cooperation/International%20Relations.pdf |archive-date=16 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * [[Eenhana]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * [[Gibeon]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Lüderitz]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Maltahöhe]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Mariental]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Ondangwa]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * [[Ongwediva]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * [[Oshakati]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * [[Outapi]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * [[Rehoboth]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Stampriet]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * [[Walvisbaai]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> }} ==== Buitelands ==== {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Berlyn]], [[Duitsland]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Bremen]], [[Duitsland]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Kameroen}} [[Douala]], [[Kameroen]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Botswana}} [[Gaborone]], [[Botswana]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /><ref name="Susterstede2">{{en}} {{cite web |url=http://documents.windhoekcc.org.na/Content/Documents/Mayoral%20Report%202016.pdf |title=Mayoral Annual Report 2016 |publisher=Windhoekse Stadsraad |date=2016 |accessdate=21 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021215212/http://documents.windhoekcc.org.na/Content/Documents/Mayoral%20Report%202016.pdf |archive-date=21 Oktober 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Harare]], [[Zimbabwe]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /><ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Kuba}} [[Havana]], [[Kuba]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Kandoma]], [[Zimbabwe]].<ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Lephalale]], [[Suid-Afrika]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Zambië}} [[Lusaka]], [[Zambië]].<ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Nanjing]], [[Volksrepubliek China]].<ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Nantong]], [[Volksrepubliek China]], sedert 2016.<ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Richmond, Virginië|Richmond]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[San Antonio]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 2015.<ref name="Susterstede2" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Shanghai]], [[Volksrepubliek China]], sedert 1996.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Trossingen]], [[Duitsland]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Finland}} [[Vantaa]], [[Finland]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> }} == Kuns en kultuur == [[Lêer:Handel in Windhoek.jpg|duimnael|Handwerk word op straat verkoop]] [[Lêer:Unabhängigkeits-Gedenkmuseum Windhoek, Luftaufnahme (2017).jpg|duimnael|'n Lugbeeld van die Onafhanklikheidsgedenkmuseum in 2017]] Windhoek was dekades lank die skoonste hoofstad in Afrika, maar dit is in 2015 deur [[Kigali]], [[Rwanda]], verbygesteek.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.az.com.na/nachrichten/windhoek-wird-dreckiger-und-tritt-den-sauber-titel-an-kigali-ab |title=Windhoek wird dreckiger und tritt den „Sauber-Titel“ an Kigali ab |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=21 Oktober 2015 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> In 'n ranglys van stede volgens lewenskwaliteit was Windhoek in 2018 in die 130ste plek van 231 stede wêreldwyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mobilityexchange.mercer.com/Portals/0/Content/Rankings/rankings/qol2018l852963/index.html |title=Mercer's 2018 Quality of Living Rankings |publisher=Mercer |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Die stad word as gevolg van sosiale sekerheid en die naasbestaan van die Namibiese [[etniese groep]]e as 'n voorbeeldige sosiale model van 'n groot Afrikastad beskou, maar dit laat ook 'n redelik beskeie indruk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.travelafricamag.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=405 |title=Namibia: Windhoek, City Profile |publisher=Travel Africa Magazine |accessdate=2 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091002083253/http://www.travelafricamag.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=405 |archive-date=2 Oktober 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.realnamibia.com/rn_079windhoek.htm |title=Real Namibia: Windhoek |publisher=Real Namibia |accessdate=21 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121121033315/http://www.realnamibia.com/rn_079windhoek.htm |archive-date=21 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die binnestad se straatbeeld met klein straatkafees en biertuine herinner aan 'n Sentraal-Europese stad, met 'n boustruktuur, wat – naas baie moderne geboue – gekenmerk is deur [[Wilhelminisme|Wilhelminiese]] koloniale argitektuur rondom die eeuwisseling. Belangrike besienswaardighede sluit in koloniale geboue langs die Onafhanklikheidslaan, waaronder die Sint Mariakerk (1908), die Christuskerk (1911), die [[Tintenpalast]] en die [[Alte Feste]]. Sedert onafhanklikheidwording is talle nuwe geboue met 'n Afrika-argitektuur opgerig soos die Hooggeregshof (1990).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.superiorcourts.org.na/supreme/vtour.html |titel=Virtual tour through the Supreme Court |publisher=Hooggeregshof |accessdate=26 Maart 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130326085810/http://www.superiorcourts.org.na/supreme/vtour.html |archive-date=26 Maart 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Windhoek se museums en galerye behandel met uitstallings die land se kultuur- en geologiese geskiedenis asook tradisionele en kontemporêre kuns; waaronder die [[Nasionale Museum van Namibië|Nasionale Museum]], die [[TransNamib-museum]], die [[Nasionale Geowetenskaplike Museum]] en die [[Onafhanklikheidsgedenkmuseum]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gsn.gov.na/museum.htm |title=Museum |publisher=Geologiese Opname van Namibië |accessdate=26 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126112812/http://www.gsn.gov.na/museum.htm |archive-date=26 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> asook die [[Nasionale Kunsgalery van Namibië|Nasionale Kunsgalery]]. Tipies aan Windhoek is straatverkopers wat klein handwerk verkoop. Die [[Nasionale Biblioteek van Namibië|Nasionale Biblioteek]] is die sentrale argiefbiblioteek en nasionale bibliografiese sentrum van Namibië. [[Uitvoerende kunste]] word in die [[Nasionale Teater van Namibië|Nasionale Teater]] en die private Warehouse-teater vertoon. Verder het sedert die verskuiwing van die Windhoek-brouery na die buitewyke die "Ou Brouery" (1902) in die sentrum van vakmanskap ontwikkel. Die swart bevolkingsmeerderheid se toenemende selfbewussyn en die groeiende belangstelling van toeriste in die swart Afrikakultuur het gelei tot 'n toename in openbare aandag vir "swart Afrika"-kultuur. Van die geleenthede sluit in: * ''Wild Cinema-Windhoek International Film Festival''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.filmfestivals.com/blog/wild_cinema_windhoek_international_film_festival |title=Wild Cinema Windhoek International Film Festival |publisher=Film Festival |accessdate=5 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> in Maart – 'n internasionale [[rolprentfees]] wat sedert 2002 op verskeie plekke plaasvind. * ''Windhoekse Karneval'' (WIKA) in April – 'n toeriste-aantreklikheid sedert die 1950's wat in die eerste jare ná onafhanklikwording beperk was op 'n taamlik "geslote" groep mense en deur ander etniese groepe slegs gewaar is, maar in onlangs jare as 'n meer oop geleentheid gevestig het.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.az.com.na/nachrichten/beginn-der-fnften-jahreszeit-in-der-narrenhochburg-windhoek |title=Beginn der fünften Jahreszeit in der Narrenhochburg Windhoek |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=7 April 2008 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> * ''Namibië-toerisme-ekspo'' in Mei * ''[[Standard Bank]]-Biënnale'' – sedert 1981 Namibië se grootste kunsbeurs. Die Standard Bank-Biënnale vind slegs al om die twee jaar plaas en daar is planne om dit as die ''[[Bank Windhoek]]-Triënnale'' voort te sit. * ''ǀAeǀGams-Kuns- en Kultuurfees'' – 'n kuns- en kultuurfees wat sedert 2001 deur die stadsraad gereël word. * ''Kultuurweke'' – word deur die Tegniese Universiteit en Universiteit van Windhoek in die maande Augustus en September aangebied. * ''Windhoekse [[Oktoberfest]]''. * ''Namibiese Jeugekspo''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.youthcouncil-namibia.org/ |title=National Youth Council of Namibia |publisher=Nasionale Jeugraad van Namibië |accessdate=21 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140521161325/http://www.youthcouncil-namibia.org/ |archive-date=21 Mei 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> in Oktober – 'n internasionale kontakbeurs ondersteun deur maatskaplike bewusmakingsorganisasies vir jong entrepreneurs en kunstenaars om moontlike borge of sakevennote te leer ken. * ''Sanlam NBC-musiektoekennings'' in Desember – naas die ''[[Namibiese Jaarlikse Musiekpryse]]'' in [[Ongwediva]], 'n musiekprys wat sedert 2002 deur die [[Namibiese Uitsaaikorporasie|NBC]] met kompetisies in die kategorieë [[Hip-hop-musiek|hip-hop]]/[[Afrika-hip-Hop]], [[house]], [[kwaito]], [[reggae]], [[ritme en blues|R&B]]/[[Afro-popmusiek|Afro-Pop]], [[rock and roll]] en verskeie tradisionele musiekstyle insluitende Duitstalige volksmusiek gehou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.az.com.na/nachrichten/events-in-windhoek-throughout-the-year |title=Events in Windhoek throughout the year |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=28 Mei 2007 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref>) === Goethe Instituut === {{Hoofartikel|Goethe Instituut}} [[Lêer:Windhoek-Goethe Institut.jpg|duimnael|Die Goethe Instituut in Windhoek]] Die Goethe Instituut is die enigste Duitse kultuursentrum in Namibië. Dit maak deel uit van 'n internasionale netwerk van altesaam 151 Goethe-sentra, [[Goethe Instituut]], kulturele verenigings en ander instellings wat deur die Federale Republiek Duitsland in 93 lande dwarsoor die wêreld onderhou word. In samewerking met die Namibies-Duitse Stigting bevorder die Windhoekse sentrum die kennis van die Duitse taal (taalkursusse word vir privaat persone en onderwysers aangebied) en interkulturele samewerking tussen Namibië en Duitsland. 'n Belangrike fokus is kulturele projekte wat huidige Namibiërs met die pynlike Duitse koloniale beleid van die verlede probeer versoen. Naas kulturele programme bied die sentrum inligting oor die kulturele, maatskaplike en politieke lewe in Duitsland aan en onderhou 'n biblioteek. Sedert 2013 bied die Goethe-sentrum naas Duitse en [[Engels]]e ook [[Afrikaans]]e en [[Oshiwambo]]-taalkursusse aan.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.goethe.de/ins/na/de/index.html |title=Goethe-Institut Namibia |publisher=[[Goethe Instituut]] |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> === Kuns === Windhoek is bekend as die kunshoofstad van Namibië. Die [[Nasionale Kunsgalery van Namibië|Nasionale Kunsgalery]], [[Nasionale Teater van Namibië|Nasionale Teater]] en die [[Nasionale Museum van Namibië|Nasionale Museum]] is almal hier geleë. Twee plekke is deel van die Nasionale Museum:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.museums.com.na/museums/windhoek/national-museum-of-namibia |title=National Museum of Namibia |accessdate=11 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511144231/https://www.museums.com.na/museums/windhoek/national-museum-of-namibia |archive-date=11 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> die [[Alte Feste]] (histories) vertoon 'n reeks koloniale items soos waens en huishoudelike items, terwyl die [[Owela-museum]] (wetenskaplik; genoem na [[Owela]], 'n tradisionele speletjie wat met klippies gespeel word) uitstallings bevat van minerale, fossiele en meteoriete en 'n insig gee in die tradisionele stadslewe. Daar is ook die [[Onafhanklikheidsgedenkmuseum, Namibië|Onafhanklikheidsgedenkmuseum]], die [[Nasionale Biblioteek van Namibië]] en die [[Windhoek Openbare Biblioteek]], gebou in 1925 en by die Alte Feste geleë.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/200902190635.html |title=Namibia: Public Library Gets a Facelift |publisher=[[The Namibian]] |author=Nangula Shejavali |date=19 Februarie 2009 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> === Godsdiens === {{Sien ook|NG gemeente Windhoek|NG gemeente Windhoek-Oos|Gereformeerde kerk Windhoek|Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Gereformeerde kerk Bitterwater|Gereformeerde kerk Khomas-Hoogland}} [[Lêer:Kirche Windhuk.JPG|duimnael|links|upright|Die [[Lutheranisme|Lutherse]] [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]]]] [[Lêer:St. Marien-Kathedrale Windhoek.jpg|duimnael|upright|Die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] Sint Mariakerk]] Behalwe vir die [[Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië]] (ELCIN) met sy setel in [[Oniipa]] is al die groot Namibiese kerke in Windhoek gesetel: die meeste inwoners is lede van die [[Evangelies-Lutherse Kerk in die Republiek van Namibië]] (ELCRN) of die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in Namibië (RCC Namibia). Van die kleiner gemeentes sluit in die Duitstalige [[Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië (DELK)]], die [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika]] en die [[Verenigde Kongregasionale Kerk van Suider-Afrika]]. Die vernaamste kerkgeboue is die Lutherse Christuskerk, biskopsetel van die ELKIN-DELK en die Rooms-Katolieke Sint Mariakerk, hoofkerk van die Aartsbisdom Windhoek. Van die ander gebedshuise sluit in [[Christendom|Christelike]] [[Kerk (gebou)|kerke]] en [[tempel]]s: van die ELCIN, ELCRN, DELK (al drie is lede van die [[Lutherse Wêreldbond]]), [[Baptistekonvensie van Namibië]] ([[Baptiste-Wêreldalliansie]]), [[Assemblies of God]] en RCC Namibia.<ref>{{en}} {{cite book |author=J. Gordon Melton, Martin Baumann |title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices |publisher=ABC-CLIO |location=VSA |year=2010 |pages=2012–2013}}</ref> Daar is ook 'n aantal [[Islam]]itiese [[moskee]]s in die stad, insluitende die [[Windhoek Islamitiese Sentrum]]. Die eerste [[Jode]] het hulle tydens die Duitse koloniale bewind in Namibië gevestig en daar is 'n [[sinagoge]] in Windhoek. Vandag bly sowat 100 Jode in Namibië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/namibia-virtual-jewish-history-tour |title=Namibia Virtual Jewish History Tour |publisher=Jewish Virtual Library |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> === Sport === [[Lêer:Independence Stadium Windhoek Namibia Main Gate.jpg|duimnael|links|Die [[Onafhanklikheidsstadion]]]] [[Lêer:Hage-geingob-stadium inside2018.jpg|duimnael|Die [[Hage Geingob Rugbystadion]]]] [[Lêer:SamNujomaStadium.JPG|duimnael|Die [[Sam Nujoma-stadion]]]] Die meeste van Windhoek se sportgeriewe is in die suidelike stadsdele [[Olympia, Windhoek|Olympia]], [[Kleine Kuppe]] en [[Pionierspark]] geleë (soos die [[Onafhanklikheidsstadion]], die [[Hage Geingob Rugbystadion]] en die [[Wanderers-krieketveld]] en die [[Nasionale Krieketstadion]]) asook in die noordwestelike stadsdele [[Katutura]] en [[Khomasdal]] (soos die [[Sam Nujoma-stadion]]). [[Rugby]] is 'n gewilde [[sport]]soort in Namibië. Die [[Namibiese nasionale rugbyspan|nasionale rugbyspan]] speel hul tuiswedstryde op die Hage Geingob Rugbystadion in Windhoek. Die [[Welwitschias]], wat hul naam deel met die nasionale span, neem sedert 2021 aan die Suid-Afrikaanse plaaslike [[Rugby-uitdaagreeks]] deel en het voorheen in die [[Curriebeker]] en [[Vodacombeker]] meegeding. Windhoek het reeds ses keer die Afrikabeker aangebied (in 2002, 2004, 2006, 2008–09, 2015 en 2016). Die [[Namibiese nasionale sokkerspan]] gebruik die Onafhanklikheidsstadion vir hul tuiswedstryde. Van die twaalf aan die [[Namibiese Premierliga]] deelnemende [[sokker]]spanne is sewe in Windhoek geleë. Van die stad se talle sokkerklubs sluit in [[African Stars FC]], [[Black Africa FC]], [[FC Civics Windhoek]], [[Orlando Pirates Windhoek|Orlando Pirates FC]], [[Ramblers FC]], [[SK Windhoek]], [[Tigers FC]], [[Tura Magic FC]] en [[Citizens FC]]. Die SK Windhoek is met meer as 900 lede die grootste Namibiese klub.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.faustballnamibia.com/html/vereine.html |title=Vereine |publisher=Faustball Namibia |accessdate=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416155703/http://www.faustballnamibia.com/html/vereine.html |archive-date=16 April 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Krieket]] is ook 'n gewilde sportsoort in Namibië. Die [[Namibiese nasionale krieketspan]], die Arende, het die meeste van hul tuiswedstryde op die Wanderers-krieketveld gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1344.html |title=Wanderers Cricket Ground, Windhoek |publisher=Cricket Archive |accessdate=15 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215020509/https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1344.html |archive-date=15 Desember 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het ook ander krieketvelde in die stad gebruik soos [[United-krieketveld]] en die [[Sentrum vir Krieketontwikkelingsveld]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1343.html |title=United Ground, Windhoek |publisher=Cricket Archive |accessdate=15 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215012922/https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1343.html |archive-date=15 Desember 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1341.html |title=Trans Namib Ground, Windhoek |publisher=Cricket Archive |accessdate=15 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215015709/https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/19/1341.html |archive-date=15 Desember 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië sal saam met Suid-Afrika en Zimbabwe die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Vir dié toernooi en die [[o/19-krieketwêreldbeker]] 2026 is van 2023 af ’n nuwe nasionale stadion ([[Nasionale Krieketstadion]]) in Olympia opgerig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.we.com.na/sports-we/progress-with-state-of-the-art-stadium2023-11-30 |title=Progress with state-of-the-art stadium. |publisher=Windhoek Express |author=Tielman Van Lill |date=30 November 2023 |accessdate=12 Oktober 2025}}</ref> Dit word sedert 11 Oktober 2025 uitsluitlik vir internasionale wedstryde gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-s-cricket-dream-finally-has-a-home-in-windhoek-1506479 |title=Namibia's cricket dream finally has a home in Windhoek |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=10 Oktober 2025 |accessdate=12 Oktober 2025}}</ref> Baie [[boks]]ers soos [[Paulus Moses]], [[Paulus Ambunda]] en [[Abmerk Shindjuu]] is uit die stad afkomstig. Mans[[bofbal]] is in 1950 by die Ramblers-sportklub in die stad in Namibië ingevoer. Die "Tony Rust-renbaan" is in die weste van Windhoek op die Daan Viljoen-pad geleë en in 2007 heropen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.dlg.speedfreaks.org/tracks/africa/windhoek.html |title=Tony Rust Raceway, Windhoek |publisher=GEL Motorsport Information Page |author=Darren Galpin |accessdate=10 Junie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170610080703/http://www.dlg.speedfreaks.org/tracks/africa/windhoek.html |archive-date=10 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Ontspanning === [[Farm Windhoek]] is 'n sportfasiliteit vir stap, hardloop en bergfietsry net buite die stad en in besit van die munisipaliteit. == Onderwys == [[Lêer:Unamt.jpg|duimnael|Die hoofkampus van die [[Universiteit van Namibië]]]] [[Lêer:Polytechnic of Namibia 01.JPG|duimnael|Die hoofkampus van die [[Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]]]] Sedert onafhanklikwording het Windhoek mettertyd in 'n onderwys- en navorsingsplek ontwikkel, veral op die gebiede [[sosiale wetenskap]] en [[omgewingswetenskap]]. Die in 1992 gestigte [[Universiteit van Namibië]] tel deesdae sowat 10&nbsp;000 studente en saam met die [[Internasionale Bestuuruniversiteit]], die [[Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]] en ander hoërskole is daar meer as 30&nbsp;000 studente in Windhoek. Daarbenewens beskik Windhoek oor talle nasionale en internasionale navorsingsinstitute: onder andere die [[Namibiese Wetenskaplike Genootskap]], die [[Stigting vir Woestynnavorsing in Namibië]], die Nasionale Botaniese Navorsingsinstituut, die Arbeidshulpbron- en Navorsingsinstituut, die Namibiese Natuurstigting, die Namibiese Ekonomiese Beleidsnavorsingseenheid en 'n tak van die [[Max Planck-geselskap]] vir [[Sterrekunde]] ([[HESS]]). Skoolonderwys in Namibië word ondersteun deur regeringsorganisasies soos die Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling en nieregeringsorganisasies soos ''EduVentures'' in projekte soos die ''Bernard Nordkamp'' (BNC) en die ''Katutura Community Arts Centre'' (KCAC). Die Namibiese gemiddelde ongeletterdheidsyfer is steeds 16,2% (7,7% vir 15–24-jariges, met 'n laer persentasie vir die stedelike bevolking).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000145998 |title=A Quick survey of SADC literacy statistics and projections |publisher=[[Unesco]] |author=John Aitchison en Peter Rule |year=2006 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Windhoekse skole van 'n internasionale gehalte sluit in die Internasionale Skool Windhoek (WIS) en die Deutsche Höhere Privatschule (DHPS). === Tersiêre onderwys === Die algemene instellings vir hoër onderwys in Windhoek is: * [[Universiteit van Namibië]] (UNAM) * [[Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]] (NUST), tot in 2015 die ''Politegnikum van Namibië'' * [[Internasionale Bestuuruniversiteit]] (IUM) === Ander instellings === Ander vername hoëronderwysinstellings: * Instituut vir Inligtingstegnologie (IIT) * [[Kunstekollege, Windhoek|Kunstekollege]] (COTA) === Sekondêre onderwys === Teen 2016 het Windhoek 29 sekondêre en 58 primere skole gehad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201601150579.html |title=Schools in Windhoek under pressure for places |publisher=[[The Namibian]] |page=6 |date=15 Januarie 2016 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Van die noemenswaardige skole sluit in: {{div col|2}} * [[A. Shipena Sekondêre Skool]] * [[Academia Sekondêre Skool]] * [[Augustineum Sekondêre Skool]] * Centaurus Hoërskool * [[Concordia-kollege, Namibië|Concordia College]] * [[Cosmos Hoërskool]] * Chairman Mao Zedong Hoërskool * Dagbreek Skool vir Intellektueel Gestremdes<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.schoolnamibie.nl/dagbreek-school-info.html |title=Dagbreek school Windhoek Namibia-school for learners who are intellectually impaired |publisher=Stichting KANS |author=P.S Du Plessies |accessdate=26 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426041709/http://www.schoolnamibie.nl/dagbreek-school-info.html |archive-date=26 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * [[Dawid Bezuidenhout Sekondêre Skool]] * [[Sekondêre Skool Delta]] (DSSW) * [[Deutsche Höhere Privatschule Windhoek|Deutsche Höhere Privatschule]] (DHPS) * [[Ella du Plessis Hoërskool]] * Eros Meisieskool<ref name="Mitrofanov">{{en}} {{cite web |url=http://www.namibweb.com/schools.htm |title=Schools in Windhoek |publisher=namibweb.com |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> * [[Hage G. Geingob Hoërskool|Hage Geingob Hoërskool]] * [[Heilige Kruis-kloosterskool, Windhoek|Heilige Kruis-kloosterskool]] * [[Immanuel Shifidi Sekondêre Skool]] * [[Jakob Marengo Sekondêre Skool]] * [[Jan Jonker Afrikaner Hoërskool]] * [[Jan Möhr Sekondêre Skool]] * Sint George-bisdomkollege<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.stgeorgesnamibia.com |title=Saint George's Diocesan College |publisher=Sint George-bisdomkollege |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> * [[Pionier Seunskool]] * [[Sint Paul-kollege, Namibië|Sint Paul-kollege]] * [[Windhoek Afrikaanse Privaatskool]] (WAP) * [[Windhoek Gimnasium Privaatskool]] (WHK Gim)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.newera.com.na/2014/05/14/private-school-draws-praise-namwandi/ |title=Private school draws praise from Namwandi |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |author=Albertina Nakale |date=20 Mei 2014 |accessdate=20 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140520220609/http://www.newera.com.na/2014/05/14/private-school-draws-praise-namwandi/ |archive-date=20 Mei 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * [[Windhoek Hoërskool]] (WHS) * [[Windhoek Internasionale Skool]] (WIS) {{div col end}} == Besienswaardighede == [[Lêer:Alte Feste Windhoek (Aussenansicht).jpg|duimnael|Die Alte Feste is Windhoek se oudste gebou]] [[Lêer:Parlamentsgärten, Windhoek.jpg|duimnael|Parlementêre Tuin]] [[Lêer:Windhoek SADC Tribunal.JPG|duimnael|Die Turnhalle, voormalige setel van die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] se tribunaal]] Die stad se bekendste besienswaardighede is die [[Alte Feste]] wat die [[Nasionale Museum van Namibië|Nasionale Museum]] huisves, en die in 1910 ingewyde Lutherse [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]]. Die Ruiterstandbeeld, wat ook deel was van dié ensemble, is op 25 Desember 2013 met 'n hyskraan van sy basis voor die Alte Feste verwyder en na die Alte Feste verskuif. Die basis is vernietig. Langs die Alte Feste bevind hom vandag die Onafhanklikheidsgedenkmuseum. * [[Alte Feste]] – Duits vir ''Ou Fort''. Dit is in 1890 gebou en huisves tans die Nasionale Museum. * [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] – 'n Lutherse kerk. Die konstruksie aan die kerk het onder [[pastoor]] Wilhelm Anz in April 1896 begin. Aan die einde van die Herero-oorloë tussen die Duitsers en die Herero's, Khoikhoi's en Ovambo's, is dit in 1910 ingewy as die Kerk van Vrede. Die kerk, wat in die Gotiese herlewingstyl met [[Jugendstil|Art Nouveau]]-elemente gebou is, staan in die historiese sentrum van Windhoek. Die 24&nbsp;m hoë toring is soos die res van die kerk van [[sandsteen]] gemaak. Die uitsondering is die ingangsportaal en die altaar, wat van [[marmer]] gemaak is. Die kleurvolle loodglasvensters in die kerk was 'n geskenk van keiser [[Wilhelm II van Duitsland|Wilhelm II]]. Die kerk is langs die Parlementêre Tuin en die [[Tintenpalast]] geleë. * Curt von François-standbeeld voor die munisipale gebou. Dit is op 18 Oktober 1965 ter geleentheid van Windhoek se 75ste herstigtingsdag deur Von François onthul. Die standbeeld is op 23 November 2022 verwyder en na die Windhoek-stadsmuseum verskuif.<ref name=Stadtrecht /> * Daan Viljoen-wildtuin naby Windhoek * Dieretuinpark – 'n openbare park aan Onafhanklikheidslaan die sentrum van Windhoek. Die huidige park is versorg en het 'n dam, speelarea vir kinders en 'n opelugteater.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sa-venues.com/regions/attractionsna/windhoek.htm#Zoo%20Park |title=Windhoek Attractions, Namibia |publisher=Sa-venues.com |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924093538/http://www.sa-venues.com/regions/attractionsna/windhoek.htm |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * [[Gibeon-meteoriet]] – dele van dié [[meteoriet]] word by die ''Post Street Mall'' uitgestal. Dit het in die [[voorgeskiedenis]] in Namibië geval, is deur die [[Namas]] gevind en gebruik om wapens en gereedskap te maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.meteorite-recon.com/home/meteorite-documentaries/gibeon-iron-meteorites |title=Gibeon Iron Meteorites – Discovery, History and Study |publisher=Meteorite Recon |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> * [[Heldeakker, Namibië|Heldeakker]] – 'n Nasionale oorlog- en heldegedenkteken, sowat 10&nbsp;km buite die stad. * Holy Cross Kloosterskool * [[Hooggeregshof van Namibië]] – geleë in Michael Scottstraat op Eliakim Namundjebo-plein. Dit is tussen 1994 en 1996 gebou<ref name=WCE>{{en}} {{cite web |url=http://www.wcenamibia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=95:windhoek-supreme-court&catid=62:structural&Itemid=125 |title=Windhoek Supreme Court |publisher=Windhoek Consulting Engineers |accessdate=15 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315084432/http://www.wcenamibia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=95:windhoek-supreme-court&catid=62:structural&Itemid=125 |archive-date=15 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en is Windhoek se enigste na onafhanklikheid opgerigte gebou met 'n Afrika-argitektuur.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.holidaytravel.com.na/ct/central_towns.php?sub_id=192 |title=Windhoek on Foot |publisher=Holyday Travel |accessdate=3 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603125314/http://www.holidaytravel.com.na/ct/central_towns.php?sub_id=192 |archive-date=3 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * Koedoestandbeeld * Nasionale Biblioteek van Namibië * [[Nasionale Raad van Namibië|Nasionale Raad]] – Die hoërhuis van die Namibiese tweekamerparlement. * [[Onafhanklikheidsgedenkmuseum, Namibië|Onafhanklikheidsgedenkmuseum]] – 'n Historiese museum wat fokus op die antikoloniale verset en die nasionale bevrydingsbeweging van die Republiek van Namibië. * [[Ruiterstandbeeld, Windhoek|Ruiterstandbeeld]] (''Reiterdenkmal'') – n standbeeld wat die oorwinning van die Duitse Keiserryk oor die Herero en Nama tydens die [[Namibiese volksmoord 1904-1908]] vier.<ref name="centenary">{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201201300899.html |title=Monument's centenary remembered |publisher=[[The Namibian]] |author=Tanja Bause |date=30 Januarie 2012 |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> Die standbeeld is in Desember 2013 verwyder van sy historiese plek langsaan die Christuskerk en word nou in die erf van die Alte Feste vertoon.<ref name="val" /> * [[Staatshuis, Windhoek|Staatshuis]] van Namibië – die amptelike woning en werkplek van die [[president van Namibië]]. * Sint Mariakatedraal * [[Tintenpalast]] – [[Duits]] vir ''Inkpaleis'', is die setel van albei kamers van die [[Parlement van Namibië|Namibiese wetgewer]], die [[Nasionale Raad van Namibië|Nasionale Raad]] en die [[Nasionale Vergadering van Namibië|Nasionale Vergadering]]. Dit is net noord van Robert Mugabe-laan en is ontwerp deur die argitek [[Gottlieb Redecker]] en gebou deur die maatskappy Sander & Kock tussen 1912 en 1913 uit plaaslike materiale as 'n administratiewe gebou vir die Duitse regering wat in daardie stadium in beheer was van [[Duits-Suidwes-Afrika]]. Die gebou word omring deur die Parlementêre Tuin. * [[Turnhalle, Windhoek|Turnhalle]] – 'n neo-klassisistiese gebou van Wilhelminiese argitektuur, ingewy in 1909.<ref name="100years">{{en}} {{cite web |url=http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/100-years-turnhalle.99760.php |title=100 years Turnhalle • From gymnasium to Tribunal |publisher=[[Die Republikein]] |author=Andreas Vogt |date=18 Desember 2009 |accessdate=24 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324132914/http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/100-years-turnhalle.99760.php |archive-date=24 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * Die drie kastele van Windhoek wat deur die argitek [[Wilhelm Sander]] gebou is: [[Heinitzburg]], [[Sanderburg]] en [[Schwerinsburg]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_S.htm |title=Biographies of Namibian Personalities, S (entry for Wilhelm Sander) |publisher=klausdiers.com |author=Klaus Dierks |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> * Windhoek-spoorwegstasie – 'n Historiese spoorwegstasie wat die stad Windhoek bedien. * Windhoek Openbare Biblioteek – gebou in 1925 langs die Alte Feste. Die ''Tukondjeni Market'' (Tukondjeni-mark) en die ''Penduka Project Centre'' in die digbevolkte stadsdele [[Katutura]] en [[Khomasdal]] is ook besienswaardig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.namibweb.com/city.html |title=Windhoek city tours |publisher=namibweb.com |accessdate=5 Oktober 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{de}} {{cite book |author=Sabine Aquilini |title=Hauptsache Windhoek |publisher=Wordweaver Publishing House |location=Windhoek |year=2013 |isbn=978-99916-889-1-6}} * {{de}} {{cite book |author=Conny von Dewitz |title=Windhoek. Der kleine Stadtführer |publisher=Kuiseb-Verlag |location=Windhoek |year=2009 |isbn=978-3-941602-17-5}} * {{de}} {{cite book |author=Rolf Brockmann |title=Katutura: Streifzüge durch Windhoeks Township |publisher=Klaus Hess |location=Göttingen |year=2006 |isbn=978-3-933117-04-5}} * {{en}} Levinson, Olga: The cultural life of Windhoek. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 17, nr. 2, Desember 1967 * {{af}} Mossolow, N.: Die veelbewoë geskiedenis van Windhoek. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 15, nr. 3, Maart 1966. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.windhoekcc.org.na/ Amptelike webwerf van Windhoek] * {{de}} [http://www.dngev.de/ Tuisblad van die ''Deutsch-Namibische Gesellschaft e.V.''] * {{en}} [http://www.namibiaonline.net/webcam_windhoek_namibia.html 2 WebCams in Windhoek] * {{en}} [http://www.avisdam.org/ Avisdam-webwerf – Vriende van die Avisdam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728202558/http://www.avisdam.org/ |date=28 Julie 2018}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Windhoek|title=Windhoek|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Oktober 2025}} {{Voorstede van Windhoek}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Windhoek| ]] 49yklxqdovmm6gkm3s0ktip21hb1l94 Wikipedia:Interessante brokkies 4 13124 2888419 2860502 2026-03-28T19:15:14Z SpesBona 2720 + [[Wikipedia:Interessante brokkies/143]] 2888419 wikitext text/x-wiki Hier word die werk gekoördineer vir die '''interessante brokkies''' op die voorblad onder die opskrif "Het u geweet?" Dit word outomaties op die voorblad ingesluit. Die werkswyse is as volg: * 'n Interessante item word in 'n subblad van hierdie blad geskep. Sien die skakels onder vir die volgende beskikbare naam (kies die rooi skakel onder die laaste brokkie). * Elke item bevat slegs een brokkie wat bewoord word om die sin "Het u geweet ... " sinvol te voltooi. Dus behoort meeste inskrywings te begin met "... dat" ('n ellips en die woord 'dat'). Daarna 'n kort uitleg van die gegewe feit. * Die voorblad wys die inhoud van [[Wikipedia:Interessante_brokkies/Voorblad]] wat outomaties vyf willekeurige brokkies laai. * Items moet skakel na bestaande artikels. Dit sal help om die kultuur van bronverwysings te versterk. Teikenartikels moet van redelike kwaliteit wees en nie onder oorweging vir verwydering, NPOV of kopieregprobleme wees nie. Aangesien die artikel op die voorblad geadverteer word, moet dit netjies wees, maar hoef geensins volledig of voltooid te wees nie. Moenie kontroversiële of debateerbare sake behandel nie en gebruik feite wat maklik sal wees om na te spoor. * As jy 'n nuwe brokkie hieronder byvoeg, dan moet jy op [[Wikipedia:Interessante_brokkies/Voorblad]] die eerste nommer op elke lyn inkrement sodat dit een getal hoër is as die huidige bedrag brokkies. (b.v. as daar 130 brokkies is, dan moet die nommer 131 wees) == Die brokkies == ;Interessante brokkie 0 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/0}} ;Interessante brokkie 1 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/1}} ;Interessante brokkie 2 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/2}} ;Interessante brokkie 3 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/3}} ;Interessante brokkie 4 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/4}} ;Interessante brokkie 5 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/5}} ;Interessante brokkie 6 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/6}} ;Interessante brokkie 7 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/7}} ;Interessante brokkie 8 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/8}} ;Interessante brokkie 9 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/9}} ;Interessante brokkie 10 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/10}} ;Interessante brokkie 11 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/11}} ;Interessante brokkie 12 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/12}} ;Interessante brokkie 13 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/13}} ;Interessante brokkie 14 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/14}} ;Interessante brokkie 15 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/15}} ;Interessante brokkie 16 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/16}} ;Interessante brokkie 17 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/17}} ;Interessante brokkie 18 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/18}} ;Interessante brokkie 19 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/19}} ;Interessante brokkie 20 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/20}} ;Interessante brokkie 21 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/21}} ;Interessante brokkie 22 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/22}} ;Interessante brokkie 23 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/23}} ;Interessante brokkie 24 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/24}} ;Interessante brokkie 25 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/25}} ;Interessante brokkie 26 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/26}} ;Interessante brokkie 27 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/27}} ;Interessante brokkie 28 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/28}} ;Interessante brokkie 29 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/29}} ;Interessante brokkie 30 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/30}} ;Interessante brokkie 31 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/31}} ;Interessante brokkie 32 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/32}} ;Interessante brokkie 33 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/33}} ;Interessante brokkie 34 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/34}} ;Interessante brokkie 35 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/35}} ;Interessante brokkie 36 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/36}} ;Interessante brokkie 37 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/37}} ;Interessante brokkie 38 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/38}} ;Interessante brokkie 39 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/39}} ;Interessante brokkie 40 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/40}} ;Interessante brokkie 41 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/41}} ;Interessante brokkie 42 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/42}} ;Interessante brokkie 43 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/43}} ;Interessante brokkie 44 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/44}} ;Interessante brokkie 45 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/45}} ;Interessante brokkie 46 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/46}} ;Interessante brokkie 47 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/47}} ;Interessante brokkie 48 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/48}} ;Interessante brokkie 49 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/49}} ;Interessante brokkie 50 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/50}} ;Interessante brokkie 51 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/51}} ;Interessante brokkie 52 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/52}} ;Interessante brokkie 53 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/53}} ;Interessante brokkie 54 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/54}} ;Interessante brokkie 55 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/55}} ;Interessante brokkie 56 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/56}} ;Interessante brokkie 57 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/57}} ;Interessante brokkie 58 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/58}} ;Interessante brokkie 59 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/59}} ;Interessante brokkie 60 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/60}} ;Interessante brokkie 61 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/61}} ;Interessante brokkie 62 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/62}} ;Interessante brokkie 63 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/63}} ;Interessante brokkie 64 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/64}} ;Interessante brokkie 65 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/65}} ;Interessante brokkie 66 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/66}} ;Interessante brokkie 67 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/67}} ;Interessante brokkie 68 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/68}} ;Interessante brokkie 69 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/69}} ;Interessante brokkie 70 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/70}} ;Interessante brokkie 71 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/71}} ;Interessante brokkie 72 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/72}} ;Interessante brokkie 73 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/73}} ;Interessante brokkie 74 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/74}} [[Kategorie:Voorblad|Interessante brokkies]] ;Interessante brokkie 75 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/75}} ;Interessante brokkie 76 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/76}} ;Interessante brokkie 77 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/77}} ;Interessante brokkie 78 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/78}} ;Interessante brokkie 79 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/79}} ;Interessante brokkie 80 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/80}} ;Interessante brokkie 81 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/81}} ;Interessante brokkie 82 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/82}} ;Interessante brokkie 83 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/83}} ;Interessante brokkie 84 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/84}} [[Kategorie:Voorblad|Interessante brokkies]] ;Interessante brokkie 85 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/85}} ;Interessante brokkie 86 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/86}} ;Interessante brokkie 87 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/87}} ;Interessante brokkie 88 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/88}} ;Interessante brokkie 89 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/89}} ;Interessante brokkie 90 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/90}} ;Interessante brokkie 91 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/91}} ;Interessante brokkie 92 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/92}} ;Interessante brokkie 93 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/93}} ;Interessante brokkie 94 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/94}} ;Interessante brokkie 95 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/95}} ;Interessante brokkie 96 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/96}} ;Interessante brokkie 97 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/97}} ;Interessante brokkie 98 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/98}} ;Interessante brokkie 99 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/99}} ;Interessante brokkie 100 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/100}} ;Interessante brokkie 101 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/101}} ;Interessante brokkie 102 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/102}} ;Interessante brokkie 103 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/103}} ;Interessante brokkie 104 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/104}} ;Interessante brokkie 105 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/105}} ;Interessante brokkie 106 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/106}} ;Interessante brokkie 107 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/107}} ;Interessante brokkie 108 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/108}} ;Interessante brokkie 109 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/109}} ;Interessante brokkie 110 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/110}} ;Interessante brokkie 111 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/111}} ;Interessante brokkie 112 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/112}} ;Interessante brokkie 113 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/113}} ;Interessante brokkie 114 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/114}} ;Interessante brokkie 115 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/115}} ;Interessante brokkie 116 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/116}} ;Interessante brokkie 117 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/117}} ;Interessante brokkie 118 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/118}} ;Interessante brokkie 119 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/119}} ;Interessante brokkie 120 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/120}} ;Interessante brokkie 121 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/121}} ;Interessante brokkie 122 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/122}} ;Interessante brokkie 123 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/123}} ;Interessante brokkie 124 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/124}} ;Interessante brokkie 125 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/125}} ;Interessante brokkie 126 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/126}} ;Interessante brokkie 127 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/127}} ;Interessante brokkie 128 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/128}} ;Interessante brokkie 129 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/129}} ;Interessante brokkie 130 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/130}} ;Interessante brokkie 131 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/131}} ;Interessante brokkie 132 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/132}} ;Interessante brokkie 133 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/133}} ;Interessante brokkie 134 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/134}} ;Interessante brokkie 135 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/135}} ;Interessante brokkie 136 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/136}} ;Interessante brokkie 137 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/137}} ;Interessante brokkie 138 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/138}} ;Interessante brokkie 139 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/139}} ;Interessante brokkie 140 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/140}} ;Interessante brokkie 141 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/141}} ;Interessante brokkie 142 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/142}} ;Interessante brokkie 143 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/143}} qviov4xuzvcbnkvsaj6w4egrbkej19r Ganumedes (maan) 0 16109 2888482 2869555 2026-03-29T08:42:41Z BurgertB 2401 Paar goed 2888482 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | name = Ganumedes | alt_names = Jupiter III | adjectives = | image = [[Lêer:Ganymede g1 true.jpg|240px|Ganumedes]] | caption = Ganumedes, soos waargeneem deur die Galileo-wenteltuig op 26 Junie 1996. | bgcolour = #a0ffa0 | discovery = yes | discoverer = [[Galileo Galilei]] | discovered = [[7 Januarie]] [[1610]]<ref name="SidereusNuncius">{{cite web |last=Galilei |first=Galileo |url=http://hsci.cas.ou.edu/images/barker/5990/Sidereus-Nuncius-whole.pdf |year=1610 |title=Sidereus Nuncius |format=PDF |publisher=University of Oklahoma History of Science |accessdate=2010-01-13 |archive-date=2005-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051220010647/http://hsci.cas.ou.edu/images/barker/5990/Sidereus-Nuncius-whole.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Wright">{{cite web |last=Wright |first=Ernie |url=http://home.comcast.net/~erniew/astro/sidnunj1.html |title=Galileo's First Observations of Jupiter |format=PDF |publisher=University of Oklahoma History of Science |access-date=13 Januarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930223228/http://home.comcast.net/~erniew/astro/sidnunj1.html |archive-date=30 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="NASA"/> | semimajor = 1&nbsp;070&nbsp;400&nbsp;km<ref name=orbit>{{cite web|title=Planetary Satellite Mean Orbital Parameters|publisher=Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_elem}}</ref> | eccentricity = 0,0013<ref name=orbit/> | periapsis = 1&nbsp;069&nbsp;200&nbsp;km{{Ref_label|B|b|none}} | apoapsis = 1&nbsp;071&nbsp;600&nbsp;km{{Ref_label|A|a|none}} | period = 7,15455296&nbsp;dae<ref name=orbit/> | avg_speed = 10,880&nbsp;km/s | inclination = 0,20° (tot Jupiter se [[ewenaar]])<ref name=orbit/> | satellite_of = [[Jupiter (planeet)|Jupiter]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{nowrap|2634,1 ± 0,3 km}}<br />(0,413 [[aardradius]]se)<ref name=Showman1999>{{cite journal|last=Showman|first=Adam P.|last2=Malhotra|first2=Renu|title=The Galilean Satellites|year=1999|journal=Science|volume=286|pages=77&ndash;84|doi=10.1126/science.286.5437.77|url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf|format=PDF|pmid=10506564|issue=5437|access-date=23 Maart 2012|archive-date=14 Mei 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514231040/http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf|url-status=dead}}</ref> | surface_area = 87,0 miljoen&nbsp;km<sup>2</sup><br />(0,171 aardes){{Ref_label|C|c|none}} | volume = 7,6<sup>10</sup>&nbsp;km<sup>3</sup><br />(0,0704 aardvolumes){{Ref_label|D|d|none}} | mass = {{nowrap|1,4819<sup>23</sup> kg}}<br />(0,025 [[aardmassa]]s)<ref name=Showman1999/> | density = 1,936&nbsp;g/cm<sup>3</sup><ref name=Showman1999/> | surface_grav = 1,428&nbsp;m/s<sup>2</sup> (0,146 ''g''){{Ref_label|E|e|none}} | escape_velocity = 2,741&nbsp;km/s{{Ref_label|F|f|none}} | rotation = sinchronies | axial_tilt = 0-0,33°<ref name=Bills2005>{{cite journal|last=Bills|first=Bruce G.|title=Free and forced obliquities of the Galilean satellites of Jupiter|year=2005|volume=175|issue=1|pages=233&ndash;247| doi=10.1016/j.icarus.2004.10.028|bibcode=2005Icar..175..233B | journal = Icarus}}</ref> | albedo = {{nowrap|0,43 ± 0,02}}<ref name=jplfact>{{cite web |last=Yeomans |first=Donald K. |date=13 Julie 2006 |title=Planetary Satellite Physical Parameters |publisher=JPL Solar System Dynamics |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |access-date=5 November 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513010837/https://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 4,61 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name=jplfact/><br />4,38 (in 1951)<ref name=horizons>{{cite web |title=Horizon Online Ephemeris System for Ganymede (Major Body 503) |publisher=California Institute of Technology, Jet Propulsion Laboratory |author=Yeomans and Chamberlin |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=503 |accessdate=2010-04-14}} (4,38 op 3 Oktober 1951)</ref> | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | max_temp_1 = 152 | mean_temp_1 = 110<ref name=Delitsky1998>{{cite journal|last=Delitsky|first=Mona L.|last2=Lane |first2=Arthur L.|title=Ice chemistry of Galilean satellites|journal=J.of Geophys. Res.|year=1998|volume=103|issue=E13|pages=31,391&ndash;31,403|doi=10.1029/1998JE900020|url=http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/bitstream/2014/20675/1/98-1725.pdf|format=PDF|bibcode=1998JGR...10331391D|access-date=23 Maart 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000258/http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/bitstream/2014/20675/1/98-1725.pdf|url-status=dead}}</ref> | min_temp_1 = 70<ref name=Delitsky1998/> | atmosphere = yes | surface_pressure = Tekens | atmosphere_composition = [[Suurstof]] (100 %)<ref name=Hall1998>{{cite journal|last=Hall|first=D.T.|title=The Far-Ultraviolet Oxygen Airglow of Europa and Ganymede|journal=The Astrophysical Journal|year=1998|volume=499|issue=1|pages=475&ndash;481| doi=10.1086/305604| bibcode=1998ApJ...499..475H|author2=Feldman, P.D.|last3=McGrath|first3=M.A.|display-authors=2|last4=Strobel|first4=D. F.}}</ref> }} '''Ganumedes''' ([[Grieks]]: ''Γανυμήδης'', [[Engels]]: ''Ganymede''; ook '''Jupiter III''' genoem) is die grootste [[Natuurlike satelliet|maan]] van die [[planeet]] [[Jupiter]], asook die grootste maan en negende grootste voorwerp in die [[Sonnestelsel]] (insluitende die [[Son]]). Met ’n deursnee van 5&nbsp;268&nbsp;km is dit groter as [[Mercurius]], maar sy massa is net 50% van dié van Mercurius. Ganumedes is die enigste maan wat sonder 'n [[teleskoop]] sigbaar is, maar net in baie goeie en donker situasies. [[Lêer:Galilean moon Laplace resonance animation.gif|duimnael|links|200px|Die [[baanresonansie]] van Ganumedes, Europa en Io.]] Ganumedes het ’n metaalkern en is die enigste maan in die Sonnestelsel wat sover bekend ’n [[magneetveld]] het. Dit is die derde van die [[mane van Galilei]], die eerste groep voorwerpe wat om ’n ander planeet wentel wat ontdek is. Dit wentel rofweg elke sewe dae om Jupiter en is respektiewelik in ’n 1:2:4-[[baanresonansie]] met die mane [[Europa (maan)|Europa]] en [[Io (maan)|Io]]. Dis moontlik dat Ganumedes in 364 v.C. deur die [[China|Chinese]] sterrekundige Gan De ontdek is. [[Galileo Galilei]] kry egter gewoonlik die eer daarvoor; die sterrekundige het die maan se bestaan op [[7 Januarie]] [[1610]] geregistreer, saam met die drie ander mane van Galilei: [[Kallisto (maan)|Kallisto]], Europa en Io. Ganumedes is die enigste maan van Jupiter wat 'n manlike naam het. Dit is genoem na [[Ganumedes (mitologie)|Ganumedes]], ’n goddelike held en [[Troje|Trojaanse]] prins, seun van Tros van Dardanië en Kallirroë, en ’n geliefde van [[Zeus]] in die [[Griekse mitologie]]. Ganumedes is saamgestel uit omtrent ewe veel hoeveelhede [[silikaat]]rots en [[water]]ys.<ref name="NYT-20150315" /> Dit het ’n [[yster]]ryke, vloeibare kern en ’n interne oseaan wat meer water kan bevat as die [[Aarde]] se oseane saam.<ref name="Ocean Hubble" /><ref name="RT Ganymede" /><ref name="clubsandwich 2014" /><ref name="Vance" /><ref name="NASA-20140501c" /> Sy oppervlak bestaan uit twee soorte terrein: Donker streke vol [[Krater|impakkraters]] wat dateer van vier miljard jaar gelede bedek omtrent ’n derde van die maan, terwyl ligter streke met uitgebreide groewe en riwwe wat net effens jonger is, die res bedek. Die oorsaak van die ligte terrein se versteurde [[geologie]] is nie bekend nie, maar dit is waarskynlik vanweë [[Plaattektoniek|tektoniese]] aktiwiteit wat deur getyverhitting veroorsaak is.<ref name="Showman1999" /> Ganumedes se magneetveld word moontlik geskep deur [[konveksie]] in sy vloeibare ysterkern.<ref name="Kivelson2002" /> Die maan het ’n dun [[suurstof]]atmosfeer wat O, O<sub>2</sub> en moontlik O<sub>3</sub> ([[osoon]]) insluit.<ref name="Hall1998" /> Van [[Pioneer 10]] af het verskeie ruimtetuie Ganumedes verken.<ref name="Pioneer 11" /> Die Voyager-tuie het metings van sy grootte verfyn, terwyl [[Galileo-ruimtesending|Galileo]] sy ondergrondse oseaan en magneetveld ontdek het. Die jongste sending na die Jupiterstelsel is die [[ESA]] se Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE), wat in 2023 gelanseer is.<ref name="esa-juice">{{cite web |url=https://sci.esa.int/web/juice |title=ESA Science & Technology – JUICE |publisher=[[ESA]] |date=November 8, 2021 |access-date=November 10, 2021 |archive-date=September 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921101151/https://sci.esa.int/web/juice |url-status=live }}</ref> Ná verbyvlugte van die drie ysmane van Galilei sal dit na verwagting in 'n wentelbaan om Ganumedes gaan.<ref name="selection">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17917102 |title=Esa selects 1bn-euro Juice probe to Jupiter |first=Jonathan |last=Amos |date=May 2, 2012 |work=[[BBC|BBC News]] |access-date=May 2, 2012 |archive-date=May 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511181342/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17917102 |url-status=live }}</ref> ==Geskiedenis== [[Beeld:Ganymede, Earth & Moon size comparison.jpg|links|duimnael|200px|’n Vergelyking in die grootte van die Aarde, die [[Maan]] (links bo) en Ganumedes.]] Volgens Chinese sterrekunderekords het Gan De in 365&nbsp;v.C. iets met die blote oog waargeneem wat ’n maan van Jupiter kon wees, waarskynlik Ganumedes.<ref name="ads793c" /><ref name="ads.793b" /> Hy het egter berig die kleur van die metgesel was rooierig, wat raaiselagtig is omdat die maan te ver is om die kleur met die blote oog uit te maak.<ref name=encyc>{{cite encyclopedia | first=Huang | last=Yi-Long | editor=Helaine Selin | title=Gan De | encyclopedia=Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures | page=342 | publisher=Springer | date=1997 | url=https://books.google.com/books?id=GzjpCAAAQBAJ&pg=PA342 | isbn=0-7923-4066-3 }}</ref> Shi Shen en Gan De het saam redelik akkurate waarnemings van die vyf grootste planete gemaak.<ref name="Deng2011">{{cite book|author=Yinke Deng|title=Ancient Chinese Inventions|url=https://books.google.com/books?id=EeVPT6UAk3EC&pg=PA68|date=3 Maart 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-18692-6|page= 68}}</ref><ref>{{cite journal | last = Xi | first = Ze-zong | title = The Discovery of Jupiter's Satellite Made by Gan De 2000 Years Before Galileo | journal = Acta Astrophysica Sinica | volume = 1 | issue = 2 | pages = 87 | date = 1981 | language = | url = http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-TTWL198102000.htm | access-date = 2017-03-22 | archive-date = 2020-11-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201104160900/http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-TTWL198102000.htm | url-status = dead }}</ref> Op 7 Januarie 1610 het [[Galileo Galilei]] iets waargeneem wat hy beskou het as drie [[ster]]re naby Jupiter, insluitende wat later besef is Ganumedes, Kallisto en die gesamentlike lig van Io en Europa was; die volgende aand het hy opgemerk hulle het beweeg. Op 13 Januarie het hy al vier vir die eerste keer saam gesien, maar hy het elke maan voor dié datum minstens een keer apart gesien. Teen 15 Januarie het Galileo tot die gevolgtrekking gekom die "sterre" is eintlik liggaame wat om Jupiter wentel.<ref name="SidereusNuncius" /><ref name="NASA" /> Hy het die reg opgeëis om die mane name te gee. Hy het eers sy ontdekking die "Cosmica Sidera" ('Cosimo se sterre') gegee ter ere van Cosimo II de' Medici, ’n ryk student van hom. Op voorstel van Cosimo het hy die naam verander na "Medicea Sidera" ('die Medici-sterre') ter ere van Cosimo en sy drie broers. Die ontdekking is in Maart 1610 aangekondig, minder as twee maande ná die eerste waarnemings. Nadat verskeie individuele name voorgestel en verwerp is,<ref name="Naming" /><ref name="College" /> is eindelik besluit op Ganumedes, Io, Europa en Kallisto, wat minnaars was van [[Zeus]] (die Griekse weergawe van die [[Romeinse mitologie|Romeinse god]] [[Jupiter (mitologie)|Jupiter]]). ==Wentelbaan en rotasie== [[Beeld:Jupiter's Great Red Spot and Ganymede's shadow.jpg|duimnael|links|200px|Jupiter se [[Groot Rooi Vlek]] en Ganumedes se skaduwee.<ref name="cwgjupgany"/>]] Ganumedes wentel op ’n afstand van 1&nbsp;070&nbsp;400&nbsp;km om Jupiter en is die derde maan van Galilei van die planeet af.<ref name="Planetary Society" /> Dit voltooi ’n revolusie elke sewe dae en drie uur. Soos die meeste bekende mane is Ganumedes in ’n [[sinkroniese wentelbaan]], met dieselfde kant wat altyd na Jupiter wys. Sy dag is dus ook sewe aarddae en drie uur lank.<ref name="The Grand Tour" /> Sy wentelbaan is baie effens eksentriek en gehel tot Jupiter se ewenaar; dié twee faktore verander kwasiperiodiek vanweë son- en planetêre [[swaartekrag]]versteurings op ’n tydskaal van eeue. Die omvang van dié veranderings is respektiewelik 0,0009-0,0022 en 0,05-0,32°.<ref name="Musotto2002" /> As gevolg van dié veranderings wissel sy [[ashelling]] (die hoek tussen sy rotasie- en wentelas) tussen 0 en 0,33°.<ref name="Bills2005" /> Ganumedes is in ’n baanresonansie met Europa en Io: vir elke wentelbaan van Ganumedes draai Europa twee keer en Io vier keer om Jupiter.<ref name="Musotto2002" /><ref name="SPACE.com" /> Die [[Konjunksie (sterrekunde)|buitekonjunksie]] tussen Io en Europa geskied altyd wanneer Io by sy [[Apside|periapside]] en Europa by sy [[Apside|apoapside]] is. Die buitekonjunksie tussen Europa en Ganumedes geskied wanneer Europa by sy periapside is.<ref name="Musotto2002" /> Die lengtegraad van die Io-Europa- en die Europa-Ganumedes-konjunksies verander teen dieselfde tempo, en dit maak driedubbele konjunksies onmoontlik. So ’n ingewikkelde resonansie word die "Laplace-resonansie" genoem.<ref name="Showman1997a" /> ==Fisiese eienskappe== [[Beeld:Noaa ganymede.jpg|duimnael|200px|Ganumedes met die lengtegraad 45°&nbsp;W in die middel. Die donker deel bo is die Perrine-streek en die donker deel onder die Nicholson-streek; prominente kraters is Tros (regs bo) en Cisti (links onder).]] ===Grootte=== Ganumedes is die grootste en swaarste maan in die Sonnestelsel. Sy deursnee van 5&nbsp;268&nbsp;km is 0,41 dié van die [[Aarde]], 0,77 keer dié van [[Mars]], 1,02 keer dié van Saturnus se maan [[Titaan (maan)|Titaan]] (die tweede grootste maan), 1,08 keer dié van [[Mercurius]] en 1,51 keer dié van die [[Maan]]. Sy massa is 10% groter as Titaan s’n en 2,02 keer dié van die Maan.<ref name="nineplanets.org-Ganymede" /> ===Samestelling en oppervlak=== Die gemiddelde [[digtheid]] van Ganumedes is 1,936&nbsp;[[gram|g]]/cm<sup>3</sup>, en dit dui op ’n samestelling van gelyke dele rotsagtige materiaal en meestal wateryse.<ref name="Showman1999" /> Daar kan ook ander [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige]] yse soos [[ammoniak]] teenwoordig wees.<ref name="Kuskov2005" /><ref name="Spohn2003" /> Die maan se oppervlak het ’n [[albedo]] van sowat 43%.<ref name="Calvin1995" /> Dit lyk of waterys alomteenwoordig is.<ref name="Showman1999" /> Naby-[[infrarooi]]-[[spektroskopie]] het die teenwoordigheid van sterk waterys-absorpsiebande by [[golflengte]]s van 1,04, 1,25, 1,5, 2,0 en 3,0 [[mikrometer|μm]] getoon.<ref name="Calvin1995" /> Die gegroefde terrein is helderder en bevat meer ys as die donker terrein.<ref name="RESA" /> Daar is verskeie niewatermateriale: [[koolstofdioksied]], [[swael]]dioksied en moontlik [[sianogeen]], [[Sulfaat|waterstofsulfaat]] en verskeie [[organiese verbinding]]s.<ref name="Showman1999" /><ref name="McCord1998" /> Galileo-resultate het ook gewys daar is [[magnesiumsulfaat]] (MgSO<sub>4</sub>) en moontlik [[natrium]]sulfaat (Na<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) op die oppervlak.<ref name="The Grand Tour" /><ref name="McCord2001" /> Dié soute se oorsprong kan die ondergrondse oseaan wees.<ref name="McCord2001" /> [[Beeld:Ganymede terrain.jpg|duimnael|links|240px|’n Skerp grens skei die antieke,donker terrein van die Nicholson-streek van die jonger, helder terrein van die Harpagia Sulcus.]] [[Beeld:Ganymede-moon.jpg|duimnael|200px|’n Foto van Galileo met verhoogde kleure van Ganumedes se kant wat weg van sy wentelrigting wys.<ref name="Spaceflight Now" /> Die krater Tashmetum se prominente strale is regs onder te sien en die groot ejektaveld van Hershef regs bo. ’n Deel van die donker Nicholson-streek kan links onder gesien word.]] Ganumedes se oppervlak is ’n mengsel van twee soorte terrein: ’n baie ou, donker terrein vol kraters en ’n ietwat jonger (maar steeds antieke), ligter terrein met groewe en riwwe. Die verhittingsmeganisme wat nodig is vir die vorming van die gegroefde terrein is onbekend, maar dit kan [[Plaattektoniek|tektonies]] van aard wees.<ref name="Showman1999" /> [[Vulkaan|Kriovulkanisme]] kon dalk ook ’n klein rol gespeel het.<ref name="Showman1999" /> Die kragte wat die sterk spanningsdruk in Ganumedes se yslitosfeer veroorsaak het wat nodig is om tektoniese aktiwiteit aan die gang te sit, kan verband hou met getyverhitting in die verlede; dit is moontlik veroorsaak toe die maan deur onstabiele baanresonansies beweeg het.<ref name="Showman1999" /><ref name="Showman1997b" /> Die getybuigings van die ys kon die binnekant verhit en druk op die [[litosfeer]] geplaas het, en dit kon gelei het tot krake en verskuiwings wat die ouer, donkerder terrein oor 70% van die oppervlak bedek het.<ref name="Showman1999" /><ref name="Bland2007" /> Die vorming van die groewe kan ook verband hou met die vroeë vorming van die kern en gevolglike getyverhitting van Ganumedes se binnekant.<ref name="Showman1999" /> Tydens die daaropvolgende evolusie kon diep, warm waterpluime uit die kern na die oppervlak opgestoot en gelei het tot die tektoniese deformasie van die litosfeer.<ref name="Barr" /> Kraters kom op albei soorte terrein voor, maar is veral volop op die donker terrein; dit is vermoedelik impakkraters.<ref name="Showman1999" /> Die ligter terrein met groewe bevat heelwat minder impakkraters, wat nie van groot belang was vir die maan se tektoniese evolusie nie.<ref name="Showman1999" /> Die digtheid van die kraters dui op ’n ouderdom van 4&nbsp;miljard jaar vir die donker terrein, nes die Maan se plato's, en ’n ietwat jonger ouderdom vir die gegroefde terrein (hoeveel jonger is onseker).<ref name="Zahnle1998" /> Ganumedes kon ’n geskiedenis van hewige katervorming 3,5 tot 4&nbsp;miljard jaar gelede gehad het, nes die Maan.<ref name="Zahnle1998" /> Ouer groewe kan gesien word, asook relatief jong strale ejekte.<ref name="nineplanets.org-Ganymede" /><ref name="Ganymede" /> Ganumedes se kraters is platter as dié op die Maan en Mercurius. Dit is moontlik vanweë die relatief swak aard van Ganumedes se yskors, wat kan (of kon) vloei en dus die reliëf versag. Ganumedes het ook poolkappe, wat moontlik uit waterryp bestaan. Die ryp strek tot by breedtegraad 40°.<ref name="The Grand Tour" /> Data van Galileo dui daarop dat die teenwoordigheid van ’n magneetveld lei tot intens gelaaide deeltjies wat sy oppervlak in die onbeskermde poolgebiede bombardeer; spatsels veroorsaak dan ’n herverspreiding van watermolekules, met ryp wat na plaaslik kouer streke van die poolterrein migreer.<ref name="Polar caps" /> {{Panorama|Ganymede-JupiterMoon-GeologicMap-SIM3237-20140211.png|800px|<center>’n Geologiese kaart van Ganumedes (Februarie 2014). Die ouer streke met ’n lae albedo en baie kraters is rooibruin; jonger dele met ’n hoër albedo is blou as dit groewe het en blougroen as dit glad is (pers is ’n mengsel van gegroef en glad).</center>}} ’n Kater met die naam Anat is ’n verwysingspunt vir lengtegrade op Ganymede. Anat is by lengtegraad 128°.<ref name="iau.table2" /> Lengtegraad 0° wys direk na Jupiter en, tensy anders vermeld, neem die lengtegrade weswaarts toe.<ref name="targetcoordsys" /> ====Ondergrondse oseane==== [[Beeld:Ganymede diagram.svg|duimnael|300px|’n Kunstenaar se voorstelling van die interne struktuur van Ganumedes. Lae is volgens skaal.]] In die 1970's het [[Nasa]]-wetenskaplikes die eerste keer vermoed Ganumedes het ’n diep oseaan tussen twee yslae, een op die oppervlak en een onder ’n vloeibare oseaan en op die rotsagtige [[Mantel (geologie)|mantel]].<ref name="Showman1999" /><ref name="clubsandwich 2014" /><ref name="Sohl2002" /><ref name="Freeman2006" /><ref name="amount of water in ocean" /> In die 1990's het Nasa se Galileo-sending verby Ganumedes gevlieg en bevestig dat die maan ’n ondergrondse oseaan het. ’n Ontleding is in 2014 gepubliseer wat die realistiese termodinamika vir water en die uitwerking van sout in ag geneem het. Dit het daarop gedui dat Ganumedes verskeie oseaanlae het wat geskei word deur verskillende fases van ys, met die laagste vloeistoflaag teenaan die mantel.<ref name="clubsandwich 2014" /><ref name="Vance" /><ref name="NASA-20140501c" /><ref name="Hubble 2015" /> Die kontak tussen water en rots kan ’n belangrike rol speel in die oorsprong van lewe.<ref name="clubsandwich 2014" /> Die ontleding het ook aangedui dat die uiterste dieptes wat betrokke is (~800&nbsp;km tot die rotsagtige "rotsbodem") beteken die [[temperatuur]] op die bodem van ’n oseaan tot 40&nbsp;[[Kelvin|K]] hoër kan wees as dié by die ys-water-skeidingsvlak. In Maart 2015 het wetenskaplikes berig metings met die [[Hubble-ruimteteleskoop]] van hoe die [[Aurora (astronomie)|auroras]] oor Ganumedes se oppervlak beweeg, dui op die bestaan van ’n ondergrondse oseaan. ’n Groot soutwateroseaan beïnvloed die maan se magneetveld en gevolglik sy aurora.<ref name="Ocean Hubble"/><ref name="Hubble 2015"/><ref name="sciencedaily1503" /><ref name="sswater1" /> Die getuienis het getoon Ganumedes se oseane kan die grootste in die hele Sonnestelsel wees.<ref name='Sci Am 2017'>[https://www.scientificamerican.com/article/overlooked-ocean-worlds-fill-the-outer-solar-system/ Overlooked Ocean Worlds Fill the Outer Solar System]. John Wenz, ''Scientific American''. 4 Oktober 2017.</ref> Daar is gissings oor die moontlike bewoonbaarheid van Ganumedes se oseaan.<ref name="amount of water in ocean"/><ref name="subsurface ocean found" /> ==Verkenning== [[Beeld:Ganymede from Pioneer 10 19.jpg|duimnael|180px|Ganumedes soos gesien deur [[Pioneer 10]] (1973).]] Verskeie ruimtetuie wat verby Jupiter gevlieg of om die planeet gewentel het, het Ganumedes van naderby beskou – onder meer tydens vier verbyvlugte in die 1970's en verskeie in die 1990's tot 2000's. [[Pioneer 10]] was in 1973 naby die maan en [[Pioneer 11]] in 1974.<ref name="Pioneer 11" /> Hulle het inligting teruggestuur oor onder meer fisiese eienskappe.<ref name="chap6" /> Pioneer 10 se naaste afstand was 446&nbsp;250&nbsp;km.<ref name="dmu.p10" /> [[Voyager 1]] en [[Voyager 2]] was volgende, in 1979. Hulle het die grootte van die maan gemeet en onthul dit is groter as Titaan, wat voorheen geglo is groter is.<ref name="Voyager" /> Die gegroefde terrein is ook waargeneem.<ref name="Voyager Mission" /> In 1995 het Galileo om Jupiter begin wentel en tussen 1996 en 2000 ses naby verbyvlugte van Ganumedes onderneem.<ref name="The Grand Tour" /> Die naaste afstand was 264&nbsp;km van Ganumedes se oppervlak af.<ref name="Kivelson2002" /> Tydens ’n verbyvlug in 1996 is die maan se maagneetveld ontdek,<ref name="Magnetic Field Discovery" /> terwyl die ontdekking van die oseaan in 2001 aangekondig is.<ref name="Kivelson2002" /><ref name="The Grand Tour" /> Galileo het ook verskeie verbindings ontdek wat nie yse is nie.<ref name="McCord1998" /> Die laaste naby waarnemings van Ganumedes is deur [[New Horizons]] gemaak, wat in 2007 op pad na [[Pluto]] data oor die [[topografie]]se eienskappe en verbindings op Europa en Ganumedes verskaf het.<ref name="New Horizons" /><ref name="Grundy2007" /> == Verwysings == {{Verwysings|30em|verwysings= <ref name="NYT-20150315">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Suddenly, It Seems, Water Is Everywhere in Solar System |url=https://www.nytimes.com/2015/03/13/science/space/suddenly-it-seems-water-is-everywhere-in-solar-system.html |date=12 Maart 2015 |work=[[New York Times]] |access-date=12 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509080640/https://www.nytimes.com/2015/03/13/science/space/suddenly-it-seems-water-is-everywhere-in-solar-system.html |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Ocean Hubble">{{cite news |last=Staff |url=http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-s-hubble-observations-suggest-underground-ocean-on-jupiters-largest-moon/#.VQJhMM26t0s |title=NASA’s Hubble Observations Suggest Underground Ocean on Jupiter's Largest Moon |work=NASA News |date=12 Maart 2015 |access-date=15 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105035942/https://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-s-hubble-observations-suggest-underground-ocean-on-jupiters-largest-moon/ |archive-date=5 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="RT Ganymede">{{cite news |url=http://rt.com/usa/240301-nasa-jupiter-ganymede-ocean |title=Jupiter moon Ganymede could have ocean with more water than Earth – NASA |work=Russia Today (RT) |date=13 Maart 2015 |access-date=13 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110333/https://www.rt.com/usa/240301-nasa-jupiter-ganymede-ocean/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="clubsandwich 2014">{{cite news |last=Clavin |first=Whitney |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-138 |title=Ganymede May Harbor 'Club Sandwich' of Oceans and Ice |work=NASA |publisher=Jet Propulsion Laboratory |date=1 Mei 2014 |access-date=1 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131231329/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-138 |archive-date=31 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Vance">{{cite journal |title=Ganymede's internal structure including thermodynamics of magnesium sulfate oceans in contact with ice |journal=Planetary and Space Science |date=12 April 2014 |last=Vance |first=Steve |last2=Bouffard |first2=Mathieu |last3=Choukroun |first3=Mathieu |last4=Sotina |first4=Christophe |doi=10.1016/j.pss.2014.03.011 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0032063314000695 |accessdate=2014-05-02 |bibcode = 2014P&SS...96...62V |volume=96 |pages=62–70}}</ref> <ref name="NASA-20140501c">{{cite web |author=Staff |title=Video (00:51) - Jupiter's 'Club Sandwich' Moon |url=https://www.youtube.com/watch?v=oBbWjlkuw5U |date=1 Mei 2014 |work=[[NASA]] |access-date=2 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109202741/https://www.youtube.com/watch?v=oBbWjlkuw5U |archive-date=9 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="NASA">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Ganymede |title=NASA: Ganymede |publisher=Solarsystem.nasa.gov |date=29 September 2009 |access-date=8 Maart 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107084212/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Ganymede |archive-date=7 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="selection">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17917102 |title=Esa selects 1bn-euro Juice probe to Jupiter |first=Jonathan |last=Amos |date=2 Mei 2012 |work=[[BBC News]] |access-date=2 Mei 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511181342/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17917102 |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="ads793c">{{cite journal |bibcode=1981BAAS...13..793C |title=Astronomical content of American Plains Indian winter counts |journal=Bulletin of the Astronomical Society |volume=13 |page=793 |last=Chamberlain |first=V. D. |date=1981 }}</ref> <ref name="ads.793b">{{cite journal |bibcode=1981BAAS...13..793B |title=Ancient Astronomy in Modern China |journal=Bulletin of the Astronomical Society |volume=13 |page=793 |last=Brecher |first=K. |date=1981 }}</ref> <ref name="Naming">{{cite web |url=http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html |title=Satellites of Jupiter |work=The Galileo Project |access-date=24 November 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101192948/http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html |archive-date= 1 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> <ref name="College">{{cite web |url=http://www.cascadia.ctc.edu/facultyweb/instructors/jvanleer/astro%20sum01/astro101/discovery.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060920121740/http://www.cascadia.ctc.edu/facultyweb/instructors/jvanleer/astro%20sum01/astro101/discovery.htm |archivedate=2006-09-20 |title=Discovery |work=Cascadia Community College |accessdate=2007-11-24 }}</ref> <ref name="Kivelson2002">{{cite journal |last=Kivelson |first=M.G. |last2=Khurana |first2=K.K. |last3=Coroniti |first3=F.V. |display-authors=2 |title=The Permanent and Inductive Magnetic Moments of Ganymede |journal=Icarus |date=2002 |volume=157 |issue=2 |pages=507–522 |doi=10.1006/icar.2002.6834 |url=http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/ICRUS1572507.pdf |format=PDF |bibcode=2002Icar..157..507K |access-date=18 Oktober 2018 |archive-date=27 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327050816/http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/ICRUS1572507.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="Pioneer 11">{{cite web|url=http://sse.jpl.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Advanced&MCode=Pioneer_11 |title=Pioneer 11 |work=Solar System Exploration |accessdate=2008-01-06 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110902202131/http://sse.jpl.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Advanced&MCode=Pioneer_11 |archivedate=2011-09-02 |df= }}</ref> <ref name="cwgjupgany">{{cite web |title=Jupiter's Great Red Spot and Ganymede's shadow |url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1431a/ |website=www.spacetelescope.org |publisher=ESA/Hubble |access-date=31 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824191023/https://www.spacetelescope.org/images/opo1431a/ |archive-date=24 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Planetary Society">{{cite web |url=http://www.planetary.org/explore/topics/our_solar_system/jupiter/moons.html |title=Jupiter's Moons |work=The Planetary Society |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318214918/http://www.planetary.org/explore/topics/our_solar_system/jupiter/moons.html |archive-date=18 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="The Grand Tour">{{cite book |title=The Grand Tour: A Traveler's Guide to the Solar System |last=Miller |first=Ron |first2=William K. |last2=Hartmann |date=May 2005 |pages=108–114 |publisher=Workman Publishing |location=Thailand |edition=3rd |isbn=0-7611-3547-2 }}</ref> <ref name="Musotto2002">{{cite journal |last=Musotto |first=Susanna |last2=Varadi |first2=Ferenc |last3=Moore |first3=William |last4=Schubert |first4=Gerald |title=Numerical Simulations of the Orbits of the Galilean Satellites |date=2002 |volume=159 |issue=2 |pages=500–504 |doi=10.1006/icar.2002.6939 |bibcode=2002Icar..159..500M |journal=Icarus }}</ref> <ref name="SPACE.com">{{cite web |url=http://www.space.com/searchforlife/seti_tidal_europa_021003.html |title=High Tide on Europa |first=Cynthia |last=Phillips |work=SPACE.com |date=3 Oktober 2002 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100806085153/http://www.space.com/searchforlife/seti_tidal_europa_021003.html |archive-date= 6 Augustus 2010 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=18 Oktober 2018 }}</ref> <ref name="Showman1997a">{{cite journal |last=Showman |first=Adam P. |last2=Malhotra |first2=Renu |title=Tidal Evolution into the Laplace Resonance and the Resurfacing of Ganymede |journal=Icarus |date=1997 |volume=127 |issue=1 |pages=93–111 |doi=10.1006/icar.1996.5669 |url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1997.pdf |format=PDF |bibcode=1997Icar..127...93S }}</ref> * [http://www.nineplanets.org/ganymede.html Ganymede page] at ''The Nine Planets'' <ref name="Kuskov2005">{{cite journal |last=Kuskov |first=O.L. |last2=Kronrod |first2=V.A. |title=Internal structure of Europa and Callisto |date=2005 |volume=177 |issue=2 |pages=550–569|doi=10.1016/j.icarus.2005.04.014 |bibcode=2005Icar..177..550K |journal=Icarus }}</ref> <ref name="Spohn2003">{{cite journal|last=Spohn |first=T. |last2=Schubert |first2=G. |title=Oceans in the icy Galilean satellites of Jupiter? |journal=Icarus |date=2003 |volume=161 |issue=2 |pages=456–467 |doi=10.1016/S0019-1035(02)00048-9 |url=http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Spohn_Schubert_oceans.pdf |format=PDF |bibcode=2003Icar..161..456S |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227015925/http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Spohn_Schubert_oceans.pdf |archivedate=2008-02-27 |df= }}</ref> <ref name="Calvin1995">{{cite journal |last=Calvin |first=Wendy M. |last2=Clark |first2=Roger N. |last3=Brown |first3=Robert H. |last4=Spencer |first4=John R. |title=Spectra of the ice Galilean satellites from 0.2 to 5 µm: A compilation, new observations, and a recent summary |journal=J. Geophys. Res. |date=1995 |volume=100 |issue=E9 |pages=19,041–19,048 |bibcode=1995JGR...10019041C |doi=10.1029/94JE03349 }}</ref> <ref name="RESA">{{cite web |url=http://www.resa.net/nasa/ganymede.htm |title=Ganymede: the Giant Moon |work=Wayne RESA |access-date=31 Desember 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514105440/http://www.resa.net/nasa/ganymede.htm |archive-date=14 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="McCord1998">{{cite journal |last=McCord |first=T.B. |last2=Hansen |first2=G.V. |last3=Clark |first3=R.N. |last4=Martin |first4=P. D. |last5=Hibbitts |first5=C. A. |last6=Fanale |first6=F. P. |last7=Granahan |first7=J. C. |last8=Segura |first8=M. |last9=Matson |first9=D. L. |display-authors=2 |title=Non-water-ice constituents in the surface material of the icy Galilelean satellites from Galileo near-infrared mapping spectrometer investigation |journal=J. Geophys. Res.|date=1998 |volume=103 |issue=E4 |pages=8,603–8,626 |bibcode=1998JGR...103.8603M |doi=10.1029/98JE00788 }}</ref> <ref name="nineplanets.org-Ganymede">{{cite web |publisher=nineplanets.org |title=Ganymede |date=31 Oktober 1997 |url=http://www.nineplanets.org/ganymede.html |access-date=27 Februarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827231253/https://nineplanets.org/ganymede.html |archive-date=27 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Spaceflight Now">{{cite web |url=http://spaceflightnow.com/news/n0012/29ganyflyby/ |title=Galileo has successful flyby of Ganymede during eclipse |work=Spaceflight Now |access-date=19 Januarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119064953/https://spaceflightnow.com/news/n0012/29ganyflyby/ |archive-date=19 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Showman1997b">{{cite journal |last=Showman |first=Adam P. |last2=Stevenson |first2=David J. |last3=Malhotra |first3=Renu |title=Coupled Orbital and Thermal Evolution of Ganymede |journal=Icarus |date=1997 |volume=129 |issue=2 |pages=367–383 |doi=10.1006/icar.1997.5778 |url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-etal-1997.pdf |format=PDF |bibcode=1997Icar..129..367S }}</ref> <ref name="Barr">{{cite journal |last=Barr |first=A.C. |last2=Pappalardo |first2=R. T. |last3=Pappalardo |first3=Stevenson |date=2001 |title=Rise of Deep Melt into Ganymede's Ocean and Implications for Astrobiology |journal=Lunar and Planetary Science Conference |volume=32 |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2001/pdf/1781.pdf |format=PDF |page=1781 |bibcode=2001LPI....32.1781B }}</ref> <ref name="Zahnle1998">{{cite journal|last=Zahnle |first=K. |last2=Dones |first2=L. |title=Cratering Rates on the Galilean Satellites |journal=Icarus |date=1998 |volume=136 |issue=2 |pages=202–222 |doi=10.1006/icar.1998.6015 |url=http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Zahnle_etal_1998.pdf |format=PDF |pmid=11878353 |bibcode=1998Icar..136..202Z |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227015923/http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Zahnle_etal_1998.pdf |archivedate=2008-02-27 |df= }}</ref> <ref name="Ganymede">{{cite web |work=Lunar and Planetary Institute |title=Ganymede |date=1997 |url=http://www.lpi.usra.edu/resources/outerp/gany.html |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211103518/http://www.lpi.usra.edu/resources/outerp/gany.html |archive-date=11 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=18 Oktober 2018 }}</ref> <ref name="Polar caps">{{cite journal |last=Khurana |first=Krishan K. |last2=Pappalardo |first2=Robert T. |last3=Murphy |first3=Nate |last4=Denk |first4=Tilmann |date=2007 |title=The origin of Ganymede's polar caps |journal=Icarus |volume=191 |issue=1 |pages=193–202 |doi=10.1016/j.icarus.2007.04.022 |bibcode=2007Icar..191..193K }}</ref> <ref name="McCord2001">{{cite journal |last=McCord |first=Thomas B. |last2=Hansen |first2=Gary B. |last3=Hibbitts |first3=Charles A. |title=Hydrated Salt Minerals on Ganymede's Surface: Evidence of an Ocean Below |journal=Science |date=2001 |volume=292 |pages=1523–1525 |doi=10.1126/science.1059916 |bibcode=2001Sci...292.1523M |pmid=11375486 |issue=5521 }}</ref> <ref name="iau.table2">{{cite web |url=https://astrogeology.usgs.gov/Projects/WGCCRE/constants/iau2000_table2.html |title=USGS Astrogeology: Rotation and pole position for planetary satellites (IAU WGCCRE) |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024101848/http://astrogeology.usgs.gov/Projects/WGCCRE/constants/iau2000_table2.html |archive-date=24 Oktober 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="targetcoordsys">{{cite web |title=Planetary Names: Target Coordinate Systems |url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/TargetCoordinates |website=planetarynames.wr.usgs.gov |publisher=International Astronomical Union |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421114250/https://planetarynames.wr.usgs.gov/TargetCoordinates |archive-date=21 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Freeman2006">{{cite journal |last=Freeman |first=J. |title=Non-Newtonian stagnant lid convection and the thermal evolution of Ganymede and Callisto |journal=Planetary and Space Science |date=2006 |volume=54 |issue=1 |pages=2–14 |doi=10.1016/j.pss.2005.10.003 |url=http://bowfell.geol.ucl.ac.uk/~lidunka/EPSS-papers/pete2.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070824155106/http://bowfell.geol.ucl.ac.uk/~lidunka/EPSS-papers/pete2.pdf |archivedate=2007-08-24 |format=PDF |bibcode=2006P&SS...54....2F }}</ref> <ref name="Sohl2002">{{cite journal |last=Sohl |first=F. |last2=Spohn |first2=T |last3=Breuer |first3=D. |last4=Nagel |first4=K. |title=Implications from Galileo Observations on the Interior Structure and Chemistry of the Galilean Satellites |journal=Icarus |date=2002 |volume=157 |issue=1 |pages=104–119 |doi=10.1006/icar.2002.6828 |bibcode=2002Icar..157..104S }}</ref> <ref name="amount of water in ocean">{{cite web |url=http://earthsky.org/space/underground-ocean-on-jupiters-largest-moon |title=Underground ocean on Jupiter's largest moon |publisher=EarthSky |date=15 Maart 2015 |access-date=14 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011045129/https://earthsky.org/space/underground-ocean-on-jupiters-largest-moon |archive-date=11 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Hubble 2015">{{cite news |url=http://phys.org/news/2015-03-hubble-underground-ocean-jupiter-largest.html |title=Hubble observations suggest underground ocean on Jupiter's largest moon Ganymede |work=NASA |publisher=PhysOrg |date=12 March 2015 |accessdate=2015-03-13 }}</ref> <ref name="sciencedaily1503">https://www.sciencedaily.com/releases/2015/03/150312112112.htm</ref> <ref name="subsurface ocean found">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/science/ganymede-oceans-on-jupiters-moon-could-have-been-home-to-alien-life-10106286.html |title=Ganymede: oceans on Jupiter's moon could have been home to alien life |publisher=The Independent |date=13 Maart 2015 |access-date=19 Februarie 2018 |author=Griffin, Andrew |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925152939/http://www.independent.co.uk/news/science/ganymede-oceans-on-jupiters-moon-could-have-been-home-to-alien-life-10106286.html |archive-date=25 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="sswater1">{{cite journal | last1 = Saur | first1 = Joachim | last2 = Duling | first2 = Stefan | last3 = Roth | first3 = Lorenz | last4 = Jia | first4 = Xianzhe | last5 = Strobel | first5 = Darrell F. | last6 = Feldman | first6 = Paul D. | last7 = Christensen | first7 = Ulrich R. | last8 = Retherford | first8 = Kurt D. | last9 = McGrath | first9 = Melissa A. | last10 = Musacchio | first10 = Fabrizio | last11 = Wennmacher | first11 = Alexandre | last12 = Neubauer | first12 = Fritz M. | last13 = Simon | first13 = Sven | last14 = Hartkorn | first14 = Oliver | year = 2015 | title = The Search for a Subsurface Ocean in Ganymede with Hubble Space Telescope Observations of its Auroral Ovals | url = | journal = Journal of Geophysical Research: Space Physics | volume = 120| issue = | pages = 1715–1737| doi = 10.1002/2014JA020778 |bibcode = 2015JGRA..120.1715S }}</ref> <ref name="chap6">{{cite web |url=https://history.nasa.gov/SP-349/ch6.htm |work=SP-349/396 Pioneer Odyssey |title=Chapter 6: Results at the New Frontiers |publisher=NASA |date=August 1974 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714121940/https://history.nasa.gov/SP-349/ch6.htm |archive-date=14 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="dmu.p10">{{cite web |url=http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10&appear=black&showimg=yes |title=Pioneer 10 Full Mission Timeline |publisher=D Muller |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814180519/http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10 |archive-date=14 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=18 Oktober 2018 }}</ref> <ref name="Voyager">{{cite web|url=http://library.thinkquest.org/J0112188/voyager_1_and_2.htm |title=Voyager 1 and 2 |work=ThinkQuest |accessdate=2008-01-06 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071226052127/http://library.thinkquest.org/J0112188/voyager_1_and_2.htm |archivedate=2007-12-26 |df= }}</ref> <ref name="Voyager Mission">{{cite web |url=http://www.solarviews.com/eng/vgrfs.htm |title=The Voyager Planetary Mission |work=Views of the Solar System |access-date=6 Januarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023190432/http://solarviews.com/eng/vgrfs.htm |archive-date=23 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> <ref name="Magnetic Field Discovery">{{cite web |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/status961212.html |title=New Discoveries From Galileo |work=Jet Propulsion Laboratory |access-date=6 Januarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602211623/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/status961212.html |archive-date=2 Junie 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="New Horizons">{{cite web |url=http://www.spacedaily.com/reports/Pluto_Bound_New_Horizons_Spacecraft_Gets_A_Boost_From_Jupiter_999.html |title=Pluto-Bound New Horizons Spacecraft Gets A Boost From Jupiter |work=Space Daily |access-date=6 Januarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323054132/http://www.spacedaily.com/reports/Pluto_Bound_New_Horizons_Spacecraft_Gets_A_Boost_From_Jupiter_999.html |archive-date=23 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Grundy2007">{{cite journal |last=Grundy |first=W.M. |last2=Buratti |first2=B.J. |last3=Cheng |first3=A.F. |last4=Emery |first4=J. P. |last5=Lunsford |first5=A. |last6=McKinnon |first6=W. B. |last7=Moore |first7=J. M. |last8=Newman |first8=S. F. |last9=Olkin |first9=C. B. |display-authors=2 |title=New Horizons Mapping of Europa and Ganymede |journal=Science |date=2007 |volume=318 |pages=234–237 |doi=10.1126/science.1147623 |bibcode=2007Sci...318..234G |pmid=17932288 |issue=5848 }}</ref> }} ==Eksterne skakels== * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Ganymede Ganumedes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107084212/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Ganymede |date= 7 November 2015 }} by [http://solarsystem.nasa.gov/ Nasa se Solar System Exploration site] * [http://www.solarviews.com/eng/ganymede.htm Ganumedes] by ''Views of the Solar System'' * [http://www.lpi.usra.edu/resources/gc/gchome.shtml Ganumedes-kraterdatabasis] by die Lunar and Planetary Institute {{Commons-kategorie inlyn|Ganymede (moon)}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Ganymede (moon)|Engelse Wikipedia]] {{Jupiter}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mane van Jupiter]] 9lslonx22dmap8yqtzqwcj9caxbvmtw 2888483 2888482 2026-03-29T08:51:23Z BurgertB 2401 Besig 2888483 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | name = Ganumedes | alt_names = Jupiter III | adjectives = | image = [[Lêer:Ganymede g1 true.jpg|240px|Ganumedes]] | caption = Ganumedes, soos waargeneem deur die Galileo-wenteltuig op 26 Junie 1996. | bgcolour = #a0ffa0 | discovery = yes | discoverer = [[Galileo Galilei]] | discovered = [[7 Januarie]] [[1610]]<ref name="SidereusNuncius">{{cite web |last=Galilei |first=Galileo |url=http://hsci.cas.ou.edu/images/barker/5990/Sidereus-Nuncius-whole.pdf |year=1610 |title=Sidereus Nuncius |format=PDF |publisher=University of Oklahoma History of Science |accessdate=2010-01-13 |archive-date=2005-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051220010647/http://hsci.cas.ou.edu/images/barker/5990/Sidereus-Nuncius-whole.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Wright">{{cite web |last=Wright |first=Ernie |url=http://home.comcast.net/~erniew/astro/sidnunj1.html |title=Galileo's First Observations of Jupiter |format=PDF |publisher=University of Oklahoma History of Science |access-date=13 Januarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930223228/http://home.comcast.net/~erniew/astro/sidnunj1.html |archive-date=30 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="NASA"/> | semimajor = 1&nbsp;070&nbsp;400&nbsp;km<ref name=orbit>{{cite web|title=Planetary Satellite Mean Orbital Parameters|publisher=Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_elem}}</ref> | eccentricity = 0,0013<ref name=orbit/> | periapsis = 1&nbsp;069&nbsp;200&nbsp;km{{Ref_label|B|b|none}} | apoapsis = 1&nbsp;071&nbsp;600&nbsp;km{{Ref_label|A|a|none}} | period = 7,15455296&nbsp;dae<ref name=orbit/> | avg_speed = 10,880&nbsp;km/s | inclination = 0,20° (tot Jupiter se [[ewenaar]])<ref name=orbit/> | satellite_of = [[Jupiter (planeet)|Jupiter]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{nowrap|2634,1 ± 0,3 km}}<br />(0,413 [[aardradius]]se)<ref name=Showman1999>{{cite journal|last=Showman|first=Adam P.|last2=Malhotra|first2=Renu|title=The Galilean Satellites|year=1999|journal=Science|volume=286|pages=77&ndash;84|doi=10.1126/science.286.5437.77|url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf|format=PDF|pmid=10506564|issue=5437|access-date=23 Maart 2012|archive-date=14 Mei 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514231040/http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf|url-status=dead}}</ref> | surface_area = 87,0 miljoen&nbsp;km<sup>2</sup><br />(0,171 aardes){{Ref_label|C|c|none}} | volume = 7,6<sup>10</sup>&nbsp;km<sup>3</sup><br />(0,0704 aardvolumes){{Ref_label|D|d|none}} | mass = {{nowrap|1,4819<sup>23</sup> kg}}<br />(0,025 [[aardmassa]]s)<ref name=Showman1999/> | density = 1,936&nbsp;g/cm<sup>3</sup><ref name=Showman1999/> | surface_grav = 1,428&nbsp;m/s<sup>2</sup> (0,146 ''g''){{Ref_label|E|e|none}} | escape_velocity = 2,741&nbsp;km/s{{Ref_label|F|f|none}} | rotation = sinchronies | axial_tilt = 0-0,33°<ref name=Bills2005>{{cite journal|last=Bills|first=Bruce G.|title=Free and forced obliquities of the Galilean satellites of Jupiter|year=2005|volume=175|issue=1|pages=233&ndash;247| doi=10.1016/j.icarus.2004.10.028|bibcode=2005Icar..175..233B | journal = Icarus}}</ref> | albedo = {{nowrap|0,43 ± 0,02}}<ref name=jplfact>{{cite web |last=Yeomans |first=Donald K. |date=13 Julie 2006 |title=Planetary Satellite Physical Parameters |publisher=JPL Solar System Dynamics |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |access-date=5 November 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513010837/https://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 4,61 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name=jplfact/><br />4,38 (in 1951)<ref name=horizons>{{cite web |title=Horizon Online Ephemeris System for Ganymede (Major Body 503) |publisher=California Institute of Technology, Jet Propulsion Laboratory |author=Yeomans and Chamberlin |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=503 |accessdate=2010-04-14}} (4,38 op 3 Oktober 1951)</ref> | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | max_temp_1 = 152 | mean_temp_1 = 110<ref name=Delitsky1998>{{cite journal|last=Delitsky|first=Mona L.|last2=Lane |first2=Arthur L.|title=Ice chemistry of Galilean satellites|journal=J.of Geophys. Res.|year=1998|volume=103|issue=E13|pages=31,391&ndash;31,403|doi=10.1029/1998JE900020|url=http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/bitstream/2014/20675/1/98-1725.pdf|format=PDF|bibcode=1998JGR...10331391D|access-date=23 Maart 2012|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000258/http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/bitstream/2014/20675/1/98-1725.pdf|url-status=dead}}</ref> | min_temp_1 = 70<ref name=Delitsky1998/> | atmosphere = yes | surface_pressure = Tekens | atmosphere_composition = [[Suurstof]] (100 %)<ref name=Hall1998>{{cite journal|last=Hall|first=D.T.|title=The Far-Ultraviolet Oxygen Airglow of Europa and Ganymede|journal=The Astrophysical Journal|year=1998|volume=499|issue=1|pages=475&ndash;481| doi=10.1086/305604| bibcode=1998ApJ...499..475H|author2=Feldman, P.D.|last3=McGrath|first3=M.A.|display-authors=2|last4=Strobel|first4=D. F.}}</ref> }} '''Ganumedes''' ([[Grieks]]: ''Γανυμήδης'', [[Engels]]: ''Ganymede''; ook '''Jupiter III''' genoem) is die grootste [[Natuurlike satelliet|maan]] van die [[planeet]] [[Jupiter]], asook die grootste maan en negende grootste voorwerp in die [[Sonnestelsel]] (insluitende die [[Son]]). Met ’n deursnee van 5&nbsp;268&nbsp;km is dit groter as [[Mercurius]], maar sy massa is net 50% van dié van Mercurius. Ganumedes is die enigste maan wat sonder 'n [[teleskoop]] sigbaar is, maar net in baie goeie en donker situasies. [[Lêer:Galilean moon Laplace resonance animation.gif|duimnael|links|200px|Die [[baanresonansie]] van Ganumedes, Europa en Io.]] Ganumedes het ’n metaalkern en is die enigste maan in die Sonnestelsel wat sover bekend ’n [[magneetveld]] het. Dit is die derde van die [[mane van Galilei]], die eerste groep voorwerpe wat om ’n ander planeet wentel wat ontdek is. Dit wentel rofweg elke sewe dae om Jupiter en is respektiewelik in ’n 1:2:4-[[baanresonansie]] met die mane [[Europa (maan)|Europa]] en [[Io (maan)|Io]]. Dis moontlik dat Ganumedes in 364 v.C. deur die [[China|Chinese]] sterrekundige Gan De ontdek is. [[Galileo Galilei]] kry egter gewoonlik die eer daarvoor; die sterrekundige het die maan se bestaan op [[7 Januarie]] [[1610]] geregistreer, saam met die drie ander mane van Galilei: [[Kallisto (maan)|Kallisto]], Europa en Io. Ganumedes is die enigste maan van Jupiter wat 'n manlike naam het. Dit is genoem na [[Ganumedes (mitologie)|Ganumedes]], ’n goddelike held en [[Troje|Trojaanse]] prins, seun van Tros van Dardanië en Kallirroë, en ’n geliefde van [[Zeus]] in die [[Griekse mitologie]]. Ganumedes is saamgestel uit omtrent ewe veel hoeveelhede [[silikaat]]rots en [[water]]ys.<ref name="NYT-20150315" /> Dit het ’n [[yster]]ryke, vloeibare kern en ’n interne oseaan wat meer water kan bevat as die [[Aarde]] se oseane saam.<ref name="Ocean Hubble" /><ref name="RT Ganymede" /><ref name="clubsandwich 2014" /><ref name="Vance" /><ref name="NASA-20140501c" /> Sy oppervlak bestaan uit twee soorte terrein: Donker streke vol [[Krater|impakkraters]] wat dateer van vier miljard jaar gelede bedek omtrent ’n derde van die maan, terwyl ligter streke met uitgebreide groewe en riwwe wat net effens jonger is, die res bedek. Die oorsaak van die ligte terrein se versteurde [[geologie]] is nie bekend nie, maar dit is waarskynlik vanweë [[Plaattektoniek|tektoniese]] aktiwiteit wat deur getyverhitting veroorsaak is.<ref name="Showman1999" /> Ganumedes se magneetveld word moontlik geskep deur [[konveksie]] in sy vloeibare ysterkern.<ref name="Kivelson2002" /> Die maan het ’n dun [[suurstof]]atmosfeer wat O, O<sub>2</sub> en moontlik O<sub>3</sub> ([[osoon]]) insluit.<ref name="Hall1998" /> Van [[Pioneer 10]] af het verskeie ruimtetuie Ganumedes verken.<ref name="Pioneer 11" /> Die Voyager-tuie het metings van sy grootte verfyn, terwyl [[Galileo-ruimtesending|Galileo]] sy ondergrondse oseaan en magneetveld ontdek het. Die jongste sending na die Jupiterstelsel is die [[ESA]] se Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE), wat in 2023 lanseer is.<ref name="esa-juice">{{cite web |url=https://sci.esa.int/web/juice |title=ESA Science & Technology – JUICE |publisher=[[ESA]] |date=November 8, 2021 |access-date=November 10, 2021 |archive-date=September 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921101151/https://sci.esa.int/web/juice |url-status=live }}</ref> Ná verbyvlugte van die drie ysmane van Galilei sal dit na verwagting in 'n wentelbaan om Ganumedes gaan.<ref name="selection">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17917102 |title=Esa selects 1bn-euro Juice probe to Jupiter |first=Jonathan |last=Amos |date=May 2, 2012 |work=[[BBC|BBC News]] |access-date=May 2, 2012 |archive-date=May 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511181342/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17917102 |url-status=live }}</ref> ==Geskiedenis== [[Beeld:Ganymede, Earth & Moon size comparison.jpg|links|duimnael|200px|’n Vergelyking in die grootte van die Aarde, die [[Maan]] (links bo) en Ganumedes.]] Volgens Chinese sterrekunderekords het Gan De in 365&nbsp;v.C. iets met die blote oog waargeneem wat ’n maan van Jupiter kon wees, waarskynlik Ganumedes.<ref name="ads793c" /><ref name="ads.793b" /> Hy het egter berig die kleur van die metgesel was rooierig, wat raaiselagtig is omdat die maan te ver is om die kleur met die blote oog uit te maak.<ref name=encyc>{{cite encyclopedia | first=Huang | last=Yi-Long | editor=Helaine Selin | title=Gan De | encyclopedia=Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures | page=342 | publisher=Springer | date=1997 | url=https://books.google.com/books?id=GzjpCAAAQBAJ&pg=PA342 | isbn=0-7923-4066-3 }}</ref> Shi Shen en Gan De het saam redelik akkurate waarnemings van die vyf grootste planete gemaak.<ref name="Deng2011">{{cite book|author=Yinke Deng|title=Ancient Chinese Inventions|url=https://books.google.com/books?id=EeVPT6UAk3EC&pg=PA68|date=3 Maart 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-18692-6|page= 68}}</ref><ref>{{cite journal | last = Xi | first = Ze-zong | title = The Discovery of Jupiter's Satellite Made by Gan De 2000 Years Before Galileo | journal = Acta Astrophysica Sinica | volume = 1 | issue = 2 | pages = 87 | date = 1981 | language = | url = http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-TTWL198102000.htm | access-date = 2017-03-22 | archive-date = 2020-11-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201104160900/http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-TTWL198102000.htm | url-status = dead }}</ref> Op 7 Januarie 1610 het [[Galileo Galilei]] iets waargeneem wat hy beskou het as drie [[ster]]re naby Jupiter, insluitende wat later besef is Ganumedes, Kallisto en die gesamentlike lig van Io en Europa was; die volgende aand het hy opgemerk hulle het beweeg. Op 13 Januarie het hy al vier vir die eerste keer saam gesien, maar hy het elke maan voor dié datum minstens een keer apart gesien. Teen 15 Januarie het Galileo tot die gevolgtrekking gekom die "sterre" is eintlik liggaame wat om Jupiter wentel.<ref name="SidereusNuncius" /><ref name="NASA" /> Hy het die reg opgeëis om die mane name te gee. Hy het eers sy ontdekking die "Cosmica Sidera" ('Cosimo se sterre') gegee ter ere van Cosimo II de' Medici, ’n ryk student van hom. Op voorstel van Cosimo het hy die naam verander na "Medicea Sidera" ('die Medici-sterre') ter ere van Cosimo en sy drie broers. Die ontdekking is in Maart 1610 aangekondig, minder as twee maande ná die eerste waarnemings. Nadat verskeie individuele name voorgestel en verwerp is,<ref name="Naming" /><ref name="College" /> is eindelik besluit op Ganumedes, Io, Europa en Kallisto, wat minnaars was van [[Zeus]] (die Griekse weergawe van die [[Romeinse mitologie|Romeinse god]] [[Jupiter (mitologie)|Jupiter]]). ==Wentelbaan en rotasie== [[Beeld:Jupiter's Great Red Spot and Ganymede's shadow.jpg|duimnael|links|200px|Jupiter se [[Groot Rooi Vlek]] en Ganumedes se skaduwee.<ref name="cwgjupgany"/>]] Ganumedes wentel op ’n afstand van 1&nbsp;070&nbsp;400&nbsp;km om Jupiter en is die derde maan van Galilei van die planeet af.<ref name="Planetary Society" /> Dit voltooi ’n revolusie elke sewe dae en drie uur. Soos die meeste bekende mane is Ganumedes in ’n [[sinkroniese wentelbaan]], met dieselfde kant wat altyd na Jupiter wys. Sy dag is dus ook sewe aarddae en drie uur lank.<ref name="The Grand Tour" /> Sy wentelbaan is baie effens eksentriek en gehel tot Jupiter se ewenaar; dié twee faktore verander kwasiperiodiek vanweë son- en planetêre [[swaartekrag]]versteurings op ’n tydskaal van eeue. Die omvang van dié veranderings is respektiewelik 0,0009-0,0022 en 0,05-0,32°.<ref name="Musotto2002" /> As gevolg van dié veranderings wissel sy [[ashelling]] (die hoek tussen sy rotasie- en wentelas) tussen 0 en 0,33°.<ref name="Bills2005" /> Ganumedes is in ’n baanresonansie met Europa en Io: vir elke wentelbaan van Ganumedes draai Europa twee keer en Io vier keer om Jupiter.<ref name="Musotto2002" /><ref name="SPACE.com" /> Die [[Konjunksie (sterrekunde)|buitekonjunksie]] tussen Io en Europa geskied altyd wanneer Io by sy [[Apside|periapside]] en Europa by sy [[Apside|apoapside]] is. Die buitekonjunksie tussen Europa en Ganumedes geskied wanneer Europa by sy periapside is.<ref name="Musotto2002" /> Die lengtegraad van die Io-Europa- en die Europa-Ganumedes-konjunksies verander teen dieselfde tempo, en dit maak driedubbele konjunksies onmoontlik. So ’n ingewikkelde resonansie word die "Laplace-resonansie" genoem.<ref name="Showman1997a" /> ==Fisiese eienskappe== [[Beeld:Noaa ganymede.jpg|duimnael|200px|Ganumedes met die lengtegraad 45°&nbsp;W in die middel. Die donker deel bo is die Perrine-streek en die donker deel onder die Nicholson-streek; prominente kraters is Tros (regs bo) en Cisti (links onder).]] ===Grootte=== Ganumedes is die grootste en swaarste maan in die Sonnestelsel. Sy deursnee van 5&nbsp;268&nbsp;km is 0,41 dié van die [[Aarde]], 0,77 keer dié van [[Mars]], 1,02 keer dié van Saturnus se maan [[Titaan (maan)|Titaan]] (die tweede grootste maan), 1,08 keer dié van [[Mercurius]] en 1,51 keer dié van die [[Maan]]. Sy massa is 10% groter as Titaan s’n en 2,02 keer dié van die Maan.<ref name="nineplanets.org-Ganymede" /> ===Samestelling en oppervlak=== Die gemiddelde [[digtheid]] van Ganumedes is 1,936&nbsp;[[gram|g]]/cm<sup>3</sup>, en dit dui op ’n samestelling van gelyke dele rotsagtige materiaal en meestal wateryse.<ref name="Showman1999" /> Daar kan ook ander [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige]] yse soos [[ammoniak]] teenwoordig wees.<ref name="Kuskov2005" /><ref name="Spohn2003" /> Die maan se oppervlak het ’n [[albedo]] van sowat 43%.<ref name="Calvin1995" /> Dit lyk of waterys alomteenwoordig is.<ref name="Showman1999" /> Naby-[[infrarooi]]-[[spektroskopie]] het die teenwoordigheid van sterk waterys-absorpsiebande by [[golflengte]]s van 1,04, 1,25, 1,5, 2,0 en 3,0 [[mikrometer|μm]] getoon.<ref name="Calvin1995" /> Die gegroefde terrein is helderder en bevat meer ys as die donker terrein.<ref name="RESA" /> Daar is verskeie niewatermateriale: [[koolstofdioksied]], [[swael]]dioksied en moontlik [[sianogeen]], [[Sulfaat|waterstofsulfaat]] en verskeie [[organiese verbinding]]s.<ref name="Showman1999" /><ref name="McCord1998" /> Galileo-resultate het ook gewys daar is [[magnesiumsulfaat]] (MgSO<sub>4</sub>) en moontlik [[natrium]]sulfaat (Na<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) op die oppervlak.<ref name="The Grand Tour" /><ref name="McCord2001" /> Dié soute se oorsprong kan die ondergrondse oseaan wees.<ref name="McCord2001" /> [[Beeld:Ganymede terrain.jpg|duimnael|links|240px|’n Skerp grens skei die antieke,donker terrein van die Nicholson-streek van die jonger, helder terrein van die Harpagia Sulcus.]] [[Beeld:Ganymede-moon.jpg|duimnael|200px|’n Foto van Galileo met verhoogde kleure van Ganumedes se kant wat weg van sy wentelrigting wys.<ref name="Spaceflight Now" /> Die krater Tashmetum se prominente strale is regs onder te sien en die groot ejektaveld van Hershef regs bo. ’n Deel van die donker Nicholson-streek kan links onder gesien word.]] Ganumedes se oppervlak is ’n mengsel van twee soorte terrein: ’n baie ou, donker terrein vol kraters en ’n ietwat jonger (maar steeds antieke), ligter terrein met groewe en riwwe. Die verhittingsmeganisme wat nodig is vir die vorming van die gegroefde terrein is onbekend, maar dit kan [[Plaattektoniek|tektonies]] van aard wees.<ref name="Showman1999" /> [[Vulkaan|Kriovulkanisme]] kon dalk ook ’n klein rol gespeel het.<ref name="Showman1999" /> Die kragte wat die sterk spanningsdruk in Ganumedes se yslitosfeer veroorsaak het wat nodig is om tektoniese aktiwiteit aan die gang te sit, kan verband hou met getyverhitting in die verlede; dit is moontlik veroorsaak toe die maan deur onstabiele baanresonansies beweeg het.<ref name="Showman1999" /><ref name="Showman1997b" /> Die getybuigings van die ys kon die binnekant verhit en druk op die [[litosfeer]] geplaas het, en dit kon gelei het tot krake en verskuiwings wat die ouer, donkerder terrein oor 70% van die oppervlak bedek het.<ref name="Showman1999" /> Die vorming van die groewe kan ook verband hou met die vroeë vorming van die kern en gevolglike getyverhitting van Ganumedes se binnekant.<ref name="Showman1999" /> Tydens die daaropvolgende evolusie kon diep, warm waterpluime uit die kern na die oppervlak opgestoot en gelei het tot die tektoniese deformasie van die litosfeer.<ref name="Barr" /> Kraters kom op albei soorte terrein voor, maar is veral volop op die donker terrein; dit is vermoedelik impakkraters.<ref name="Showman1999" /> Die ligter terrein met groewe bevat heelwat minder impakkraters, wat nie van groot belang was vir die maan se tektoniese evolusie nie.<ref name="Showman1999" /> Die digtheid van die kraters dui op ’n ouderdom van 4&nbsp;miljard jaar vir die donker terrein, nes die Maan se plato's, en ’n ietwat jonger ouderdom vir die gegroefde terrein (hoeveel jonger is onseker).<ref name="Zahnle1998" /> Ganumedes kon ’n geskiedenis van hewige katervorming 3,5 tot 4&nbsp;miljard jaar gelede gehad het, nes die Maan.<ref name="Zahnle1998" /> Ouer groewe kan gesien word, asook relatief jong strale ejekte.<ref name="nineplanets.org-Ganymede" /><ref name="Ganymede" /> Ganumedes se kraters is platter as dié op die Maan en Mercurius. Dit is moontlik vanweë die relatief swak aard van Ganumedes se yskors, wat kan (of kon) vloei en dus die reliëf versag. Ganumedes het ook poolkappe, wat moontlik uit waterryp bestaan. Die ryp strek tot by breedtegraad 40°.<ref name="The Grand Tour" /> Data van Galileo dui daarop dat die teenwoordigheid van ’n magneetveld lei tot intens gelaaide deeltjies wat sy oppervlak in die onbeskermde poolgebiede bombardeer; spatsels veroorsaak dan ’n herverspreiding van watermolekules, met ryp wat na plaaslik kouer streke van die poolterrein migreer.<ref name="Polar caps" /> {{Panorama|Ganymede-JupiterMoon-GeologicMap-SIM3237-20140211.png|800px|<center>’n Geologiese kaart van Ganumedes (Februarie 2014). Die ouer streke met ’n lae albedo en baie kraters is rooibruin; jonger dele met ’n hoër albedo is blou as dit groewe het en blougroen as dit glad is (pers is ’n mengsel van gegroef en glad).</center>}} ’n Kater met die naam Anat is ’n verwysingspunt vir lengtegrade op Ganymede. Anat is by lengtegraad 128°.<ref name="iau.table2" /> Lengtegraad 0° wys direk na Jupiter en, tensy anders vermeld, neem die lengtegrade weswaarts toe.<ref name="targetcoordsys" /> ====Ondergrondse oseane==== [[Beeld:Ganymede diagram.svg|duimnael|300px|’n Kunstenaar se voorstelling van die interne struktuur van Ganumedes. Lae is volgens skaal.]] In die 1970's het [[Nasa]]-wetenskaplikes die eerste keer vermoed Ganumedes het ’n diep oseaan tussen twee yslae, een op die oppervlak en een onder ’n vloeibare oseaan en op die rotsagtige [[Mantel (geologie)|mantel]].<ref name="Showman1999" /><ref name="clubsandwich 2014" /><ref name="Sohl2002" /><ref name="Freeman2006" /><ref name="amount of water in ocean" /> In die 1990's het Nasa se Galileo-sending verby Ganumedes gevlieg en bevestig dat die maan ’n ondergrondse oseaan het. ’n Ontleding is in 2014 gepubliseer wat die realistiese termodinamika vir water en die uitwerking van sout in ag geneem het. Dit het daarop gedui dat Ganumedes verskeie oseaanlae het wat geskei word deur verskillende fases van ys, met die laagste vloeistoflaag teenaan die mantel.<ref name="clubsandwich 2014" /><ref name="Vance" /><ref name="NASA-20140501c" /><ref name="Hubble 2015" /> Die kontak tussen water en rots kan ’n belangrike rol speel in die oorsprong van lewe.<ref name="clubsandwich 2014" /> Die ontleding het ook aangedui dat die uiterste dieptes wat betrokke is (~800&nbsp;km tot die rotsagtige "rotsbodem") beteken die [[temperatuur]] op die bodem van ’n oseaan tot 40&nbsp;[[Kelvin|K]] hoër kan wees as dié by die ys-water-skeidingsvlak. In Maart 2015 het wetenskaplikes berig metings met die [[Hubble-ruimteteleskoop]] van hoe die [[Aurora (astronomie)|auroras]] oor Ganumedes se oppervlak beweeg, dui op die bestaan van ’n ondergrondse oseaan. ’n Groot soutwateroseaan beïnvloed die maan se magneetveld en gevolglik sy aurora.<ref name="Ocean Hubble"/><ref name="Hubble 2015"/><ref name="sciencedaily1503" /><ref name="sswater1" /> Die getuienis het getoon Ganumedes se oseane kan die grootste in die hele Sonnestelsel wees.<ref name='Sci Am 2017'>[https://www.scientificamerican.com/article/overlooked-ocean-worlds-fill-the-outer-solar-system/ Overlooked Ocean Worlds Fill the Outer Solar System]. John Wenz, ''Scientific American''. 4 Oktober 2017.</ref> Daar is gissings oor die moontlike bewoonbaarheid van Ganumedes se oseaan.<ref name="amount of water in ocean"/><ref name="subsurface ocean found" /> ==Verkenning== [[Beeld:Ganymede from Pioneer 10 19.jpg|duimnael|180px|Ganumedes soos gesien deur [[Pioneer 10]] (1973).]] Verskeie ruimtetuie wat verby Jupiter gevlieg of om die planeet gewentel het, het Ganumedes van naderby beskou – onder meer tydens vier verbyvlugte in die 1970's en verskeie in die 1990's tot 2000's. [[Pioneer 10]] was in 1973 naby die maan en [[Pioneer 11]] in 1974.<ref name="Pioneer 11" /> Hulle het inligting teruggestuur oor onder meer fisiese eienskappe.<ref name="chap6" /> Pioneer 10 se naaste afstand was 446&nbsp;250&nbsp;km.<ref name="dmu.p10" /> [[Voyager 1]] en [[Voyager 2]] was volgende, in 1979. Hulle het die grootte van die maan gemeet en onthul dit is groter as Titaan, wat voorheen geglo is groter is.<ref name="Voyager" /> Die gegroefde terrein is ook waargeneem.<ref name="Voyager Mission" /> In 1995 het Galileo om Jupiter begin wentel en tussen 1996 en 2000 ses naby verbyvlugte van Ganumedes onderneem.<ref name="The Grand Tour" /> Die naaste afstand was 264&nbsp;km van Ganumedes se oppervlak af.<ref name="Kivelson2002" /> Tydens ’n verbyvlug in 1996 is die maan se maagneetveld ontdek,<ref name="Magnetic Field Discovery" /> terwyl die ontdekking van die oseaan in 2001 aangekondig is.<ref name="Kivelson2002" /><ref name="The Grand Tour" /> Galileo het ook verskeie verbindings ontdek wat nie yse is nie.<ref name="McCord1998" /> Die laaste naby waarnemings van Ganumedes is deur [[New Horizons]] gemaak, wat in 2007 op pad na [[Pluto]] data oor die [[topografie]]se eienskappe en verbindings op Europa en Ganumedes verskaf het.<ref name="New Horizons" /><ref name="Grundy2007" /> Geen ruimtetuig was nog in 'n wentelbaan om Ganumedes nie, maar die ESA se JUICE sal dit na verwagting doen ná verbyvlugte van die drie ysmane van Galilei. Die tuig is in April 2023 lanseer. == Verwysings == {{Verwysings|30em|verwysings= <ref name="NYT-20150315">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Suddenly, It Seems, Water Is Everywhere in Solar System |url=https://www.nytimes.com/2015/03/13/science/space/suddenly-it-seems-water-is-everywhere-in-solar-system.html |date=12 Maart 2015 |work=[[New York Times]] |access-date=12 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509080640/https://www.nytimes.com/2015/03/13/science/space/suddenly-it-seems-water-is-everywhere-in-solar-system.html |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Ocean Hubble">{{cite news |last=Staff |url=http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-s-hubble-observations-suggest-underground-ocean-on-jupiters-largest-moon/#.VQJhMM26t0s |title=NASA’s Hubble Observations Suggest Underground Ocean on Jupiter's Largest Moon |work=NASA News |date=12 Maart 2015 |access-date=15 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105035942/https://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-s-hubble-observations-suggest-underground-ocean-on-jupiters-largest-moon/ |archive-date=5 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="RT Ganymede">{{cite news |url=http://rt.com/usa/240301-nasa-jupiter-ganymede-ocean |title=Jupiter moon Ganymede could have ocean with more water than Earth – NASA |work=Russia Today (RT) |date=13 Maart 2015 |access-date=13 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110333/https://www.rt.com/usa/240301-nasa-jupiter-ganymede-ocean/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="clubsandwich 2014">{{cite news |last=Clavin |first=Whitney |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-138 |title=Ganymede May Harbor 'Club Sandwich' of Oceans and Ice |work=NASA |publisher=Jet Propulsion Laboratory |date=1 Mei 2014 |access-date=1 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131231329/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-138 |archive-date=31 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Vance">{{cite journal |title=Ganymede's internal structure including thermodynamics of magnesium sulfate oceans in contact with ice |journal=Planetary and Space Science |date=12 April 2014 |last=Vance |first=Steve |last2=Bouffard |first2=Mathieu |last3=Choukroun |first3=Mathieu |last4=Sotina |first4=Christophe |doi=10.1016/j.pss.2014.03.011 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0032063314000695 |accessdate=2014-05-02 |bibcode = 2014P&SS...96...62V |volume=96 |pages=62–70}}</ref> <ref name="NASA-20140501c">{{cite web |author=Staff |title=Video (00:51) - Jupiter's 'Club Sandwich' Moon |url=https://www.youtube.com/watch?v=oBbWjlkuw5U |date=1 Mei 2014 |work=[[NASA]] |access-date=2 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109202741/https://www.youtube.com/watch?v=oBbWjlkuw5U |archive-date=9 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="NASA">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Ganymede |title=NASA: Ganymede |publisher=Solarsystem.nasa.gov |date=29 September 2009 |access-date=8 Maart 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107084212/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Ganymede |archive-date=7 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="ads793c">{{cite journal |bibcode=1981BAAS...13..793C |title=Astronomical content of American Plains Indian winter counts |journal=Bulletin of the Astronomical Society |volume=13 |page=793 |last=Chamberlain |first=V. D. |date=1981 }}</ref> <ref name="ads.793b">{{cite journal |bibcode=1981BAAS...13..793B |title=Ancient Astronomy in Modern China |journal=Bulletin of the Astronomical Society |volume=13 |page=793 |last=Brecher |first=K. |date=1981 }}</ref> <ref name="Naming">{{cite web |url=http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html |title=Satellites of Jupiter |work=The Galileo Project |access-date=24 November 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101192948/http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html |archive-date= 1 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> <ref name="College">{{cite web |url=http://www.cascadia.ctc.edu/facultyweb/instructors/jvanleer/astro%20sum01/astro101/discovery.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060920121740/http://www.cascadia.ctc.edu/facultyweb/instructors/jvanleer/astro%20sum01/astro101/discovery.htm |archivedate=2006-09-20 |title=Discovery |work=Cascadia Community College |accessdate=2007-11-24 }}</ref> <ref name="Kivelson2002">{{cite journal |last=Kivelson |first=M.G. |last2=Khurana |first2=K.K. |last3=Coroniti |first3=F.V. |display-authors=2 |title=The Permanent and Inductive Magnetic Moments of Ganymede |journal=Icarus |date=2002 |volume=157 |issue=2 |pages=507–522 |doi=10.1006/icar.2002.6834 |url=http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/ICRUS1572507.pdf |format=PDF |bibcode=2002Icar..157..507K |access-date=18 Oktober 2018 |archive-date=27 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327050816/http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/ICRUS1572507.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="Pioneer 11">{{cite web|url=http://sse.jpl.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Advanced&MCode=Pioneer_11 |title=Pioneer 11 |work=Solar System Exploration |accessdate=2008-01-06 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110902202131/http://sse.jpl.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Advanced&MCode=Pioneer_11 |archivedate=2011-09-02 |df= }}</ref> <ref name="cwgjupgany">{{cite web |title=Jupiter's Great Red Spot and Ganymede's shadow |url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1431a/ |website=www.spacetelescope.org |publisher=ESA/Hubble |access-date=31 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824191023/https://www.spacetelescope.org/images/opo1431a/ |archive-date=24 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Planetary Society">{{cite web |url=http://www.planetary.org/explore/topics/our_solar_system/jupiter/moons.html |title=Jupiter's Moons |work=The Planetary Society |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318214918/http://www.planetary.org/explore/topics/our_solar_system/jupiter/moons.html |archive-date=18 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="The Grand Tour">{{cite book |title=The Grand Tour: A Traveler's Guide to the Solar System |last=Miller |first=Ron |first2=William K. |last2=Hartmann |date=May 2005 |pages=108–114 |publisher=Workman Publishing |location=Thailand |edition=3rd |isbn=0-7611-3547-2 }}</ref> <ref name="Musotto2002">{{cite journal |last=Musotto |first=Susanna |last2=Varadi |first2=Ferenc |last3=Moore |first3=William |last4=Schubert |first4=Gerald |title=Numerical Simulations of the Orbits of the Galilean Satellites |date=2002 |volume=159 |issue=2 |pages=500–504 |doi=10.1006/icar.2002.6939 |bibcode=2002Icar..159..500M |journal=Icarus }}</ref> <ref name="SPACE.com">{{cite web |url=http://www.space.com/searchforlife/seti_tidal_europa_021003.html |title=High Tide on Europa |first=Cynthia |last=Phillips |work=SPACE.com |date=3 Oktober 2002 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100806085153/http://www.space.com/searchforlife/seti_tidal_europa_021003.html |archive-date= 6 Augustus 2010 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=18 Oktober 2018 }}</ref> <ref name="Showman1997a">{{cite journal |last=Showman |first=Adam P. |last2=Malhotra |first2=Renu |title=Tidal Evolution into the Laplace Resonance and the Resurfacing of Ganymede |journal=Icarus |date=1997 |volume=127 |issue=1 |pages=93–111 |doi=10.1006/icar.1996.5669 |url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1997.pdf |format=PDF |bibcode=1997Icar..127...93S }}</ref> * [http://www.nineplanets.org/ganymede.html Ganymede page] at ''The Nine Planets'' <ref name="Kuskov2005">{{cite journal |last=Kuskov |first=O.L. |last2=Kronrod |first2=V.A. |title=Internal structure of Europa and Callisto |date=2005 |volume=177 |issue=2 |pages=550–569|doi=10.1016/j.icarus.2005.04.014 |bibcode=2005Icar..177..550K |journal=Icarus }}</ref> <ref name="Spohn2003">{{cite journal|last=Spohn |first=T. |last2=Schubert |first2=G. |title=Oceans in the icy Galilean satellites of Jupiter? |journal=Icarus |date=2003 |volume=161 |issue=2 |pages=456–467 |doi=10.1016/S0019-1035(02)00048-9 |url=http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Spohn_Schubert_oceans.pdf |format=PDF |bibcode=2003Icar..161..456S |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227015925/http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Spohn_Schubert_oceans.pdf |archivedate=2008-02-27 |df= }}</ref> <ref name="Calvin1995">{{cite journal |last=Calvin |first=Wendy M. |last2=Clark |first2=Roger N. |last3=Brown |first3=Robert H. |last4=Spencer |first4=John R. |title=Spectra of the ice Galilean satellites from 0.2 to 5 µm: A compilation, new observations, and a recent summary |journal=J. Geophys. Res. |date=1995 |volume=100 |issue=E9 |pages=19,041–19,048 |bibcode=1995JGR...10019041C |doi=10.1029/94JE03349 }}</ref> <ref name="RESA">{{cite web |url=http://www.resa.net/nasa/ganymede.htm |title=Ganymede: the Giant Moon |work=Wayne RESA |access-date=31 Desember 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514105440/http://www.resa.net/nasa/ganymede.htm |archive-date=14 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="McCord1998">{{cite journal |last=McCord |first=T.B. |last2=Hansen |first2=G.V. |last3=Clark |first3=R.N. |last4=Martin |first4=P. D. |last5=Hibbitts |first5=C. A. |last6=Fanale |first6=F. P. |last7=Granahan |first7=J. C. |last8=Segura |first8=M. |last9=Matson |first9=D. L. |display-authors=2 |title=Non-water-ice constituents in the surface material of the icy Galilelean satellites from Galileo near-infrared mapping spectrometer investigation |journal=J. Geophys. Res.|date=1998 |volume=103 |issue=E4 |pages=8,603–8,626 |bibcode=1998JGR...103.8603M |doi=10.1029/98JE00788 }}</ref> <ref name="nineplanets.org-Ganymede">{{cite web |publisher=nineplanets.org |title=Ganymede |date=31 Oktober 1997 |url=http://www.nineplanets.org/ganymede.html |access-date=27 Februarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827231253/https://nineplanets.org/ganymede.html |archive-date=27 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Spaceflight Now">{{cite web |url=http://spaceflightnow.com/news/n0012/29ganyflyby/ |title=Galileo has successful flyby of Ganymede during eclipse |work=Spaceflight Now |access-date=19 Januarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119064953/https://spaceflightnow.com/news/n0012/29ganyflyby/ |archive-date=19 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Showman1997b">{{cite journal |last=Showman |first=Adam P. |last2=Stevenson |first2=David J. |last3=Malhotra |first3=Renu |title=Coupled Orbital and Thermal Evolution of Ganymede |journal=Icarus |date=1997 |volume=129 |issue=2 |pages=367–383 |doi=10.1006/icar.1997.5778 |url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-etal-1997.pdf |format=PDF |bibcode=1997Icar..129..367S }}</ref> <ref name="Barr">{{cite journal |last=Barr |first=A.C. |last2=Pappalardo |first2=R. T. |last3=Pappalardo |first3=Stevenson |date=2001 |title=Rise of Deep Melt into Ganymede's Ocean and Implications for Astrobiology |journal=Lunar and Planetary Science Conference |volume=32 |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2001/pdf/1781.pdf |format=PDF |page=1781 |bibcode=2001LPI....32.1781B }}</ref> <ref name="Zahnle1998">{{cite journal|last=Zahnle |first=K. |last2=Dones |first2=L. |title=Cratering Rates on the Galilean Satellites |journal=Icarus |date=1998 |volume=136 |issue=2 |pages=202–222 |doi=10.1006/icar.1998.6015 |url=http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Zahnle_etal_1998.pdf |format=PDF |pmid=11878353 |bibcode=1998Icar..136..202Z |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227015923/http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Zahnle_etal_1998.pdf |archivedate=2008-02-27 |df= }}</ref> <ref name="Ganymede">{{cite web |work=Lunar and Planetary Institute |title=Ganymede |date=1997 |url=http://www.lpi.usra.edu/resources/outerp/gany.html |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211103518/http://www.lpi.usra.edu/resources/outerp/gany.html |archive-date=11 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=18 Oktober 2018 }}</ref> <ref name="Polar caps">{{cite journal |last=Khurana |first=Krishan K. |last2=Pappalardo |first2=Robert T. |last3=Murphy |first3=Nate |last4=Denk |first4=Tilmann |date=2007 |title=The origin of Ganymede's polar caps |journal=Icarus |volume=191 |issue=1 |pages=193–202 |doi=10.1016/j.icarus.2007.04.022 |bibcode=2007Icar..191..193K }}</ref> <ref name="McCord2001">{{cite journal |last=McCord |first=Thomas B. |last2=Hansen |first2=Gary B. |last3=Hibbitts |first3=Charles A. |title=Hydrated Salt Minerals on Ganymede's Surface: Evidence of an Ocean Below |journal=Science |date=2001 |volume=292 |pages=1523–1525 |doi=10.1126/science.1059916 |bibcode=2001Sci...292.1523M |pmid=11375486 |issue=5521 }}</ref> <ref name="iau.table2">{{cite web |url=https://astrogeology.usgs.gov/Projects/WGCCRE/constants/iau2000_table2.html |title=USGS Astrogeology: Rotation and pole position for planetary satellites (IAU WGCCRE) |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024101848/http://astrogeology.usgs.gov/Projects/WGCCRE/constants/iau2000_table2.html |archive-date=24 Oktober 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="targetcoordsys">{{cite web |title=Planetary Names: Target Coordinate Systems |url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/TargetCoordinates |website=planetarynames.wr.usgs.gov |publisher=International Astronomical Union |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421114250/https://planetarynames.wr.usgs.gov/TargetCoordinates |archive-date=21 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Freeman2006">{{cite journal |last=Freeman |first=J. |title=Non-Newtonian stagnant lid convection and the thermal evolution of Ganymede and Callisto |journal=Planetary and Space Science |date=2006 |volume=54 |issue=1 |pages=2–14 |doi=10.1016/j.pss.2005.10.003 |url=http://bowfell.geol.ucl.ac.uk/~lidunka/EPSS-papers/pete2.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070824155106/http://bowfell.geol.ucl.ac.uk/~lidunka/EPSS-papers/pete2.pdf |archivedate=2007-08-24 |format=PDF |bibcode=2006P&SS...54....2F }}</ref> <ref name="Sohl2002">{{cite journal |last=Sohl |first=F. |last2=Spohn |first2=T |last3=Breuer |first3=D. |last4=Nagel |first4=K. |title=Implications from Galileo Observations on the Interior Structure and Chemistry of the Galilean Satellites |journal=Icarus |date=2002 |volume=157 |issue=1 |pages=104–119 |doi=10.1006/icar.2002.6828 |bibcode=2002Icar..157..104S }}</ref> <ref name="amount of water in ocean">{{cite web |url=http://earthsky.org/space/underground-ocean-on-jupiters-largest-moon |title=Underground ocean on Jupiter's largest moon |publisher=EarthSky |date=15 Maart 2015 |access-date=14 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011045129/https://earthsky.org/space/underground-ocean-on-jupiters-largest-moon |archive-date=11 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Hubble 2015">{{cite news |url=http://phys.org/news/2015-03-hubble-underground-ocean-jupiter-largest.html |title=Hubble observations suggest underground ocean on Jupiter's largest moon Ganymede |work=NASA |publisher=PhysOrg |date=12 March 2015 |accessdate=2015-03-13 }}</ref> <ref name="sciencedaily1503">https://www.sciencedaily.com/releases/2015/03/150312112112.htm</ref> <ref name="subsurface ocean found">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/science/ganymede-oceans-on-jupiters-moon-could-have-been-home-to-alien-life-10106286.html |title=Ganymede: oceans on Jupiter's moon could have been home to alien life |publisher=The Independent |date=13 Maart 2015 |access-date=19 Februarie 2018 |author=Griffin, Andrew |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925152939/http://www.independent.co.uk/news/science/ganymede-oceans-on-jupiters-moon-could-have-been-home-to-alien-life-10106286.html |archive-date=25 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="sswater1">{{cite journal | last1 = Saur | first1 = Joachim | last2 = Duling | first2 = Stefan | last3 = Roth | first3 = Lorenz | last4 = Jia | first4 = Xianzhe | last5 = Strobel | first5 = Darrell F. | last6 = Feldman | first6 = Paul D. | last7 = Christensen | first7 = Ulrich R. | last8 = Retherford | first8 = Kurt D. | last9 = McGrath | first9 = Melissa A. | last10 = Musacchio | first10 = Fabrizio | last11 = Wennmacher | first11 = Alexandre | last12 = Neubauer | first12 = Fritz M. | last13 = Simon | first13 = Sven | last14 = Hartkorn | first14 = Oliver | year = 2015 | title = The Search for a Subsurface Ocean in Ganymede with Hubble Space Telescope Observations of its Auroral Ovals | url = | journal = Journal of Geophysical Research: Space Physics | volume = 120| issue = | pages = 1715–1737| doi = 10.1002/2014JA020778 |bibcode = 2015JGRA..120.1715S }}</ref> <ref name="chap6">{{cite web |url=https://history.nasa.gov/SP-349/ch6.htm |work=SP-349/396 Pioneer Odyssey |title=Chapter 6: Results at the New Frontiers |publisher=NASA |date=August 1974 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714121940/https://history.nasa.gov/SP-349/ch6.htm |archive-date=14 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="dmu.p10">{{cite web |url=http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10&appear=black&showimg=yes |title=Pioneer 10 Full Mission Timeline |publisher=D Muller |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814180519/http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10 |archive-date=14 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=18 Oktober 2018 }}</ref> <ref name="Voyager">{{cite web|url=http://library.thinkquest.org/J0112188/voyager_1_and_2.htm |title=Voyager 1 and 2 |work=ThinkQuest |accessdate=2008-01-06 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071226052127/http://library.thinkquest.org/J0112188/voyager_1_and_2.htm |archivedate=2007-12-26 |df= }}</ref> <ref name="Voyager Mission">{{cite web |url=http://www.solarviews.com/eng/vgrfs.htm |title=The Voyager Planetary Mission |work=Views of the Solar System |access-date=6 Januarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023190432/http://solarviews.com/eng/vgrfs.htm |archive-date=23 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> <ref name="Magnetic Field Discovery">{{cite web |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/status961212.html |title=New Discoveries From Galileo |work=Jet Propulsion Laboratory |access-date=6 Januarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602211623/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/status961212.html |archive-date=2 Junie 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="New Horizons">{{cite web |url=http://www.spacedaily.com/reports/Pluto_Bound_New_Horizons_Spacecraft_Gets_A_Boost_From_Jupiter_999.html |title=Pluto-Bound New Horizons Spacecraft Gets A Boost From Jupiter |work=Space Daily |access-date=6 Januarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323054132/http://www.spacedaily.com/reports/Pluto_Bound_New_Horizons_Spacecraft_Gets_A_Boost_From_Jupiter_999.html |archive-date=23 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Grundy2007">{{cite journal |last=Grundy |first=W.M. |last2=Buratti |first2=B.J. |last3=Cheng |first3=A.F. |last4=Emery |first4=J. P. |last5=Lunsford |first5=A. |last6=McKinnon |first6=W. B. |last7=Moore |first7=J. M. |last8=Newman |first8=S. F. |last9=Olkin |first9=C. B. |display-authors=2 |title=New Horizons Mapping of Europa and Ganymede |journal=Science |date=2007 |volume=318 |pages=234–237 |doi=10.1126/science.1147623 |bibcode=2007Sci...318..234G |pmid=17932288 |issue=5848 }}</ref> }} ==Eksterne skakels== * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Ganymede Ganumedes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107084212/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Ganymede |date= 7 November 2015 }} by [http://solarsystem.nasa.gov/ Nasa se Solar System Exploration site] * [http://www.solarviews.com/eng/ganymede.htm Ganumedes] by ''Views of the Solar System'' * [http://www.lpi.usra.edu/resources/gc/gchome.shtml Ganumedes-kraterdatabasis] by die Lunar and Planetary Institute {{Commons-kategorie inlyn|Ganymede (moon)}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Ganymede (moon)|Engelse Wikipedia]] {{Jupiter}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mane van Jupiter]] hcwk6sm288w4qosyau4hwi17r46j150 Paraguay 0 17107 2888420 2881058 2026-03-28T19:17:40Z SpinnerLaserzthe2nd 133814 ([[c:GR|GR]]) [[File:Bandera del Departamento de San Pedro.JPG]] → [[File:Flag of San Pedro Department (Paraguay).svg]] 2888420 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Paraguay |volle_naam = <small>''República del Paraguay'' ([[Spaans]])<br />''Paraguái Tavakuairetã'' ([[Guaraní]])</small> |algemene_naam = Paraguay |beeld_vlag = Flag of Paraguay.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Paraguay.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Paraguay (orthographic projection).svg |leuse = ''Paz y justicia''<br /><small>''(Spaans vir: "Vrede en Geregtigheid")''</small> |volkslied = ''[[Paraguayos, República o Muerte]]''<br /><small>''(Spaans vir: "Paraguane, republiek of dood")''</small><br /><center>[[Lêer:Paraguayan National Anthem.oga]]</center> |amptelike_tale = [[Spaans]] en [[Guaraní]] |hoofstad = [[Asunción]] {{Koördinate|25|16|S|57|40|W}} |latd = 25 |latm = 16 |latNS = S |longd = 57 |longm = 40 |longEW = W |grootste_stad = [[Asunción]] |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Adjunkpresident]] |leiername = [[Santiago Peña]]<br />[[Pedro Allian]] |oppervlak_rang = 61<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 406&nbsp;752<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/paraguay|title=Paraguay|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=17 Desember 2025|archive-date=19 Desember 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219052332/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/paraguay/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 157&nbsp;048 |persent_water = 2,6 |bevolking_skatting = 7&nbsp;522&nbsp;549<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 104<sup>de</sup> |bevolking_sensus = 6&nbsp;109&nbsp;903<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ine.gov.py/censo2022/documentos/1%20Resultados%20finales%20poblacion.pdf |title=Paraguay Census 2022 – Final Results |publisher=Nasionale Statistiekinstituut |accessdate=21 Augustus 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821200237/https://www.ine.gov.py/censo2022/documentos/1%20Resultados%20finales%20poblacion.pdf |archive-date=21 August 2024 |url-status=dead}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 18,5 |bevolkingsdigtheidmi² = 47,9 |bevolkingsdigtheidrang = 223<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $136,442&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=288&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Paraguay |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 96<sup>ste</sup> |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $19&nbsp;571<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 84<sup>ste</sup> |BBP = $45,465&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 96<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $6&nbsp;522<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 93<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = • Verklaar<br />• Erken<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Spanje]]<br />[[14 Mei]] [[1811]]<br />[[25 November]] [[1842]]<br />[[20 Junie]] [[1992]] |MOI = {{wins}} 0,756<ref name="MOI">{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> |MOI_rang = 99<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 44,2<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PY |title=Gini index – Paraguay |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2024 |Gini_kategorie = {{kleur|#e0584e|hoog}} |geldeenheid = [[Paraguaanse guaraní|Guaraní]] |geldeenheid_kode = PYG |land_kode = PY |tydsone = PYT |utc_afwyking = [[UTC-04:00|-4]] |tydsone_somer = PYST |utc_afwyking_DST = [[UTC-03:00|-3]] |internet_domein = [[.py]] |skakelkode = 595 |voetskrif = }} '''Paraguay''' ([[Spaans]]: [paɾaˈɣwaj], {{Audio|Es-Paraguay.ogg|luister}}; [[Guaraní]]: ''Paraguái'', [paɾaˈɰwaj]), amptelik die '''Republiek Paraguay''' (Spaans: ''República del Paraguay''; Guaraní: ''Paraguái Tavakuairetã''), is 'n [[landingeslote land]] in Sentraal-[[Suid-Amerika]]. Dit grens in die noorde aan [[Bolivië]], in die ooste aan [[Brasilië]] en in die suide en weste aan [[Argentinië]]. Paraguay beslaan 'n oppervlakte van 406&nbsp;752&nbsp;km² en het in 2024 'n bevolking van 7&nbsp;522&nbsp;549 gehad. Die [[hoofstad]] is [[Asunción]] en die [[geld]]eenheid die [[Paraguaanse guaraní|guaraní]]. Die [[Amptelike taal|amptelike tale]] is Spaans en Guaraní.<ref name="CIA" /> [[Lêer:Satellite image of Paraguay in January 2003.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Paraguay]] Die inheemse [[Guaraní (volk)|Guaraní]] het ten minste 'n 1&nbsp;000 jaar lank in die ooste van die huidige Paraguay gewoon voordat die [[Spanje|Spaanse]] [[conquistador]]es in 1524 in dié gebied aangekom het. Die stad Asunción is in 1537 as die eerste hoofstad van die Visekoninkryk Río de la Plata binne die [[Spaanse Ryk]] gestig.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-40920828 |title=Paraguay: cómo Asunción se convirtió en "madre" de más de 70 ciudades de Sudamérica hace 480 años |publisher=[[BBC]] |author=Ana Pais |date=15 Augustus 2017 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Gedurende die 17de eeu was Paraguay die sentrum van [[Jesuïet]]e-missies waar die [[Inheemse volke|inheemse mense]] gekersten en aan die Europese kultuur blootgestel is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Philip Caraman |title=The Lost Paradise: The Jesuit republic in South America |publisher=Seabury Press |location=New York |year=1976}}</ref> Ná die uitsetting van die Jesuïete uit Spaanse gebiede in 1767 het Paraguay toenemend 'n perifere kolonie geword. Ná sy onafhanklikwording van Spanje in die vroeë 18de eeu is Paraguay deur 'n aantal outoritêre regimes geregeer. Dié tydperk het met die verwoestende [[Paraguaanse Oorlog]] (1864–1870) geëindig, waartydens die land die helfte van sy bevolking en sowat 25-33% van sy grondgebied verloor het. In die 20ste eeu het nog 'n belangrike internasionale konflik Paraguay in die gesig gestaar – die [[Chaco-oorlog]] (1932–1935) teen Bolivië – wat Paraguay gewen het. Daarop het 'n aantal militêre diktatorskappe gevolg met die hoogtepunt tydens die 35-jarige regime van [[Alfredo Stroessner]], wat in 1989 deur 'n militêre staatsgreep omvergewerp is. Dit het die begin van Paraguay se demokratiese tydperk ingelui. Paraguay is 'n [[ontwikkelende land]] en op die 99ste plek in die [[menslike-ontwikkelingsindeks]] gelys<ref name="MOI" /> met die sewende hoogste [[Lys van lande volgens BBP (koopkragpariteit) per capita|BBP (koopkragpariteit) per capita]] in Suid-Amerika. In 2024 was dit een van die vinnigs groeiende ekonomieë in die [[Westelike Halfrond]] wat staat maak op die uitvoering van [[elektrisiteit]], [[beesvleis]] en [[Sojaboon|sojabone]], asook vervaardiging en konstruksie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://americasquarterly.org/article/paraguays-boom/ |title=Paraguay’s Boom Has Yet to Fully Deliver |publisher=Americas Quarterly |author=Laurence Blair |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Paraguay is een van die wêreld se voorste uitvoerders van [[hidroëlektrisiteit]]; die [[Itaipudam]] in die [[Río Paraná]] op die grens met Brasilië is die derde grootste hidroëlektriese aanleg ter wêreld volgens opgewekte krag. Paraguay is 'n stigterslid van [[Mercosur]], die [[Verenigde Nasies]], die [[Organisasie van Amerikaanse Lande]], die [[Unie van Suid-Amerikaanse Nasies]] (UNASUR), die [[Beweging van Onverbonde Lande]], die [[Riogroep]] en die [[Limagroep]]. Daarbenewens is beide die [[CONMEBOL|Suid-Amerikaanse Sokkerkonfederasie]] en [[Suid-Amerika Rugby]] in die metropolitaanse gebied Asunción gesetel. Die meerderheid van die 7,5 miljoen Paraguane is ''[[mestizo|mestizo's]]'' met die Guaraní-kultuur wat sy groot invloed kon bewaar; meer as 90% van die bevolking praat die een of ander Guaraní-[[dialek]] saam met Spaans — die hoogste vlak aan vlotheid van 'n [[Inheemse tale van die Amerikas|inheemse taal]] in [[Latyns-Amerika]].<ref>{{en}} {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Paraguay|title=Paraguay|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Volgens 'n Positiewe Ervaringsindeks van 2014, gebaseer op wêreldwye opnames, is Paraguay "die wêreld se gelukkigste plek",<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/health-news/worlds-happiest-country-would-you-believe-paraguay-n110981 |title=World's Happiest Country? Would You Believe Paraguay? |publisher=[[NBC]] |date=21 Mei 2014 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> en was in 2024 in die 24ste plek van die [[Wêreldgeluksverslag]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldscorecard.com/country-rankings/world-happiness-report-by-country/ |title=World Happiness Report by Country |publisher=World Scorecard |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> == Etimologie == Die oorsprong van die naam "Paraguay" is onduidelik. Volgens 'n teorie is dié naam ontleen aan die [[Guaraní]]-woorde ''paraguá'' "veerkroon" en ''y'' "water", dus sou ''paraguaí'' "veerkroon van waters" beteken.<ref>{{es}} {{cite dictionary |author=Antonio Ruiz de Montoya |year=1876 |title=Paraguá |dictionary=Vocabulario y tesoro de la lengua Guarani (ó mas bien Tupi) |volume=2 |page=263 |url=http://archive.org/details/gramaticaydiccio02ruiz}}</ref> Volgens 'n ander teorie is die naam afgelei van die [[Payaguá (volk)|Payaguá]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Paraguay.pdf |title=Paraguay |publisher=[[Biblioteek van die VSA-kongres]] |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> wat na die [[Río Paraguay]] as ''Payaguá-y'' verwys het of "rivier van die Payaguás" soos die [[Guaraní (volk)|Guaraní]] dit genoem het en waarvandaan die landsnaam ontleen is; of dat, ook van die Guaraní, ''para'' "meer" sou beteken, ''gua'' "ontstaan" en ''y'' "rivier", waarvolgens Paraguay "rivier wat geboorte gee aan die see" sou beteken.<ref>{{en}} {{cite book|last1=Nickson|first1=Andrew R.|last2=Kolinski|first2=Charles J.|title=Historical Dictionary of Paraguay|url=https://books.google.com/books?id=skV7AAAAMAAJ|publisher=Scarecrow Press|year=1993|isbn=978-0-8108-2643-4|accessdate=20 Oktober 2022|archive-date=20 Oktober 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020212325/https://books.google.com.br/books/about/Historical_Dictionary_of_Paraguay.html?id=skV7AAAAMAAJ&redir_esc=y|url-status=live}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Cerâmica Tupi-Guarani 5.jpg|duimnael|Guaraní-[[keramiek]]]] Verskeie [[Indiane|Indiaanse volke]] het voor die Europese setlaars reeds in die gebied van die huidige Paraguay gewoon. In die weste was die [[Tupí-Guaraní-tale|Tupí-Guaraní-volke]], in die ooste die [[Arawaktale|Arawake]], Guaicurú, Mataco-Mataguayo, Chamacoco, Angaite en Lengua. Volgens skattings het sowat 280&nbsp;000 mense met die aankoms van die Europeërs in die gebied gewoon.<ref name="Zeuske">{{de}} {{cite journal |author=Max Zeuske |title=Paraguay |editor=Walter Markov |work=Weltgeschichte – Die Länder der Erde von A bis Z |publisher=VEB Bibliographisches Institut |location=Leipzig |year=1967 |pages=552v}}</ref> Die Aché-Indiane, wat vandag die subtropiese ooste bewoon, word as die nakomelinge van Oos-Paraguay se oorspronklike bevolking beskou. Rondom 500 v.c. het [[Guaraní (volk)|Guaraní-groepe]] uit die [[Amasonerivier|Amasonegebied]] hulle in die huidige Paraguay gevestig, die gebiede langs die riviervlaktes beset, daar hulle aanplantings gedoen en die Aché-voorsate na die hoër liggende bosgebiede verdryf. Vandag word hulle taal as 'n Tupí-Guaraní-taal beskou; vermoedelik het die Aché hierdie taal aangeneem.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://cms.dipm.de/DIPM-Suedamerika/Einsatzgebiete/Indianerstaemme.html |title=Indianerstämme |publisher=Deutsche Indianer Pionier Mission |accessdate=28 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328034650/http://cms.dipm.de/DIPM-Suedamerika/Einsatzgebiete/Indianerstaemme.html |archive-date=28 Maart 2009 |url-status=dead}}</ref> === Koloniale tydperk === ==== Spaanse verowering ==== [[Lêer:Paraguay - O Prov de Rio de la Plata - cum regionibus adiacentibus Tvcvman et Sta. Cruz de la Sierra - ca 1600.jpg|duimnael|'n Historiese kaart van Paraguay deur Josse de Hondt, ca. 1600]] Volgens bewerings was Juan de Solis die eerste Europeër wat die gebied van die huidige Paraguay betree het en hy het in 1516 dié gebied verken en dit vir die Spaanse kroon opgeëis.<ref>{{fr}} P.F.X. de Charlevoix: ''Histoire du Paraguay, Band 1'' Didot, Giffart, Nyon, Paris 1757.</ref> 'n Ekspedisie onder Sebastiano Caboto het in 1527 die ''Sancti Spiritu''-sending ("Heilige Gees") gestig. Die uiteindelike verowering van die gebied het egter eers in 1537 met die stigting van die vesting [[Asunción|Nuestra Señora Santa María de la Asunción]], die huidige hoofstad van Paraguay langs die [[Río Paraguay]], begin. Dié stad is op 15 Augustus 1537 ([[Mariahemelvaart]]) gestig, vandaar die Spaanse naam. Daarna het veldtogte deur Juan de Ayolas (1537), Domingo Martínez de Irala (1542) en Álvar Núñez Cabeza de Vaca (1543) die Spaanse gebied in 'n westelike rigting uitgebrei.<ref name="Zeuske" /> In 1542 is die gebied by die nuut gestigte Vise-Koninkryk Peru ingelyf. Van 1559 af was die provinsie se politieke administratiewe sentrum die stad [[Sucre|Charcas]]. Gedurende hierdie tyd het die Europese immigrante met die [[Inheemse volke|inheemse bevolking]] gemeng, wat egter as gevolg van nuwe siektes soos [[sifilis]] uitgedun is.<ref>{{en}} [http://www.projectparaguay.com/ch2.htm Paiva Baruja: ''A History of Paraguay'']</ref> ==== Jesuïetesendings ==== [[Lêer:ParaguayTrinidadReduction.jpg|duimnael|Ruïnes van 'n Jesuïete-missie in Trinidad]] In 1588 het [[Jesuïet]]e in die suide van die streek die Guaraní begin kersten. In 1610 is die Jesuïete deur die Spaanse koning [[Filips III van Spanje|Filips III]] vrye teuels gegee en hulle het in die provinsie Guaira begin met die stigting van sendingstasies, groot landbounedersettings, waar die Indiane gekoloniseer is.<ref name="Zeuske" /> Dit was dorpsgemeenskappe vir tot 10&nbsp;000 Guaraní, waar mestizo's en wit setlaars nie toegelaat is nie. Dié Jesuïete-staat, wat oor dele van die huidige Paraguay, Argentinië en Brasilië gestrek het, was amptelik onder Spaanse gesag. Dit het egter oor sy eie owerheid beskik en was vir buitestaanders nie toeganklik nie. Die ekonomiese sukses het afguns en wrok onder Spaanse koloniale beamptes veroorsaak, wat derhalwe aanvalle deur slawejagters nie verhoed het nie.<ref>{{en}} [http://www.projectparaguay.com/ch3.htm Paiva Baruja: ''A History of Paraguay'']</ref> Vervolgens het veral rondom 1721–1725 en 1730–1735 grootskaalse onluste uitgebreek. Die regter José de Antequera y Castro is in 1721 deur die visekoning van Peru na Paraguay ontplooi om die inheemse bevolking te beskerm. Hy het die goewerneur van Paraguay verwyder, die pos self oorgeneem en die regstelsel heringestel, maar hom toe teen die visekoning gewend. In 1725 is hy deur die Jesuïete omvergewerp en in 1731 in Lima tereggestel. In 1730 het Fernando Mompox y Zayas 'n anti-rojalistiese opstand teen die visekoning aangevoer. Verdere onluste het gevolg nadat 'n deel van die Jesuïetesendings ná die ondertekening van die Verdrag van Madrid in 1750 aan die Portugese Brasilië oorhandig sou word. In 1767 is die Jesuïete uiteindelik uit Suid-Amerika verdryf en die sendingstasies ontbind. Die Spaanse kroon het met die gekonfiskeerde eiendom sy staatsfinansies probeer konsolideer.<ref name="Zeuske" /> ==== Verdere ontwikkelinge ==== Die kolonie het die [[Spaanse Ryk]] veral van grondstowwe voorsien. Terselfdertyd was die belasting op invoere redelik hoog, wat tot talle onluste onder die koloniste en Indiane gelei het. In 1776 het Paraguay deel geword van die nuutgestigte Visekoninkryk Río de la Plata, wat ook Argentinië, [[Bolivië]] en [[Uruguay]] ingesluit het.<ref>{{en}} [http://www.projectparaguay.com/ch4.htm Paiva Baruja: ''A History of Paraguay'']</ref> === Onafhanklikheid === ==== Diktatorskap ==== [[Lêer:José Gaspar Rodríguez de Francia.jpg|duimnael|links|upright|José Gaspar Rodríguez de Francia, Paraguay se eerste diktator]] [[Lêer:Map of the Paraguayan War 1864-1870.png|duimnael|Paraguay ná die [[Paraguaanse Oorlog]] (1864–1870)]] In die loop van die Latyns-Amerikaanse onafhanklikheidsbeweging het Argentinië in 1810 eerste sy wegbreek van Spanje verklaar. Paraguay het aanvanklik egter die kant van die moederland gekies en vroeg in 1811 selfs 'n Argentynse veldtog afgeweer. Op 14 Mei 1811 het Paraguay sy onafhanklikheid verklaar, maar nie by die Argentynse Konfederasie aangesluit nie. Die Spaanse goewerneur is afgesit en 'n raad bestaande uit vyf mans het die regering oorgeneem. Kort daarna is hierdie raad met twee konsuls, Fulgencio Yegros en José Gaspar Rodríguez de Francia, vervang, waarvan laasgenoemde in 1814 as president en absolute diktator geseëvier het.<ref name="Frobel 1">{{de}} Frobel: ''Paraguay'', bl. 335</ref> Francia het tot sy dood in 1840 geregeer. Sy bewind is gekenmerk deur die land se isolasie van sy buurlande, waarvolgens die rewolusionêre ontwikkelinge daar min invloed op die Paraguaanse samelewing gehad het. Ter versterking van die regering het Francia in 1824 beslag gelê op kerkeiendom en in 1826 die helfte van Kreoolse grondeienaars se besit gekonfiskeer. Landbou en besighede het onder hom en sy twee opvolgers 'n groot opswaai getoon, waarvolgens die land teen die middel van die 19de eeu een van die mees ontwikkelde Suid-Amerikaanse lande geword het.<ref name="Zeuske" /> Ná 'n kort [[interregnum]] het Francia se neef Carlos Antonio López die bewind in 1841 oorgeneem. Hy het dit aanvanklik met Mariano Roque Alonso gedeel, voordat hy in 1844 tot die eerste grondwetlike president van Paraguay benoem is.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.abc.com.py/edicion-impresa/suplementos/escolar/biografia-de-don-carlos-antonio-lopez-156400.html |title=Biografía de Don Carlos Antonio López |publisher=ABC Color |date=6 September 2010 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> López het 'n radikale vorm van militarisme ingevoer. Hy het die weermag tot 8&nbsp;000 soldate vergroot, algemene diensplig ingestel, groter en kleiner vestings opgerig en skepe op riviere ook gedurende vredestye bewapen. Desondanks het hy slegs een keer sy militêre instrument gebruik, toe hy in die Uruguaanse Burgeroorlog (1843-1851) ingegryp het. López het in 1843 [[slawerny]] in Paraguay amptelik begin afskaf,<ref>{{es}} [https://books.google.de/books?id=Vf7vAAAAMAAJ&q=carlos+antonio+l%C3%B3pez+esclavitud&dq=carlos+antonio+l%C3%B3pez+esclavitud&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwik0rqD9ZfhAhUMbVAKHXY7CT4Q6AEIVjAG Ramiro Barboza: ''Manual de derechos humanos''], 1990, bl. 30.</ref> die algemene en gratis skoolplig ingevoer, die regstelsel hervorm en inheemse mense van staatsburgerskap voorsien.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.abc.com.py/edicion-impresa/suplementos/escolar/biografia-de-don-carlos-antonio-lopez-156400.html |title=Biografía de Don Carlos Antonio López |publisher=ABC Color |date=6 September 2010 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Ná sy dood in 1862 is hy deur sy seun Francisco Solano López opgevolg.<ref name="Frobel 1" /> López het daarop gemik om Paraguay se grondgebied uit te brei en hy kon staatmaak op die destyds doeltreffendste militêre mag op die Suid-Amerikaanse vasteland. Hy het die weermag verder vergroot en in 1864 oorlog verklaar teen beide Argentinië en Brasilië. Albei lande het met Uruguay die Drievoudige Alliansie gesmee. Tydens die [[Paraguaanse Oorlog]] (1864-1870) het Paraguay die meeste van sy bevolking (omtrent 384&nbsp;000 van sowat 500&nbsp;000) verloor. Buitendien het die [[Geallieerdes]] sowat 50% van die Paraguaanse grondgebied geannekseer en Paraguay tot in 1876 beset. Gevolglik was Paraguay sy ekonomiese krag en voorspoed kwyt.<ref>{{de}} Frobel: ''Paraguay'', bl. 332–341.</ref> President López is in die laaste oorlogsjaar tydens 'n geveg dood. ==== Onstabiele republiek ==== [[Lêer:Disputed Bolivia Paraguay.jpg|duimnael|Omstrede gebiede tydens die [[Chaco-oorlog]] (1932–1935)]] Die algemene stemreg vir mans is met die 1870-grondwet ingestel.<ref>{{de}} {{cite journal |author=Marta León-Roesch |title=Paraguay |editor=Dieter Nohlen |work=Politische Organisationen und Repräsentationen in Amerika |edition=1ste |publisher=Leske + Budrich |location=Opladen |year=1993 |isbn=3-8100-1028-6 |pages=631–650, 636–637}}</ref> Die daaropvolgende jare is gekenmerk deur politieke onstabiliteit. In hierdie tydperk het veral konserwatiewe ''Colorados'' teen liberale ''Azules'' geveg. Eers teen die eeuwisseling het die ekonomiese en politieke situasie toenemend gestabiliseer. Van 1904 af het al hoe meer buitelandse [[Kapitaal (ekonomie)|kapitaal]] na Paraguay gevloei, waarmee die regering onder Eduardo Schaerer van 1912 tot 1916 sy staatskuld kon konsolideer. Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] (1914-1918) het Paraguay in neutraliteit verkeer en in 1915 'n ooreenkoms met Bolivië oor die omstrede gebied [[Gran Chaco]] aangegaan. Eers ná die ontdekking van [[ruolie]] in dié streek het hierdie konflik in 1928 opnuut opgevlam en tot die [[Chaco-oorlog]] (1932-1935) gelei. Met die vredesooreenkoms van 1938 is die grootste deel van die omstrede gebied aan Paraguay toegeken, waarmee die land sy grondgebied byna verdubbel het.<ref name="Zeuske" /> Nog voor die vredesooreenkoms is president Eusebio Ayala op 17 Februarie 1936 omvergewerp deur 'n volksbeweging wat deur die weermag ondersteun is. Kolonel Rafael Franco het die nuwe president geword. Hy is egter reeds op 18 Augustus 1938 afgesit, waarmee die land in politieke chaos gedompel is. Van 1939 af het die weermag onder generaal José Félix Estigarribia, wat Higinio Morínigo van 1940 tot 1948 opgevolg het, die staatsmag oorgeneem. Onder generaal Estigarribias se regering het 'n nuwe grondwet in werking getree, waarmee die president staats- en regeringshoof asook opperbevelvoerder van die Paraguaanse weermag in een persoon geword het. Daarteen het in 1947 'n opstand uitgebreek, wat deur die Febrerista- en die Kommunistiese Party georganiseer is. In die daaropvolgende ses maande lange burgeroorlog is die rebelle deur die regeringsmagte verslaan. Hulle het oor die grense na Argentinië of Brasilië gevlug.<ref name="Zeuske" /> ==== Militêre diktatorskap ==== [[Lêer:Alfredo Stroessner at desk (cropped).jpg|duimnael|upright|Alfredo Stroessner, langjarige Paraguaanse diktatoor (1954–1989)]] In Mei 1954 het die weermag onder generaal [[Alfredo Stroessner]], die seun van 'n Beierse vader uit [[Hof]] en 'n Paraguaanse vrou, weer 'n staatsgreep teen die regering onderneem. Die generaal het 'n diktatorskap met polisie-onderdrukking gehandhaaf (dokumente wat na hierdie onderdrukking verwys, is deur [[Unesco]] as wêrelddokumente-erfenis gelys).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/lac/archives-terror-xxth-century |titel=Archives of Terror, XXth Century |publisher=[[Unesco]] |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Hy was 35 jaar lank aan die bewind. Dié regime is tydens die [[Koue Oorlog]] lank deur die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] ondersteun vanweë sy streng antikommunistiese beleid. Die Wet Nr. 704 het in 1961 die algemene aktiewe en passiewe vrouestemreg op nasionale vlak ingevoer.<ref name="IPU">{{en}} {{cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/PY/PY-LC01/elections/historical-data-on-women/ |title=Paraguay |publisher=Interparlementêre Unie |accessdate=17 Desember 2025}}</ref><ref name="Almanac">{{en}} Mart Martin: ''The Almanac of Women and Minorities in World Politics.'' Westview Press Boulder, Colorado, 2000, bl. 302.</ref> Daarbenewens is onder die militêre diktatorskap migrasie aangewakker. Ná 'n ooreenkoms met [[Japan]] het sowat 8&nbsp;000 [[Japannese]] hulle in 1959 in Paraguay gevestig. Hulle het grond van die regering ontvang en [[vrugte]] en [[groente]] begin verbou. Van 1968 af is sowat 10&nbsp;000 [[Mennonisme|Mennoniete]], veral [[Wolga]]-[[Duitsers]], na Paraguay genooi vir die kultivering en bewerking van die dorre Chaco-streek. Eers in 1989 is Stroessner deur nog 'n staatsgreep onder generaal Andrés Rodríguez verwyder. Hy het in Paraguay 'n demokratiseringsproses ingelui deur mediasensuur op te hef en in 1992 'n demokratiese grondwet ingestel. Daarbenewens het Argentinië, Brasilië, Paraguay en Uruguay in 1991 [[Mercosur]] (''Mercado Común del Cono Sur'') gestig, wat onder andere voorsiening gemaak het vir die geleidelike vermindering van tariewe tussen die lidlande. Sedertdien is dié organisasie in [[Montevideo]] in Uruguay gesetel. === 'n Nuwe demokratiese bedeling === [[Lêer:Lino Oviedo.jpg|duimnael|upright|Die generaal Lino César Oviedo Silva het in 1996 'n mislukte staatsgreeppoging uitgevoer]] Op 20 Junie 1992 is Paraguay se sesde en huidige [[grondwet]] goedgekeur wat as die eerste werklik demokratiese grondwet in die Paraguaanse geskiedenis beskou word.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://cultura.gov.py/2011/05/la-primera-constitucion-democratica-de-la-historia-del-paraguay-en-1992/ |title=La primera constitución democrática de la historia del Paraguay, en 1992 |publisher=Secretaría Nacional de Cultura del Paraguay |author=Line Bareiro |date=28 Mei 2011 |accessdate=17 Desember 2025 |archive-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123084410/https://cultura.gov.py/2011/05/la-primera-constitucion-democratica-de-la-historia-del-paraguay-en-1992/ |url-status=dead }}</ref> Op 9 Mei 1993 het die ''Partido Colorado'' die eerste as 't ware demokratiese verkiesings sedert die staatstigting gewen. Juan Carlos Wasmosy het die nuwe staats- en regeringshoof van Paraguay geword. Die jongste demokratiese tydperk is egter ook deur politieke onstabiliteit gekenmerk. In Mei 1996 was daar 'n landswye algemene staking en bloedige botsings tussen betogers en veiligheidsmagte nadat opposisiepartye en vakbonde die bedanking van president Juan Carlos Wasmosy geëis het, omdat aanklagte van [[korrupsie]] hom in die gesig gestaar het. 'n Gelyktydige staatsgreeppoging deur generaal Lino César Oviedo Silva het misluk, waarna dié generaal tot tien jaar tronkstraf gevonnis is. Ná sy inhuldiging in 1998 het die nuwe president, Raúl Cubas Grau, generaal Oviedo Silva egter begenadig. Dit het tot 'n ernstige krisis gelei, waartydens opposisiepartye met 'n [[mosie van wantroue]] teen die president gedreig het. Nadat die regeringskritiese adjunkpresident Luis María Argaña in Maart 1999 in Asunción doodgeskiet is, het gewelddadige onrus en straatgevegte opnuut tussen regeringsondersteuners en die opposisie uitgebreek. Die parlement het daarna die president uit sy amp verwyder en die president van die senaat, Luis Ángel González Macchi, tot sy voorlopige opvolger benoem. Oviedo Silva het na Argentinië gevlug en die voormalige president Cubas Grau het 'n lasbrief vir inhegtenisneming ontduik deur na Brasilië te vlug, maar hy is vroeg in 2002 in Paraguay in hegtenis geneem. Einde 1999 het die diplomatieke betrekkinge tussen Argentinië en Paraguay verswak ná 'n dispuut oor generaal Oviedo Silva se uitlewering. In Mei 2000 het aanhangers van die generaal 'n staatsgreeppoging onderneem wat misluk het. Ná sy terugkeer op 28 Mei 2004 is Oviedo in hegtenis geneem en tronk toe gesuur. Ná sy vrylating het hy tydens die presidentsverkiesing in 2008 vir die ''Unión Nacional de Ciudadanos Éticos'' gestaan. Aangesien die president volgens die Paraguaanse grondwet slegs vir een termyn mag dien, kon die sittende president Nicanor Duarte Frutos nie in 2008 aan die presidentsverkiesing deelneem nie. Presidentskandidate was, naas Oviedo, Blanca Ovelar vir die regerende ''Partido Colorado'' en die voormalige biskop van San Pedro, Fernando Lugo, vir die opposisie-alliansie ''Alianza Patriótica para el Cambio''. Lugo het die verkiesings met 40,8% van die stemme gewen; hy het tien persentasiepunte meer behaal as die voormalige minister van onderwys, Blanca Ovelar. Sy het gestaan vir vir ''Partido Colorado'', wat 61 jaar lank regeer het.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/historischer-sieg-linker-bischof-sorgt-fuer-machtwechsel-in-paraguay-a-548570.html |title=Linker Bischof sorgt für Machtwechsel in Paraguay |publisher=Der Spiegel |date=21 April 2008 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Lugo is op 15 Augustus 2008 as president ingehuldig,<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.dw.com/de/ex-bischof-fernando-lugo-als-präsident-vereidigt/a-3566924 |title=Lugo vereidigt |publisher=Deutsche Welle |date=15 Augustus 2008 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> terwyl Federico Franco van die ''Partido Radical Liberal Auténtico'' adjunkpresident geword het. Op 15 Junie 2012 het 'n gewelddadige botsing tussen polisiebeamptes en grondbesetters in Curuguaty in die Departamento Canindeyú die lewe van 17 mense geëis, waaronder ses polisielede. Lugo is polities verantwoordelik gehou vir dié voorval, waarna die kamer van afgevaardigdes op 21 Junie 2012 'n mosie van wantroue ingedien het.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/paraguay-parlament-erhebt-amtsenthebungsklage-gegen-praesident-lugo-a-840289.html |title=Lugo muss sich Amtsenthebungsklage stellen |publisher=Der Spiegel |date=21 Junie 2012 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Een dag later het die Paraguaanse senaat die mosie van wantroue met 'n stemming van 39 teen 4 aanvaar. Lugo het sy afsetting deur die parlement aanvaar, maar het dié gebeurtenis meer as 'n "staatsgreep" beskou. Sy prokureurs het 'n hersiening van die afsettingsproses deur die Paraguaanse hooggeregshof en die Inter-Amerikaanse Hof vir Menseregte aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://en.mercopress.com/2012/06/23/a-coup-against-democracy-organized-by-the-political-class-and-mafia-claims-lugo |title=“A coup against democracy” organized by the political class and mafia claims Lugo |publisher=MercoPress |date=23 Junie 2012 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Die [[Organisasie van Amerikaanse Lande]] het die afsettingsproses as "ietwat haastig" gekritiseer, 'n spreker van die [[Unie van Suid-Amerikaanse Nasies]] (UNASUR) het na die gebeure as 'n bedreiging van die demokratiese orde verwys.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.nzz.ch/aktuell/international/praesident-lugo-vom-parlament-abgesetzt-1.17274227 |title=Präsident Lugo vom Parlament abgesetzt |publisher=Neue Zürcher Zeitung |date=23 Junie 2012 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Lugo is deur die destydse adjunkpresident, Federico Franco, opgevolg. Ingevolge die gebeure rondom Fernando Lugo se afsetting is Paraguay se Mercosur-lidmaatskap tot die herverkiesing in April 2013 opgeskort.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.derstandard.at/1339639424379/mercosur-schliesst-paraguay-aus |title=Mercosur schließt Paraguay aus |publisher=Der Standard |date=29 Junie 2012 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Die daaropvolgende presidentsverkiesing het sonder noemenswaardige voorvalle verloop en is deur ''Partido Colorado'' se kandidaat [[Horacio Cartes]] gewen.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/amerika/paraguay-konservativer-cartes-gewinnt-praesidentschaftswahl-12157761.html |title=Konservativer Cartes gewinnt Präsidentschaftswahl |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |date=22 April 2013 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Lino Oviedo het ook in dié verkiesing gestaan, maar hy is tydens sy verkiesingsveldtog in 'n helikopterongeluk dood.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/paraguay-praesidentschaftskandidat-oviedo-toedlich-verunglueckt-12049798.html |title=Präsidentschaftskandidat Oviedo tödlich verunglückt |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |date=3 Februarie 2013 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Die ''Partido Colorado'' se lang bewind is ook voortgesit ná die presidentsverkiesing in 2018 wat hul kandidaat Mario Abdo Benítez gewen het.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2018-04/paraguay-mario-abdo-ben-tez-praesidentenwahl |title=Mario Abdo Benítez gewinnt Präsidentenwahl in Paraguay |publisher=Die Zeit |date=23 April 2018 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> In 2021 het Paraguay die eerste Suid-Amerikaanse land geword wat 100% [[hernubare energie]] genereer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://asunciontimes.com/paraguay-news/national-news/a-renewable-energy-powerhouse-embraces-green-hydrogen/ |title=Renewable Energy Powerhouse Paraguay Embraces Green Hydrogen |publisher=The Asunción Times |author=Jimena Alejandra |date=9 Augustus 2025 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Op 30 April 2023 het Santiago Peña van die ''Partido Colorado'' die presidentsverkiesing gewen en hy is op 15 Augustus 2023 ingehuldig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/americas/new-paraguayan-president-santiago-pena-sworn-2023-08-15/ |title=Paraguay's President Pena sworn in, Taiwan VP in attendance |publisher=[[Reuters]] |authors=Daniela Desantis, Lucinda Elliott |date=16 Augustus 2023 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> == Geografie == === Algemene gegewens === [[Lêer:Paraguay-CIA WFB Map.png|duimnael|Kaart van Paraguay]] Paraguay is een van die min lande in die wêreld sonder 'n kuslyn en is boonop baie plat. Dit is slegs een van twee landingeslote lande in beide die [[Amerikas]] en die [[Westelike Halfrond]], die ander is die buurland Bolivië. Die hoogste [[berg]] is Cerro Perro (842&nbsp;m) en die laagste punt is op 46&nbsp;m waar die [[Río Paraguay]] en die [[Río Paraná]] (albei riviere) saamvloei. Die langste rivier is egter die [[Río Pilcomayo]], wat by die hoofstad Asunción in die Río Paraná uitmond. Met 'n oppervlakte van sowat 407&nbsp;000&nbsp;km² is Paraguay een van die kleiner Suid-Amerikaanse lande. Die land grens nie aan die see nie en word hoofsaaklik deur riviere (Paraná, Pilcomayo en ander) van sy buurlande Argentinië, Brasilië en Bolivië geskei. Slegs die noordgrens met Bolivië word nie deur 'n rivier aangedui nie. Die [[Río Paraguay]], wat van noord na suid vloei, is die land se enigste verbinding met die [[Atlantiese Oseaan]] en verdeel die land in twee duidelik onderskeibare gebiede, naamlik die ''Oriental'' (die oostelike gebied) en die ''Occidental'' (die westelike gebied). Die oostelike deel is 'n voortsetting van die Brasiliaanse plato en lê gemiddeld 300 tot 600&nbsp;m bo [[seevlak]]. Dit omvat 40% van die totale grondgebied en is vanweë sy vrugbare grond een van die beste [[landbou]]gebiede op die vasteland. In die ooste is die gebied bergagtig. Die oostelike hellings van die bergland word deur [[reënwoud]]e bedek en verskeie onbevaarbare riviere wat in die Paraná uitmond, vloei deur die gebied. Die westelike hellings loop geleidelik af na die Río Paraguay en is die digs bevolkte gebied van die land wat hoofsaaklik uit vlaktes met hier en daar 'n heuwel bestaan. Die riviere is net deels bevaarbaar. Die westelike deel van Paraguay, die Chaco ('n [[Indiane|Indiaanse]] woord vir jaggebied), beslaan 60% van die grondgebied. Dit is veral in die ooste 'n plat gebied wat uit moerasse bestaan. Die riviere is hier oor die algemeen vlak en sommige mond uit in moerasse of eindig eenvoudig êrens onderweg na die Río Paraguay. Die Chaco kontrasteer met die [[Pantanal]] in die noordooste van Paraguay aan die grens met Brasilië, die grootste binnelandse [[vleiland]] en die grootste [[Oorstroming|oorstroomde]] grasvelde wêreldwyd, waarvan die grootste deel in Brasilië geleë is en kleiner dele in beide Paraguay en Bolivië. === Klimaat en plantegroei === [[Lêer:Koppen-Geiger Map PRY present.svg|duimnael|Klimaatsones in Paraguay volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Paraguay het 'n subtropiese [[klimaat]] en groot temperatuursveranderinge kom nie voor nie. Die [[reën]]val neem af van oos na wes, van sowat 2&nbsp;000&nbsp;mm per jaar by die oosgrens, tot ongeveer 800&nbsp;mm per jaar in die westelike Chaco. In die gebied kom groot droogtes voor, wat vererger word deur verdamping en die poreusheid van die grond. As dit na so 'n droogte begin reën, kom oorstromings dikwels voor. Die natuurlike [[plante]]groei is in ooreenstemming met die reënvalsyfers. In die oostelike dele, en veral in die valleie, oorheers die tropiese woude. Die westelike hellings van die oostelike deel van Paraguay bestaan uit grasland met bosgebiede langs die riviere. Die Chaco bestaan deels uit moerasagtige streke waar die [[quebracho-boom]] (familie ''Apocynaceae'') groei. Uit die boombas word die quebracho-ekstrak vir leerlooiery verkry. Meer weswaarts word die plantegroei yler terwyl [[struik]]e en [[kaktus]]se die algemeenste voorkom. Die Chaco het 'n ryk dierelewe, veral in die woude in die ooste, waar die fauna ooreenkom met dié van die aangrensende gebiede van Brasilië. Vanweë die talryke soorte voëls, ape, tapirs en groot verskeidenheid van riviervisse is die gebied 'n vrugbare jaggebied vir die Indiaanse bewoners. === Dierelewe === [[Lêer:Yacare caiman (Caiman yacare) 2.jpg|duimnael|'n [[Paraguaanse kaaiman]] (''Caiman yacare'') in die [[Pantanal]]]] Paraguay se wildlewe kom ooreen met dié van sy buurlande Argentinië, Brasilië en Bolivië. Dit sluit in verskeie [[aap]]spesies (''Simiiformes''), [[jaguar]]s (''Panthera onca''), [[poema]]s (''Puma concolor''), [[miervreter]]s (''Vermilingua''), [[tapir]]s (''Tapiridae''), [[gordeldier]]e (''Dasypodidae''), [[kapibara]]s (''Hydrochoerus hydrochaeris''), [[panterkat]]te (''Leopardus pardalis''), asook [[reptiel]]e soos [[Paraguaanse kaaiman]]ne (''Caiman yacare''), [[anakonda]]s (''Eunectes'') en ander [[slang]]spesies. Van Paraguay se talle [[vis]]soorte is [[longvisse]] (''Ceratodontiformes'' / ''Dipneusti''), wat hulleself tydens droë tye in slik ingrawe, asook [[piranha]]s (''Serrasalmus''). Daar is ook meer as 'n 700 [[voël]]soorte, waaronder [[toekan]]s (''Ramphastidae''), [[kolibrie]]s (''Trochilidae''), asook verskeie [[papegaaie]] (''Psittaciformes'') en [[dwergpapegaaie]] (''Agapornis'') en die grootste voëls van die land, die [[nandoe]] (''Rhea americana''). Talle nasionale parke is in Paraguay gestig om die dierelewe te beskerm. Van die grootstes is in die yl bevolkte westelike deel van die land geleë. == Politiek == [[Lêer:Palacio de los López.jpg|duimnael|Die ''Palacio de López'' in Asunción is die regeringspaleis en ampswoning van die president]] Die sesde en huidige grondwet erken die [[burgerregte]] en -pligte, organiseer die staatsmag en waarborg die [[Trias politica|skeiding van magte]].<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.bacn.gov.py/conoce-tu-ley/5235/constitucion-nacional |title=Constitucion Nacional |publisher=Biblioteek en Argief van die Nasionale Kongres |date=6 Februarie 2017 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Volgens sy grondwet is Paraguay 'n presidensiële republiek.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.auswaertiges-amt.de/de/service/laender/paraguay-node/paraguay-politisches-portraet/225074 |title=Paraguay: Steckbrief |publisher=Auswärtiges Amt |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Die sentrale owerheid gee die departemente en munisipaliteite 'n beperkte selfbestuur, hoewel hulle grootliks finansieel en polities van die sentrale regering afhanklik is.<ref name="Auswärtiges_Amt">{{de}} {{cite web |url=https://www.auswaertiges-amt.de/de/aussenpolitik/laender/paraguay-node/paraguay-politisches-portraet/225074 |title=Paraguay: Politisches Porträt |publisher=Auswärtiges Amt |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Daar is 'n skeiding van magte tussen die [[Wetgewer|wetgewende]], uitvoerende en regterlike gesag.<ref name="Auswärtiges_Amt" /> Die uitvoerende gesag word uitsluitlik deur die [[president]] uitgeoefen, wie [[staatshoof|staats-]] en [[regeringshoof]] in een persoon is. Die wetgewende gesag bestaan uit die Nasionale Kongres (''Congreso Nacional''), wat bestaan uit 'n Kamer van Afgevaardigdes (''Cámara de Diputados'', 80 lede) en 'n Senaat (''Cámara de Senadores'', 45 lede), waarvan die lede al om die vyf jaar verkies word.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.bpb.de/kurz-knapp/lexika/kosmos-weltalmanach/65768/paraguay/ |title=Paraguay |publisher=KOSMOS Welt-Almanach |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Die regbank berus by tribunale en howe van burgerlike reg en 'n nege-lede Hooggeregshof (''Corte Suprema de Justicia de Paraguay''), almal onafhanklik van die uitvoerende gesag en die wetgewer. Die algemene mansstemreg is met die 1870-grondwet ingevoer.<ref>{{de}} {{cite journal |author=Marta León-Roesch |title=Paraguay |editor=Dieter Nohlen |work=Politische Organisationen und Repräsentationen in Amerika |edition=1ste |publisher=Leske + Budrich |location=Opladen |year=1993 |isbn=3-8100-1028-6 |pages=631–650, 636–637}}</ref> Met die Wet Nr. 704 is in 1961 die algemene aktiewe en passiewe vrouestemreg op nasionale vlak ingevoer.<ref name="IPU" /><ref name="Almanac" /> Paraguay word sedert die einde van die burgeroorlog in 1947 deur die regskonserwatiewe ''Partido Colorado'' geregeer, slegs kortliks onderbreek deur die presidentskap van Fernando Lugo tussen 2008 en 2012 van die party-alliansie ''Alianza Patriótica para el Cambio''. Die lang tydperk aan bewind het gelei tot 'n noue onderlinge verweefdheid tussen die strukture van die staat en dié van die party. 'n Volledige omskakeling na 'n veelpartystelsel, soos dit in ander lande met voormalige militêre diktatorskappe in Suid-Amerika plaasgevind het (soos byvoorbeeld in Argentinië, Brasilië, Chili en Uruguay), het in Paraguay nog nie plaasgevind nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2007&country=7251 |title=Country Report |publisher=Freedom House |accessdate=21 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621133041/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2007&country=7251 |archive-date=21 Junie 2010 |url-status=dead}}</ref> === Departemente === [[Lêer:Mapa do Paraguai.gif|duimnael|Die huidige ''departamentos'' van Paraguay]] [[Lêer:Paraguay regions map 2.svg|duimnael|Die twee streke van Paraguay {{sleutel|#fee793|Oostelike Paraguay (''Oriental'' of Paraneña)}} {{sleutel|#d2fc7c|Westelike Paraguay (''Occidental'' of Chaco)}}]] Paraguay bestaan in administratiewe opsig uit 17 departemente (Spaans: ''departamentos'') en een hoofstaddistrik (''distrito capital'') met die hoofstad Asunción. Daarbenewens bestaan Paraguay uit twee streke: Die ''Occidental'' of Chaco (die westelike gebied met Boquerón, Alto Paraguay en Presidente Hayes) en die ''Oriental'' (die oostelike gebied met die ander departemente en die hoofstaddistrik). {| class="wikitable sortable" ! scope="col" style="width: 50px;" | ISO 3166-2 ! scope="col" style="width: 125px;" | Department ! scope="col" style="width: 125px;" | Hoofstad ! scope="col" style="width: 50px;" | Distrikte |----- | align="right" | ASU || [[Lêer:Flag of Asunción.svg|Asunción2|20px|raam]] [[Asunción|Distrito Capital]] | align="left" | [[Asunción]] | align="right" |6 |----- | align="right" | 1 || [[Lêer:Flag of Concepción Department.svg|20px|raam]] Concepción | align="left" | [[Concepción, Paraguay|Concepción]] | align="right" |11 |----- | align="right" | 2 || [[Lêer:Flag of San Pedro Department (Paraguay).svg|20px|raam]] San Pedro | align="left" | [[San Pedro de Ycuamandiyú|San Pedro]] | align="right" |20 |----- | align="right" | 3 || [[Lêer:Bandera del Departamento de Cordillera.JPG|20px|raam]] Cordillera | align="left" | [[Caacupé]] | align="right" |20 |----- | align="right" | 4 | [[Lêer:Flag of Guairá Department.svg|20px|raam]] Guairá | align="left" | [[Villarrica, Paraguay|Villarrica]] | align="right" |18 |----- | align="right" | 5 || [[Lêer:Flag of Caaguazú Department.svg|20px|raam]] Caaguazú | align="left" | [[Coronel Oviedo]] | align="right" |23 |----- | align="right" | 6 || [[Lêer:Flag of Caazapá Department.svg|20px|raam]] Caazapá | align="left" | [[Caazapá]] | align="right" |11 |----- | align="right" | 7 || [[Lêer:Flag of Itapúa Department.svg|20px|raam]] Itapúa | align="left" | [[Encarnación, Paraguay|Encarnación]] | align="right" |30 |----- | align="right" | 8 | [[Lêer:Flag of Misiones, Paraguay.svg|20px|raam]] Misiones | align="left" | [[San Juan Bautista, Paraguay|San Juan Bautista]] | align="right" |10 |----- | align="right" | 9 | [[Lêer:Flag of Paraguarí Department.svg|20px|raam]] Paraguarí | align="left" | [[Paraguarí]] | align="right" |17 |----- | align="right" | 10 || [[Lêer:Flag of Alto Paraná Department.svg|20px|raam]] Alto Paraná | align="left" | [[Ciudad del Este]] | align="right" |22 |----- | align="right" | 11 || [[Lêer:Flag of Central Department, Paraguay.svg|20px|raam]] Central | align="left" | [[Areguá]] | align="right" |19 |----- | align="right" | 12 || [[Lêer:Flag of Ñeembucú Department.svg|20px|raam]] Ñeembucú | align="left" | [[Pilar, Paraguay|Pilar]] | align="right" |16 |----- | align="right" | 13 || [[Lêer:Flag of Amambay.svg|20px|raam]] Amambay | align="left" | [[Pedro Juan Caballero, Paraguay|Pedro Juan Caballero]] | align="right" |5 |----- | align="right" | 14 || [[Lêer:Flag of Canindeyú Department.svg|20px|raam]] Canindeyú | align="left" | [[Salto del Guairá|Saltos del Guairá]] | align="right" |13 |----- | align="right" | 15 || [[Lêer:Flag of Presidente Hayes Department.svg|20px|raam]] Presidente Hayes | align="left" | [[Villa Hayes]] | align="right" |9 |----- | align="right" | 16 || [[Lêer:Flag of Alto Paraguay Department.svg|20px|raam]] Alto Paraguay | align="left" | [[Fuerte Olimpo]] | align="right" |5 |----- | align="right" | 17 || [[Lêer:Flag of Boquerón Department.svg|20px|raam]] Boquerón | align="left" | [[Filadelfia]] | align="right" |6 |} === Buitelandse beleid === [[Lêer:06.28 總統為我國駐巴拉圭大使館新館揭牌 (27893114261).jpg|duimnael|President [[Tsai Ing-wen]] van die Republiek China wy op 28 Junie 2016 die nuwe Taiwannese ambassade in Asunción in]] Paraguay se buitelandse beleid fokus op goeie betrekkinge met sy buurlande en dit is 'n aktiewe voorstander van streeksamewerking. Paraguay is 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]] en het van 1967 tot 1969 in die VN se [[Veiligheidsraad]] gedien. Daarnaas is dit ook 'n lidland van verskeie internasionale finansiële instellings soos die [[Wêreldbank]], die [[Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]]. Paraguay is ook 'n aktiewe lid van die [[Beweging van Onverbonde Lande]], die [[Organisasie van Amerikaanse Lande]], die [[Latyns-Amerikaanse Integrasievereniging]] (ALADI), die [[Limagroep]], die [[Riogroep]], [[Interpol]], [[Mercosur]] (die Suidelike Gemeenskaplike Mark) en die [[Unie van Suid-Amerikaanse Nasies]] (UNASUR). Paraguay is slegs een van twaalf lande wêreldwyd wat diplomatieke verhoudinge met die [[Republiek China]] op [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] handhaaf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://en.mofa.gov.tw/AlliesIndex.aspx?n=1294&sms=1007 |title=Diplomatic Allies |publisher=Departement van Buitelandse Sake |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> Daarmee is dit die grootste land volgens beide bevolking en oppervlakte wat amptelike diplomatieke betrekkinge met die Republiek China het. Paraguay is ook die enigste Suid-Amerikaanse land wat die Republiek China pleks van die [[Volksrepubliek China]] as die wettige verteenwoordiger van China erken. == Demografie == === Bevolkingsverspreiding === [[Lêer:Caacupe5.jpg|duimnael|'n Saamtrek in Caacupé]] Van Paraguay se bevolking is sowat 95% [[Mestizo|mestizo's]] met beide Europese en Indiaanse herkoms. Van die sowat 7,5 miljoen Paraguane is 3,5 miljoen in die metropolitaanse gebied Asunción saamgetrek, terwyl slegs 2% in die Chaco-streek woon.<ref name="CIA" /> === Taal en godsdiens === Paraguay is amptelik tweetalig en sowel Spaans as Guaraní word erken. Die Guaraní-taal is 'n noemenswaardige nalatenskap van die inheemse Guaraní-kultuur wat in Paraguay bly voortbestaan. Guaraní is een van die laaste algemeen gebruikte inheemse nasionale tale in Suid-Amerika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2020/sep/03/paraguay-guarani-indigenous-language |title='Culture is language': why an indigenous tongue is thriving in Paraguay |publisher=[[The Guardian]] |author=William Costa |date=3 September 2020 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolisisme]] is die staatsgodsdiens in Paraguay. Bykans 80% van die bevolking is Rooms-Katoliek, en ook die president moet 'n Rooms-Katoliek wees. Daar is egter ook heelparty [[Protestantisme|Protestantse]] [[Kerk (organisasie)|kerkgenootskappe]] (sowat 7%) in die land.<ref name="CIA" /> 46,3% van die bevolking praat beide Guaraní en Spaans, 34% net Guaraní, 15,2% net Spaans en 4,1% ander tale (waaronder [[Portugees]], [[Duits]] en ander [[Inheemse tale van die Amerikas|inheemse tale]]).<ref name="CIA" /> Portugees is die derde belangrikste taal in Paraguay en word veral in die departemente langs die Brasiliaanse grens gepraat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ethnologue.com/country/PY/ |title=Paraguay |publisher=[[Ethnologue]] |date=17 Desember 2025}}</ref> 'n Noemenswaardige godsdienstige minderheidsgroep is die [[Mennonisme|Mennoniete]] wat met [[Plautdietsch]] oor hul eie [[Nederduits]]e [[dialek]] beskik. Vandag is daar sowat 40&nbsp;000 Mennoniete in Paraguay.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-44090918 |title=Menonitas: la secta religiosa que está siendo desplazada en Paraguay por una misteriosa guerrilla |publisher=[[BBC]] |author=Daniel Pardo |date=25 Mei 2018 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> == Ekonomie == [[Lêer:Nuevo centro corporativo.jpg|duimnael|[[Asunción]] is die hoofstad en grootste stad van Paraguay]] [[Lêer:Banco GNB.png|duimnael|GNB Paraguay]] [[Lêer:Central vista externa en gris.jpg|duimnael|Waterkragsentrale Yacyretá]] [[Lêer:ItaipuAerea2AAL.jpg|duimnael|Waterkragsentrale [[Itaipudam]]]] Vleis en vleisprodukte is Paraguay se belangrikste uitvoerprodukte. Die veeteelt, en veral [[bees]]te ([[skaap]]- en [[vark]]boerdery is relatief onbelangrik), is die belangrikste vertakking van die [[landbou]]. Die veeteelt is baie uitgebrei en word net deur 'n beperkte aantal families beoefen. Van die 40 miljoen ha landbougrond word sowat 80% deur sowat 2&nbsp;000 families bewerk. Daar bly dus nie baie oor vir die meer as een miljoen ander Paraguane wat vir hul bestaan van die landbou afhanklik is nie. [[Mielie]]s en kassawe is die belangrikste voedselgewasse, terwyl [[katoen]], [[tabak]] en oliegewasse uitgevoer word. Vir die binnelandse mark word suikerriet, [[rys]], [[Grondboontjie|grondbone]] en [[patats]] verbou. [[Sitrus]]vrugte, ander vrugte en [[koffie]] word op klein skaal verbou. Die verbouing van [[yerbe maté]], die nasionale drank, is ook belangrik. Dit word ook mate, Paraguaanse tee, Brasiliëtee en Jesuïetetee genoem. Die [[Jesuïet]]e het eerste die yerbe maté as kultuurgewas gebruik. Dit word met die gedroogde blare van ''llex paraguariensis'', 'n plant wat ook in die Chaco wild groei, voorberei. Veral vanweë die grootgrondbesit is die toestand van die Paraguaanse boere baie benard, ondanks die bestaan van 'n paar organisasies wat tegniese raad en finansiële steun verleen en beskeie pogings aanwend om die landbou te hervorm. Die bosbou word ook toenemend belangrik. Die bosbouprodukte beloop 25% van die totale uitvoer. In die oostelike deel van Paraguay kom uitgestrekte hardehoutbosse voor. Tot betreklik onlangs was ’n aansienlike deel van die hout gebruik as brandstof vir elektriese kragsentrales en 'n klein hoeveelheid is in die vorm van vlotte oor die Río Paraná na Argentinië uitgevoer. Namate die kragvoorsiening verbeter, sal die bosbou waarskynlik 'n belangriker rol in die nasionale ekonomie speel. 'n Ander bosbouproduk is die quebracho-ekstrak, wat belangrik is vir die leerlooibedryf. Die meeste quebracho-bome groei in die oostelike deel van die Chaco, maar 'n gebrek aan vervoergeriewe belemmer die snelle ontwikkeling van die sektor. Die uitvoer van sitrusolie (Iemoenblaarolie, ’n ekstrak wat berei word uit die blare en takkies van wilde sitrusplante en in die kosmetieknywerheid gebruik word) is belangrik. === Mynbou en kragvoorsiening === Paraguay het nie 'n ryk mineralerykdom nie. Behalwe geringe [[mangaan]]- en [[koper]]ontginning is net die ontginning van die natuursteengroewe van belang. Klein hoeveelhede [[yster]]erts is wel ontdek, maar die ontginning daarvan sal waarskynlik nooit lonend wees nie. Die grootste nadeel vir die land se ekonomie is die gebrek aan fossiele brandstof. Tot onlangs is daar gemeen dat [[ruolie]]voorrade in die Chaco gevind sal word, maar die soektog het niks opgelewer nie. Daar is baie water in Paraguay en die land het 'n eie studam in die Río Acaray, 'n sytak van die Río Paraná. Een van die wêreld se grootste [[Hidroëlektrisiteit|hidroëlektriese]] sentrales is in samewerking met Brasilië by 'n studam in die Río Paraná gebou. In oorleg met Argentinië is 'n studam by die eiland Yaciretá (Yaciretá-projek) gebou. === Nywerheid en vervoer === [[Lêer:Rutas Nacionales del Paraguay.svg|duimnael|Kaart van nasionale paaie]] Die grootste deel van die Paraguaanse nywerheid is gebaseer op die verwerking van landbouprodukte (vleisinmaakfabrieke, suikerfabrieke, fabrieke waar [[quebracho]]-ekstrak en sitrusolie berei word, saagmeulens, leerlooierye, skoenfabrieke, ensovoorts) en produseer net vir die binnelandse mark. [[Tekstiel]]- en [[sement]]fabrieke en 'n [[olieraffinadery]] is ook onlangs opgerig. 'n Groot belemmering in die ontwikkeling van die nywerheid is die uiters gebrekkige verbindingsweë. Tot 1950 het die land net ’n 800&nbsp;km lange padnetwerk gehad. Met lenings van die [[Wêreldbank]] is duisende kilometers nuwe paaie aangelê, waarvan 'n groot deel egter van swak gehalte was. So is groot dele van die [[Transchaco-snelweg]] van Asunción na die noordweste tydens die reëntyd onbegaanbaar. Die belangrikste spoornetwerk is die van Asunción na [[Buenos Aires]]. Vanweë die onvoldoende pad- en spoornetwerk is Paraguay baie afhanklik van die sowat 3&nbsp;000&nbsp;km bevaarbare waterweë vir die vervoer van produkte. Die Río Paraguay is bevaarbaar tot by [[Concepción, Paraguay|Concepción]], wat naas die hoofstad die belangrikste hawe is. Die sentrale ligging van Paraguay binne die Suid-Amerikaanse kontinent het die land 'n belangrike sentrum vir internasionale lugvaart gemaak. Die lughawe van Asunción is toeganklik vir die grootste moderne vliegtuie en baie lugvaartmaatskappye doen daar aan. Naas 'n eie internasionale lugvaartmaatskappy het die land 'n paar maatskappye wat net binnelandse vlugte onderneem en oor vyf behoorlike lughawens beskik, waaronder een in [[Mariscal Estigarribia]] in Sentraal-Chaco. === Ekonomiese vooruitsigte === Paraguay het lank 'n positiewe handelsbalans gehad, maar dit is geruime tyd nie meer die geval nie. Die invoer van kapitaalgoedere, wat noodsaaklik is vir die ekonomiese opbou, het baie verswak. Verder moet die land baie brandstof invoer, asook verskillende nywerheidsprodukte en weeldeartikels. Die belangrikste handelsvennote is die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], Argentinië, [[Duitsland]], die [[Verenigde Koninkryk]] en Brasilië. Die Paraguaanse munteenheid is die guaraní (meervoud guaranís), genoem na die inheemse Guaraní. 1 guaraní bestaan uit 100 céntimos. Vanweë die aangaan van lenings, die negatiewe handelsbalans, groot militêre uitgawes en 'n belastingstelsel waardeur die rykes nie swaar betas word nie, het die land baie finansiële probleme. Ander negatiewe faktore vir die ekonomiese ontwikkeling is ernstige [[korrupsie]], smokkelhandel van allerlei artikels, die groot tekort aan geskoolde werkkragte (baie wyk uit na Argentinië) en 'n uiters swaar belaste dienssektor. Ondanks die vooruitgang op die gebied van kragvoorsiening, die instelling van 'n [[infrastruktuur]] en landhervorming is Paraguay steeds een van die armste lande in Suid-Amerika. === Handelsvennote === Paraguay se hoofuitvoervennote is [[Argentinië]] 33%, [[Brasilië]] 25%, [[Chili]] 10%, die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] 2% en [[Uruguay]] 2% (in 2023). Paraguay se hoofuitvoere is [[Sojaboon|sojabone]], [[beesvleis]], [[elektrisiteit]], [[mielie]] en sojaboonmeel. Met weinig natuurlike hulpbronne om ekonomiese ontwikkeling te onderhou steun Paraguay op ander lande vir meeste van sy grondstowwe; die land voer dus 'n verskeidenheid goedere in. Die land se hoofinvoervennote is die [[Volksrepubliek China]] 33%, Brasilië 24%, die Verenigde State 8%, Argentinië 7% en [[Duitsland]] 2% (ook in 2023). Paraguay se hoofinvoere is uitsaaitoerusting, geraffineerde petroleum, kunsmisstowwe, [[motor]]s en plaagdoders. Paraguay se algehele grootste handelsvennote is almal Mercosur-lidlande soos Argentinië, Brasilië en Chili.<ref name="CIA" /> === Ekonomiese kernsyfers === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Ekonomiese kernsyfers<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |title=GDP, current prices Billions of U.S. dollars |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=2025 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |title=GDP, current prices Purchasing power parity; billions of international dollars |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |datum=2025 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |title=GDP per capita, current prices. U.S. dollars per capita |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=2025 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |title=GDP per capita, current prices – Purchasing power parity; international dollars per capita |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |datum=2025 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> |- !Jaar !! 2010 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 !! 2023 !! 2024 |- |Bruto binnelandse produk (BBP, nominaal, in miljard VS$) || 59,8 || 78,9 || 83,0 || 88,6 || 90,9 || 92,2 || 94,5 || 103,0 || 110,5 || 120,3 || 128,5 |- |BBP per capita (nominaal, in VS$) || 10&nbsp;484 || 12&nbsp;904 || 13&nbsp;385 || 14&nbsp;076 || 14&nbsp;237 || 14&nbsp;245 || 14&nbsp;408 || 15&nbsp;488 || 16&nbsp;444 || 17&nbsp;689 || 18&nbsp;665 |- |Reële groei van die BBP in % || 11,1% || 3,0% || 4,3% || 4,8% || 3,2% || −0,4% || −0,8% || 4,0% || 0,2% || 5,0% || 4,3% |- |Inflasiekoers in % || 4,6% || 3,1% || 4,1% || 3,6% || 4,0% || 2,8% || 1,8% || 4,8% || 9,8% || 4,6% || 3,8% |- |Publieke skuldlas (in % van die BBP) || 13% || 19% || 19% || 20% || 22% || 26% || 37% || 38% || 41% || 41% || 45% |} == Kultuur == === Oorsprong === [[Lêer:Nanduti lace.jpg|duimnael|'n Tradisionele Paraguaanse ''ñandutí'': "Die blom in die spinnekop se web" uit Asunción]] [[Lêer:Chipa Paraguay.jpg|duimnael|Paraguaanse ''chipa'']] Paraguay se kulturele erfenis gaan terug na die uitgebreide huwelike tussen manlike Spaanse setlaars en inheemse Guaraní-vroue. Hul kultuur is daarnaas veral beïnvloed deur verskeie Europese lande, waaronder Spanje. Gevolglik is die Paraguaanse kultuur 'n samesmelting van twee kulture en tradisies: dié van die Europeërs en dié van die Indiane. Meer as 95% van die Paraguane is [[mestizo|mestizo's]], waarmee Paraguay een van die mees homogene Latyns-Amerikaanse lande is. 'n Kenmerk van die kulturele samesmelting is die groot vlak van tweetaligheid tot nou toe: meer as 80% van die Paraguane praat beide Spaans en die inheemse taal Guaraní. Die kulturele samesmelting word uitgedruk in kunste soos [[borduurwerk]] (''ao po'í'') en kantvervaardiging (''ñandutí''). === Kookkuns === Paraguay se kulinêre erfenis word ook diep beïnvloed deur die kulturele samesmelting. Verskeie gewilde geregte bevat [[broodwortel]], 'n plaaslike stapelgewas, en ook ander inheemse bestanddele. 'n Gewilde gereg is ''sopa paraguaya'', soortgelyk aan 'n [[mieliebrood]]. 'n Ander noemenswaardige gereg is ''chipa'', 'n [[bagel]]agtige brood gemaak van [[mielie]]meel, maniok en [[kaas]]. Baie ander geregte bevat verskeie soorte kase, [[ui]]e, [[soetrissie]]s, [[maaskaas]], mieliemeel, [[melk]], [[spesery]]e, [[botter]], [[Eier (voedsel)|eiers]] en vars mieliepitte. === Literatuur === Die grootste deel van die Paraguaanse literatuur word in Spaans geskryf en 'n klein deel in Guaraní. [[Augusto Roa Bastos]] (1917–2005) word as die belangrikste Paraguaanse romanskrywer beskou en ná [[Gabriel García Márquez]] en [[Mario Vargas Llosa]] ook as een van die mees befaamde skrywers van Suid-Amerika. Weens die diktatuur in Paraguay het Roa Bastos egter vir 'n lang tyd in ballingskap na Argentinië en daarna na Frankryk gegaan. Sy ''Yo, el Supremo'' ("Ek, die Almagtige", 1974) is een van die belangrikste Latyns-Amerikaanse romans en handel oor die diktatuur van José Gaspar Rodríguez de Francia van 1814 tot 1840. [[Josefina Pla]] (1903–1999) is op die [[Kanariese Eilande]] gebore en het bekendheid verwerf as 'n liriese digter, storieverteller en dramaturg. === Musiek === Die Paraguaanse musiek, wat bestaan uit swaaiende polkas, springerige ''galopas'' en trae ''guaranias'', word op die inheemse [[harp]] gespeel. In [[klassieke musiek]] is die [[kitaar]]virtuoos [[Agustín Barrios]] (1885-1944) noemenswaardig, wat in San Juan Bautista gebore is en in beide Suid-Amerika en Europa sukses behaal het as 'n [[Virtuositeit|virtuoos]], [[onderwyser]] en [[komponis]]. In Paraguay is ook volksmusiek lewendig, waaronder veral polka. 'n Klassieke volksmusiekinstrument is die harp. Uit hierdie volksmusiek het José Asunción Flores die ''Guarania'' ontwikkel. Soos in baie ander Latyns-Amerikaanse lande is die ''Cumbia'' (in Paraguay ''Cachaca'' genoem) die belangrikste weergawe van vermaakmusiek. == Sport == [[Lêer:Asunción - Edificio CSF.JPG|duimnael|Hoofkantoor van [[CONMEBOL]] in Luque]] [[Sport]] is 'n belangrike deel van Paraguay se nasionale kultuur. [[Sokker]] is die gewildste sportsoort en 'n voorloper van moderne sokker is reeds in die voor-Colombiaanse tydperk deur die Guaraní beoefen. Sedert 1639 is die balsport met 'n bal gemaak van harde rubber by hulle skriftelik gedokumenteer.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/mundo/noticias/2014/08/140827_deportes_futbol_guarani_vs |title=¿Quién inventó el fútbol: los ingleses o los guaraníes? |publisher=[[BBC]] |author=Veronica Smink |date=29 Augustus 2014 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=https://cultura.gov.py/2014/06/el-juego-de-la-pelota-con-los-pies-de-los-guaranies-que-se-transformo-en-deporte-universal/ |title=El juego de la pelota con los pies de los Guaraníes que se transformó en deporte universal |publisher=Secretaría Nacional de Cultura del Paraguay |date=22 Junie 2014 |accessdate=17 Desember 2025 |archive-date=12 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112123716/https://cultura.gov.py/2014/06/el-juego-de-la-pelota-con-los-pies-de-los-guaranies-que-se-transformo-en-deporte-universal/ |url-status=dead }}</ref> Die [[Paraguaanse nasionale sokkerspan]] het in onlangse jare beter gevaar en vir altesaam nege [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer, waar hulle tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] met die kwarteindrondte hul tot dusver beste prestasie behaal het. Tydens die [[Copa América]], die Suid-Amerikaanse Sokkerkampioenskap, het Paraguay tot dusver twee titels ingepalm (in 1953, 1979) en die 1999-toernooi gehuisves. Paraguay sal saam met [[Argentinië]], [[Marokko]], [[Portugal]], [[Spanje]] en [[Uruguay]] die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cqx80eqqyero |title=How will the 2030 World Cup work? |publisher=[[BBC]] |author=Emma Middleton |date=11 Desember 2024 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> [[Basketbal]] is ook baie gewild, gevolg deur [[vlugbal]], [[handbal]], [[futsal]], [[swem]] en [[tennis]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Alison Behnke |title=Paraguay in Pictures |series=Visual Geography Series (VGS) |year=2010 |pages=[https://archive.org/details/paraguayinpictur0000behn/page/56 56, 57] |isbn=978-1-57505-962-4 |url=https://archive.org/details/paraguayinpictur0000behn/page/56}}</ref> Daarbenewens word sportsoorte en tydverdrywe soos [[rugby]], [[skaak]], [[motorsport]], [[gholf]] en [[roei]] beoefen. Beide die [[CONMEBOL|Suid-Amerikaanse Sokkerkonfederasie]] en [[Suid-Amerika Rugby]] is in die metropolitaanse gebied Asunción gesetel. Rugby is een van die snels groeiende sportsoorte in Paraguay en is ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] deur immigrante na Paraguay gebring. Die [[Paraguaanse nasionale rugbyspan]], bekend as ''Los Yacarés'' – “die [[kaaiman]]ne” – kon tot dusver nog nie vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie, maar hulle is tans Suid-Amerika se vyfde sterkste span ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]], [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] en [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=17 Desember 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Paraguay|title=Paraguay|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Desember 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/paraguay|title=Paraguay|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=17 Desember 2025}} * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-63-X}}, volume 22, bl. 103 ; Geskiedenis ---- * {{es}} {{cite journal |author=Nidia R. Areces |title=La independencia y los tiempos que siguieron, Paraguay 1810–1850 |editor=Ivana Frasquet, Andrea Slemian |work=De las independencias a los estados republicanos (1810–1850). 200 años de historia |publisher=Vervuert |location=Frankfurt am Main |year=2009 |isbn=978-3-86527-526-4 |pages=39–59}} * {{en}} {{cite book |author=R. Andrew Nickson |title=Historical Dictionary of Paraguay |publisher=The Scarecrow Press |location=Metuchen/Londen |year=1993 |isbn=0-8108-2643-7}} * {{en}} {{cite book |author=Jan M. G. Kleinpenning |title=Paraguay 1515–1870: A thematic geography of its development |publisher=Iberoamericana |location=Madrid |year=2003 |isbn=3-89354-592-1}} * {{de}} {{cite journal |author=Max Zeuske |title=Paraguay |editor=Walter Markov |work=Weltgeschichte – Die Länder der Erde von A bis Z |publisher=VEB Bibliographisches Institut |location=Leipzig |year=1967 |pages=552v}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage|Paraguay}} * {{es}} [https://www.paraguay.gov.py/ ''Amptelike webportaal van die Paraguaanse regering''] * {{es}} [https://www.presidencia.gov.py/ ''Amptelike webportaal van die Paraguaanse presidentskap''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Paraguay}} | Noord = {{vlagland|Bolivië}} | Noordoos = {{vlagland|Brasilië}} | Oos = {{vlagland|Brasilië}} • {{vlagland|Argentinië}} | Suidoos = {{vlagland|Argentinië}} | Suid = {{vlagland|Argentinië}} | Suidwes = {{vlagland|Argentinië}} | Wes = {{vlagland|Bolivië}} • {{vlagland|Argentinië}} | Noordwes = {{vlagland|Bolivië}} }} {{Lande van Suid-Amerika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Paraguay| ]] [[Kategorie:Voormalige Spaanse kolonies]] oj7plpj6lvxt48ozcmhsn5yagetr5na Ilmenau 0 17423 2888394 2825199 2026-03-28T17:42:33Z Ziv 115288 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Ilmenau.svg]] → [[File:DEU Ilmenau COA.svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] · Harmonisation of a fileset 2888394 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Ilmenau'''<br /> [[Lêer:Technikum Ilmenau-2.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Ilmenau in IK.svg|170px|center]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:DEU Ilmenau COA.svg|senter|78x78px]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of None.svg|70px|center]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Germany.svg|20px]] [[Duitsland]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Deelstaat''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Thuringia.svg|20px]] [[Thüringen]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|50|41|N|10|55|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting (eerste verwysing)''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1273 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stadstatus''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1341 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlak:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 62,6 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 500 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (31 Desember 2011) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 26&nbsp;005 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 415/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Gerd-Michael Seeber (CDU) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.ilmenau.de ''www.ilmenau.de''] |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Ilmenau''' is 'n Duitse stad geleë in die deelstaat [[Thüringen]], 40 kilometer suidwes van [[Erfurt]]. == Eksterne skakels == * [http://www.ilmenau.de Amptelike webwerf van die stad Ilmenau] {{CommonsKategorie}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Thüringen]] r4t0zc0fuxxb51691loj7knowujnys7 Rome 0 23357 2888384 2725650 2026-03-28T16:12:43Z ~2026-19296-58 205431 Plaas die naam van die stad saam met die taal van die land waar Rome geleë is 2888384 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Rome'''</span><br /><small>''Roma Capitale''</small><br /> [[Lêer:Rome Montage 2017.png|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Italyrome.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Insigne Romanum coronatum.svg|75px]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Rome.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Italië}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Administratiewe gewes''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Lazio.svg|23px]] [[Latium]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Rome (provinsie)|Rome]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|41|53|N|12|29|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gestig op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[21 April]] [[753 v.C.]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;285 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 21 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (31 Desember 2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;860&nbsp;009 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;236/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (MEST) |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Roberto Gualtieri (PD) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.comune.roma.it ''comune.roma.it''] |} '''Roma''' ([[Latyn]] en [[Italiaans]]: ''Roma'', [ˈroːma], {{Audio|It-Roma.ogg|luister}}) is die [[hoofstad]] van [[Italië]] en die Italiaanse streek [[Latium]] (Italiaans: ''Lazio''). Rome is in westelike Sentraal-Italië aan die [[Tiber]]rivier en naby die [[Tirreense See]] geleë. Met 'n oppervlakte van 1&nbsp;285&nbsp;km² en 'n bevolking van sowat drie miljoen binne die stadsgrense en vier miljoen in die agglomerasie is Roma die grootste stedelike nedersetting in Italië. Die [[enklawe]] van die [[Vatikaanstad]] is in die noordweste van die stadsgebied geleë. [[Lêer:Forum Romanum April 2007.jpg|duimnael|links|Die [[Forum Romanum]], middelpunt van antieke Rome]] [[Lêer:Via dei Fori Imperiali, Rome.jpg|duimnael|links|Via dei Fori Imperiali, 'n straat langs die Forum Romanum en die Keiserlike Forums, word op [[Nuwejaarsdag]] 'n voetgangerlaan]] [[Lêer:Palazzo Farnese Fassade.jpg|duimnael|links|Boukuns van die Hoë Renaissance: Die Palazzo Farnese, oorspronklik tussen 1514 en 1589 opgerig vir die adellike Farnese-familie, word as een van die mees volmaakte voorbeelde van wêreldlike Renaissance-argitektuur beskou. Dit huisves tans die Franse ambassade]] [[Lêer:20161116 Eur - Palazzo civiltà italiana.jpg|duimnael|links|Die Palazzo della Civiltà Italiana (ook bekend as Colosseo Quadrato) in die [[Esposizione Universale di Roma|Quartiere XXXII – Europa]] is oorspronklik volgens die beginsels van 'n destydse stroming binne die Italiaanse argitektuur, die ''razionalismo italiano'', ontwerp en gebou vir die beplande [[Wêreldtentoonstelling]] van 1942. Sedert 2015 dien dit as nuwe hoofkwartier van die mode-etiket Fendi te Rome. Die openingsplegtigheid is deur FENDI5, die vyf legendariese Fendi-susters, en modetsaar [[Karl Lagerfeld]] bygewoon<ref>{{de}} [https://www.gosee.de/news/fashion/fendi-einweihung-des-neuen-headquarters-im-palazzo-della-civilta-mit-glamouroesen-dinner-ueber-den-daechern-von-rom-in-anwesenheit-der-fendi5-und-karl-lagerfeld-30768/cat ''Gosee Fashion News: Fendi – Einweihung des neuen Headquarters im Plazzo della Civiltà. Besoek op 19 April 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190419223133/https://www.gosee.de/news/fashion/fendi-einweihung-des-neuen-headquarters-im-palazzo-della-civilta-mit-glamouroesen-dinner-ueber-den-daechern-von-rom-in-anwesenheit-der-fendi5-und-karl-lagerfeld-30768/cat |date=19 April 2019 }}</ref><ref>{{en}} [https://www.fendi.com/de-en/fendi-roma/fendi-is-rome/palazzo-della-civilta-italiana ''Fendi's New Headquarters – Palazzo della Civiltà Italiana. Besoek op 19 April 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190419223138/https://www.fendi.com/de-en/fendi-roma/fendi-is-rome/palazzo-della-civilta-italiana |date=19 April 2019 }}</ref>]] Roma se huidige stadsbeeld is oor 'n tydperk van sowat 3&nbsp;000 jaar gevorm, met antieke Romeinse [[ruïne]]s soos die [[Colosseum]] en [[Forum Romanum]], asook enkele geboue wat bewaar gebly het soos die [[Panteon in Rome|Panteon]], as stomme getuies van die stad se goue tydperk as ''caput mundi'', die hoofstad van die wêreld, en administratiewe sentrum van die magtigste ryk wat ooit in Europa ontstaan het. 'n Ryk argitektoniese erfenis is aan Roma se latere funksie as setel van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] te danke. Antieke en sakrale boukuns word aangevul deur 'n groot verskeidenheid wêreldlike geboue uit latere styltydperke soos [[Renaissance]] en barok, waaronder kunsvolle piazza's (openbare pleine) en fonteine. Die historiese sentrum (''centro storico'') is in 1980 deur [[Unesco]] as [[wêrelderfenisgebied]] gelys. Die Romeinse digter [[Albius Tibullus|Albius Tibullius]] (55 v.C. − 18/19 v.C.) het in die [[1ste eeu v.C.|1ste eeu v.C]]. vir die eerste keer na Roma as die "Ewige stad" verwys. Hierdie beskrywing word vanweë die stad se lang geskiedenis en sy belangrikheid as hoofstad van 'n wêreldryk en latere middelpunt van die [[Christendom]] steeds as by- en erenaam vir Rome gebruik. Roma het in sy lang geskiedenis as hoostad van die Romeinse Koninkryk, die Romeinse Republiek en die Romeinse Keiserryk gedien. Sedert die 1ste eeu n.C. was die stad die setel van die pous en tussen die 8ste en 10de eeu die administratiewe sentrum van die Pouslike State. In 1871 het dit die hoofstad van die nuut verenigde Italiaanse eenheidstaat en in 1936 die administratiewe setel van [[Benito Mussolini]] se kortstondige Italiaanse Ryk geword. Roma het sodoende steeds die funksie van 'n godsdienstige en politieke spilpunt vervul. Dit huisves vandag die groot gesentraliseerde Italiaanse staatsadministrasie – en 'n rekordgetal ambassades danksy die Vatikaanstad se status as selfstandige politieke entiteit. Vir die grootste deel van sy geskiedenis het Roma sy groot bevolking aan sy status as politieke hoofstad te danke gehad. Met 'n bevolking, wat deur historici en argeoloë vanaf die einde van die Romeinse Republiek tot in die Hoë Keisertyd, op meer as 'n miljoen beraam word (enkele historici en argeoloë het 'n bevolkingsgetal van 1,6 miljoen bereken),<ref>{{de}} Claude Lepelley: ''Rom und das Kaiserreich. 44 v.Chr.−200 n.Chr. - Die Regionen des Reiches''. Hamburg: Nikol 2006, bl. 32−33</ref> was dit een van die grootste voorindustriële stedelike nedersettings op aarde – 'n status wat ondenkbaar sou gewees het sonder die oorvloed graan- en ander landbouinvoere asook die rykdomme wat die stad uit ander ryksdele binnegestroom het. As mens in gedagte hou dat die antieke Romeinse stadsgebied net 'n gedeelte van die oppervlakte van [[Parys]] binne sy historiese stadsgrense beslaan het en sowat die helfte daarvan deur openbare geboue en ander nie-bewoonde strukture of ruimtes ingeneem is, was antieke Rome 'n stad met 'n buitengewoon hoë bevolkingsdigtheid. Met keiser [[Konstantyn die Grote]] se uitbou van [[Konstantinopel]] as nuwe keiserlike setel en Rykshoofstad vanaf 330 n.C., asook die krisis en ontbinding van die Ryk in die [[5de eeu]] was vir Rome 'n politieke en ekonomiese afskaling verbonde wat sy bevolking gaandeweg van 'n geskatte 1,6 miljoen tot 50&nbsp;000 laat daal het.<ref>{{en}} [https://romabyrachel.weebly.com/capitol-status.html Rachel Comte: ''The Evolution of Rome – Force of change: Capital Status (as part of a Study of City Structures Masters in Urban Planning, University of Cincinnati'')]</ref> Die laaste groot bouprojekte is in die 4de eeu voltooi. In sy laat fase is herstelwerk en onderhoud van bestaande infrastruktuur gestaak of tot 'n minimum beperk. Nogtans het Roma geen spookstad geword soos ander antieke Romeinse nedersettings nie. Danksy die primaat van die biskop het Rome as setel van die Rooms-Katolieke Kerk gedurende die [[Middeleeue]] 'n nuwe geestelike en politieke status bereik. So was dit 'n belangrike bestemming vir pelgrims. Vanaf die [[Renaissance|Renaissance-tydperk]] het die Kerk met 'n ambisieuse bouprogram begin wat sy hoogtepunt in die tyd van die Teenreformasie bereik het. Die [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]], wat aanspraak daarop gemaak het om die alleen-saligmakende instelling te wees, het moeite gedoen om dié status met argitektoniese glans en glorie te bevestig. Roma word tans weer onder die wêreld se globale stede gereken en is danksy sy kunsskatte die mees besoekte stad in Italië asook die derde gewildste stedelike toeristebestemming in die [[Europese Unie]]. Naas die Italiaanse regering en parlement, die regerings van die administratiewe streek Lazio en die Metropolitane Stad ''Roma Capitale'' asook 'n groot verskeidenheid nasionale instellings, het 'n aantal spesiale agentskappe van die Verenigde Nasies hul setel in Roma, soos die FAO (Voedsel- en Landbou-organisasie), die WFP (Wêreldvoedselprogram) en die IFAD (Internasionale Fonds vir Landbou-ontwikkeling). Belangrike internasionale ondernemings het hulle hoofkwartiere in die Italiaanse hoofstad, waaronder Eni, Enel, TIM en Leonardo S.p.A. asook banke soos Unicredit en BNL. Rome se [[mode]]-, ontwerp- en rolprentbedrywe is internasionale rolspelers van formaat. In Rome se Cinecittà-filmateljees is 'n verskeidenheid rolprente vervaardig wat met [[Oscar]]s bekroon is. == Geografie == [[Lêer:Oasi urbana del Tevere 1.jpg|duimnael|links|Die ''Oasi Urbana del Tevere'' is 'n rustige groen stedelike oase van sowat 50 hektaar langs die Tiber-rivierloop, geleë tussen die brûe Ponte Risorgimento en Ponte Matteotti in die noordelike stadsdeel Flaminio<ref>{{it}} [http://www.parchilazio.it/news-4321-naturaquotidiana_l_oasi_urbana_del_tevere ''ParchiLazio.it: L'Oasi Urbana del Tevere'']</ref>]] Roma is in die Sentraal-Italiaanse administratiewe streek Lazio (Latium) geleë waar dit provinsiale status het as Metropolitaanse stad. Volgens sy oppervlakte en bevolking is Roma by verre die grootste stad in die land. Die uitbreiding van die stadsgebied na die onmiddellike omgewing, die ''Campagna Romana'' of kort ''Campagna'', het uitgestrekte voorstedelike sones laat ontstaan sodat die historiese middestad nog slegs sowat vier persent van die totale oppervlakte beslaan – alhoewel Rome gedurende 90 persent van sy geskiedenis slegs uit hierdie historiese kernstad bestaan het. [[Lêer:Spiaggia di Capocotta Roma.jpg|duimnael|As administratiewe eenheid strek die Metropolitane Stad Roma tot die Tirreense Seekus: ''Spiaggia di Capocotta'' (Capocotta-strand) in die natuurbewaringsgebied ''Riserva Naturale Litorale Romano'' naby Ostia]] Roma se geskiedenis en ekonomie is deur drie waterliggame bepaal – die Tiberrivier, wat in suidelike rigting met kronkels deur die stadsgebied vloei; die Aniene-rivier, wat in die noordelike stadsdeel Parioli in die Tiber uitmond; en die Tirreense See. Terwyl Ostia in die antieke tydperk as Roma se in- en uitvoerhawe gedien het, is die middestad net sowat 20&nbsp;km van die kus af geleë. Die golwende heuwels in Roma se onmiddellike omgewing bereik hoogtes van iets meer as 100 meter, terwyl die stadsgebied 'n gemiddelde hoogte van 37&nbsp;m bo seevlak het. Roma en sy omgewing word deur hoër bergreekse omsluit wat iets verder af geleë is – die Abruzze in die ooste, die Sabynse Berge in die noordooste en die Albaanse Heuwels (soms ook Albaanse Berge genoem) in die suidooste. Die Metropolitaanse stad Rome grens in die noorde aan die provinsies Viterbo en Rieti, in die ooste aan L’Aquila (in die administratiewe streek Abruzze) en in die suide aan die provinsies Frosinone en Latina. === ''Agro Romano'' === [[Lêer:'Campagna di Roma, the Alexandrine Aqueducts' by Edward Lear, 1860.jpg|duimnael|''Campagna di Roma: The Alexandrine Aqueducts'' deur Edward Lear (1812−1888)<br /><small>Olie op doek, 1860</small>]] Die term ''Agro Romano'' (Latyn: ''Ager Romanus'') het in die loop van tyd verskillende betekenisse gekry en meestal verwys na die onmiddellike omgewing van Rome, veral die Tiber-riviervlakte. Deesdae noem inheemses die buitewyke van Roma, wat dikwels nog 'n sterk landelike karakter het, ''Agro Romano''. Ook die aangrensende munisipaliteite Ardea, Fiumicino en Pomezia word hierby ingesluit. Ondanks die vinnige verstedelikingsproses sedert die laat 19de eeu het uitgestrekte landbougebiede binne die kringpad ''Autostrada A90'' bewaar gebly. Met 'n totale oppervlakte van 517&nbsp;km² of sowat veertig persent van die stadsgebied maak hulle van Roma die grootste landboumunisipaliteit in Europa.<ref>{{en}} [https://romabyrachel.weebly.com/agro-romano.html ''The Evolution of Rome: Agro Romano. Besoek op 12 September 2019'']</ref> === ''Campagna Romana'' === 'n Ander geografiese term, ''Campagna Romana'' of kort ''Campagna'' (wat nie met ''Campania'' of [[Kampanië]] verwar moet word nie), verwys na die heuwelagtige gebied rondom Rome, geleë tussen die Tirreense See en die Appenyne. Dikwels word die term gebruik vir 'n gebied tussen Rome, die Albaanse Heuwels en die Sabynse Berge waar in die antieke tydperk die Romeinse grootpad Via Appia ontstaan het. Omdat die Romeinse owerheid begrafnisse binne die stadsgebied om higiëniese redes verbied het, het begraafplase met grafmonumente langs hierdie grootpad ontstaan. 'n Tweede argitektoniese erfenis uit die antieke tydperk is die ruïnes van akwedukte. Landskapskilders voel al eeue lank aangetrokke tot hierdie landskap. == Stigting en vroeë geskiedenis == {{Antieke Rome}} [[Lêer:Lupa Capitolina, Rome.jpg|duimnael|links|Volgens 'n bekende legende is [[Stigting van Rome|Roma gestig]] in 753 v.C. deur [[Romulus en Remus]], wat deur 'n [[wolf|wolvin]] grootgemaak is.]] Volgens 'n bekende legende is Roma op [[21 April]] [[753 v.C.]] deur [[Romulus]] gestig. Romulus het sy tweelingbroer, [[Remus]], vermoor. [[Romulus en Remus]] is, volgens die legende, deur 'n [[wolf|wolvin]] grootgemaak, en Romulus het ook later die eerste [[koning]] van Roma geword. Roma is aanvanklik op die [[Sonheuwel]] gebou. Die Sonheuwel is later na ''Palatyn'' hernoem. Die stad het gegroei en uitgebrei en is nou op altesame sewe heuwels gebou: [[Palatyn]], [[Aventyn]], [[Kapitolyn]], [[Quirinaal]], [[Viminaal]], [[Eskwilyn]] en [[Caelius]]. Rome was aanvanklik die middelpunt van die [[Romeinse Koninkryk]], later van die [[Romeinse Republiek]], en toe van die [[Romeinse Ryk]]. == Stadsbeeld == === Begraafplase, katakombes en nekropolisse === [[Lêer:20160425 030 Roma - Foro Romano - Santa Maria Antiqua (26660509981).jpg|duimnael|Sarkofaag in die 5de eeuse kerk Santa Maria Antiqua, Forum Romanum]] 21ste eeuse Roma is 'n stad waar die getal oorledenes dié van sy lewende inwoners by verre oortref. Die laaste rusplekke van gestorwenes word orals in die stad aangetref – as romantiese groen begraafplase, onder die vloere van Christelike basilieke, langs die mure van kerkgeboue, in die eindelose galerye van ondergrondse katakombes of, buite die antieke stadsgrense, in antieke nekropolisse en langs Romeinse paaie waar hulle grafmonumente deur reisigers waargeneem kon word. Antieke Romeine het net 'n vae idee gehad oor dít wat hulle moontlik ná hul aardse lewe sou verwag. Die verlange na ''memoria'', om deur die lewendes onthou te word, was die dryfkrag agter die oprigting van indrukwekkende grafmonumente langs hoofpaaie. Wat die vroegste Romeine betref, inwoners uit die Bronstydperk wat hulle omstreeks 1000 v.C., eeue voor die beweerde tydperk van Romus en Remulus, op Rome se heuwels gevestig het, is begrafnistradisies die enigste spoor wat hulle gelaat het om deur argeoloë en historici gerekonstrueer te word. Urne vir die as van afgestorwenes uit hierdie gemeenskappe, wat [[Verassing|gekremeer]] is, is onder die latere Forum Romanum begrawe – verseël in erdekruike. Sommige van hierdie urns is ontwerp soos die eenvoudige hutte of hartbeeshuisies wat deur die eerste Romeine bewoon is. Klein figuurtjies, wat die oorledenes uitbeeld, is as grafgifte daarin gevind, net soos miniatuurpotte met klein hoeveelhede kos. Met die oorgang na die Ystertydperk, omstreeks 900 v.C., het begrafnistradisies begin verander en kom steeds meer teraardebestellings voor – moontlik omdat die bevolking merkbaar gegroei het en brandhout vir verassings al hoe meer skaars geword het. Krygers was die laaste groep oorledenes wat nog gekremeer en saam met klein modelle van hul wapens begrawe is. == Administrasie == === Dienslewering === Besuinigings, wat jare lank op munisipale owerheidsuitgawes toegepas is, het in die vroeë 21ste eeu daartoe gelei dat groot Italiaanse metropole soos Rome, Napels en Turyn begin sukkel het om nodige munisipale dienste te lewer. In Roma word padverkeer deur sowat 10&nbsp;000 slaggate belemmer, terwyl nuusberigte oor die ontploffing van tientalle munisipale busse sedert 2016 (meestal as gevolg van kortsluitings) en die ineenstorting van 'n roltrap in die Repubblica-moltreinstasie op 23 Oktober 2018, waardeur tientalle mense beseer is, internasionale aandag getrek het. Net soos in Napels bly vullisverwydering 'n uitdaging nadat 'n belangrike stedelike stortterrein in 2013 gesluit is.<ref>{{en}} [https://www.theguardian.com/cities/2018/nov/10/exploding-buses-collapsing-escalators-whats-the-matter-with-romes-transit ''The Guardian, 10 November 2018: Exploding buses, collapsing escalators – what's the matter with Rome's transit? Besoek op 28 April 2019'']</ref><ref>{{en}} [https://www.theguardian.com/cities/2019/apr/10/filling-a-gap-the-clandestine-gang-fixing-rome-illegally ''The Guardian, 10 April 2019: Filling a gap: the clandestine gang fixing Rome illegally. Besoek op 28 April 2019'']</ref> == Onderwys en navorsing == ; Italiaansmedium-universiteite [[Lêer:Sant'Ivo alla Sapienza -Rome.jpg|duimnael|Die kerk Sant'Ivo alla Sapienza op die kampus van La Sapienza]] [[Lêer:British School at Rome by Edwin Luytens.jpg|duimnael|''The British School at Rome'']] Rome is 'n opvoedkundige sentrum in Italië met vier openbare en een privaat universiteit, naas meerdere Rooms-Katolieke instellings wat deur die Heilige Stoel en geestelike ordes bedryf word. Die [[Universiteit van Rome|Universiteit van Roma]] (''Sapienza Università di Roma''), gestig in 1303, is die grootste universiteit in Italië en Europa asook een van die grootste tersiêre instellings ter wêreld, met sowat 112&nbsp;000 studente, 4&nbsp;000 dosente en 4&nbsp;000 ander personeellede, elf fakulteite, 59 departemente, twee akademiese hospitale, 54 biblioteke, 18 musea en een aanlyn-universiteit.<ref>{{en}} [https://www.uniroma1.it/sites/default/files/field_file_allegati/retro_2018_mod5bis_ridotta-abbondanze.pdf ''Facts and Figures – Sapienza at a Glance'']</ref> La Sapienza, wat in 2018 ook 34 BA- en Meestersgraad-programme in Engels aangebied het, is 'n wêreldleier in klassieke studies.<ref>{{en}} [https://www.uniroma1.it/en/ ''www.uniroma1.it: World Leader in Classical Studies. Besoek op 22 April 2019'']</ref> Die twee ander openbare universiteite is Vergata en Roma Tre. Die ''Università degli Studi di Roma Tor Vergata'' is in 1982 in die suidooste van Roma gestig. Hier is meer as 38&nbsp;000 studente ingeskryf, terwyl die universiteit meer as 1&nbsp;800 mederwerkers in diens het. Die ''Università degli Studi Roma Tre'' het sy hoofkampus in die stadsdeel Ostiense waar dit in 1992 as derde openbare hoëronderwys-instelling in Roma gevestig is. Met meer as 35&nbsp;000 studente, 1&nbsp;300 akademiese en profesionele personeellede, agt skole en elf departemente is dit die derde grootste universiteit in die hoofstad volgens die getal ingeskrewe studente. Die openbare ''Università degli Studi di Roma “Foro Italico” - Università di Roma IV'' het sy kampus in die sportkompleks Foro Italico in die noorde van Rome en fokus uitsluitlik op sportwetenskappe. Roma IV is die enigste instelling van sy soort in Italië met meer as 2&nbsp;000 studente. ; Engelsmedium-universiteite Die Amerikaanse Universiteit (''American University of Rome, AUR''), 'n privaat instelling, is in die stadsdeel Trastevere geleë en vier in 2019 sy 50ste jubileum. Met sowat 600 studente uit 'n vyftigtal lande is dit een van die kleiner hoëronderwys-instellings in Rome, net soos sy suster-universiteit ''[[John Cabot University]] (JCU)'' met tans sowat 700 studente. JCU is in 1972 as onafhanklike Amerikaanse Engelsmedium-universiteit met drie kampusse langs die Tiberrivier in die historiese middestad gevestig.<ref>{{en}} [https://www.johncabot.edu/about-jcu/default.aspx ''John Cabot University: About JCU. Besoek op 22 April 2019'']</ref> ; British School at Rome Die ''British School at Rome (BSR)'' is 'n Britse [[interdissiplinêre]] navorsingsinstelling wat op argeologie, literatuur- en musiekwetenskap, Romeinse en Italiaanse geskiedenis, die Skone Kunste en argitektuur fokus. Dit word befonds deur die ''British Academy''. Die BSR is in 1901 gestig en tans een van talle internasionale navorsingsinstellings in die Italiaanse hoofstad wat navorsing doen oor die antieke tydperk en klassieke argeologie. Sy huidige hoofkwartier by die Valle Giulia in die Parioli-buurt is deur die befaamde Britse argitek [[Edwin Lutyens]] ontwerp. Die gebou het sy oorsprong in die Britse pawiljoen wat ter geleentheid van die internasionale kunsuitstalling ''Esposizione internazionale d'arte'' in 1911 ontstaan het. == Vervoer == === Padnetwerk === [[Lêer:ZTL Rome 04 2016 6064.JPG|duimnael|Net soos in ander groot Europese metropole soos [[Londen]] (waar die Middeleeuse straatrooster in die middestad bewaar gebly het) is die beperking van toegang tot die middestad vir privaat motorvervoer een van die oplossings vir Roma se verkeersprobleme. Toegang tot die sentrale sone met beperkings vir privaat motors (''Zona a traffico limitato'', kort ZTL) op werkdae tussen 6 uur soggens en 6 ses uur saans word elektronies beheer]] Net in soos ander groot metropole bestaan Roma se padnetwerk uit 'n kringpad, die [[Autostrada A90]], en sekondêre paaie wat straalvormig aangelê is. Die grootste struikelblokke vir motorvervoer is die gebrek aan enige snelpad na die middestad en die historiese netwerk van nou straatjies in die middestad wat eeue gelede ontstaan het en glad nie geskik is vir Roma se huidige druk verkeer nie. Om sake verder te bemoeilik, is daar in Rome vier spitsure omrede baie Romeine verkies om tydens hul middagpouse tuis toe te ry. Sodoende is [[verkeersopeenhoping]]s aan die orde van die dag. Die gepaardgaande lugbesoedeling hou nie net ernstige gesondheidsgevare vir die inwoners in nie, maar berokken ook groot skade aan historiese geboue. So is stadsbeplanning, vervoerbeleid en die bewaring van die stad se historiese boukuns onlosmaaklik aan mekaar verbonde. === Openbare vervoer === [[Lêer:Leonardo express 01.jpg|duimnael|links|Die Leonardo-eksprestreindiens, wat in Italië se nasionale kleure geverf is, verbind Roma se Termini-hooftreinstasie (''Stazione Termini'') met die lughawe Fiumicino-Leonardo da Vinci]] 'n Bevolking van nagenoeg drie miljoen, van wie baie in die grootskaalse woonstelkomplekse van Roma se uitgestrekte voorstede gehuisves word, plaas saam met sowat twee miljoen pendelaars en miljoene toeriste ontsettende druk op 'n openbare vervoerstelsel wat glad nie by hierdie hoë passasiersgetalle aangepas is nie. So word die miljoenestad deur slegs drie moltreinlyne van die ''[[Metropolitana di Roma]]'' bedien sodat openbare vervoer in Roma sterk op busvervoer steun. Die moltreinlyne A (oranje) en B (blou) kruis mekaar by die ''Stazione Termini'', die spilpunt van Rome se openbare vervoerstelsel. Die uitbreiding van die derde metrolyn C, wat die noordweste van Rome met die suidooste sal verbind, word deur 'n boukoste-ontploffing en die noodsaaklikheid om historiese geboue en strukture soos die Colosseum, wat regstreeks oor die geprojekteerde moltreintonnel geleë is en deur ondergrondse horisontale boorwerk bedreig word, te stabiliseer. In 'n stad soos Roma met 'n lang geskiedenis geniet daarnaas argeologiese opgrawings voorkeur voordat boubedrywighede kan begin. === Lugvervoer === [[Lêer:Rom Fiumicino 2011-by-RaBoe-01.jpg|duimnael|Lugaansig van die internasionale [[Lughawe Leonardo da Vinci–Fiumicino]] met sy vier terminale. Die lughawe is naby die Tirreense Seekus geleë.]] Die Italiaanse hoofstadgebied word deur twee internasionale lughawens bedien, [[Lughawe Leonardo da Vinci–Fiumicino|Roma-Fiumicino]] en Ciampino wat albei deur die onderneming ''Aeroporti di Roma SpA (ADR)'' bestuur word. In 2018 het albei lughawens 49 miljoen passasiers gehanteer (waarvan 43 miljoen op Fiumicino).<ref>{{en}} ''www.adr.it ADR Press releases, 9 Januarie 2018''. Besoek op 22 April 2019</ref> Een van ses nuwe bestemmings in 2018, wat vanuit Fiumicino bedien word, was [[Johannesburg]]. Die Aeroporto di Roma-Fiumicino, wat 28&nbsp;km suidwes van Roma se middestad naby die naamgewende kusdorp Fiumicino geleë is, is ter ere van Italië se Renaissance-genius en ontwerper van die eerste teoretiese helikopter Leonardo da Vinci genoem. Fiumicino is die grootste en besigste internasionale lughawe in Italië en dien as spilpunt vir Italië se nasionale lugredery [[Alitalia]]. Die Ciampino-lughawe is 16&nbsp;km suidoos van Roma se middestad net buite die kringpad ''A90 Grand Raccordo Anulare'' geleë. Die lughawe word uitsluitlik deur [[laekosteredery]]e soos [[Ryanair]] en WizzAir bedien. == Behuising == [[Lêer:Palazzo.... - panoramio (4).jpg|duimnael|'n Woonstelgebou in Roma]] Net soos in ander metropole het huurgelde in Roma, veral in die ''Centro storico ''of historiese middestad, die hoogte ingeskiet. Selfs vir standaard-woonstelle moet dikwels maandeliks €25 huurgeld per vierkante meter betaal word. Vir luukse woonstelle met dakterrasse word buitengewoon hoë huurgelde gevra, terwyl parkeerplekke vir maandeliks €600 verhuur word.<ref>{{de}} [https://www.sueddeutsche.de/geld/wohnen-in-rom-kleine-freuden-1.2879546 ''Süddeutsche Zeitung, 25 Februarie 2016: Wohnen in Rom – Kleine Freuden. Besoek op 14 Mei 2019'']</ref> Gewoonlik belê die meeste Italianers, wat dit kan bekostig, in eiendomme en verkies om liewer in hul eie huis of woonstel te woon. Inwoners uit laer inkomstegroepe is op die huurmark aangewese. Huisvesting in sosiale behuising, die sogenaamde ''borgate'', is net vir 'n kleiner persentasie aansoekers beskikbaar nadat die owerheid die oprigting van nuwe woonstelle orals in Italië gestaak het. Begunstigdes word dan merendeels in die periferie van Roma gehuisves. == Sport == [[Lêer:2011 06 22 orl-cia 241 (5869659536).jpg|duimnael|Foro Italico-sportkompleks met die Olimpiese Stadion aan die [[Tiber]]rivier]] Net soos elders in Italië is [[sokker]] die gewildste [[sport]]soort in Rome wat in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|1934]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990]] as gasheerstad van die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi se eindwedstryde opgetree het. Laasgenoemde het in Roma se Olimpiese Stadion (''Stadio Olimpico'', 70&nbsp;000 sitplekke) plaasgevind, die tuisstadion van Rome se twee bekendste sokkerklubs, AS Roma (ook ''giallorossi'' – die geel-en-rooies – genoem en gestig in 1900) en [[Società Sportiva Lazio|SS Lazio]] (biancazzurri – die wit-bloues, gestig in 1927), wat albei in Italië se A-reeks (eerste liga) speel. Een van die hoogtepunte in die sokkerkalender is die ''Derby della Capitale'', 'n wedstryd waarin die twee klubs teen mekaar speel. Vir die [[Olimpiese Somerspele 1960]], wat in Roma gehou is, is sowel nuwe sportgeriewe soos die moderne ''Stadio Olimpico'' gebou asook gebruik gemaak van antieke en historiese strukture soos die Caracalla-warmbaddens en die Villa Borghese. Die nuut opgerigte [[Olimpiese dorp]] (''Villaggio Olimpico'') is ná die spele as woonbuurt ontwikkel. Terwyl die Olimpiese Stadion, wat deel uitmaak van die uitgestrekte Foro Italico-sportkompleks aan die Tiberoewer, vir die FIFA-toernooi in 1990 opgeknap is, is 'n nuwe stadion met 52&nbsp;500 sitplekke in die stadsbuurt Tor di Valle in die suidweste in aanbou. Die moderne glas-en-staal-struktuur, wat deur die Colosseum geïnspireer is, sal na verwagting in die seisoen 2021–22 voltooi wees. Internasionale rugbywedstryde vind in die Olimpiese Stadion plaas. [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië se nasionale rugbyspan]], die ''Azzurri'' of bloues, het net enkele kere aan die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbekertoernooi]] deelgeneem. Die Olimpiese Stadion word tydens die [[Sesnasies-toernooi]] as Italië se tuisstadion ingespan. == Belangrike geboue in Roma en besienswaardighede == [[Lêer:Vue maquette de Gismondi, J.-P. Dalbéra.jpg|duimnael|Die Italiaanse argeoloog Italo Gismondi se model van antieke Roma]] [[Lêer:Colosseo 2020.jpg|duimnael|Die Colosseum]] [[Lêer:Panorama of Trevi fountain 2015.jpg|duimnael|Die [[Trevi-fontein]]]] [[Lêer:Piazza Navona 1.jpg|duimnael|Piazza Navona]] * [[Baddens van Caracalla]] (212–216 n.C.) * Castel Sant’Angelo * [[Circus Maximus]] * [[Colosseum]] * [[Forum Romanum]] * [[Forum van Caesar]] (54 v.C.) * [[Forum van Augustus]] (2 v.C.) * Marcus Aurelius se kolom * [[Palazzo delle Assicurazioni Generali (Rome)|Palazzo delle Assicurazioni Generali]] * [[Palazzo Venezia]] * [[Panteon in Rome]] * Piazza Navona * [[Piazza Venezia]] * [[Tempel van Antonius en Faustina]] (141 n.C.) * [[Tempel van Castor en Pollux]] (484 v.C.) * [[Tempel van Julius Caesar]] (29 v.C.) * [[Tempel van Venus en Rome]] (135 n.C.) * [[Tempel van Vesta]] (7de eeu v.C.) * Trajan se kolom * [[Trevi-fontein]] * [[Triomfboog van Augustus]] (29-19 v.C.) * [[Sint Pieterskerk]] * [[Spaanse trappe]] * [[Vatikaanstad]] == Bekende boorlinge == * [[Ennio Morricone]], komponis (1928–2020) == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt|Rome}} ; Amptelike webtuistes ---- * {{it}} [https://www.comune.roma.it/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{fr}} [http://whc.unesco.org/sites/91.htm Amptelike Unesco-webbladsy] ; Kaarte ---- * {{en}} [http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&ie=UTF8&oe=UTF8&msa=0&t=h&msid=100264867523841558616.00044ecc9e38029b265cc&ll=41.890522,12.488708&spn=0.248421,0.639954&z=11 Rome (''Google Maps'')] ; Media ---- * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=31wq89a9pHE ''YouTube.com: Rome in 4K''] * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=1g7TrcIlpMk ''Oliver Astrologo – YouTube.com: ROMA (FHD)''] * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=TfGZUoG1H2E ''YouTube.com: Amazing Places on Our Planet – Rome and The Vatican in 4K Ultra HD''] * {{it}} [https://www.youtube.com/watch?v=puwyTDKxMB8 ''YouTube.com: SilverBrain – L'antica Roma in 25 minuti''] * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=OfwoX3vYJUA ''YouTube.com: Ancient Rome reconstructed''] * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=fNIEYmxFgF4 ''YouTube.com: Altair4 Multimedia Archeo3D Production: Rome Then and Now (virtuele rekonstruksie)''] ; Argitektuur ---- * {{en}} [https://romeonrome.com/2016/01/mussolinis-architectural-legacy-in-rome/ ''Rome on Rome: Mussolini’s Architectural Legacy in Rome''] * {{de}} [https://markushengelhaupt.eu/wohnungsbau-in-rom-und-moskau-in-den-1920er-jahren-im-vergleich/ ''Markus Engelhaupt: Wohnungsbau in Rom und Moskau in den 1920er Jahren im Vergleich''] ; Behuising ---- * {{de}} [http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2008/3660/pdf/Dissertation_beimGraben.pdf Helga beim Graben: ''Die Entwicklung des Wohnungswesens in Rom unter den Prozessen der Urbanisierung''. Doktorale tesis, Departement Geowetenskappe, Universiteit Hamburg, Duitsland 2008] ; Toerisme ---- * {{en}} [http://turismoroma.it/en?lang=en ''Turismo Roma''] * {{en}} {{Wikivoyage}} ; Jaghawens ---- * {{it}} [https://www.portoturisticodiroma.it/en/rome-harbour/ ''Porto Turistico di Roma''] ; Protestantse begraafplaas van Rome | Cimitero acattolico di Roma ---- * {{en}} [https://www.atlasobscura.com/places/non-catholic-cemetery ''Atlas Obscura: The Protestant Cemetery''] {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rome| ]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Italië]] 31o4thplgscx534jdff678l7smaph84 2888385 2888384 2026-03-28T16:15:42Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-19296-58|~2026-19296-58]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Wilfredor|Wilfredor]] 2725650 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Rome'''</span><br /><small>''Roma Capitale''</small><br /> [[Lêer:Rome Montage 2017.png|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Italyrome.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Insigne Romanum coronatum.svg|75px]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Rome.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Italië}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Administratiewe gewes''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Lazio.svg|23px]] [[Latium]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Rome (provinsie)|Rome]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|41|53|N|12|29|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gestig op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[21 April]] [[753 v.C.]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;285 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 21 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (31 Desember 2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;860&nbsp;009 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;236/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (MEST) |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Roberto Gualtieri (PD) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.comune.roma.it ''comune.roma.it''] |} '''Rome''' ([[Latyn]] en [[Italiaans]]: ''Roma'', [ˈroːma], {{Audio|It-Roma.ogg|luister}}) is die [[hoofstad]] van [[Italië]] en die Italiaanse streek [[Latium]] (Italiaans: ''Lazio''). Rome is in westelike Sentraal-Italië aan die [[Tiber]]rivier en naby die [[Tirreense See]] geleë. Met 'n oppervlakte van 1&nbsp;285&nbsp;km² en 'n bevolking van sowat drie miljoen binne die stadsgrense en vier miljoen in die agglomerasie is Rome die grootste stedelike nedersetting in Italië. Die [[enklawe]] van die [[Vatikaanstad]] is in die noordweste van die stadsgebied geleë. [[Lêer:Forum Romanum April 2007.jpg|duimnael|links|Die [[Forum Romanum]], middelpunt van antieke Rome]] [[Lêer:Via dei Fori Imperiali, Rome.jpg|duimnael|links|Via dei Fori Imperiali, 'n straat langs die Forum Romanum en die Keiserlike Forums, word op [[Nuwejaarsdag]] 'n voetgangerlaan]] [[Lêer:Palazzo Farnese Fassade.jpg|duimnael|links|Boukuns van die Hoë Renaissance: Die Palazzo Farnese, oorspronklik tussen 1514 en 1589 opgerig vir die adellike Farnese-familie, word as een van die mees volmaakte voorbeelde van wêreldlike Renaissance-argitektuur beskou. Dit huisves tans die Franse ambassade]] [[Lêer:20161116 Eur - Palazzo civiltà italiana.jpg|duimnael|links|Die Palazzo della Civiltà Italiana (ook bekend as Colosseo Quadrato) in die [[Esposizione Universale di Roma|Quartiere XXXII – Europa]] is oorspronklik volgens die beginsels van 'n destydse stroming binne die Italiaanse argitektuur, die ''razionalismo italiano'', ontwerp en gebou vir die beplande [[Wêreldtentoonstelling]] van 1942. Sedert 2015 dien dit as nuwe hoofkwartier van die mode-etiket Fendi te Rome. Die openingsplegtigheid is deur FENDI5, die vyf legendariese Fendi-susters, en modetsaar [[Karl Lagerfeld]] bygewoon<ref>{{de}} [https://www.gosee.de/news/fashion/fendi-einweihung-des-neuen-headquarters-im-palazzo-della-civilta-mit-glamouroesen-dinner-ueber-den-daechern-von-rom-in-anwesenheit-der-fendi5-und-karl-lagerfeld-30768/cat ''Gosee Fashion News: Fendi – Einweihung des neuen Headquarters im Plazzo della Civiltà. Besoek op 19 April 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190419223133/https://www.gosee.de/news/fashion/fendi-einweihung-des-neuen-headquarters-im-palazzo-della-civilta-mit-glamouroesen-dinner-ueber-den-daechern-von-rom-in-anwesenheit-der-fendi5-und-karl-lagerfeld-30768/cat |date=19 April 2019 }}</ref><ref>{{en}} [https://www.fendi.com/de-en/fendi-roma/fendi-is-rome/palazzo-della-civilta-italiana ''Fendi's New Headquarters – Palazzo della Civiltà Italiana. Besoek op 19 April 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190419223138/https://www.fendi.com/de-en/fendi-roma/fendi-is-rome/palazzo-della-civilta-italiana |date=19 April 2019 }}</ref>]] Rome se huidige stadsbeeld is oor 'n tydperk van sowat 3&nbsp;000 jaar gevorm, met antieke Romeinse [[ruïne]]s soos die [[Colosseum]] en [[Forum Romanum]], asook enkele geboue wat bewaar gebly het soos die [[Panteon in Rome|Panteon]], as stomme getuies van die stad se goue tydperk as ''caput mundi'', die hoofstad van die wêreld, en administratiewe sentrum van die magtigste ryk wat ooit in Europa ontstaan het. 'n Ryk argitektoniese erfenis is aan Rome se latere funksie as setel van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] te danke. Antieke en sakrale boukuns word aangevul deur 'n groot verskeidenheid wêreldlike geboue uit latere styltydperke soos [[Renaissance]] en barok, waaronder kunsvolle piazza's (openbare pleine) en fonteine. Die historiese sentrum (''centro storico'') is in 1980 deur [[Unesco]] as [[wêrelderfenisgebied]] gelys. Die Romeinse digter [[Albius Tibullus|Albius Tibullius]] (55 v.C. − 18/19 v.C.) het in die [[1ste eeu v.C.|1ste eeu v.C]]. vir die eerste keer na Rome as die "Ewige stad" verwys. Hierdie beskrywing word vanweë die stad se lang geskiedenis en sy belangrikheid as hoofstad van 'n wêreldryk en latere middelpunt van die [[Christendom]] steeds as by- en erenaam vir Rome gebruik. Rome het in sy lang geskiedenis as hoostad van die Romeinse Koninkryk, die Romeinse Republiek en die Romeinse Keiserryk gedien. Sedert die 1ste eeu n.C. was die stad die setel van die pous en tussen die 8ste en 10de eeu die administratiewe sentrum van die Pouslike State. In 1871 het dit die hoofstad van die nuut verenigde Italiaanse eenheidstaat en in 1936 die administratiewe setel van [[Benito Mussolini]] se kortstondige Italiaanse Ryk geword. Rome het sodoende steeds die funksie van 'n godsdienstige en politieke spilpunt vervul. Dit huisves vandag die groot gesentraliseerde Italiaanse staatsadministrasie – en 'n rekordgetal ambassades danksy die Vatikaanstad se status as selfstandige politieke entiteit. Vir die grootste deel van sy geskiedenis het Rome sy groot bevolking aan sy status as politieke hoofstad te danke gehad. Met 'n bevolking, wat deur historici en argeoloë vanaf die einde van die Romeinse Republiek tot in die Hoë Keisertyd, op meer as 'n miljoen beraam word (enkele historici en argeoloë het 'n bevolkingsgetal van 1,6 miljoen bereken),<ref>{{de}} Claude Lepelley: ''Rom und das Kaiserreich. 44 v.Chr.−200 n.Chr. - Die Regionen des Reiches''. Hamburg: Nikol 2006, bl. 32−33</ref> was dit een van die grootste voorindustriële stedelike nedersettings op aarde – 'n status wat ondenkbaar sou gewees het sonder die oorvloed graan- en ander landbouinvoere asook die rykdomme wat die stad uit ander ryksdele binnegestroom het. As mens in gedagte hou dat die antieke Romeinse stadsgebied net 'n gedeelte van die oppervlakte van [[Parys]] binne sy historiese stadsgrense beslaan het en sowat die helfte daarvan deur openbare geboue en ander nie-bewoonde strukture of ruimtes ingeneem is, was antieke Rome 'n stad met 'n buitengewoon hoë bevolkingsdigtheid. Met keiser [[Konstantyn die Grote]] se uitbou van [[Konstantinopel]] as nuwe keiserlike setel en Rykshoofstad vanaf 330 n.C., asook die krisis en ontbinding van die Ryk in die [[5de eeu]] was vir Rome 'n politieke en ekonomiese afskaling verbonde wat sy bevolking gaandeweg van 'n geskatte 1,6 miljoen tot 50&nbsp;000 laat daal het.<ref>{{en}} [https://romabyrachel.weebly.com/capitol-status.html Rachel Comte: ''The Evolution of Rome – Force of change: Capital Status (as part of a Study of City Structures Masters in Urban Planning, University of Cincinnati'')]</ref> Die laaste groot bouprojekte is in die 4de eeu voltooi. In sy laat fase is herstelwerk en onderhoud van bestaande infrastruktuur gestaak of tot 'n minimum beperk. Nogtans het Rome geen spookstad geword soos ander antieke Romeinse nedersettings nie. Danksy die primaat van die biskop het Rome as setel van die Rooms-Katolieke Kerk gedurende die [[Middeleeue]] 'n nuwe geestelike en politieke status bereik. So was dit 'n belangrike bestemming vir pelgrims. Vanaf die [[Renaissance|Renaissance-tydperk]] het die Kerk met 'n ambisieuse bouprogram begin wat sy hoogtepunt in die tyd van die Teenreformasie bereik het. Die [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]], wat aanspraak daarop gemaak het om die alleen-saligmakende instelling te wees, het moeite gedoen om dié status met argitektoniese glans en glorie te bevestig. Rome word tans weer onder die wêreld se globale stede gereken en is danksy sy kunsskatte die mees besoekte stad in Italië asook die derde gewildste stedelike toeristebestemming in die [[Europese Unie]]. Naas die Italiaanse regering en parlement, die regerings van die administratiewe streek Lazio en die Metropolitane Stad ''Roma Capitale'' asook 'n groot verskeidenheid nasionale instellings, het 'n aantal spesiale agentskappe van die Verenigde Nasies hul setel in Rome, soos die FAO (Voedsel- en Landbou-organisasie), die WFP (Wêreldvoedselprogram) en die IFAD (Internasionale Fonds vir Landbou-ontwikkeling). Belangrike internasionale ondernemings het hulle hoofkwartiere in die Italiaanse hoofstad, waaronder Eni, Enel, TIM en Leonardo S.p.A. asook banke soos Unicredit en BNL. Rome se [[mode]]-, ontwerp- en rolprentbedrywe is internasionale rolspelers van formaat. In Rome se Cinecittà-filmateljees is 'n verskeidenheid rolprente vervaardig wat met [[Oscar]]s bekroon is. == Geografie == [[Lêer:Oasi urbana del Tevere 1.jpg|duimnael|links|Die ''Oasi Urbana del Tevere'' is 'n rustige groen stedelike oase van sowat 50 hektaar langs die Tiber-rivierloop, geleë tussen die brûe Ponte Risorgimento en Ponte Matteotti in die noordelike stadsdeel Flaminio<ref>{{it}} [http://www.parchilazio.it/news-4321-naturaquotidiana_l_oasi_urbana_del_tevere ''ParchiLazio.it: L'Oasi Urbana del Tevere'']</ref>]] Rome is in die Sentraal-Italiaanse administratiewe streek Lazio (Latium) geleë waar dit provinsiale status het as Metropolitaanse stad. Volgens sy oppervlakte en bevolking is Rome by verre die grootste stad in die land. Die uitbreiding van die stadsgebied na die onmiddellike omgewing, die ''Campagna Romana'' of kort ''Campagna'', het uitgestrekte voorstedelike sones laat ontstaan sodat die historiese middestad nog slegs sowat vier persent van die totale oppervlakte beslaan – alhoewel Rome gedurende 90 persent van sy geskiedenis slegs uit hierdie historiese kernstad bestaan het. [[Lêer:Spiaggia di Capocotta Roma.jpg|duimnael|As administratiewe eenheid strek die Metropolitane Stad Rome tot die Tirreense Seekus: ''Spiaggia di Capocotta'' (Capocotta-strand) in die natuurbewaringsgebied ''Riserva Naturale Litorale Romano'' naby Ostia]] Rome se geskiedenis en ekonomie is deur drie waterliggame bepaal – die Tiberrivier, wat in suidelike rigting met kronkels deur die stadsgebied vloei; die Aniene-rivier, wat in die noordelike stadsdeel Parioli in die Tiber uitmond; en die Tirreense See. Terwyl Ostia in die antieke tydperk as Rome se in- en uitvoerhawe gedien het, is die middestad net sowat 20&nbsp;km van die kus af geleë. Die golwende heuwels in Rome se onmiddellike omgewing bereik hoogtes van iets meer as 100 meter, terwyl die stadsgebied 'n gemiddelde hoogte van 37&nbsp;m bo seevlak het. Rome en sy omgewing word deur hoër bergreekse omsluit wat iets verder af geleë is – die Abruzze in die ooste, die Sabynse Berge in die noordooste en die Albaanse Heuwels (soms ook Albaanse Berge genoem) in die suidooste. Die Metropolitaanse stad Rome grens in die noorde aan die provinsies Viterbo en Rieti, in die ooste aan L’Aquila (in die administratiewe streek Abruzze) en in die suide aan die provinsies Frosinone en Latina. === ''Agro Romano'' === [[Lêer:'Campagna di Roma, the Alexandrine Aqueducts' by Edward Lear, 1860.jpg|duimnael|''Campagna di Roma: The Alexandrine Aqueducts'' deur Edward Lear (1812−1888)<br /><small>Olie op doek, 1860</small>]] Die term ''Agro Romano'' (Latyn: ''Ager Romanus'') het in die loop van tyd verskillende betekenisse gekry en meestal verwys na die onmiddellike omgewing van Rome, veral die Tiber-riviervlakte. Deesdae noem inheemses die buitewyke van Rome, wat dikwels nog 'n sterk landelike karakter het, ''Agro Romano''. Ook die aangrensende munisipaliteite Ardea, Fiumicino en Pomezia word hierby ingesluit. Ondanks die vinnige verstedelikingsproses sedert die laat 19de eeu het uitgestrekte landbougebiede binne die kringpad ''Autostrada A90'' bewaar gebly. Met 'n totale oppervlakte van 517&nbsp;km² of sowat veertig persent van die stadsgebied maak hulle van Rome die grootste landboumunisipaliteit in Europa.<ref>{{en}} [https://romabyrachel.weebly.com/agro-romano.html ''The Evolution of Rome: Agro Romano. Besoek op 12 September 2019'']</ref> === ''Campagna Romana'' === 'n Ander geografiese term, ''Campagna Romana'' of kort ''Campagna'' (wat nie met ''Campania'' of [[Kampanië]] verwar moet word nie), verwys na die heuwelagtige gebied rondom Rome, geleë tussen die Tirreense See en die Appenyne. Dikwels word die term gebruik vir 'n gebied tussen Rome, die Albaanse Heuwels en die Sabynse Berge waar in die antieke tydperk die Romeinse grootpad Via Appia ontstaan het. Omdat die Romeinse owerheid begrafnisse binne die stadsgebied om higiëniese redes verbied het, het begraafplase met grafmonumente langs hierdie grootpad ontstaan. 'n Tweede argitektoniese erfenis uit die antieke tydperk is die ruïnes van akwedukte. Landskapskilders voel al eeue lank aangetrokke tot hierdie landskap. == Stigting en vroeë geskiedenis == {{Antieke Rome}} [[Lêer:Lupa Capitolina, Rome.jpg|duimnael|links|Volgens 'n bekende legende is [[Stigting van Rome|Rome gestig]] in 753 v.C. deur [[Romulus en Remus]], wat deur 'n [[wolf|wolvin]] grootgemaak is.]] Volgens 'n bekende legende is Rome op [[21 April]] [[753 v.C.]] deur [[Romulus]] gestig. Romulus het sy tweelingbroer, [[Remus]], vermoor. [[Romulus en Remus]] is, volgens die legende, deur 'n [[wolf|wolvin]] grootgemaak, en Romulus het ook later die eerste [[koning]] van Rome geword. Rome is aanvanklik op die [[Sonheuwel]] gebou. Die Sonheuwel is later na ''Palatyn'' hernoem. Die stad het gegroei en uitgebrei en is nou op altesame sewe heuwels gebou: [[Palatyn]], [[Aventyn]], [[Kapitolyn]], [[Quirinaal]], [[Viminaal]], [[Eskwilyn]] en [[Caelius]]. Rome was aanvanklik die middelpunt van die [[Romeinse Koninkryk]], later van die [[Romeinse Republiek]], en toe van die [[Romeinse Ryk]]. == Stadsbeeld == === Begraafplase, katakombes en nekropolisse === [[Lêer:20160425 030 Roma - Foro Romano - Santa Maria Antiqua (26660509981).jpg|duimnael|Sarkofaag in die 5de eeuse kerk Santa Maria Antiqua, Forum Romanum]] 21ste eeuse Rome is 'n stad waar die getal oorledenes dié van sy lewende inwoners by verre oortref. Die laaste rusplekke van gestorwenes word orals in die stad aangetref – as romantiese groen begraafplase, onder die vloere van Christelike basilieke, langs die mure van kerkgeboue, in die eindelose galerye van ondergrondse katakombes of, buite die antieke stadsgrense, in antieke nekropolisse en langs Romeinse paaie waar hulle grafmonumente deur reisigers waargeneem kon word. Antieke Romeine het net 'n vae idee gehad oor dít wat hulle moontlik ná hul aardse lewe sou verwag. Die verlange na ''memoria'', om deur die lewendes onthou te word, was die dryfkrag agter die oprigting van indrukwekkende grafmonumente langs hoofpaaie. Wat die vroegste Romeine betref, inwoners uit die Bronstydperk wat hulle omstreeks 1000 v.C., eeue voor die beweerde tydperk van Romus en Remulus, op Rome se heuwels gevestig het, is begrafnistradisies die enigste spoor wat hulle gelaat het om deur argeoloë en historici gerekonstrueer te word. Urne vir die as van afgestorwenes uit hierdie gemeenskappe, wat [[Verassing|gekremeer]] is, is onder die latere Forum Romanum begrawe – verseël in erdekruike. Sommige van hierdie urns is ontwerp soos die eenvoudige hutte of hartbeeshuisies wat deur die eerste Romeine bewoon is. Klein figuurtjies, wat die oorledenes uitbeeld, is as grafgifte daarin gevind, net soos miniatuurpotte met klein hoeveelhede kos. Met die oorgang na die Ystertydperk, omstreeks 900 v.C., het begrafnistradisies begin verander en kom steeds meer teraardebestellings voor – moontlik omdat die bevolking merkbaar gegroei het en brandhout vir verassings al hoe meer skaars geword het. Krygers was die laaste groep oorledenes wat nog gekremeer en saam met klein modelle van hul wapens begrawe is. == Administrasie == === Dienslewering === Besuinigings, wat jare lank op munisipale owerheidsuitgawes toegepas is, het in die vroeë 21ste eeu daartoe gelei dat groot Italiaanse metropole soos Rome, Napels en Turyn begin sukkel het om nodige munisipale dienste te lewer. In Rome word padverkeer deur sowat 10&nbsp;000 slaggate belemmer, terwyl nuusberigte oor die ontploffing van tientalle munisipale busse sedert 2016 (meestal as gevolg van kortsluitings) en die ineenstorting van 'n roltrap in die Repubblica-moltreinstasie op 23 Oktober 2018, waardeur tientalle mense beseer is, internasionale aandag getrek het. Net soos in Napels bly vullisverwydering 'n uitdaging nadat 'n belangrike stedelike stortterrein in 2013 gesluit is.<ref>{{en}} [https://www.theguardian.com/cities/2018/nov/10/exploding-buses-collapsing-escalators-whats-the-matter-with-romes-transit ''The Guardian, 10 November 2018: Exploding buses, collapsing escalators – what's the matter with Rome's transit? Besoek op 28 April 2019'']</ref><ref>{{en}} [https://www.theguardian.com/cities/2019/apr/10/filling-a-gap-the-clandestine-gang-fixing-rome-illegally ''The Guardian, 10 April 2019: Filling a gap: the clandestine gang fixing Rome illegally. Besoek op 28 April 2019'']</ref> == Onderwys en navorsing == ; Italiaansmedium-universiteite [[Lêer:Sant'Ivo alla Sapienza -Rome.jpg|duimnael|Die kerk Sant'Ivo alla Sapienza op die kampus van La Sapienza]] [[Lêer:British School at Rome by Edwin Luytens.jpg|duimnael|''The British School at Rome'']] Rome is 'n opvoedkundige sentrum in Italië met vier openbare en een privaat universiteit, naas meerdere Rooms-Katolieke instellings wat deur die Heilige Stoel en geestelike ordes bedryf word. Die [[Universiteit van Rome]] (''Sapienza Università di Roma''), gestig in 1303, is die grootste universiteit in Italië en Europa asook een van die grootste tersiêre instellings ter wêreld, met sowat 112&nbsp;000 studente, 4&nbsp;000 dosente en 4&nbsp;000 ander personeellede, elf fakulteite, 59 departemente, twee akademiese hospitale, 54 biblioteke, 18 musea en een aanlyn-universiteit.<ref>{{en}} [https://www.uniroma1.it/sites/default/files/field_file_allegati/retro_2018_mod5bis_ridotta-abbondanze.pdf ''Facts and Figures – Sapienza at a Glance'']</ref> La Sapienza, wat in 2018 ook 34 BA- en Meestersgraad-programme in Engels aangebied het, is 'n wêreldleier in klassieke studies.<ref>{{en}} [https://www.uniroma1.it/en/ ''www.uniroma1.it: World Leader in Classical Studies. Besoek op 22 April 2019'']</ref> Die twee ander openbare universiteite is Vergata en Roma Tre. Die ''Università degli Studi di Roma Tor Vergata'' is in 1982 in die suidooste van Rome gestig. Hier is meer as 38&nbsp;000 studente ingeskryf, terwyl die universiteit meer as 1&nbsp;800 mederwerkers in diens het. Die ''Università degli Studi Roma Tre'' het sy hoofkampus in die stadsdeel Ostiense waar dit in 1992 as derde openbare hoëronderwys-instelling in Rome gevestig is. Met meer as 35&nbsp;000 studente, 1&nbsp;300 akademiese en profesionele personeellede, agt skole en elf departemente is dit die derde grootste universiteit in die hoofstad volgens die getal ingeskrewe studente. Die openbare ''Università degli Studi di Roma “Foro Italico” - Università di Roma IV'' het sy kampus in die sportkompleks Foro Italico in die noorde van Rome en fokus uitsluitlik op sportwetenskappe. Roma IV is die enigste instelling van sy soort in Italië met meer as 2&nbsp;000 studente. ; Engelsmedium-universiteite Die Amerikaanse Universiteit (''American University of Rome, AUR''), 'n privaat instelling, is in die stadsdeel Trastevere geleë en vier in 2019 sy 50ste jubileum. Met sowat 600 studente uit 'n vyftigtal lande is dit een van die kleiner hoëronderwys-instellings in Rome, net soos sy suster-universiteit ''[[John Cabot University]] (JCU)'' met tans sowat 700 studente. JCU is in 1972 as onafhanklike Amerikaanse Engelsmedium-universiteit met drie kampusse langs die Tiberrivier in die historiese middestad gevestig.<ref>{{en}} [https://www.johncabot.edu/about-jcu/default.aspx ''John Cabot University: About JCU. Besoek op 22 April 2019'']</ref> ; British School at Rome Die ''British School at Rome (BSR)'' is 'n Britse [[interdissiplinêre]] navorsingsinstelling wat op argeologie, literatuur- en musiekwetenskap, Romeinse en Italiaanse geskiedenis, die Skone Kunste en argitektuur fokus. Dit word befonds deur die ''British Academy''. Die BSR is in 1901 gestig en tans een van talle internasionale navorsingsinstellings in die Italiaanse hoofstad wat navorsing doen oor die antieke tydperk en klassieke argeologie. Sy huidige hoofkwartier by die Valle Giulia in die Parioli-buurt is deur die befaamde Britse argitek [[Edwin Lutyens]] ontwerp. Die gebou het sy oorsprong in die Britse pawiljoen wat ter geleentheid van die internasionale kunsuitstalling ''Esposizione internazionale d'arte'' in 1911 ontstaan het. == Vervoer == === Padnetwerk === [[Lêer:ZTL Rome 04 2016 6064.JPG|duimnael|Net soos in ander groot Europese metropole soos [[Londen]] (waar die Middeleeuse straatrooster in die middestad bewaar gebly het) is die beperking van toegang tot die middestad vir privaat motorvervoer een van die oplossings vir Rome se verkeersprobleme. Toegang tot die sentrale sone met beperkings vir privaat motors (''Zona a traffico limitato'', kort ZTL) op werkdae tussen 6 uur soggens en 6 ses uur saans word elektronies beheer]] Net in soos ander groot metropole bestaan Rome se padnetwerk uit 'n kringpad, die [[Autostrada A90]], en sekondêre paaie wat straalvormig aangelê is. Die grootste struikelblokke vir motorvervoer is die gebrek aan enige snelpad na die middestad en die historiese netwerk van nou straatjies in die middestad wat eeue gelede ontstaan het en glad nie geskik is vir Rome se huidige druk verkeer nie. Om sake verder te bemoeilik, is daar in Rome vier spitsure omrede baie Romeine verkies om tydens hul middagpouse tuis toe te ry. Sodoende is [[verkeersopeenhoping]]s aan die orde van die dag. Die gepaardgaande lugbesoedeling hou nie net ernstige gesondheidsgevare vir die inwoners in nie, maar berokken ook groot skade aan historiese geboue. So is stadsbeplanning, vervoerbeleid en die bewaring van die stad se historiese boukuns onlosmaaklik aan mekaar verbonde. === Openbare vervoer === [[Lêer:Leonardo express 01.jpg|duimnael|links|Die Leonardo-eksprestreindiens, wat in Italië se nasionale kleure geverf is, verbind Rome se Termini-hooftreinstasie (''Stazione Termini'') met die lughawe Fiumicino-Leonardo da Vinci]] 'n Bevolking van nagenoeg drie miljoen, van wie baie in die grootskaalse woonstelkomplekse van Rome se uitgestrekte voorstede gehuisves word, plaas saam met sowat twee miljoen pendelaars en miljoene toeriste ontsettende druk op 'n openbare vervoerstelsel wat glad nie by hierdie hoë passasiersgetalle aangepas is nie. So word die miljoenestad deur slegs drie moltreinlyne van die ''[[Metropolitana di Roma]]'' bedien sodat openbare vervoer in Rome sterk op busvervoer steun. Die moltreinlyne A (oranje) en B (blou) kruis mekaar by die ''Stazione Termini'', die spilpunt van Rome se openbare vervoerstelsel. Die uitbreiding van die derde metrolyn C, wat die noordweste van Rome met die suidooste sal verbind, word deur 'n boukoste-ontploffing en die noodsaaklikheid om historiese geboue en strukture soos die Colosseum, wat regstreeks oor die geprojekteerde moltreintonnel geleë is en deur ondergrondse horisontale boorwerk bedreig word, te stabiliseer. In 'n stad soos Rome met 'n lang geskiedenis geniet daarnaas argeologiese opgrawings voorkeur voordat boubedrywighede kan begin. === Lugvervoer === [[Lêer:Rom Fiumicino 2011-by-RaBoe-01.jpg|duimnael|Lugaansig van die internasionale [[Lughawe Leonardo da Vinci–Fiumicino]] met sy vier terminale. Die lughawe is naby die Tirreense Seekus geleë.]] Die Italiaanse hoofstadgebied word deur twee internasionale lughawens bedien, [[Lughawe Leonardo da Vinci–Fiumicino|Rome-Fiumicino]] en Ciampino wat albei deur die onderneming ''Aeroporti di Roma SpA (ADR)'' bestuur word. In 2018 het albei lughawens 49 miljoen passasiers gehanteer (waarvan 43 miljoen op Fiumicino).<ref>{{en}} ''www.adr.it ADR Press releases, 9 Januarie 2018''. Besoek op 22 April 2019</ref> Een van ses nuwe bestemmings in 2018, wat vanuit Fiumicino bedien word, was [[Johannesburg]]. Die Aeroporto di Roma-Fiumicino, wat 28&nbsp;km suidwes van Rome se middestad naby die naamgewende kusdorp Fiumicino geleë is, is ter ere van Italië se Renaissance-genius en ontwerper van die eerste teoretiese helikopter Leonardo da Vinci genoem. Fiumicino is die grootste en besigste internasionale lughawe in Italië en dien as spilpunt vir Italië se nasionale lugredery [[Alitalia]]. Die Ciampino-lughawe is 16&nbsp;km suidoos van Rome se middestad net buite die kringpad ''A90 Grand Raccordo Anulare'' geleë. Die lughawe word uitsluitlik deur [[laekosteredery]]e soos [[Ryanair]] en WizzAir bedien. == Behuising == [[Lêer:Palazzo.... - panoramio (4).jpg|duimnael|'n Woonstelgebou in Rome]] Net soos in ander metropole het huurgelde in Rome, veral in die ''Centro storico ''of historiese middestad, die hoogte ingeskiet. Selfs vir standaard-woonstelle moet dikwels maandeliks €25 huurgeld per vierkante meter betaal word. Vir luukse woonstelle met dakterrasse word buitengewoon hoë huurgelde gevra, terwyl parkeerplekke vir maandeliks €600 verhuur word.<ref>{{de}} [https://www.sueddeutsche.de/geld/wohnen-in-rom-kleine-freuden-1.2879546 ''Süddeutsche Zeitung, 25 Februarie 2016: Wohnen in Rom – Kleine Freuden. Besoek op 14 Mei 2019'']</ref> Gewoonlik belê die meeste Italianers, wat dit kan bekostig, in eiendomme en verkies om liewer in hul eie huis of woonstel te woon. Inwoners uit laer inkomstegroepe is op die huurmark aangewese. Huisvesting in sosiale behuising, die sogenaamde ''borgate'', is net vir 'n kleiner persentasie aansoekers beskikbaar nadat die owerheid die oprigting van nuwe woonstelle orals in Italië gestaak het. Begunstigdes word dan merendeels in die periferie van Rome gehuisves. == Sport == [[Lêer:2011 06 22 orl-cia 241 (5869659536).jpg|duimnael|Foro Italico-sportkompleks met die Olimpiese Stadion aan die [[Tiber]]rivier]] Net soos elders in Italië is [[sokker]] die gewildste [[sport]]soort in Rome wat in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|1934]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990]] as gasheerstad van die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi se eindwedstryde opgetree het. Laasgenoemde het in Rome se Olimpiese Stadion (''Stadio Olimpico'', 70&nbsp;000 sitplekke) plaasgevind, die tuisstadion van Rome se twee bekendste sokkerklubs, AS Roma (ook ''giallorossi'' – die geel-en-rooies – genoem en gestig in 1900) en [[Società Sportiva Lazio|SS Lazio]] (biancazzurri – die wit-bloues, gestig in 1927), wat albei in Italië se A-reeks (eerste liga) speel. Een van die hoogtepunte in die sokkerkalender is die ''Derby della Capitale'', 'n wedstryd waarin die twee klubs teen mekaar speel. Vir die [[Olimpiese Somerspele 1960]], wat in Rome gehou is, is sowel nuwe sportgeriewe soos die moderne ''Stadio Olimpico'' gebou asook gebruik gemaak van antieke en historiese strukture soos die Caracalla-warmbaddens en die Villa Borghese. Die nuut opgerigte [[Olimpiese dorp]] (''Villaggio Olimpico'') is ná die spele as woonbuurt ontwikkel. Terwyl die Olimpiese Stadion, wat deel uitmaak van die uitgestrekte Foro Italico-sportkompleks aan die Tiberoewer, vir die FIFA-toernooi in 1990 opgeknap is, is 'n nuwe stadion met 52&nbsp;500 sitplekke in die stadsbuurt Tor di Valle in die suidweste in aanbou. Die moderne glas-en-staal-struktuur, wat deur die Colosseum geïnspireer is, sal na verwagting in die seisoen 2021–22 voltooi wees. Internasionale rugbywedstryde vind in die Olimpiese Stadion plaas. [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië se nasionale rugbyspan]], die ''Azzurri'' of bloues, het net enkele kere aan die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbekertoernooi]] deelgeneem. Die Olimpiese Stadion word tydens die [[Sesnasies-toernooi]] as Italië se tuisstadion ingespan. == Belangrike geboue in Rome en besienswaardighede == [[Lêer:Vue maquette de Gismondi, J.-P. Dalbéra.jpg|duimnael|Die Italiaanse argeoloog Italo Gismondi se model van antieke Rome]] [[Lêer:Colosseo 2020.jpg|duimnael|Die Colosseum]] [[Lêer:Panorama of Trevi fountain 2015.jpg|duimnael|Die [[Trevi-fontein]]]] [[Lêer:Piazza Navona 1.jpg|duimnael|Piazza Navona]] * [[Baddens van Caracalla]] (212–216 n.C.) * Castel Sant’Angelo * [[Circus Maximus]] * [[Colosseum]] * [[Forum Romanum]] * [[Forum van Caesar]] (54 v.C.) * [[Forum van Augustus]] (2 v.C.) * Marcus Aurelius se kolom * [[Palazzo delle Assicurazioni Generali (Rome)|Palazzo delle Assicurazioni Generali]] * [[Palazzo Venezia]] * [[Panteon in Rome]] * Piazza Navona * [[Piazza Venezia]] * [[Tempel van Antonius en Faustina]] (141 n.C.) * [[Tempel van Castor en Pollux]] (484 v.C.) * [[Tempel van Julius Caesar]] (29 v.C.) * [[Tempel van Venus en Rome]] (135 n.C.) * [[Tempel van Vesta]] (7de eeu v.C.) * Trajan se kolom * [[Trevi-fontein]] * [[Triomfboog van Augustus]] (29-19 v.C.) * [[Sint Pieterskerk]] * [[Spaanse trappe]] * [[Vatikaanstad]] == Bekende boorlinge == * [[Ennio Morricone]], komponis (1928–2020) == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt|Rome}} ; Amptelike webtuistes ---- * {{it}} [https://www.comune.roma.it/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{fr}} [http://whc.unesco.org/sites/91.htm Amptelike Unesco-webbladsy] ; Kaarte ---- * {{en}} [http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&ie=UTF8&oe=UTF8&msa=0&t=h&msid=100264867523841558616.00044ecc9e38029b265cc&ll=41.890522,12.488708&spn=0.248421,0.639954&z=11 Rome (''Google Maps'')] ; Media ---- * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=31wq89a9pHE ''YouTube.com: Rome in 4K''] * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=1g7TrcIlpMk ''Oliver Astrologo – YouTube.com: ROMA (FHD)''] * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=TfGZUoG1H2E ''YouTube.com: Amazing Places on Our Planet – Rome and The Vatican in 4K Ultra HD''] * {{it}} [https://www.youtube.com/watch?v=puwyTDKxMB8 ''YouTube.com: SilverBrain – L'antica Roma in 25 minuti''] * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=OfwoX3vYJUA ''YouTube.com: Ancient Rome reconstructed''] * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=fNIEYmxFgF4 ''YouTube.com: Altair4 Multimedia Archeo3D Production: Rome Then and Now (virtuele rekonstruksie)''] ; Argitektuur ---- * {{en}} [https://romeonrome.com/2016/01/mussolinis-architectural-legacy-in-rome/ ''Rome on Rome: Mussolini’s Architectural Legacy in Rome''] * {{de}} [https://markushengelhaupt.eu/wohnungsbau-in-rom-und-moskau-in-den-1920er-jahren-im-vergleich/ ''Markus Engelhaupt: Wohnungsbau in Rom und Moskau in den 1920er Jahren im Vergleich''] ; Behuising ---- * {{de}} [http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2008/3660/pdf/Dissertation_beimGraben.pdf Helga beim Graben: ''Die Entwicklung des Wohnungswesens in Rom unter den Prozessen der Urbanisierung''. Doktorale tesis, Departement Geowetenskappe, Universiteit Hamburg, Duitsland 2008] ; Toerisme ---- * {{en}} [http://turismoroma.it/en?lang=en ''Turismo Roma''] * {{en}} {{Wikivoyage}} ; Jaghawens ---- * {{it}} [https://www.portoturisticodiroma.it/en/rome-harbour/ ''Porto Turistico di Roma''] ; Protestantse begraafplaas van Rome | Cimitero acattolico di Roma ---- * {{en}} [https://www.atlasobscura.com/places/non-catholic-cemetery ''Atlas Obscura: The Protestant Cemetery''] {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rome| ]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Italië]] p8i4f892rnycairluskk0i8esavomr4 Parc des Princes 0 25300 2888444 2705218 2026-03-28T21:00:05Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888444 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Parc des Princes | bynaam = Le Parc | beeld ='''UEFA''' [[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]] | byskrif = [[Lêer:Paris Parc des Princes 1.jpg|300px]] | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Parys]], [[Frankryk]] | koördinate = {{Koördinate|48|50|29|N|2|15|11|O|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = 1897 | geopen = 18 Juli 1897 | renovasie = 1932, 1972, 2012–2016. | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Stad Parys | operateur = [[Paris Saint-Germain]] | oppervlak = Gras | boukoste = 90 miljoen Franc (1972) | argitek = Roger Taillibert (1972) | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = Paris Saint-Germain (Sokker)<br />[[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk (rugby)]]<br />[[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk (sokker)]]<br />(sommige wedstryde tot en met 1998) | sitplekke = 48&nbsp;583 | dimensies = 105&nbsp;m × 68&nbsp;m }} Die '''Parc des Princes''' ([[Frans]]: [paʁk de pʁɛ̃s]) is 'n [[stadion]] in die suidweste van die [[Frankryk|Franse]] [[hoofstad]] [[Parys]]. Die stadion is in die XVIde [[arrondissement]] en naby die ''[[Boulevard périphérique de Paris|boulevard périphérique]]'', 'n ringsnelweg rondom Parys, geleë. Die stadion word deur die stad Parys besit. Die eerste Parc is op 18 Julie 1897 onder die naam ''Stade-vélodrome du Parc des Princes'' ingewy, maar die huidige konstruksie is volgens die argitek Roger Taillibert se ontwerp in 1972 opgerig. Die Parc des Princes dien sedert 1974 as die amptelike stadion van die sokkerklub Paris Saint-Germain. Voor die inwyding van die [[Stade de France]] in Januarie 1998 is ook wedstryde van beide die [[Franse nasionale rugbyspan|Franse nasionale rugby]]- en [[Franse nasionale sokkerspan|rugbyspanne]] hier beslis. Verskeie wedstryde van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938]], [[Europese Sokkerkampioenskap 1960]], [[Europese Sokkerkampioenskap 1984]], [[Rugbywêreldbeker 1991]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998]], [[Rugbywêreldbeker 2007]], [[Europese Sokkerkampioenskap 2016]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019]] is hier gehou. Naas die [[Stade Vélodrome]] in [[Marseille]] het die Stade Vélodrome in 2016 die tweede stadion geword, waar wedstryde tydens drie [[UEFA Europa-beker]]toernooie (in 1960, 1984 en 2016) aangebied is. == Fotogalery == <gallery mode=packed-hover heights=220px> Lêer:South Africa - Samoa RWC 2007 Percy Montgomery Brian Habana.jpg|Wedstryd tussen Suid-Afrika en Samoa tydens die Rugbywêreldbeker 2007 Lêer:Italie Portugal 19-09-07 (8).jpg|Wedstryd tussen Italië en Portugal tydens die Rugbywêreldbeker 2007 Lêer:Le Parc des Princes durant l'Euro 2016.jpg|Die Parc des Princes tydens die [[Europese Sokkerkampioenskap 2016]] </gallery> == Wedstryde == === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 4 Junie 1938 || 17:00 || {{vlagland|Switserland}} || style="text-align:center;"| 1–1 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Nazi-Duitsland}} || Eerste rondte || style="text-align:center;"| 27&nbsp;162 |- | 9 Junie 1938 || 18:00 || {{vlagland|Nazi-Duitsland}} || style="text-align:center;"| 2–4 || {{vlagland|Switserland}} || Herhaling || style="text-align:center;"| 20&nbsp;265 |- | 16 Junie 1938 || 18:00 || {{vlagland|Hongarye|1920}} || style="text-align:center;"| 5–1 || {{vlagland|Swede}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;"| 14&nbsp;800 |} === Europese Sokkerkampioenskap 1960 === {{Hoofartikel|Europese Sokkerkampioenskap 1960}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 6 Julie 1960 || 20:00 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;"| 4–5 || {{vlagland|Joego-Slawië|SFR}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;"| 26&nbsp;370 |- bgcolor=gold | 10 Julie 1960 || 21:30 || {{vlagland|Sowjetunie|1955}} || style="text-align:center;"| 2–1 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Joego-Slawië|SFR}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;"| 17&nbsp;966 |} === Europese Sokkerkampioenskap 1984 === {{Hoofartikel|Europese Sokkerkampioenskap 1984}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 12 Junie 1984 || 20:30 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Denemarke}} || Groep A || style="text-align:center;"| 47&nbsp;570 |- | 20 Junie 1984 || 20:30 || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Spanje}} || Groep B || style="text-align:center;"| 47&nbsp;691 |- bgcolor=gold | 27 Junie 1984 || 20:00 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Spanje}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;"| 47&nbsp;368 |} === Rugbywêreldbeker 1991 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 19 Oktober 1991 || 15:00 || {{FRAru}} || style="text-align:center;"| 10–19 || {{ENGru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 48&nbsp;500 |} === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 15 Junie 1998 || 21:00 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Verenigde State}} || Groep F || style="text-align:center;"| 45&nbsp;500 |- | 19 Junie 1998 || 17:30 || {{vlagland|Nigerië}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Bulgarye}} || Groep D || style="text-align:center;"| 45&nbsp;500 |- | 21 Junie 1998 || 17:30 || {{vlagland|Argentinië}} || style="text-align:center;"| 5–0 || {{vlagland|Jamaika}} || Groep A || style="text-align:center;"| 45&nbsp;500 |- | 25 Junie 1998 || 16:00 || {{vlagland|België}} || style="text-align:center;"| 1–1 || {{vlagland|Suid-Korea}} || Groep E ||style="text-align:center;"| 45&nbsp;500 |- | 27 Junie 1998 || 21:00 || {{vlagland|Brasilië}} || style="text-align:center;"| 4–1 || {{vlagland|Chili}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 45&nbsp;500 |- | 11 Julie 1998 || 21:00 || {{vlagland|Nederland}} || style="text-align:center;"| 1–2 || {{vlagland|Kroasië}} || Klein finale || style="text-align:center;"| 45&nbsp;500 |} === Rugbywêreldbeker 2007 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2007}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 9 September 2007 || 16:00 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 59–7 || {{SAMru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 46&nbsp;575 |- | 19 September 2007 || 20:00 || {{ITAru}} || style="text-align:center;"| 31–5 || {{PORru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 45&nbsp;476 |- | 28 September 2007 || 21:00 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 36–20 || {{TGAru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 45&nbsp;085 |- | 30 September 2007 || 17:00 || {{IRLru}} || style="text-align:center;"| 15–30 || {{ARGru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 45&nbsp;450 |- | 19 Oktober 2007 || 21:00 || {{FRAru}} || style="text-align:center;"| 10–34 || {{ARGru}} || Klein finale || style="text-align:center;"| 45&nbsp;958 |} === Europese Sokkerkampioenskap 2016 === {{Hoofartikel|Europese Sokkerkampioenskap 2016}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 12 Junie 2016 || 15:00 || {{vlagland|Turkye}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Kroasië}} || Groep D || style="text-align:center;"| 43&nbsp;842 |- | 15 Junie 2016 || 18:00 || {{vlagland|Roemenië}} || style="text-align:center;"| 1–1 || {{vlagland|Switserland}} || Groep A || style="text-align:center;"| 43&nbsp;576 |- | 18 Junie 2016 || 21:00 || {{vlagland|Portugal}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Oostenryk}} || Groep F || style="text-align:center;"| 44&nbsp;291 |- | 21 Junie 2016 || 18:00 || {{vlagland|Noord-Ierland}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Duitsland}} || Groep C || style="text-align:center;"| 44&nbsp;125 |- | 25 Junie 2016 || 18:00 || {{vlagland|Wallis}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Noord-Ierland}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 44&nbsp;342 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2019 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2019}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 7 Junie 2019 || 21:00 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;"| 4–0 || {{vlagland|Suid-Korea}} || Groep A || style="text-align:center;"| 45&nbsp;261 |- | 10 Junie 2019 || 18:00 || {{vlagland|Argentinië}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Japan}} || Groep D || style="text-align:center;"| 25&nbsp;055 |- | 13 Junie 2019 || 21:00 || {{vlagland|Suid-Korea}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Volksrepubliek China}} || Groep B || style="text-align:center;"| 20&nbsp;011 |- | 16 Junie 2019 || 18:00 || {{vlagland|Verenigde State}} || style="text-align:center;"| 3–0 || {{vlagland|Chili}} || Groep F || style="text-align:center;"| 45&nbsp;594 |- | 19 Junie 2019 || 21:00 || {{vlagland|Skotland}} || style="text-align:center;"| 3–3 || {{vlagland|Argentinië}} || Groep D || style="text-align:center;"| 28&nbsp;205 |- | 24 Junie 2019 || 21:00 || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Kanada}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 38&nbsp;078 |- | 28 Junie 2019 || 21:00 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;"| 1–2 || {{vlagland|Verenigde State}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 45&nbsp;595 |} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{fr}} [http://www.leparcdesprinces.fr/ Amptelike webwerf] {{FIFA Sokker-Wêreldbekerstadions vir 1998}} {{Rugbywêreldbekerstadions 2007}} {{Normdata}} [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Parys]] [[Kategorie:Rugbystadions in Frankryk]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Frankryk]] [[Kategorie:Sport in Parys]] [[Kategorie:UEFA 4 ster stadions]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] fau33zug7y6ns43vvqzpiqgb8k62dr7 Stade de la Mosson 0 25536 2888445 2429485 2026-03-28T21:00:15Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888445 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Stade de la Mosson | bynaam = Les Verts | beeld = [[Lêer:Australie-Fidji.4.JPG|250px]] | byskrif = Wedstryd tussen Australië en Fidji in die Stade de la Mosson tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Montpellier]], [[Frankryk]] | koördinate = {{Koördinate|43|37|19|N|3|48|44|O|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = | geopen = 1972 | renovasie = 1988, 1997 | uitgebrei = 1977, 1988 | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Montpellier Méditerranée Métropole | operateur = | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = Montpellier HSC | sitplekke = 32&nbsp;900 | dimensies = 105&nbsp;m x 68&nbsp;m }} Die '''Stade de la Mosson''' ([[Frans]]: [stad də la mɔˈsɔ̃]) is die tuisveld van die [[Frankryk|Franse]] [[sokker]]klub van [[Montpellier]]: Montpellier Hérault Sport Club. Die [[stadion]] se naam is afkomstig van die nabygeleë Mossonrivier. Die [[stadion]] wat hoofsaaklik aan [[sokker]] toegewy word, word ook vir [[rugby]] gebruik en het 'n kapasiteit van 32&nbsp;900 sitplekke. Tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998]] was die amptelike naam van die stadion '''Stade le Mosson-Mondial 98'''. == Geskiedenis == [[Lêer:Coupe du monde. USA-Tonga.2.JPG|duimnael|links|Wedstryd tussen die VSA en Tonga tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Australie-Fidji.5.JPG|duimnael|links|Wedstryd tussen Australië en Fidji tydens die Rugbywêreldbeker 2007]] Met die stadion se inhuldiging in 1972 het die stadion, wat tussen die ZUP-toring en die Mossonrivier geleë is, nie na veel gelyk nie. Dit was bloot 'n grasvierkant waar die klein klub AS Paillade gespeel het. In 1974 het AS Paillade met Montpellier Littoral Sport Club (wat te vore by die Stade Richter gespeel het) saamgesmelt om geboorte te gee aan Montpellier la Paillade Sport Club Littoral, wat 'n ruk later die naam Montpellier Paillade Sport Club aangeneem het, waarvan die eerstespan in die ''Division d'Honneur'' se Suidoos-liga gespeel het. Die sowat 150 toeskouers wat elke Sondag houtpawiljoene of grondwalle plek ingeneem het sou skaar kon droom dat hulle die groei van 'n klub sou aanskou wat op die hoogste vlak sou speel onder die bestuur van die klub se emblematiese president Louis Nicollin. Die klub het in die seisoen van 1975/76 tot die derde divisie gestyg. Die klub het hierop voortgebou deur [[Olympique de Marseille]] uit die finale 32 uit te skakel. Hierna is die stadion vergroot en die aantrekkamers verbeter (die werk is binne drie weke voltooi). Op 13 Maart 1977 het 18&nbsp;000 toeskouers aanskou hoe die klub hulle bure en tradisionele vyande Nîmois in die finale 16 geklop het. Die nuwe stadion is hierna beslis in die plek van stade Richter gebruik. La Mosson het 'n reputasie as 'n ''cauldron'' opgebou. Met tye het ondersteuners wat nie kaartjies kon bekostig nie ure voor wedstryde in bome geklim om die prestasies van die manne van Kader Firoud te volg. In 1988 met die klub se promosie na die eerste divisie, is die stadion verder vergroot om sitplek aan 23&nbsp;500 te verskaf in lyn met die sportprestasies van die klub. Met die gebruik van die stadion tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998]] is die klub tot sy huidige grootte vergroot tot 'n kapasiteit van 35&nbsp;500 sitplekke. Rugby word ook by die stadion gespeel en vele belangrike wedstryde van die finale fases van die Franse kampioenskap is al daar gehou. Vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] is verdere verbetering aan die stadion aangebring insluitend beter beligting en kleedkamers. Dit is ook tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019]] gebruik. == Internasionale wedstryde == Vyf poelwedstryde en 'n agste-eindrondte wedstryd is tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998 by die Stade de la Mosson gehou. Dit het ingesluit die wedstryde tussen [[Marokko]] – [[Noorweë]], [[Paraguay]] – [[Bulgarye]], [[Italië]] – [[Kameroen]], [[Colombia]] – [[Tunisië]], [[Duitsland]] – [[Iran]] en [[Duitsland]] – [[Meksiko]] in die uitklop stadium. Ander internasionale sokker wedstryde was die tussen [[Brasilië]] – [[Algerië]] (2–0) op 22 Augustus 2007 (Amical). Die Franse sokkerspan het reeds vier keer op die stadion gespeel; teen RFA, [[Engeland]], [[Andorra]] en [[Ivoorkus]]. Tydens die Rugbywêreldbeker is vier groepwedstryde op die stadion beslis, insluitend [[Springbokke|Suid-Afrika]] teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] op 30 September 2007. === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- |10 Junie 1998 || 21:00 || {{vlagland|Marokko}} || style="text-align:center;"| 2–2 || {{vlagland|Noorweë}} || Groep A || style="text-align:center;"| 29&nbsp;800 |- |12 Junie 1998 || 14:30 || {{vlagland|Paraguay}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Bulgarye}} || Groep D || style="text-align:center;"| 27&nbsp;650 |- |17 Junie 1998 || 21:00 || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;"| 3–0 || {{vlagland|Kameroen}} || Groep B || style="text-align:center;"| 29&nbsp;800 |- |22 Junie 1998 || 17:30 || {{vlagland|Colombia}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Tunisië}} || Groep G || style="text-align:center;"| 29&nbsp;800 |- |25 Junie 1998 || 21:00 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Iran}} || Groep F || style="text-align:center;"| 29&nbsp;800 |- |29 Junie 1998 || 16:30 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Meksiko}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 29&nbsp;800 |} === Rugbywêreldbeker 2007 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2007}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- |12 September 2007 || 14:00 || {{USAru}} || style="text-align:center;"| 15–25 || {{TGAru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 25&nbsp;000 |- |16 September 2007 || 16:00 || {{SAMru}} || style="text-align:center;"| 15–19 || {{TGAru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 24&nbsp;128 |- |23 September 2007 || 14:30 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 55–12 || {{FIJru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 32&nbsp;231 |- |30 September 2007 || 20:00 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 64–15 || {{USAru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 28&nbsp;750 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2019 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2019}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 10 Junie 2019 || 21:00 || {{vlagland|Kanada}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Kameroen}} || Groep E || style="text-align:center;"| 10&nbsp;710 |- | 13 Junie 2019 || 18:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 3–2 || {{vlagland|Brasilië}} || Groep C || style="text-align:center;"| 17&nbsp;032 |- | 17 Junie 2019 || 18:00 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || style="text-align:center;"| 0–4 || {{vlagland|Duitsland}} || Groep B || style="text-align:center;"| 15&nbsp;502 |- | 20 Junie 2019 || 18:00 || {{vlagland|Kameroen}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Nederland}} || Groep E || style="text-align:center;"| 8&nbsp;009 |- | 25 Junie 2019 || 18:00 || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Volksrepubliek China}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 17&nbsp;492 |} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://www.stadiumguide.com/mosson/ ''Stadium Guide''-artikel] * {{en}} [http://www.worldstadiums.com/stadium_pictures/europe/france/languedoc_roussillion/montpellier_mosson.shtml ''World Stadium''-artikel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015213432/http://www.worldstadiums.com/stadium_pictures/europe/france/languedoc_roussillion/montpellier_mosson.shtml |date=15 Oktober 2012 }} {{FIFA Sokker-Wêreldbekerstadions vir 1998}} {{Rugbywêreldbekerstadions 2007}} {{Normdata}} [[Kategorie:Montpellier]] [[Kategorie:Rugbystadions in Frankryk]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Frankryk]] [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] h1tmiisbzh3h0mwxwsau32e8cjxbrbz Vaduz 0 31881 2888443 2881766 2026-03-28T20:45:47Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888443 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Vaduz'''<br /> [[Lêer:Vaduz.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Karte Gemeinde Vaduz 2007.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:LIE Vaduz COA.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Vaduz Liechtenstein-1.svg|25px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Liechtenstein}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|47|08|N|9|31|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1322]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 17,3 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 455 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (30 Junie 2015) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;429 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 288/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (MEST) |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Ewald Ospelt (FBP) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.vaduz.li/ ''vaduz.li''] |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Vaduz''' is die [[hoofstad]] van [[Liechtenstein]], die setel van owerhede en die parlement (''Landtag'') en huisves sedert die jaar 1939 ook die vorstelike hof van Liechtenstein. Vaduz is aan die oostelike [[Ryn]]oewer aan die voet van die Drie-Susters-bergmassief ([[Duits]]: ''Dreischwesternmassiv'') net oos van die grens tot [[Switserland]] geleë. Die voormalige boeredorp, wat oorspronklik vir sy eersterangse [[wyn]] bekend gestaan het, is vandag 'n besige administratiewe sentrum met 'n uitgebreide banke- en dienstesektor. ==Etimologie== Die naam Vaduz is die eerste keer as de Faduzes opgeteken. Die naam van die nedersetting, soos die meeste ander dorpe in die Rynvallei-streek, is van [[Romaanse tale|Romaanse]] oorsprong. Die naam kan teruggevoer word na die Ou Rhaeto-Romaanse wortel auadutg ''akwaduk'', wat op sy beurt uit die [[Latyn]]se ''aquaeductus'' ontwikkel het.<ref name="Hans Stricker 1999">Hans Stricker, Toni Banzer, Herbert Hilbe: ''Liechtensteiner Namenbuch. Die Orts- und Flurnamen des Fürstentums Liechtenstein.'' Band 2: ''Die Namen der Gemeinden Triesenberg, Vaduz, Schaan.'' Hrsg. vom Historischen Verein für das Fürstentum Liechtenstein. Vaduz 1999, S. 430–435.</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Schlossvaduz.jpg|duimnael|links|Die kasteel van Vaduz]] Die naam ''Vaduz'' is van [[Retoromaans]]e oorsprong en dateer uit die tydperk toe die Romeine die gebied as deel van die provinsie Raetia beheer het. Die eerste historiese verwysing na Vaduzin historiese manuskripte genoem as Faduzes dateer uit die jaar 1150. In 1322 word melding gemaak van die kasteel, wat in 1499 tydens die Swabiese Oorlog deur die Switserse geplunder is. Die hele stad is ook verwoes.<ref>https://www.britannica.com/place/Vaduz</ref> Die kasteel van Vaduz, wat omstreeks 1300 opgerig is, was die setel van die Liechtensteinse landshere. Die graafskap is (in historiese volgorde) deur die grawe van Werdenberg te Vaduz, die baronne van Brandis uit die Switserse Emmental, die grawe van Sulz uit die Badiese gewes Klettgau en die grawe van Hohenems uit Vorarlberg geregeer. Die Duitse keiser Rudolf II het in 1592 die markreg aan Vaduz verleen. In die 17de eeu het die Liechtenstein-gesin 'n posisie in die keiserlike dieet, die ''Reichstag'', gesoek. Aangesien hulle egter geen grondgebied gehad het wat direk onder die keiserlike troon was nie, kon hulle nie aan die primêre vereiste voldoen om te kwalifiseer nie.<ref>https://pages.uoregon.edu/dluebke/Reformations441/441ImperialPrimer.htm</ref> Die familie het gesmag na die bykomende mag wat 'n setel in die keiserlike regering sou meebring, en het daarom gepoog om lande te bekom wat reichsunmittelbar sou wees, of gehou sou word sonder dat enige feodale persoonlikheid anders as die Heilige Romeinse Keiser self regte op die grond het. Na 'n geruime tyd kon die familie die aankoop van die klein Herrschaft ("Lordship") van Schellenberg en graafskap Vaduz (onderskeidelik in 1699 en 1712) van die Hohenems reël. Klein Schellenberg en Vaduz het presies die politieke status gehad wat vereis word: geen feodale heer anders as die keiser nie. Daardeur, op 23 Januarie 1719, nadat die aankoop behoorlik gedoen is, is Karel VI, Heilige Romeinse Keiser, wat Vaduz en Schellenberg besluit het, verenig en tot die waardigheid van Fürstentum (prinsdom) verhef met die naam "Liechtenstein" ter ere van "[ sy] ware dienaar, Anton Florian van Liechtenstein”. Dit is op hierdie datum dat Liechtenstein 'n soewereine lidstaat van die Heilige Romeinse Ryk geword het. As 'n bewys van die suiwer politieke doeltreffendheid van die aankope, het die Prinse van Liechtenstein vir meer as 120 jaar nie 'n voet in hul nuwe prinsdom gesit nie. ==Geografie== ===Klimaat=== Vaduz het 'n oseaniese klimaat met warm somers en koue winters. Köppen-Geiger klimaat klassifikasie stelsel klassifiseer sy klimaat as Mariene Weskus Klimaat (Cfb).<ref>[http://www.weatherbase.com/ Weatherbase climate summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070322212850/http://www.weatherbase.com/ |date=22 Maart 2007 }} accessed 12 Augustus 2013.</ref> Die stad ervaar 'n merkbare toename in neerslag gedurende die somer, maar oor die algemeen sien al twaalf maande 'n mate van neerslae. Vaduz ontvang gemiddeld ongeveer 900 mm (35,43 duim) neerslag per jaar. In Vaduz se warmste maand, Julie, bereik gemiddelde hoë temperature 25 °C (77 °F), terwyl gemiddelde lae temperature ongeveer 14 °C (57 °F) is. Die stad se koudste maand, Januarie, sien gemiddelde hoogtepunte van 3 °C (37 °F) en gemiddelde laagtepunte van -3 °C (27 °F). ==Demografie== Vanaf 2019 het 5 696 mense in Vaduz gewoon.<ref name="llv.li">{{cite web|url=https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-vorlaufige-ergebnisse-31-dezember-2019.pdf|title=Bevölkerungsstatistik: Vorläufige Ergebnisse 31 Desember 2019|website=Llv.li|access-date=13 Augustus 2020|archive-date=21 Januarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121020912/https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-vorlaufige-ergebnisse-31-dezember-2019.pdf|url-status=dead}}</ref> Buitelanders wat in die stad woon, maak 42% van die bevolking uit.<ref>{{cite web|url=https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-vorlaufige-ergebnisse-31-dezember-2018.pdf|title=Bevölkerungsstatistik: Vorläufige Ergebnisse 31 Desember 2018|website=Llv.li|access-date=13 Augustus 2020}}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met 67% is die bevolking oorwegend [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katoliek]], terwyl die persentasie Katolieke aansienlik hoër is onder inwoners met Liechtenstein-nasionaliteit (81%) as onder buitelanders (47%). Die grootste minderheidsgodsdienste in die stad is [[Protestantisme]] (10%) en [[Islam]] (8%).<ref name=religion_2015>{{cite web|url=https://www.llv.li/files/as/vz-2015-band-1-tabellen.xls|title=Tabellen Volkszählung 2015 - Bevölkerungsstruktur Band 1|format=XLS|website=Llv.li|access-date=13 Augustus 2020|archive-date=10 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310212813/https://www.llv.li/files/as/vz-2015-band-1-tabellen.xls|url-status=dead}}</ref> == Kultuur == [[Lêer:KML HAF aussen vom Staedtle Barbara Buehler.jpg|duimnael|''Kunstmuseum Liechtenstein'']] Die Nasionale Kunsgalery sowel as die Nasionale Museum is in Vaduz geleë. Die kunsgalery (Kunstmuseum Liechtenstein) is 'n museum van moderne en kontemporêre kuns, wat ook uitstallings uit die privaat prinslike Liechtenstein-versameling wys, waarvan die hoof openbare uitstalling in [[Wene]] is. Die gebou is 'n argitektoniese landmerk wat deur die Switserse argitekte Morger, Degelo en Kerez gebou is. Dit is in November 2000 voltooi en vorm 'n "swart boks" van getinte beton en swart basaltklip. Die museumversameling is ook die nasionale kunsversameling van Liechtenstein. Die Liechtenstein Nasionale Museum wys 'n permanente uitstalling oor die kulturele en natuurlike geskiedenis van Liechtenstein sowel as spesiale uitstallings. Daar is ook die Poststempelmuseum en 'n Ski-museum. ==Ekonomie en Vervoer== Vaduz het 'n lewendige toeristebedryf, al is dit een van die min hoofstede in die wêreld sonder 'n [[lughawe]] – die naaste groot lughawe is dié van [[Zürich]], op 'n afstand van 120 km. Daar is gereelde busverbindings tussen nabygeleë hooflyn-treinstasies, insluitend Buchs, Sargans en Feldkirch, wat deur Liechtenstein Bus bestuur word. Vaduz het geen spoorwegstasie as sodanig nie en word nie direk deur 'n spoorlyn bedien nie. Schaan-Vaduz is een van die vier treinstasies wat Liechtenstein bedien. Dit is geleë in die dorpie Schaan, 'n paar kilometer noord van Vaduz. Dit word besit deur die Oostenrykse Federale Spoorweë (ÖBB). Die stasie word bedien deur agtien streekstreine wat per dag stop, nege in elke rigting tussen [[Switserland]] en [[Oostenryk]]. Dit is geleë op die internasionale en geëlektrifiseerde Feldkirch-Buchs-lyn, tussen die stasie van in Buchs SG (in Switserland) en die stop van Forst Hilti (in die noordelike voorstad van Schaan). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{de}} [http://www.vaduz.li/ Amptelike webwerf] * {{de}} [http://www.vaduz.li/content.aspx?auswahl=988&mid=988 ''Die amptelike webwerf van Vaduz: Geskiedenis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102233153/http://www.vaduz.li/content.aspx?auswahl=988&mid=988 |date= 2 November 2012 }} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geografie van Liechtenstein]] ez9m4bb6rmjmb7yeo7brjo9ymserz1y Vlag van Kanada 0 35207 2888454 2886053 2026-03-29T00:20:50Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888454 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Kanada | Artikel = | Beeld = Flag of Canada (Pantone).svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = {{en}} ''Maple Leaf Flag''<br />{{af}} ''Die Esdoringblaar''<br />{{fr}} ''l’Unifolié''<br />{{af}} ''Die Eenblarige'' | Ander_byname = | Gebruik = 110110 | Simbool = | Verhouding = 1:2 | Goedgekeur_op = 15 Februarie 1965 | Ontwerp = Drie vertikale bane in rooi, wit en rooi met ’n rooi esdoringblaar in die middel van die wit baan. | Ontwerper = George Stanley<br />John Matheson | Beeld2 = Canadian Forces Flag.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 001000 | Simbool2 = | Verhouding2 = 1:2 | Goedgekeur_op2= | Ontwerp2 = | Ontwerper2 = | Beeld3 = Naval ensign of Canada.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = | Bynaam3 = | Ander_byname3 = | Gebruik3 = 000001 | Simbool3 = | Verhouding3 = 1:2 | Goedgekeur_op3= | Ontwerp3 = | Ontwerper3 = | Beeld4 = Flag of the Canadian Army.svg | Beeldgrootte4 = 210px | Geen_grens4 = | Bynaam4 = Weermagvaandel | Ander_byname4 = | Gebruik4 = | Simbool4 = | Verhouding4 = 1:2 | Goedgekeur_op4= | Ontwerp4 = | Ontwerper4 = | Beeld5 = Royal Canadian Air Force ensign.svg | Beeldgrootte5 = 210px | Geen_grens5 = | Bynaam5 = Lugmagvaandel | Ander_byname5 = | Gebruik5 = | Simbool5 = | Verhouding5 = 1:2 | Goedgekeur_op5= | Ontwerp5 = | Ontwerper5 = }} Die '''nasionale vlag van [[Kanada]]'''<ref>{{en}} [http://www.canadianheritage.gc.ca/progs/cpsc-ccsp/sc-cs/df7-eng.cfm Kanadese Erfenis – Jy wou weet...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110608070831/http://www.canadianheritage.gc.ca/progs/cpsc-ccsp/sc-cs/df7-eng.cfm |date= 8 Junie 2011 }}</ref> is op [[15 Februarie]] [[1965]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon drie vertikale bane in rooi, wit en rooi met ’n rooi elfpuntige esdoringblaar in die middel van die wit baan. Die aanvaarding van die vlag in 1965 was die eerste keer dat ’n nasionale vlag vir Kanada gekies is om die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Unievlag]] te vervang. Die [[Rooi Kanadese Vaandel]] is nieamptelik gebruik sedert die 1890’s en is in 1945 deur ’n algemene maatreël van bestuur goedgekeur vir gebruik "waarookal die plek of geleentheid hom voordoen om ’n kenmerkende Kanadese vlag te laat wapper."<ref name="1945 order">{{en}} {{cite book |title=Historical documents of Canada |editor=Stacey, C. P. |publisher=St. Martin’s Press |location=[[New York Stad]] |year=1972 |volume=5 |pages=28 |chapter=19. Order in Council on the Red Ensign, 1945|isbn=0-7705-0861-8}}</ref><ref name="first flags">{{en}} {{cite web |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df5-eng.cfm |title=First "Canadian flags" |date=24 September 2007 |publisher=Departement van Kanadese Erfenis |accessdate=16 Desember 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727230628/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df5-eng.cfm |archive-date=27 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1964 het Eerste Minister Pearson ’n komitee aangewys om die vraagstuk op te los. Dit het gelei tot ’n ernstige debat oor die verandering van die vlag. Uit drie opsies is George Stanley en John Matheson se esdoringontwerp wat gebaseer was op die vlag van die Koninklike Militêre Kollege van Kanada, gekies. Die vlag is die eerste keer op 15 Februarie 1965 ten toon gestel; hierdie datum word jaarliks gevier as die Nasionale Kanadese Vlagdag.<ref name="flagfest" /> Baie verskillende vlae is geskep vir gebruik deur Kanadese amptenare, regeringsliggame en militêre magte. Die meeste van hierdie vlae maak op die een of ander manier van die esdoringblaarmotief gebruik deur die Kanadese vlag in die skildhoek te hê of deur esdoringblare in die ontwerp te gebruik. Die Koninklike Unievlag is ook ’n amptelike vlag in Kanada en word gebruik as simbool van Kanada se lidmaatskap van die [[Britse Statebond]], en die verbintenis tot die [[Monargie van die Verenigde Koninkryk|Kroon]].<ref name="pch">{{en}} {{cite web |title=The Royal Union flag (Union Jack) |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/union-eng.cfm |website=Canadian Heritage |date=17 November 2008 |accessdate=9 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727205917/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/union-eng.cfm |archive-date=27 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=ruf>{{en}} {{cite web |title=Statement by the Hon. Jason Kenney, PC, MP, Secretary of State (Multiculturalism and Canadian Identity) on Commonwealth Day |url=http://www.pch.gc.ca/pc-ch/infoCNtr/cdm-mc/index-eng.cfm?action=doc&DocIDCd=DJK072980 |website=Canadian Heritage |date=10 Maart 2008 |accessdate=10 Maart 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111070357/http://www.pch.gc.ca/pc-ch/infoCNtr/cdm-mc/index-eng.cfm?action=doc&DocIDCd=DJK072980 |archivedate=11 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name="cah">{{en}} {{cite web|url=http://www.canadianheritage.gc.ca/progs/cpsc-ccsp/etiquette/4_f.cfm|title=Royal Union Flag|work=Canadian Heritage / Patrimoine canadien|accessdate=19 Augustus 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080413032823/http://www.canadianheritage.gc.ca/progs/cpsc-ccsp/etiquette/4_f.cfm|archivedate=13 April 2008|url-status=live}}</ref> Die Unievlag is steeds ’n element in ander Kanadese vlae waaronder die provinsiale vlae van [[Brits-Columbië]], [[Manitoba]] en [[Ontario]].<ref>{{en}} {{cite book|title=The Royal Union Flag |publisher=Pennsylvania State Universiteit|author=Fraser, Alistair}}</ref> == Simboliek == Die esdoringblaar het sedert die 1700’s gedien as simbool ter viering van die natuur en omgewing van wat vandag as Kanada bekend is.<ref>{{en}} {{cite web |accessdate=16 Desember 2008 |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/o3-eng.cfm |title=The Maple Leaf |publisher=Departement van Kanadese Erfenis |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727225542/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/o3-eng.cfm |archive-date=27 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die hoeveelheid punte op die blaar het geen betekenis nie (dit stel dus nie die tien provinsies plus een punt vir die gebiede, soos die Australiese Gemenebesster,<ref>{{en}} {{cite web |accessdate=13 April 2008 |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df7-eng.cfm |title=You were asking... |publisher=Departement van Kanadese Erfenis |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727230700/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df7-eng.cfm |archive-date=27 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> voor nie). Die hoeveelheid punte en rangskikking daarvan is gekies nadat toetse in ’n windtonnel aangedui het dat die huidige ontwerp die minste wasig vertoon van die ontwerpe wat getoets is.<ref>{{en}} {{citation |title= Canada’s Flag |last=Matheson |first=Col. John R. |year=1986 |publisher=Mika Publishing Company |isbn=0-919303-01-3}}</ref> Die beeld van die esdoringblaar wat op die vlag gebruik word is ontwerp deur Jaques Saint-Cyr.<ref name="Archbold, Rick">{{en}} {{cite book |title=I Stand for Canada: The Story of The Maple Leaf Flag |author=Archbold, Rick |date=15 Februarie 2002 |publisher=Macfarlane, Walter & Ross |isbn=1-55199-108-X}}</ref> In 1921 het koning [[George V van die Verenigde Koninkryk|George V]] die amptelike kleure van Kanada vasgestel as rooi (van die [[Kruis van Sint Joris]]) en wit (van die [[Frankryk|Franse]] koninklike embleem sedert koning [[Karel VII van Frankryk|Karel VII]]).<ref name="birth">{{en}} {{cite web |accessdate=16 Desember 2008 |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df3-eng.cfm |title=Birth of the Canadian flag |publisher=Departement van Kanadese Erfenis |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727230616/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df3-eng.cfm |archive-date=27 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Ontwerp == [[Lêer:Canadian flag construction sheet.svg|duimnael|links|Konstruksie-blad vir die ontwerp van die Kanadese vlag. Die hoogte van die vlag is twee maal die breedte daarvan.]] Die lengte van die Esdoringvlag is twee keer die wydte. Die wit baan staan bekend as ’n Kanadese Paal (’n vierkantige baan in ’n vertikale driebaanvlag en genoem na die vlag van Kanada) en die twee rooi bane is so groot soos die helfte van die wit baan.<ref name="colours">{{en}} {{cite web |date=1 Januarie 2003 |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df11-eng.cfm |title=The National Flag of Canada: Colours Specification |publisher=Departement van Kanadese Erfenis |accessdate=16 Desember 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727230717/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df11-eng.cfm |archive-date=27 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die middel van die wit baan is ’n rooi esdoringblaar. In heraldiek is die vlag geblasoeneer as "rooi op ’n silwer Kanadese paal met ’n esdoringblaar."<ref>{{en}} {{cite web |accessdate=25 Maart 2008 |url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1SEC819969 |title=Emblems of Canada |publisher=Die Kanadese Ensiklopedie |archive-date=13 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613001742/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1SEC819969 |url-status=dead }}</ref> Die blasoenering is op 5 Maart 2005 by die Kanadese Heraldiese Owerheid geregistreer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://reg.gg.ca/heraldry/pub-reg/project-pic.asp?lang=e&ProjectID=462&ProjectElementID=1556 |title=Registration of the National Flag of Canada |accessdate=22 Mei 2019 |date=15 Maart 2005 |work=The Public Register of Arms, Flags and Badges of Canada |publisher=Die Kanadese Heraldiese Owerheid }}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <center>[[Lêer:Flag of Canada (construction).png|350px|senter|Konstruksietekening]]</center> === Kleure === [[Lêer:Canada flag halifax 9 -04.JPG|duimnael|links|’n Wapperende Kanadese vlag.]] Die kleurskema word hieronder gelys: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! [[Lêer:Flag of Canada (Pantone).svg|30px|raam]] !! style="background-color:#FF0000"|<span style="color:#FFFFFF;">Rooi !! style="background-color:#FFFFFF"|<span style="color:#000000e;">Wit |- | '''[[RGB-kleurmodel|RGB]]''' || 255/0/0 || 255/255/255 |- | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]]''' || #FF0000 || #FFFFFF |- | '''Pantone''' || Red 032 || White |- | '''CMYK''' || 0, 100, 100, 0 || 0, 0, 0, 0 |} == Geskiedenis == [[Lêer:Canadian Red Ensign 1870-1898.jpg|duimnael|links|’n Vroeë voorbeeld van ’n Kanadese Rooi Vaandel in 1876<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.canada.ca/content/dam/pch/documents/services/flags-canada-historical/posters/post4-eng.pdf |title=Evolution of the Canadian Red Ensign |publisher=Canadian Heritage |accessdate=22 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517050248/https://www.canada.ca/content/dam/pch/documents/services/flags-canada-historical/posters/post4-eng.pdf |archive-date=17 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>]] [[Lêer:Painting by Emily Warren in Currie Hall Royal Military College of Canada.JPG|duimnael|Plasing van die Kanadese Kleure op Gen. James Wolfe se Monument in die [[Westminster-abdy]] deur Emily Warren in die Currie Hall by die Koninklike Militêre Kollege van Kanada]] [[Lêer:John A Macdonald election poster 1891.jpg|duimnael|links|Plakkaat van die Konserwatiewe Party vir die 1891-verkiesings met John A. Macdonald en ’n Rooi Vaandel sonder wapen]] [[Lêer:Postcard of Maisonneuve Monument and Coronation.JPG|duimnael|’n Kanadese poskaart ter geleentheid van die kroning van Koning George V in 1911, wat die koninklike Unievlag (laer) en ’n weergawe van die Rooi Vaandel met ’n gekroonde saamgestelde skild van Kanada (nie goedgekeur deur die soewereine nie) in die vlieg]] [[Lêer:Proclamation of the National Flag of Canada (January 1965).jpg|duimnael|links|Die koninklike proklamasie van die nasionale vlag van Kanada in 1965]] Die eerste bekende vlag wat in Kanada gewapper het die Kruis van Sint Joris wat [[John Cabot]] toe hy Newfoundland in 1497 bereik het. In 1534 het [[Jacques Cartier]] ’n kruis geplant in [[Gaspé-skiereiland|Gaspé]] met die Franse koninklike wapenskild met die [[fleur-de-lis]]. Sy skip het ’n rooi vlag met ’n wit kruis gehad wat op daardie tydstip die vlag van Frankryk was. [[Nieu-Frankryk]] het steeds die Franse militêre vlae van die periode gebruik.<ref name="first flags" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gouv.qc.ca/portail/quebec/pgs/commun/portrait/drapeau/?lang=en |title=National Flag and Emblems |date=12 Oktober 2006 |work=Portrait of Québec |publisher=Regering van Quebec |accessdate=20 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102030108/http://www.gouv.qc.ca/portail/quebec/pgs/commun/portrait/drapeau/?lang=en |archive-date=2 November 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Koninklike Unievlag is sedert die Britse nedersetting in [[Nova Scotia]] in 1621 in Kanada gebruik. Sedert die [[Franse en Indiaanse oorlog|oorgawe van Frankryk]] aan die [[Verenigde Koninkryk]] in die vroeë 1760’s, is die Koninklike Unievlag, bekend as die Union Jack in die Verenigde Koninkryk gebruik as die [[de jure]] nasionale vlag, net soos in die Verenigde Koninkryk, tot met die aanvaarding van die huidige vlag in 1965.<ref name="first flags" /> Kort na die Kanadese Konfederasie in 1867 het die behoefte aan ’n unieke Kanadese vlag ontstaan. Die eerste Kanadese vlag was die Vlag van die Goewerneur-generaal van Kanada, ’n koninklike Unievlag met ’n skild in die middel waarop die wapenskild van Ontario, Quebec, Nova Scotia en Nieu-Brunswick in die vier kwarte was. Die skild was omring deur ’n krans van esdoringblare.<ref name="Fraser Flags">{{en}} {{cite book |last=Fraser |first=Alistair B. |title=The Flags of Canada |url=http://fraser.cc/FlagsCan/Nation/CanFlag.html |accessdate=22 Mei 2019 |date=30 Januarie 1998 |chapter=A Canadian Flag for Canada}}</ref> In 1870 is begin om die Rooi Vaandel, met die toevoeging van die Kanadese saamgestelde skild op die wapperkant, nieamptelik op land en see te gebruik en dit het bekend gestaan as die Rooi Kanadese Vaandel. Soos nuwe provinsies by die Konfederasie gevoeg is, is die skild opgedateer. In 1892 het die Britse Admiraliteit die gebruik van die Rooi Vaandel vir gebruik deur Kanada op see goedgekeur. Die saamgestelde skild is in 1921, met die toekenning van ’n wapenskild aan Kanada, deur die nuwe wapenskild vervang en in 1924 het ’n algemene maatreël van bestuur dit goedgekeur vir gebruik van oorsese Kanadese geboue.<ref name="first flags" /> In 1925 het [[William Lyon Mackenzie King]], Eerste Minister van Kanada, ’n komitee opgestel om ’n vlag te ontwerp wat op Kanadese bodem gebruik kan word. Die komitee is egter ontbind voordat ’n finale verslag saamgestel kon word. Ten spyte van die mislukking van die komitee om die vraagstuk op te los, was die sentiment van die publiek in die 1920’s ten gunste van ’n oplossing vir die Kanadese vlagprobleem.<ref>{{en}} (Archbold, 61)</ref> Gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] was die Rooi Vaandel die vlag wat die Kanadese troepe op die slagveld gebruik het. Die Rooi Kanadese Vaandel is binne en buite Kanada gebruik as die Kanadese vlag. ’n Gesamentlike komitee van die Senaat en die Laerhuis is op 8 November 1945 aangestel om ’n nasionale vlag voor te stel wat amptelik aanvaar kon word. Teen 9 Mei 1946 is 2&nbsp;695 voorstelle ingedien en die komitee het gerapporteer "dat die nasionale vlag van Kanada die Rooi Kanadese Vaandel moet wees met ’n esdoringblaar in herfskleure teen ’n wit agtergrond". Die Wetgewende Vergadering van Quebec het egter by die komitee gepleit om nie "buitelandse simbole" (insluitend die Koninklike Unievlag) in te sluit nie. Eerste Minister MacKenzie King het nie op die verslag gereageer nie en die Rooi Kanadese Vaandel het vir eers gebly.<ref name="birth" /><ref name="Fraser Flags" /><ref>{{en}} {{cite web |accessdate=17 April 2008 |url=http://www.mta.ca/about_canada/study_guide/debates/flag_debate.html |title=The Flag Debate |publisher=Mount Allison Universiteit |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528182340/http://www.mta.ca/about_canada/study_guide/debates/flag_debate.html |archive-date=28 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Teen die 1960’s het die debat om ’n nuwe Kanadese vlag egter in so ’n mate toegeneem dat dit uitgeloop het in die Groot Vlagdebat van 1964.<ref>{{en}} {{cite web |accessdate=13 April 2008|url=http://history.cbc.ca/history/?MIval=EpisContent&series_id=1&episode_id=16&chapter_id=1&page_id=2&lang=E|title=The Great Flag Debate |publisher=CBC}}</ref> In 1963 het die Liberale minderheidsregering van Lester B. Pearson die mag verkry en besluit om ’n amptelike Kanadese vlag deur middel van parlementêre debat te kry. Die hoof politieke voorsteller van die verandering was Eerste Minister Pearson. Hy was ’n beduidende makelaar tydens die [[Suezkrisis]] van 1956, waarvoor hy die [[Nobelprys vir Vrede]] gekry het.<ref name="suez">{{en}} {{citation|title=A Country Nourished on Self-Doubt: Documents in Post-Confederation Canadian History|last=Thorner|first=Thomas|publisher=Broadview Press|year=2003|isbn=1-55111-548-4}}</ref> Gedurende die krisis is Pearson onderbreek toe die Egiptiese regering beswaar gemaak het teen Kanadese vredesmagte op grond daarvan dat die Kanadese vlag (die Rooi Vaandel) dieselfde simbool (die Koninklike Unievlag) as die Verenigde Koninkryk, een van die oorlogvoerders, bevat het.<ref name="suez" /> Pearson se doel was vir die Kanadese vlag om kenmerkend en onderskeidend Kanadees te wees. Die hoofopponent teen die verandering van die vlag was die opposisieleier en voormalige Eerste Minister, John Diefenbaker, wat dit uiteindelik ’n private kruisvaart gemaak het.<ref>{{en}} {{cite web |accessdate=31 Maart 2008 |url=http://archives.cbc.ca/politics/language_culture/topics/80/ |title=The Great Canadian Flag Debate |publisher=CBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205180530/http://archives.cbc.ca/politics/language_culture/topics/80/ |archive-date=5 Februarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Pearson was die leier van ’n minderheidsregering en het die risiko geloop om die mag te verloor a.g.v. die vlagkwessie; hy het egter geweet dat die Rooi Vaandel en die Unievlag nie gewild was in Quebec, waar die Liberale sterk steun geniet het, nie. Die Rooi Vaandel was die voorkeur van die meeste Engelssprekende Kanadese. Op 27 Mei 1964 het Pearson se regering ’n mosie by die parlement ingedien vir die aanvaarding van sy gunsteling ontwerp van ’n "see-tot-see" vlag met ’n blou rand en drie saamgesnoerde rooi esdoringblare op ’n wit agtergrond. Hierdie mosie was die oorsaak van weke se bitsige debat in die parlement en die ontwerp het bekend geword as die "Pearson-wimpel".<ref>{{en}} {{cite web|accessdate=13 April 2008|url=http://www.peak.sfu.ca/the-peak/2007-2/issue3/fe-flags.html|title=Wrong turns on the road of symbolism|publisher=The Peak|date=21 Mei 2007|author=Reeve, Iain|archive-date=25 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225123851/http://www.peak.sfu.ca/the-peak/2007-2/issue3/fe-flags.html|url-status=dead}}</ref> Diefenbaker het ’n referendum oor die vlagvraagstuk geëis maar Pearson het in plaas van ’n referendum ’n veelparty parlementêre komitee van 15 lede saamgestel om ’n nuwe ontwerp te kies. Deur ’n periode van bestudering met politieke manoeuvrering het die komitee op die huidige ontwerp besluit wat deur George Stanley geskep is en geïnspireer is deur die vlag van die Koninklike Militêre Kollege van Kanada in [[Kingston, Ontario]]. Die ontwerp is op 29 Oktober 1964 eenparig deur die komitee goedgekeur en later deurgevoer deur ’n meerderheidstem in die Kanadese Laerhuis op 15 Desember 1964. Die Kanadese Senaat het twee dae later ook die ontwerp goedgekeur.<ref name="birth" /> [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Koningin Elizabeth II]] het die nuwe vlag op 28 Januarie 1965 geproklameer.<ref name="birth" /> Die vlag is op 15 Februarie 1965 ingewy tydens ’n amptelike seremonie op die [[Parlement van Kanada|Parlementsheuwel]] in Ottawa in die teenwoordigheid van Goewerneur-generaal majoor-generaal Georges P. Vanier, die Eerste Minister, lede van die kabinet en Kanadese parlementariërs. Die Rooi Kanadese Vaandel en die skild van die koninklike wapen van Kanada is 12:00 gestryk en die nuwe Esdoringvlag is gehys. Die skare het die nasionale lied, "[[O Canada]]" gesing waarna die sing van "[[God Save the Queen]]" gevolg het.<ref name="flagfest" /> Maurice Bourget, Speaker van die Senaat, het gesê: "Die vlag is die simbool van die eenheid van die nasie omdat dit, bo enige twyfel, al die burgers van Kanada sonder onderskeid van ras, taal, oortuigings of opinie verteenwoordig."<ref name="flagfest" /> Vir die eeufeesvieringe van die nasie in 1967, het die Kanadese regering die Kanadese wapen (waarvan die skild op die Rooi Vaandel gepryk het) op ’n rooi vlag gebruik.<ref>{{en}} {{citation|title=Canada|first=Hugh|last=Thompson|publisher=Dorling Kindersley |year=2002 |isbn=0-7894-9561-9}}</ref> == Ander vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Pavillon royal de la France.svg| {{FIAV|historical}} [[Vlag van Frankryk]], 1534 tot 1604 Lêer:Naval Flag of the Kingdom of France (Civil Ensign).svg| {{FIAV|historical}} Franse handelsvlag, 1604 tot 1663 Lêer:Royal Standard of King Louis XIV.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Nieu-Frankryk, 1663 tot 1763 Lêer:Hudsons Bay Company Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Hudson's Bay Company]], 1682 tot hede Lêer:Union flag 1606 (Kings Colors).svg| {{FIAV|historical}} Die Unievlag van Groot Brittanje, 1763 tot 1800 Lêer:Flag of the United Kingdom.svg| {{FIAV|historical}} [[Vlag van die Verenigde Koninkryk]], 1801 tot hede Lêer:Canadian Red Ensign 1868-1921.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Kanada, 1868 tot 1921 Lêer:Canadian Red Ensign 1921-1957.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Kanada, 1921 tot 1957 Lêer:Canadian Red Ensign (1957-1965).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Kanada, 1957 tot 1965 Lêer:Canadian Blue Ensign 1868-1921.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Kanada, 1868 tot 1921 Lêer:Canadian Blue Ensign 1921-1957.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Kanada, 1921 tot 1957 Lêer:Canadian Blue Ensign 1957-1965.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Kanada, 1957 tot 1965 Lêer:1946 Canadian flag proposal.svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag van Kanada, 1946 Lêer:Flag of the Royal Military College of Canada.svg| Vlag van die Koninklike Militêre Kollege van Kanada waarop die huidige vlag van Kanada gebaseer is Lêer:Flag of Canada (1964).svg| {{FIAV|historical}} Vroeëre weergawe van die huidige vlag, 1964 Lêer:Canada Pearson Pennant 1964.svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|proposal}} Die eerste voorstel aan die Kanadese Parlement (bekend as die Pearson-wimpel), 1964 Lêer:Canada flag Group C Finalist.svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|proposal}} Nog ’n voorgestelde vlag, 1964 Lêer:Canadian Duality Flag (CYMK).svg| {{FIAV|proposal}} Die Kanadese dualiteitsvlag Lêer:Flag of the Governor-General of Canada.svg| Vlag van die Goewerneur-Generaal van Kanada Royal Standard of Canada.svg|Standaard van [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|koning Charles III]] in Kanada </gallery></center> == Alternatiewe vlae == [[Lêer:Vimy Memorial flags.JPG|duimnael|Die Kanadese vlag tussen die [[vlag van Frankryk]] (links) en die [[Rooi Kanadese Vaandel]] (regs) by die [[Kanadese Nasionale Vimy Gedenkteken]]]] As ’n simbool van Kanada se lidmaatskap van die Britse Statebond is die Koninklike Unievlag steeds ’n amptelike vlag in Kanada en dit word met sekere geleenthede gebruik.<ref name="royal union">{{en}} {{cite web| date = 1 Januarie 2003| url =http://www.canadianheritage.gc.ca/progs/cpsc-ccsp/etiquette/4_e.cfm| title = The Royal Union Flag| publisher =Departement van Kanadese Erfenis| accessdate=20 Mei 2006}}</ref> Regulasies vereis dat federale instellings die Unievlag langs die Esdoringvlag moet vertoon indien dit moontlik is, deur van ’n tweede vlagpaal gebruik te maak op die volgende dae: Statebonddag (die tweede Maandag in Maart), [[Victoriadag]] (wat ook die vorstin se amptelike verjaardag in Kanada is) en die herdenking van die Statuus van Westminster (11 Desember). Die Unievlag kan ook by die Nasionale Oorlogsmuseum of ander plekke waar seremonies is wat Kanada se betrokkenheid met ander nasies in die Statebond eer (in tye van oorlog), vertoon word. Die Esdoringvlag neem altyd die ereplek in en word dus eerste gehys.<ref name="royal union" /> Die Unievlag is ook deel van die provinsiale vlae Ontario en Manitoba waar dit in die skildhoek is. ’n Gewysigde weergawe word in die vlag van Brits-Columbië gebruik en die vlag van Newfoundland en Labrador is ’n gestileerde weergawe van die Unievlag.<ref name="royal union" /> Verskeie van die provinsiale luitenant-goewerneursvlae het voorheen ’n gewysigde Unievlag gebruik as hul persoonlike vaandel gebruik maar die luitenant-goewerneurs van Nova Scotia is die enigste een wat hierdie ontwerp behou het.<ref name="royal union" /> Die Unievlag en die Rooi Kanadese Vaandel word steeds deur veteraangroepe en ander wat Kanada se verbintenis met Brittanje wil beklemtoon, in Kanada gebruik.<ref name="royal union" /> Die Rooi Vaandel word ook soms gebruik waarby amptelike gebruik by sommige seremonies. Dit is gebruik by die herdenkings van die [[Slag van Vimyrif]] in 2007.<ref name="globe red ensign" /><ref name="slams red ensign" /> Hierdie besluit het kritiek ontlok van diegene wat gevoel het dat dit nie gelyk gestel moet word aan die Kanadese vlag nie en dit is geprys deur diegene wat gevoel het dat dit belangrik is dat Kanada haar bande met die verlede moet behou.<ref name="globe red ensign">{{en}} {{cite web |date=31 Maart 2007 |url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070331.weensign31/BNStory/VimyRidge/home/ |title=Globe Editorial: Red Ensign |publisher=The Globe and Mail |accessdate=13 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081226022233/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070331.weensign31/BNStory/VimyRidge/home/ |archive-date=26 Desember 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name="slams red ensign">{{en}} {{cite web|url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/Page/document/v5/content/subscribe?user_URL=http://www.theglobeandmail.com%2Fservlet%2Fstory%2FRTGAM.20070709.wvimy09%2FBNStory%2FNational%2Fhome&ord=72267222&brand=theglobeandmail&force_login=true|title=Dallaire slams decision to fly Red Ensign|last=Peritz|first=Ingrid|publisher=The Globe and Mail|date=9 Julie 2007|accessdate=13 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081226024900/http://www.theglobeandmail.com/servlet/Page/document/v5/content/subscribe?user_URL=http%3A%2F%2Fwww.theglobeandmail.com%2Fservlet%2Fstory%2FRTGAM.20070709.wvimy09%2FBNStory%2FNational%2Fhome&ord=72267222&brand=theglobeandmail&force_login=true|archivedate=26 Desember 2008|url-status=live}}</ref> Die Kanadese Dualiteitsvlag is ’n nieamptelike vlag wat onafhanklik ontwikkel is en is oorspronklik gesirkuleer deur die voorstanders daarvan om die eenheid van Kanada ten toon te stel by byeenkomste vir die "nee"-stem in oploop tot die 1995 Quebecreferendum.<ref>{{en}} {{cite news|title=Flag waver hoping for unity|publisher=Ottawa Sun|date=1 Julie 1995|p=4}}</ref> Die ontwerp is gekies om die Franssprekende populasie tot die Esdoringvlag te voeg deur blou bane by te voeg (die blou en rooi in rofweg in die verhouding van die hoeveelheid Engelssprekende en Franssprekende mense in Kanada woon). Daar is op blou besluit omdat dit die hoofkleur is in die vlag van Quebec.<ref>{{en}} {{cite web |accessdate=22 Mei 2019 |url=http://www.trcf.ca/ |title=Canadian Duality Flag |publisher=Canadian Duality |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101062855/http://www.trcf.ca/ |archive-date= 1 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite news|title=Flying the flag|publisher=The Gazette|date=3 Oktober 1996|p=4}}</ref> In Quebec word die provinsiale vlag (’n wit Sint Joriskruis op ’n blou agtergrond met ’n fleur-de-lis in elke kwardant) dikwels beskou as ’n nasionale vlag saam met die Esdoringvlag, net soos die Acadiese vlag in die Acadiese gebiede van die maritieme provinsies.<ref name="Archbold, Rick" /><ref>{{en}} {{cite web |accessdate=25 Maart 2008 |url=http://www.canlii.org/qc/laws/sta/d-12.1/20040901/whole.html |title=Flag and emblems of Québec, An Act respecting the, R.S.Q. D-12.1 |publisher=CanLil |date=1 September 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081224071141/http://www.canlii.org/qc/laws/sta/d-12.1/20040901/whole.html |archive-date=24 Desember 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Protokol == [[Lêer:Pliage-canada.gif|duimnael|75px|links|Opvou van die Kanadese vlag]] [[Lêer:Flag at half mast on the Peace Tower for Jack Layton.jpg|duimnael|Die Kanadese vlag op halfmas op die Vredestoring van die [[Parlement van Kanada|Parlementsgebou]] in [[Ottawa]] ter herinnering aan Jack Layton op 22 Augustus 2011]] Daar is geen wette wat die korrekte gebruik van die Kanadese vlag beheer. Kanadese Erfenis het egter riglyne uitgebring oor hoe die Kanadese vlag alleen en saam met ander vlae vertoon/gebruik moet word. Die riglyne bespreek die volgorde van voorkeur waarin die Kanadese vlag gebruik word, waar die vlag gebruik kan word en wat mense kan doen om eerbied teenoor die vlag te betoon. Die riglyne, getiteld ''Vlagetiket in Kanada'' ({{en}} Flag Etiquette in Canada) is deur die Kanadese Erfenis in boekformaat uitgegee en dit is op April 2003 opgedateer.<ref>{{en}} {{cite web |accessdate=25 Maart 2008 |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/etiqtt/101-eng.cfm |title=Rules for Flying the Flag |publisher=Departement van Kanadese Efrenis |date=1 April 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728074114/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/etiqtt/101-eng.cfm |archive-date=28 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die vlag mag enige dag, enige tyd van die dag op enige gebou wat deur die Kanadese Regering, lughawens, militêre basisse, diplomatieke kantore en burgerlikes beheer word, vertoon word. Wanneer die vlag vertoon word moet dit op sy eie vlagpaal hang en dit mag nie minderwaardig teenoor ander vlae wees nie, met die uitsondering van, in volgorde van baie na min belangrik, die koning se persoonlike Kanadese vlag, die vlag van die Goewerneur-generaal van Kanada, enige persoonlike vlag van ’n lid van die Kanadese Monargie of vlae van die Luitenant-goewerneurs van Kanada.<ref>{{en}} {{cite web |accessdate=25 Maart 2008 |url=http://www.saskd.ca/heritage.pdf |format=[[PDF]] |title=The Honours, Flags and Heritage Structure of the Canadian Forces |publisher=Departement van Nasionale Verdediging (Kanada) |archive-date=25 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325162006/http://www.saskd.ca/heritage.pdf |url-status=dead }}</ref> Om ’n tydperk van rou aan te dui word die Kanadese vlag halfstok gehang. Die Kanadese Magte het ’n spesiale protokol vir die vou van die vlag vir tentoonstellings soos ’n amptelike begrafnis; die Kanadese Magte stel dit egter nie vir daaglikse gebruik voor nie.<ref name='folding'>{{en}} {{cite web |url=http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/pub/oth-aut/pcf-cpd/index-eng.asp |title=Process for the Ceremonial Folding of the National Flag of Canada |accessdate=22 Mei 2019 |date=23 April 2008 |publisher=Directorate of History and Heritage – National Defence Canada |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223170844/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/pub/oth-aut/pcf-cpd/index-eng.asp |archive-date=23 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Bevordering van die vlag == [[Lêer:Items from the Canadian Parliamentary Flag Program.jpg|duimnael|links|’n Voorbeeld van items van die Parlementêre Vlagprogram]] [[Lêer:Canadianflag.JPG|duimnael|Reuse Kanadese vlag in Vancouver vir die [[Olimpiese Winterspele 2010]]]] Sedert die aanvaarding van die Kanadese vlag in 1965 het die Kanadese regering programme geborg om die vlag te bevorder. Voorbeelde sluit die Kanadese Parlementêre Vlagprogram van die Departement van Kanadese Erfenis en die vlagprogram wat deur die Departement van Openbare Werke gedryf is. Hierdie programme het die blootstelling van die vlag en die konsep dat dit deel is van die nasionale identiteit, verhoog. Om bewustheid van die vlag te verhoog is die Parlementêre Vlagprogram in Desember 1972 ingestel. Die doel van die program was om lede van die Kanadese Laerhuis toe te laat om vlae en lapelwapens in die vorm van die Kanadese vlag te versprei in hulle kiesafdelings. Die program is sedert 1973 aan die gang.<ref>{{en}} {{cite web |date=1 Januarie 2003 |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/actvt/111-eng.cfm |title=Administration of the Parliamentary Flag Program |publisher=Departement van Kanadese Erfenis |accessdate=20 Mei 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728032044/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/actvt/111-eng.cfm |archive-date=28 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vlae wat op die Vredestoring en die Oos- en Wesblokke van die Parlementsheuwel word verpak deur die Departement van Openbare Werke en kan gratis verkry word. Die program het egter ’n 19-jaar wagperiode vir vlae van die Oos- en Wesblok en 27-jaar vir vlae van die Vredestoring.<ref>{{en}} {{cite web|accessdate=25 Maart 2008|url=http://www.parliamenthill.gc.ca/text/faq_e.html|title=Frequently Asked Questions|publisher=Regering van Kanada|archive-date=20 Desember 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081220165922/http://www.parliamenthill.gc.ca/text/faq_e.html|url-status=dead}}</ref> Sedert 1996 is 15 Februarie herdenk as die Nasionale Kanadese Vlagdag.<ref name="flagfest">{{en}} {{cite web |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df1-eng.cfm |title=The National Flag of Canada; A symbol of Canadian Identity |publisher=Departement van Kanadese Erfenis |accessdate=15 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727192152/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df1-eng.cfm |archive-date=27 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1996 het Sheila Copps, Minister van Kanadese Erfenis, die "een-in-’n-miljoen-vlag-uitdaging" ingestel.<ref>{{en}} {{cite web |accessdate=25 Maart 2008 |url=http://www.canadianheritage.gc.ca/newsroom/index_e.cfm?fuseaction=displayDocument&DocIDCd=6NR032 |title=Heritage Minister Sheila Copps Launches "One In A Million National Flag" Campaign |publisher=Departement van Kanadese Erfenis |date=19 Februarie 1996 |author=Dee, Duncan |archive-date=12 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312015242/http://www.canadianheritage.gc.ca/newsroom/index_e.cfm?fuseaction=displayDocument&DocIDCd=6NR032 |url-status=dead }}</ref> Hierdie program was daarop gemik om die Kanadese burgers van ’n miljoen nuwe Esdoringvlae te voorsien vir die Vlagdag van 1997. Die program was egter kontroversieel omdat dit ’n geraamde $45 miljoen gekos het en die vlae kan ook nie gehys word nie. Amptelike syfers van Kanadese Erfenis het die uitgawes op $15,5 miljoen geraam, met ongeveer ’n sewende van die koste wat deur donasies gedek is.<ref>{{en}} {{cite web |accessdate=25 Maart 2008 |url=http://www.pch.gc.ca/newsroom/index_e.cfm?fuseaction=displayDocument&DocIDCd=7NR233 |title=Canadians Meet the "One in a Million National Flag" Challenge |publisher=Departement van Kanadese Erfenis |date=15 Februarie 1997 |author=Arnsby, Julia |archive-date=16 Mei 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070516122456/http://www.pch.gc.ca/newsroom/index_e.cfm?fuseaction=displayDocument&DocIDCd=7NR233 |url-status=dead }}</ref> == Nalatenskap == ’n Gedenkplaat wat die skepping van die Kanadese vlag herdenk, is in 1985 by die Koninklike Militêre Kollege van Kanada (KMK) in [[Kingston, Ontario]] aangebring. In Maart 1964 het kolonel George Stanley, Dekaan van Kunste, terwyl hy op die Mackenzie gebou gestaan en kyk het na die Kollegevlag naby die paradeplein, voorgestel aan kolonel J.R. Matheson, toe LP vir Leeds, dat die KMK Kollegevlag as basis gebruik moet word vir die nuwe vlag. Die twee het saam gewerk aan ’n ontwerp wat uiteindelik goedgekeur is deur die parlement en deur ’n koninklike proklamasie op 15 Februarie 1965 as die Nasionale Vlag van Kanada aanvaar is.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20100216154357/http://www.rmcclub.ca/everitaswp/wp-content/uploads/2010/02/IMG_0277.jpg Vlag van Kanada]</ref> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Kanadese volkslied]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book|title= I Stand For Canada |last=Archbold|first=Rick|year=2002 |publisher=Macfarlane Walter & Ross |isbn=1-55199-108-X}} * {{en}} {{cite book|title= Canada’s Flag |last=Matheson|first=Col. John R.|year=1986 |publisher=Mika Publishing Company |isbn=0-919303-01-3}} * {{en}} {{cite book|title= The Story of Canada’s Flag: A Historical Sketch |last=Stanley|first=Dr. George F.G.|year=1965 |publisher=Ryerson Press}} * {{en}} {{cite book|title=Canada|first=Hugh|last=Thompson|publisher=Dorling Kindersley|year=2002|isbn=0-7894-9561-9}} * {{en}} {{cite book|title=A Country Nourished on Self-Doubt: Documents in Post-Confederation Canadian History|last=Thorner|first=Thomas|publisher=Broadview Press|year=2003|isbn=1-55111-548-4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Canada|Vlae van Kanada}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/ca.html Kanada] by ''Flags of the World''. * {{en}} [http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/df1-eng.cfm Nasionale Vlag van Kanada (Departement van Kanadese Erfenis)] * {{en}} [http://people.stfx.ca/lstanley/stanley/flagmemo2.htm George F.G. Stanley se Vlagmemorandum, 23 Maart 1964] * {{en}} [http://data2.collectionscanada.gc.ca/ap/c/c135374.jpg Koninklike Proklamasie] * {{en}} [http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/etiqtt/index-eng.cfm Vlagetiket in Kanada] * {{en}} [http://archives.cbc.ca/politics/language_culture/topics/80/ CBC Digitale Argiewe – Die Groot Kanadese Vlagdebat] * {{en}} [http://canflag.com/ Clip-art galery van die Kanadese vlag] * {{en}} {{cite web | title=National Flag of Canada| work=Historica Minute |url=http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=13539}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Canada|title=Flag of Canada|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Mei 2019}} {{NAmerikavlae}} {{Unievlag}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Canada}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale simbole van Kanada]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Kanada]] 4eqj9uj1e525f1bkgomn6br78jkpllm Bespreking:Klipwerf 1 38867 2888395 1697350 2026-03-28T17:55:03Z ~2026-19361-67 205433 /* Klipwerf */ nuwe afdeling 2888395 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Musikale kunstenaar-artikel}} == Klipwerf == Ons wil dans Vryburg [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-19361-67|&#126;2026-19361-67]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-19361-67|talk]]) 17:55, 28 Maart 2026 (UTC) 1pg39rrdaps5o565hiq056rim4hsjm6 2888396 2888395 2026-03-28T18:02:47Z Sobaka 328 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-19361-67|~2026-19361-67]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Rooiratel|Rooiratel]] 1697350 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Musikale kunstenaar-artikel}} m46zyclhaacwncfxo1ufshfjmewazsh 2024 0 47430 2888365 2886677 2026-03-28T14:26:47Z Sobaka 328 /* Januarie tot Maart */ bywerk 2888365 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Nangolo Mbumba (cropped).jpg|teks=Die Namibiese president Nangolo Mbumba}} Die '''jaar 2024''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Maandag]] begin het. Dis was die 24ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[België]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Spanje]] oor. * 1 Januarie – [[Egipte]], [[Ethiopië]], [[Iran]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] sluit by [[BRICS]] aan. * [[14 Januarie]] – Nadat Margrethe II ten gunste van haar oudste seun abdikeer het, lê [[Frederik X van Denemarke|Frederik X]] die ampseed as nuwe koning van [[Denemarke]] af. * [[4 Februarie]] – Ná die dood van die [[Namibië|Namibiese]] [[President van Namibië|president]] [[Hage Geingob]] word volgens die grondwet [[Nangolo Mbumba]] as sy opvolger ingesweer. * [[25 Februarie]] – Aaron Bushnell, 'n 25-jarige dienspligtige van die [[Amerikaanse Lugmag]], [[Selfverbranding van Aaron Bushnell|verbrand homself]] buite die Ambassade van [[Israel]] in [[Washington, D.C.]] in protes teen [[Gasa-Israel-konflik van Oktober 2023|Israel se optrede in Gasa]]. * [[7 Maart]] – In reaksie op die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022]] sluit [[Swede]] as 32ste lidland by die [[NAVO|Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] aan. * [[22 Maart]] – 'n Gekoördineerde [[Terrorisme|terroriste]] [[Krokus Stadsaal-aanval|aanval in die Krokus Stadsaal—musieklokaal]] in [[Moskou]] eis die lewens van meer as 133 mense. * [[13 April]] – Die [[Islamitiese Revolusionêre Wagkorps]] (IRGC) van [[Iran]] loods 'n [[Iranse aanval op Israel in 2024|missiel en hommeltuigaanval]] op [[Israel]]. * [[9 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[15 Mei]] – Die [[Slowakye|Slowaakse]] eerste minister [[Robert Fico]] word in 'n [[Poging tot sluipmoord op Robert Fico|sluipmoordpoging]] in Handlová gewond. * [[29 Mei]] – Die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|sewende algemene verkiesing in Suid-Afrika]] vind plaas. * [[4 Junie|4]]–[[29 Junie]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2024|negende T20I-wêreldbeker]] word in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Wes-Indië]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[4 Junie]] – Die uitslag van die [[Indiese algemene verkiesing van 2024|Indiese algemene verkiesing]] wat van 19 April tot 1 Junie in sewe fases gehou is om al die 543 lede van die [[Lok Sabha]] te verkies, word bekend gemaak. * [[6 Junie|6]]–[[9 Junie]] – Verkiesings vir die [[Europese Parlement]]. * [[1 Julie]] – [[Hongarye]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by België oor. * [[2 Julie]] – Die [[Nederland]]se [[Schoof-kabinet]] word saamgestel. * [[4 Julie]] – Die [[Britse algemene verkiesing van 2024|Britse verkiesing vir die laerhuis]] word deur die Britse [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Arbeidersparty]] gewen. * [[7 Julie]] – Presidentsverkiesing in [[Meksiko]]. * [[13 Julie]] – Die voormalige [[President van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse president]] [[Donald Trump]] word beseer in 'n [[Sluipmoordpoging op Donald Trump|sluipmoordpoging]] tydens 'n [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse veldtogsaamtrek]] naby Butler, [[Pennsilvanië]]. * [[19 Julie]] – 'n [[2024 CrowdStrike-voorval|Foutiewe opdatering van sekuriteitsagteware]] deur [[CrowdStrike]], 'n Amerikaanse kuberveiligheidsmaatskappy het besighede en regerings regoor die wêreld is geraak in wat beskryf is as die grootste onderbreking in die geskiedenis van inligtingstegnologie tot op daardie stadium. * [[25 Julie]] – [[Slag van Tinzaouaten (2024)|Slag van Tinzaouaten]] vind plaas in [[Mali]] waartydens [[Toearegs|Toeareg]]-rebelle [[Russiese]] [[huursoldaat|huursoldate]] die grootste verlies toedien sedert die 2021 [[Wagner-groep]] ontplooiing in die land. * [[26 Julie]] – Die [[Olimpiese Somerspele 2024]] begin in [[Parys]], [[Frankryk]]. * 26 Julie – 'n Polisieklopjag op 'n plaas wat vermoedelik dien as 'n geheime militêre opleidingskamp in [[Witrivier]],[[Mpumalanga]] lei tot die [[Arrestasie van Libiërs in Mpumalanga by onwettige militêre opleidingskamp (2024)|arrestasie van 95 Libiese burgers]]. * [[6 Augustus]] – Die [[Oekraïense invalle in Wes-Rusland sedert Augustus 2024|Oekraïense Weermag loods 'n inval in Rusland]] se [[Koersk-oblast]] as deel van die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|voortslepende Russies-Oekraïnse Oorlog]]. * [[18 Augustus]] – Afsluiting van die Olimpiese Somerspele 2024. * [[28 Augustus]] – [[8 September]] – Die [[Paralimpiese Somerspele 2024]] word gehou. * [[10 September]] – Die [[Polaris Dawn]] private menslike ruimtevlugsending wat deur [[SpaceX]] bestuur word, word gelanseer in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. * [[17 September]] – Etlike [[Hezbollah]]-lede gedood en beseer in [[Libanon]] en [[Sirië]] toe hul [[Libanese en Siriese radioroeper-ontploffings in 2024|radioroepers ontplof het]]. * [[1 Oktober]] – [[Iran]] loods 'n [[Iranse aanval op Israel in Oktober 2024|ballistiese missiel aanval]] op [[Israel]]. * [[9 Oktober]] – 'n [[Mosambiek algemene verkiesing van 2024|Algemene verkiesing word in Mosambiek]] gehou om die president, die 250 lede van die Vergadering van die Republiek en lede van die tien provinsiale vergaderings te verkies. * [[20 Oktober]] – [[Nieu-Seelandse nasionale vrouekrieketspan|Nieu-Seeland]] wen die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024|9de T20I-vrouewêreldbeker]]. * [[30 Oktober]] – 'n [[Botswana algemene verkiesing van 2024|Algemene verkiesing]] word in [[Botswana]] gehou om die samestelling van die 13de Parlement van Botswana asook plaaslike rade regoor die land te bepaal. * [[5 November]] – [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2024|Presidentsverkiesing in die Verenigde State van Amerika]]. * [[20 November]] – 'n Kunswerk genoem ''[[Comedian (kunswerk)|Comedian]]'' (uitgawe twee) deur die Italiaanse kunstenaar [[Maurizio Cattelan]] verkoop vir VSA $6.2 milljoen tydens 'n Sotheby veiling. * [[21 November]] – Kunswerk ''A.I.God'', 'n portret van die Engelse wiskundige [[ Alan Turing]] het die eerste kunswerk deur 'n [[humanoïde robot]], [[Ai-Da]] geword wat op 'n veiling verkoop is, vir $1,0 miljoen (R17,54 miljoen). * [[3 Desember]] – Suid-Koreaanse president [[Yoon Suk-yeol]] kondig [[Suid-Koreaanse krygswetafkondiging van 2024|krygswet]] af in [[Suid-Korea]] tydens 'n laataand-toespraak. * [[25 Desember]] – [[Azerbaijan Airlines-vlug 8243]] het naby Aqtau Internasionale Lughawe, [[Kasakstan]], neergestort met 62 passasiers en 5 bemanningslede aan boord. * [[29 Desember]] – [[Jeju Air-vlug 2216]] bots teen 'n versperring in die Muan Internasionale Lughawe in Muan, [[Suid-Korea]]. Uit die 181 insittendes is bevestig dat 179 mense dood is terwyl 2 met beserings oorleef het. == Sterftes == === Januarie tot Maart === * [[3 Januarie]] – [[Edwill van Aarde]], Suid-Afrikaanse televisie-, radio-omroeper en sportkommentator (* [[1938]]). * [[4 Januarie]] – [[Glynis Johns]], Suid-Afrikaanse aktrise (* [[1923]]). * [[7 Januarie]] – [[Franz Beckenbauer]], Duitse sokkerspeler en bestuurder (* [[1945]]). * 7 Januarie – [[Jothan Msibi]], Suid-Afrikaanse taxibedryfleier en sakeman (* [[1961]]). * [[11 Januarie]] – [[Gonzalo Lira]], Amerikaanse ondersoekende joernalis en oorlogskommentator. (* [[1968]]). * [[13 Januarie]] – [[Joyce Randolph]], Amerikaanse aktrise (* [[1924]]). * [[30 Januarie]] – [[Chita Rivera]], Amerikaanse aktrise (* [[1933]]). * [[2 Februarie]] – [[Don Murray (akteur)|Don Murray]], Amerikaanse akteur (* [[1929]]). * [[4 Februarie]] – [[Hage Geingob]], [[Namibië|Namibiese]] politikus en derde [[president van Namibië]] (* [[1941]]). * [[10 Februarie]] – [[Aletta Bezuidenhout]], Suid-Afrikaanse aktrise (* [[1949]]). * [[11 Februarie]] – [[Kelvin Kiptum]], Keniaanse [[atletiek|langafstandhardloper]] (* [[1999]]). * [[16 Februarie]] – [[Aleksei Nawalni]], Russiese regsgeleerde, politikus en finansiële aktivis (* [[1976]]). * [[17 Februarie]] – [[Mike Procter]], Suid-Afrikaanse krieketkaptein en keurder (* [[1946]]). * [[1 Maart]] – [[Iris Apfel]], Amerikaanse sakevrou, binnehuisversierder en mode-ikoon (* [[1921]]). * [[11 Maart]] – [[Eric Carmen]], Amerikaanse sanger (* 1949). * 11 Maart – [[Paul Alexander]], Amerikaanse verlamde [[polio]]-oorlewende, die laaste man wat in 'n ysterlong geleef het (* 1946). * [[18 Maart]] – [[Hans Heese]], Suid-Afrikaanse skrywer en [[Genealogie|genealoog]] (* 1945). * [[21 Maart]] – [[Markus Jooste]], Suid-Afrikaanse sakeman (* [[1961]]). * [[23 Maart]] – [[Maurizio Pollini]], Italiaanse klassieke pianis (* [[1942]]). * [[30 Maart]] – [[Bart de Graaff (skrywer)|Bart de Graaff]], Nederlandse skrywer (* [[1959]]). === April tot Junie === * [[1 April]] – [[Joe Flaherty]], Amerikaanse akteur (* 1941). * [[3 April]] – [[Vera Tschechowa]], Duitse aktrise (* [[1940]]). * [[4 April]] – [[Hennie Maas]], Suid-Afrikaanse radio-omroeper (* 1942). * [[10 April]] – [[O.J. Simpson]], Amerikaanse voetbalspeler, akteur en misdadiger (* [[1947]]). * [[20 April]] – [[Andrew Davis]], Engelse [[dirigent]] (* [[1944]]). * [[23 April]] – [[Murunwa Makwarela]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1972]]). * [[29 April]] – [[Dingaan Thobela]] Suid-Afrikaanse professionele [[bok]]ser (* [[1966]]). * [[17 Mei]] – [[Sid Going]], Nieu-Seelandse rugbyspeler (* [[1943]]). * [[21 Mei]] – [[James Selfe]], Suid-Afrikaanse DA-politikus (* [[1955]]). * [[1 Junie]] – [[Ruth Maria Kubitschek]], Duitse aktrise (* [[1931]]). * [[3 Junie]] – [[Brigitte Bierlein]], [[Oostenryk]]se juris en politikus (* 1949). * [[7 Junie]] – [[William Anders|"Bill" Anders]], [[Apollo 8]]-[[ruimtevaarder]] (* 1933). * [[12 Junie]] – [[Wjatsjeslaf Zoedof]], Sowjetse ruimtevaarder (* 1942). * [[16 Junie]] – [[Jan Breytenbach]], Suid-Afrikaanse stigter van [[32-Bataljon]] sowel as 44 Valskermbrigade (* [[1932]]). * [[20 Junie]] – [[Donald Sutherland]], Kanadese akteur (* [[1935]]). === Julie tot September === * [[7 Julie]] – [[Claude Ferragne]], [[Kanadese]] Olimpiese atleet (* [[1952]]). * [[11 Julie]] – [[Shelley Duvall]], Amerikaanse aktrise (* 1949). * [[13 Julie]] – [[Shannen Doherty]], Amerikaanse aktrise (* [[1971]]). * [[18 Julie]] – [[Bob Newhart]], Amerikaanse akteur en skrywer (* 1929). * [[20 Julie]] – [[Jan Groenewald]], Suid-Afrikaans akteur, televisieredakteur en [[dramaturg]] (* 1946). * [[22 Julie]] – [[John Mayall]], Engelse blues- en rockmusikant, liedjieskrywer en vervaardiger (* 1933). * [[25 Julie]] – [[Louis van Schoor]], Suid-Afrikaanse massamoordenaar (* [[1950]]). * [[31 Julie]] – [[Ismail Haniyeh]], Palestynse politieke leier van [[Hamas]], vermoor in [[Iran]] (* [[1963]]). * [[14 Augustus]] – [[Gena Rowlands]], Amerikaanse aktrise en skryfster (* [[1930]]). * [[18 Augustus]] – [[Alain Delon]], Franse akteur (* 1935). * 18 Augustus – [[Phil Donahue]], Amerikaanse mediapersoonlikheid, skrywer en filmvervaardiger (* [[1935]]). * [[21 Augustus]] – [[William Smith]], Suid-Afrikaanse wetenskap- en wiskunde-onderwyser, bekend op televisie (* [[1939]]). * [[23 Augustus]] – [[Abraham H. de Vries]], Afrikaanse skrywer (* [[1937]]). * [[26 Augustus]] – [[Sven-Göran Eriksson]], Sweedse [[sokker]]afrigter (* [[1948]]). * [[27 Augustus]] – [[Anastasia de Vries]], Afrikaanse joernalis, rubriekskrywer en lektor (* [[1960]]). * [[3 September]] – [[Georg Meiring]], laaste hoof van die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] en eerste hoof van die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] (* 1939). * [[5 September]] – [[Sérgio Mendes]], Brasiliaanse musikant (* 1941). * [[9 September]] – [[James Earl Jones]], Amerikaanse akteur (* 1931). * [[13 September]] – [[Pravin Gordhan]], Suid-Afrikaanse [[politikus]] en minister van finansies en openbare ondernemings (* 1949). * [[20 September]] – [[Kathryn Crosby]], Amerikaanse aktrise (* 1933). * [[22 September]] – [[Koos van der Merwe]], Suid-Afrikaanse politikus (* 1937). * [[27 September]] – [[Hassan Nasrallah]], Libanese geestelike en die sekretaris-generaal van [[Hezbollah]] (* 1960). * [[28 September]] – [[Kris Kristofferson]], Amerikaanse akteur en komponis (* [[1936]]). === Oktober tot Desember === * [[1 Oktober]] – [[Frits Gaum]], [[predikant]] van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] (* 1940). * [[12 Oktober]] – [[Tito Mboweni]], agtste Goewerneur van die Suid-Afrikaanse Reserwebank, ANC-minister van arbeid en finansies (* 1959). * [[21 Oktober]] – [[Christine Boisson]], Franse aktrise (* [[1956]]). * [[25 Oktober]] – [[Hans du Plessis]], Afrikaanse [[skrywer]] en [[digter]] (* 1945). * [[30 Oktober]] – [[Danie Odendaal]], Suid-Afrikaanse skrywer, TV-vervaardiger en -regisseur (* 1947). * [[2 November]] – [[Alan Rachins]], Amerikaanse akteur, skrywer, en regisseur (* 1942). * [[3 November]] – [[Quincy Jones]], Amerikaanse plate- en TV-vervaardiger, dirigent en liedjieskrywer (* 1933). * [[6 November]] – [[Tony Todd]], Amerikaanse vervaardiger, en regisseur (* [[1954]]). * [[12 November]] – [[Bent Mejding]], Deense akteur en regisseur (* 1937). * [[24 November]] – [[Breyten Breytenbach]], Suid-Afrikaanse digter, skrywer en skilder (* 1939). * [[1 Desember]] – [[De Villiers Lamprecht]], Suid-Afrikaanse atleet en die eerste Suid-Afrikaner wat 'n [[droommyl]] kon hardloop (* 1942). * [[3 Desember]] – [[Jan Bloukaas]], Suid-Afrikaanse musikant (* 1999). * [[4 Desember]] – [[Brian Thompson (sakeman)|Brian Thompson]], Amerikaanse sakeman en die [[hoof- uitvoerende beampte]] van UnitedHealthcare (* [[1974]]). * [[5 Desember]] – [[John Williams (rugbyafrigter)|John Williams]], Suid-Afrikaanse [[Springbokafrigters|rugbyafrigter]] (* 1946). * 5 Desember – [[Christel Bodenstein]], Duitse aktrise (* 1938). * [[12 Desember]] – [[Annelie Botes]], [[Afrikaans]]e roman-, kortverhaal- en rubriekskrywer († [[1957]]). * [[21 Desember]] – [[Michelle Botes]], Suid-Afrikaanse aktrise (* [[1962]]). * 21 Desember – [[Hannelore Hoger]], Duitse aktrise (* 1942). * [[23 Desember]] – [[Desi Bouterse]], Surinaamse militêre leier en staatshoof (* 1945). * [[26 Desember]] – [[Manmohan Singh]], Indiese ekonoom en politikus, 13de [[Eerste Minister]] van [[Indië]] (* 1932). * [[27 Desember]] – [[Olivia Hussey]], Engelse aktrise (* [[1951]]). * [[29 Desember]] – [[Jimmy Carter]], 39ste [[President van die Verenigde State van Amerika|President van die Verenigde State]] (* 1924). * 29 Desember – [[Linda Lavin]], Amerikaanse regisseuse, en vervaardiger (* 1937). * [[30 Desember]] – [[Sibusiso Bengu]], Suid-Afrikaanse Minister van Onderwys in die [[kabinet van Nelson Mandela]] (* 1933). {{Normdata}} [[Kategorie:2024| ]] 1zdz8igl46ispnnm2xyyli8ngxd2zis Perth Ovaal 0 47672 2888449 2722774 2026-03-28T21:45:45Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888449 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Perth Ovaal | bynaam = nib-stadion | beeld = [[Lêer:Perth Oval.jpg|250px]] | byskrif = Buiteaansig van die Perth Ovaal in 2009 | vollenaam = | vorigenaam = Lotonpark<br />Members Equity-stadion<br />ME Bank-stadion | ligging = Lordstraat, [[Perth]], [[Wes-Australië]] | koördinate = {{Koördinate|31|56|45|S|115|52|12|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = 1910 | geopen = | renovasie = 2004 en 2012 | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = VenuesWest | operateur = VenuesWest | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = East Perth Royals ([[Australiese voetbal]]) (1910–2002)<br />Perth Glory Voetbalklub (Sokker) (1996–huidig)<br />WA Reds (Rugbyliga) (2008–huidig)<br />[[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] ([[Superrugby]]) (2010–huidig) | sitplekke = 20&nbsp;500 ([[rugby]]/[[sokker]])<br />25&nbsp;000 (musiekkonserte)<ref name="mes2">{{en}} {{cite web|url=http://www.membersequitystadium.com.au/stadium_hire.html|title=Stadium Hire|publisher=ME Bank Stadium|accessdate=30 April 2009|archive-date=15 Oktober 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015105934/http://membersequitystadium.com.au/stadium_hire.html|url-status=dead}}</ref> | dimensies = }} Die '''Perth Ovaal''' (ook '''nib-stadion''' weens borgskapredes) is 'n [[sport]]stadion in [[Perth]], [[Australië]]. Dit is sedert 1996 die tuisveld van die A-ligaklub ([[sokker]]) Perth Glory en is sedert 2003 die Wes-Australiese Rugbyleague se administratiewe fasiliteite. Tussen 1906 en 1910 was die [[stadion]] bekend as '''Lotonpark''' (hierdie naam verwys steeds na die aangrensende [[tennis]]bane asook 'n klein stuk oop grond langs die stadion).<ref name="heritage1">{{en}} {{cite web|url=http://register.heritage.wa.gov.au/PDF_Files/P-Q%20-%20A-D/Perth%20Oval%20(I-AD).PDF|title=Register of Heritage Places|publisher=Heritage Council of Western Australia|accessdate=28 April 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070901084424/http://register.heritage.wa.gov.au/PDF_Files/P-Q%20-%20A-D/Perth%20Oval%20(I-AD).PDF|archivedate= 1 September 2007|url-status=live}}</ref> == Huidige gebruik == [[Lêer:Perth Glory v North Queensland Fury.jpg|duimnael|links|Sokkerwedstryd tussen Perth Glory en North Queensland Fury]] In die stadion se huidige opset kan daar soveel as 18&nbsp;156 mense sit en word dit tans gebruik vir [[sokker]]-, [[rugbyliga]]- en [[rugby]]wedstryde weens die reghoekige vorm van die speeloppervlak. Wanneer musiekkonserte aangebied word kan daar soveel as 25&nbsp;000 mense gehuisves word. Die stadion is die tuisveld van die Perth Glory-sokkerklub en van die voormalige Australiese Rugbykampioenskapspan [[Perth Spirit]]. Die [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]], die plaaslike [[Superrugby]]-span gaan die Perth Ovaal as tuisveld gebruik wanneer die [[Subiaco Ovaal]] uitgebrei word.<ref name="wabn1">{{en}} {{cite news|url=http://www.wabusinessnews.com.au/en-story/1/71989/Upgrade-stadium-now-Force-Glory|title=Upgrade stadium now: Force, Glory|date=24 April 2009|publisher=WA Business News|accessdate=30 April 2009}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Subiaco Ovaal ervaar dalende toeskouergetalle weens die ovaalvormige speelveld (nie noodwendig geskik vir rugby en die toeskouers daarvan nie) en die Force het in 2010 na die Perth Ovaal verhuis.<ref name="pn1">{{en}} {{cite news |url=http://www.news.com.au/perthnow/story/0,21598,24827205-5005401,00.html |title=Western Force refuse to re-sign Subiaco Oval contract |last=Taylor |first=Nick |date=20 Oktober 2008 |publisher=Perth Now |accessdate=30 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090319083940/http://www.news.com.au/perthnow/story/0,21598,24827205-5005401,00.html |archive-date=19 Maart 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die stadion sal 'n mate van modernisering ondergaan waaronder die uitbreiding na 'n kapasiteit van 20&nbsp;500 vir gebruik deur die Force. Die stadion is ongewoon onder Australiese stadions omdat dit 'n staanterras aan die noordekant van die speelveld het. 'n Bedekte terras bekend as ''Die Skuur'' is die tuiste van die luidrugtige ondersteuners van Perth Glory. Vanaf 2008 is die stadion ook die tuisveld van die WA Reds ([[Australiese voetbal]]span) in die Jim Beambeker. In die Nasionale Rugbyligaseisoen van 2009 het die South [[Sydney]] Rebbitohs hier teen [[Melbourne]] Storm en die St. George Illawarra Dragons teen die Sydney Roosters gespeel.<ref>{{en}} {{cite web | url = http://www.membersequitystadium.com.au/SouthSydneyRabbitohs.htm | title = South Sydney Rabbitohs to play Melbourne Storm in Perth in 2009 | accessdate = 16 Mei 2010 | archive-date = 8 Januarie 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090108204924/http://www.membersequitystadium.com.au/SouthSydneyRabbitohs.htm | url-status = dead }}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë Geskiedenis === Die grond waarop die stadion gebou is was bekend as '''Loton's Paddock''' (genoem na die vorige eienaar, William Loton, burgemeester van Perth).<ref name="tov1">{{en}} {{cite web |url=http://www.vincent.wa.gov.au/agenda/whatsnew/Media/Perth%20Oval%20update2.pdf |title=New public land surrounding Perth Oval to be co-named after original |date=9 April 2003 |publisher=Town of Vincent |accessdate=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110329120445/http://www.vincent.wa.gov.au/agenda/whatsnew/Media/Perth%20Oval%20update2.pdf |archive-date=29 Maart 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is herwin van 'n deel van Stone se Meer wat deel was van 'n meerstelsel genaamd Die Groot Meredistrik wat die Mongermeer en die Herdsmanmeer ingesluit het.<ref name="heritage1" /> Die grond is in 1904 aan die stad Perth verkoop met die doel om ontspanningsfasiliteite vir die inwoners van die gebied te voorsien.<ref name="heritage1" /> Na die herontwikkeling in 2004 is 'n deel van die grond omskep in 'n openbare park en is die mede-naam van Lotonpark en Yoordgoorading gegee ter herinnering aan Loton en as verwysing na die oorspronklike bewoners van die grond.<ref name="tov1" /> Vroeg in die 1930s is 'n groot wit ingangspoort aan die noordwestelike hoek van die gronde gebou. Dit is sedertdien as 'n erfenis gelys.<ref name="heritage1" /> === Australiese voetbal === [[Lêer:CBC Footy Team on Perth Oval 1919.jpg|duimnael|Spelers van Christian Brothers College stap op die Perth Ovaal in 1919]] Die Oos-Perth Voetbalklub, 'n [[Australiese voetbal]]klub het in 1910 vanaf die Wellington Vierkant na die Perth Ovaal verskuif.<ref name="heritage1" /> Hulle het in 1999 hul laaste wedstryd op die Ovaal gespeel voordat hulle in 2003 verhuis het.<ref name="epfc1">{{en}} {{cite web |url=http://www.eastperthfc.com.au/history |title=History |publisher=Oos-Perth Voetbalklub |accessdate=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516100344/http://www.eastperthfc.com.au/history |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1956 is die F.D. Book-pawiljoen as deel van die Oos-Perth Voetbalklub se goue jubileum gebou. Dit is genoem na administrateur Fred Book, wie 'n belangrike rol gespeel het in die voortbestaan van die Perth Ovaal as 'n sportterrein tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="foep1" /> Die stadion is vir 'n kort tydjie gebruik as die basis vir Oos-Perth se aartsteenstanders in die Wes-Australiese Voetballiga, die [[Wes-Perth Voetbalklub]].<ref name="heritage1" /> Ses eindrondes is op die Perth Ovaal gespeel met die eerste in 1912 en die laaste in 1935.<ref name="wafl1">{{en}} {{cite web |url=http://www.waflonline.com.au/games/index.php |title=History |publisher=West Australian Football League |accessdate=30 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021041456/http://www.waflonline.com.au/games/index.php |archive-date=21 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> === Krieket === Die Perth Ovaal was die tuisveld van Noord-Perth en Universiteit, twee semi-professionle [[krieket]]spanne in Perth. Noord-Perth het tussen 1910 en 1975 daar gespeel en Universiteit tussen 1913 en 1929.<ref name="foep1" /> === Sokker === [[Lêer:Perth v North Queensland.jpg|duimnael|Perth Glory en Noord-Queensland Fury in 2009 tydens 'n A-Liga wedstryd]] Sokker was een van die eerste sportsoorte wat op Lotonpark gespeel is, met gereelde wedstryde wat van so vroeg as 1903 plaasgevind het toe meer as 2&nbsp;000 toeskouers 'n Charitybekerwedstryd tussen Olympic VK en die Openbare Dienste bygewoon het.<ref name="foep1">{{en}} {{cite web|url=http://www.arach.net.au/~daveiza/royals/po.html|title=Brief History of Perth Oval|publisher=Fight On East Perth|accessdate=28 April 2009}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 1905 is die grond aan die Wes-Australiese Voetbalvereniging gebied maar die prys was te hoog.<ref name="foep1" /> Die Perth Ovaal moes in 1927 aanskou hoe die staatspan met 11–3 verloor het teen 'n span wat [[Tsjeggo-Slowakye]] verteenwoordig het.<ref name="foep1" /><ref name="ole1">{{en}} {{cite web |url=http://www.oleole.com/blogs/bohemians1905/posts/why-is-there-a-kangaroo-in-the-emblem-of-the-central-european-club |title=why is there a kangaroo in the emblem of the central european club??? |date=15 Mei 2008 |publisher=oleole.com |accessdate=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215165816/http://www.oleole.com/blogs/bohemians1905/posts/why-is-there-a-kangaroo-in-the-emblem-of-the-central-european-club |archive-date=15 Februarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Voor die herontwikkeling in 2004 was die Perth Ovaal ovaalvormig en toe Perth Glory die Nasionale Sokkerliga betree het in 1996, is tydelike pawiljoene op die speeloppervlak geplaas sodat ondersteuners nader aan die aksie kon wees. Na vier jaar van tydelike pawiljoene het dit duidelik geword dat Perth Glory hul eie reghoekige veld nodig gehad het. Nadat Glory se voorgestelde herontwikkeling van die [[Leederville Ovaal]] afgeskiet is, het die Stad Vincent die stadion in 'n reghoekige stadion omskep. Dit was een van die gasheerstadions tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. === Rekords === Die grootste toeskouergetal vir die stadion was 26&nbsp;760 vir die plaaslike derbywedstryd tussen die Australiese Voetbalspanne van Oos-Perth en Wes-Perth op 31 Mei 1969. Die grootste getal mense wat 'n sokker wedstryd gaan kyk het was 18&nbsp;067 in die 1998–99 seisoen toe Suid-Melbourne VK teen Perth Glory. Die grootste getal mense wat 'n sportwedstryd bygewoon het sedert die stadion herontwikkel is, was 19&nbsp;279 vir 'n [[Super 14]]-wedstryd tussen die [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] en die [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] op 24 April 2010. == As 'n plek vir konserte == [[Lêer:RogerWatersPerthAustralia2007.jpg|duimnael|Roger Waters tree op tydens sy Dark Side Of The Moon Live-toer in 2007]] Die Perth Ovaal het reeds verskeie konserte aangebied waaronder die volgende:<br /> {| class="wikitable" !colspan=3|Konserte |- ! Jaar ! Datum ! Kunstenaar/s |- | rowspan="3"| 2005 | 15 Februarie | [[Tom Jones]] & [[John Farnham]] |- | 19 Februarie | Moonlight Music and Wine Festival |- | 29 Oktober | [[Luciano Pavarotti]] |- |- | rowspan="2"| 2007 | 9 Februarie | [[Roger Waters]] |- | 11 Februarie | [[Eric Clapton]] |- |- | rowspan="9"| 2008 | 1 Februarie | rowspan="2"| [[The Police]] |- | 2 Februarie |- | 5 Maart | [[Rod Stewart]] |- | 29 Maart | [[Jack Johnson (musician)|Jack Johnson]] |- | 8 April | [[Céline Dion]] |- | 10 Mei | [[Elton John]] |- | 31 Oktober | [[Def Leppard]] |- | 1 November | [[Eros Ramazzotti]] |- | 23 November | [[Billy Joel]] |- |- | rowspan="4"| 2009 | 4 April | [[The Who]] |- | 14 November | [[Pearl Jam]] |- | 11 Desember | rowspan="2"| [[Fleetwood Mac]] |- | 12 Desember |- |- | rowspan="5"| 2010 | 25 Januarie | Raggamuffin |- | 18 April | [[Supafest]] |- | 24 November | [[Leonard Cohen]] |- | 4 Desember |[[Jack Johnson]] |- | 10 Desember | [[Eagles (band)|Eagles]] |- |- | rowspan="6"| 2011 | 29 Maart | [[Neil Diamond]] |- | 6 April | [[Lionel Richie]] |- | 15 Oktober |[[Def Leppard]] |- | 22 Oktober | [[Meat Loaf]] |- | 19 November | [[Kings of Leon]] |- | 28 November | [[Foo Fighters]] |- |- | rowspan="1"| 2012 | 4 Februarie |[[Rod Stewart]] |- |- | rowspan="1"| 2013 | 11 Desember | [[Taylor Swift]] |- |- | rowspan="2"| 2015 | 8 Maart | Foo Fighters |- | 2 Desember | [[Ed Sheeran]] |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 22 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Denemarke}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Volksrepubliek China}} || Groep D || style="text-align:center;"| 16&nbsp;989 |- | 26 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Kanada}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Ierland}} || Groep B || style="text-align:center;"| 17&nbsp;065 |- | 29 Julie 2023 || 20:30 || {{vlagland|Panama}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Jamaika}} || Groep F || style="text-align:center;"| 15&nbsp;987 |- | 1 Augustus 2023 || 19:00 || {{vlagland|Haïti}} || style="text-align:center;"| 0–2 || {{vlagland|Denemarke}} || Groep D || style="text-align:center;"| 17&nbsp;897 |- | 3 Augustus 2023 || 18:00 || {{vlagland|Marokko}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Colombia}} || Groep H || style="text-align:center;"| 17&nbsp;342 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Perth Oval|Perth Ovaal}} * {{en}} [http://www.nibstadium.com.au/ Amptelike webblad] * {{en}} [http://www.membersequitybank.com.au/community/sponsor_me_stadium.html Members Equity Bank se stadionblad] * {{en}} [http://www.austadiums.com/stadiums/stadiums.php?id=92 Perth Ovaal] by ''austadiums.com.au'' [[Kategorie:Krieketstadions in Australië]] [[Kategorie:Perth]] [[Kategorie:Rugbystadions in Australië]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Australië]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] jnlem1odno4mv4p8r8rwrq4ei584rx8 Carisbrook 0 47977 2888451 2433298 2026-03-28T22:00:29Z SpesBona 2720 Opruim 2888451 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Carisbrook | bynaam = ''House of Pain'' | beeld = [[Lêer:Carisbrook.jpg|300px]] | byskrif = 'n Uitsig oor Carisbrook | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Dunedin]], [[Nieu-Seeland]] | koördinate = {{Koördinate|45|53|37|S|170|29|26|O|type:landmark}} | sooi_gespit = 1881 | gebou = | geopen = 1883 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = 2011 | afgebreek = 2013 | eienaar = Carisbrook Stadionmaatskappy | operateur = Carisbrook Stadionmaatskappy | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] (1996–2011) | sitplekke = 29&nbsp;000<ref>{{en}} [http://www.orfu.co.nz/page.pasp?pageid=20 www.orfu.co.nz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014011451/http://www.orfu.co.nz/page.pasp?pageid=20 |date=14 Oktober 2008 }}</ref> | dimensies = }} '''Carisbrook''' was 'n sportstadion in [[Dunedin]], [[Nieu-Seeland]]. Dit was die stad se plaaslike en internasionale [[rugby]]stadion, maar is ook reeds gebruik vir ander sportsoorte soos [[krieket]], [[sokker]], [[Rugby League]] en motocross.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58822.html |title=Carisbrook |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507222310/https://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58822.html |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Carisbrook het ook reeds 'n konsert van [[Joe Cocker]] aangebied asook voorwedstrydkonserte in die 1990's. In 2011 het Carisbrook sy deure gesluit om plek te maak vir die [[Forsyth Barr-stadion]] in Noord-Dunedin. [[Lêer:Carisbrook 1910.jpg|duimnael|links|'n Krieketwedstryd tussen die plaaslike Otagospan en die besoekende [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] op Carisbrook in 1910]] Die stadion het sedert die 1990's dag- en aandwedstryde aangebied. Dit staan plaaslik bekend as ''Die Brook'' en wêreldwyd soms as die ''House of Pain'' weens die feit dat rugbytoerspanne gesukkel het om oorwinnings te behaal in die stadion. Carisbrook is tydens die [[Rugbywêreldbeker 1987]] en die [[Krieketwêreldbeker 1992]] gebruik. Die stadion is geleë in die Caversham-voorstad aan die voet van die Glen, 'n steil vallei, en lê tussen die Suid-Eiland hoofspoorlyn en Hillside Ingenieurswerke. Die stadsentrum is ongeveer drie kilometer noordoos van die stadion en die Staatsnelweg 1 loop naby die noordelike grens van die stadion verby. Carisbrook is genoem na die landgoed van 'n vroeë koloniale setlaar, [[James Macandrew]] (die landgoed is vernoem na 'n [[Carisbrookekasteel|kasteel]] op die [[Eiland Wight]]). Die stadion is ontwikkel gedurende die 1870's en is die eerste keer gebruik vir 'n internasionale krieketwedstryd in 1883 toe Otago teen 'n span van [[Tasmanië]] gespeel het. Van 1908 af is internasionale rugbywedstryde op die stadion gespeel en van 1955 af is krieket op 'n meer gereelde basis gespeel. Die stadion was die tuisveld van die [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] in die [[Superrugby]] en [[Otago Rugbyvoetbalunie|Otago]] in die [[Air New Zealand-beker]] wat na [[Forsyth Barr-stadion]] verhuis het. Dit was vroeër ook die tuisveld van Otagokrieket (wat na die Universiteitsovaal te Loganpark verhuis het in die vroeë 2000's) en die Otago sokkerspan in die Nieu-Seelandse Sokkerkampioenskap (wat in die 2008-'09-seisoen na [[Sunnyvalepark]] verhuis het). == Wedstryde == === Rugbywêreldbeker 1987 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1987}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 30 Mei 1987 || {{CANru}} || style="text-align:center;"| 19–46 || {{IRLru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 9&nbsp;000 |- | 31 Mei 1987 || {{FIJru}} || style="text-align:center;"| 15–18 || {{ITAru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 13&nbsp;000 |- | 2 Junie 1987 || {{vlagikoon|Roemenië|1965}} [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] || style="text-align:center;"| 28–55 || {{SCOru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 14&nbsp;000 |} === Krieketwêreldbeker 1992 === {{Hoofartikel|Krieketwêreldbeker 1992}} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Maart 1992 | tyd = | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 230/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 231/6 (47.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Sachin Tendulkar]] 84 (107) | paaltjies1 = [[Chris Harris]] 3/55 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Mark Greatbatch]] 73 (77) | paaltjies2 = [[Manoj Prabhakar]] 3/46 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 4 paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/65144/new-zealand-vs-india-27th-match-benson-&-hedges-world-cup-1991-92 Telkaart] | plek = Carisbrook, [[Dunedin]] | skeidsregters = Peter McConnell (Aus) en Ian Robinson (Zim) | speler van die wedstryd = [[Mark Greatbatch]] (NZ) | rondte = Groepfase | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en verkies om veldwerk te doen. | reën = | notas = }} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dunedin]] [[Kategorie:Krieketstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Krieketwêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Rugbystadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Nieu-Seeland]] dmxxnu1iaia5rful588161i1qwjfg17 Twickenham-stadion 0 51482 2888437 2399138 2026-03-28T20:00:20Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888437 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Twickenham-stadion | bynaam = ''Billy Williams' Cabbage Patch''<ref name="Cabbage Patch">{{en}} {{cite web |title=The Rugby ground : The Twickenham Museum |url=http://www.twickenham-museum.org.uk/kids_detail.asp?ContentID=225 |publisher=twickenham-museum.org.uk |accessdate=15 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006072330/http://www.twickenham-museum.org.uk/kids_detail.asp?ContentID=225 |archive-date=6 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br />''The Cabbage Patch''<br />''Twickers''<br />''Headquarters''<br />''HQ'' | beeld = [[Lêer:Stade de Twickenham à Londres.jpg|250px]] | byskrif = Lugfoto van die Twickenham-stadion | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = Whitton Road, [[Twickenham]], [[Londen]], [[Engeland]], TW2 7BA | koördinate = {{Koördinate|51|27|22|N|0|20|30|W|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = 1907 | geopen = 2 Oktober 1909 | renovasie = 1972, 1974, 1977, 1984, 1989, 1995 | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = [[Rugbyvoetbalunie]] | operateur = | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = Ward McHugh Associates | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = [[Engelse nasionale rugbyspan]] | sitplekke = 82&nbsp;000<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.englandrugby.com/twickenham |title=Twickenham Stadium |publisher=[[Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=7 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518231758/https://www.englandrugby.com/twickenham |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | dimensies = 125&nbsp;m x 70&nbsp;m }} Die '''Twickenham-stadion''' (ook bekend as slegs '''Twickenham''' of '''Twickers'''<ref>{{en}} Nicky Campbell, ''[http://sport.guardian.co.uk/rugbyunion/comment/0,,2003235,00.html Twickers learning from us Scots as petty tyranny crosses border]'', [[The Guardian]], 1 Februarie 2007</ref>) is 'n [[stadion]] wat in [[Twickenham]] in [[Londen]], [[Engeland]], geleë is. Twickenham is die grootste [[rugby]]stadion in die [[Verenigde Koninkryk]] en is onlangs tot 82&nbsp;000 sitplekke vergroot. Dit maak Twickenham die tweede grootste stadion in die Verenigde Koninkryk, net na [[Wembley-stadion]], en die vierde grootste stadion in [[Europa]]. Die stadion word as die ikoon van Engelse rugby beskou en word meestal slegs vir rugbywedstryde ingespan. Konserte deur [[Iron Maiden]], [[Bon Jovi]], [[Genesis (musiekgroep)|Genesis]], [[U2]], [[The Rolling Stones]], [[The Police]], [[Eagles (band)|Eagles]] en [[R.E.M.]] is ook al hier aangebied. Die Twickenham-stadion word ook jaarliks vir die [[Jehovah se Getuies]] se saamtrekke gebruik. == Wedstryde == {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto" !width="50"|Jaar ! style="width:110px;"|Wedstryd ! style="width:120px;"|Span ! style="width:100px;"|Telling ! style="width:120px;"|Span 2 ! style="width:120px;"|Toeskouers |- |rowspan="4"|[[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] |rowspan="3"|Poel A |{{ENGru-r}} |12–18 |{{NZLru}} |style="text-align:center;"|57&nbsp;000 |- |{{ENGru-r}} |36–6 |{{ITAru}} |style="text-align:center;"|30&nbsp;000 |- |{{ENGru-r}} |37–9 |{{USAru}} |style="text-align:center;"|45&nbsp;000 |- |Eindstryd |{{ENGru-r}} |6–12 |{{AUSru}} |style="text-align:center;"|56&nbsp;208 |- |rowspan="6"|[[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] |rowspan="3"|Poel B |{{ENGru-r}} |67–7 |{{ITAru}} |style="text-align:center;"|73&nbsp;470 |- |{{ENGru-r}} |16–30 |{{NZLru}} |style="text-align:center;"|72&nbsp;000 |- |{{ENGru-r}} |101–10 |{{TGAru}} |style="text-align:center;"|72&nbsp;485 |- |Kwarteindstryd uitspeelronde |{{ENGru-r}} |45–24 |{{FIJru}} |style="text-align:center;"|55&nbsp;000 |- |rowspan="2"|Halfeindstryd |{{AUSru-r}} |27–21 |{{RSAru}} |style="text-align:center;"|72&nbsp;000 |- |{{FRAru-r}} |43–31 |{{NZLru}} |style="text-align:center;"|70&nbsp;000 |- |rowspan="10"|[[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] |rowspan="4"|Poel A |{{ENGru-r}} |35–11 |{{FIJru}} |style="text-align:center;"|80&nbsp;015 |- |{{ENGru-r}} |25–28 |{{WALru}} |style="text-align:center;"|81&nbsp;129 |- |{{ENGru-r}} |13–33 |{{AUSru}} |style="text-align:center;"|81&nbsp;010 |- |{{AUSru-r}} |15–6 |{{WALru}} |style="text-align:center;"|80&nbsp;863 |- |Poel D |{{FRAru-r}} |32–10 |{{ITAru}} |style="text-align:center;"|76&nbsp;232 |- |rowspan="2"|Kwarteindstryd |{{RSAru-r}} |23–19 |{{WALru}} |style="text-align:center;"|79&nbsp;572 |- |{{AUSru-r}} |35–34 |{{SCOru}} |style="text-align:center;"|77&nbsp;110 |- |rowspan="2"|Halfeindstryd |{{RSAru-r}} |18–20 |{{NZLru}} |style="text-align:center;"|80&nbsp;090 |- |{{ARGru-r}} |15–29 |{{AUSru}} |style="text-align:center;"|80&nbsp;025 |- |Eindstryd |{{NZLru-r}} |34–17 |{{AUSru}} |style="text-align:center;"|80&nbsp;125 |- |rowspan="2"|[[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] |Bronseindstryd |{{NZLruv-r}} |42–26 |{{FRAruv}} |- |Eindstryd |{{CANruv-r}} |13–33 |{{ENGruv}} |81&nbsp;885 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Twickenham Stadium}} * {{en}} [https://allianzstadiumtwickenham.com/ Amptelike webwerf] {{Rugbywêreldbekerstadions 2015}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sportgeriewe in Londen]] [[Kategorie:Rugbystadions in Engeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Vrouerugbywêreldbekerstadions]] r8tebwyscvhbe6nes96nadbtak3o2wl Westpacstadion 0 52721 2888452 2886735 2026-03-28T22:20:25Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888452 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Westpacstadion<br />Wellingtonstadion | bynaam = ''Die Koekblik'', ''Die Stadion'' | beeld = [[Lêer:Westpac Trust stadium viewed from Wadestown.jpg|300px]] | byskrif = Buiteaansig van die Westpacstadion | vollenaam = | vorigenaam = WestpacTrust-stadion | ligging = [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], [[Nieu-Seeland]] | koördinate = {{Koördinate|41|16|23|S|174|47|9|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 12 Maart 1998 | gebou = | geopen = 3 Januarie 2000<ref>{{en}} http://www.worldofstadiums.com/oceania/new-zealand/westpac-stadium/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916191710/http://www.worldofstadiums.com/oceania/new-zealand/westpac-stadium/ |date=16 September 2016}}</ref> | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Wellington Regional Stadium Trust | operateur = Wellington Regional Stadium Trust | oppervlak = Gras | boukoste = $130 miljoen NZD | argitek = Architecture Warren & Mahoney Ltd<br />Populous (toe Bligh Lobb Sports Architecture) | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = Beca Carter Hollings & Ferner Ltd | hoofkontrakteurs = Fletcher Construction Ltd | tuisveld_van = [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] ([[Superrugby]]) (2000–huidig)<br />Wellington Leeus ([[ITM-beker]]) (2000–huidig)<br />Wellington Firebirds (krieket) (2000–huidig)<br />[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]] (sokker) (2008–huidig) | sitplekke = 34&nbsp;500 (sitplekkapasiteit)<ref>{{en}} http://westpacstadium.co.nz/key-facts/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129034422/http://westpacstadium.co.nz/key-facts/ |date=29 November 2014 }}</ref><br />33&nbsp;000 (krieket)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/India/content/ground/58899.html |title=Westpac Stadium, Wellington, New Zealand |publisher=ESPNcricinfo.com |accessdate=29 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205151934/http://www.espncricinfo.com/india/content/ground/58899.html |archive-date= 5 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | dimensies = '''Lengte:''' (noord na suid) 235&nbsp;m<br />'''Breedte:''' (oos na wes) 185&nbsp;m }} Die '''Westpacstadion''' (vroeër bekend as die '''WespacTrust Stadion''') is 'n [[sport]]stadion in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], [[Nieu-Seeland]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58899.html |title=Westpac Stadium |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525022513/https://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58899.html |archive-date=25 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Weens die [[stadion]] se vorm en silwerkleurige omhulsel staan die stadion in volksmond bekend as ''Die Koekblik''. == Geriewe en benutting == [[Lêer:CentrePort and Westpac Stadium, Wellington NZ.jpg|duimnael|links|Lugbeeld van die Westpacstadion en CentrePort Wellington in 2015]] [[Lêer:NZ Army Band performance at Westpac Stadium - Flickr - NZ Defence Force (1).jpg|duimnael|links|NZ Army-prestasie op Westpac-stadion in 2012]] Dit is 'n veeldoelige stadion wat hoofsaaklik vir sportgebeurtenisse aangewend word. Dit is die tuiste van die [[Wellington Rugbyvoetbalunie|Wellington Leeus-rugbyspan]] wat aan die [[ITM-beker]] deelneem. Dit is ook die primêre tuisveld van die [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] wat aan [[Superrugby]] deelneem. Verder is die stadion ook die gasheer vir die Wellingtonse toernooi in die jaarlikse IRR Sewes Wêreldreeks vir nasionale [[sewesrugby]]spanne. Die [[All Blacks]] speel ook gereeld van hulle internasionale wedstryde op die Westpacstadion. Die Westpacstadion is ook die tuisveld van die sokkerklub [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]] met die ondersteuners van die Phoenix wat na die stadion as die ''Ring of Fire'' verwys. Die Nieu-Seelandse nasionale sokkerspan (die All Whites) speel ook dikwels hier in internasionale wedstryde waaronder die kwalifiserende wedstryd teen [[Bahrein]] vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] wat Nieu-Seeland 1–0 gewen het. 'n Ander was die kwalifiserende wedstryd teen [[Meksiko]] vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014]] wat Meksiko met 4–2 gewen het. Die stadion is ook reeds gebruik vir [[rugby league]]wedstryde. Vertoonwedstryde tussen spanne van die Australiese Voetballiga is in 2000 en 2001 op die Westpacstadion gespeel. [[Krieket]] word dikwels gedurende [[somer]]maande op die stadion gespeel. Ander fasiliteite sluit in die Nieu-Seelandse Instituut vir Sport asook 'n kampus vir die Wellingtonse Krieketskool wat deur die Wellingtonse Krieketvereniging beheer word. Dit is tydens die [[Krieketwêreldbeker 2015]] vir vier wedstryde gebruik. Dit was ook een van die gasheerstadions tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. == Galery == <center><gallery> Lêer:Westpac Stadium Cricket luving Crowd.jpg|'n Internasionale krieketwedstryd tussen Nieu-Seeland en Wes-Indië in 2009. Lêer:Westpac Stadium Crowd.jpg|Skare by 'n [[Drienasiesreeks|Drienasieswedstryd]]. Lêer:WestpacStadium02.jpg|Ingang na die Westpacstadion. Lêer:westpacnight.jpg|Die Westpacstadion gedurende 'n [[Internasionale eendagwedstryd|Eendagkrieketwedstryd]] in Januarie 2005. Lêer:Rock2Wgtn 2008.JPG|Rock2Wgtn Paasnaweek 2008. </gallery></center> {{Panorama|Westpacstadium.png|1100px|Panorama van die Westpacstadion}} == Wedstryde == === Rugbywêreldbeker 2011 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2011}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 11 September 2011 || 20:30 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 17–16 || {{WALru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 33&nbsp;331 |- | 17 September 2011 || 18:00 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 49–3 || {{FIJru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 33&nbsp;262 |- | 23 September 2011 || 20:30 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 67–5 || {{USAru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 33&nbsp;824 |- | 25 September 2011 || 20:30 || {{ARGru}} || style="text-align:center;"| 13–12 || {{SCOru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 26&nbsp;937 |- | 1 Oktober 2011 || 18:00 || {{FRAru}} || style="text-align:center;"| 14–19 || {{TGAru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 32&nbsp;763 |- | 2 Oktober 2011 || 15:30 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 79–15 || {{CANru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 37&nbsp;665 |- | 8 Oktober 2011 || 18:00 || {{IRLru}} || style="text-align:center;"| 10–22 || {{WALru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 35&nbsp;787 |- | 9 Oktober 2011 || 18:00 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 9–11 || {{AUSru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 34&nbsp;914 |} === Krieketwêreldbeker 2015 === {{Hoofartikel|Krieketwêreldbeker 2015}} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Februarie 2015 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 123 (33.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 125/2 (12.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Joe Root]] 46 (70) | paaltjies1 = [[Tim Southee]] 7/33 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Brendon McCullum]] 77 (25) | paaltjies2 = [[Chris Woakes]] 2/8 (3 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 8 paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656415/new-zealand-vs-england-9th-match-pool-a-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Westpacstadion, [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]<br />Bywoning: 30&nbsp;148 | skeidsregters = Paul Reiffel (Aus) en Rod Tucker (Aus) | speler van die wedstryd = [[Tim Southee]] (NZ) | rondte = Groepfase | loot = Engeland het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Maart 2015 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 309/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 312/1 (47.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Joe Root]] 121 (108) | paaltjies1 = [[Tillakaratne Dilshan]] 1/35 (8.2 boulbeurte) | lopies2 = [[Lahiru Thirimanne]] 139* (143) | paaltjies2 = [[Moeen Ali]] 1/50 (10 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 9 paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656441/england-vs-sri-lanka-22nd-match-pool-a-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Westpacstadion, [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]<br />Bywoning: 18&nbsp;503 | skeidsregters = Bruce Oxenford (Aus) en Rod Tucker (Aus) | speler van die wedstryd = [[Kumar Sangakkara]] (SL) | rondte = Groepfase | loot = Engeland het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Maart 2015 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 341/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AE}} | telling2 = 195 (47.3 boulbeurte) | lopies1 = [[AB de Villiers]] 99 (82) | paaltjies1 = [[Mohammad Naveed]] 3/63 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Swapnil Patil]] 57* (100) | paaltjies2 = [[AB de Villiers]] 2/15 (3 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 146 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656469/south-africa-vs-united-arab-emirates-36th-match-pool-b-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Westpacstadion, [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]<br />Bywoning: 4&nbsp;901 | skeidsregters = Steve Davis (Aus) en Rod Tucker (Aus) | speler van die wedstryd = [[AB de Villiers]] (SA) | rondte = Groepfase | loot = Die Verenigde Arabiese Emirate het die loot gewen en verkies om veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Maart 2015 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 393/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 250 (30.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Martin Guptill]] 237* (163) | paaltjies1 = [[Jerome Taylor]] 3/71 (7 boulbeurte) | lopies2 = [[Chris Gayle]] 61 (33) | paaltjies2 = [[Trent Boult]] 4/44 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 143 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656489/new-zealand-vs-west-indies-4th-quarter-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Westpacstadion, [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]<br />Bywoning: 30&nbsp;268 | skeidsregters = Richard Kettleborough (Eng) en Bruce Oxenford (Aus) | speler van die wedstryd = [[Martin Guptill]] (NZ) | rondte = Kwarteindrondte | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = | notas = }} === Rugbyliga-toetswedstryde === {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! Datum !! Teenstaander !! Telling !! Toeskouers !! Deel van |- | 13 Julie 2001 || rowspan=2| {{vlagland|Australië}} || 10–28 || 26&nbsp;580 || |- | 12 Oktober 2002 || 24–32 || 25&nbsp;015 || |- | 11 November 2006 || {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] || 34–4 || 16&nbsp;401 || 2006 Drienasies |- | 11 Oktober 2007 || {{vlagland|Australië}} || 0–58 || 16&nbsp;681 || |- | 23 Oktober 2010 || {{vlagland|Engeland}} || 24–10 || 20&nbsp;324 || 2010 Viernasies |- | 12 November 2014 || {{vlagland|Australië}} || 22–18 || 25&nbsp;093 || 2014 Viernasies-eindwedstryd |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 21 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;"| 3–0 || {{vlagland|Costa Rica}} || Groep C || style="text-align:center;"| 22&nbsp;966 |- | 23 Julie 2023 || 17:00 || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || Groep G || style="text-align:center;"| 18&nbsp;317 |- | 25 Julie 2023 || 17:30 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Filippyne}} || Groep A || style="text-align:center;"| 32&nbsp;357 |- | 27 Julie 2023 || 13:00 || {{vlagland|Verenigde State}} || style="text-align:center;"| 1–1 || {{vlagland|Nederland}} || Groep E || style="text-align:center;"| 27&nbsp;312 |- | 29 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;"| 5–0 || {{vlagland|Italië}} || Groep G || style="text-align:center;"| 29&nbsp;143 |- | 31 Julie 2023 || 19:00 || {{vlagland|Japan}} || style="text-align:center;"| 4–0 || {{vlagland|Spanje}} || Groep C || style="text-align:center;"| 20&nbsp;957 |- | 2 Augustus 2023 || 19:00 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || style="text-align:center;"| 3–2 || {{vlagland|Italië}} || Groep G || style="text-align:center;"| 14&nbsp;967 |- | 5 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Japan}} || style="text-align:center;"| 3–1 || {{vlagland|Noorweë}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 33&nbsp;042 |- | 11 Augustus 2023 || 13:00 || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;"| 2–1 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Nederland}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 32&nbsp;021 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Wellington Regional Stadium|Westpacstadion}} * {{en}} [http://westpacstadium.co.nz/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/sky-stadium-wellington-58899 ''WestpacStadium'' op ESPNcricinfo] {{Rugbywêreldbekerstadions 2011}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieketstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Krieketwêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Rugbystadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Wellington]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] bayi1djmctqn4ddzijw84ixqv33jozl Portaal:Inhoud/Portale 100 56596 2888459 2789165 2026-03-29T05:24:20Z ~2026-19416-84 205452 Vervang bladsyinhoud met '+7' 2888459 wikitext text/x-wiki +7 s6nf67ihm2t4h1vkssfkppnw90yw7m0 2888460 2888459 2026-03-29T06:00:48Z Aliwal2012 39067 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-19416-84|~2026-19416-84]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Rooiratel|Rooiratel]] 2258971 wikitext text/x-wiki <!-- --> <!-- --> <!-- To update the portals listed, go back and edit the appropriate section. Thank you. --> <!-- --> <!-- --> {{Portaal:Inhoudsopgawe/Tipe Uitleg |type=Portale |cat1=Inhoudsportale{{!}}Portale |contentsort=Portale }} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ mg0k77gwlk7wq88phi9ph7foh5ggnrd Forsyth Barr-stadion 0 57754 2888448 2734116 2026-03-28T21:45:43Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888448 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Forsyth Barr-stadion | bynaam = Glashuis | beeld = [[Lêer:Forsyth Barr Stadium 95.JPG|250px]] | byskrif = Buiteaansig van die Forsyth Barr-stadion | vollenaam = Forsyth Barr-stadion by Universiteitsplaza | vorigenaam = Nieu-Carisbrook, Dunedinstadion, Awateastraatstadion, Otagostadion | ligging = Anzaclaan, Loganpark, [[Dunedin]], [[Nieu-Seeland]] | koördinate = {{Koördinate|45|52|9|S|170|31|28|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = Mei 2009 | gebou = | geopen = 5 Augustus 2011 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Dunedin Stadsraad | operateur = Dunedin Venues Management Ltd. | oppervlak = Gras | boukoste = $198,3 miljoen NZD | argitek = Jasmax<br />Populous | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] ([[Superrugby]]) (2011–)<br />[[Otago Rugbyvoetbalunie|Otago]] ([[ITM-beker]]) (2012–)<br />Otago United (sokker) (2011–) | sitplekke = 30&nbsp;748 (rugby/sokker)<br />36&nbsp;000 (konserte)<br />15&nbsp;000 (rodeo) | dimensies = }} Die '''Forsyth Barr-stadion''' (amptelik die '''Forsyth Barr-stadion by Universiteitsplaza''') is 'n [[sport]]stadion in [[Dunedin]], [[Nieu-Seeland]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.odt.co.nz/news/dunedin/41315/dunedin-company-forsyth-barr-puts-name-stadium |title=Dunedin company Forsyth Barr puts name to stadium |last=Price |first=Mark |date=30 Januarie 2009 |publisher=Otago Daily Times |accessdate=29 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233229/http://www.odt.co.nz/news/dunedin/41315/dunedin-company-forsyth-barr-puts-name-stadium |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nbr.co.nz/article/forsyth-barr-ignores-recession-buy-otago-stadium-naming-rights-40052 |title=Forsyth Barr ignores recession to buy Otago stadium naming rights |last=Craymer |first=Lucy |date=30 Januarie 2009 |publisher=National Business Review |accessdate=29 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205181934/https://www.nbr.co.nz/article/forsyth-barr-ignores-recession-buy-otago-stadium-naming-rights-40052 |archive-date=5 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die bouproses het die [[stadion]] ook bekend gestaan as Dunedinstadion, Awateastraatstadion, Nieu-Carisbrook of sy niekommersiële naam wat gebruik was tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]], '''Otagostadion'''.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.odt.co.nz/news/galleries/gallery/sport/164291/stadium-nears-completion |title=Stadium nears completion |publisher=Otago Daily Times |accessdate=13 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224540/http://www.odt.co.nz/news/galleries/gallery/sport/164291/stadium-nears-completion |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die stadion is op 5 Augustus 2011 deur die premier van Nieu-Seeland, John Key, geopen waardeur dit [[Carisbrook]] as die tuisveld van die [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] in [[Superrugby]], en van die [[Otago Rugbyvoetbalunie]] in die [[ITM-beker]] vervang het. Die stadion het vier wedstryde tydens die Rugbywêreldbeker 2011 aangebied. Dit was ook een van die gasheerstadions tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. == Fotogalery == <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Lêer:Forsyth Barr Stadium under construction October 2009.jpg|Die Forsyth Barr-stadion onder konstruksie in 2009 Lêer:Dunedin Forsyth Barr Stadium.JPG|Buiteaansig van die Forsyth Barr-stadion in 2011 </gallery> <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Lêer:Argentina vs England 2011 RWC (1).jpg|Wedstryd tussen Argentinië en Engeland tydens die Rugbywêreldbeker 2011 Lêer:Otago United v Waikato FC (1).jpg|Sokkerwedstryd tussen Otago United en Waikato FC in 2012 </gallery> == Wedstryde == === Rugbywêreldbeker 2011 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2011}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 10 September 2011 || 20:30 || {{ARGru}} || style="text-align:center;"| 9–13 || {{ENGru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 30&nbsp;070 |- | 18 September 2011 || 18:00 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 41–10 || {{GEOru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 20&nbsp;117 |- | 24 September 2011 || 18:00 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 67–3 || {{ROUru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 25&nbsp;687 |- | 2 Oktober 2011 || 20:30 || {{IRLru}} || style="text-align:center;"| 36–6 || {{ITAru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 28&nbsp;027 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 21 Julie 2023 || 17:00 || {{vlagland|Filippyne}} || style="text-align:center;"| 0–2 || {{vlagland|Switserland}} || Groep A || style="text-align:center;"| 13&nbsp;711 |- | 23 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Nederland}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Portugal}} || Groep E || style="text-align:center;"| 11&nbsp;991 |- | 26 Julie 2023 || 17:00 || {{vlagland|Japan}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Costa Rica}} || Groep C || style="text-align:center;"| 6&nbsp;992 |- | 28 Julie 2023 || 12:00 || {{vlagland|Argentinië}} || style="text-align:center;"| 2–2 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || Groep G || style="text-align:center;"| 8&nbsp;834 |- | 30 Julie 2023 || 19:00 || {{vlagland|Switserland}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || Groep A || style="text-align:center;"| 25&nbsp;947 |- | 1 Augustus 2023 || 19:00 || {{vlagland|Viëtnam}} || style="text-align:center;"| 0–7 || {{vlagland|Nederland}} || Groep E || style="text-align:center;"| 8&nbsp;215 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Forsyth Barr Stadium|Forsyth Barr-stadion}} * {{en}} [http://www.forsythbarrstadium.co.nz/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.jasmax.com/ Jasmax.com] * {{en}} [http://www.dunedin.govt.nz/council-projects/stadium/relevant-documents-for-the-awatea-street-stadium Dunedin Stadsraad projekdokumente] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014134028/http://www.dunedin.govt.nz/council-projects/stadium/relevant-documents-for-the-awatea-street-stadium |date=14 Oktober 2008 }} * {{en}} [http://www.ourstadium.co.nz/ Our Stadium webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070426023838/http://www.ourstadium.co.nz/ |date=26 April 2007 }} * {{en}} [http://www.carisbrook.org.nz/ Carisbrook webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070529124840/http://www.carisbrook.org.nz/ |date=29 Mei 2007 }} * {{en}} [http://www.otagostadium.co.nz/ Otago Stadium webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618055528/http://www.otagostadium.co.nz/ |date=18 Junie 2010 }} * {{en}} [http://www.forbar.co.nz/ForsythBarrStadium.asp Forsyth Barr webblad] * {{en}} [http://www.youtube.com/watch?v=vutIf0EQl7I&hd=1 Forsyth Barr-stadion virtuele toer] * {{en}} [http://twitter.com/ForBarrStadium Forsyth Barr-stadion op Twitter] * {{en}} [http://www.facebook.com/pages/Dunedin-New-Zealand/Forsyth-Barr-Stadium/148971844698?v=photos Forsyth Barr-stadion Facebookblad] {{Rugbywêreldbekerstadions 2011}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dunedin]] [[Kategorie:Rugbystadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] mbd4iuu27di695elrh1jmxgre3slwod Waikatostadion 0 57886 2888450 2766584 2026-03-28T22:00:13Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888450 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Waikatostadion | bynaam = | beeld = [[Lêer:Hamilton 03.jpg|250px]] | byskrif = Die Britse en Ierse Leeus teen die Nieu-Seeland Māorirugbyspan in 2005 | vollenaam = | vorigenaam = Rugbypark (1925–1999) | ligging = [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]], [[Nieu-Seeland]] | koördinate = {{Koördinate|37|46|52|S|175|16|6|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = 2000 | geopen = 2002 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Hamiltonse stadsraad | operateur = | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = Waikato Rugbyunie (2002–nou)<br />[[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] ([[Superrugby]]) (2002–nou)<br />WaiBop United (2015–2016) | sitplekke = 25&nbsp;800<ref>{{en}} [http://www.waikatostadium.co.nz/page/pageid/2145834899/Facts_and_Figures Waikato Stadium. (2009). Facts and Figures. http://www.waikatostadium.co.nz/page/pageid/2145834899/Facts_and_Figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014070052/http://www.waikatostadium.co.nz/page/pageid/2145834899/Facts_and_Figures |date=14 Oktober 2008 }}</ref> | dimensies = }} Die '''Waikatostadion''' is 'n groot [[stadion]] in [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]], [[Nieu-Seeland]], wat vir [[sport]] en kulturele byeenkomste aangewend word. Die stadion het 'n totale kapasiteit van 25&nbsp;800 sitplekke en word deur Hamilton se stadsraad besit. Verskeie wedstryde is gedurende die [[Rugbywêreldbeker 1987]] en die [[Rugbywêreldbeker 2011]] hier gespeel. Dit was ook een van die gasheerstadions tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. == Fotogalery == <gallery mode=packed-hover heights=220px> Lêer:Lions vs New Zealand Maori.jpg|Die Britse en Ierse Leeus teen die Nieu-Seeland Māorirugbyspan in 2005 Lêer:Wales vs Samoa 2011 RWC (2).jpg|Wedstryd tussen Wallis en Samoa tydens die Rugbywêreldbeker 2011 </gallery> == Wedstryde == === Rugbywêreldbeker 1987 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1987}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 24 Mei 1987 || 15:00 || {{ARGru}} || style="text-align:center;"| 9–28 || {{FIJru}} || Groep 3 || style="text-align:center;"| 12&nbsp;000 |} === Rugbywêreldbeker 2011 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2011}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 16 September 2011 || 20:00 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 83–7 || {{JPNru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 30&nbsp;484 |- | 18 September 2011 || 15:30 || {{WALru}} || style="text-align:center;"| 17–10 || {{SAMru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 30&nbsp;804 |- | 2 Oktober 2011 || 18:00 || {{WALru}} || style="text-align:center;"| 66–0 || {{FIJru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 28&nbsp;476 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 22 Julie 2023 || 19:00 || {{vlagland|Zambië}} || style="text-align:center;"| 0–5 || {{vlagland|Japan}} || Groep C || style="text-align:center;"| 16&nbsp;111 |- | 25 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Switserland}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Noorweë}} || Groep A || style="text-align:center;"| 10&nbsp;769 |- | 27 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Portugal}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Viëtnam}} || Groep E || style="text-align:center;"| 6&nbsp;645 |- | 31 Julie 2023 || 19:00 || {{vlagland|Costa Rica}} || style="text-align:center;"| 1–3 || {{vlagland|Zambië}} || Groep C || style="text-align:center;"| 8&nbsp;117 |- | 2 Augustus 2023 || 19:00 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || style="text-align:center;"| 3–2 || {{vlagland|Italië}} || Groep G || style="text-align:center;"| 14&nbsp;967 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Waikato Stadium|Waikatostadion}} * {{en}} [http://www.fmgstadiumwaikato.co.nz/ Amptelike webwerf] {{Rugbywêreldbekerstadions 2011}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hamilton, Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbystadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] k9vl5mwkyhgbf508vcsyj0qehe2kmaz Okarapark 0 57896 2888425 2817645 2026-03-28T19:30:18Z SpesBona 2720 + Prent, Commons & Kategorie 2888425 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Okarapark | bynaam = | beeld = [[Lêer:Semenoff Stadium 20260111 124603.jpg|300px]] | byskrif = Buiteaansig van Okarapark | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Whangarei]], [[Nieu-Seeland]] | koördinate = {{Koördinate|35|44|3|S|174|19|46|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = | geopen = 1965 | renovasie = 2008 | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = | operateur = | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = Northland Rugbyunie (1965–nou)<br />Northern Swords | sitplekke = 30&nbsp;000 | dimensies = }} '''Okarapark''' is 'n veeldoelige [[stadion]] in [[Whangarei]] in [[Nieu-Seeland]]. Dit word tans meestal vir [[rugby]]wedstryde gebruik en is die tuisveld van die Northland Rugbyunie. Die stadion is in 1965 gebou en kan 30&nbsp;000 toeskouers akkommodeer. Verskeie wedstryde is gedurende beide die [[Rugbywêreldbeker 2011]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]] hier gespeel. == Wedstryde == === Rugbywêreldbeker 2011 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2011}} {| class="wikitable" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 14 September 2011 || 17:00 || {{TGAru}} || style="text-align:center;"| 20–25 || {{CANru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 17&nbsp;174 |- | 21 September 2011 || 19:30 || {{TGAru}} || style="text-align:center;"| 31–18 || {{JPNru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 17&nbsp;364 |} === Vrouerugbywêreldbeker 2021 === {{Hoofartikel|Vrouerugbywêreldbeker 2021}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte |- | 9 Oktober 2022 || {{WALruv}} || style="text-align:center;"| 18–15 || {{SCOruv}} || Groep A |- | 9 Oktober 2022 || {{USAruv}} || style="text-align:center;"| 10–22 || {{ITAruv}} || Groep B |- | 9 Oktober 2022 || {{JPNruv}} || style="text-align:center;"| 5–41 || {{CANruv}} || Groep B |- | 15 Oktober 2022 || {{SCOruv}} || style="text-align:center;"| 12–14 || {{AUSruv}} || Groep A |- | 15 Oktober 2022 || {{USAruv}} || style="text-align:center;"| 30–17 || {{JPNruv}} || Groep B |- | 15 Oktober 2022 || {{FRAruv}} || style="text-align:center;"| 7–13 || {{ENGruv}} || Groep C |- | 22 Oktober 2022 || {{AUSruv}} || style="text-align:center;"| 13–7 || {{WALruv}} || Groep A |- | 22 Oktober 2022 || {{NZLruv}} || style="text-align:center;"| 57–0 || {{SCOruv}} || Groep A |- | 22 Oktober 2022 || {{FRAruv}} || style="text-align:center;"| 44–0 || {{FIJruv}} || Groep C |- | 29 Oktober 2022 || {{FRAruv}} || style="text-align:center;"| 39–3 || {{ITAruv}} || Kwarteindrondte |- | 29 Oktober 2022 || {{NZLruv}} || style="text-align:center;"| 55–3 || {{WALruv}} || Kwarteindrondte |} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Okara Park|Okarapark}} {{Rugbywêreldbekerstadions 2011}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugbystadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Vrouerugbywêreldbekerstadions]] kic8bci0hykd8r78wwzynvjm3bmrr2g Fort Zeelandia 0 60313 2888371 2858178 2026-03-28T14:37:35Z Ymnes 55407 2888371 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fort Zeelandia.jpg|duimnael|Binnehof van die fort]] [[Lêer:Paramaribo, Fort Zeelandia.JPG|duimnael|]] [[Lêer:Kruithuis van Fort Zeelandia met Zeeuws wapen.JPG|duimnael|Voormalig kruithuis, later die apteek]] '''Fort Zeelandia''' is 'n voormalig [[Nederland]]se fort tussen [[Paramaribo]], die hoofstad van [[Suriname]], en die linkeroewer van die Suriname-rivier. Dit is sedert 2004 'n museum. == Literatuur == * Ploeger, Jan: Fort Zeelandia - Sy verlede, hede, en toekoms. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 33, nr. 4, Junie 1974. * C.F.A. Bruijning, J. Voorhoeve (red.): ''Encyclopedie van Suriname''. Amsterdam en Brussel 1977, pag, 683, B.V. Uitgeversmaatschappij Argus Elsevier, {{ISBN|9010018423}} * Jos Fontaine: ''Zeelandia. De geschiedenis van een fort''. Zutphen 1972, De Walburg Pers, {{ISBN|906011-441-8}} <gallery> Fort Zeelandia 2026.jpg|Fort Zeelandia, 2026 Fort Zeelandia Apotheek in voormalig kruithuis.JPG|Apteek in voormalig kruithuis Wilhelmina bij Fort Zeelandia.JPG | Wilhelmina Officiershuizen bij Fort Zeelandia.JPG | Offisiershuise Nederlandse brievenbus bij Fort Zeelandia.JPG|Nederlandse posbus </gallery> {{Saadjie}} {{Commonskat|Fort Zeelandia, Paramaribo}} {{Koördinate|5|49|30.72|N|55|8|59.54|W|type:landmark_region:SR|aansig=titel}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Suriname]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suriname]] [[Kategorie:Fortifikasie]] [[Kategorie:Museums]] liebqo7vv2k6qp49m7wk5kkxhgmw4hh Sydney Voetbalstadion 0 62818 2888446 2200659 2026-03-28T21:30:20Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888446 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Sydney Voetbalsdation | bynaam = Allianz-stadion | beeld = [[Lêer:Moore Park Aussie Stadium 2.JPG|250px]] | byskrif = Buiteaansig van die Sydney Voetbalsdation in 2007 | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Sydney]], [[Australië]] | koördinate = {{Koördinate|33|53|21|S|151|13|31|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 1986 | gebou = | geopen = 24 Januarie 1988 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = 2018 | afgebreek = 5 Oktober 2018 | eienaar = Sydney Krieketveldtrust | operateur = Sydney Krieketveldtrust | oppervlak = Gras | boukoste = A$68 miljoen | argitek = Philip Cox, Richardson en Taylor | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = ''Sydney Roosters'' (NRL) (1988–huidig)<br />''Suid-Sydney Rabbitohs'' (NRL) (1988–1999, 2002–2005)<br />''[[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]]'' (Superrugby) (1996–huidig)<br />''Sydney FC'' (A-liga) (2005–huidig)<br />''Wests Tigers'' (NRL) (2009–huidig) | sitplekke = 45&nbsp;500 | dimensies = }} Die '''Sydney Voetbalstadion''' (ook bekend as die '''Allianz-stadion''' weens borgskapredes) was ’n stadion in [[Sydney]], [[Australië]], wat vir [[rugby]], [[rugby league]] en [[sokker]] aangewend is. == Wedstryde == === Rugbyliga-toetswedstryde === {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! Datum !! Teenstaander !! Telling !! Toeskouers !! Deel van |- | 11 Junie 1988 || rowspan=2| {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] || 17–6 || 24&nbsp;480 || 100ste toetswedstryd tussen Australië en Groot-Britanjie/Engeland<br />Gespeel as deel van die 1988 As-reeks |- | 9 Julie 1988 || 12–26 || 15&nbsp;944 || 1985–1988 Wêreldbeker en 1988 As-reeks |- | 24 Julie 1991 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 44–0 || 34&nbsp;911 || 1991 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 12 Junie 1992 || {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] || 22–6 || 40&nbsp;141 || 1992 As-reeks |- | 7 Julie 1995 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 20–10 || 27&nbsp;568 || 1995 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 12 Julie 2002 || {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] || 64–10 || 31&nbsp;844 || |- | 25 Julie 2003 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 48–6 || 30&nbsp;605 || |- | 4 November 2006 || {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] || 12–23 || 24&nbsp;953 || 2006 Drienasies |- | 25 November 2006 || rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 16–12 || 27&nbsp;325 || 2006 Drienasies-eindwedstryd |- | 26 Oktober 2008 || 30–6 || 34&nbsp;157 || 2008 Wêreldbeker |- | 16 November 2008 || {{vlagland|Fidji}} || 52–0 || 15&nbsp;855 || 2008 Wêreldbeker |- | 2 Mei 2014 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 30–18 || 25&nbsp;459 || 2014 Anzac-toets |- | 11 November 2017 || {{vlagland|Libanon}} || 34-0 || 21&nbsp;127 || Rugbyligawêreldbeker 2017 Groep A |} === Rugbyunie-toetswedstryde === {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! Datum !! Teenstaander !! Telling !! Toeskouers |- | 1 Julie 1989 || rowspan=2| [[Britse en Ierse Leeus]] || 30–12 || 39&nbsp;433 |- | 15 Julie 1989 || 18–19 || 39&nbsp;401 |- | 9 Junie 1990 || rowspan=2| {{FRAru}} || 21–9 || 34&nbsp;572 |- | 30 Julie 1990 || 19–28 || 34&nbsp;776 |- | 27 Julie 1991 || {{ENGru}} || 40–15 || 39&nbsp;681 |- | 10 Augustus 1991 || {{NZLru}} || 21–12 || 41&nbsp;565 |- | 13 Junie 1992 || {{SCOru}} || 27–12 || 35&nbsp;535 |- | 4 Julie 1992 || rowspan=2| {{NZLru}} || 16–15 || 39&nbsp;870 |- | 25 Julie 1992 || 23–26 || 40&nbsp;438 |- | 31 Julie 1993 || rowspan=2| {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Springbokke]] || 20–28 || 41&nbsp;190 |- | 21 Augustus 1993 || 19–12 || 41&nbsp;877 |- | 11 Junie 1994 || {{IRLru}} || 32–18 || 37&nbsp;239 |- | 6 Augustus 1994 || {{SAMru}} || 73–3 || 30&nbsp;167 |- | 17 Augustus 1994 || {{NZLru}} || 20–16 || 41&nbsp;917 |- | 6 Mei 1995 || {{ARGru}} || 30–13 || 27&nbsp;829 |- | 29 Julie 1995 || {{NZLru}} || 23–34 || 39&nbsp;327 |- | 22 Junie 1996 || {{WALru}} || 42–3 || 35&nbsp;784 |- | 13 Julie 1996 || {{RSAru}} || 21–16 || 41&nbsp;850 |- | 21 Junie 1997 || {{FRAru}} || 29–15 || 31&nbsp;572 |- | 12 Julie 1997 || {{ENGru}} || 25–6 || 40&nbsp;132 |- | 13 Junie 1998 || {{SCOru}} || 45–3 || 36&nbsp;263 |- | 29 Augustus 1998 || {{NZLru}} || 19–14 || 40&nbsp;501 |- | 23 Junie 2012 || {{WALru}} || 20–19 || 42&nbsp;889 |- | 21 Junie 2014 || {{FRAru}} || 39–13 || 43&nbsp;188 |- | 25 Junie 2016 || {{ENGru}} || 40–44 || 44&nbsp;063 |- | 23 Junie 2018 || {{IRLru}} || 16–20 || 44&nbsp;085 |} === Olimpiese Somerspele 2000 === {{Hoofartikel|Olimpiese Somerspele 2000}} ==== Manstoernooi ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="90%" !Datum !Tyd (AOST) !Span #1 !Telling !Span #2 !Rondte !Bywoning |- |16 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 2–3 || {{vlagland|Nigerië}} || Groep A || style="text-align:center;"| 38&nbsp;080 |- |19 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 1–2 || {{vlagland|Honduras}} || Groep A || style="text-align:center;"| 37&nbsp;788 |- |23 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Spanje}} || Kwarteindstryd 3 || style="text-align:center;"| 38&nbsp;134 |- |26 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;"| 3–1 || {{vlagland|Verenigde State}} || Halfeindstryd 1 || style="text-align:center;"| 39&nbsp;800 |- |29 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Verenigde State}} || style="text-align:center;"| 0–2 || {{vlagland|Chili}} || Klein finale || style="text-align:center;"| 26&nbsp;381 |} ==== Vrouetoernooi ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="90%" !Datum !Tyd (AOST) !Span #1 !Telling !Span #2 !Rondte !Bywoning |- |16 September 2000 || 17:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 1–1 || {{vlagland|Swede}} || Groep E || style="text-align:center;"| 33&nbsp;600 |- |19 September 2000 || 17:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 1–2 || {{vlagland|Brasilië}} || Groep E || style="text-align:center;"| 29&nbsp;400 |- |24 September 2000 || 17:30 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Noorweë}} || Halfeindstryd 1 || style="text-align:center;"| 16&nbsp;710 |- |28 September 2000 || 17:00 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Brasilië}} || Klein finale || style="text-align:center;"| 11&nbsp;200 |- |28 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Noorweë}} || style="text-align:center;"| 3–2 ([[ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Verenigde State}} || Finale || style="text-align:center;"| 22&nbsp;848 |} === Rugbywêreldbeker 2003 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2003}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 19 Oktober 2003 || {{IRLru}} || style="text-align:center;"| 64–7 || {{NAMru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 35&nbsp;382 |- | 22 Oktober 2003 || {{ARGru}} || style="text-align:center;"| 50–3 || {{ROUru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 33&nbsp;673 |- | 24 Oktober 2003 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 46–19 || {{vlagikoon|Georgië|1990}} [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] || Groep C || style="text-align:center;"| 34&nbsp;308 |- | 28 Oktober 2003 || {{vlagikoon|Georgië|1990}} [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] || style="text-align:center;"| 12–24 || {{URUru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 28&nbsp;576 |- | 1 November 2003 || {{SCOru}} || style="text-align:center;"| 22–20 || {{FIJru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 37&nbsp;137 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (AOST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 23 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Jamaika}} || Groep F || style="text-align:center;"| 39&nbsp;045 |- | 25 Julie 2023 || 12:00 || {{vlagland|Colombia}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Suid-Korea}} || Groep H || style="text-align:center;"| 24&nbsp;323 |- | 28 Julie 2023 || 18:30 || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Denemarke}} || Groep D || style="text-align:center;"| 40&nbsp;439 |- | 30 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 1–2 || {{vlagland|Colombia}} || Groep H || style="text-align:center;"| 40&nbsp;499 |- | 2 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Panama}} || style="text-align:center;"| 3–6 || {{vlagland|Frankryk}} || Groep F || style="text-align:center;"| 40&nbsp;498 |- | 6 Augustus 2023 || 12:00 || {{vlagland|Nederland}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 40&nbsp;233 |} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Sydney Football Stadium}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugbystadions in Australië]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Australië]] [[Kategorie:Sport in Sydney]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] mujsq7v9z0cbncbq6x0nj77emhe52ss Suncorpstadion 0 62840 2888447 2429723 2026-03-28T21:30:23Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888447 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Suncorpstadion | bynaam = Langpark, Brisbanestadion | beeld = [[Lêer:Suncorp-Stadium-Milton-Queensland.jpg|250px]] | byskrif = Buiteaansig van die Suncorpstadion in 2005 | vollenaam = | vorigenaam = John Brown Ovaal<br />Suncorp-Metwaystadion<br />Langpark | ligging = Castlemainestraat 40, [[Brisbane]], [[Australië]] | koördinate = {{Koördinate|27|27|53|S|153|0|34|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 1911 | gebou = | geopen = 1914<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldofstadiums.com/oceania/australia/suncorp-stadium/ |title=Suncorp Stadium |accessdate=16 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916230854/http://www.worldofstadiums.com/oceania/australia/suncorp-stadium/ |archive-date=16 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Regering van Queensland | operateur = AEG Ogden (Brisbane) Edms. Bpk. | oppervlak = Gras<ref name="Suncorpstadion">{{en}} {{cite web |url=http://www.suncorpstadium.com.au/The_Stadium.aspx |title=The Stadium |publisher=Suncorp Stadium |accessdate=16 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180717121441/http://www.suncorpstadium.com.au/The_Stadium.aspx |archive-date=17 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | boukoste = A$280 miljoen (renovasie) | argitek = Populous (voorheen HOK Sport) en PDT Argitekte | struktuuringenieur = Ove Arup & Vennote | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = ''Queensland'' (State of Origin) (1980–huidig)<br />''Brisbane Broncos'' (NRL) (1988–1992, 2003–huidig)<br />''Brisbane Roar'' (A-Liga) (2005–huidig)<br />''[[Reds (Superrugbyspan)|Reds]]'' ([[Superrugby|Rugby]]) (2005–huidig)<br />''Suid-Queensland Crushers'' (NRL) (1995–1997)<br />''Brisbane Strikers'' (NSL) (1994–1999) | sitplekke = 52&nbsp;500<ref name="Suncorpstadion" /> | dimensies = 136&nbsp;m x 82&nbsp;m }} Die '''Suncorpstadion''' (ook bekend as '''Langpark''' en vroeër bekend as die '''Suncorp-Metwaystadion''') is ’n [[stadion]] in [[Brisbane]], [[Australië]], wat vir [[rugby]], [[rugby league]] en [[sokker]] aangewend word. Die Suncorpstadion sal ook tydens die [[Olimpiese Somerspele 2032]] gebruik word. == Wedstryde == === Rugbyliga-toetswedstryde === {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! Datum !! Teenstaander !! Telling !! Toeskouers !! Deel van |- | 30 Julie 1962 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 10–17 | 34&nbsp;766 | 1962 As-reeks |- | 22 Junie 1963 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 13–16 | 30&nbsp;748 | 1963 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 20 Julie 1963 | {{vlagland|Suid-Afrika|1928}} | 34–6 | 10&nbsp;210 | |- | 4 Julie 1964 | {{vlagland|Frankryk}} | 27–2 | 20&nbsp;076 | |- | 16 Julie 1966 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 6–4 | 45&nbsp;057 | 1966 As-reeks en pre-herontwikkeling bywoningsrekord |- | 1 Julie 1967 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 35–22 | 30&nbsp;122 | 1967 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 1 Junie 1968 | 31–12 | 23&nbsp;608 | 1968 Wêreldbeker |- | 8 Junie 1968 | {{vlagland|Frankryk}} | 37–4 | 32&nbsp;664 | 1968 Wêreldbeker |- | 6 Junie 1970 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 37–15 | 42&nbsp;807 | 1970 As-reeks |- | 15 Julie 1972 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 31–7 | 20&nbsp;847 | 1972 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 1 Junie 1975 | 36–8 | 12&nbsp;000 | 1975 Wêreldbeker |- | 22 Junie 1975 | {{vlagland|Frankryk}} | 26–6 | 9&nbsp;000 | 1975 Wêreldbeker |- | 18 Junie 1977 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 15–5 | 27&nbsp;000 | 1977 Wêreldbeker |- | 15 Julie 1978 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 38–7 | 14&nbsp;000 | 1978 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 16 Julie 1979 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 35–0 | 23&nbsp;051 | 1979 As-reeks |- | 18 Julie 1981 | {{vlagland|Frankryk}} | 17–2 | 14&nbsp;000 | |- | 3 Julie 1982 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 11–8 | 11&nbsp;400 | 1982 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 9 Julie 1983 | 12–19 | 15&nbsp;000 | 1983 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 26 Junie 1984 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 18–6 | 26&nbsp;534 | 1984 As-reeks |- | 18 Junie 1985 | rowspan=3| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 26–20 | 22&nbsp;000 | style="text-align:left;" |1985 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 29 Julie 1986 | 32–12 | 22&nbsp;811 | 1985–88 Wêreldbeker en 1986 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 21 Julie 1987 | 6–13 | 16&nbsp;500 | |- | 28 Junie 1988 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 34–14 | 27&nbsp;130 | 1988 As-reeks |- | 31 Julie 1991 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 40–12 | 29&nbsp;139 | 1989–92 Wêreldbeker en 1991 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 3 Julie 1992 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 16–10 | 32&nbsp;313 | 1989–92 Wêreldbeker en 1992 As-reeks |- | 30 Junie 1993 | rowspan=3| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 16–4 | 32&nbsp;000 | 1993 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 23 Junie 1995 | 26–8 | 25&nbsp;309 | 1995 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 14 Julie 1995 | 46–10 | 20&nbsp;803 | 1995 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 11 Julie 1997 | Res van die wêreld | 28–8 | 14&nbsp;927 | Net 'n toetswedstryd vir die ARL-toetsspan |- | 9 Oktober 1998 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 30–12 | 18&nbsp;501 | |- | 22 Oktober 1999 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 42–6 | 12&nbsp;511 | 1999 Drienasies |- | 25 April 2005 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 32–16 | 40&nbsp;317 | 2005 Anzac-toets |- | 5 Mei 2006 | 50–16 | 44&nbsp;191 | 2006 Anzac-toets |- | 18 November 2006 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 33–10 | 44&nbsp;358 | 2006 Drienasies |- | 20 April 2007 | rowspan=6| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 30–6 | 35&nbsp;241 | 2007 Anzac-toets |- | 23 November 2008 | 20–34 | 50&nbsp;599 | 2008 Wêreldbeker-eindwedstryd. Rekordtoetsbywoningat by Suncorpstadion |- | 8 Mei 2009 | 38–10 | 37&nbsp;152 | 2009 Anzac-toets |- | 13 November 2010 | 12–16 | 36&nbsp;299 | 2010 Viernasies-eindwedstryd |- | 25 Oktober 2014 | 12–30 | 47&nbsp;813 | 2014 Viernasies |- | 3 Mei 2015 | 12–26 | 32&nbsp;681 | 2015 Anzac-toets |} === Rugbywêreldbeker 2003 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2003}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 11 Oktober 2003 || {{FRAru}} || style="text-align:center;"| 61–18 || {{FIJru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 46&nbsp;795 |- | 15 Oktober 2003 || {{FIJru}} || style="text-align:center;"| 19–18 || {{USAru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 30&nbsp;990 |- | 18 Oktober 2003 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 90–8 || {{ROUru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 48&nbsp;778 |- | 20 Oktober 2003 || {{SCOru}} || style="text-align:center;"| 39–15 || {{USAru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 46&nbsp;796 |- | 24 Oktober 2003 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 91–7 || {{TGAru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 47&nbsp;588 |- | 1 November 2003 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 60–10 || {{SAMru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 48&nbsp;496 |- | 2 November 2003 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 111–13 || {{URUru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 46&nbsp;233 |- | 8 November 2003 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 33–16 || {{SCOru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 45&nbsp;412 |- | 9 November 2003 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 28–17 || {{WALru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 45&nbsp;252 |} === AFC Asië-beker 2015 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 10 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Saoedi-Arabië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Sjina}} || Groep B || style="text-align:center;"| 12&nbsp;557 |- | 12 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Jordanië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Irak}} || Groep D || style="text-align:center;"| 6&nbsp;840 |- | 14 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|China}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Oesbekistan}} || Groep B || style="text-align:center;"| 13&nbsp;674 |- | 16 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Irak}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Japan}} || Groep D || style="text-align:center;"| 22&nbsp;941 |- | 17 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Suid-Korea}} || Groep A || style="text-align:center;"| 48&nbsp;513 |- | 19 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Iran}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}} || Groep C || style="text-align:center;"| 11&nbsp;394 |- | 22 Januarie 2015 || 20:30 || {{vlagland|Sjina}} || style="text-align:center;"| 0–2 || |{{vlagland|Australië}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 46&nbsp;067 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (AOST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 22 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Haïti}} || Groep D || style="text-align:center;"| 44&nbsp;369 |- | 27 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 2–3 || {{vlagland|Nigerië}} || Groep B || style="text-align:center;"| 49&nbsp;156 |- | 29 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Brasilië}} || Groep F || style="text-align:center;"| 49&nbsp;378 |- | 31 Julie 2023 || 18:00 || {{vlagland|Ierland}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Nigerië}} || Groep B || style="text-align:center;"| 24&nbsp;884 |- | 3 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Suid-Korea}} || style="text-align:center;"| 1–1 || {{vlagland|Duitsland}} || Groep H || style="text-align:center;"| 38&nbsp;945 |- | 7 Augustus 2023 || 17:30 || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;"| 0–0 (4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Nigerië}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 49&nbsp;461 |- | 12 Augustus 2023 || 17:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 0–0 (7–6 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Frankryk}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 49&nbsp;461 |- bgcolor=bronze | 19 Augustus 2023 || 18:00 || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Australië}} || Bronseindstryd || style="text-align:center;"| 49&nbsp;461 |} == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="168"> Lêer:Qld roar suncorp.jpg|Sokkerwedstryd tussen Brisbane Roar FC en Newcastle Jets FC in Oktober 2006 Lêer:Suncorp Stadium.jpg|Rugbywedstryd tussen Brisbane Broncos en Canterbury Bulldogs Lêer:Suncorpstadium071006.JPG|Vriendskaplike sokkerwedstryd tussen Australië en Paraguay in 2006 Lêer:Suncorpstadium071006a.JPG|Vriendskaplike sokkerwedstryd tussen Australië en Paraguay in 2006 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Lang Park}} * {{en}} [http://www.suncorpstadium.com.au/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Rugbystadions in Australië]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Australië]] [[Kategorie:Sport in Brisbane]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] m6jivnu8inks209hyg2f8eru7sbnpfd Knapsekêrel 0 64960 2888355 2877132 2026-03-28T13:13:47Z ~2026-19251-00 205424 Daar was 'n spasie kort tussen "knapsekêrel" en "of". 2888355 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = IUCN2.3 | name = Knapsekêrel | image = | taxon = Bidens pilosa | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] 1753 | synonyms = Sien teks. }} : ''Nie te verwar met 'n man wat sy eggenote oorleef het nie. Sien ook [[weduwee]].'' Die '''knapsekêrel''' of '''wewenaar''' (''Bidens pilosa'') is 'n regopstaande [[plant]] met 'n sterk wortelstelsel.<ref>Die Suid-Afrikaanse Gids - feite en wenke. Isabel Uys. 2009 {{ISBN|978-1-86919-324-9}}</ref> Die wewenaar het 'n penwortelstelsel met sywortels. Die plant is groen van kleur en het plat kleinerige blare. Die plant het geel blommetjies. Sy vruggie is klein en dun met hakies aan die punte. Die vruggies is aanvanklik groen en toe voor dit ryp word. Wanneer die vruggie oopgaan word dit swart. Die vruggies klou maklik aan die vel en klere van mense of die wol van diere vas. Die verspreiding geskied dus met behulp van mens en dier. Dit is 'n [[onkruid]] wat nuttige plante ontneem van voedsel, water en lug, en beskadig daarnaas ook klere of wol. == Verspreiding == Die [[spesie]] is [[inheems]] in [[Argentinië]], [[Belize]], [[Benedewindse Eilande]], [[Bolivië]], [[Bowindse Eilande]], [[Brasilië]], [[Colombia]], [[Costa Rica]], [[Dominikaanse Republiek]], [[Ecuador]], [[El Salvador]], [[Frans-Guyana]], [[Galápagos-eilande]], [[Guatemala]], [[Guyana]], [[Haïti]], [[Honduras]], [[Jamaika]], [[Juan Fernández-eilande]], [[Kuba]], [[Meksiko]], [[Nicaragua]], [[Panama]], [[Paraguay]], [[Peru]], [[Puerto Rico]], [[Suriname]], [[Trinidad en Tobago]], [[Uruguay]], [[Venezuela]] en die [[Verenigde State van Amerika]]. In Amerika kom die plant in [[Texas]] voor. == Sinonieme == Die spesie het 85 sinonieme: {{div col|colwidth=21em}} * ''Bidens abadiae'' <small>DC.</small> * ''Bidens abadiae var. pilosoides'' <small>Sherff</small> * ''Bidens abadiae var. typica'' <small>Sherff</small> * ''Bidens adhaerescens'' <small>Vell.</small> * ''Bidens africana'' <small>Klatt</small> * ''Bidens alausensis'' <small>Kunth</small> * ''Bidens arenaria'' <small>Gand.</small> * ''Bidens aurantiaca'' <small>Colenso</small> * ''Bidens barrancae'' <small>M.E.Jones</small> * ''Bidens bimucronata'' <small>Turcz.</small> * ''Bidens bipinnata'' <small>Hook. & Arn.</small> * ''Bidens californica'' <small>DC.</small> * ''Bidens caracasana'' <small>DC.</small> * ''Bidens chilensis'' <small>DC.</small> * ''Bidens chilensis var. apiifolia'' <small>DC.</small> * ''Bidens ciliata'' <small>Hoffmanns. ex Fisch. & C.A.Mey.</small> * ''Bidens decussata'' <small>Pav. ex Steud.</small> * ''Bidens hirsuta'' <small>Nutt.</small> * ''Bidens hirta'' <small>Jord. ex Gren. & Godr.</small> * ''Bidens hispida'' <small>Kunth</small> * ''Bidens leucanthema var. pilosa'' <small>Kunth(L.) Griseb.</small> * ''Bidens leucanthema var. sundaica'' <small>(Blume) Hassk.</small> * ''Bidens montaubani'' <small>Phil.</small> * ''Bidens ododrata'' <small>Cav.</small> * ''Bidens odorata'' <small>Cav.</small> * ''Bidens odorata var. calcicola'' <small>(Greenm.) R.E.Ballard</small> * ''Bidens orendainae'' <small>M.E.Jones</small> * ''Bidens paleacea'' <small>Vis.</small> * ''Bidens pilosa f. alausensis'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa var. alausesis'' <small>(Kunth) Sherff</small> * ''Bidens pilosa var. apiifolia'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa f. bimucronata'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa var. bimucronata'' <small>O.E.Schulz</small> * ''Bidens pilosa f. bipinnata'' <small>Kuntze</small> * ''Bidens pilosa var. brevifoliata'' <small>Hieron.</small> * ''Bidens pilosa var. calcicola'' <small>(Greenm.) Sherff</small> * ''Bidens pilosa f. calcicola'' <small>(Greenm.) Sherff</small> * ''Bidens pilosa f. decomposita'' <small>Kuntze</small> * ''Bidens pilosa f. discoidea'' <small>Sch.Bip.</small> * ''Bidens pilosa subvar. discoidea'' <small>Pit.</small> * ''Bidens pilosa var. discoidea'' <small>J.A.Schmidt</small> * ''Bidens pilosa f. dissecta'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa f. dondiifolia'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa var. dubia'' <small>(Cass.) O.E.Schulz</small> * ''Bidens pilosa f. indivisa'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa f. indivisa'' <small>Kayama</small> * ''Bidens pilosa var. kraussii'' <small>Sch.Bip.</small> * ''Bidens pilosa f. minor'' <small>(Blume) Sherff</small> * ''Bidens pilosa var. minor'' <small>(Blume) Sherff</small> * ''Bidens pilosa f. monophylla'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa f. odorata'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa f. pilosior'' <small>Kuntze</small> * ''Bidens pilosa f. pinnata'' <small>Kuntze</small> * ''Bidens pilosa f. scandicina'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa f. simplex'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa f. subbiternata'' <small>Kuntze</small> * ''Bidens pilosa var. subbiternata'' <small>Kuntze</small> * ''Bidens pilosa f. subsimplicifolia'' <small>Kuntze</small> * ''Bidens pilosa f. ternata'' <small>Kuntze</small> * ''Bidens pilosa f. triaristata'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pilosa var. typica'' <small>Domin</small> * ''Bidens pilosa f. umbrosa'' <small>Sherff</small> * ''Bidens pinnata'' <small>Noronha</small> * ''Bidens reflexa'' <small>Link</small> * ''Bidens rosea var. calcicola'' <small>Greenm.</small> * ''Bidens scandicina'' <small>Kunth</small> * ''Bidens striata'' <small>Schott ex Sweet</small> * ''Bidens sundaica'' <small>Blume</small> * ''Bidens sundaica var. minor'' <small>Blume</small> * ''Bidens taquetii'' <small>H.Lév. & Vaniot</small> * ''Bidens tripartita subsp. hirta'' <small>(Jord.) Bonnier & Layens</small> * ''Bidens valparadisiaca'' <small>Colla</small> * ''Bidens viciosoi'' <small>Pau</small> * ''Ceratocephalus pilosus'' <small>(L.) Rich.</small> * ''Coreopsis corymbifolia'' <small>Buch.-Ham. ex DC.</small> * ''Coreopsis leucantha'' <small>L.</small> * ''Coreopsis multifida var. mutica'' <small>DC.</small> * ''Coreopsis odorata'' <small>Lam.</small> * ''Cosmea pilosa'' <small>(L.) Spreng.</small> * ''Cosmos pinnatus'' <small>Jacq. ex Steud.</small> * ''Glossogyne chinensis'' <small>Less.</small> * ''Kerneria dubia'' <small>Cass.</small> * ''Kerneria pilosa'' <small>(L.) Lowe</small> * ''Kerneria pilosa var. discoidea'' <small>Lowe</small> * ''Kerneria tetragona'' <small>Moench</small> {{div col end}} == Galery == <gallery> Bidens pilosa-beijing.JPG Lêer:Bidens pilosa.jpg|'n Wewenaar-plant Lêer:Bidens Pilosa Detail of ripening infructescence 9453s.jpg|Vrug </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Die Suid-Afrikaanse Gids - feite en wenke. Isabel Uys. 2009 {{ISBN|978-1-86919-324-9}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:32564-2 Plants of the World Online] == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie inlyn|Bidens pilosa}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Indringerplante]] [[Kategorie:Flora van Amerika]] [[Kategorie:Flora van Argentinië]] [[Kategorie:Flora van Belize]] [[Kategorie:Flora van die Benedewindse Eilande]] [[Kategorie:Flora van Bolivië]] [[Kategorie:Flora van die Bowindse Eilande]] [[Kategorie:Flora van Brasilië]] [[Kategorie:Flora van Colombia]] [[Kategorie:Flora van Costa Rica]] [[Kategorie:Flora van Dominikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Ecuador]] [[Kategorie:Flora van El Salvador]] [[Kategorie:Flora van Frans-Guyana]] [[Kategorie:Flora van die Galápagos-eilande]] [[Kategorie:Flora van Guatemala]] [[Kategorie:Flora van Guyana]] [[Kategorie:Flora van Haïti]] [[Kategorie:Flora van Honduras]] [[Kategorie:Flora van Jamaika]] [[Kategorie:Flora van die Juan Fernández-eilande]] [[Kategorie:Flora van Kuba]] [[Kategorie:Flora van Meksiko]] [[Kategorie:Flora van Nicaragua]] [[Kategorie:Flora van Panama]] [[Kategorie:Flora van Paraguay]] [[Kategorie:Flora van Peru]] [[Kategorie:Flora van Puerto Rico]] [[Kategorie:Flora van Suriname]] [[Kategorie:Flora van Trinidad en Tobago]] [[Kategorie:Flora van Uruguay]] [[Kategorie:Flora van Venezuela]] qk1rydkuqvaxuxxkg82crt4x0468zz3 Veewagter (sterrebeeld) 0 65519 2888426 2888118 2026-03-28T19:33:05Z BurgertB 2401 Hoekom?. Tjek artikel se naam. 2888426 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas sterrebeeld | naam= Veewagter | beeld= Bootes constellation map.png | onderskrif= | latyn= Boötes | genitief= Boötis | afkorting= Boo | RK= 15<sup>h</sup> | Dek= 30º | magnitude= | skynmagnitude= | absolute magnitude= | grootte= 907 vk. grade (13de) | kwadrant= NQ3 | hoof= 7, 15 | helder= Alpha Boötis (Arcturus) | naaste= Wolf 498 | 3m= 3 | planete= 9 | messier= 0 | bayer= 59 | simboliek= | meteoor= Januarie Bootiede, Junie-Bootiede, Quadrantiede | aangrensend= [[Jaghonde (sterrebeeld)|Jaghonde]], [[Berenike se Hare]], [[Noordelike Kroon]], [[Draak (sterrebeeld)|Draak]], [[Hercules (sterrebeeld)|Hercules]], [[Slang (sterrebeeld)|Slang se Kop]], [[Maagd (sterrebeeld)|Maagd]], [[Groot Beer (sterrebeeld)|Groot Beer]] }} Die '''Veewagter''' ([[Latyn]]: ''Boötes'') is ’n [[sterrebeeld]] in die noordelike hemelruim. Die naam kom van die [[Grieks]] Βοώτης (veewagter of ploegman; letterlik "osdrywer"). Dit is een van die 48 konstellasies wat deur die 2de-eeuse sterrekundige [[Ptolemeus]] beskryf is en is steeds een van die 88 moderne sterrebeelde. Dit bevat die vierde helderste ster in die hemelruim, Arcturus. == Ruimtevoorwerpe == Alpha Boötis ([[Arcturus]]) is die helderste ster in die Veewagter en die vierde helderste in die hemelruim. NGC 5466 is ’n bolvormige [[sterreswerm]] wat met die meeste teleskope gesien kan word. Dit is in 1784 deur [[William Herschel]] ontdek. Die [[Leemte van die Veewagtere]], ’n groot deel van die heelal waarin geen [[sterrestelsel]]s voorkom nie, is in die gebied van die Veewagter geleë. == Verwysings == : ''[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Boötes|Engelse Wikipedia]]'' {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.allthesky.com/constellations/bootes/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Bootes] * [http://www.ianridpath.com/startales/bootes.htm Star Tales – Boötes] {{Commons-kategorie inlyn|Boötes|Veewagter (sterrebeeld)}} {{Sterrebeelde}} {{Normdata}} [[Kategorie:Veewagter (sterrebeeld)| ]] hfwhi5z5p3h1yjv6zy83wd5o15j0pz5 2888427 2888426 2026-03-28T19:33:35Z BurgertB 2401 2888427 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas sterrebeeld | naam= Veewagter | beeld= Bootes constellation map.png | onderskrif= | latyn= Boötes | genitief= Boötis | afkorting= Boo | RK= 15<sup>h</sup> | Dek= 30º | magnitude= | skynmagnitude= | absolute magnitude= | grootte= 907 vk. grade (13de) | kwadrant= NQ3 | hoof= 7, 15 | helder= Alpha Boötis (Arcturus) | naaste= Wolf 498 | 3m= 3 | planete= 9 | messier= 0 | bayer= 59 | simboliek= | meteoor= Januarie Bootiede, Junie-Bootiede, Quadrantiede | aangrensend= [[Jaghonde (sterrebeeld)|Jaghonde]], [[Berenike se Hare]], [[Noordelike Kroon]], [[Draak (sterrebeeld)|Draak]], [[Hercules (sterrebeeld)|Hercules]], [[Slang (sterrebeeld)|Slang se Kop]], [[Maagd (sterrebeeld)|Maagd]], [[Groot Beer (sterrebeeld)|Groot Beer]] }} Die '''Veewagter''' ([[Latyn]]: ''Boötes'') is ’n [[sterrebeeld]] in die noordelike hemelruim. Die naam kom van die [[Grieks]] Βοώτης (veewagter of ploegman; letterlik "osdrywer"). Dit is een van die 48 konstellasies wat deur die 2de-eeuse sterrekundige [[Ptolemeus]] beskryf is en is steeds een van die 88 moderne sterrebeelde. Dit bevat die vierde helderste ster in die hemelruim, Arcturus. == Ruimtevoorwerpe == Alpha Boötis ([[Arcturus]]) is die helderste ster in die Veewagter en die vierde helderste in die hemelruim. NGC 5466 is ’n bolvormige [[sterreswerm]] wat met die meeste teleskope gesien kan word. Dit is in 1784 deur [[William Herschel]] ontdek. Die [[Leemte van die Veewagter]], ’n groot deel van die heelal waarin geen [[sterrestelsel]]s voorkom nie, is in die gebied van die Veewagter geleë. == Verwysings == : ''[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Boötes|Engelse Wikipedia]]'' {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.allthesky.com/constellations/bootes/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Bootes] * [http://www.ianridpath.com/startales/bootes.htm Star Tales – Boötes] {{Commons-kategorie inlyn|Boötes|Veewagter (sterrebeeld)}} {{Sterrebeelde}} {{Normdata}} [[Kategorie:Veewagter (sterrebeeld)| ]] j5h95i5rul4ks4shyxhl5f09s45dcb8 Tokio-Haneda Internasionale Lughawe 0 89148 2888378 2504041 2026-03-28T15:10:01Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888378 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die '''Tokio Internasionale Lughawe'''. Vir Tokio se belangrikste internasionale lughawe, sien [[Narita Internasionale Lughawe]].'' {{Infobox airport | name = Tokio Internasionale Lughawe | nativename = | nativename-a = 東京国際空港 | nativename-r = Tōkyō Kokusai Kūkō | image = HND_control_tower.jpg | image-width = 280 | caption = Hadena se beheertoring | IATA = HND | ICAO = RJTT | type = Openbaar | owner = | operator = Tokio Lugvaartburo,<br /> Japannese regering (vliegveld);<br />Japan Airport Terminal Co. Ltd. (terminale) | city-served = | location = Ōta, [[Tokio]], Japan | hub = [[Japan Airlines]]<br />[[All Nippon Airways]]<br />Skymark Airlines<br />Air Do<br />Skynet Asia Airways | elevation-f = 21 | elevation-m = 6 | latd = 35 | latm = 33 | lats = 12 | latNS = N | longd=139 | longm= 46 | longs= 52 | longEW= E | coordinates_region = JP-13 | website = [http://www.tokyo-airport-bldg.co.jp/en/ www.tokyo-airport-bldg.co.jp] | pushpin_map = Japan | pushpin_label = HND | pushpin_map_caption = <center>Ligging in Japan</center> | metric-rwy = Y | r1-number = 16R/34L | r1-length-f = 9 843 | r1-length-m = 3 000 | r1-surface = Betonteer | r2-number = 16L/34R | r2-length-f = 9 843 | r2-length-m = 3 000 | r2-surface = Betonteer | r3-number = 04/22 | r3-length-f = 8 202 | r3-length-m = 2 500 | r3-surface = Betonteer | r4-number = 05/23 | r4-length-f = 8 202 | r4-length-m = 2 500 | r4-surface = Betonteer | stat-year = 2018 | stat1-header = Passasiers | stat1-data = 84&nbsp;893&nbsp;742 | stat2-header = | stat2-data = | stat3-header = Ekonomiese impak | stat3-data = {{nowrap|$18.5 miljard<ref name=HND_ESI>{{cite web |url=http://www.ecquants.com/2012_HND.aspx |title=Tokyo Haneda airport – Economic and social impact |publisher=Ecquants |access-date=7 September 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804004038/http://www.ecquants.com/2012_HND.aspx |archive-date=4 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>}} | stat4-header = Sosiale impak | stat4-data = {{nowrap|193.2 duisend<ref name=HND_ESI/><!--end nowrap:-->}} | footnotes = Bronne: Japannese Lugvaartinligtingstuk<ref name="AIP">{{Cite web |url=https://aisjapan.mlit.go.jp/ |title=AIS Japan |access-date= 2 Augustus 2014 |archive-date=17 Mei 2016 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160517110850/https://aisjapan.mlit.go.jp/ |url-status=dead }}</ref><br />Statistiek van die Internasionale Lughaweraad. }} '''Tokio-Haneda Internasionale Lughawe''' ([[IATA-kode]]: '''HND''', [[ICAO]]: '''RJTT''') is een van die twee primêre [[lughawe]]ns wat die Groter Tokiogebied bedien. Dit is geleë in Ota, [[Tokio]] in [[Japan]], 14 km (8,7 myl) suid van Tokiostasie. Die lughawe is die primêre basis van Japan se twee groot internasionale lugrederye, [[Japan Airlines]] (terminaal 1) en [[All Nippon Airways]] (terminaal 2), sowel as die [[laekosteredery]]e [[Air Do]], Skymark Airlines, Solaseed Air en StarFlyer. Haneda het 68 906 636 passasiers in 2013 hanteer; volgens passasiersgetalle was dit die tweede besigste lughawe in [[Asië]] en die vierde besigste ter wêreld, na [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Hartsfield-Jackson Atlanta]], [[Beijing Capital Internasionale Lughawe|Beijing Capital]] (Asië se besigste) en [[Lughawe Londen-Heathrow|Londen-Heathrow]].<ref>{{cite web |title=Jaar tot datum passasiersverkeer, Desember 2013 |url=http://www.aci.aero/Data-Centre/Monthly-Traffic-Data/Passenger-Summary/Year-to-date |publisher=Airports Council International |access-date=31 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813170044/http://www.aci.aero/Data-Centre/Monthly-Traffic-Data/Passenger-Summary/Year-to-date |archive-date=13 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Dit is in staat om 90 miljoen passasiers per jaar te hanteer ná sy uitbreiding in 2010; met Haneda en Narita gekombineer beskik Tokio oor die derde besigste stadslughawestelsel in die wêreld, na [[Londen]] en [[New York]]. Haneda was die primêre internasionale lughawe wat Tokio tot 1978 bedien het. Gedurende 1978-2010 het Haneda byna al die vlugte na en van Tokio hanteer, sowel as "geskeduleerde huurvlugte" na 'n paar groot stede in [[Oos-Asië]], terwyl [[Narita Internasionale Lughawe]] die meerderheid van die internasionale vlugte hanteer het. In 2010 is 'n toegewyde internasionale terminaal by Haneda geopen, saam met die voltooiing van 'n vierde aanloopbaan, sodat langafstandvlugte in die nag kon voortgaan.<ref>{{cite web|publisher=anna.aero airline route news & analysis |title=Tokyo Haneda’s new runway and terminal welcome more international services; almost 50 domestic routes served|date=20 Oktober 2010|url=http://www.anna.aero/2010/11/04/tokyo-hanedas-new-runway-and-terminal-welcome-new-international-services/}}</ref> Haneda is gedurende Maart 2014 vir langafstanddiens vir dagvlugte oopgestel, met verskeie rederye wat 'n ononderbroke diens aanbied na 25 stede in 17 lande.<ref>{{cite news |title=羽田空港の国際線拡大、欧州・東南アジア便が就航 |url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDZ30014_Q4A330C1TJC000/?n_cid=kobetsu |access-date=31 Maart 2014 |newspaper=Nihon Keizai Shimbun |date=30 Maart 2014 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215173631/https://www.nikkei.com/article/DGXNASDZ30014_Q4A330C1TJC000/?n_cid=kobetsu |archive-date=15 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:Tokyo International Airport Terminal 1 -01.jpg|duimnael|links|260px|Die nuwe terminaal 1-gebou]] [[Lêer:Haneda Airfield 1937.jpg|duimnael|links|300px|Hanedavliegveld in 1937]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{commonskat|Tokio International Airport|Tokio-Haneda Internasionale Lughawe}} * [http://www.tokyo-airport-bldg.co.jp/en/ Tokyo International Airport Homepage] {{en}} * [http://www.haneda-airport.jp/en/ Haneda Airport Terminal Portal Site] {{en}} * [http://www.opennav.com/airport/RJTT openNav: HND / RJTT charts] * [http://www.tiat.co.jp/en/index.html Tokyo International Air Terminal Corporation] {{en}} {{Lugvaart-saadjie}} {{en-vertaal|Haneda Airport}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tokio]] [[Kategorie:Lughawens in Japan]] ktlfghl04bn8kjuuv0o1ffo3w0tjaw8 Tropiese huisgeitjie 0 93159 2888391 2879214 2026-03-28T16:45:54Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888391 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Taksoboks | name = Tropiese huisgeitjie | status = | status_system = | status_ref = | trend = | image = Hemidactylus mabouia (Dominica).jpg | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Gewerweldes]] | classis = [[Reptiel]]e | ordo = [[Squamata]] | familia = [[Gekkonidae]] | genus = ''[[Hemidactylus]]'' | species = '''''H. mabouia''''' | binomial = ''Hemidactylus mabouia'' | binomial_authority = ([[Moreau de Jonnès]], 1818) | synonyms = *''Gecko Mabouia'' <br /><small>Moreau de Jonnès, 1818</small> * ''Gecko tuberculosus'' <small>[[Giuseppe Raddi|Raddi]], 1823</small> * ''Hemidactylus mabouia'' <br /><small>— [[André Marie Constant Duméril|A.M.C. Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]], 1836</small><ref>The Reptile Database. www.reptile-database.org.</ref> | range_map = | range_map_width = | range_map_caption = | subdivision_ranks = | subdivision = }} Die '''tropiese huisgeitjie''' (''Hemidactylus mabouia'') is 'n [[reptiel]] en is die volopste geitjie in die [[Laeveld]]. Dit is [[inheems]] in [[Sub-Sahara Afrika]] en is ingevoer in [[Noord-Amerika|Noord]], [[Sentraal-Amerika|Sentraal]] en [[Suid-Amerika]].<ref>{{cite journal|author=Carlos Cesar Martinez Rivera|title=Tropical house gecko|journal=Caribbean Journal of Science|volume=39|issue=3|pages=321–326|publisher=University of Puerto Rico, Mayaguez|year=2003|url=http://academic.uprm.edu/publications/cjs/Vol39c/39_321-326.pdf|accessdate=2010-07-19|archive-date=2011-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111001053014/http://academic.uprm.edu/publications/cjs/Vol39c/39_321-326.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Anjos">{{cite journal | author = Anjos, L. A.; Almeida, W. O.; Vasconcellos, A.; Freire, E. M. X.; Rocha, C. F. D. | title = Pentastomids infecting an invader lizard, ''Hemidactylus mabouia'' (Gekkonidae) in northeastern Brazil | journal = Brazilian Journal of Biology | volume = 68 | issue = 3 | pages = 611–615 | publisher = | location = São Carlos | date = Augustus 2008 | url = | issn = 1519-6984 | doi = 10.1590/S1519-69842008000300019 }}</ref> == Beskrywing == Die geitjie bereik 'n maksimum lengte, van snoet tot agterent, van 12,7&nbsp;cm. Aangesien dit 'n nagdier is, het die geitjie baie groot oë, wat hy gebruik om sy prooi raak te sien in die donkerte. Die geitjie kan teen loodregte mure en oorhange opklouter deur spesiale aanpassings aan sy pote. Daar is kussinkies op sy tone wat bestaan uit klein haartjies (''setae''), wat in rye (''lamellae'') georden is. Hierdie haartjies gee hom die vermoë om so te klouter. == Voedselgedrag == Die geitjie kan laer temperature as ander reptiele verduur, wat hom die vermoë gee om snags aktief te wees en te jag. Hulle maak gulsig jag op naglewende vlieënde en kruipende [[insek]]te. Hulle wag gewoonlik naby ligte, waar hulle insekte vang wat aangetrokke is tot lig. Die geitjie se voedsel is wisselend. Dit sluit diere soos [[spinnekop]]pe, [[skerpioen]]e, [[kakkerlakke]], motte, likkewaan-agtiges en ander geitjies in. Sy belangrikste voedselbron is lede van die [[Orthoptera]]-familie, wat [[sprinkaan|sprinkane]] en krieke insluit. == Geluid == Geitjies is van die min reptiele wat kan geluide maak. Gewoonlik maak hulle opgewonde klikgeluide.<ref name="Veldwagter">{{cite book |last1=Emmett |first1=Megan |last2=Pattrick| first2=Sean|date=2012 |title=DIE VELDWAGTER STAP SAAM |location= Pretoria|publisher=Briza Publikasies |page=198 |isbn=978-1-920217-18-1}}</ref> Verder kan die geluide wat die geitjie maak wissel van 'n sagte piep tot vinnige, kort piepende geluide. Hulle word veral op 'n stil nag gehoor wanneer hulle naby 'n oop venster sit en roep. == Habitat == In [[Suid-Afrika]] kom die soort volop in die [[Laeveld]] voor.<ref name="Veldwagter" /> Verder word die huisgeitjie veral in stedelike gebiede aangetref. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bibliografie == * [[Anna Rothmann|Rothmann, Anna]]: Klaasneus-hulle. Kaapstad: Tafelberg, 1975. {{ISBN|0-624-00479-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Akkedisse]] 2sntxoyunz5lupuuu1zgvgfiqnya7zy Soldier Field 0 95307 2888441 2820149 2026-03-28T20:30:16Z SpesBona 2720 + Kategorie & Opruim 2888441 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Soldier Field | bynaam = | beeld = [[Lêer:Soldier Field during Chicago Bears home game against the San Francisco 49ers on October 29, 2006.jpg|250px|senter]] | byskrif = Soldier Field in 2006 | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Chicago]], [[Illinois]] [[Verenigde State van Amerika]] | koördinate = {{Koördinate|41|51|45|N|87|37|0|W|type:landmark_scale:2000|aansig=inlyn,titel}} | gebou = 1922 | geopen = 1929 | renovasie = 2002–2003 | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = [[Chicago|City of Chicago]] | operateur = SMG | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = Holabird & Roche, Wood + Zapata, Inc., Lohan Caprile Goettsch Architects | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | voormalige_name = | tuisveld_van = Notre Dame Irish football (NCAA) (1929)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://slapthesign.com/2015/01/07/report-annual-blue-gold-spring-game-may-move-soldier-field/ |title=Report: Annual Blue-Gold Spring Game May Be Moved To Soldier Field |publisher=Slap The Sign |author=Andrew Hall |date=18 Januarie 2015 |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215033320/https://slapthesign.com/2015/01/07/report-annual-blue-gold-spring-game-may-move-soldier-field/ |archive-date=15 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Liam T.A. Ford |year=2009 |title=Soldier Field: A Stadium and Its City |edition=1ste |location=Chicago |publisher=University Of Chicago Press |page=91 |quote=In 1929 a new stadium was under construction at Notre Dame, and the team played its entire home season at Soldier Field}}</ref><br />Chicago Rockets (AAFC) (1946–1949)<br />Chicago Cardinals (NFL) (1959)<br />UIC Chikas football (NCAA) (1966<ref>{{en}} {{cite book |author=Liam T.A. Ford |year=2009 |title=Soldier Field: A Stadium and Its City |edition=1ste |location=Chicago |publisher=University Of Chicago Press |page=236 |quote=UIC started playing football at Soldier Field in 1966}}</ref>–1973)<ref>{{en}} {{cite book |author=Liam T.A. Ford |year=2009 |title=Soldier Field: A Stadium and Its City |edition=1ste |location=Chicago |publisher=University Of Chicago Press |page=236 |quote=their last home game at Soldier Field, on November 3, 1973}}</ref><br />Chicago Spurs (NPSL) (1967)<br />Chicago Owls (CFL) (1968–1969)<br />Chicago Bears (NFL) (1971–2001, 2003–hede)<br />Chicago Sting (NASL) (1975–1976)<br />Chicago Fire (WFL) (1974)<br />Chicago Winds (WFL) (1975)<br />Chicago Blitz (USFL) (1983–1984)<br />Chicago Fire (MLS) (1998–2001, 2003–2005)<br />Chicago Enforcers (XFL) (2001) | sitplekke = 63&nbsp;500 }} [[Lêer:Soldier Field Chicago aerial view.jpg|duimnael|links|Soldier Field in 1988]] [[Lêer:Soldier Field aerial.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Lugbeeld van Soldier Field in 2008]] [[Lêer:The Refurbished Soldier Field.jpg|duimnael|links|Soldier Field net voor ’n sokkerwedstryd in 2004]] '''Soldier Field''' is ’n veeldoelige [[stadion]] in [[Chicago]], [[Illinois]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], wat vir [[Amerikaanse voetbal]] en [[sokker]] aangewend word. Die stadion is op 9 Oktober 1924 geopen. Ná 'n deeglike opknapping in die nuwe millennium is dit op 26 September 2003 heropen. Die stadion kan 63&nbsp;500 toeskouers akkommodeer. Soldier Field is aan die suidwestelike oewer van die [[Michiganmeer]] geleë. == Wedstryde == === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-5) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- |17 Junie 1994||14:00 (CDT)||{{vlagland|Duitsland}}||style="text-align:center;"|1–0||{{vlagland|Bolivië}}||Groep C/openingswedstryd||style="text-align:center;"|63&nbsp;117 |- |21 Junie 1994||15:00 (CDT)||{{vlagland|Duitsland}}||style="text-align:center;"|1–1||{{vlagland|Spanje}}||Groep C||style="text-align:center;"|63&nbsp;113 |- |26 Junie 1994||11:30 (CDT)||{{vlagland|Griekeland}}||style="text-align:center;"|0–4||{{vlagland|Bulgarye}}||Groep D||style="text-align:center;"|63&nbsp;160 |- |27 Junie 1994||15:00 (CDT)||{{vlagland|Bolivië}}||style="text-align:center;"|1–3||{{vlagland|Spanje}}||Groep C||style="text-align:center;"|63&nbsp;089 |- |2 Julie 1994||11:00 (CDT)||{{vlagland|Duitsland}}||style="text-align:center;"|3–2||{{vlagland|België}}||Agste eindrondte||style="text-align:center;"|60&nbsp;246 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 1999 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 1999}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-5) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- |rowspan=2|24 Junie 1999||17:00 (CDT)||{{vlagland|Brasilië}}||style="text-align:center;"|2–0||{{vlagland|Italië}}||Groep B||style="text-align:center;"|65&nbsp;080 |- |19:00||{{vlagland|Verenigde State}}||style="text-align:center;"|7–1||{{vlagland|Nigerië}}||Groep A||style="text-align:center;"|65&nbsp;080 |- |rowspan=2|26 Junie 1999||16:00 (CDT)||{{vlagland|Ghana}}||style="text-align:center;"|0–2||{{vlagland|Swede}}||Groep D||style="text-align:center;"|34&nbsp;256 |- |18:30||{{vlagland|Noorweë}}||style="text-align:center;"|4–0||{{vlagland|Japan}}||Groep C||style="text-align:center;"|34&nbsp;256 |} === CONCACAF Goue-bekers === ==== CONCACAF Goue-beker 2007 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- |rowspan=2|21 Junie 2007||{{vlagland|Kanada}}||style="text-align:center;"|1–2||'''{{vlagland|Verenigde State}}'''||rowspan=2|Halfeindrondte||rowspan=2 style="text-align:center;"|50&nbsp;760 |- |'''{{vlagland|Meksiko}}'''||style="text-align:center;"|1–0||{{vlagland|Guadeloupe}} |- style="background:gold;" |24 Junie 2007||'''{{vlagland|Verenigde State}}'''||style="text-align:center;"|2–1||{{vlagland|Meksiko}}||Eindstryd||style="text-align:center;"|60&nbsp;000 |} ==== CONCACAF Goue-beker 2009 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- |rowspan=2|23 Julie 2009||{{vlagland|Honduras}}||style="text-align:center;"|1–2||'''{{vlagland|Verenigde State}}'''||rowspan=2|Halfeindrondte||rowspan=2 style="text-align:center;"|55&nbsp;173 |- |{{vlagland|Costa Rica}}||style="text-align:center;"|1–1 (3–5 [[Strafskop (sokker)|straf.]])||'''{{vlagland|Meksiko}}''' |} ==== CONCACAF Goue-beker 2011 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- |rowspan=2|12 Junie 2011||'''{{vlagland|El Salvador}}'''||style="text-align:center;"|6–1||{{vlagland|Kuba}}||rowspan=2|Groep A||rowspan=2 style="text-align:center;"|62&nbsp;000 |- |'''{{vlagland|Meksiko}}'''||style="text-align:center;"|4–1||{{vlagland|Costa Rica}} |} ==== CONCACAF Goue-beker 2013 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- style="background:gold;" |28 Julie 2013||'''{{vlagland|Verenigde State}}'''||style="text-align:center;"|1–0||{{vlagland|Panama}}||Eindstryd||style="text-align:center;"|57&nbsp;920 |} ==== CONCACAF Goue-beker 2015 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- |rowspan=2|9 Julie 2015||'''{{vlagland|Trinidad en Tobago}}'''||style="text-align:center;"|3–1||{{vlagland|Guatemala}}||rowspan=2|Groep C||rowspan=2 style="text-align:center;"|54&nbsp;126 |- |'''{{vlagland|Meksiko}}'''||style="text-align:center;"|6–0||{{vlagland|Kuba}} |} ==== Copa América Centenario ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-5) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- |5 Junie 2016||16:00 (CDT)||{{vlagland|Jamaika}}||style="text-align:center;"|0–1||{{vlagland|Venezuela}}||Groep C||style="text-align:center;"|25&nbsp;560 |- |5 Junie 2016||19:00 (CDT)||{{vlagland|Verenigde State}}||style="text-align:center;"|4–0||{{vlagland|Costa Rica}}||Groep A||style="text-align:center;"|39&nbsp;642 |- |10 Junie 2016||20:30 (CDT)||{{vlagland|Argentinië}}||style="text-align:center;"|5–0||{{vlagland|Panama}}||Groep D||style="text-align:center;"|53&nbsp;885 |- |22 Junie 2016||19:00 (CDT)||{{vlagland|Colombia}}||style="text-align:center;"|0–2||{{vlagland|Chili}}||Halfeindrondte||style="text-align:center;"|55&nbsp;423 |} ==== CONCACAF Goue-beker 2019 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-5) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- style="background:gold;" ||7 Julie 2019||20:15 (CDT)||'''{{vlagland|Meksiko}}'''||style="text-align:center;"|1–0||{{vlagland|Verenigde State}}||Eindstryd||style="text-align:center;"|62&nbsp;493 |} === Kleiner toernooie === ==== Marlboro beker 1990 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte |- |rowspan=2|4 Mei 1990||{{vlagland|Colombia}}||style="text-align:center;"|2–1||{{vlagland|Pole}}||rowspan=2|Halfeindrondte |- |{{vlagikoon|Meksiko}} [[Futbol Club Atlas|Atlas]]||style="text-align:center;"|2–0||{{vlagland|Costa Rica}} |- |rowspan=2|6 Mei 1990||{{vlagland|Pole}}||style="text-align:center;"|2–1||{{vlagland|Costa Rica}}||Klein finale |- style="background:gold;" |{{vlagikoon|Meksiko}} [[Futbol Club Atlas|Atlas]]||style="text-align:center;"|0–0 (4–2)||{{vlagland|Colombia}}||Eindstryd |} ==== VS-beker 1992 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Toeskouers |- |3 Junie 1992||{{vlagland|Verenigde State}}||style="text-align:center;"|1–0||{{vlagland|Portugal}}||style="text-align:center;"|10&nbsp;402 |- |6 Junie 1992||{{vlagland|Verenigde State}}||style="text-align:center;"|1–1||{{vlagland|Italië}}||style="text-align:center;"|26&nbsp;874 |} ==== VS-beker 1993 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Toeskouers |- |13 Junie 1993||{{vlagland|Verenigde State}}||style="text-align:center;"|3–4||{{vlagland|GER}}||style="text-align:center;"|53&nbsp;549 |} ==== VS-beker 2000 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Toeskouers |- |13 Junie 2000||{{vlagland|Ierland}}||style="text-align:center;"|2–2||{{vlagland|Meksiko}}||style="text-align:center;"|36&nbsp;469 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |title=Soldier Field: A Stadium and Its City |author=Liam T. A. Ford |year=2009 |publisher=The University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=978-0-226-25706-8 |oclc=317923072}} * {{en}} {{cite web |title=Chicago Journal; Soldier Field Renovation Brings Out Boo-Birds |author=David Barboza |url=http://www.nytimes.com/2003/06/16/us/chicago-journal-soldier-field-renovation-brings-out-boo-birds.html |publisher=[[The New York Times]] |date=16 Junie 2003 |accessdate=4 September 2012}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://www.soldierfield.net/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://articles.chicagotribune.com/keyword/soldier-field Soldier Field]-argief by die ''Chicago Tribune'' {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Chicago]] [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] orgl7burpx6z7m3p8fcdf704rzrrm7c Sandy Park 0 95400 2888439 2526420 2026-03-28T20:15:27Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888439 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Sandy Park | bynaam = | beeld = [[Lêer:Sandy park stadium exeter.jpg|300px]] | byskrif = Buiteaansig van Sandy Park | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Exeter]], [[Devon]], [[Engeland]] | koördinate = {{Koördinate|50|42|33.51|N|3|28|3.26|W|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = | geopen = 1 September 2006 | renovasie = 2012 | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Exeter Chiefs | operateur = Exeter Chiefs | oppervlak = Desso GrassMaster | boukoste = ₤15 miljoen<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.exeterchiefs.co.uk/history |title=Geskiedenis – Die tuiste van rugby in Exeter en Devon |publisher=Exeter Chiefs |accessdate=13 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121002021607/http://www.exeterchiefs.co.uk/history |archive-date=2 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | argitek = | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = Exeter Chiefs (2006–hede) | sitplekke = 12&nbsp;500 | dimensies = }} '''Sandy Park''' is ’n [[rugby]]stadion en konferensiesentrum in [[Exeter]], [[Engeland]], met sitplek vir 12&nbsp;500 mense. Dit is die tuisveld van [[Exeter Chiefs]] wat sedert die 2010/11-seisoen aan die [[Aviva Premierskap]] deelneem.<ref>{{en}} [http://www.exeterchiefs.co.uk/site/1/Panorama_Views.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208141544/http://www.exeterchiefs.co.uk/site/1/Panorama_Views.html |date=8 Desember 2008}}</ref> Die klub het in 2006 na Sandy Park geskuif van hul vorige tuisveld, County Ground. Sandy Park is een van 13 [[stadion]]s waar wedstryde tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] gespeel is. Drie wedstryde van spanne in Groep C en D is op Sandy Park gespeel: [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]], Namibië teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] en [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]].<ref name="RWC Official Site">{{en}} {{cite web |title=Amptelike Webwerf RWB 2015 |url=http://www.rugbyworldcup.com/destinationengland/hostcities/city=936/stadium=797/index.html |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=11 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819133644/http://www.rugbyworldcup.com/destinationengland/hostcities/city=936/stadium=797/index.html |archive-date=19 Augustus 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is ook tydens die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] vir sewe wedstryde gebruik. ’n Wedstryd tussen die Engeland Saxons en die Ierland Wolfhounds is op 28 Januarie 2012 op Sandy Park gespeel waarin die Saxons met 23–17 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |title=England Saxons 23-17 Irish Wolfhounds |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/rugby-union/16770252 |publisher=[[BBC]] |accessdate=28 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016170257/http://www.bbc.co.uk/sport/0/rugby-union/16770252 |archive-date=16 Oktober 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Fotogalery == <gallery mode=packed-hover heights=220px> Lêer:Sandy Park 3 - geograph-376587.jpg|Sandy Park se hoofpawiljoen Lêer:Sandy Park 2 - geograph-376606.jpg|Sandy Park se speelveld </gallery> == Wedstryde == === Rugbywêreldbeker 2015 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2015}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 29 September 2015 || 16:45 || {{TGAru}} ||style="text-align:center;"| 35–21 || {{NAMru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 10&nbsp;103 |- | 7 Oktober 2015 || 20:00 || {{NAMru}} || style="text-align:center;"| 16–17 || {{GEOru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 11&nbsp;156 |- | 11 Oktober 2015 || 14:30 || {{ITAru}} || style="text-align:center;"| 32–22 || {{ROMru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 11&nbsp;450 |} === Vrouerugbywêreldbeker 2025 === {{Hoofartikel|Vrouerugbywêreldbeker 2025}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 23 Augustus 2025 || 20:15 || {{FRAruv}} ||style="text-align:center;"| 24–0 || {{ITAruv}} || Groep D || style="text-align:center;"| 7&nbsp;052 |- | 31 Augustus 2025 || 14:00 || {{NZLruv}} ||style="text-align:center;"| 62–19 || {{JPNruv}} || Groep C || style="text-align:center;"| 13&nbsp;902 |- | 31 Augustus 2025 || 16:45 || {{FRAruv}} ||style="text-align:center;"| 84–5 || {{BRAruv}} || Groep D || style="text-align:center;"| 13&nbsp;902 |- | 6 September 2025 || 12:00 || {{CANruv}} ||style="text-align:center;"| 40–19 || {{SCOruv}} || Groep B || style="text-align:center;"| 14&nbsp;003 |- | 6 September 2025 || 14:45 || {{WALruv}} ||style="text-align:center;"| 25–28 || {{FIJruv}} || Groep B || style="text-align:center;"| 14&nbsp;003 |- | 13 September 2025 || 12:30 || {{NZLruv}} ||style="text-align:center;"| 46–17 || {{RSAruv}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 12&nbsp;116 |- | 14 September 2025 || 12:30 || {{FRAruv}} ||style="text-align:center;"| 18–13 || {{IRLruv}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 11&nbsp;618 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [https://www.sandypark.co.uk/ Amptelike webwerf] {{Rugbywêreldbekerstadions 2015}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugbystadions in Engeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Vrouerugbywêreldbekerstadions]] 5k9dmf89re1qqqkqcwkm1uadkabjqi8 Gebruiker:BurgertB/Rusland 2 96659 2888479 2832687 2026-03-29T08:23:10Z BurgertB 2401 2888479 wikitext text/x-wiki ;Rusland en Russiese geskiedenis [[Lêer:100000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|200px|links|border]] {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Goelag]]}} • '''[[Roebel]]''' • [[Russian Ark]] • [[Djed Moroz]] • [[Kiëf-Roes]] • [[Juliaanse kalender]] • [[Russiese Rewolusie (1905)]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Russiese Rewolusie (1917)]]}} • [[Bolsjewiste]] • [[Mensjewis]] • [[Februarie-rewolusie]] • [[Gemenebes van Onafhanklike State]] • [[Russiese mafia]] • [[Teefoorlog]] • [[Ougelowiges]] • [[Nowaja Gazeta]] • [[Putin's Russia]] • [[Tsjeka]] • [[Beslanskool-gyselaardrama]] • [[Lys van joernaliste wat in Rusland vermoor is]] • [[Tyd van Beroeringe]] • [[Koezma Minin]] • [[Dmitri Pozjarski]] • [[Held van die Sowjetunie]] • [[Held van die Russiese Federasie]] • [[Kolomenskoje]] • [[Nowodewitsji-klooster]] • [[Wit Monumente van Wladimir en Soezdal]] • [[Ferapontof-klooster]] • [[Moskowië]] • [[Tsaredom van Rusland]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Koue Oorlog]]}} • [[Spoetnik 1]] • [[Spoetnik 2]] • [[Spoetnik 3]] • [[Spoetnik 4]] • [[Spoetnik 5]] • [[Spoetnik 6]] • [[Spoetnik 7]] • [[Wenera 1]] • [[Wenera 2MW-1 No.1]] • [[Wenera-ruimteprogram]] • [[Loenochod-ruimteprogram]] • [[Wega-ruimteprogram]] • [[Spoetnik-ruimteprogram]] • [[Kosmos]] • [[Molnija]] • [[Zond-ruimteprogram]] • [[Mars 1M|Marsnik-ruimteprogram]] • [[Fobos-ruimteprogram]] • [[Zenit]] • [[Wostok-ruimteprogram]] • [[Woschod-ruimteprogram]] • [[Saljoet-ruimteprogram]] • [[Ruimtewedloop ]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kosakke]]}} • [[Kosakië]] • [[Hetman]] • [[Ataman]] • [[Republiek van Nowgorod]] • [[K-141 Koersk]] • [[Russiese oligarg]] • [[Staatsdoema]] • [[Sambo]] • [[Doebrofka-gyselaardrama]] • [[Joekos]] • [[Aeroflot]] • [[Komsomolskaja Prawda]] • [[Groot Suiwering]] • [[Chroesjtsjof-ontdooiing]] • [[Orde van Lenin]] • [[AftoWAZ]] • [[Internasionale Lughawe Sjeremetjewo]] • [[Moskouse Lughawe Domodedowo]] • [[Internasionale Lughawe Wnoekowo]] • [[Marsveld]] • [[Die Moederland Roep]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Slag van Stalingrad]]}} • [[Leen-en-pagwet]] • [[Vuurstorm]] • [[Patroniem]] • [[Fabergé-eier]] • [[Huis van Fabergé]] • [[Tsarewitsj]] • [[Tsesarewitsj]] • [[Elisabethaanse Bybel]] • [[Ostrogbybel]] • [[Cyrillus en Methodius]] • [[Russiese Bybelvertalings]] • [[Russiese wet op gay propaganda]] • [[VK (sosiale netwerk)]] • [[Yandex]] • [[Die Meester en Margarita]] • [[Bolsjoi-teater]] • [[Mali-teater]] • [[Dekabriste-opstand]] • [[Isakkatedraal]] • [[Bronsruiter]] • [[Matrjosjka]] • [[Russiese verniskuns]] • [[Petroesjka]] • [[Kokosjnik]] • [[Snegoerotsjka]] • [[Troika]] • [[Chochloma]] • [[Chodinka-tragedie]] • [[Roesskaja Prawda]] • [[Roes (volk)]] • [[Askold]] • [[Griekse vuur]] • [[Die Verhaal van Igor se Veldtog]] • [[Nowgorodse Kodeks]] • [[Palimpses]] • [[Wladimir-Soezdal]] • [[Bilina]] • [[Russies-Japannese Oorlog]] • [[Staatsdoema (Russiese Ryk)]] • [[Streltsi]] ;Deelgebiede [[Krai]] • [[Mari El]] • [[Deelgebiede van Rusland]] • [[Jakoetië]] • [[Adigea]] • [[Altai]] • [[Basjkortostan]] • [[Boerjatië]] • [[Republiek van Komi]] • [[Tiwa]] • [[Karelië]] • [[Tomsk-oblast]] • [[Kalmikië]] • [[Kabardino-Balkarië]] • [[Tsjoewasjië]] • [[Zabaikalski]] • [[Tsjetsjnië]] • [[Siberiese Federale Distrik]] • [[Nowosibirsk-oblast]] • [[Nowgorod-oblast]] • [[Nizjni Nowgorod-oblast]] • [[Moskou-oblast]] • [[Oeljanofsk-oblast]] • [[Orjol-oblast]] • [[Amoer-oblast]] • [[Ekonomiese distrikte van Rusland]] • [[Republieke van Rusland]] • [[Outonome oblaste van Rusland]] • [[Outonome okroegs van Rusland]] • [[Federale stede van Rusland]] • [[Federale distrikte van Rusland]] • [[Federale stad]] • [[Kamtsjatka-krai]] • [[Chabarofsk-krai]] • [[Altai-krai]] • [[Krasnojarsk-krai]] • [[Krasnodar-krai]] • [[Perm-krai]] • [[Stawropol-krai]] • [[Primorski-krai]] • [[Mordowië]] • [[Karatsjai-Tsjerkessië]] • [[Dagestan]] • [[Chakassië]] • [[Joodse Outonome Oblast]] • [[Archangelsk-oblast]] • [[Astrachan-oblast]] • [[Belgorod-oblast]] • [[Brjansk-oblast]] • [[Irkoetsk-oblast]] • [[Iwanowo-oblast]] • [[Jaroslawl-oblast]] • [[Kaloega-oblast]] • [[Kemerowo-oblast]] • [[Kirof-oblast]] • [[Koergan-oblast]] • [[Koersk-oblast]] • [[Kostroma-oblast]] • [[Leningrad-oblast]] • [[Lipetsk-oblast]] • [[Magadan-oblast]] • [[Moermansk-oblast]] • [[Omsk-oblast]] • [[Orenburg-oblast]] • [[Penza-oblast]] • [[Pskof-oblast]] • [[Rjazan-oblast]] • [[Rostof-oblast]] • [[Sachalin-oblast]] • [[Samara-oblast]] • [[Saratof-oblast]] • [[Smolensk-oblast]] • [[Swerdlofsk-oblast]] • [[Tambof-oblast]] • [[Tjoemen-oblast]] • [[Toela-oblast]] • [[Tsjeljabinsk-oblast]] • [[Twer-oblast]] • [[Wladimir-oblast]] • [[Wologda-oblast]] • [[Wolgograd-oblast]] • [[Woronezj-oblast]] • [[Ingoesjetië]] • [[Noord-Ossetië-Alanië]] • [[Oedmoertië]] • [[Chanto-Mansië]] • [[Jamalië]] • [[Nenetsië]] • [[Tsjoekotka]] • [[Federale Distrik Noord-Kaukasus]] • [[Sentrale Federale Distrik]] • [[Suidelike Federale Distrik]] • [[Noordwestelike Federale Distrik]] • [[Verre-Oosterse Federale Distrik]] • [[Federale Distrik Oeral]] • [[Federale Distrik Wolga]] • [[Sentrale ekonomiese streek]] • [[Ekonomiese streek Sentraal-Swartgrond]] • [[Oos-Siberiese ekonomiese streek]] • [[Verre-Oosterse ekonomiese streek]] • [[Noordelike ekonomiese streek]] • [[Ekonomiese streek Noord-Kaukasus]] • [[Noordwestelike ekonomiese streek]] • [[Ekonomiese streek Wolga]] • [[Ekonomiese streek Oeral]] • [[Ekonomiese streek Wolga-Wjatka]] • [[Wes-Siberiese ekonomiese streek]] • [[Federale Distrik Krim]] ;Geografie [[Lêer:D0807I14-HarbourTour.jpg|links|200px|border]] [[Sint Petersburg]] • [[Weliki Oestjoeg]] • [[Poesjkin]] • [[Beslan]] • [[Jaroslawl]] • [[Sjoesjenskoje]] • [[Nowotsjerkassk]] • [[Weliki Nowgorod]] • [[Oimjakon]] • [[Tjoemen]] • [[Barnaoel]] • [[Irkoetsk]] • [[Kemerowo]] • [[Krasnojarsk]] • [[Nowokoeznetsk]] • [[Tobolsk]] • [[Chabarofsk]] • '''[[Petropawlofsk-Kamtsjatski]]''' • [[Komsomolsk aan die Amoer]] • [[Joezjno-Sachalinsk]] • [[Stawropol]] • [[Tsjita]] • [[Archangelsk]] • [[Blagowesjtsjensk]] • [[Brjansk]] • [[Wladimir (stad)|Wladimir]] • [[Wologda]] • [[Woronezj]] • [[Iwanowo]] • [[Kaloega]] • [[Kirof]] • [[Kostroma]] • [[Koergan]] • [[Koersk (stad)|Koersk]] • [[Lipetsk]] • [[Magadan]] • [[Orenburg]] • [[Orjol]] • [[Penza]] • [[Pskof]] • [[Rjazan]] • [[Saratof]] • [[Tambof]] • [[Twer]] • [[Oeljanofsk]] • [[Birobidzjan]] • [[Narjan-Mar]] • [[Chanti-Mansijsk]] • [[Anadir]] • [[Salechard]] • [[Maikop]] • [[Oelan-Oede]] • [[Izborsk]] • [[Gorno-Altaisk]] • [[Machatsjkala]] • [[Magas]] • [[Naltsjik]] • [[Elista]] • [[Tsjerkessk]] • [[Petrozawodsk]] • [[Jakoetsk]] • [[Wladikafkaz]] • [[Grozni]] • [[Siktifkar]] • [[Josjkar-Ola]] • [[Saransk]] • [[Kizil]] • [[Izjefsk]] • [[Abakan]] • [[Tsjeboksari]] • [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek]] • [[Turkmeense Sosialistiese Sowjetrepubliek]] • [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]] • [[Lettiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]] • [[Georgiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]] • [[Armeense Sosialistiese Sowjetrepubliek]] • [[Azerbeidjanse Sosialistiese Sowjetrepubliek]] • [[Kirgisiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]] • [[Tadjikistanse_Sosialistiese_Sowjetrepubliek]] • [[Oezbekistanse_Sosialistiese_Sowjetrepubliek]] • [[Litause_Sosialistiese_Sowjetrepubliek]] • [[Kazachstanse_Sosialistiese_Sowjetrepubliek]] • [[Estniese_Sosialistiese_Sowjetrepubliek]] • [[Moskwa-rivier]] • [[Newa-rivier]] • [[Ob-rivier]] • [[Oka-rivier]] • [[Oka-rivier (Siberië)]] • [[Wolga-rivier]] • [[Don-rivier]] • [[Amoer-rivier]] • [[Steppe]] • [[Toendra]] • [[Taiga]] • [[Podsol]] • [[Ysgrond]] • [[Jana-rivier]] • [[Lena-rivier]] • [[Oeralgebergte]] • [[Solowjetski-eilande]] • [[Kizji]] • [[Vulkane van Kamtsjatka]] • [[Sichote-Alin]] • [[Dnjepr]] • [[Oeral-rivier]] • [[See van Azof]] • [[Nowgorod-kremlin]] • [[Jaroslafhof]] • [[Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]] • [[Oekraïnse Sosialistiese Sowjetrepubliek]] • [[Sachalin]] • [[Tsjeko-meer]] • [[Wasiljefski-eiland]] • [[Dekabristof-eiland]] • [[Jelagin-eiland]] • [[Krestofski-eiland]] • [[Kamenni-eiland]] • [[Aptekarski-eiland]] • [[Petrogradski-eiland]] • [[Petrofski-eiland]] • [[Zajatsji-eiland]] • [[Groot-Newarivier]] • [[Klein-Newarivier]] • [[Groot-Nefkarivier]] • [[Middel-Nefkarivier]] • [[Klein-Nefkarivier]] • [[Fontanka]] • [[Moika]] • [[Wrangeleiland]] • [[Tsjoekotka-skiereiland]] • [[Tsjoekotkasee]] • [[Beringsee]] • [[Lenapilare]] • [[Bulgar]] • [[Geodetiese Boog van Struve]] • [[Uvs Nuur-bekken]] • [[Poetoranaplato]] • [[Heraldeiland]] • [[Inuïete]] • [[Eskimo-Aleoetiese tale]] • [[Soezdal]] • [[Oeglitsj]] ;Siberië [[Beeld:Goldenwiki_2.png|16px]] {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Siberië]]}} • [[Siberiese Tartare]] • [[Transsiberiese Spoorlyn]] • [[Skitiërs]] • [[Goue Horde]] • [[Geskiedenis van Siberië]] • [[Ontdekkingsreisigers in Siberië]] • [[Siberiese Khanaat]] • [[Jermak]] • [[Djotsji]] • [[Orda Khan]] • [[Koetsjoem]] • [[Siberiese Trappe]] • [[Nieu-Siberiese Eilande]] • [[Anzjoe-eilande]] • [[Ljachofski-eilande]] • [[De Long-eilande]] • [[Russiese Verre-Ooste]] • [[Koeril-eilande]] • [[See van Ochotsk]] • [[Siberiese Federale Distrik]] • [[Kamtsjatka-skiereiland]] • [[Demid Pjanda]] • [[Iwan Moskwitin]] • [[Wassili Pojarkof]] • [[Jerofei Chabarof]] • [[Koerbat Iwanof]] • [[Wladimir Atlasof]] • [[Johann Gmelin]] • [[Stepan Krasjeninnikof]] • [[Danila Antsiferof]] • [[Johann Georgi]] • [[Aleksander Boenge]] • [[Gennadi Newelskoi]] • [[Wladimir Obroetsjef]] • [[Iwan Tsjerski]] • [[Wladimir Arsenjef]] • [[Vitus Bering]] ;Argitektuur [[Lêer:The_Trinity_Cathedral_Troitse_Sergiyeva_Lavra.jpg|regs|130px|border]] [[Hermitage]] • [[Winterpaleis]] • [[Kerk van die Verlosser op Bloed]] • [[Sint Basilius-katedraal]] • [[Katedraal van Christus die Verlosser]] • [[Beloselski-Belozerski-paleis]] • [[Aleksander-paleis]] • [[Anitsjkof-paleis]] • [[Katharina-paleis]] • [[Gatsjina-paleis]] • [[Oranienbaum]] • [[Peterhof]] • [[Somerpaleis]] • [[Pawlofsk-paleis]] • [[Katharinahof]] • [[Wladimir-paleis]] • [[Jelagin-paleis]] • [[Tauris-paleis]] • [[Strelna]] • [[Paleis van Groothertog Aleksei Aleksandrowitsj]] • [[Marmerpaleis]] • [[Nikolaas-paleis]] • [[Mariinski-paleis]] • [[Sint Michail-kasteel]] • [[Moskouse Kremlin]] • [[Kremlin]] • '''[[Drie-eenheid-klooster van Sint Sergei]]''' • [[Lawra]] • [[Tsarskoje Selo]] • [[Sewe Susters (Moskou)]] • [[Moskouse Staatsuniversiteit]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Rooiplein]]}} • [[Lenin-mausoleum]] • [[GUM]] • [[Moskouse Historiese Staatsmuseum]] • [[Kazan-katedraal]] • [[Gedenkteken vir Minin en Pozjarski]] • [[Lobnoje Mesto]] • [[Kremlinmuur-dodeakker]] • [[Voormalige Moskouse Provinsiale Raadsgebou]] • [[Moskouse Kremlintorings]] • [[Solowjetski-klooster]] • [[Nizjni Nowgorod-kremlin]] • [[Staraja Ladoga]] • [[Smolensk-kremlin]] • [[Kolomna-kremlin]] • [[Tobolsk-kremlin]] • [[Toela-kremlin]] • [[Astrachan-kremlin]] • [[Fort van Petrus en Paulus]] • [[Katedraal van Petrus en Paulus]] • [[Nefski Prospekt]] • [[Hotel Oekraïne]] • [[Woonstelblok aan Kotelnitsjeskaja-wal]] • [[Woonstelgebou op Koedrinskajaplein]] • [[Hotel Leningradskaja]] • [[Rooihek-administrasiegebou]] • [[Hoofgebou van die Russiese departement van buitelandse sake]] • [[Oespenski-katedraal]] • [[Ipatijef-klooster]] • [[Krimbrug]] • [[Kiëfse Petsjersk-lawra]] • [[Kerk van die Tiendes]] • [[Datsja]] • [[Potjomkindorp]] ;Politiek [[Dmitri Medwedef]] • [[Prins Georgi Lwof]] • [[Wladimir Zjirinofski]] • [[Achmat Kadirof]] • [[Nadezjda Kroepskaja]] • [[Boris Jeltsin]] • [[Michail Prochorof]] • [[Gennadi Zioeganof]] • [[Sergei Mironof]] • [[Russiese presidentsverkiesing, 2012]] • [[Verenigde Rusland]] • [[Regverdige Rusland]] • [[Liberaal-Demokratiese Party van Rusland]] • [[Kommunistiese Party van die Russiese Federasie]] • [[Jabloko]] • [[Die Ander Rusland]] • [[Nasionaal-Bolsjewistiese Party]] • [[Joeri Loezjkof]] • [[Boris Berezovsky]] • [[Sergei Stepasjin]] • [[Andrei Loegowoi]] • [[Nikita Chroesjtsjof]] • [[Leonid Brezjnef]] • [[Joeri Andropof]] • [[Konstantin Tsjernenko]] • [[Komsomol]] • [[Tsarski titoeljarnik]] ;Russies en ander Rusland-tale [[Glagolitiese alfabet]] • [[Transliterasie]] • [[Padonki-jargon]] • [[Nadsat]] • [[Russiese mat (taal)]] • [[Komi-Sirjeens]] • [[Tale van Rusland]] • [[Abazyns]] • [[Adigies]] • [[Altais]] • [[Awaars]] • [[Basjkiries]] • [[Boerjaties]] • [[Chakassies]] • [[Erzja]] • [[Ingoesjeties]] • [[Jakoeties]] • [[Kabardies]] • [[Kalmikies]] • [[Karatsjai-Balkaries]] • [[Mansi]] • [[Mari]] • [[Moksja]] • [[Tiwaans]] • [[Tsjetsjnies]] • [[Nogai]] • [[Oedmoerts]] • [[Noordoos-Kaukasiese tale]] • [[Noordwes-Kaukasiese tale]] • [[Oud-Oos-Slawies]] • [[Protoslawies]] ;Grootprinse, tsare en keisers van Rusland [[Rjoerik-dinastie]] • [[Grootprins]] • [[Rjoerik]] • [[Oleg van Kiëf]] • [[Igor I van Kiëf]] • [[Olga van Kiëf]] • [[Swjatoslaf I van Kiëf]] • [[Jaropolk I van Kiëf ]] • [[Dmitri Donskoi]] • [[Andrei Kobila]] • [[Semjon I van Moskou]] • [[Huis van Romanof]] • [[Tsaar]] • [[Lys van tsaars van Rusland]] • [[Opritsjnina]] • [[Fjodor I van Rusland]] • [[Boris Godoenof]] • [[Fjodor II van Rusland]] • [[Vals Dmitri I van Rusland]] • [[Vals Dmitri II van Rusland]] • [[Wasili IV van Rusland]] • [[Michail van Rusland]] • [[Aleksei van Rusland]] • [[Fjodor III van Rusland]] • [[Iwan V van Rusland]] • [[Pieter I van Rusland]] • [[Katharina I van Rusland]] • [[Pieter II van Rusland]] • [[Anna van Rusland]] • [[Iwan VI van Rusland]] • [[Elisabeth van Rusland]] • [[Pieter III van Rusland]] • [[Katharina II van Rusland]] • [[Paul van Rusland]] • [[Aleksander I van Rusland]] • [[Nikolaas I van Rusland]] • [[Aleksander II van Rusland]] • [[Aleksander III van Rusland]] • [[Wladimir I van Kiëf]] • [[Swjatopolk I van Kiëf]] • [[Jaroslaf I van Kiëf]] • [[Isjaslaf I van Kiëf]] • [[Swjatoslaf II van Kiëf]] • [[Wsewolod I van Kiëf]] • [[Swjatopolk II van Kiëf]] • [[Wladimir Monomach]] • [[Mstislaf I van Kiëf]] • [[Jaropolk II van Kiëf]] • [[Wsewolod II van Kiëf]] • [[Igor II van Kiëf]] • [[Isjaslaf II van Kiëf]] • [[Joeri Dolgoroeki]] • [[Andrei Bogoljoebski]] • [[Michail van Wladimir]] • [[Wsewolod die Groot Nes]] • [[Joeri II van Wladimir]] • [[Konstantyn van Rostof]] • [[Jaroslaf II van Wladimir]] • [[Swjatoslaf III van Wladimir]] • [[Andrei II van Wladimir]] • [[Aleksander Nefski]] •[[Jaroslaf III van Twer]] • [[Wasili van Kostroma]] • [[Dmitri I van Pereslawl]] • [[Andrei III van Gorodets]] • [[Michail van Twer]] • [[Joeri III van Moskou]] • [[Dmitri II van Twer]] • [[Aleksander van Twer]] • [[Iwan I van Moskou|Iwan Katila]] • [[Iwan II van Moskou]] • [[Wasili I van Moskou]] • [[Wasili II van Moskou]] • [[Iwan III van Rusland]] • [[Wasili III van Rusland]] • [[Sofia Aleksejewna]] • [[Keiser van Rusland]] ;Ander Russiese en verwante mense [[Lêer:Kuzma petrov-vodkin, ritratto di anna akhmatova, 1922.JPG|links|130px|border]] [[Grigori Raspoetin]] • [[Aleksei Romanof]] • [[Anastasia Romanowa]] (dogter van [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]]) • [[Anastasia Romanowna]] (vrou van [[Iwan IV van Rusland|Iwan die Verskriklike]]) • [[Grigori Potjomkin]] • [[Aleksander Poesjkin]] • [[Abram Gannibal]] • [[David Oistrakh]] • [[Pjotr Tsjaikofski]] • [[Aleksander Oeljanof]] • [[Marat Safin]] • [[Iwan Bilibin]] • [[Ilja Repin]] • [[Michail Nesterof]] • [[Wiktor Wasnetsof]] • [[Prinses Alix van Hesse-Darmstadt]] • [[Prinses Dagmar van Denemarke]] • [[Anna Anderson]] • [[Anna Politkofskaja]] • [[Michail Kalasjnikof]] • [[Ilja Oeljanof]] • [[Maria Oeljanowa]] • [[Georgi Plechanof]] • '''[[Anna Achmatowa]]''' (1&nbsp;000ste artikel) • [[Boris Pasternak]] • [[Michail Chodorkofski]] • [[Sergei Eisenstein]] • [[Wladimir Wisotski]] • [[Anton Tsjechof]] • [[Vladimir Nabokov]] • [[Dmitri Pawlowitsj van Rusland]] • [[Kirill Wladimirowitsj van Rusland]] • [[Wladimir Kirillowitsj van Rusland]] • [[Maria Wladimirowna van Rusland]] • [[Nikolaas Nikolajewitsj van Rusland]] • [[Takke van die Russiese keiserlike familie]] • [[Aanspraakmakers op die troon van Rusland]] • [[Nikolai Gogol]] • [[Boris Nemtsof]] • [[Aleksei Nawalni]] • [[Wiktor Wekselberg]] • [[Prins Dmitri Romanof]] • [[Prins Andrei Romanof]] • [[Lys van groothertoë van Rusland]] • [[Groothertog Konstantyn Nikolajewitsj van Rusland|Groothertog Konstantyn Nikolajewitsj]] • [[Groothertog Georgi Michailowitsj van Rusland|Groothertog Georgi Michailowitsj]] • [[Aleksei Petrowitsj, tsarewitsj van Rusland]] • [[Groothertog Konstantyn Pawlewitsj van Rusland|Groothertog Konstantyn Pawlewitsj]] • [[Groothertog Michail Pawlowitsj van Rusland|Groothertog Michail Pawlowitsj]] • [[Groothertog Nikolaas Nikolajewitsj van Rusland (1831-1891)|Groothertog Nikolaas Nikolajewitsj]] • [[Groothertog Michail Nikolajewitsj van Rusland|Groothertog Michail Nikolajewitsj]] • [[Groothertog Nikolaas Aleksandrowitsj van Rusland|Groothertog Nikolaas Aleksandrowitsj]] • [[Groothertog Sergei Aleksandrowitsj van Rusland|Groothertog Sergei Aleksandrowitsj‎]] • [[Groothertog Nikolaas Konstantinowitsj van Rusland|Groothertog Nikolaas Konstantinowitsj‎‎]] • [[Groothertog Wladimir Aleksandrowitsj van Rusland|Groothertog Wladimir Aleksandrowitsj]] • [[Groothertog Georgi Aleksandrowitsj van Rusland|Groothertog Georgi Aleksandrowitsj]] • [[Groothertog Konstantyn Konstantinowitsj van Rusland|Groothertog Konstantyn Konstantinowitsj]] • [[Groothertog Sergei Michailowitsj van Rusland|Groothertog Sergei Michailowitsj]] • [[Groothertog Aleksei Michailowitsj van Rusland|Groothertog Aleksei Michailowitsj]] • [[Rudolf Nureyev]] • [[Aleksandr Solzhenitsyn]] • [[Prinses Victoria Melita van Sakse-Koburg en Gotha]] • [[Ernst Ludwig, Groothertog van Hesse]] • [[Michail Boelgakof]] • [[Sergei Prokofiëf]] • [[Georgi Michailowitsj, graaf Brasof]] • [[Matilda Ksjessinskaja]] • [[Groothertogin Olga Nikolajewna van Rusland]] • [[Groothertogin Tatjana Nikolajewna van Rusland]] • [[Groothertogin Maria Nikolajewna van Rusland]] • [[Feliks Joesoepof]] • [[Jakof Swerdlof]] • [[Wasili Soerikof]] • [[Groothertog Aleksei Aleksandrowitsj van Rusland|Groothertog Aleksei Aleksandrowitsj]] • [[Groothertog Paul Aleksandrowitsj van Rusland|Groothertog Paul Aleksandrowitsj]] • [[Groothertog Dmitri Konstantinowitsj van Rusland|Groothertog Dmitri Konstantinowitsj]] • [[Groothertog Wjatsjeslaf Konstantinowitsj van Rusland|Groothertog Wjatsjeslaf Konstantinowitsj]] • [[Groothertog Pieter Nikolajewitsj van Rusland|Groothertog Pieter Nikolajewitsj]] • [[Groothertog Nikolaas Michailowitsj van Rusland|Groothertog Nikolaas Michailowitsj]] • [[Groothertog Michail Michailowitsj van Rusland|Groothertog Michail Michailowitsj]] • [[Groothertog Georgi Michailowitsj van Rusland (1863-1919)|Groothertog Georgi Michailowitsj]] • [[Groothertog Aleksander Michailowitsj van Rusland|Groothertog Aleksander Michailowitsj]] • [[Groothertog Boris Wladimirowitsj van Rusland|Groothertog Boris Wladimirowitsj]] • [[Groothertog Andrei Wladimirowitsj van Rusland|Groothertog Andrei Wladimirowitsj]] • [[Roman Joerijewitsj Zacharin]] • [[Prins Alexis Romanov]] • [[Groothertogin Maria Aleksandrowna van Rusland]] • [[Alfred, erfprins van Sakse-Koburg en Gotha]] • [[Man Is Wolf to Man]] • [[Sozerko Malsagof]] • [[Joeri Bezsonof]] • [[Nikolai Dzjoemagalijef]] ;Oosters-Ortodokse Kerk [[Lêer:The_Descent_Of_The_Holy_Spirit.png|links|130px|border]] {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;'''[[Oosters-Ortodokse Kerk]]'''}} • [[Russies-Ortodokse Kerk]] • [[Awwakoem Petrof]] • [[Bojarinja Morozowa]] • [[Oosterse Skisma]] • [[Primus inter pares]] • [[Ekumeniese Patriarg van Konstantinopel]] • [[Ekumeniese Patriarg Bartolomeus I van Konstantinopel]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Berg Athos]]}} • [[Roemeens-Ortodokse Kerk]] • [[Bulgaars-Ortodokse Kerk]] • [[Ekumeniese Patriargaat van Konstantinopel]] • [[Serwies-Ortodokse Kerk]] • [[Kerk van Siprus]] • [[Grieks-Ortodokse Kerk van Antiochië]] • [[Grieks-Ortodokse Kerk van Alexandrië]] • [[Grieks-Ortodokse Patriargaat van Jerusalem]] • [[Georgies-Ortodokse en Apostoliese Kerk]] • [[Pools-Ortodokse Kerk]] • [[Ortodokse Onafhanklike Kerk van Albanië]] • [[Ortodokse Kerk van Tsjeggië en Slowakye]] • [[Grieks-Ortodokse Kerk]] • [[Kerk van Griekeland]] • [[Ortodokse Kerk in Amerika]] • [[Eerste Konsilie van Nicea]] • [[Eerste Konsilie van Konstantinopel]] • [[Konsilie van Efese]] • [[Konsilie van Chalcedon]] • [[Tweede Konsilie van Konstantinopel]] • [[Derde Konsilie van Konstantinopel]] • [[Tweede Konsilie van Nicea]] • [[Miafisitisme]] • [[Ekumeniese konsilie]] • [[Nicea]] • [[Nestorius van Konstantinopel]] • [[Monoteletisme]] • [[Monofisitisme]] • [[Christologie]] • [[Oriëntale Ortodoksie]] • [[Assiriese Kerk van die Ooste]] • [[Tweede Konsilie van Efese]] • [[Askese]] • [[Teose]] • [[Kruisteken]] • [[Karyes]] • [[Dafni]] • [[Groot Lawra (Athos)]] • [[Vatopedi-klooster]] • [[Iviron-klooster]] • [[Hilandar-klooster]] • [[Dionysiou-klooster]] • [[Koutloumousiou-klooster]] • [[Pantokratoros-klooster]] • [[Xeropotamou-klooster]] • [[Zograf-klooster]] • [[Dochiariou-klooster]] • [[Karakallou-klooster]] • [[Filotheou-klooster]] • [[Simonopetra-klooster]] • [[Agiou Pavlou-klooster]] • [[Stavronikita-klooster]] • [[Xenophontos-klooster]] • [[Osiou Grigoriou-klooster]] • [[Esphigmenou-klooster]] • [[Agiou Panteleimonos-klooster]] • [[Konstamonitou-klooster]] • [[Selibaat]] • [[Bisantynse tyd]] • [[Wallachye]] • [[Chalkidiki]] • [[Strabo]] • [[Diofisitisme]] • [[Outokefalie]] • [[Meteora]] • [[Teotokos van Wladimir]] • [[Katolikos]] • [[Patriarg]] ;Patriarge van Moskou en die hele Rusland [[Patriarg Filaret van Moskou|Filaret]] • [[Patriarg Nikon van Moskou|Nikon]] • [[Patriarg Kirill van Moskou|Kirill]] • [[Patriarg Aleksi II van Moskou|Aleksi II]] • [[Patriarg Job van Moskou|St. Job]] • [[Patriarg Ignatius van Moskou|Ignatius]] • [[Patriarg Hermogenes van Moskou|St. Hermogenes]] • [[Patriarg Joasaf I van Moskou|Joasaf I]] • [[Patriarg Josef van Moskou|Josef]] • [[Patriarg Pitirim van Moskou|Pitirim]] • [[Patriarg Joasaf II van Moskou|Joasaf II]] • [[Patriarg Joachim van Moskou|Joachim]] • [[Patriarg Adriaan van Moskou|Adriaan]] • [[Stefan Jaworski]] • [[Patriarg Tichon van Moskou|St. Tichon]] • [[Patriarg Sergius van Moskou|Sergius]] • [[Aartsbiskop Pieter van Kroetitsi]] • [[Patriarg Aleksi I van Moskou|Aleksi I]] • [[Patriarg Pimen van Moskou|Pimen]] • [[Patriargaat van Moskou]] ;Russiese heiliges [[Basilius die Salige]] • [[Joerodiwi]] • [[Boris en Gleb]] • [[Prinses Elisabeth van Hesse-Darmstadt]] • [[Dmitri Iwanowitsj van Rusland|Dmitri Iwanowitsj]] • [[Nikon die Droë]] • [[Ewdokija van Moskou]] • [[Nikita die Pilaarheilige]] • [[Pilaarheilige]] • [[Ksenia van Sint Petersburg]] • [[Warwara Jakowlewa]] • [[Stefan van Perm]] • [[Fjodor die Swarte]] • [[Fjodor Koezmitsj]] • [[Nestor die Kroniekskrywer]] ;Romanofmoord [[Golf van Geduld]] • [[Siberiese ingryping]] • [[The Moscow Times]] • [[Dmitri Moeratof]] • [[Moord op die Romanofs]] • [[Wit beweging]] • [[Kerk op Bloed]] • [[Ipatijef-huis]] • [[Aleksander Koltsjak]] • [[Aleksander Kerenski]] • [[Wasili Jakowlef]] • [[Pjotr Jermakof]] • [[Jakof Joerofski]] • [[Klimenti Nagorni]] • [[Paul Ilyinsky]] • [[Prins Karl Emich van Leiningen]] • [[Romanofryk]] • [[Rehabilitasie (Sowjetunie)]] ;Russiese folklore [[Vysel en stamper]] • [[Aleksander Afanasiëf]] • [[Wladimir Dal]] • [[Wasilisa die Skone]] • [[Roeslan en Ljoedmila]] • [[Die verhaal van die dooie prinses en die sewe ridders]] • [[Vader Ryp]] • [[Die vuurvoël en prinses Wasilisa]] • [[Iwan die dwaas (sprokie)]] • [[Iwan die dwaas]] • [[Slawiese folklore]] • [[Russiese folklore]] • [[Indrik]] • [[Kalevala]] • [[Sampo]] • [[Animisme]] ;Oekraïne [[Russiese inval in Oekraïne, 2022]] • [[Donbas]] • [[Wit-blou-wit vlag]] • [[Z (militêre simbool)]] • [[Poetin – choeilo!]] • [[Roesski wojenni korabl, idi na choei!]] • [[Ki]] • [[Kuelap]] • [[Babin Jar]] • [[Zaroebintsi-kultuur]] • [[Sint Sofia-katedraal, Kijif]] ;Heeltemal oorgeskryf [[Russies]] • [[Kerkslawies]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Rusland]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Iwan die Verskriklike]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Nikolaas II van Rusland]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Wladimir Poetin]]}} • [[Wladimir Lenin]] • [[Prawda]] • [[Kwas (drank)]] • [[FSB]] a3qxh5a6kdv0dynlnbvab3guq0tt7kl Gebruiker:BurgertB/Ruimte 2 96676 2888463 2878249 2026-03-29T07:05:08Z BurgertB 2401 2888463 wikitext text/x-wiki ==Astronomie== ;Sterrebeelde [[Lêer:Antennae,_Hubble_images.jpg|180px|right|border]] [[Lys van sterrebeelde]] • [[Sentour (sterrebeeld)|Sentour]] • [[Visse (sterrebeeld)|Visse]] • [[Waterdraer (sterrebeeld)|Waterdraer]] • [[Steenbok (sterrebeeld)|Steenbok]] • [[Ram (sterrebeeld)|Ram]] • [[Andromeda (sterrebeeld)|Andromeda]] • [[Lugpomp (sterrebeeld)|Lugpomp]] • [[Paradysvoël (sterrebeeld)|Paradysvoël]] • [[Agterdek (sterrebeeld)|Agterdek]] • [[Kiel (sterrebeeld)|Kiel]] • [[Seile (sterrebeeld)|Seile]] • [[Kompas (sterrebeeld)|Kompas]] • [[Passer (sterrebeeld)|Passer]] • [[Akkedis (sterrebeeld)|Akkedis]] • [[Altaar (sterrebeeld)|Altaar]] • [[Arend (sterrebeeld)|Arend]] • [[Slangdraer (sterrebeeld)|Slangdraer]] • [[Slang (sterrebeeld)|Slang]] • [[Koetsier (sterrebeeld)|Koetsier]] • [[Kameleon (sterrebeeld)|Kameleon]] • [[Veewagter (sterrebeeld)|Veewagter]] • [[Hercules (sterrebeeld)|Hercules]] • [[Graveerstif (sterrebeeld)|Graveerstif]] • [[Suidelike Vis]] • [[Kraanvoël (sterrebeeld)|Kraanvoël]] • [[Beeldhouer (sterrebeeld)|Beeldhouer]] • [[Beker (sterrebeeld)|Beker]] • [[Kraai (sterrebeeld)|Kraai]] • [[Noordelike Waterslang]] • [[Suidelike Waterslang]] • [[Berenice se Hare]] • [[Vlieënde Vis]] • [[Winkelhaak (sterrebeeld)|Winkelhaak]] • [[Boogskutter (sterrebeeld)|Boogskutter]] • [[Cassiopeia (sterrebeeld)|Cassiopeia]] • [[Teleskoop (sterrebeeld)|Teleskoop]] • [[Mikroskoop (sterrebeeld)|Mikroskoop]] • [[Draak (sterrebeeld)|Draak]] • [[Cepheus (sterrebeeld)|Cepheus]] • [[Dolfyn (sterrebeeld)|Dolfyn]] • [[Vlieënde Perd]] • [[Feniks (sterrebeeld)|Feniks]] • [[Jaghonde (sterrebeeld)|Jaghonde]] • [[Perseus (sterrebeeld)|Perseus]] • [[Pou (sterrebeeld)|Pou]] • [[Weegskaal (sterrebeeld)|Weegskaal]] • [[Skerpioen (sterrebeeld)|Skerpioen]] • [[Maagd (sterrebeeld)|Maagd]] • [[Leeu (sterrebeeld)|Leeu]] • [[Klein Leeu]] • [[Tweeling (sterrebeeld)|Tweeling]] • [[Driehoek (sterrebeeld)|Driehoek]] • [[Suidelike Driehoek]] • [[Jagter (sterrebeeld)|Jagter]] • [[Groot Hond (sterrebeeld)|Groot Hond]] • [[Klein Hond (sterrebeeld)|Klein Hond]] • [[Duif (sterrebeeld)|Duif]] • [[Eenhoring (sterrebeeld)|Eenhoring]] • [[Eridanus (sterrebeeld)|Eridanus]] • [[Haas (sterrebeeld)|Haas]] • [[Horlosie (sterrebeeld)|Horlosie]] • [[Noordelike Kroon]] • [[Suidelike Kroon]] • [[Kreef (sterrebeeld)|Kreef]] • [[Klein Beer]] • [[Skild (sterrebeeld)|Skild]] • [[Skilder (sterrebeeld)|Skilder]] • [[Kameelperd (sterrebeeld)|Kameelperd]] • [[Swaardvis (sterrebeeld)|Swaardvis]] • [[Wolf (sterrebeeld)|Wolf]] • [[Sekstant (sterrebeeld)|Sekstant]] • [[Oktant (sterrebeeld)|Oktant]] • [[Oond (sterrebeeld)|Oond]] • [[Pyl (sterrebeeld)|Pyl]] • [[Vlieg (sterrebeeld)|Vlieg]] • [[Vos (sterrebeeld)|Vos]] • [[Vul (sterrebeeld)|Vul]] • [[Walvis (sterrebeeld)|Walvis]] • [[Toekan (sterrebeeld)|Toekan]] • [[Rooikat (sterrebeeld)|Rooikat]] • [[Bul (sterrebeeld)|Bul]] • [[Indiër (sterrebeeld)|Indiër]] • [[Lier (sterrebeeld)|Lier]] • [[Net (sterrebeeld)|Net]] ;Messier-voorwerpe [[Messier-voorwerp]] • [[Lys van Messier-voorwerpe]] • [[Plejades (sterreswerm)]] • [[Krapnewel]] • [[Messier 2]] • [[Messier 3]] • [[Messier 4]] • [[Messier 5]] • [[Skoenlapper-sterreswerm]] • [[Ptolemeus-sterreswerm]] • [[Lagune-newel]] • [[Messier 9]] • [[Messier 10]] • [[Wilde-eend-sterreswerm]] • [[Messier 12]] • [[Messier 13]] • [[Messier 14]] • [[Messier 15]] • [[Arend-newel]] • [[Omega-newel]] • [[Messier 18]] • [[Messier 19]] • [[Driespletige Newel]] • [[Messier 21]] • [[Messier 22]] • [[Messier 23]] • [[Boogskutter-sterwolk]] • [[Messier 25]] • [[Messier 26]] • [[Handgewig-newel]] • [[Messier 28]] • [[Messier 29]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Andromeda-sterrestelsel]]}} • [[Messier 30]] • [[Messier 32]] • [[Messier 34]] • [[Messier 35]] • [[Messier 36]] • [[Messier 37]] • [[Messier 38]] • [[Messier 39]] • [[Driehoek-sterrestelsel]] • [[Winnecke 4]] • [[Messier 41]] • [[Orion-newel]] • [[Messier 43]] • [[Byekorf-sterreswerm]] • [[Messier 46]] • [[Messier 47]] • [[Messier 48]] • [[Messier 49]] • [[Messier 50]] • [[Draaikolk-sterrestelsel]] • [[Messier 52]] • [[Messier 53]] • [[Messier 54]] • [[Messier 55]] • [[Messier 56]] • [[Ring-newel]] • [[Sonneblom-sterrestelsel]] • [[Swartoog-sterrestelsel]] • [[Messier 65]] • [[Messier 66]] • [[Messier 60]] • [[Messier 61]] • [[Messier 62]] • [[Messier 67]] • [[Messier 68]] • [[Messier 69]] • [[Messier 58]] • [[Messier 59]] • [[Messier 70]] • [[Messier 71]] • [[Messier 72]] • [[Messier 73]] • [[Messier 74]] • [[Messier 75]] • [[Klein Handgewig-newel]] • [[Messier 77]] • [[Messier 78]] • [[Messier 79]] • [[Messier 80]] • [[Messier 81]] • [[Messier 82]] • [[Suidelike Windmeul-sterrestelsel]] • [[Messier 84]] • [[Messier 85]] • [[Messier 86]] • [[Messier 87]] • [[Messier 88]] • [[Messier 89]] • [[Messier 90]] • [[Messier 91]] • [[Messier 92]] • [[Messier 93]] • [[Messier 94]] • [[Messier 95]] • [[Messier 96]] • [[Uil-newel]] • [[Messier 98]] • [[Messier 99]] • [[Messier 100]] • [[Windmeul-sterrestelsel]] • [[Messier 102]] • [[Messier 103]] • [[Sombrero-sterrestelsel]] • [[Messier 105]] • [[Messier 106]] • [[Messier 107]] • [[Messier 108]] • [[Messier 109]] • [[Messier 110]] ;Die Melkweg [[Lêer:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|200px|links|border]] [[Lys van Melkweg se satelliet-sterrestelsels]] • [[Pisces-Cetus-superswermkompleks]] • [[Boötes I-dwergsterrestelsel]] • [[Boötes III-dwergsterrestelsel]] • [[Canes Venatici I-dwergsterrestelsel]] • [[Canes Venatici II-dwergsterrestelsel]] • [[Canis Major-dwergsterrestelsel]] • [[Carina-dwergsterrestelsel]] • [[Draco-dwergsterrestelsel]] • [[Fornax-dwergsterrestelsel]] • [[Monoceros-ring]] • [[Hercules-dwergsterrestelsel]] • [[Leo I-dwergsterrestelsel]] • [[Leo II-dwergsterrestelsel]] • [[Leo IV-dwergsterrestelsel]] • [[Leo V-dwergsterrestelsel]] • [[Phoenix-dwergsterrestelsel]] • [[Pisces I-dwergsterrestelsel]] • [[Pisces II-dwergsterrestelsel]] • [[Sagittarius- Elliptiese Dwergsterrestelsel]] • [[Sculptor-dwergsterrestelsel]] • [[Sextans-dwergsterrestelsel]] • [[Ursa Major I-dwergsterrestelsel]] • [[Ursa Major II-dwergsterrestelsel]] • [[Ursa Minor-dwergsterrestelsel]] • [[Virgo-sterrestroom]] • [[Scutum-Centaurus-arm]] • [[Perseus-arm]] • [[Norma-Cygnus-arm]] • [[Orion-Cygnus-arm]] • [[Carina-Sagittarius-arm]] • [[Magellaanse Brug]] • [[Segue 3]] • [[Willman 1]] • [[Koposov I]] • [[Koposov II]] • [[Sagittarius A*]] • [[Sagittarius A]] • [[Galaktiese antisentrum]] • [[Plaaslike Interstellêre Wolk]] • [[G-wolk]] • [[Gould-gordel]] • [[Groot Magellaanse Wolk]] • [[Klein Magellaanse Wolk]] • [[Antlia II-dwergsterrestelsel]] • [[Virgo I-dwergsterrestelsel]] • [[Segue 1]] • [[Segue 2]] • [[Reticulum II-dwergsterrestelsel]] • [[Boötes II-dwergsterrestelsel]] • [[Sagittarius-stroom]] • [[Veld van Strome]] • [[Sagittarius B2]] ;Soorte voorwerpe [[Multiversum]] • [[Galaktiese filament]] • [[Superswerm]] • [[Sterrestelselswerm]] • [[Supermassiewe swartkolk]] • [[Spiraalsterrestelsel]] • [[Elliptiese sterrestelsel]] • [[Lensvormige sterrestelsel]] • [[Onreëlmatige sterrestelsel]] • [[Interaktiewe sterrestelsel]] • [[Steruitbarsting-sterrestelsel]] • [[Donker sterrestelsel]] • [[Aktiewe sterrestelsel]] • [[Dwergsterrestelsel]] • [[Satelliet-sterrestelsel]] • [[Sterrestroom]] • [[Sterreswerm]] • [[Groot kwasargroep]] • [[Superholte]] • [[Galaktiese bol]] • [[Galaktiese halo]] • [[Sterrepatroon]] • [[Nova]] • [[Newel]] • [[Planetêre newel]] • [[Diepruimte]] • [[Veelvoudige ster]] • [[Dubbelster]] • [[X-straaldubbelster]] • [[Hiperreus]] • [[Superreus]] • [[Helder reus]] • [[Reusester]] • [[Subreusester]] • [[Rooi reus]] • [[Blou reus]] • [[Blou dwaalster]] • [[Subdwergster]] • [[Wit dwerg]] • [[Rooi dwerg]] • [[Geel dwerg]] • [[Swart dwerg]] • [[Bruin dwerg]] • [[Kompakte ster]] • [[Neutronster]] • [[Poolster]] • [[Cepheïed]] • [[Pulsar]] • [[Wolf-Rayetster]] • [[RR Lyrae-ster]] • [[Opvlamster]] • [[T Tauri-ster]] • [[Herbig Ae/Be-ster]] • [[Intergalaktiese ster]] • [[Kwasar]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Veranderlike ster]]}} • [[Mira-veranderlike]] • [[Swartstraler]] • [[Protoplanetêre skyf]] • [[Molekulêre wolk]] • [[Trojaan (sterrekunde)|Trojaan]] • [[Supernova-oorblyfsel]] • [[Ligsterk blou veranderlike]] • [[Kwarkster]] • [[Hipernova]] • [[Gammaflits]] • [[Dwergster]] • [[Sirkumpolêre ster]] • [[Luside]] • [[Skilster]] • [[Be-ster]] • [[Protoster]] • [[Jong stervoorwerp]] • [[Kwasi-ster]] • [[Voorhoofreeksster]] • [[Teenaarde]] • [[Kordylewski-wolke]] • [[Wurmgat]] • [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag]] • [[Middagkanon]] • [[Magnetar]] • [[Sagtegammaherhaler]] • [[Planetêremassavoorwerp]] • [[Sudarsky se gasreusklassifikasie]] • [[Y-dwerg]] • [[T-dwerg]] • [[L-dwerg]]  ;Sterre en groepe [[Lêer:Stephan%27s_Quintet_X-ray_%2B_Optical.jpg|regs|200px|border]] [[Plaaslike Groep]] • [[Groot CfA2-muur]] • [[Groot Muur van Sloan]] • [[Sculptormuur]] • [[Virgo-superswerm]] • [[Shapley-superswerm]] • [[Hydra-Centaurus-superswerm]] • [[Horologium-superswerm]] • [[Coma-superswerm]] • [[Hercules-superswerms]] • [[Pavo-Indus-superswerm]] • [[Perseus-Pisces-superswerm]] • [[Virgo-sterrestelselswerm]] • [[Norma-sterrestelselswerm]] • [[Fornax-sterrestelselswerm]] • [[Antlia-sterrestelselswerm]] • [[Centaurus-sterrestelselswerm]] • [[Hydra-sterrestelselswerm]] • [[Coma-sterrestelselswerm]] • [[Perseus-sterrestelselswerm]] • '''[[Antenne-sterrestelsels]]''' • [[Hiades (sterreswerm)]] • [[Jagter se Belt]] • [[Groot Wa]] • [[Leeu-drietal]] • [[Robert se Kwartet]] • [[Seyfert se Sekstet]] • '''[[Stephan se Kwintet]]''' • [[Suidelike Krapnewel]] • [[VIRGOHI21]] • [[S/2000 J 11]] • [[NGC 3628]] • [[Polaris]] • [[HD 10180]] • [[HD 40307]] • [[Kepler-11]] • [[Kepler-20]] • [[Kepler-33]] • [[55 Cancri]] • [[Upsilon Andromedae]] • [[Mu Arae]] • [[Gliese 876]] • [[R136a1]] • [[NML Cygni]] • [[WASP-12b]] • [[R Coronae Australis]] • [[Barnard se Ster]] • [[Van Maanen se Ster]] • [[Vega]] • [[Alpha Centauri]] • [[Epsilon Eridani]] • [[Procyon]] • [[Epsilon Indi]] • [[Tau Ceti]] • [[16 Cygni]] • [[U1.27]] • [[Arp 273]] • [[Arp 271]] • [[Arp 272]] • [[Arp 116]] • [[Arp 220]] • [[Arp 81]] • [[Arp 147]] • [[Arp 193]] • [[Abell 3266]] • [[Abell 39]] • [[NGC 4676]] • [[NGC 2207 en IC 2163]] • [[NGC 1]] • [[NGC 2]] • [[NGC 3]] • [[NGC 4]] • [[NGC 5]] • [[NGC 20]] (ook 6) • [[NGC 7]] • [[NGC 8]] • [[NGC 9]] • [[NGC 17]] (ook 34) • [[NGC 4435 en NGC 4438]] • [[UGC 4881]] • [[Kepler-62]] • [[Omega Centauri]] • [[Kapteyn se Ster]] • [[SMSS J031300.36-670839.3]] • [[WOH G64]] • [[Laniakea-superswerm]] • [[Eridanus-sterrestelselswerm]] • [[Kepler-90]] • [[Kepler-186]] • [[Kepler-32]] • [[Kepler-102]] • [[Algol]] • [[Mira]] • [[Chi Cygni]] • [[Delta Cephei]] • [[Beta Cephei]] • [[Beta Lyrae]] • [[Eta Aquilae]] • [[PV Telescopii]] • [[Deneb]] • [[Betelgeuse]] • [[Winterdriehoek]] • [[Somerseshoek]] • [[Eta Carinae]] • [[Krap-pulsar]] • [[Luyten 726-8]] • [[Regulus]] • [[2010 TK7]] • [[3753 Cruithne]] • [[HD 7924]] • [[Eskimo-newel]] • [[Planetêre Newel M2-9]] • [[Kewer-newel]] • [[Rooi Spinnekop-newel]] • [[Mier-newel]] • [[Uurglas-newel]] • [[Spirograaf-newel]] • [[Suidelike Ring-newel]] • [[Skeppingspilare]] • [[Kepler-452]] • [[Crater 2-dwergsterrestelsel]] • [[Rho Ophiuchi-wolkkompleks]] • [[Westerhout 40]] • [[Abell 2218]] • [[NGC 6357]] • [[NGC 6334]] • [[Tarantula-newel]] • [[SN 1987A]] • [[Rigel]] • [[UY Scuti]] • [[KY Cygni]] • [[KIC 8462852]] • [[V Hydrae]] • [[TRAPPIST-1]] • [[Alpha Andromedae]] • [[Beta Andromedae]] • [[Gamma Andromedae]] • [[Alpha Aquarii]] • [[Beta Aquarii]] • [[Gamma Aquarii]] • [[Delta Aquarii]] • [[Epsilon Aquarii]] • [[Kappa Aquarii]] • [[Nu Aquarii]] • [[Mu Aquarii]] • [[Alpha Arae]] • [[Beta Arae]] • [[Delta Arae]] • [[Gamma Arae]] • [[Alpha Cancri]] • [[Beta Cancri]] • [[Alpha Cassiopeiae]] • [[Beta Cassiopeiae]] • [[Alpha Cephei]] • [[Gamma Cephei]] • [[Beta Centauri]] • [[Epsilon Centauri]] • [[Alpha Ceti]] • [[Beta Ceti]] • [[Gamma Ceti]] • [[Alpha Crucis]] • [[Beta Crucis]] • [[Delta Crucis]] • [[Gamma Crucis]] • [[Kappa Crucis]] • [[Alpha Delphini]] • [[Beta Delphini]] • [[Alpha Herculis]] • [[Beta Herculis]] • [[Alpha Librae]] • [[Beta Librae]] • [[Alpha Ophiuchi]] • [[Beta Ophiuchi]] • [[Rho Ophiuchi]] • [[Mintaka]] • [[Alnitak]] • [[Alnilam]] • [[NGC 1999]] • [[Bellatrix]] • [[Saiph]] • [[Donker newel]] • [[Barnard 68]] • [[Perdekopnewel]] • [[Barnard se Lus]] • [[Orionkompleks]] • [[Vlamnewel]] • [[Groot Rif]] • [[Cygnus OB2]] • [[OB-assosiasie]] • [[Carina OB1]] • [[Carina OB2]] • [[HD 209458]] • [[HD 140283]] • [[Groot Muur in Hercules-Corona Borealis]] • [[Perseus-Pegasus-filament]] • [[Coma-filament]] • [[Sigma Octantis]] • [[Kepler-1625]] • [[WASP-12]] • [[HIP 41378]] • [[Kepler-80]] • [[Kepler-444]] • [[Gliese 676]] • [[HR 8799]] • [[K2-72]] • [[K2-187]] • [[Kepler-24]] • [[Kepler-26]] • [[Kepler-37]] • [[Kepler-89]] • [[Kepler-107]] • [[Alpha Antliae]] • [[Alpha Apodis]] • [[Altair]] • [[Hamal]] • [[Capella]] • [[Arcturus]] • [[Alpha Caeli]] • [[Beta Camelopardalis]] • [[Cor Caroli]] • [[Delta Capricorni]] • [[Alpha Chamaeleontis]] • [[Alpha Circini]] • [[Phakt]] • [[Beta Comae Berenices]] • [[Meridiana]] • [[Alphekka]] • [[Gamma Corvi]] • [[Delta Crateris]] • [[Alpha Doradus]] • [[Eltanin]] • [[Kitalpha]] • [[Achernar]] • [[Alpha Fornacis]] • [[Pollux]] • [[Alnair]] • [[Alpha Horologii]] • [[Alphard]] • [[Y Sagittarii]] • [[12 Canis Majoris]] • [[Beta Hydri]] • [[Alpha Indi]] • [[Alpha Lacertae]] • [[Praecipua]] • [[Arneb]] • [[Alpha Lupi]] • [[Alpha Lyncis]] • [[Alpha Mensae]] • [[Gamma Microscopii]] • [[Beta Monocerotis]] • [[Alpha Muscae]] • [[Gamma2 Normae]] • [[Nu Octantis]] • [[Peacock]] • [[Enif]] • [[Mirfak]] • [[Ankaa]] • [[Alpha Pictoris]] • [[Eta Piscium]] • [[Fomalhaut]] • [[Naos]] • [[Alpha Reticuli]] • [[Gamma Sagittae]] • [[Epsilon Sagittarii]] • [[Antares]] • [[Alpha Sculptoris]] • [[Alpha Scuti]] • [[Unukalhai]] • [[Alpha Sextantis]] • [[Aldebaran]] • [[Alpha Telescopii]] • [[Beta Trianguli]] • [[Atria]] • [[Alpha Tucanae]] • [[Alioth]] • [[Gamma Velorum]] • [[Beta Volantis]] • [[Anser]] • [[Spica]] • [[Shaula]] • [[Castor]] • [[Elnath]] • [[Miaplacidus]] • [[Dubhe]] • [[Wezen]] • [[Sargas]] • [[Avior]] • [[Alkaid]] • [[Menkalinan]] • [[Alhena]] • [[Mirzam]] • [[Delta Velorum]] • [[EBLM J0555-57]] • [[GJ 3512]] • [[Kruger 60]] • [[Scholz se Ster]] • [[TYC 8998-760-1]] • [[Bloudwerg (rooidwergstadium)]] • [[Iota Aquarii]] • [[HD 108236]] • [[WD J0914+1914]] • [[Stephenson 2-18]] • [[WHL0137-LS]] • [[Proxima Centauri]] • [[HD 84406]] • [[Wawielsterrestelsel]] • [[CEERS-93316]] • [[S2 (ster)]] • [[RSGC1-F01]] • [[VY Canis Majoris]] • [[AH Scorpii]] • [[Westerlund 1-237]] • [[PZ Cassiopeiae]] • [[MY Cephei]] • [[Seyfert-sterrestelsel]] • [[RW Cephei]] • [[BC Cygni]] • [[Melnick 34]] • [[W Mensae]] • [[HD 37974]] • [[18 Scorpii]] • [[Nemesis (hipotetiese ster)]] • [[GK Persei]] • [[WASP-43]] • [[QSO J0529-4351]] • [[Bewegingsgroep]] • [[Sterkinematika]] • [[Sterassosiasie]] • [[Abell 78]] • [[Abell 70]] • [[Abell 36]] • [[Abell 33]] • [[Halssnoernewel]] • [[Suurlemoenskyfnewel]] • [[Seepborrelnewel]] • [[NGC 3242]] • [[Komeetknoop]] • [[IC 4406]] • [[Medusanewel]] • [[NGC 246]] • [[Saturnusnewel]] • [[Klein Spooknewel]] • [[Spooknewel]] • [[Beta Pictoris]] • [[Halssnoernewel]] • [[Suurlemoenskyfnewel]] • [[Seepborrelnewel]] • [[NGC 3242]] • [[Komeetknoop]] • [[IC 4406]] • [[Medusanewel]] • [[NGC 246]] • [[Saturnusnewel]] • [[Klein Spooknewel]] • [[Spooknewel]] • [[Sterbotsing]] • [[Thorne-Żytkow-voorwerp]] • [[Samesmelting van sterrestelsels]] • [[SGR 1900+14]] • [[SGR 1935+2154]] • [[SGR 1806−20]] • [[SIMP J013656.5+093347]] • [[OTS 44]] • [[KPNO-Tau 12]] • [[Cha 110913-773444]] • [[S Ori 70]] • [[WISE 0855-0714]] • [[WISE 1828+2650]] • [[WISE 0313+7807]] • [[2MASS J11193254-1137466]] ;Planete, mane en kleinplanete [[Lêer:Jupiter family.jpg|links|200px|border]] '''[[Jupiter se natuurlike satelliete]]''' • [[Jupiter se ringe]] • [[Saturnus se ringe]] • [[Uranus se natuurlike satelliete]] • [[Uranus se ringe]] • [[Neptunus se natuurlike satelliete]] • [[Neptunus se ringe]] • [[Pluto se natuurlike satelliete]] • [[Metis (maan)]] • [[Adrastea (maan)]] • [[Amalthea (maan)]] • [[Thebe (maan)]] • [[Himalia-groep]] • [[Karme-groep]] • [[Ananke-groep]] • [[Pasiphaë-groep]] • [[Themisto (maan)]] • [[Karpo (maan)]] • [[Disnomia (maan)]] • [[Kleinplaneet]] • [[Asteroïdegordel]] • [[Sentour (kleinplaneet)]] • [[Trans-Neptunus-voorwerp]] • [[Verstrooide skyf]] • [[Natuurlike satelliete van kleinplanete]] • [[Planetêre ring]] • [[Groot Wit Vlek]] • [[Drakestorm]] • [[Halley se Komeet]] • [[Eksokomeet]] • [[Kreutz-sonskeerder]] • [[Eksoplaneet]] • [[Super-aarde]] • [[4 Vesta]] • [[Haumea se natuurlike satelliete]] • [[Gliese 163 c]] • [[Gliese 667 Cc]] • [[Kepler-22b]] • [[Tau Ceti e]] • [[Tau Ceti f]] • [[KOI-1686.01]] • [[Gliese 832 c]] • [[Kepler-186f]] • [[Gale (krater)]] • [[Aeolis Palus]] • [[Aeolis Mons]] • [[Mane van Galilei]] • [[Planetesimaal]] • [[Warm Jupiter]] • [[Protoplaneet]] • [[Hidra (maan)]] • [[Nix (maan)]] • [[Styx (maan)]] • [[Kepler-452b]] • [[Mars-kruisende kleinplaneet]] • [[Naby-aarde-voorwerp]] • [[Maanafstand]] • [[Bolied]] • [[Meteoorreën]] • [[Perseïdes]] • [[Geminides]] • [[Uitstralingspunt]] • [[Rotskomeet]] • [[Quadrantides]] • [[Andromedides]] • [[Taurides]] • [[Ursides]] • [[Virginides]] • [[Orionides]] • [[Eta Aquariïdes]] • [[Lyrides]] • [[(225088) 2007 OR10]] • [[2016 HO3]]• [[17473 Freddiemercury‎]] • [[2008 KV42]] • [[(471325) 2011 KT19]] • [[Proxima Centauri b]] • [[HD 209458 b]] • [[15760 Albion]] • [[Plutino]] • [[(181708) 1993 FW]] • [[16 Psugê]] • [[50000 Quaoar]] • [[90377 Sedna]] • [[90482 Orcus]] • [[120347 Salacia]] • [[(307261) 2002 MS4]] • [[2060 Chiron]] • [[2060 Chiron]] • [[5145 Pholus]] • [[20000 Varuna]] • [[38628 Huya]] • [[79360 Sila-Nunam]] • [[JPL Small-Body Database]] • [[Kleinplaneetsentrum]] • [[Planeet X]] • [[Theia (planeet)]] • [[WASP-4b]] • [[Submaan]] • [[Herdersmaan]] • [[Daphnis (maan)]] • [[Pan (maan)]] • [[Prometheus (maan)]] • [[Pandora (maan)]] • [[Janus (maan)]] • [[Epimetheus (maan)]] • [[Huperion (maan)]] • [[Atlas (maan)]] • [[Kalipso (maan)]] • [[Cordelia (maan)]] • [[Ophelia (maan)]] • [[Galatea (maan)]] • [[Proteus (maan)]] • [[2015 TG387]] • [[Sednoïde]] • [[2012 VP113]] • [[Eksomaan]] • [[Weesplaneet]] • [[Kepler-1625b I]] • [[Klein Sonnestelselliggaam]] • [[(486958) 2014 MU69]] • [[Thule]] • [[2018 VG18]] • [[2 Pallas]] • [[3 Juno]] • [[5 Astraea]] • [[6 Hebe]] • [[7 Iris]] • [[8 Flora]] • [[9 Metis]] • [[10 Hugiëia]] • [[(55638) 2002 VE95]] • [[Vlugtigheid (planetologie)]] • [[Planetologie]] • [[Kontakdubbelvoorwerp]] • [[K2-18b]] • [[2I/Borisov]] • [[1I/ʻOumuamua]] • [[Miranda (maan)]] • [[TOI 700 d]] • [[Troposfeer]] • [[Mesosfeer]] • [[Termosfeer]] • [[Eksosfeer]] • [[Aardmantel]] • [[Aardkern]] • [[Struktuur van die Aarde]] • [[Ysreus]] • [[Reuseplaneet]] • [[Warm Neptunus]] • [[Hillswolk]] • [[Tempel 1]] • [[C/2019 Y4 (ATLAS)]] • [[C/2020 F8 (SWAN)]] • [[Planete anderkant Neptunus]] • [[Tyche (hipotetiese planeet)]] • [[Desdemona (maan)]] • [[Cressida (maan)]] • [[Kupido (maan)]] • [[Belinda (maan)]] • [[Bianca (maan)]] • [[Juliet (maan)]] • [[Portia (maan)]] • [[Rosalind (maan)]] • [[Perdita (maan)]] • [[Puck (maan)]] • [[Naiade (maan)]] • [[Talassa (maan)]] • [[Despina (maan)]] • [[Groot Donker Vlek]] • [[Klein Donker Vlek]] • [[2020 QG]] • [[2020 CD3]] • [[Tydelike satelliet]] • [[Maanillusie]] • [[Planetêre differensiasie]] • [[Geologiese provinsie]] • [[Regoliet]] • [[Maskon]] • [[90 Antiope]] • [[209 Dido]] • [[Mini-Neptunus]] • [[Komeet Hale-Bopp]] • [[C/2022 E3 (ZTF)]] • [[Komeet Ikeya-Seki]] • [[Groot komeet]] • [[Hanny se Voorwerp]] • [[12P/Pons-Brooks]] • [[13P/Olbers]] • [[C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS)]] • [[Beweerde aardmane]] • [[Hipotetiese maan van Mercurius]] • [[Chiron (hipotetiese maan)]] • [[Foibe (maan)]] • [[Helena (maan)]] • [[Planetêre bewoonbaarheid]] • [[Oseaanwêreld]] • [[Chemosintese]] • [[Poolnag]] • [[C/2024 G3 (ATLAS) ]] • [[Sonskerende komeet]] • [[C/2011 W3 (Lovejoy)]] • [[Aktiewe asteroïed]] • [[Dimorfos]] • [[Manx-komeet]] • [[65803 Didumos]] • [[Double Asteroid Redirection Test]] • [[OSIRIS-REx]] • [[99942 Apofis]] • [[Torino-skaal]] • [[Impakvoorval]] • [[Orion OB1]] • [[Eddingtongetal]] • [[Deeltjiedieretuin]] • [[Baanresonansie van 1:1]] • [[(614689) 2020 XL5]] • [[Aardtrojaan]] • [[Kammasatelliet]] • [[Oorsprong van die Maan]] • [[Lys van onopgeloste probleme in sterrekunde]] • [[52246 Donaldjohanson]] • [[Lucy (ruimtetuig)]] • [[3I/ATLAS]] • [[1036 Ganymed]] • [[2010 RF12]] • [[2P/Encke]] • [[210P/Christensen]] • [[2020 VT4]] • [[55P/Tempel-Tuttle]] • [[Komeet Hyakutake]] • [[C/1975 V1 (West)]] • [[Potensieel gevaarlike voorwerp]] • [[Faëton (hipotetiese planeet)]] ;Meteoriete [[Meteoriet]] • [[Acraman-krater]] • [[Popigai-krater]] • [[Chesapeake Bay-impakkrater]] • [[Manson-krater]] • [[Siljansring]] • [[Morokweng-slagkrater]] • [[Sudbury-bekken]] • [[Sichote-Alin-meteoriet]] • [[Allan Hills A81005]] • [[Totale bekende gewig]] • [[Allan Hills 84001]] • [[Meteorito de Bacubirito]] • [[Kaap York-meteoriet]] • [[Gibeon-meteoriet]] • [[Campo del Cielo]] • [[Tucson-ring]] • [[Allende-meteoriet]] • [[Carancas-voorval]] ;Katalogusse en lyste [[Lys van sterrekundige katalogusse]] • [[Abell-katalogus]] • [[Flamsteed-naam]] • [[Bayer-naam]] • [[New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars]] • [[2MASS]] • [[Gliese-katalogus]] • [[Hipparcos]] • [[Henry Draper-katalogus]] • [[Tycho-2-katalogus]] • [[Lys van Abell-sterrestelselswerms]] • [[Bright Star Catalogue]] • [[Digitale Sloan-lugopname]] • [[SKY-MAP.ORG]] (WikiSky) • [[Atlas of Peculiar Galaxies]] • [[Uppsala General Catalogue of Galaxies]] • [[Catalogue of Galaxies and of Clusters of Galaxies]] • [[Simbad]] • [[Uranometria]] • [[Lys van naaste sterre]] • [[Lys van gewone name van sterre]] • [[Sterre met planete]] • [[Kepler-voorwerp van belang]] • [[General Catalogue of Variable Stars]] • [[Centre de Données astronomiques de Strasbourg]] • [[VizieR]] • [[Aladin Sky Atlas]] • [[Lys van planetêre newels]] • [[Lys van die grootste sterrestelsels]] • [[Lys van die naaste sterrestelsels]] • [[Lys van Andromeda se satelliet-sterrestelsels]] • [[Lys van stervormende gebiede in die Plaaslike Groep]] • [[Barnard-katalogus]] • [[Lys van helderste sterre]] ;Teorieë en wette [[Olbers se Paradoks]] • [[Groot Aantrekker]] • [[Doppler-effek]] • [[Schwarzschild-radius]] • [[Wet van Hubble]] • [[Hertzsprung-Russell-diagram]] • [[Sterreklassifikasie]] • [[Newton se Swaartekragwet]] • [[Uitsluitingsbeginsel van Pauli]] • [[Relatiwiteitsteorie]] • [[Massa-energieverband]] • [[Algemene relatiwiteit]] • [[Buiteaardse lewe]] • [[Astrobiologie]] • [[Gaia-hipotese]] • [[Koperniese Rewolusie]] • [[Seldsame Aarde-hipotese]] • [[Fermi-paradoks]] • [[Roswell-voorval]] • [[Chandrasekhar-limiet]] • [[Algol-paradoks]] • [[Eddington-limiet]] • [[Jarkofski-effek]] • [[Hill-sfeer]] • [[Argument van periapside]] • [[Seeligereffek]] ;Verkenning [[Cassini-Huygens]] • [[Mars-verkenningstuig]] • [[2001 Mars Odyssey]] • [[Mars Pathfinder]] • [[Mars Global Surveyor]] • [[Mars Express]] • [[Mars Reconnaissance Orbiter]] • [[Spitzer-ruimteteleskoop]] • [[Tiangong]] • [[Shenzhou]] • [[Mir]] • [[Internasionale Ruimtestasie]] • [[Kepler-ruimteteleskoop]] • [[Fermi-gammastraal-ruimteteleskoop]] • [[Chandra-X-straalsterrewag]] • [[Mars-wetenskaplaboratorium]] • [[Herschel-ruimtesterrewag]] • [[Spektroskopie]] • [[Arecibo-boodskap]] • [[Voyager Goue Plaat]] • [[Pioneer-plaat]] • [[James Webb-ruimteteleskoop]] • [[Gaia (ruimtetuig)]] • [[Ruimtekolonisasie]] • [[Juno (ruimtetuig)]] • [[New Frontiers-program‎‎]] • [[Swift]] • [[Hubble-diepveld]] • [[Ruimtevaart]] • [[Max Planck-geselskap]] • [[Paranal-sterrewag]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Europese Suidelike Sterrewag]]}} • [[MeerKAT]] • [[Palomar-sterrewag]] • [[Wide Angle Search for Planets]] • [[InSight]] • [[Chang'e 4]] • [[TESS]] • [[Opsporing van eksoplanete]] • [[Astrofotografie]] • [[Ruimteverkenning]] • [[SpX-DM2]] • [[Bob Behnken]] • [[Doug Hurley]] • [[SOFIA]] • [[Galileo-ruimtesending]] • [[Parker-sonverkenningstuig]] • [[Halowentelbaan]] • [[Kanadese Ruimteagentskap]] • [[Webb se Eerste Diepveld]] • [[Artemis-program]] • [[Lunar Gateway]] • [[Artemis 1]] • [[Chondrule]] • [[Mars-poollandingstuig]] • [[JAXA]] • [[Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System]] • [[LINEAR]] • [[Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System]] ;Sterrekundiges [[Edwin Hubble]] • [[Vesto Slipher]] • [[Ptolemeus]] • [[Johann Baptist Cysat]] • [[Nicolas-Claude Fabri de Peiresc]] • [[Edmond Halley]] • [[Jean-Philippe de Chéseaux]] • [[Nicolas-Louis de Lacaille]] • [[Charles Messier]] • [[William Herschel]] • [[John Herschel]] • [[Pierre Méchain]] • [[Christian Doppler]] • [[William Huggins]] • [[Isaac Roberts]] • [[Wilhelm Gliese]] • [[George Abell]] • [[Johann Bayer]] • [[John Flamsteed]] • [[Timocharis]] • [[Aristillus]] • [[Tycho Brahe]] • [[Annie Cannon]] • [[Fred Whipple]] • [[Heber Curtis]] • [[Harlow Shapley]] • [[Carl Sagan]] • [[Giordano Bruno]] • [[Pierre-Simon Laplace]] • [[Alan Stern]] • [[Jan Oort]] • [[Walter Baade]] • [[Gerard Kuiper]] • [[Michael E. Brown]] • [[Jack G. Hills]] • [[James van Allen]] • [[Percival Lowell]] • [[Urbain Le Verrier]] • [[Johann Gottfried Galle]] • [[John Couch Adams]] • [[James E. Webb]] • [[Halton Arp]] ;Ander [[Lêer:52706main_hstorion_lg.jpg|170px|links|border]] [[Sonmassa]] • [[Gravitasielens]] • [[Hemelewenaar]] • [[Absolute helderheid]] • [[Parsek]] • [[Ligjaar]] • [[Magnitude]] • [[Hemelpool]] • [[Hidrostatiese ewewig]] • [[Apside]] • [[Ruimtestof]] • [[Sodiaklig]] • [[Internasionale Astronomiese Unie]] • [[Metaal (astronomie)]] • [[Eiebeweging]] • [[Bibcode]] • [[Boogminuut]] • [[Boogsekonde]] • [[Aardmassa]] • [[Aardradius]] • [[Jupiter-massa]] • [[Jupiter-radius]] • [[Sonradius]] • [[Donker materie]] • [[Rooiverskuiwing]] • [[Sigbare spektrum]] • [[Deklinasie]] • [[Regte klimming]] • [[Epog (sterrekunde)]] • [[Lentepunt]] • [[Aksiale presessie]] • [[Lugkoördinaatstelsel]] • [[Radiale snelheid]] • [[Parallaks]] • [[Sonligsterkte]] • [[Sterwind]] • [[Hemelliggaam]] • [[Bewoonbare sone]] • [[Liggewendheid]] • [[Sonstilstand]] • [[Dag-en-nag-ewening]] • [[Ruimtetyd]] • [[Waarnemingshorison]] • [[Akkresieskyf]] • '''[[Boegskok]]''' • [[Maansverduistering]] • [[Maanknoop]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Toekoms van die Aarde]]}} • [[Spektraallyn]] • [[Interstellêre medium]] • [[Groot Debat]] • [[Sonvlek]] • [[Reïonisasie]] • [[Chronologie van die heelal]] • [[Hubble-ultradiepveld]] • [[Hubble Ekstreme Diepveld]] • [[Lagrange-punt]] • [[Inflasie (kosmologie)]] • [[Uitdying van die heelal]] • [[Metriek]] • [[Manhattan-metriek]] • [[Onstabiele strook]] • [[Ligkurwe]] • [[Asteroseismologie]] • [[Asimptotiese reusetak]] • [[Asimptoot]] • [[Baanresonansie]] • [[Aanpassingsoptiek]] • [[Groot Bombardement]] • [[Sirkumstellêre skyf]] • [[Kleurindeks]] • [[Retrograde en prograde beweging]] • [[Ashelling]] • [[Omwentelingsas]] • [[Baie Groot Teleskoop]] • [[Singulariteit (sterrekunde)]] • [[Naakte singulariteit]] • [[Volmaan]] • [[Donkermaan]] • [[Maanfase]] • [[Librasie]] • [[Supermaan]] • [[Maansonkalender]] • [[Tropiese jaar]] • [[Sideriese jaar]] • [[Interkalasie (tydmeting)]] • [[Maanmaand]] • [[Konjunksie (sterrekunde)]] • [[Sterrekundige simbool]] • [[Oorgang (sterrekunde)]] • [[Ligbesoedeling]] • [[Altasimut]] • [[Baanhelling]] • [[Kirkwoodgaping]] • [[Ewewigstemperatuur]] • [[Spanspekterrein]] • [[Effektiewe temperatuur]] • [[Sterevolusie]] • [[Ontaarde materie]] • [[Meridiaan (sterrekunde)]] • [[Kulminasie]] • [[Senit]] • [[Maanstilstand]] • [[Saros]] • [[Starlink]] • [[Giroskoop]] • [[Seismologie]] • [[Suid-Atlantiese Anomalie]] • [[Plasmawolk]] • [[Skokgolf]] • [[Van Allen-gordel]] • [[Fluks]] • [[Stromingsleer]] • [[Sosiale wetenskap]] • [[Kosmologiese konstante]] • [[Lambda-KDM-model]] • [[Parameter]] • [[Kosmologie]] • [[Kosmiese mikrogolfagtergrond]] • [[Herkombinasie (kosmologie)]] • [[Thomson-verstrooiing]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Sigbare heelal]]}} • [[Terrestriale Tyd]] • [[Atoomhorlosie]] • [[Maankalender]] • [[Sonkalender]] • [[Heliosentriese wentelbaan]] • [[Tydlyn van die verre toekoms]] • [[Googol]] • [[Deeltjiehorison]] • [[WISE-teleskoop]] • [[Galaktiese gety]] • [[Swaartekragslinger]] • [[Witkolk]] • [[Skynbare retrograde beweging]] • [[Sinchroniese wentelbaan]] • [[Supersinchroniese wentelbaan]] • [[Subsinchroniese wentelbaan]] • [[Differensiële rotasie]] • [[Stervorming]] • [[Sisigie]] • [[Korona]] • [[Gegenschein]] • [[Skynbare grootte]] • [[Reëlmatige maan]] • [[Horisontale tak]] • [[Sonkonstante]] • [[Sonsiklus]] • [[Ligskadugrens]] • [[Hawkingstraling]] • [[Keplerwentelbaan]] • [[GCIRS 13E]] • [[Maanrand]] • [[Reusesuperholte]] • [[Clowes-Campusano-GKG]] • [[U1.11]] • [[Sone van Ondeursigtigheid]] • [[Maffei 1]] • [[Maffei 2]] • [[Dwingeloo 1]] • [[Dwingeloo 2]] • [[Suidpoolmuur]] • [[Reuseboog]] • [[Grusmuur]] • [[Suidelike Superswermstring]] • [[Lunar X]] • [[Bolwolk]] • [[TNT-ekwivalent]] • [[Bortle-skaal]] • [[Beperkende magnitude]] • [[Astronomy Picture of the Day]] • [[Morfologiese klassifikasie van sterrestelsels]] • [[Sideriese dag]] • [[Juliaanse dag]] • [[Suidelike naglug]] • [[Noordelike naglug]] • [[Antieke ruimtevaarders]] • [[ASASSN-15lh]] • [[TON 618]] ==Astrologie== ;Astrologie, waarsêery en bygelowe [[Ram (sterreteken)|Ram]] • [[Bul (sterreteken)|Bul]] • [[Tweeling (sterreteken)|Tweeling]] • [[Kreef (sterreteken)|Kreef]] • [[Leeu (sterreteken)|Leeu]] • [[Maagd (sterreteken)|Maagd]] • [[Weegskaal (sterreteken)|Weegskaal]] • [[Skerpioen (sterreteken)|Skerpioen]] • [[Boogskutter (sterreteken)|Boogskutter]] • [[Waterdraer (sterreteken)|Waterdraer]] • [[Visse (sterreteken)|Visse]] • [[Planete in astrologie]] • [[Diereriem]] • [[Astrologie]] • [[Huis (astrologie)]] • [[Queen Anne Hotel]] • [[Painted ladies]] • [[Kruiswonde van Christus]] • [[Yslandse towerstawe]] • [[Groot Arcana]] • [[Klein Arcana]] • [[Daemonologie]] • [[Triskaidekafobie]] • [[Vrydag die 13de]] • [[Kettingbrief]] • [[Bose oog]] • [[Oogkraal]] • [[Palmlesery]] • [[Die Dwaas (tarotkaart)]] • [[Die Keiser (tarotkaart)]] • [[Die Towenaar (tarotkaart)]] • [[Die Keiserin (tarotkaart)]] • [[Die Hoëpriesteres (tarotkaart)]] • [[Die Hoëpriester (tarotkaart)]] • [[Die Verliefdes (tarotkaart)]] • [[Die Strydwa (tarotkaart)]] • [[Geregtigheid (tarotkaart)]] • [[Die Gelukswiel (tarotkaart)]] • [[Die Kluisenaar (tarotkaart)]] • [[Krag (tarotkaart)]] • [[Die Gehangde Man (tarotkaart)]] • [[Die Dood (tarotkaart)]] • [[Matigheid (tarotkaart)]] • [[Die Duiwel (tarotkaart)]] • [[Die Toring (tarotkaart)]] • [[Die Ster (tarotkaart)]] • [[Die Maan (tarotkaart)]] • [[Die Son (tarotkaart)]] • [[Oordeel (tarotkaart)]] • [[Die Wêreld (tarotkaart)]] • [[A.E. Waite]] • [[Pamela Colman Smith]] • [[Kaartlêery]] • [[Tarotwaarsêery]] • [[Bafomet]] • [[Horoskoop]] • [[Astrologiese aspek]] • [[Numerologie]] • [[Alfanumeriese karakter]] • [[Repsyfer]] • [[Getal van die dier]] • [[Burgerwetenskap]] ;Chinese astrologie [[Slang (astrologie)]] • [[Rot (astrologie)]] • [[Os (astrologie)]] • [[Tier (astrologie)]] • [[Konyn (astrologie)]] • [[Draak (astrologie)]] • [[Perd (astrologie)]] • [[Bok (astrologie)]] • [[Aap (astrologie)]] • [[Haan (astrologie)]] • [[Hond (astrologie)]] • [[Vark (astrologie)]] • [[Chinese astrologie]] • [[Hemelstam]] • [[Aardtak]] • [[Vuurrot (astrologie)]] • [[Houtrot (astrologie)]] • [[Aardrot (astrologie)]] • [[Metaalrot (astrologie)]] • [[Waterrot (astrologie)]] • [[Houtos (astrologie)]] • [[Vuuros (astrologie)]] • [[Aardos (astrologie)]] • [[Metaalos (astrologie)]] • [[Wateros (astrologie)]] • [[Vuurtier (astrologie)]] • [[Aardtier (astrologie)]] • [[Metaaltier (astrologie)]] • [[Watertier (astrologie)]] • [[Houttier (astrologie)]] • [[Vuurkonyn (astrologie)]] • [[Aardkonyn (astrologie)]] • [[Metaalkonyn (astrologie)]] • [[Waterkonyn (astrologie)]] • [[Houtkonyn (astrologie)]] • [[Aarddraak (astrologie)]] • [[Metaaldraak (astrologie)]] • [[Waterdraak (astrologie)]] • [[Houtdraak (astrologie)]] • [[Vuurdraak (astrologie)]] • [[Aardslang (astrologie)]] • [[Waterslang (astrologie)]] • [[Metaalslang (astrologie)]] • [[Houtslang (astrologie)]] • [[Vuurslang (astrologie)]] • [[Metaalperd (astrologie)]] • [[Waterperd (astrologie)]] • [[Houtperd (astrologie)]] • [[Vuurperd (astrologie)]] • [[Aardperd (astrologie)]] • [[Metaalbok (astrologie)]] • [[Waterbok (astrologie)]] • [[Houtbok (astrologie)]] • [[Vuurbok (astrologie)]] • [[Aardbok (astrologie)]] • [[Wateraap (astrologie)]] • [[Houtaap (astrologie)]] • [[Vuuraap (astrologie)]] • [[Aardaap (astrologie)]] • [[Metaalaap (astrologie)]] • [[Waterhaan (astrologie)]] • [[Houthaan (astrologie)]] • [[Vuurhaan (astrologie)]] • [[Aardhaan (astrologie)]] • [[Metaalhaan (astrologie)]] • [[Vuurhond (astrologie)]] • [[Houthond (astrologie)]] • [[Aardhond (astrologie)]] • [[Metaalhond (astrologie)]] • [[Waterhond (astrologie)]] • [[Houtvark (astrologie)]] • [[Vuurvark (astrologie)]] • [[Aardvark (astrologie)]] • [[Metaalvark (astrologie)]] • [[Watervark (astrologie)]] • [[Sestigdelige siklus]] • [[Lichun]] • [[Yushui]] • [[Jingzhe]] • [[Chunfen]] • [[Qingming]] • [[Guyu]] • [[Lixia]] • [[Xiaoman]] • [[Mangzhong]] • [[Xiazhi]] • [[Xiaoshu]] • [[Dashu]] • [[Liqiu]] • [[Chushu]] • [[Bailu]] • [[Qiufen]] • [[Hanlu]] • [[Shuangjiang]] • [[Lidong]] • [[Xiaoxue]] • [[Daxue]] • [[Dongzhi]] • [[Xiaohan]] • [[Dahan]] • [[Sontermyn]] • [[Pentade]] • [[Feng shui]] • [[Qi]] 33ml7noyexy108tmzwmbyx4bd1d6exi 2888477 2888463 2026-03-29T08:16:08Z BurgertB 2401 2888477 wikitext text/x-wiki ==Astronomie== ;Sterrebeelde [[Lêer:Antennae,_Hubble_images.jpg|180px|right|border]] [[Lys van sterrebeelde]] • [[Sentour (sterrebeeld)|Sentour]] • [[Visse (sterrebeeld)|Visse]] • [[Waterdraer (sterrebeeld)|Waterdraer]] • [[Steenbok (sterrebeeld)|Steenbok]] • [[Ram (sterrebeeld)|Ram]] • [[Andromeda (sterrebeeld)|Andromeda]] • [[Lugpomp (sterrebeeld)|Lugpomp]] • [[Paradysvoël (sterrebeeld)|Paradysvoël]] • [[Agterdek (sterrebeeld)|Agterdek]] • [[Kiel (sterrebeeld)|Kiel]] • [[Seile (sterrebeeld)|Seile]] • [[Kompas (sterrebeeld)|Kompas]] • [[Passer (sterrebeeld)|Passer]] • [[Akkedis (sterrebeeld)|Akkedis]] • [[Altaar (sterrebeeld)|Altaar]] • [[Arend (sterrebeeld)|Arend]] • [[Slangdraer (sterrebeeld)|Slangdraer]] • [[Slang (sterrebeeld)|Slang]] • [[Koetsier (sterrebeeld)|Koetsier]] • [[Kameleon (sterrebeeld)|Kameleon]] • [[Veewagter (sterrebeeld)|Veewagter]] • [[Hercules (sterrebeeld)|Hercules]] • [[Graveerstif (sterrebeeld)|Graveerstif]] • [[Suidelike Vis]] • [[Kraanvoël (sterrebeeld)|Kraanvoël]] • [[Beeldhouer (sterrebeeld)|Beeldhouer]] • [[Beker (sterrebeeld)|Beker]] • [[Kraai (sterrebeeld)|Kraai]] • [[Noordelike Waterslang]] • [[Suidelike Waterslang]] • [[Berenice se Hare]] • [[Vlieënde Vis]] • [[Winkelhaak (sterrebeeld)|Winkelhaak]] • [[Boogskutter (sterrebeeld)|Boogskutter]] • [[Cassiopeia (sterrebeeld)|Cassiopeia]] • [[Teleskoop (sterrebeeld)|Teleskoop]] • [[Mikroskoop (sterrebeeld)|Mikroskoop]] • [[Draak (sterrebeeld)|Draak]] • [[Cepheus (sterrebeeld)|Cepheus]] • [[Dolfyn (sterrebeeld)|Dolfyn]] • [[Vlieënde Perd]] • [[Feniks (sterrebeeld)|Feniks]] • [[Jaghonde (sterrebeeld)|Jaghonde]] • [[Perseus (sterrebeeld)|Perseus]] • [[Pou (sterrebeeld)|Pou]] • [[Weegskaal (sterrebeeld)|Weegskaal]] • [[Skerpioen (sterrebeeld)|Skerpioen]] • [[Maagd (sterrebeeld)|Maagd]] • [[Leeu (sterrebeeld)|Leeu]] • [[Klein Leeu]] • [[Tweeling (sterrebeeld)|Tweeling]] • [[Driehoek (sterrebeeld)|Driehoek]] • [[Suidelike Driehoek]] • [[Jagter (sterrebeeld)|Jagter]] • [[Groot Hond (sterrebeeld)|Groot Hond]] • [[Klein Hond (sterrebeeld)|Klein Hond]] • [[Duif (sterrebeeld)|Duif]] • [[Eenhoring (sterrebeeld)|Eenhoring]] • [[Eridanus (sterrebeeld)|Eridanus]] • [[Haas (sterrebeeld)|Haas]] • [[Horlosie (sterrebeeld)|Horlosie]] • [[Noordelike Kroon]] • [[Suidelike Kroon]] • [[Kreef (sterrebeeld)|Kreef]] • [[Klein Beer]] • [[Skild (sterrebeeld)|Skild]] • [[Skilder (sterrebeeld)|Skilder]] • [[Kameelperd (sterrebeeld)|Kameelperd]] • [[Swaardvis (sterrebeeld)|Swaardvis]] • [[Wolf (sterrebeeld)|Wolf]] • [[Sekstant (sterrebeeld)|Sekstant]] • [[Oktant (sterrebeeld)|Oktant]] • [[Oond (sterrebeeld)|Oond]] • [[Pyl (sterrebeeld)|Pyl]] • [[Vlieg (sterrebeeld)|Vlieg]] • [[Vos (sterrebeeld)|Vos]] • [[Vul (sterrebeeld)|Vul]] • [[Walvis (sterrebeeld)|Walvis]] • [[Toekan (sterrebeeld)|Toekan]] • [[Rooikat (sterrebeeld)|Rooikat]] • [[Bul (sterrebeeld)|Bul]] • [[Indiër (sterrebeeld)|Indiër]] • [[Lier (sterrebeeld)|Lier]] • [[Net (sterrebeeld)|Net]] ;Messier-voorwerpe [[Messier-voorwerp]] • [[Lys van Messier-voorwerpe]] • [[Plejades (sterreswerm)]] • [[Krapnewel]] • [[Messier 2]] • [[Messier 3]] • [[Messier 4]] • [[Messier 5]] • [[Skoenlapper-sterreswerm]] • [[Ptolemeus-sterreswerm]] • [[Lagune-newel]] • [[Messier 9]] • [[Messier 10]] • [[Wilde-eend-sterreswerm]] • [[Messier 12]] • [[Messier 13]] • [[Messier 14]] • [[Messier 15]] • [[Arend-newel]] • [[Omega-newel]] • [[Messier 18]] • [[Messier 19]] • [[Driespletige Newel]] • [[Messier 21]] • [[Messier 22]] • [[Messier 23]] • [[Boogskutter-sterwolk]] • [[Messier 25]] • [[Messier 26]] • [[Handgewig-newel]] • [[Messier 28]] • [[Messier 29]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Andromeda-sterrestelsel]]}} • [[Messier 30]] • [[Messier 32]] • [[Messier 34]] • [[Messier 35]] • [[Messier 36]] • [[Messier 37]] • [[Messier 38]] • [[Messier 39]] • [[Driehoek-sterrestelsel]] • [[Winnecke 4]] • [[Messier 41]] • [[Orion-newel]] • [[Messier 43]] • [[Byekorf-sterreswerm]] • [[Messier 46]] • [[Messier 47]] • [[Messier 48]] • [[Messier 49]] • [[Messier 50]] • [[Draaikolk-sterrestelsel]] • [[Messier 52]] • [[Messier 53]] • [[Messier 54]] • [[Messier 55]] • [[Messier 56]] • [[Ring-newel]] • [[Sonneblom-sterrestelsel]] • [[Swartoog-sterrestelsel]] • [[Messier 65]] • [[Messier 66]] • [[Messier 60]] • [[Messier 61]] • [[Messier 62]] • [[Messier 67]] • [[Messier 68]] • [[Messier 69]] • [[Messier 58]] • [[Messier 59]] • [[Messier 70]] • [[Messier 71]] • [[Messier 72]] • [[Messier 73]] • [[Messier 74]] • [[Messier 75]] • [[Klein Handgewig-newel]] • [[Messier 77]] • [[Messier 78]] • [[Messier 79]] • [[Messier 80]] • [[Messier 81]] • [[Messier 82]] • [[Suidelike Windmeul-sterrestelsel]] • [[Messier 84]] • [[Messier 85]] • [[Messier 86]] • [[Messier 87]] • [[Messier 88]] • [[Messier 89]] • [[Messier 90]] • [[Messier 91]] • [[Messier 92]] • [[Messier 93]] • [[Messier 94]] • [[Messier 95]] • [[Messier 96]] • [[Uil-newel]] • [[Messier 98]] • [[Messier 99]] • [[Messier 100]] • [[Windmeul-sterrestelsel]] • [[Messier 102]] • [[Messier 103]] • [[Sombrero-sterrestelsel]] • [[Messier 105]] • [[Messier 106]] • [[Messier 107]] • [[Messier 108]] • [[Messier 109]] • [[Messier 110]] ;Die Melkweg [[Lêer:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|200px|links|border]] [[Lys van Melkweg se satelliet-sterrestelsels]] • [[Pisces-Cetus-superswermkompleks]] • [[Boötes I-dwergsterrestelsel]] • [[Boötes III-dwergsterrestelsel]] • [[Canes Venatici I-dwergsterrestelsel]] • [[Canes Venatici II-dwergsterrestelsel]] • [[Canis Major-dwergsterrestelsel]] • [[Carina-dwergsterrestelsel]] • [[Draco-dwergsterrestelsel]] • [[Fornax-dwergsterrestelsel]] • [[Monoceros-ring]] • [[Hercules-dwergsterrestelsel]] • [[Leo I-dwergsterrestelsel]] • [[Leo II-dwergsterrestelsel]] • [[Leo IV-dwergsterrestelsel]] • [[Leo V-dwergsterrestelsel]] • [[Phoenix-dwergsterrestelsel]] • [[Pisces I-dwergsterrestelsel]] • [[Pisces II-dwergsterrestelsel]] • [[Sagittarius- Elliptiese Dwergsterrestelsel]] • [[Sculptor-dwergsterrestelsel]] • [[Sextans-dwergsterrestelsel]] • [[Ursa Major I-dwergsterrestelsel]] • [[Ursa Major II-dwergsterrestelsel]] • [[Ursa Minor-dwergsterrestelsel]] • [[Virgo-sterrestroom]] • [[Scutum-Centaurus-arm]] • [[Perseus-arm]] • [[Norma-Cygnus-arm]] • [[Orion-Cygnus-arm]] • [[Carina-Sagittarius-arm]] • [[Magellaanse Brug]] • [[Segue 3]] • [[Willman 1]] • [[Koposov I]] • [[Koposov II]] • [[Sagittarius A*]] • [[Sagittarius A]] • [[Galaktiese antisentrum]] • [[Plaaslike Interstellêre Wolk]] • [[G-wolk]] • [[Gould-gordel]] • [[Groot Magellaanse Wolk]] • [[Klein Magellaanse Wolk]] • [[Antlia II-dwergsterrestelsel]] • [[Virgo I-dwergsterrestelsel]] • [[Segue 1]] • [[Segue 2]] • [[Reticulum II-dwergsterrestelsel]] • [[Boötes II-dwergsterrestelsel]] • [[Sagittarius-stroom]] • [[Veld van Strome]] • [[Sagittarius B2]] ;Soorte voorwerpe [[Multiversum]] • [[Galaktiese filament]] • [[Superswerm]] • [[Sterrestelselswerm]] • [[Supermassiewe swartkolk]] • [[Spiraalsterrestelsel]] • [[Elliptiese sterrestelsel]] • [[Lensvormige sterrestelsel]] • [[Onreëlmatige sterrestelsel]] • [[Interaktiewe sterrestelsel]] • [[Steruitbarsting-sterrestelsel]] • [[Donker sterrestelsel]] • [[Aktiewe sterrestelsel]] • [[Dwergsterrestelsel]] • [[Satelliet-sterrestelsel]] • [[Sterrestroom]] • [[Sterreswerm]] • [[Groot kwasargroep]] • [[Superholte]] • [[Galaktiese bol]] • [[Galaktiese halo]] • [[Sterrepatroon]] • [[Nova]] • [[Newel]] • [[Planetêre newel]] • [[Diepruimte]] • [[Veelvoudige ster]] • [[Dubbelster]] • [[X-straaldubbelster]] • [[Hiperreus]] • [[Superreus]] • [[Helder reus]] • [[Reusester]] • [[Subreusester]] • [[Rooi reus]] • [[Blou reus]] • [[Blou dwaalster]] • [[Subdwergster]] • [[Wit dwerg]] • [[Rooi dwerg]] • [[Geel dwerg]] • [[Swart dwerg]] • [[Bruin dwerg]] • [[Kompakte ster]] • [[Neutronster]] • [[Poolster]] • [[Cepheïed]] • [[Pulsar]] • [[Wolf-Rayetster]] • [[RR Lyrae-ster]] • [[Opvlamster]] • [[T Tauri-ster]] • [[Herbig Ae/Be-ster]] • [[Intergalaktiese ster]] • [[Kwasar]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Veranderlike ster]]}} • [[Mira-veranderlike]] • [[Swartstraler]] • [[Protoplanetêre skyf]] • [[Molekulêre wolk]] • [[Trojaan (sterrekunde)|Trojaan]] • [[Supernova-oorblyfsel]] • [[Ligsterk blou veranderlike]] • [[Kwarkster]] • [[Hipernova]] • [[Gammaflits]] • [[Dwergster]] • [[Sirkumpolêre ster]] • [[Luside]] • [[Skilster]] • [[Be-ster]] • [[Protoster]] • [[Jong stervoorwerp]] • [[Kwasi-ster]] • [[Voorhoofreeksster]] • [[Teenaarde]] • [[Kordylewski-wolke]] • [[Wurmgat]] • [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag]] • [[Middagkanon]] • [[Magnetar]] • [[Sagtegammaherhaler]] • [[Planetêremassavoorwerp]] • [[Sudarsky se gasreusklassifikasie]] • [[Y-dwerg]] • [[T-dwerg]] • [[L-dwerg]]  ;Sterre en groepe [[Lêer:Stephan%27s_Quintet_X-ray_%2B_Optical.jpg|regs|200px|border]] [[Plaaslike Groep]] • [[Groot CfA2-muur]] • [[Groot Muur van Sloan]] • [[Sculptormuur]] • [[Virgo-superswerm]] • [[Shapley-superswerm]] • [[Hydra-Centaurus-superswerm]] • [[Horologium-superswerm]] • [[Coma-superswerm]] • [[Hercules-superswerms]] • [[Pavo-Indus-superswerm]] • [[Perseus-Pisces-superswerm]] • [[Virgo-sterrestelselswerm]] • [[Norma-sterrestelselswerm]] • [[Fornax-sterrestelselswerm]] • [[Antlia-sterrestelselswerm]] • [[Centaurus-sterrestelselswerm]] • [[Hydra-sterrestelselswerm]] • [[Coma-sterrestelselswerm]] • [[Perseus-sterrestelselswerm]] • '''[[Antenne-sterrestelsels]]''' • [[Hiades (sterreswerm)]] • [[Jagter se Belt]] • [[Groot Wa]] • [[Leeu-drietal]] • [[Robert se Kwartet]] • [[Seyfert se Sekstet]] • '''[[Stephan se Kwintet]]''' • [[Suidelike Krapnewel]] • [[VIRGOHI21]] • [[S/2000 J 11]] • [[NGC 3628]] • [[Polaris]] • [[HD 10180]] • [[HD 40307]] • [[Kepler-11]] • [[Kepler-20]] • [[Kepler-33]] • [[55 Cancri]] • [[Upsilon Andromedae]] • [[Mu Arae]] • [[Gliese 876]] • [[R136a1]] • [[NML Cygni]] • [[WASP-12b]] • [[R Coronae Australis]] • [[Barnard se Ster]] • [[Van Maanen se Ster]] • [[Vega]] • [[Alpha Centauri]] • [[Epsilon Eridani]] • [[Procyon]] • [[Epsilon Indi]] • [[Tau Ceti]] • [[16 Cygni]] • [[U1.27]] • [[Arp 273]] • [[Arp 271]] • [[Arp 272]] • [[Arp 116]] • [[Arp 220]] • [[Arp 81]] • [[Arp 147]] • [[Arp 193]] • [[Abell 3266]] • [[Abell 39]] • [[NGC 4676]] • [[NGC 2207 en IC 2163]] • [[NGC 1]] • [[NGC 2]] • [[NGC 3]] • [[NGC 4]] • [[NGC 5]] • [[NGC 20]] (ook 6) • [[NGC 7]] • [[NGC 8]] • [[NGC 9]] • [[NGC 17]] (ook 34) • [[NGC 4435 en NGC 4438]] • [[UGC 4881]] • [[Kepler-62]] • [[Omega Centauri]] • [[Kapteyn se Ster]] • [[SMSS J031300.36-670839.3]] • [[WOH G64]] • [[Laniakea-superswerm]] • [[Eridanus-sterrestelselswerm]] • [[Kepler-90]] • [[Kepler-186]] • [[Kepler-32]] • [[Kepler-102]] • [[Algol]] • [[Mira]] • [[Chi Cygni]] • [[Delta Cephei]] • [[Beta Cephei]] • [[Beta Lyrae]] • [[Eta Aquilae]] • [[PV Telescopii]] • [[Deneb]] • [[Betelgeuse]] • [[Winterdriehoek]] • [[Somerseshoek]] • [[Eta Carinae]] • [[Krap-pulsar]] • [[Luyten 726-8]] • [[Regulus]] • [[2010 TK7]] • [[3753 Cruithne]] • [[HD 7924]] • [[Eskimo-newel]] • [[Planetêre Newel M2-9]] • [[Kewer-newel]] • [[Rooi Spinnekop-newel]] • [[Mier-newel]] • [[Uurglas-newel]] • [[Spirograaf-newel]] • [[Suidelike Ring-newel]] • [[Skeppingspilare]] • [[Kepler-452]] • [[Crater 2-dwergsterrestelsel]] • [[Rho Ophiuchi-wolkkompleks]] • [[Westerhout 40]] • [[Abell 2218]] • [[NGC 6357]] • [[NGC 6334]] • [[Tarantula-newel]] • [[SN 1987A]] • [[Rigel]] • [[UY Scuti]] • [[KY Cygni]] • [[KIC 8462852]] • [[V Hydrae]] • [[TRAPPIST-1]] • [[Alpha Andromedae]] • [[Beta Andromedae]] • [[Gamma Andromedae]] • [[Alpha Aquarii]] • [[Beta Aquarii]] • [[Gamma Aquarii]] • [[Delta Aquarii]] • [[Epsilon Aquarii]] • [[Kappa Aquarii]] • [[Nu Aquarii]] • [[Mu Aquarii]] • [[Alpha Arae]] • [[Beta Arae]] • [[Delta Arae]] • [[Gamma Arae]] • [[Alpha Cancri]] • [[Beta Cancri]] • [[Alpha Cassiopeiae]] • [[Beta Cassiopeiae]] • [[Alpha Cephei]] • [[Gamma Cephei]] • [[Beta Centauri]] • [[Epsilon Centauri]] • [[Alpha Ceti]] • [[Beta Ceti]] • [[Gamma Ceti]] • [[Alpha Crucis]] • [[Beta Crucis]] • [[Delta Crucis]] • [[Gamma Crucis]] • [[Kappa Crucis]] • [[Alpha Delphini]] • [[Beta Delphini]] • [[Alpha Herculis]] • [[Beta Herculis]] • [[Alpha Librae]] • [[Beta Librae]] • [[Alpha Ophiuchi]] • [[Beta Ophiuchi]] • [[Rho Ophiuchi]] • [[Mintaka]] • [[Alnitak]] • [[Alnilam]] • [[NGC 1999]] • [[Bellatrix]] • [[Saiph]] • [[Donker newel]] • [[Barnard 68]] • [[Perdekopnewel]] • [[Barnard se Lus]] • [[Orionkompleks]] • [[Vlamnewel]] • [[Groot Rif]] • [[Cygnus OB2]] • [[OB-assosiasie]] • [[Carina OB1]] • [[Carina OB2]] • [[HD 209458]] • [[HD 140283]] • [[Groot Muur in Hercules-Corona Borealis]] • [[Perseus-Pegasus-filament]] • [[Coma-filament]] • [[Sigma Octantis]] • [[Kepler-1625]] • [[WASP-12]] • [[HIP 41378]] • [[Kepler-80]] • [[Kepler-444]] • [[Gliese 676]] • [[HR 8799]] • [[K2-72]] • [[K2-187]] • [[Kepler-24]] • [[Kepler-26]] • [[Kepler-37]] • [[Kepler-89]] • [[Kepler-107]] • [[Alpha Antliae]] • [[Alpha Apodis]] • [[Altair]] • [[Hamal]] • [[Capella]] • [[Arcturus]] • [[Alpha Caeli]] • [[Beta Camelopardalis]] • [[Cor Caroli]] • [[Delta Capricorni]] • [[Alpha Chamaeleontis]] • [[Alpha Circini]] • [[Phakt]] • [[Beta Comae Berenices]] • [[Meridiana]] • [[Alphekka]] • [[Gamma Corvi]] • [[Delta Crateris]] • [[Alpha Doradus]] • [[Eltanin]] • [[Kitalpha]] • [[Achernar]] • [[Alpha Fornacis]] • [[Pollux]] • [[Alnair]] • [[Alpha Horologii]] • [[Alphard]] • [[Y Sagittarii]] • [[12 Canis Majoris]] • [[Beta Hydri]] • [[Alpha Indi]] • [[Alpha Lacertae]] • [[Praecipua]] • [[Arneb]] • [[Alpha Lupi]] • [[Alpha Lyncis]] • [[Alpha Mensae]] • [[Gamma Microscopii]] • [[Beta Monocerotis]] • [[Alpha Muscae]] • [[Gamma2 Normae]] • [[Nu Octantis]] • [[Peacock]] • [[Enif]] • [[Mirfak]] • [[Ankaa]] • [[Alpha Pictoris]] • [[Eta Piscium]] • [[Fomalhaut]] • [[Naos]] • [[Alpha Reticuli]] • [[Gamma Sagittae]] • [[Epsilon Sagittarii]] • [[Antares]] • [[Alpha Sculptoris]] • [[Alpha Scuti]] • [[Unukalhai]] • [[Alpha Sextantis]] • [[Aldebaran]] • [[Alpha Telescopii]] • [[Beta Trianguli]] • [[Atria]] • [[Alpha Tucanae]] • [[Alioth]] • [[Gamma Velorum]] • [[Beta Volantis]] • [[Anser]] • [[Spica]] • [[Shaula]] • [[Castor]] • [[Elnath]] • [[Miaplacidus]] • [[Dubhe]] • [[Wezen]] • [[Sargas]] • [[Avior]] • [[Alkaid]] • [[Menkalinan]] • [[Alhena]] • [[Mirzam]] • [[Delta Velorum]] • [[EBLM J0555-57]] • [[GJ 3512]] • [[Kruger 60]] • [[Scholz se Ster]] • [[TYC 8998-760-1]] • [[Bloudwerg (rooidwergstadium)]] • [[Iota Aquarii]] • [[HD 108236]] • [[WD J0914+1914]] • [[Stephenson 2-18]] • [[WHL0137-LS]] • [[Proxima Centauri]] • [[HD 84406]] • [[Wawielsterrestelsel]] • [[CEERS-93316]] • [[S2 (ster)]] • [[RSGC1-F01]] • [[VY Canis Majoris]] • [[AH Scorpii]] • [[Westerlund 1-237]] • [[PZ Cassiopeiae]] • [[MY Cephei]] • [[Seyfert-sterrestelsel]] • [[RW Cephei]] • [[BC Cygni]] • [[Melnick 34]] • [[W Mensae]] • [[HD 37974]] • [[18 Scorpii]] • [[Nemesis (hipotetiese ster)]] • [[GK Persei]] • [[WASP-43]] • [[QSO J0529-4351]] • [[Bewegingsgroep]] • [[Sterkinematika]] • [[Sterassosiasie]] • [[Abell 78]] • [[Abell 70]] • [[Abell 36]] • [[Abell 33]] • [[Halssnoernewel]] • [[Suurlemoenskyfnewel]] • [[Seepborrelnewel]] • [[NGC 3242]] • [[Komeetknoop]] • [[IC 4406]] • [[Medusanewel]] • [[NGC 246]] • [[Saturnusnewel]] • [[Klein Spooknewel]] • [[Spooknewel]] • [[Beta Pictoris]] • [[Halssnoernewel]] • [[Suurlemoenskyfnewel]] • [[Seepborrelnewel]] • [[NGC 3242]] • [[Komeetknoop]] • [[IC 4406]] • [[Medusanewel]] • [[NGC 246]] • [[Saturnusnewel]] • [[Klein Spooknewel]] • [[Spooknewel]] • [[Sterbotsing]] • [[Thorne-Żytkow-voorwerp]] • [[Samesmelting van sterrestelsels]] • [[SGR 1900+14]] • [[SGR 1935+2154]] • [[SGR 1806−20]] • [[SIMP J013656.5+093347]] • [[OTS 44]] • [[KPNO-Tau 12]] • [[Cha 110913-773444]] • [[S Ori 70]] • [[WISE 0855-0714]] • [[WISE 1828+2650]] • [[WISE 0313+7807]] • [[2MASS J11193254-1137466]] ;Planete, mane en kleinplanete [[Lêer:Jupiter family.jpg|links|200px|border]] '''[[Jupiter se natuurlike satelliete]]''' • [[Jupiter se ringe]] • [[Saturnus se ringe]] • [[Uranus se natuurlike satelliete]] • [[Uranus se ringe]] • [[Neptunus se natuurlike satelliete]] • [[Neptunus se ringe]] • [[Pluto se natuurlike satelliete]] • [[Metis (maan)]] • [[Adrastea (maan)]] • [[Amalthea (maan)]] • [[Thebe (maan)]] • [[Himalia-groep]] • [[Karme-groep]] • [[Ananke-groep]] • [[Pasiphaë-groep]] • [[Themisto (maan)]] • [[Karpo (maan)]] • [[Disnomia (maan)]] • [[Kleinplaneet]] • [[Asteroïdegordel]] • [[Sentour (kleinplaneet)]] • [[Trans-Neptunus-voorwerp]] • [[Verstrooide skyf]] • [[Natuurlike satelliete van kleinplanete]] • [[Planetêre ring]] • [[Groot Wit Vlek]] • [[Drakestorm]] • [[Halley se Komeet]] • [[Eksokomeet]] • [[Kreutz-sonskeerder]] • [[Eksoplaneet]] • [[Super-aarde]] • [[4 Vesta]] • [[Haumea se natuurlike satelliete]] • [[Gliese 163 c]] • [[Gliese 667 Cc]] • [[Kepler-22b]] • [[Tau Ceti e]] • [[Tau Ceti f]] • [[KOI-1686.01]] • [[Gliese 832 c]] • [[Kepler-186f]] • [[Gale (krater)]] • [[Aeolis Palus]] • [[Aeolis Mons]] • [[Mane van Galilei]] • [[Planetesimaal]] • [[Warm Jupiter]] • [[Protoplaneet]] • [[Hidra (maan)]] • [[Nix (maan)]] • [[Styx (maan)]] • [[Kepler-452b]] • [[Mars-kruisende kleinplaneet]] • [[Naby-aarde-voorwerp]] • [[Maanafstand]] • [[Bolied]] • [[Meteoorreën]] • [[Perseïdes]] • [[Geminides]] • [[Uitstralingspunt]] • [[Rotskomeet]] • [[Quadrantides]] • [[Andromedides]] • [[Taurides]] • [[Ursides]] • [[Virginides]] • [[Orionides]] • [[Eta Aquariïdes]] • [[Lyrides]] • [[(225088) 2007 OR10]] • [[2016 HO3]]• [[17473 Freddiemercury‎]] • [[2008 KV42]] • [[(471325) 2011 KT19]] • [[Proxima Centauri b]] • [[HD 209458 b]] • [[15760 Albion]] • [[Plutino]] • [[(181708) 1993 FW]] • [[16 Psugê]] • [[50000 Quaoar]] • [[90377 Sedna]] • [[90482 Orcus]] • [[120347 Salacia]] • [[(307261) 2002 MS4]] • [[2060 Chiron]] • [[2060 Chiron]] • [[5145 Pholus]] • [[20000 Varuna]] • [[38628 Huya]] • [[79360 Sila-Nunam]] • [[JPL Small-Body Database]] • [[Kleinplaneetsentrum]] • [[Planeet X]] • [[Theia (planeet)]] • [[WASP-4b]] • [[Submaan]] • [[Herdersmaan]] • [[Daphnis (maan)]] • [[Pan (maan)]] • [[Prometheus (maan)]] • [[Pandora (maan)]] • [[Janus (maan)]] • [[Epimetheus (maan)]] • [[Huperion (maan)]] • [[Atlas (maan)]] • [[Kalipso (maan)]] • [[Cordelia (maan)]] • [[Ophelia (maan)]] • [[Galatea (maan)]] • [[Proteus (maan)]] • [[2015 TG387]] • [[Sednoïde]] • [[2012 VP113]] • [[Eksomaan]] • [[Weesplaneet]] • [[Kepler-1625b I]] • [[Klein Sonnestelselliggaam]] • [[(486958) 2014 MU69]] • [[Thule]] • [[2018 VG18]] • [[2 Pallas]] • [[3 Juno]] • [[5 Astraea]] • [[6 Hebe]] • [[7 Iris]] • [[8 Flora]] • [[9 Metis]] • [[10 Hugiëia]] • [[(55638) 2002 VE95]] • [[Vlugtigheid (planetologie)]] • [[Planetologie]] • [[Kontakdubbelvoorwerp]] • [[K2-18b]] • [[2I/Borisov]] • [[1I/ʻOumuamua]] • [[Miranda (maan)]] • [[TOI 700 d]] • [[Troposfeer]] • [[Mesosfeer]] • [[Termosfeer]] • [[Eksosfeer]] • [[Aardmantel]] • [[Aardkern]] • [[Struktuur van die Aarde]] • [[Ysreus]] • [[Reuseplaneet]] • [[Warm Neptunus]] • [[Hillswolk]] • [[Tempel 1]] • [[C/2019 Y4 (ATLAS)]] • [[C/2020 F8 (SWAN)]] • [[Planete anderkant Neptunus]] • [[Tyche (hipotetiese planeet)]] • [[Desdemona (maan)]] • [[Cressida (maan)]] • [[Kupido (maan)]] • [[Belinda (maan)]] • [[Bianca (maan)]] • [[Juliet (maan)]] • [[Portia (maan)]] • [[Rosalind (maan)]] • [[Perdita (maan)]] • [[Puck (maan)]] • [[Naiade (maan)]] • [[Talassa (maan)]] • [[Despina (maan)]] • [[Groot Donker Vlek]] • [[Klein Donker Vlek]] • [[2020 QG]] • [[2020 CD3]] • [[Tydelike satelliet]] • [[Maanillusie]] • [[Planetêre differensiasie]] • [[Geologiese provinsie]] • [[Regoliet]] • [[Maskon]] • [[90 Antiope]] • [[209 Dido]] • [[Mini-Neptunus]] • [[Komeet Hale-Bopp]] • [[C/2022 E3 (ZTF)]] • [[Komeet Ikeya-Seki]] • [[Groot komeet]] • [[Hanny se Voorwerp]] • [[12P/Pons-Brooks]] • [[13P/Olbers]] • [[C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS)]] • [[Beweerde aardmane]] • [[Hipotetiese maan van Mercurius]] • [[Chiron (hipotetiese maan)]] • [[Foibe (maan)]] • [[Helena (maan)]] • [[Planetêre bewoonbaarheid]] • [[Oseaanwêreld]] • [[Chemosintese]] • [[Poolnag]] • [[C/2024 G3 (ATLAS) ]] • [[Sonskerende komeet]] • [[C/2011 W3 (Lovejoy)]] • [[Aktiewe asteroïed]] • [[Dimorfos]] • [[Manx-komeet]] • [[65803 Didumos]] • [[Double Asteroid Redirection Test]] • [[OSIRIS-REx]] • [[99942 Apofis]] • [[Torino-skaal]] • [[Impakvoorval]] • [[Orion OB1]] • [[Eddingtongetal]] • [[Deeltjiedieretuin]] • [[Baanresonansie van 1:1]] • [[(614689) 2020 XL5]] • [[Aardtrojaan]] • [[Kammasatelliet]] • [[Oorsprong van die Maan]] • [[Lys van onopgeloste probleme in sterrekunde]] • [[52246 Donaldjohanson]] • [[Lucy (ruimtetuig)]] • [[3I/ATLAS]] • [[1036 Ganymed]] • [[2010 RF12]] • [[2P/Encke]] • [[210P/Christensen]] • [[2020 VT4]] • [[55P/Tempel-Tuttle]] • [[Komeet Hyakutake]] • [[C/1975 V1 (West)]] • [[Potensieel gevaarlike voorwerp]] • [[Faëton (hipotetiese planeet)]] ;Meteoriete [[Meteoriet]] • [[Acraman-krater]] • [[Popigai-krater]] • [[Chesapeake Bay-impakkrater]] • [[Manson-krater]] • [[Siljansring]] • [[Morokweng-slagkrater]] • [[Sudbury-bekken]] • [[Sichote-Alin-meteoriet]] • [[Allan Hills A81005]] • [[Totale bekende gewig]] • [[Allan Hills 84001]] • [[Meteorito de Bacubirito]] • [[Kaap York-meteoriet]] • [[Gibeon-meteoriet]] • [[Campo del Cielo]] • [[Tucson-ring]] • [[Allende-meteoriet]] • [[Carancas-voorval]] ;Katalogusse en lyste [[Lys van sterrekundige katalogusse]] • [[Abell-katalogus]] • [[Flamsteed-naam]] • [[Bayer-naam]] • [[New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars]] • [[2MASS]] • [[Gliese-katalogus]] • [[Hipparcos]] • [[Henry Draper-katalogus]] • [[Tycho-2-katalogus]] • [[Lys van Abell-sterrestelselswerms]] • [[Bright Star Catalogue]] • [[Digitale Sloan-lugopname]] • [[SKY-MAP.ORG]] (WikiSky) • [[Atlas of Peculiar Galaxies]] • [[Uppsala General Catalogue of Galaxies]] • [[Catalogue of Galaxies and of Clusters of Galaxies]] • [[Simbad]] • [[Uranometria]] • [[Lys van naaste sterre]] • [[Lys van gewone name van sterre]] • [[Sterre met planete]] • [[Kepler-voorwerp van belang]] • [[General Catalogue of Variable Stars]] • [[Centre de Données astronomiques de Strasbourg]] • [[VizieR]] • [[Aladin Sky Atlas]] • [[Lys van planetêre newels]] • [[Lys van die grootste sterrestelsels]] • [[Lys van die naaste sterrestelsels]] • [[Lys van Andromeda se satelliet-sterrestelsels]] • [[Lys van stervormende gebiede in die Plaaslike Groep]] • [[Barnard-katalogus]] • [[Lys van helderste sterre]] ;Teorieë en wette [[Olbers se Paradoks]] • [[Groot Aantrekker]] • [[Doppler-effek]] • [[Schwarzschild-radius]] • [[Wet van Hubble]] • [[Hertzsprung-Russell-diagram]] • [[Sterreklassifikasie]] • [[Newton se Swaartekragwet]] • [[Uitsluitingsbeginsel van Pauli]] • [[Relatiwiteitsteorie]] • [[Massa-energieverband]] • [[Algemene relatiwiteit]] • [[Buiteaardse lewe]] • [[Astrobiologie]] • [[Gaia-hipotese]] • [[Koperniese Rewolusie]] • [[Seldsame Aarde-hipotese]] • [[Fermi-paradoks]] • [[Roswell-voorval]] • [[Chandrasekhar-limiet]] • [[Algol-paradoks]] • [[Eddington-limiet]] • [[Jarkofski-effek]] • [[Hill-sfeer]] • [[Argument van periapside]] • [[Seeligereffek]] ;Verkenning [[Cassini-Huygens]] • [[Mars-verkenningstuig]] • [[2001 Mars Odyssey]] • [[Mars Pathfinder]] • [[Mars Global Surveyor]] • [[Mars Express]] • [[Mars Reconnaissance Orbiter]] • [[Spitzer-ruimteteleskoop]] • [[Tiangong]] • [[Shenzhou]] • [[Mir]] • [[Internasionale Ruimtestasie]] • [[Kepler-ruimteteleskoop]] • [[Fermi-gammastraal-ruimteteleskoop]] • [[Chandra-X-straalsterrewag]] • [[Mars-wetenskaplaboratorium]] • [[Herschel-ruimtesterrewag]] • [[Spektroskopie]] • [[Arecibo-boodskap]] • [[Voyager Goue Plaat]] • [[Pioneer-plaat]] • [[James Webb-ruimteteleskoop]] • [[Gaia (ruimtetuig)]] • [[Ruimtekolonisasie]] • [[Juno (ruimtetuig)]] • [[New Frontiers-program‎‎]] • [[Swift]] • [[Hubble-diepveld]] • [[Ruimtevaart]] • [[Max Planck-geselskap]] • [[Paranal-sterrewag]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Europese Suidelike Sterrewag]]}} • [[MeerKAT]] • [[Palomar-sterrewag]] • [[Wide Angle Search for Planets]] • [[InSight]] • [[Chang'e 4]] • [[TESS]] • [[Opsporing van eksoplanete]] • [[Astrofotografie]] • [[Ruimteverkenning]] • [[SpX-DM2]] • [[Bob Behnken]] • [[Doug Hurley]] • [[SOFIA]] • [[Galileo-ruimtesending]] • [[Parker-sonverkenningstuig]] • [[Halowentelbaan]] • [[Kanadese Ruimteagentskap]] • [[Webb se Eerste Diepveld]] • [[Artemis-program]] • [[Lunar Gateway]] • [[Artemis 1]] • [[Chondrule]] • [[Mars-poollandingstuig]] • [[JAXA]] • [[Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System]] • [[LINEAR]] • [[Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System]] ;Sterrekundiges [[Edwin Hubble]] • [[Vesto Slipher]] • [[Ptolemeus]] • [[Johann Baptist Cysat]] • [[Nicolas-Claude Fabri de Peiresc]] • [[Edmond Halley]] • [[Jean-Philippe de Chéseaux]] • [[Nicolas-Louis de Lacaille]] • [[Charles Messier]] • [[William Herschel]] • [[John Herschel]] • [[Pierre Méchain]] • [[Christian Doppler]] • [[William Huggins]] • [[Isaac Roberts]] • [[Wilhelm Gliese]] • [[George Abell]] • [[Johann Bayer]] • [[John Flamsteed]] • [[Timocharis]] • [[Aristillus]] • [[Tycho Brahe]] • [[Annie Cannon]] • [[Fred Whipple]] • [[Heber Curtis]] • [[Harlow Shapley]] • [[Carl Sagan]] • [[Giordano Bruno]] • [[Pierre-Simon Laplace]] • [[Alan Stern]] • [[Jan Oort]] • [[Walter Baade]] • [[Gerard Kuiper]] • [[Michael E. Brown]] • [[Jack G. Hills]] • [[James van Allen]] • [[Percival Lowell]] • [[Urbain Le Verrier]] • [[Johann Gottfried Galle]] • [[John Couch Adams]] • [[James E. Webb]] • [[Halton Arp]] ;Ander [[Lêer:52706main_hstorion_lg.jpg|170px|links|border]] [[Sonmassa]] • [[Gravitasielens]] • [[Hemelewenaar]] • [[Absolute helderheid]] • [[Parsek]] • [[Ligjaar]] • [[Magnitude]] • [[Hemelpool]] • [[Hidrostatiese ewewig]] • [[Apside]] • [[Ruimtestof]] • [[Sodiaklig]] • [[Internasionale Astronomiese Unie]] • [[Metaal (astronomie)]] • [[Eiebeweging]] • [[Bibcode]] • [[Boogminuut]] • [[Boogsekonde]] • [[Aardmassa]] • [[Aardradius]] • [[Jupiter-massa]] • [[Jupiter-radius]] • [[Sonradius]] • [[Donker materie]] • [[Rooiverskuiwing]] • [[Sigbare spektrum]] • [[Deklinasie]] • [[Regte klimming]] • [[Epog (sterrekunde)]] • [[Lentepunt]] • [[Aksiale presessie]] • [[Lugkoördinaatstelsel]] • [[Radiale snelheid]] • [[Parallaks]] • [[Sonligsterkte]] • [[Sterwind]] • [[Hemelliggaam]] • [[Bewoonbare sone]] • [[Liggewendheid]] • [[Sonstilstand]] • [[Dag-en-nag-ewening]] • [[Ruimtetyd]] • [[Waarnemingshorison]] • [[Akkresieskyf]] • '''[[Boegskok]]''' • [[Maansverduistering]] • [[Maanknoop]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Toekoms van die Aarde]]}} • [[Spektraallyn]] • [[Interstellêre medium]] • [[Groot Debat]] • [[Sonvlek]] • [[Reïonisasie]] • [[Chronologie van die heelal]] • [[Hubble-ultradiepveld]] • [[Hubble Ekstreme Diepveld]] • [[Lagrange-punt]] • [[Inflasie (kosmologie)]] • [[Uitdying van die heelal]] • [[Metriek]] • [[Manhattan-metriek]] • [[Onstabiele strook]] • [[Ligkurwe]] • [[Asteroseismologie]] • [[Asimptotiese reusetak]] • [[Asimptoot]] • [[Baanresonansie]] • [[Aanpassingsoptiek]] • [[Groot Bombardement]] • [[Sirkumstellêre skyf]] • [[Kleurindeks]] • [[Retrograde en prograde beweging]] • [[Ashelling]] • [[Omwentelingsas]] • [[Baie Groot Teleskoop]] • [[Singulariteit (sterrekunde)]] • [[Naakte singulariteit]] • [[Volmaan]] • [[Donkermaan]] • [[Maanfase]] • [[Librasie]] • [[Supermaan]] • [[Maansonkalender]] • [[Tropiese jaar]] • [[Sideriese jaar]] • [[Interkalasie (tydmeting)]] • [[Maanmaand]] • [[Konjunksie (sterrekunde)]] • [[Sterrekundige simbool]] • [[Oorgang (sterrekunde)]] • [[Ligbesoedeling]] • [[Altasimut]] • [[Baanhelling]] • [[Kirkwoodgaping]] • [[Ewewigstemperatuur]] • [[Spanspekterrein]] • [[Effektiewe temperatuur]] • [[Sterevolusie]] • [[Ontaarde materie]] • [[Meridiaan (sterrekunde)]] • [[Kulminasie]] • [[Senit]] • [[Maanstilstand]] • [[Saros]] • [[Starlink]] • [[Giroskoop]] • [[Seismologie]] • [[Suid-Atlantiese Anomalie]] • [[Plasmawolk]] • [[Skokgolf]] • [[Van Allen-gordel]] • [[Fluks]] • [[Stromingsleer]] • [[Sosiale wetenskap]] • [[Kosmologiese konstante]] • [[Lambda-KDM-model]] • [[Parameter]] • [[Kosmologie]] • [[Kosmiese mikrogolfagtergrond]] • [[Herkombinasie (kosmologie)]] • [[Thomson-verstrooiing]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Sigbare heelal]]}} • [[Terrestriale Tyd]] • [[Atoomhorlosie]] • [[Maankalender]] • [[Sonkalender]] • [[Heliosentriese wentelbaan]] • [[Tydlyn van die verre toekoms]] • [[Googol]] • [[Deeltjiehorison]] • [[WISE-teleskoop]] • [[Galaktiese gety]] • [[Swaartekragslinger]] • [[Witkolk]] • [[Skynbare retrograde beweging]] • [[Sinchroniese wentelbaan]] • [[Supersinchroniese wentelbaan]] • [[Subsinchroniese wentelbaan]] • [[Differensiële rotasie]] • [[Stervorming]] • [[Sisigie]] • [[Korona]] • [[Gegenschein]] • [[Skynbare grootte]] • [[Reëlmatige maan]] • [[Horisontale tak]] • [[Sonkonstante]] • [[Sonsiklus]] • [[Ligskadugrens]] • [[Hawkingstraling]] • [[Keplerwentelbaan]] • [[GCIRS 13E]] • [[Maanrand]] • [[Reusesuperholte]] • [[Clowes-Campusano-GKG]] • [[U1.11]] • [[Sone van Ondeursigtigheid]] • [[Maffei 1]] • [[Maffei 2]] • [[Dwingeloo 1]] • [[Dwingeloo 2]] • [[Suidpoolmuur]] • [[Reuseboog]] • [[Grusmuur]] • [[Suidelike Superswermstring]] • [[Lunar X]] • [[Bolwolk]] • [[TNT-ekwivalent]] • [[Bortle-skaal]] • [[Beperkende magnitude]] • [[Astronomy Picture of the Day]] • [[Morfologiese klassifikasie van sterrestelsels]] • [[Sideriese dag]] • [[Juliaanse dag]] • [[Suidelike naglug]] • [[Noordelike naglug]] • [[Antieke ruimtevaarders]] • [[ASASSN-15lh]] • [[TON 618]] [[Lêer:Telescope.jpg|100px|regs|border]] ;Heeltemal oorgeskryf [[Loena-ruimteprogram]] • [[Sowjetse Mars-ruimteprogram]] • [[Meteoroïde]] • [[Lys van grootste sterre]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Ster]]}} • [[Olympus Mons]] • [[Ruimte]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Komeet]]}} • '''[[Teleskoop]]''' • [[Oerknal]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Melkweg]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Pluto (dwergplaneet)]]}} • [[Natuurlike satelliet]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kuipergordel]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Triton (maan)]]}} • [[Ganumedes (maan)]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Asteroïed]]}} • [[Gasreus]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Neptunus]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Maan]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Mercurius]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Ceres (dwergplaneet)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Jupiter]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Dwergplaneet]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Heliosfeer]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Son]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Uranus]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Venus]]}} • [[Dione (maan)]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Iapetos (maan)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Titaan (maan)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[101955 Benoe]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Galileo Galilei]]}} ==Astrologie== ;Astrologie, waarsêery en bygelowe [[Ram (sterreteken)|Ram]] • [[Bul (sterreteken)|Bul]] • [[Tweeling (sterreteken)|Tweeling]] • [[Kreef (sterreteken)|Kreef]] • [[Leeu (sterreteken)|Leeu]] • [[Maagd (sterreteken)|Maagd]] • [[Weegskaal (sterreteken)|Weegskaal]] • [[Skerpioen (sterreteken)|Skerpioen]] • [[Boogskutter (sterreteken)|Boogskutter]] • [[Waterdraer (sterreteken)|Waterdraer]] • [[Visse (sterreteken)|Visse]] • [[Planete in astrologie]] • [[Diereriem]] • [[Astrologie]] • [[Huis (astrologie)]] • [[Queen Anne Hotel]] • [[Painted ladies]] • [[Kruiswonde van Christus]] • [[Yslandse towerstawe]] • [[Groot Arcana]] • [[Klein Arcana]] • [[Daemonologie]] • [[Triskaidekafobie]] • [[Vrydag die 13de]] • [[Kettingbrief]] • [[Bose oog]] • [[Oogkraal]] • [[Palmlesery]] • [[Die Dwaas (tarotkaart)]] • [[Die Keiser (tarotkaart)]] • [[Die Towenaar (tarotkaart)]] • [[Die Keiserin (tarotkaart)]] • [[Die Hoëpriesteres (tarotkaart)]] • [[Die Hoëpriester (tarotkaart)]] • [[Die Verliefdes (tarotkaart)]] • [[Die Strydwa (tarotkaart)]] • [[Geregtigheid (tarotkaart)]] • [[Die Gelukswiel (tarotkaart)]] • [[Die Kluisenaar (tarotkaart)]] • [[Krag (tarotkaart)]] • [[Die Gehangde Man (tarotkaart)]] • [[Die Dood (tarotkaart)]] • [[Matigheid (tarotkaart)]] • [[Die Duiwel (tarotkaart)]] • [[Die Toring (tarotkaart)]] • [[Die Ster (tarotkaart)]] • [[Die Maan (tarotkaart)]] • [[Die Son (tarotkaart)]] • [[Oordeel (tarotkaart)]] • [[Die Wêreld (tarotkaart)]] • [[A.E. Waite]] • [[Pamela Colman Smith]] • [[Kaartlêery]] • [[Tarotwaarsêery]] • [[Bafomet]] • [[Horoskoop]] • [[Astrologiese aspek]] • [[Numerologie]] • [[Alfanumeriese karakter]] • [[Repsyfer]] • [[Getal van die dier]] • [[Burgerwetenskap]] ;Chinese astrologie [[Slang (astrologie)]] • [[Rot (astrologie)]] • [[Os (astrologie)]] • [[Tier (astrologie)]] • [[Konyn (astrologie)]] • [[Draak (astrologie)]] • [[Perd (astrologie)]] • [[Bok (astrologie)]] • [[Aap (astrologie)]] • [[Haan (astrologie)]] • [[Hond (astrologie)]] • [[Vark (astrologie)]] • [[Chinese astrologie]] • [[Hemelstam]] • [[Aardtak]] • [[Vuurrot (astrologie)]] • [[Houtrot (astrologie)]] • [[Aardrot (astrologie)]] • [[Metaalrot (astrologie)]] • [[Waterrot (astrologie)]] • [[Houtos (astrologie)]] • [[Vuuros (astrologie)]] • [[Aardos (astrologie)]] • [[Metaalos (astrologie)]] • [[Wateros (astrologie)]] • [[Vuurtier (astrologie)]] • [[Aardtier (astrologie)]] • [[Metaaltier (astrologie)]] • [[Watertier (astrologie)]] • [[Houttier (astrologie)]] • [[Vuurkonyn (astrologie)]] • [[Aardkonyn (astrologie)]] • [[Metaalkonyn (astrologie)]] • [[Waterkonyn (astrologie)]] • [[Houtkonyn (astrologie)]] • [[Aarddraak (astrologie)]] • [[Metaaldraak (astrologie)]] • [[Waterdraak (astrologie)]] • [[Houtdraak (astrologie)]] • [[Vuurdraak (astrologie)]] • [[Aardslang (astrologie)]] • [[Waterslang (astrologie)]] • [[Metaalslang (astrologie)]] • [[Houtslang (astrologie)]] • [[Vuurslang (astrologie)]] • [[Metaalperd (astrologie)]] • [[Waterperd (astrologie)]] • [[Houtperd (astrologie)]] • [[Vuurperd (astrologie)]] • [[Aardperd (astrologie)]] • [[Metaalbok (astrologie)]] • [[Waterbok (astrologie)]] • [[Houtbok (astrologie)]] • [[Vuurbok (astrologie)]] • [[Aardbok (astrologie)]] • [[Wateraap (astrologie)]] • [[Houtaap (astrologie)]] • [[Vuuraap (astrologie)]] • [[Aardaap (astrologie)]] • [[Metaalaap (astrologie)]] • [[Waterhaan (astrologie)]] • [[Houthaan (astrologie)]] • [[Vuurhaan (astrologie)]] • [[Aardhaan (astrologie)]] • [[Metaalhaan (astrologie)]] • [[Vuurhond (astrologie)]] • [[Houthond (astrologie)]] • [[Aardhond (astrologie)]] • [[Metaalhond (astrologie)]] • [[Waterhond (astrologie)]] • [[Houtvark (astrologie)]] • [[Vuurvark (astrologie)]] • [[Aardvark (astrologie)]] • [[Metaalvark (astrologie)]] • [[Watervark (astrologie)]] • [[Sestigdelige siklus]] • [[Lichun]] • [[Yushui]] • [[Jingzhe]] • [[Chunfen]] • [[Qingming]] • [[Guyu]] • [[Lixia]] • [[Xiaoman]] • [[Mangzhong]] • [[Xiazhi]] • [[Xiaoshu]] • [[Dashu]] • [[Liqiu]] • [[Chushu]] • [[Bailu]] • [[Qiufen]] • [[Hanlu]] • [[Shuangjiang]] • [[Lidong]] • [[Xiaoxue]] • [[Daxue]] • [[Dongzhi]] • [[Xiaohan]] • [[Dahan]] • [[Sontermyn]] • [[Pentade]] • [[Feng shui]] • [[Qi]] mushfpp2s1bxlu9uswzox1fc4dwnjd4 Gebruiker:BurgertB/Vermaak 2 96683 2888462 2878248 2026-03-29T06:57:22Z BurgertB 2401 2888462 wikitext text/x-wiki ;Akteurs, regisseurs, ens. [[Lêer:Heath_Ledger.jpg|240px|links|border]] '''[[Heath Ledger]]''' • [[Yul Brynner]] • [[Federico Fellini]] • [[Stanley Kubrick]] • [[James Dean]] • [[Montgomery Clift]] • [[Clark Gable]] • [[Johnny Weissmuller]] • [[Charlton Heston]] • [[Edgar Rice Burroughs]] • [[Christopher Lambert]] • [[Omar Sharif]] • [[Emil Jannings]] • [[Gary Cooper]] • [[Spencer Tracy]] • [[Laurence Olivier]] • [[William Holden]] • [[Paul Newman]] • [[Robert Redford]] • [[Gregory Peck]] • [[Sidney Poitier]] • [[Rex Harrison]] • [[Jon Voight]] • [[Richard Dreyfuss]] • [[Matthew McConaughey]] • [[Jared Leto]] • [[Michael Fassbender]] • [[George Lucas]] • [[Alfred Hitchcock]] • [[Akira Kurosawa]] • [[Sting]] • [[Helen Mirren]] • [[Idris Elba]] • [[Will Smith]] • [[Jane Fonda]] • [[Al Pacino]] • [[Christian Bale]] • [[Colin Farrell]] • [[Maggie Smith]] • [[Mark Ruffalo]] • [[Sylvester Stallone]] • [[Jake Gyllenhaal]] • [[Jennifer Aniston]] • [[Michael Keaton]] • [[Joaquin Phoenix]] • [[River Phoenix]] • [[Roberto Rossellini]] • [[Ingrid Bergman]] • [[Isabella Rossellini]] • [[Gus van Sant]] • [[David Lynch]] • [[Sean Penn]] • [[Martin Scorsese]] • [[Julia Roberts]] • [[Sandra Bullock]] • [[Ethan Hawke]] • [[Steve Martin]] • [[Angela Lansbury]] • [[Ang Lee]] • [[Daniel Day-Lewis]] • [[Jack Nicholson]] • [[Hugh Jackman]] • [[Denzel Washington]] • [[Helen Hunt]] • [[Anne Hathaway]] • [[Tommy Lee Jones]] • [[George Clooney]] • [[Glenn Close]] • [[Gary Oldman]] • [[Christopher Plummer]] • [[Kenneth Branagh]] • [[Nick Nolte]] • [[Colin Firth]] • [[Annette Bening]] • [[Jeff Bridges]] • [[Woody Harrelson]] • [[Penélope Cruz]] • [[Robert Downey jr.]] • [[James Cameron]] • [[Mickey Rourke]] • [[Johnny Depp]] • [[Julie Christie]] • [[Mark Wahlberg]] • [[Alan Arkin]] • [[Clint Eastwood]] • [[Ryan Gosling]] • [[Reese Witherspoon]] • [[Matt Dillon]] • [[William Hurt]] • [[Jamie Foxx]] • [[Hilary Swank]] • [[Diane Keaton]] • [[Renée Zellweger]] • [[Benicio del Toro]] • [[Tim Robbins]] • [[Jude Law]] • [[Morgan Freeman]] • [[Nicolas Cage]] • [[Michael Caine]] • [[Ed Harris]] • [[Christopher Walken]] • [[Catherine Zeta-Jones]] • [[Russell Crowe]] • [[Halle Berry]] • [[Sissy Spacek]] • [[Whoopi Goldberg]] • [[Willem Dafoe]] • [[Kate Hudson]] • [[Warren Beatty]] • [[Robert Duvall]] • [[Elia Kazan]] • [[Anthony Hopkins]] • [[Dustin Hoffman]] • [[Kim Basinger]] • [[Burt Reynolds]] • [[Tom Cruise]] • [[James Woods]] • [[Susan Sarandon]] • [[Sharon Stone]] • [[Emma Thompson]] • [[Kirk Douglas]] • [[Jessica Lange]] • [[John Travolta]] • [[John Malkovich]] • [[Ralph Fiennes]] • [[Tatum O'Neal]] • [[Liam Neeson]] • [[Jeremy Irons]] • [[Winona Ryder]] • [[Catherine Deneuve]] • [[Vanessa Redgrave]] • [[Gérard Depardieu]] • [[Richard Harris]] • [[Kevin Costner]] • [[Anjelica Huston]] • [[Kathy Bates]] • [[Francis Ford Coppola]] • [[Oliver Stone]] • [[Spike Lee]] • [[Kevin Kline]] • [[John Cleese]] • [[Gene Hackman]] • [[Michael Douglas]] • [[Marlee Matlin]] • [[Sigourney Weaver]] • [[Tom Berenger]] • [[Anne Bancroft]] • [[Harrison Ford]] • [[Shirley MacLaine]] • [[Louis Gossett jr.]] • [[Ben Kingsley]] • [[Henry Fonda]] • [[John Gielgud]] • [[Candice Bergen]] • [[Jack Lemmon]] • [[Mikhail Baryshnikov]] • [[Richard Burton]] • [[Faye Dunaway]] • [[Glenda Jackson]] • [[Liza Minnelli]] • [[Shelley Winters]] • [[James Caan]] • [[Brie Larson]] • [[Neil Patrick Harris]] • [[Chris Rock]] • [[Margaret Sixel]] • [[Tom Hardy]] • [[Ryan O'Neal]] • [[Ali MacGraw]] • [[George C. Scott]] • [[Steve McQueen]] • [[Bernardo Bertolucci]] • [[Bob Fosse]] • [[Liv Ullmann]] • [[Lynn Redgrave]] • [[Franco Nero]] • [[Walter Matthau]] • [[Anthony Quinn]] • [[Natalie Wood]] • [[Robert Wagner]] • [[Terence Stamp]] • [[Peter Falk]] • [[David Niven]] • [[Tony Curtis]] • [[Lana Turner]] • [[Joanne Woodward]] • [[Rock Hudson]] • [[Bette Davis]] • [[Jack Palance]] • [[Vivien Leigh]] • [[Richard Gere]] • [[Mia Farrow]] • [[Dean Martin]] • [[Cary Grant]] • [[Telly Savalas]] • [[Dirk Bogarde]] • [[Lucille Ball]] • [[Vincente Minnelli]] • [[Cecil B. DeMille]] • [[Guillermo del Toro]] • [[Frances McDormand]] • [[James Franco]] • [[Martin McDonagh]] • [[Seth Meyers]] • [[Saoirse Ronan]] • [[Alfonso Cuarón]] • [[Olivia Colman]] • [[Richard E. Grant]] • [[Wes Anderson]] • [[Alejandro González Iñárritu]]   ;Rolprente, TV, resensies, ens. [[Lêer:My own private idaho.jpg|180px|regs|border]] [[A Clockwork Orange (rolprent)]] • [[Oz (TV-reeks)]] • [[Doctor Zhivago]] • [[Tarzan]] • [[Broadway (teater)]] • '''[[My Own Private Idaho]]''' • [[Kunsrolprent]] • [[New Queer Cinema]] • [[Brokeback Mountain]] • [[Milk]] • [[Film noir]] • [[Neo-noir]] • [[Blue Velvet]] • [[Twin Peaks]] • [[Kultusrolprent]] • [[Lys van kultusrolprente]] • [[Diva (rolprent)]] • [[Rotten Tomatoes]] • [[AllMovie]] • [[Roger Ebert]] • [[Metacritic]] • [[Box Office Mojo]] • [[Turner Classic Movies]] • [[Internet-Broadway-databasis]] • [[Papillon]] • [[Bagdad Café]] • [[Graaf Dracula]] • [[Weerwolf]] • [[Vlad Dracula|Vlad die Deurboorder]] • [[Swartmagie]] • [[Witmagie]] • [[Pentagram]] • [[Towerkuns]] • [[Transsilvanië]] • [[Szeklers]] • [[Another Country]] • [[The Shawshank Redemption]] • [[The Crown (TV-reeks)]] • [[Jurassic Park (rolprent)]] • [[Sataniese rituele misbruik]] • ''[[Jaws]]'' • [[John Williams]] • [[Quincy Jones]] • [[Djimon Hounsou]] • [[The Color Purple (1985-rolprent)]] • [[The Color Purple (2023-rolprent)]] • [[Soon-Yi Previn]] • [[Bloodline (TV-reeks)]] • [[Hollywood (TV-reeks)]] • [[Midnight Mass (TV-minireeks)]] • [[The Sandman (TV-reeks)]] • [[Ragnarok (TV-reeks)]] • [[Dark (TV-reeks)]] • [[Ratched (TV-reeks)]] • [[Ozark (TV-reeks)]] • [[Ozarkplato]] • [[Meer van die Ozarks]] • [[The Watcher (TV-reeks)]] • [[Monsters: The Lyle and Erik Menendez Story]] • [[Elite (TV-reeks)]] • [[Dynasty (2017-televisiereeks)]] • [[Reptile (rolprent)]] • [[Toy Boy (TV-reeks)]] • [[Manifest (TV-reeks)]] • [[Lucifer (TV-reeks)]] • [[Boy Erased]] • [[The Unforgivable]] • [[Merlí: Sapere Aude]] • [[When They See Us]] • [[Sex Education (TV-reeks)]] • [[Wrong Side of the Tracks (TV-reeks)]] • [[Anatomy of a Scandal]] • [[Addams Family Values]] • [[7 Prisoners]] • [[Ruang Talok 69]] • [[Aquarius (TV-reeks)]] • [[Fool Me Once (TV-reeks)]] • [[Black Doves]] • [[Triptych (TV-reeks)]] • [[The Accident (TV-reeks)]] • [[Chernobyl 1986]] • [[Patient Seven]] • [[Niggies]] • [[American Son]] • [[Our Planet]] • [[Behind Her Eyes (TV-reeks)]] • [[Maid (TV-reeks)]] • [[The Gardener (TV-reeks)]] • [[The Residence (TV-reeks)]] • [[Alpha Males (TV-reeks)]] • [[Nonnas]] • [[The Four Seasons (TV-reeks)]] • [[Adolescence (TV-reeks)]] • [[Downsizing]] • [[Department Q (TV-reeks)]] • [[Garrard Conley]] • [[Eksgaybeweging]] • [[La Dolce Villa]] • [[Hit Man]] • [[Pieces of Her]] • [[The Upside]] • [[Loving Adults]] • [[The Woman in the Window]] • [[The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window]] • [[Sirens (TV-reeks)]] • [[Fair Play]] • [[Everything Calls for Salvation]] • [[The Two Popes]] • [[What/If]] • [[The Queen's Gambit]] • [[Luckiest Girl Alive]] • [[The Wonderful Story of Henry Sugar (rolprent)]] • [[The Wonderful Story of Henry Sugar and Three More]] • [[I'm Thinking of Ending Things]] • [[Taxi Driver]] • [[Dead Poets Society]] • [[The Thursday Murder Club]] • [[Your Name Engraved Herein]] • [[Night Always Comes]] • [[Marriage Story]] • [[Bros (rolprent)]] • [[I Don't Feel at Home in This World Anymore]] • [[Blue Jay (rolprent)]] • [[White Noise (rolprent)]] • [[Inventing Anna]] • [[Schtonk!]] • [[All Quiet on the Western Front (2022-rolprent)]] • [[Shameless (Amerikaanse televisiereeks)]] • [[Suits]] • [[Ballad of a Small Player]] • [[Weeds]] • [[Schitt's Creek]] • [[American Psycho]] • [[Spiderhead]] • [[Jay Kelly]] • [[Asteroid City]] • [[Steve (rolprent)]] • [[Glass Onion: A Knives Out Mystery]] • [[Ripley (TV-reeks)]] • [[Firefly Lane]] • [[Enough Said]] • [[Runs in the Family]] • [[Breaking Bad]] • [[El Camino: A Breaking Bad Movie]] • [[The Darjeeling Limited]] • [[Bardo, False Chronicle of a Handful of Truths]] • [[The Beast in Me]] • [[Vladimir (TV-reeks)]] • [[Get Out]] • [[Doubt (Amerikaanse rolprent)]] • [[Julie & Julia]] • [[Don't Let's Go to the Dogs Tonight]] • [[Trailer Park Boys]] • [[A Cure for Wellness]] • [[The Laundromat]] • [[Something Very Bad Is Going to Happen]] ;Oscar-aande [[1ste Oscar-toekenningsaand|1ste (1929)]] • [[2de Oscar-toekenningsaand|2de (1930)]] • [[3de Oscar-toekenningsaand|3de (1930)]] • [[4de Oscar-toekenningsaand|4de (1931)]] • [[5de Oscar-toekenningsaand|5de (1932)]] • [[6de Oscar-toekenningsaand|6de (1934)]] • [[7de Oscar-toekenningsaand|7de (1935)]] • [[8ste Oscar-toekenningsaand|8ste (1936)]] • [[9de Oscar-toekenningsaand|9de (1937)]] • [[10de Oscar-toekenningsaand|10de (1938)]] • [[11de Oscar-toekenningsaand|11de (1939)]] • [[12de Oscar-toekenningsaand|12de (1940)]] • [[13de Oscar-toekenningsaand|13de (1941)]] • [[14de Oscar-toekenningsaand|14de (1942)]] • [[15de Oscar-toekenningsaand|15de (1943)]] • [[16de Oscar-toekenningsaand|16de (1944)]] • [[17de Oscar-toekenningsaand|17de (1945)]] • [[18de Oscar-toekenningsaand|18de (1946)]] • [[19de Oscar-toekenningsaand|19de (1947)]] • [[20ste Oscar-toekenningsaand|20ste (1948)]] • [[21ste Oscar-toekenningsaand|21ste (1949)]] • [[22ste Oscar-toekenningsaand|22ste (1950)]] • [[23ste Oscar-toekenningsaand|23ste (1951)]] • [[24ste Oscar-toekenningsaand|24ste (1952)]] • [[25ste Oscar-toekenningsaand|25ste (1953)]] • [[26ste Oscar-toekenningsaand|26ste (1954)]] • [[27ste Oscar-toekenningsaand|27ste (1955)]] • [[28ste Oscar-toekenningsaand|28ste (1956)]] • [[29ste Oscar-toekenningsaand|29ste (1957)]] • [[30ste Oscar-toekenningsaand|30ste (1958)]] • [[31ste Oscar-toekenningsaand|31ste (1959)]] • [[32ste Oscar-toekenningsaand|32ste (1960)]] • [[33ste Oscar-toekenningsaand|33ste (1961)]] • [[34ste Oscar-toekenningsaand|34ste (1962)]] • [[35ste Oscar-toekenningsaand|35ste (1963)]] • [[36ste Oscar-toekenningsaand|36ste (1964)]] • [[37ste Oscar-toekenningsaand|37ste (1965)]] • [[38ste Oscar-toekenningsaand|38ste (1966)]] • [[39ste Oscar-toekenningsaand|39ste (1967)]] • [[40ste Oscar-toekenningsaand|40ste (1968)]] • [[41ste Oscar-toekenningsaand|41ste (1969)]] • [[42ste Oscar-toekenningsaand|42ste (1970)]] • [[43ste Oscar-toekenningsaand|43ste (1971)]] • [[44ste Oscar-toekenningsaand|44ste (1972)]] • [[45ste Oscar-toekenningsaand|45ste (1973)]] • [[46ste Oscar-toekenningsaand|46ste (1974)]] • [[47ste Oscar-toekenningsaand|47ste (1975)]] • [[48ste Oscar-toekenningsaand|48ste (1976)]] • [[49ste Oscar-toekenningsaand|49ste (1977)]] • [[50ste Oscar-toekenningsaand|50ste (1978)]] • [[51ste Oscar-toekenningsaand|51ste (1979)]] • [[52ste Oscar-toekenningsaand|52ste (1980)]] • [[53ste Oscar-toekenningsaand|53ste (1981)]] • [[54ste Oscar-toekenningsaand|54ste (1982)]] • [[55ste Oscar-toekenningsaand|55ste (1983)]] • [[56ste Oscar-toekenningsaand|56ste (1984)]] • [[57ste Oscar-toekenningsaand|57ste (1985)]] • [[58ste Oscar-toekenningsaand|58ste (1986)]] • [[59ste Oscar-toekenningsaand|59ste (1987)]] • [[60ste Oscar-toekenningsaand|60ste (1988)]] • [[61ste Oscar-toekenningsaand|61ste (1989)]] • [[62ste Oscar-toekenningsaand|62ste (1990)]] • [[63ste Oscar-toekenningsaand|63ste (1991)]] • [[64ste Oscar-toekenningsaand|64ste (1992)]] • [[65ste Oscar-toekenningsaand|65ste (1993)]] • [[66ste Oscar-toekenningsaand|66ste (1994)]] • [[67ste Oscar-toekenningsaand|67ste (1995)]] • [[68ste Oscar-toekenningsaand|68ste (1996)]] • [[69ste Oscar-toekenningsaand|69ste (1997)]] • [[70ste Oscar-toekenningsaand|70ste (1998)]] • [[71st1 Oscar-toekenningsaand|71ste (1999)]] • [[72ste Oscar-toekenningsaand|72ste (2000)]] • [[73ste Oscar-toekenningsaand|73ste (2001)]] • [[74ste Oscar-toekenningsaand|74ste (2002)]] • [[75ste Oscar-toekenningsaand|75ste (2003)]] • [[76ste Oscar-toekenningsaand|76ste (2004)]] • [[77ste Oscar-toekenningsaand|77ste (2005)]] • [[78ste Oscar-toekenningsaand|78ste (2006)]] • [[79ste Oscar-toekenningsaand|79ste (2007)]] • [[80ste Oscar-toekenningsaand|80ste (2008)]] • [[81st1 Oscar-toekenningsaand|81ste (2009)]] • [[82ste Oscar-toekenningsaand|82ste (2010)]] • [[83ste Oscar-toekenningsaand|83ste (2011)]] • [[84ste Oscar-toekenningsaand|84ste (2012)]] • [[85ste Oscar-toekenningsaand|85ste (2013)]] • [[86ste Oscar-toekenningsaand|86ste (2014)]] • [[87ste Oscar-toekenningsaand|87ste (2015)]] • [[88ste Oscar-toekenningsaand|88ste (2016)]] • [[89ste Oscar-toekenningsaand|89ste (2017)]] • [[90ste Oscar-toekenningsaand|90ste (2018)]] • [[91ste Oscar-toekenningsaand|91ste (2019)]] • [[92ste Oscar-toekenningsaand|92ste (2020)]] • [[93ste Oscar-toekenningsaand|93ste (2021)]] • [[94ste Oscar-toekenningsaand|94ste (2022)]] • [[95ste Oscar-toekenningsaand|95ste (2023)]] • [[96ste Oscar-toekenningsaand|96ste (2024)]] • [[97ste Oscar-toekenningsaand|97ste (2025)]] ;Golden Globe-aande [[Golden Globe]] • [[1ste Golden Globe-toekenningsaand|1ste (1944)]] • [[2de Golden Globe-toekenningsaand|2de (1945)]] • [[3de Golden Globe-toekenningsaand|3de (1946)]] • [[4de Golden Globe-toekenningsaand|4de (1947)]] • [[5de Golden Globe-toekenningsaand|5de (1948)]] • [[6de Golden Globe-toekenningsaand|6de (1949)]] • [[7de Golden Globe-toekenningsaand|7de (1950)]] • [[8ste Golden Globe-toekenningsaand|8ste (1951)]] • [[9de Golden Globe-toekenningsaand|9de (1952)]] • [[10de Golden Globe-toekenningsaand|10de (1953)]] • [[11de Golden Globe-toekenningsaand|11de (1954)]] • [[12de Golden Globe-toekenningsaand|12de (1955)]] • [[13de Golden Globe-toekenningsaand|13de (1956)]] • [[14de Golden Globe-toekenningsaand|14de (1957)]] • [[15de Golden Globe-toekenningsaand|15de (1958)]] • [[16de Golden Globe-toekenningsaand|16de (1959)]] • [[17de Golden Globe-toekenningsaand|17de (1960)]] • [[18de Golden Globe-toekenningsaand|18de (1961)]] • [[19de Golden Globe-toekenningsaand|19de (1962)]] • [[20ste Golden Globe-toekenningsaand|20ste (1963)]] • [[21ste Golden Globe-toekenningsaand|21ste (1964)]] • [[22ste Golden Globe-toekenningsaand|22ste (1965)]] • [[23ste Golden Globe-toekenningsaand|23ste (1966)]] • [[24ste Golden Globe-toekenningsaand|24ste (1967)]] • [[25ste Golden Globe-toekenningsaand|25ste (1968)]] • [[26ste Golden Globe-toekenningsaand|26ste (1969)]] • [[27ste Golden Globe-toekenningsaand|27ste (1970)]] • [[28ste Golden Globe-toekenningsaand|28ste (1971)]] • [[29ste Golden Globe-toekenningsaand|29ste (1972)]] • [[30ste Golden Globe-toekenningsaand|30ste (1973)]] • [[31ste Golden Globe-toekenningsaand|31ste (1974)]] • [[32ste Golden Globe-toekenningsaand|32ste (1975)]] • [[33ste Golden Globe-toekenningsaand|33ste (1976)]] • [[34ste Golden Globe-toekenningsaand|34ste (1977)]] • [[35ste Golden Globe-toekenningsaand|35ste (1978)]] • [[36ste Golden Globe-toekenningsaand|36ste (1979)]] • [[37ste Golden Globe-toekenningsaand|37ste (1980)]] • [[38ste Golden Globe-toekenningsaand|38ste (1981)]] • [[39ste Golden Globe-toekenningsaand|39ste (1982)]] • [[40ste Golden Globe-toekenningsaand|40ste (1983)]] • [[41ste Golden Globe-toekenningsaand|41ste (1984)]] • [[42ste Golden Globe-toekenningsaand|42ste (1985)]] • [[43ste Golden Globe-toekenningsaand|43ste (1986)]] • [[44ste Golden Globe-toekenningsaand|44ste (1987)]] • [[45ste Golden Globe-toekenningsaand|45ste (1988)]] • [[46ste Golden Globe-toekenningsaand|46ste (1989)]] • [[47ste Golden Globe-toekenningsaand|47ste (1990)]] • [[48ste Golden Globe-toekenningsaand|48ste (1991)]] • [[49ste Golden Globe-toekenningsaand|49ste (1992)]] • [[50ste Golden Globe-toekenningsaand|50ste (1993)]] • [[51ste Golden Globe-toekenningsaand|51ste (1994)]] • [[52ste Golden Globe-toekenningsaand|52ste (1995)]] • [[53ste Golden Globe-toekenningsaand|53ste (1996)]] • [[54ste Golden Globe-toekenningsaand|54ste (1997)]] • [[55ste Golden Globe-toekenningsaand|55ste (1998)]] • [[56ste Golden Globe-toekenningsaand|56ste (1999)]] • [[57ste Golden Globe-toekenningsaand|57ste (2000)]] • [[58ste Golden Globe-toekenningsaand|58ste (2001)]] • [[59ste Golden Globe-toekenningsaand|59ste (2002)]] • [[60ste Golden Globe-toekenningsaand|60ste (2003)]] • [[61ste Golden Globe-toekenningsaand|61ste (2004)]] • [[62ste Golden Globe-toekenningsaand|62ste (2005)]] • [[63ste Golden Globe-toekenningsaand|63ste (2006)]] • [[64ste Golden Globe-toekenningsaand|64ste (2007)]] • [[65ste Golden Globe-toekenningsaand|65ste (2008)]] • [[66ste Golden Globe-toekenningsaand|66ste (2009)]] • [[67ste Golden Globe-toekenningsaand|67ste (2010)]] • [[68ste Golden Globe-toekenningsaand|68ste (2011)]] • [[69ste Golden Globe-toekenningsaand|69ste (2012)]] • [[70ste Golden Globe-toekenningsaand|70ste (2013)]] • [[71ste Golden Globe-toekenningsaand|71ste (2014)]] • [[72ste Golden Globe-toekenningsaand|72ste (2015)]] • [[73ste Golden Globe-toekenningsaand|73ste (2016)]] • [[74ste Golden Globe-toekenningsaand|74ste (2017)]] • [[75ste Golden Globe-toekenningsaand|75ste (2018)]] • [[76ste Golden Globe-toekenningsaand|76ste (2019)]] • [[77ste Golden Globe-toekenningsaand|77ste (2020)]] • [[78ste Golden Globe-toekenningsaand|78ste (2021)]] • [[79ste Golden Globe-toekenningsaand|79ste (2022)]] • [[80ste Golden Globe-toekenningsaand|80ste (2023)]] • [[81ste Golden Globe-toekenningsaand|81ste (2024)]] • [[82ste Golden Globe-toekenningsaand|82ste (2025)]] • [[83ste Golden Globe-toekenningsaand|83ste (2026)]] ;Cannes-rolprentfeeste [[Cannes-rolprentfees 1946|1946]] • [[Cannes-rolprentfees 1947|1947]] • [[Cannes-rolprentfees 1949|1949]] • [[Cannes-rolprentfees 1951|1951]] • [[Cannes-rolprentfees 1952|1952]] • [[Cannes-rolprentfees 1953|1953]] • [[Cannes-rolprentfees 1954|1954]] • [[Cannes-rolprentfees 1955|1955]] • [[Cannes-rolprentfees 1956|1956]] • [[Cannes-rolprentfees 1957|1957]] • [[Cannes-rolprentfees 1958|1958]] • [[Cannes-rolprentfees 1959|1959]] • [[Cannes-rolprentfees 1960|1960]] • [[Cannes-rolprentfees 1961|1961]] • [[Cannes-rolprentfees 1962|1962]] • [[Cannes-rolprentfees 1963|1963]] • [[Cannes-rolprentfees 1964|1964]] • [[Cannes-rolprentfees 1965|1965]] • [[Cannes-rolprentfees 1966|1966]] • [[Cannes-rolprentfees 1967|1967]] • [[Cannes-rolprentfees 1968|1968]] • [[Cannes-rolprentfees 1969|1969]] • [[Cannes-rolprentfees 1970|1970]] • [[Cannes-rolprentfees 1971|1971]] • [[Cannes-rolprentfees 1972|1972]] • [[Cannes-rolprentfees 1973|1973]] • [[Cannes-rolprentfees 1974|1974]] • [[Cannes-rolprentfees 1975|1975]] • [[Cannes-rolprentfees 1976|1976]] • [[Cannes-rolprentfees 1977|1977]] • [[Cannes-rolprentfees 1978|1978]] • [[Cannes-rolprentfees 1979|1979]] • [[Cannes-rolprentfees 1980|1980]] • [[Cannes-rolprentfees 1981|1981]] • [[Cannes-rolprentfees 1982|1982]] • [[Cannes-rolprentfees 1983|1983]] • [[Cannes-rolprentfees 1984|1984]] • [[Cannes-rolprentfees 1985|1985]] • [[Cannes-rolprentfees 1986|1986]] • [[Cannes-rolprentfees 1987|1987]] • [[Cannes-rolprentfees 1988|1988]] • [[Cannes-rolprentfees 1989|1989]] • [[Cannes-rolprentfees 1990|1990]] • [[Cannes-rolprentfees 1991|1991]] • [[Cannes-rolprentfees 1992|1992]] • [[Cannes-rolprentfees 1993|1993]] • [[Cannes-rolprentfees 1994|1994]] • [[Cannes-rolprentfees 1995|1995]] • [[Cannes-rolprentfees 1996|1996]] • [[Cannes-rolprentfees 1997|1997]] • [[Cannes-rolprentfees 1998|1998]] • [[Cannes-rolprentfees 1999|1999]] • [[Cannes-rolprentfees 2000|2000]] • [[Cannes-rolprentfees 2001|2001]] • [[Cannes-rolprentfees 2002|2002]] • [[Cannes-rolprentfees 2003|2003]] • [[Cannes-rolprentfees 2004|2004]] • [[Cannes-rolprentfees 2005|2005]] • [[Cannes-rolprentfees 2006|2006]] • [[Cannes-rolprentfees 2007|2007]] • [[Cannes-rolprentfees 2008|2008]] • [[Cannes-rolprentfees 2009|2009]] • [[Cannes-rolprentfees 2010|2010]] • [[Cannes-rolprentfees 2011|2011]] • [[Cannes-rolprentfees 2012|2012]] • [[Cannes-rolprentfees 2013|2013]] • [[Cannes-rolprentfees 2014|2014]] • [[Cannes-rolprentfees 2015|2015]] • [[Cannes-rolprentfees 2016|2016]] • [[Cannes-rolprentfees 2017|2017]] • [[Cannes-rolprentfees 2018|2018]] • [[Cannes-rolprentfees 2019|2019]] • [[Cannes-rolprentfees 2020|2020]] • [[Cannes-rolprentfees 2021|2021]] • [[Cannes-rolprentfees 2022|2022]] • [[Cannes-rolprentfees 2023|2023]] • [[Cannes-rolprentfees 2024|2024]] • [[Cannes-rolprentfees 2025|2025]] ;Ander pryse [[Grammy]] • [[Emmy]] • [[Brit Awards]] • [[Mercury-prys]] • [[Hollywood Walk of Fame]] • [[Lys van sterre op die Hollywood Walk of Fame]] • [[Bafta]] • [[Goue Leeu]] • [[Cecil B. DeMille-prys]] • [[Palme d'Or]] • [[Cannes-rolprentfees]] • [[37ste AVN-prystoekenning]] • [[36ste AVN-prystoekenning]] • [[AVN Adult Entertainment Expo]] • [[35ste AVN-prystoekenning]] • [[34ste AVN-prystoekenning]] • [[33ste AVN-prystoekenning]] • [[32ste AVN-prystoekenning]] ;SA kunstenaars [[Lêer:Hendrik_Hanekom.jpg|links|140px|border]] [[Wena Naudé]] • [[Trudie Taljaard]] • '''[[Hendrik Hanekom]]''' • [[Mathilda Hanekom]] • [[André Huguenet]] • [[Siegfried Mynhardt]] • [[Paul de Groot]] • [[Lydia Lindeque]] • [[Paul Slabolepszy]] • [[Marius Weyers]] • [[John Kani]] • [[Kappie Botha]] • [[Chris du Toit]] • [[Limpie Basson]] • [[Taubie Kushlick]] • [[Judy Page]] • [[Vivian Solomons]] • [[Yvonne Bryceland]] • [[Brian Astbury]] • [[Louis van Niekerk]] • [[Bill Curry]] • [[Dawie Malan]] • [[Lida Botha]] • [[Paul Lückhoff]] • [[Eckard Rabe]] • [[Dewald Wasserfall]] • [[Demi Lee Moore]] • [[Tertius Meintjes]] • [[Justin Fox]] • [[Grethe Fox]] • [[Ruhan du Toit]] • [[Touch of Class]] • [[Ian Gabriel]] ;Ander kunstenaars [[Kevin Olusola]] • [[Kumbh Mela]] ;Afrikaanse rolprente [[Hulda Versteegh MD]] • [[Die Professor en die Prikkelpop]] • [[Gee My Jou Hand]] • [[Salomien]] • [[Die Vlugteling]] • [[Die Hele Dorp Weet]] • [[Soekie]] • [[Voortreflike Familie Smit]] • [[Sien Jou Môre]] • [[Dirkie]] • [[Lied in My Hart]] • [[Jy Is My Liefling]] • [[Die Wildtemmer]] • [[Seun van die Wildtemmer]] • [[Vicki]] • [[My Broer se Bril]] • [[Vlug van die Seemeeu]] • [[Die Banneling]] • [[Liefde vir Lelik]] • [[Kaptein Caprivi]] • [[Pappalap]] • [[Die Erfgenaam]] • [[Breekpunt]] • [[Lindie]] • [[Die Drie Van der Merwes]] • [[Die Spook van Donkergat]] • [[Die Bankrower]] • [[Die Wit Sluier]] • [[Aanslag op Kariba]] • [[Boland!]] • [[Dans van die Flamink]] • [[Tant Ralie se Losieshuis]] • [[Die Spaanse Vlieg]] ;Afrikaanse teater [[Die Ruimte]] • [[Baxter-teatersentrum]] • [[Kunstekaap-teatersentrum]] • [[Markteater]] • [[Sand du Plessis-teaterkompleks]] • [[Fringe]] • [[Laager]] • [[Kruik]] • [[Sukovs]] • [[Truk]] • [[Naruk]] • [[Swaruk]] • [[Nasionale Teater van Namibië]] • [[Kunstekaap]] • [[Playhouse Company]] • [[Pacofs]] • [[Staatsteater-geselskap]] • [[Labia (teater)|Labia]] • [[Ida Labia]] • [[Alexander-teater]] • [[Suid-Afrikaanse Staatsteater]] • [[The Barnyard Theatre]] • [[On Broadway]] • [[Fugard-teater]] • [[Maynardville-opelugteater]] • [[Theatre on the Bay]] • [[Pieter Toerien]] • [[Afrikaansche Schouwburg]] • [[Alhambra-bioskoop, Kaapstad]] • [[Alhambra-teater, Durban]] • [[Alhambra-teater, Johannesburg]] • [[NG gemeente St. Stephen's]] • [[Bloemfonteinse Stadskouburg]] • [[Bloemfonteinse Teatergroep]] • [[Sterrewagteater]] • [[Lamont-Hussey-sterrewag]] • [[Die Bywoners]] • [[Die Koffiehuis]] • [[Ernest Oppenheimer-teater]] ;Afrikaanse liedjies [[Vader Jakob]] • [[Hansie slim]] • [[Jan Pierewiet]] • [[Wiegeliedjie (Slaap, my kindjie, slaap sag)]] • [[Liewe Maan]] • [[Daar gaan uit vergange se dae]] • [[Loreley]] • [[Die vrolike musikant]] • [[O, die liewe Martatjie]] • [[O, boereplaas]] • [[Santjie van Soendal]] • [[Stille nag, heilige nag]] • [[Silwervloot]] • [[Afrikaners is plesierig]] • [[Al lê die berge nog so blou]] • [[Mamma, 'k wil 'n man hê]] • [[My hartjie, my liefie]] • [[Bolandse nooi'ntjie]] • [[Suikerbossie]] • [[Marietjie, Maraia, Maryne]] • [[Ek soek na my Dina]] • [[In die Mei]] • [[Liefde verlore]] • [[Koffie, koffie]] • [[Gaudeamus igitur (Kom nou, kêrels)]] ;XXX [[NoFap]] • [[Pornoster]] • [[Gonzo-pornografie]] • [[Amateurpornografie]] • [[Veelrassige pornografie]] • [[IAFD]] • [[AVN-prys]] • [[XBIZ-prys]] • [[Jenna Jameson]] • [[Rocco Siffredi]] • [[James Deen]] • [[Briana Banks]] • [[François Sagat]] • [[Pornografiese subgenres]] • [[Hentai]] • [[AVN-prys vir manlike kunstenaar van die jaar]] • [[Manuel Ferrara]] • [[Mick Blue]] • [[T. T. Boy]] • [[Small Hands]] • [[Lexington Steele]] • [[Evan Stone]] • [[Tommy Gunn]] • [[Michael Lucas]] ;Tydskrifte [[Vogue (tydskrif)]] • [[Condé Nast]] • [[Anna Wintour]] • [[Twiggy]] ;Ander [[Stereoskopie]] • [[Stereopse]] • [[Binokulêre visie]] • [[Akkommodasie (oog)]] • [[Stereoskoop]] • [[Vergensie]] • [[Oneindigheid]] • [[3D-rolprent]] • [[IMAX]] • [[Wi-Fi]] • [[Spirograaf]] • [[Meccano]] • [[Scalextric]] • [[Anna Delvey]] • [[Ensemblerolprent]] ;Speletjies [[Canasta]] • [[Rummy]] • [[Rummikub]] • [[Klondike]] • [[Patience]] • [[Boer (speelkaart)]] • [[Franse speelkaarte]] • [[Vrou (speelkaart)]] • [[Heer (speelkaart)]] • [[Joker]] • [[Skommel (speelkaarte)]] • [[Hartens (speelkaarte)]] • [[Skoppens (speelkaarte)]] • [[Ruitens (speelkaarte)]] • [[Klawers (speelkaarte)]] • [[Aas (speelkaart)]] • [[Prentkaart]] • [[Gambiet]] • [[Koningingambiet]] • [[Gin rummy]] • [[Mahjong solitaire]] • [[Mahjongteël]] • [[Mahjong]] ;Strokiesverhale [[X-Men]] • [[Hulk]] • [[Thor (Marvel Comics)]] • [[Captain America]] • [[Cyclops]] • [[Wolverine]] • [[Nightcrawler]] • [[Mutant (Marvel Comics)]] • [[Spider-Man]] • [[Doctor Octopus]] • [[Norman Osborn]] • [[Venom]] • [[The Spider]] • [[Pulptydskrif]] • [[Avengers]] • [[Eric Stanton]] • [[Cosplay]] • [[Simbioot (Marvel Comics)]] • [[Flash Thompson]] • [[Harry Osborn]] • [[Mary Jane Watson]] • [[Gwen Stacy]] • [[J. Jonah Jameson]] • [[Black Cat]] • [[Fantastic Four]] • [[Madame Tussauds]] • [[Black Panther]] • [[Wakanda]] • [[Heliopolitans]] • [[Psionika]] • [[Jean Grey]] • [[Professor X]] • [[Magneto]] • [[Class Comics]] • [[Patrick Fillion]] • [[DC Comics]] • [[Endless]] hh1wxasxeh6y3n1er5n35htvyxydden Gebruiker:BurgertB/Oorgeskryf 2 96688 2888466 2771277 2026-03-29T07:21:05Z BurgertB 2401 2888466 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Telescope.jpg|120px|links|border]] [[Russies]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Iwan IV van Rusland]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Nikolaas II van Rusland]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Wladimir Poetin]]}} • [[Prawda]] • [[Kwas (drank)]] • [[FSB]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Rusland]]}} • [[Lys van monarge van Engeland]] • [[Jakobus I van Engeland]] • [[Elizabeth I van Engeland]] • [[Jan van Engeland]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Djengis Khan]]}} • [[Steenbok (sterreteken)]] • [[Griekse mitologie]] • [[Hermes]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Istanboel]]}} • [[Süleyman I]] • [[Loena-ruimteprogram]] • [[Sowjetse Mars-ruimteprogram]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kat]]}} • [[Khayelitsha]] • [[Wladimir Lenin]] • [[Meteoroïde]] • [[Lys van grootste sterre]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Ster]]}} • [[Olympus Mons]] • [[Ruimte]] • [[Periodieke tabel]] • [[Burt Lancaster]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Moldowa]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Komeet]]}} • '''[[Teleskoop]]''' • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Georgië]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kasakstan]]}} • [[Georgies]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Dinosourus]]}} • [[Tyrannosaurus rex]] • [[Oerknal]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Melkweg]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Antieke Egipte]]}} • [[Andrei Tsjikatilo]] • [[Jeffrey Dahmer]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Mongoolse Ryk]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Pluto (dwergplaneet)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Boeddhisme]]}} • [[Natuurlike satelliet]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Malawi]]}} • [[Lilongwe]] • [[Blantyre]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Paaseiland]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Tahiti]]}} • [[Frans-Polinesië]] • [[Simposium]] • [[Shiva]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Dier]]}} • [[Testikel]] • [[Kerkslawies]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Mens]]}} • [[Proton]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Madagaskar]]}} • [[Bantoevolke]] • [[LGBT]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Noord-Masedonië]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kuipergordel]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Triton (maan)]]}} • [[Ganumedes (maan)]] • [[Nukleon]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Roger Federer]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Asteroïed]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Seks]]}} • [[Gasreus]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Karoo-supergroep]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Tafelberg]]}} • [[Antropologie]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Jaar]]}} • [[0 (jaar)]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Neptunus]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Mesopotamië]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Maan]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Hindoeïsme]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Ethiopië]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Outisme]]}} • [[Superkontinent]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Vulkaan]]}} • [[Vulkanisme]] • [[Vryheidstandbeeld]] • [[Kijif]] • [[Maori's]] • [[Germaanse mitologie]] • [[Paleoantropologie]] • [[Nag]] • [[Damon Galgut]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Groot Sfinks van Giza]]}} • [[Mercurius]] • [[Speelkaart]] • [[Toilet]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Dooie See-rolle]]}} • [[Sikloon]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Ceres (dwergplaneet)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Jupiter]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Dwergplaneet]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Charles III van die Verenigde Koninkryk]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Heliosfeer]]}} • [[Marvel Comics]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Sowjetunie]]}} • [[Wolodimir Zelenski]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Son]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Uranus]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Venus]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Nebukadnesar II]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Steven Spielberg]]}} • [[Dione (maan)]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Iapetos (maan)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Titaan (maan)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Satan]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Ptolemeus]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Diabetes]]}} • [[Aanbidding van die konings (kuns)]] • [[Howard Carter]] • [[Baby Reindeer]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[101955 Benoe]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Galileo Galilei]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Hetiete]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Anatolië]]}} • [[Ionisasie]] • [[Natuurramp]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Édith Piaf]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Heinrich Himmler]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kaaimanseilande]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Koninkryk Aksoem]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Glukemiese indeks]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Teotihuacán]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kroniese obstruktiewe longsiekte]]}} • [[Skrikkeljaar]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Vandale (volk)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Meryl Streep]]}} 7stao91pg7i0kk9dpomvqguif56n6fm 2888472 2888466 2026-03-29T07:29:31Z BurgertB 2401 2888472 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Telescope.jpg|120px|links|border]] [[Russies]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Iwan die Verskriklike]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Nikolaas II van Rusland]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Wladimir Poetin]]}} • [[Prawda]] • [[Kwas (drank)]] • [[FSB]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Rusland]]}} • [[Lys van monarge van Engeland]] • [[Jakobus I van Engeland]] • [[Elizabeth I van Engeland]] • [[Jan van Engeland]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Djengis Khan]]}} • [[Steenbok (sterreteken)]] • [[Griekse mitologie]] • [[Hermes]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Istanboel]]}} • [[Süleyman I]] • [[Loena-ruimteprogram]] • [[Sowjetse Mars-ruimteprogram]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kat]]}} • [[Khayelitsha]] • [[Wladimir Lenin]] • [[Meteoroïde]] • [[Lys van grootste sterre]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Ster]]}} • [[Olympus Mons]] • [[Ruimte]] • [[Periodieke tabel]] • [[Burt Lancaster]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Moldowa]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Komeet]]}} • '''[[Teleskoop]]''' • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Georgië]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kasakstan]]}} • [[Georgies]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Dinosourus]]}} • [[Tyrannosaurus rex]] • [[Oerknal]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Melkweg]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Antieke Egipte]]}} • [[Andrei Tsjikatilo]] • [[Jeffrey Dahmer]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Mongoolse Ryk]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Pluto (dwergplaneet)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Boeddhisme]]}} • [[Natuurlike satelliet]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Malawi]]}} • [[Lilongwe]] • [[Blantyre]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Paaseiland]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Tahiti]]}} • [[Frans-Polinesië]] • [[Simposium]] • [[Shiva]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Dier]]}} • [[Testikel]] • [[Kerkslawies]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Mens]]}} • [[Proton]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Madagaskar]]}} • [[Bantoevolke]] • [[LGBT]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Noord-Masedonië]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kuipergordel]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Triton (maan)]]}} • [[Ganumedes (maan)]] • [[Nukleon]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Roger Federer]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Asteroïed]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Seks]]}} • [[Gasreus]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Karoo-supergroep]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Tafelberg]]}} • [[Antropologie]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Jaar]]}} • [[0 (jaar)]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Neptunus]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Mesopotamië]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Maan]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Hindoeïsme]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Ethiopië]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Outisme]]}} • [[Superkontinent]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Vulkaan]]}} • [[Vulkanisme]] • [[Vryheidstandbeeld]] • [[Kijif]] • [[Maori's]] • [[Germaanse mitologie]] • [[Paleoantropologie]] • [[Nag]] • [[Damon Galgut]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Groot Sfinks van Giza]]}} • [[Mercurius]] • [[Speelkaart]] • [[Toilet]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Dooie See-rolle]]}} • [[Sikloon]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Ceres (dwergplaneet)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Jupiter]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Dwergplaneet]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Charles III van die Verenigde Koninkryk]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Heliosfeer]]}} • [[Marvel Comics]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Sowjetunie]]}} • [[Wolodimir Zelenski]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Son]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Uranus]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Venus]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Nebukadnesar II]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Steven Spielberg]]}} • [[Dione (maan)]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Iapetos (maan)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Titaan (maan)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Satan]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Ptolemeus]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Diabetes]]}} • [[Aanbidding van die konings (kuns)]] • [[Howard Carter]] • [[Baby Reindeer]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[101955 Benoe]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Galileo Galilei]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Hetiete]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Anatolië]]}} • [[Ionisasie]] • [[Natuurramp]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Édith Piaf]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Heinrich Himmler]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kaaimanseilande]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Koninkryk Aksoem]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Glukemiese indeks]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Teotihuacán]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Kroniese obstruktiewe longsiekte]]}} • [[Skrikkeljaar]] • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Vandale (volk)]]}} • {{nowrap|[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]]&nbsp;[[Meryl Streep]]}} tu4qro1kri9cjqsiijfsok2s2outt4b Trojaan (sterrekunde) 0 99587 2888390 2728056 2026-03-28T16:41:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888390 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Lagrange very massive.svg|250px|duimnael|Die trojaanpunte is rooi en hulle is L<sub>4</sub> en L<sub>5</sub> gemerk; hulle kom voor in die [[wentelbaan]] van ’n sekondêre voorwerp soos ’n planeet (blou) wat om ’n primêre voorwerp soos ’n ster (geel) wentel. Die ander Lagrange-punte is L<sub>1</sub> tot L<sub>3</sub>.]] [[Beeld:InnerSolarSystem-af.png|250px|duimnael|Jupiter se trojaan-asteroïdes (in groen) voor en agter die planeet in sy wentelbaan. Ook op die illustrasie is die asteroïdegordel (wit) en die Hilda-familie asteroïdes (bruin), wat deur verskeie L-punte beweeg.]] ’n '''Trojaan''' in [[sterrekunde]] is ’n [[kleinplaneet]] of [[natuurlike satelliet]] (maan) wat ’n [[wentelbaan]] deel met ’n [[planeet]] of groter maan, maar nie daarmee bots nie omdat hulle vasgevang is by een van die twee stabiele [[Lagrange-punt]]e, L<sub>4</sub> en L<sub>5</sub> (ook trojaanpunte genoem), wat onderskeidelik sowat 60&nbsp;grade voor en agter die groter voorwerp in sy wentelbaan voorkom. Trojane word soms ook Lagrange-voorwerpe genoem. Lagrange-punte is posisies van stabiele swaartekrag – die punte waar die gesamentlike swaartekragaantrekking van twee groot liggame (soos ’n planeet en die ster waarom hy wentel) die presiese [[middelpuntsoekende krag]] verskaf wat nodig is sodat die trojaan saam met die kleiner liggaam om die groter liggaam kan wentel en dié wentelbaan stabiel bly.<ref name=sobutel_souchay2010>{{citation |first1=Philippe |last1=Robutel |first2=Jean |last2=Souchay |title=Dynamics of Small Solar System Bodies and Exoplanets |volume=790 |series=Lecture Notes in Physics |editor1-first=Rudolf |editor1-last=Dvorak |editor2-first=Jean |editor2-last=Souchay |publisher=Springer |year=2010 |isbn=3-642-04457-3 |contribution=An introduction to the dynamics of trojan asteroids |page=197 |url=http://books.google.com/books?id=CLUYgQlWz4IC&pg=PA197 }}</ref> In [[2011]] het [[Nasa]] die ontdekking aangekondig van [[2010 TK7|2010&nbsp;TK<sub>7</sub>]], die eerste Aarde-trojaan.<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/news/wise20110727.html |title=NASA's WISE Mission Finds First Trojan Asteroid Sharing Earth's Orbit 7.27.11 |access-date=26 April 2015 |archive-date= 2 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502055548/https://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/news/wise20110727.html |url-status=dead }}</ref> == Planete met trojane == Die term "trojaan" is oorspronklik gebruik vir die trojaan-[[asteroïde]]s van [[Jupiter]] wat naby die planeet se L<sub>4</sub>- en L<sub>5</sub>-punt voorkom. Hulle is genoem na karakters uit die [[Griekse mitologie]] se [[Trojaanse Oorlog]].<ref>{{cite journal |title=Planetary science: The Trojan is out there |first=Alison |last=Wright |journal=Nature Physics |volume=7 |page=592 |doi=10.1038/nphys2061 |date=1 Augustus 2011 |url=http://www.nature.com/nphys/journal/v7/n8/full/nphys2061.html |accessdate=2011-08-12 |bibcode = 2011NatPh...7..592W |issue=8 }}</ref> Sterrekundiges glo Jupiter se trojane is net so talryk as die asteroïdes in die [[asteroïdegordel]].<ref name="Yoshida2005">{{cite journal |last=Yoshida |first=Fumi |last2=Nakamura |first2=Tsuko |title=Size distribution of faint L4 Trojan asteroids |year=2005 |journal=The Astronomical journal |volume=130 |issue=6 |pages=2900–11 |doi=10.1086/497571 |bibcode=2005AJ....130.2900Y }}</ref> Later is voorwerpe by die Lagrange-punte van [[Mars (planeet)|Mars]], [[Neptunus]], die [[Aarde]],<ref name=Connors>{{cite journal |last1=Connors |first1=Martin |last2=Wieger |first2=Paul |last3=Veillet |first3=Christian |title=Earth's Trojan asteroid |date=27 July 2011 |journal=Nature |volume=475 |pages=481–483 |url=http://www.nature.com/nature/journal/v475/n7357/full/nature10233.html |doi=10.1038/nature10233 |accessdate=2011-07-27 |issue=7357 |bibcode=2011Natur.475..481C |pmid=21796207 }}</ref> [[Uranus]] en [[Venus]] gevind. [[Saturnus]] het die enigste trojaan-mane bekend: om sy mane [[Tethis (maan)|Tethis]] en [[Dione (maan)|Dione]]. Die planeet self het nie sover bekend trojane nie.<ref name=sheppard2006>{{cite journal |last=Sheppard |first=Scott S. |last2=Trujillo |first2=Chadwick A. |title=A Thick Cloud of Neptune Trojans and their Colors |doi=10.1126/science.1127173 |journal=Science |volume=313 |issue=5786 |pages=511–514 |date=Junie 2006 |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/pub/Sheppard06NepTroj.pdf |format=PDF |accessdate=2008-02-26 |pmid=16778021 |bibcode=2006Sci...313..511S |archive-date=2010-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100716005454/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/pub/Sheppard06NepTroj.pdf |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Trojan_(astronomy)|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Kleinplanete]] [[Kategorie:Natuurlike satelliete]] [[Kategorie:Sonnestelsel]] 90ddtupco2j2vmpaq50cy3li0ka3keu Osroene 0 102004 2888382 2679118 2026-03-28T16:04:43Z Devi van velden 205430 Die identiteit van Osroene is reggestel en ’n bron is bygevoeg. 2888382 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Map of Roman dependency of Sophene, Corduene, Commagene, and Osrhoene as of 31 BC.png|duimnael|250px|Osroene as ’n afhanklike staat van die [[Romeinse Ryk]] sedert 31 v.C.]] [[Lêer:Osroene.png|duimnael|250px|Die Romeinse provinsie Osroene se ligging in die Romeinse Ryk.]] '''Osroene''' (ook gespel '''Osroëne'''; [[Grieks]]: Ὀσροηνή; [[Siries]]: ''Malkūṯā d-Bayt ʿŌrhai''), soms ook bekend onder die naam van sy hoofstad, '''Edessa''' (vandag Şanlıurfa in [[Turkye]]), was ’n koninkryk in Bo-[[Mesopotamië]]<ref>''The Encyclopedia of Military History: From 3500 B.C. to the Present'', deel 25. Richard Ernest Dupuy, Trevor Nevitt Dupuy. Harper & Row, 1970. Bl. 115.</ref> wat tussen 132&nbsp;v.C. en [[244]]&nbsp;n.C. semi-onafhanklik of heeltemal onafhanklik was.<ref>Alexander Roberts & James Donaldson (eds.), ''The Writings of the Fathers Down to AD 325: Ante-Nicene Fathers'' vol. 8 (Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 1994), 657-672. [http://www.jaas.org/edocs/v14n2/missick.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227170937/http://www.jaas.org/edocs/v14n2/missick.pdf |date=27 Februarie 2008 }}</ref><ref>Adrian Fortescue, ''The Lesser Eastern Churches'', bl. 22. Catholic Truth Society, 1913. Oorspronklik van die Universiteit van Michigan.[http://books.google.com/books?id=2_eAKmK7KkYC&pg=PA22&dq]{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Geskiedenis == Die [[Siries]]sprekende koninkryk<ref>"The Ancient Name of Edessa," Amir Harrak, ''Journal of Near Eastern Studies'', Vol. 51, No. 3 (Julie 1992): 209-214 [http://links.jstor.org/sici?sici=0022-2968(199207)51%3A3%3C209%3ATANOE%3E2.0.CO%3B2-Z]</ref> het in 136&nbsp;v.C. sy onafhanklikheid gekry van die verbrokkelende [[Seleukidiese Ryk]] deur ’n dinastie van die nomadiese [[Nabateërs|Nabatese]] stam Orrhoei. Die meeste konings van Osroene is ''Abgar'' of ''Manu'' genoem.<ref>http://books.google.com/books?id=2_eAKmK7KkYC&pg=PA22&dq#v=onepage&q&f=false{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dit is al hoe meer beïnvloed deur die [[Arameërs|Aramese]] kultuur en was die middelpunt van ’n nasionale weerstand teen [[Hellenistiese Griekeland|Hellenisme]].<ref>{{Cite book |url=https://www.google.nl/books/edition/Orientalia_christiana_periodica/PBvZAAAAMAAJ?hl=nl&gbpv=1&bsq=Edessa,+seat+of+Aramean+culture&dq=Edessa,+seat+of+Aramean+culture&printsec=frontcover |title=Orientalia christiana periodica |date=1992 |publisher=Pont. institutum orientalium studiorum. |pages=152 |language=it}}</ref> Die gebied van die koninkryk, aan die bolope van die [[Eufraat]], het die tradisionele oorlogsgebied geword van die lande wat [[Klein-Asië]], [[Persië]], [[Sirië]] en [[Armenië]] regeer het. Met die ontbinding van die Seleukidiese Ryk is dit verdeel tussen die [[Romeinse Ryk]] en [[Partië]]. Na die val van die Romeinse Ryk in [[395]] het dit deel van die [[Bisantynse Ryk]] geword. Teen die 5de&nbsp;eeu was Edessa die hoofkwartier van Siriese letterkunde en geleerdheid, asook belangrik vir die verspreiding van die [[Christendom]] in Mesopotamië, Persië en Armenië.<ref name="Encarta">[[Encarta]]-encyclopedie Winkler Prins (1993-2002) s.v. ''Edessa [geschiedenis]''</ref> In 638 is dit deur die [[Moslem]]s verower. Pogings deur die Bisantynse Ryk om dit te herower het telkens misluk. == Verwysings == {{Verwysings|2}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Osroene|Engelse Wikipedia]] {{Romeinse provinsies 120}} [[Kategorie:Bisantynse Ryk]] [[Kategorie:Mesopotamië]] [[Kategorie:Antieke Nabye Ooste]] a7vqpf5ikoiit0wx5sd3vcvyim9y0x8 Falmer-stadion 0 102731 2888440 2633515 2026-03-28T20:15:30Z SpesBona 2720 + Wedstryde 2888440 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Falmer-stadion | bynaam = Die Amex | beeld = [[Lêer:Falmer Stadium - night.jpg|250px]] | byskrif = Nagaansig van die stadion | vollenaam = American Express Gemeenskapstadion | vorigenaam = | ligging = [[Falmer]], [[Brighton]], [[Engeland]] | koördinate = {{Koördinate|50|51|42.56|N|0|4|59.80|W|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = Desember 2008 | geopen = Julie 2011 | renovasie = | uitgebrei = 2012, 2013 | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Brighton & Hove Albion | operateur = Brighton & Hove Albion | oppervlak = Gras | boukoste = ₤93 miljoen | argitek = KSS Ontwerpgroep | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = Buckinghamgroep | tuisveld_van = [[Brighton & Hove Albion FC]] | sitplekke = 30&nbsp;750 | dimensies = 105&nbsp;m x 69&nbsp;m }} '''Falmer-stadion''' (ook bekend as '''American Express Gemeenskapstadion''' of '''Die Amex''' weens borgskapredes) is ’n [[rugby]]- en [[sokker]]stadion naby Falmer in [[Brighton en Hove]], [[Engeland]], met sitplek vir 30&nbsp;750 mense. Dit is die tuisveld van [[Brighton & Hove Albion FC|Brighton & Hove Albion]]. Die [[stadion]] is op 31 Mei 2011 aan die eienaars oorhandig. Die eerste wedstryd wat in die stadion gespeel is, was die laaste seisoenwedstryd van die Sussex Seniorbeker van die 2010-’11 tussen Brighton en Eastbourne Borough op 16 Julie 2011.<ref>{{en}} {{cite web |title=Sussex FA |url=http://www.sussexfa.com/FixturesAndResults/CountyCups/SussexSeniorChallengeCup/?js=1&tab=fixtures |accessdate=31 Mei 2011 |archive-date=29 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929111014/http://www.sussexfa.com/FixturesAndResults/CountyCups/SussexSeniorChallengeCup/?js=1&tab=fixtures |url-status=dead}}</ref> In September 2015 is twee wedstryde van die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in die stadion gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |title=Olimpiese stadion bevestig op Rugbywêreldbeker 2015-kortlys |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/rugby-union/19868520 |accessdate=9 Oktober 2012 |publisher=[[BBC]] |date=8 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140509175151/http://www.bbc.co.uk/sport/0/rugby-union/19868520 |archive-date=9 Mei 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> As oefenlopie voor die wêreldbeker is die wedstryd tussen die o/20-spanne van Frankryk en Engeland, as deel van die Sesnasies o/20-kampioenskap in die stadion gespeel. Dit is ook tydens die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] gebruik. == Fotogalery == <gallery mode=packed-hover heights=220px> Lêer:Amex Community Stadium.jpg|Lugbeeld van die Falmer-stadion Lêer:Falmer Stadium - League debut.jpg|Die eerste Ligawedstryd in dié stadion </gallery> == Wedstryde == === Rugbywêreldbeker 2015 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2015}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 19 September 2015 || 16:45 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 32–34 || {{JPNru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 29&nbsp;290 |- | 20 September 2015 || 12:00 || {{SAMru}} || style="text-align:center;"| 25–16 || {{USAru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 29&nbsp;178 |} === Vrouerugbywêreldbeker 2025 === {{Hoofartikel|Vrouerugbywêreldbeker 2025}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 6 September 2025 || 17:00 || {{ENGruv}} ||style="text-align:center;"| 47–7 || {{AUSruv}} || Groep A || style="text-align:center;"| 30&nbsp;433 |- | 7 September 2025 || 14:45 || {{NZLruv}} ||style="text-align:center;"| 40–0 || {{IRLruv}} || Groep C || style="text-align:center;"| 30&nbsp;017 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Falmer Stadium}} * {{en}} [http://www.amexstadium.co.uk/ Amptelike webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140409105641/http://www.amexstadium.co.uk/ |date=9 April 2014 }} {{Rugbywêreldbekerstadions 2015}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugbystadions in Engeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Engeland]] [[Kategorie:Vrouerugbywêreldbekerstadions]] 9jepanszb56mo95bvyr2awmwxfqhf5z Gebruiker:BurgertB/Boeddhisme 2 102958 2888480 2636490 2026-03-29T08:25:04Z BurgertB 2401 2888480 wikitext text/x-wiki ;Boeddhisme [[Stoepa]] • [[Potala-paleis]] • [[Bodhisattva]] • [[Arhat]] • [[Verligting in Boeddhisme]] • [[Kassapa Boeddha]] • [[Pali (taal)]] • [[Pali-kanon]] • [[Maitreya]] • [[Konagamana Boeddha]] • [[Kakusandha Boeddha]] • [[Kalpa]] • [[Boeddhavamsa]] • [[Lys van bekende Boeddhas]] • [[Dipankara Boeddha]] • [[Indiese gelowe]] • [[Nirwana]] • [[Theravada]] • [[Mahayana]] • [[Dhyana]] • [[Dambulla-grottempel]] • [[Mara (demoon)]] • [[Boeddhistiese kloosterlewe]] • [[Nan Hua-tempel]] • [[Boeddhisme in Suid-Afrika]] • [[Diamond Way-Boeddhisme]] • [[Kagyu Samye Dzong Afrika]] • [[Dharma-sentrum]] • [[Nuwe Kadampa-tradisie]] • [[Shambhala-Boeddhisme]] • [[Vipassana]] • [[Soka Gakkai Internasionaal Suid-Afrika]] • [[Pal Tubten Shedrup Ling-sentrum]] • [[Lama (Boeddhisme)]] • [[Nichiren]] • [[Trinley Thaye Dorje]] • [[Ogyen Trinley Dorje]] • [[Karmapa]] • [[Sakyong Mipham]] • [[Tibettaanse Boeddhisme]] • [[Drie Juwele]] • [[Sangha]] • [[Suiwer Land-Boeddhisme]] • [[Vajrayana]] • [[Siddha]] • [[Dukkha]] • [[Vier Edel Waarhede]] • [[Samsara]] • [[Karma]] • [[Edel Agtvoudige Pad]] • [[Afhanklike ontstaan]] • [[Lotussoetra]] • [[Vinaya-pitaka]] • [[Sutta-pitaka]] • [[Abhidhamma-pitaka]] • [[Drie kenmerke van die bestaan]] • [[Karmamudra]] • [[Gandhara]] • [[Vediese religie]] • [[Skandha]] • [[Amitabha]] • [[Reïnkarnasie]] • [[Gelug]] • [[Dalai Lama]] • [[Ganden Tripa]] • [[Avalokitesvara]] • [[Gendun Drup]] • [[Gendun Gyatso]] • [[Sonam Gyatso]] • [[Kagyu]] • [[Tsongkhapa]] • [[Wylie-transliterasie]] • [[Wat Phra Kaew]] • [[Chakri-dinastie]] • [[Groot Paleis van Bangkok]] • [[Rama I]] • [[Smarag Boeddha]] • [[Lotusposisie]] • [[Wit olifant (dier)]] • [[Thonburi]] • [[Taksin]] • [[Rama II]] • [[Rama III]] • [[Prang]] • [[Ramakien]] • [[Bardo (Boeddhisme)]] ;Hindoeïsme [[Lys van die grootste vreedsame byeenkomste in die geskiedenis]]‎ • [[Shipra]] • [[Ghat]] • [[Landwinning]] • [[Asura]] • [[Sadhu]] • [[Vaishnavisme]] • [[Avatar]] • [[Shaivisme]] • [[Shaktisme]] • [[Smartisme]] • [[Purana]] • [[Veda]] • [[Vediese tydperk]] • [[Trimurti]] • [[Vedanga]] • [[Hindoemitologie]] • [[Dashavatara]] • [[Kalki]] • [[Kaste]] • [[Jati]] • [[Varna (Hindoeïsme)]] • [[Yaksha]] • [[Rakshasa]] • [[Yuga]] • [[Rama]] • [[Yajna]] • [[Artha]] • [[Kama]] • [[Purushartha]] • [[Upanishad]] • [[Puja]] • [[Rigveda]] • [[Atman]] • [[Yoga]] • [[Vedanta]] • [[Samkhya]] • [[Nyaya]] • [[Mimamsa]] • [[Vaisheshika]] • [[Yoga Sutra van Patanjali]] • [[Henoteïsme]] • [[Monisme]] • [[Adi Parashakti]] • [[Shakti]] • [[Durga]] • [[Kali]] • [[Tantra]] • [[Surya]] • [[Adi Shankara]] • [[Advaita Vedanta]] • [[Ghoeroe]] • [[Tilaka]] • [[Ajna]] • [[Mahajanapada]] ;Taoïsme [[Taoïsme]] • [[Tao]] • [[Drie Skatte]] • [[Laozi]] • [[Drie Reines]] • [[Taijitu]] • [[Wu Xing]] • [[Vyf Fases]] q2skd0vu2gkryo7giwot9u3872qj5b4 Trappiste 0 119440 2888386 2430266 2026-03-28T16:16:05Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888386 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Orde van Cisterciënsers van die <br />Streng Observansie |kleur = |beeld = Trappist praying 2007-08-20 dti.jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Afkorting |1 = Orde van Trappiste (O.C.S.O.) |opskrif2 = Gestig |2 = 1892 |opskrif3 = Soort |3 = [[Katolieke]] godsdiensorde |opskrif4 = Hoofkwartier |4 = [[Rome]], [[Italië]] |opskrif5 = Webtuiste |5 = [http://www.ocso.org/ www.ocso.org] |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = }} Die '''Orde van Cisterciënsers van die Streng Observansie''' (O.C.S.O.: ''Ordo Cisterciensis Strictioris Observantiae'') is ’n [[Katolieke]] godsdiensorde van peinsende kloosterlinge wat die ''Regula Benedicti'' volg. Hulle is ’n tak van die [[Cisterciënsers|Orde van Cisterciënsers]] (Bernardyne) en word gewoonlik '''Trappiste''' genoem. Daar is sowat 170 Trappistekloosters in die wêreld, wat ’n tuiste bied vir omtrent 2&nbsp;100 monnike en 1&nbsp;800 nonne.<ref>{{cite web|url=http://www.ocso.org/index.php?option=com_mtree&task=listlinksmap&Itemid=91&lang=en|title=Directory|publisher=|accessdate=8 October 2015|archive-date= 9 Mei 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509233700/http://www.ocso.org/index.php?option=com_mtree&task=listlinksmap&Itemid=91&lang=en|url-status=dead}}</ref> == Geskiedenis == Die orde se naam is afgelei van La Trappe-abdy (of ''La Grande Trappe'') in die [[Frankryk|Franse]] provinsie [[Normandië]]. ’n Hervormingsbeweging het in 1664 hier begin uit reaksie teen die verslapping van praktyke in baie Cisterciënsiese [[klooster]]s.<ref name="pennington">{{cite web |url=http://www.osb.org/cist/intro.html |author=M. Basil Pennington, OCSO |title=The Cistercians: An Introductory History |publisher=The Order of Saint Benedict |accessdate=2008-01-01 |archive-date=2010-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100407002750/http://www.osb.org/cist/intro.html |url-status=dead }}</ref> Die hervorming is gelei deur Armand Jean le Bouthillier de Rancé, ’n leek wat tussen 1660 en 1662 amptelik by die abdy aangesluit en in 1663 die ab daarvan geword het.<ref>{{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/12639a.htm |title=Catholic Encyclopedia: Jean-Armand Le Bouthillier de Rance |publisher=Newadvent.org |date=1 Junie 1911 |access-date=9 Maart 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223130205/http://www.newadvent.org/cathen/12639a.htm |archive-date=23 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1892 het die hervormde "Trappiste" weggeskeur van die Orde van Cisterciënsers en met die goedkeuring van die [[pous]] ’n onafhanklike orde gestig.<ref>{{cite web|author=OCist.Hu - A Ciszterci Rend Zirci Apátsága |url=http://www.ocist.hu/index.php?lid=2&cid=4 |title=History |publisher=OCist.Hu |date=2002-12-31 |accessdate=2011-03-09}}</ref> == Kloosterlewe == Die Trappiste lewe volgens die ''Regula Benedicti'' van [[sint Benedictus]], wat in die [[6de eeu]] geskryf is en waarin die ideale en waardes van ’n kloosterlewe uiteengesit word. "Streng observansie" dui op die Trappiste se doel om die ''Regula Benedicti'' streng te volg en die drie geloftes af te lê wat daarin uitgestippel word: stabiliteit, lojaliteit aan die kloosterlewe en gehoorsaamheid. Sint Benedictus se aandrang op min praat het in ’n mate ’n invloed op hul lewenswyse, hoewel hulle nie ’n gelofte van stilte aflê soos dikwels geglo word nie.<ref>{{Cite web|url = http://www.ocso.org/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=63&lang=en|title = OCSO.org FAQ|access-date = 23 Februarie 2017|archive-date = 21 Maart 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160321150611/http://www.ocso.org/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=63&lang=en|url-status = dead}}</ref> Trappiste praat gewoonlik net wanneer dit nodig is; ’n geklets word dus sterk ontmoedig. Volgens sint Benedictus versteur ’n gepraat ’n dissipel se stilte en ontvanklikheid, en dit kan hom in die versoeking lei om sy eie wil te volg in plaas van dié van [[God]]. ’n Gepraat wat lei tot onwelwillende vermaak en gelag, word as boos beskou en is verbode.<ref>{{cite web |url=http://www.osb.org/rb/text/rbejms3.html#6 |title=OSB. Rule of Benedict : Text, English, Jan May Sep 3/3 |publisher=Osb.org |date=2006-05-06 |accessdate=2011-03-09 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524093807/http://www.osb.org/rb/text/rbejms3.html#6 |url-status=dead }}</ref> ’n Trappiste-[[gebaretaal]], wat verskil van ander vorme van kloostergebaretaal, het ontwikkel sodat praat onnodig is. Maaltye word gewoonlik in algehele stilte genuttig omdat lede van die orde veronderstel is om na ’n voorlesing te luister.<ref>Rule of St. Benedict, c. 38: ''Reading must not be wanting at the table of the brethren when they are eating''. Die 1949-vertaling deur eerw. Boniface Verheyen, OSB</ref> Trappiste eet nie die vleis van "vierpotige diere" nie, maar wel vis.<ref name=Diet>{{citation |url=http://www.trappists.org/visitor-questions/can-i-maintain-my-own-dietary-discipline-trappist |title=Can I maintain my own dietary discipline as a Trappist? |publisher=Order of Cistercians of the Strict Observance |access-date=23 Februarie 2017 |archivedate= 4 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104190741/http://www.trappists.org/visitor-questions/can-i-maintain-my-own-dietary-discipline-trappist }}</ref> Hul maaltye bestaan hoofsaaklik uit "groente, bone en graanprodukte".<ref name=Diet/> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == *{{Commons-kategorie inlyn|Trappists}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Trappists|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Rooms-Katolieke ordes]] bfvf475zw39qo8sx3ofh4yoxvfpxf3q Radio Orania 0 124737 2888400 2428596 2026-03-28T18:41:53Z PowerBUL 82622 2888400 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Radiostasie | naam = Radio Orania | kenteken = Radio Orania, gisteraand, met Hannes Snyman agter die klankbord.jpg | kentekengrootte = | onderskrif = | gestig = 12 April 2008 | gesluit = | formaat = FM | eienaar = Orania Uitsaaidienste<ref>[http://www.gov.za/sites/www.gov.za/files/30230.pdf Notice 1046 of 2007]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Government Gazette of the Republic of South Africa'', 24 Augustus 2007.</ref> | frekwensie = 95.5 MHz | slagspreuk = | land = Suid-Afrika | taal = Afrikaans | uitsaaiarea = [[Nama-Karoo|Bo-Karoo]], [[Noord-Kaap]] | hoofkantore = [[Orania]] | vorige name = Radio Club 100 | vervang = | vervang deur = | susterkanale = [[Pretoria FM]] | webtuiste = {{URL|radioorania.co.za}} | aanlynUitsending = }} '''Radio Orania''' is 'n [[Suid-Afrika]]anse gemeenskaps[[radiostasie]] in die [[Noord-Kaap]]. Die radiostasie bedien die gemeenskap van [[Orania]], 'n dorp in die Noord-Kaap,<ref name="The Frequency Advantage 2012">{{Cite book|year=2012|url=http://www.advantagemagazine.co.za|title=The Annual Guide to Radio in South Africa (AdVantage 2012)|publisher=Media 24}}</ref> hoewel ontvangs moontlik so ver as [[Hopetown]] strek.{{Sfn|Hagen|2013}} Programme word uitgesaai in [[Afrikaans]], vanaf 5 vm tot 10 nm. Programme bevat 40% musiek en 60% spraak. Wanneer Radio Orania nie uitsaai nie, word [[Pretoria FM]] uitgesaai. Die radiostasie het begin uitsaai op 12 April 2008, nadat sy voorganger ''Radio Club 100'' gesluit is deur OKOSA.<ref name=voorgrondjul11>{{cite web |title=Voorgrond |date=Julie 2011 |url=http://issuu.com/oraniabeweging/docs/orania_voorgrond_jul_2011 |publisher=Orania Beweging |access-date=4 April 2015 |language=Afrikaans |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003005648/https://issuu.com/oraniabeweging/docs/orania_voorgrond_jul_2011 |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die stasie word net deur vrywilligers beman<ref name="iol08">{{cite news |title=Get ready for Radio Orania... |url=http://www.iol.co.za/news/south-africa/get-ready-for-radio-orania-1.396119#.VSowFmbv4T0 |publisher=IOL News |date=10 April 2008 |access-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924130421/http://www.iol.co.za/news/south-africa/get-ready-for-radio-orania-1.396119 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en tel meer as 50 bydraers.<ref>{{cite web |title=Orania Beweging |url=https://twitter.com/oraniabeweging/status/450611593903341568 |publisher=Twitter |access-date=6 April 2015 |date=31 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003005630/https://twitter.com/oraniabeweging/status/450611593903341568 |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Programme sluit voorlesings van Afrikaanse letterkundige werke soos [[Mikro]] se ''Ruiter in die nag'' in.{{Sfn|Hagen|2013}} 'n 13-jarige skolier van Orania Volkskool het in 2009 die plaaslike nuus gehaal, toe sy hoorspel oor die [[Slag van Majuba]] deur die stasie uitgesaai is.<ref>{{Cite news|title=Pluimpie vir jong skrywer|first=Eleanor|last=Lombard|url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2009/03/20/KV/2/kyoranseun.html|publisher=Volksblad|date=20 Maart 2009|accessdate=12 April 2015}}</ref> == Luistertal == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 400px; height: 200px; margin-bottom: 10px;" |+Geskatte luistergetalle<ref name="ramspresent">[//www.saarf.co.za/rams-presentations SAARF RAMS (Presentations)]</ref> | | align="center" style="background:#f0f0f0;" |'''7 Dae''' |- ! scope="row" | Mei 2013 | 22 000 |- ! scope="row" | Februarie 2013 | 8 000 |- ! scope="row" | Desember 2012 | 9 000 |- ! scope="row" | Oktober 2012 | 8 000 |- ! scope="row" | Augustus 2012 | 6 000 |- ! scope="row" | Junie 2012 | 6 000 |} == Sien ook == * [[Orania#Media|Media in Orania]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.saarf.co.za SAARF Webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701084200/http://saarf.co.za/ |date= 1 Julie 2013 }} [[Kategorie:Orania]] hd8n8xd0qb15czk26m7qx720fhhgwus Cardiff Arms Park 0 127368 2888431 2815231 2026-03-28T19:45:41Z SpesBona 2720 + Eksterne skakels & Kategorie 2888431 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Cardiff Arms Park<br />''Parc yr Arfau Caerdydd'' | bynaam = | beeld = [[Lêer:Cardiff Arms Park and Millennium Stadium.jpg|300px]] | byskrif = Cardiff Arms Park met die [[Millennium-stadion]] op die agtergrond | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Cardiff]], [[Wallis]] | koördinate = {{Koördinate|51|28|47|N|3|11|1|W|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 1967 | gebou = | geopen = 1969 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Cardiff Atletiekklub | operateur = | oppervlak = Kunsmatige sooi | boukoste = | argitek = Osborne V. Webb & Vennote | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = G.A. Williamson en Andrew Scott & Co. | tuisveld_van = [[Cardiff Blues]] (2003–2009), (2012-)<br />[[Cardiff RVK]] (1969-)<br />[[Walliese nasionale vrouerugbyspan]] | sitplekke = 16&nbsp;500 (1969)<ref name="capacity">{{en}} {{cite web |url=http://icwales.icnetwork.co.uk/rugbynation/heineken-cup/2007/06/22/time-blues-quit-arms-park-91466-19336682/ |publisher=icWales |title=Time Blues quit Arms Park? |first=Simon |last=Thomas |date=22 Junie 2007 |accessdate=1 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724133552/http://icwales.icnetwork.co.uk/rugbynation/heineken-cup/2007/06/22/time-blues-quit-arms-park-91466-19336682/ |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />12&nbsp;125 (vandag)<ref name="Temporary">{{en}} {{cite web |url=http://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/cardiff-blues-ready-install-temporary-7054179 |publisher=Wales Online |title=Cardiff Blues ready to install temporary stands at Arms Park for Amlin Challenge Cup final as Bath and Northampton fans protest about venue |accessdate=25 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009130806/https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/cardiff-blues-ready-install-temporary-7054179 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | dimensies = }} '''Cardiff Arms Park''' ([[Wallies]]: ''Parc yr Arfau Caerdydd''), ook bekend as '''Die Arms Park''' en '''BT Sport Cardiff Arms Park''', is ’n veeldoelige stadion in [[Cardiff]], [[Wallis]]. Die stadion is in 1969 geopen en is hoofsaaklik bekend as ’n [[rugby]]stadion hoewel daar ook ’n [[rolbal]]baan is. Die Arms Park was in 1958 gasheer vir die [[Statebondspele|Britse Ryk en Statebondspele]] en is ook tydens beide die [[Vrouerugbywêreldbeker 1991]] en die [[Rugbywêreldbeker 1991]] gebruik. Die Arms Park was ook gasheer vir die inwydings-Heinekenbekereindstryd van 1995–’96 en ook vir die volgende jaar se eindstryd. [[Lêer:Demolition of the old Arms Park, Cardiff.jpg|duimnael|links|Die ou Arms Park is in 1998 verwyder om plek te maak vir die nuwe [[Millennium-stadion]]]] Die geskiedenis van die rugbyveld begin met die eerste terrasse wat in 1881–1882 vir toeskouers opgerig is.<ref name="Reminiscences">{{en}} {{cite book |author=Red Dragon |title=''Reminiscences of the Cardiff Rugby Football Club'', "Opening ceremony of the new stands, Cardiff Arms Park", 5 Oktober 1912 |year=1912 |publisher=Cardiff Rugbyvoetbalklub }}</ref> Die Arms Park het oorspronklik ’n [[krieket]]ovaal ten noorde en ’n rugbyveld ten suide gehad. Teen 1969 is die krieketovaal gesloop om plek te maak vir die hedendagse rugbyveld ten noorde en ’n tweede rugbyveld ten suide wat as die Nasionale Stadion bekend staan. Die Nasionale Stadion, wat deur die [[Walliese nasionale rugbyspan]] gebruik is, is op 7 April 1984 amptelik geopen, maar dit is in 1997 gesloop om plek te maak vir die [[Millennium-stadion]] wat gereed moes wees vir die [[Rugbywêreldbeker 1999]], en dit het ook die nasionale stadion van Wallis geword. Die rugbyveld het die tuisveld van die semi-professionele Cardiff RVK gebly maar die professionele [[Cardiff Blues]] het in 2009 na [[Cardiff Stad-stadion]] geskuif waar hulle vir drie jaar vertoef het voor hulle teruggeskuif het na Cardiff Arms Park. Die terrein word deur Cardiff Atletiekklub besit en het buiten rugby en krieket ook [[atletiek]], [[voetbal]], windhondwedrenne, [[tennis]],<ref name="Tennis">{{en}} {{cite web |url-access=subscription |url=https://cricketarchive.com/Glamorgan/History/Sophia_Gardens/Post_War.html |publisher=Glamorgan County Krieketklub & Krieketargief |title=Naoorlogse ontwikkeling in Sophiatuine |accessdate=17 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121006210450/http://cricketarchive.com/Glamorgan/History/Sophia_Gardens/Post_War.html |archive-date=6 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Britse bofbal en [[boks]] gehuisves. Die terrein het ook ’n rolbalbaan ten noorde van die rugbyveld wat deur Cardiff Atletiek Rolbalklub gebruik word.<ref name="Glanmor">{{en}} {{cite web |url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/old-battles-reignite-over-shared-2308785 |date=25 Oktober 2006 |publisher=WalesOnline |title=Ou stryde herleef oor plan vir gedeelde grond |accessdate=25 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009130807/https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/old-battles-reignite-over-shared-2308785 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Nasionale Stadion het ook verskeie musiekkonserte van kunstenaars soos [[Michael Jackson]], [[David Bowie]], [[Bon Jovi]], [[The Rolling Stones]] en [[U2]] gehuisves. == Rugby == <!-- {{multibeeld |wydte=350 |beeld1 = Cardiff Arms Park - north stand.jpg|width1=1280|height1=960 |beeld2 = East Stand, Arms Park, Cardiff.jpg|width2=2567|height2=1722 |beelb3 = West Stand, Arms Park.jpg|width3=2674|height3=1648 |beeld4 = Cardiff Arms Park, South Stand and Millennium Stadium (North Stand).jpg|width4=2586|height4=1725 |voetskrif = <center>Die stadions om die rugbyveld. Kloksgewys van bo links:<br />Die Noordpaviljoen, die Coastal Cottages Family-paviljoen (oospaviljoen), die Suidpaviljoen, die Barry Nelmes-suite (wespaviljoen).</center> }} -->Slegs die rugbyveld en die Cardiff Atletiek Rolbalklub gebruik die naam Cardiff Arms Park. Die rugbyveld het twee hoofpawiljoene, die Noord- en Suidpawiljoen. Albei het terrasse onder die sitplekke.<ref name="Seating" /> Die ander pawiljoene is die Westgatestraat- (tans bekend as die Coastal Cottages Gesinspawiljoen),<ref name="Seating">{{en}} {{cite web |url=http://www.cardiffblues.com/tickets/seating_plan.php |publisher=[[Cardiff Blues]] |title=Sitplan |accessdate=2 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302034624/http://www.cardiffblues.com/tickets/seating_plan.php |archive-date=2 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> wat rye stoele onder die eksklusiewe losies asook die klubwinkel huisves, en die Taffriviereinde (die Barry Nelmes-suite, vernoem na Barry Nelmes, voormalige kaptein van Cardiff RVK),<ref name="Seating" /><ref name="Barry">{{en}} {{cite web |url=http://www.cardiffblues.com/news/3402.php#.VrB6jvmLTIU |publisher=[[Cardiff Blues]] |title=Amptelike openingseremonie van “Barry Nelmes”-gestremde suite by Cardiff Arms Park |accessdate=2 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617115527/http://www.cardiffblues.com/news/3402.php |archive-date=17 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> wat 26 eksklusiewe losies huisves.<ref name="Arms">{{en}} {{cite web |url=http://www.freewebs.com/tims92/og041cardiffblues.htm |publisher=T.S. Rigby |title=Cardiff Blues, Cardiff Arms Park |accessdate=24 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018065115/http://www.freewebs.com/tims92/og041cardiffblues.htm |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die rugbyveld het twee hoofingange, die suidingang en die Gwyn Nicholls Gedenkhek (Angel Hotel-ingang) wat op 26 Desember 1949 onthul is ter ere van die Walliese internasionale rugbyspeler Gwyn Nicholls.<ref name="Gate">{{en}} {{cite web |url=http://www.scrum.com/2444_34795.php |publisher=Scrum.com |title=Dinamiese Walliese duo gaan in die Internasionale Heldesaal ingewy word |accessdate=25 Mei 2008}}</ref> Die Cardiff Atletiek-klubhuis is geleë in die hoek van veld, tussen die Suidpawiljoen en die Westgatestraateinde. <!--{{multibeeld |wydte=200|align=left |beeld1 = Gwyn Nicholls Memorial Gates 02.jpg|width1=1805|height1=1982 |beeld2 = Gwyn Nicholls Memorial Gates 01.jpg|width2=1785|height2=1904 |beeld3 = Entrance to Cardiff Arms Park.jpg|width3=2816|height3=2112 |voetskrif = <center>Ingange na die Arms Park:<br />Gwyn Nicholls Gedenkhek (Angel Hotel-ingang)<br />en die Quaystraatingang (regs).</center> }} The South Stand of the rugby ground formed a complete unit with the North Stand of the National Stadium. Now the same structure of the South Stand of the rugby ground is also physically attached to the North Stand of the Millennium Stadium. This section is known colloquially as Glanmor's Gap, after Glanmor Griffiths, former chair and President of the WRU.<ref name="Glanmor" /> This came about because the WRU were unable to secure enough funding to include the North Stand in the Millennium Stadium, and the [[National Lottery (United Kingdom)|National Lottery]] Commission would not provide any additional funds to be used for the construction of a new ground for Cardiff RFC. The Millennium Stadium was therefore built with the old [[reinforced concrete]] structure of the National Stadium (North Stand) and the new steel Millennium Stadium structure built around it. There was doubt about the future of the Arms Park after 2010 following the move of the [[Cardiff Blues]] to the [[Cardiff City Stadium]]. Cardiff RFC Ltd, the company that runs Cardiff Blues and Cardiff RFC, still has a 15-year lease on the Arms Park, but talks are underway to release the rugby club from the terms of the lease, to enable the [[Millennium Stadium]] to be redeveloped with a new North Stand and adjoining convention centre. However, it still has the original requirement on the lease, that the land will only be used for "recreational purposes", as stipulated by the Bute family. But the Arms Park site is a prime piece of [[real estate]] in the centre of Cardiff, which means that it may be difficult to sell the land to [[property developers]]. The estimated value of the whole Arms Park site could be at least £25&nbsp;million, although with the "recreational use" requirement, its actual value could be a lot less than that figure.<ref name="Glanmor" /> A decision by Cardiff Athletic Club on the future of the Arms Park has yet to be made.<ref name="Ninian">{{en}} {{cite web |url=http://icwales.icnetwork.co.uk/0600soccer/0200news/tm_headline=stadium-switch-turns-spotlight-on-arms-park&method=full&objectid=19816411&siteid=50082-name_page.html |publisher=[[Media Wales]] |title=Stadium switch turns spotlight on Arms Park |accessdate=27 February 2008}}</ref> In 2011, the [[Cardiff Blues]] regional rugby union team made a £6&nbsp;million bid for the Arms Park, later the WRU made an increased bid of £10&nbsp;million for the site. Both bids were rejected by the trustees of the Cardiff Athletic Club.<ref name="Bids">{{en}} {{cite web |url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/2011/02/23/wru-made-10m-bid-for-cardiff-arms-park-91466-28220384/ |publisher=[[Media Wales]] |title=WRU made £10m bid for Cardiff Arms Park |accessdate=24 Februarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013175634/http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/2011/02/23/wru-made-10m-bid-for-cardiff-arms-park-91466-28220384/ |archive-date=13 Oktober 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> However, in 2012 [[Cardiff Blues]] announced that they would be making a permanent return to Cardiff Arms Park following declining attendances at the Cardiff City Stadium.<ref name="return">{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/rugby-union/17995008 |publisher=BBC News |title=Cardiff Blues announce return to Arms Park |accessdate=9 Mei 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140523120730/http://www.bbc.co.uk:80/sport/0/rugby-union/17995008 |archive-date=23 Mei 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In the 2013 off-season, the pitch at the Arms Park will be replaced with an artificial [[FieldTurf]] surface in time for the start of the 2013–14 season. This change is intended to prevent any adverse weather conditions from affecting the rugby.<ref>{{en}} {{cite news |title=Cardiff Blues get go ahead with artificial pitch following WRU approval |url=http://www.cardiffblues.com/news/6415.php |work=cardiffblues.com |publisher=Cardiff Blues |date=13 Junie 2013 |accessdate=13 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141148/http://www.cardiffblues.com/news/6415.php |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Renovasies sedert 2011 === [[Connacht Rugby]] het in die 2011-’12-seisoen vir die eerste maal aan Europese Rugby se bloubandkompetisie, die Europese Rugbykampioenebeker (voor die 2014-’15-seisoen as die Heinekenbeker bekend), deelgeneem. Dit het ’n nuwe ontwikkelingsfase by die Sportgrond aangespoor sodat die formele kapasiteit na 7&nbsp;500 toeskouers uitgebrei is.<ref name=artist>{{en}} {{cite web |series=Connacht Catch-Up |title=Kunstenaarsindruk van die Sportgronde se Herontwikkeling |url=http://officialconnachtrugby.blogspot.com/2011/07/artists-impression-of-sportsground.html |work=Connacht Rugby |date=13 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327165642/http://officialconnachtrugby.blogspot.com/2011/07/artists-impression-of-sportsground.html |archive-date=27 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die bestaande klubhuis-terras is gesloop om plek te maak vir die nuwe onderdak “Clan-terras”. Hierdie terras word hoofsaaklik deur seisoenkaartjiehouers gebruik. Aanvullende werk is ook agter die terras gedoen met die bou van ’n nuwe kroeg (Die Clan-kroeg), eetplekke en toiletfasiliteite aan die klubhuiskant van die veld. ’n Tydelike onderdaksitpaviljoen, die Westelike Paviljoen, is vir die seisoen langs die hoofpaviljoen opgerig.<ref name="artist" /> Hierdie rits verbeteringe het gekom na aanleiding van ’n reeks van ontwikkelinge, soos ’n nuwe speeloppervlak, ’n nuwe klubhuis en spreiligte, wat deur die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] befonds is. Voorts is in 2008 reeds ’n gimnasium gebou. In 2011 is beplanningsgoedkeuring toegestaan om die Clan-terras te herontwikkel deur ’n vlak met sitplekke bo die terras aan die klubhuiskant van die veld te bou. Dit is egter nog nie gedoen nie.<ref>{{en}} {{cite web |title=2de Fase Connacht Stadionontwikkeling |url=http://www.3dgraphichouse.ie/index.php?page=_viewer&mact=PropertyManager,cntnt01,detail,0&cntnt01property_id=80 |work=3D Graphic House |archivedate=29 Julie 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729015338/http://www.3dgraphichouse.ie/index.php?page=_viewer&mact=PropertyManager,cntnt01,detail,0&cntnt01property_id=80 |url-status=dead |df=dmy }}</ref> In die somer van 2016 is werk aan ’n bykomende onderdaksitpaviljoen met plek vir 300 mense voltooi. Die paviljoen, langs die hoofpaviljoen, het die stadion se kapasiteit na 8&nbsp;100 vermeerder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.the42.ie/connacht-extra-seats-pro12-season-2957606-Aug2016/ |work=The42 |title=’n Nuwe sitpaviljoen is in plek by die Sportgrond vir Connacht se komende seisoen |date=31 Augustus 2016 |accessdate=7 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009130229/https://www.the42.ie/connacht-extra-seats-pro12-season-2957606-Aug2016/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Fasiliteite == Die fasiliteite sluit ’n hoofpaviljoenrestaurant, kitskosfasiliteite en ’n aantal kroeë in. == Windhondwedrenne == Windhondwedrenne vind elke Vrydag- en Saterdagaand plaas.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.igb.ie/go-greyhound-racing/our-stadiums/galway-greyhound-stadium/our-facilities/hospitality-suites/ |title=Galway Windhondstadion |work=Ierse Windhondraad |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009130231/https://www.igb.ie/go-greyhound-racing/our-stadiums/galway-greyhound-stadium/our-facilities/hospitality-suites/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Afstande is 350, 525, 550 en 575 jaart.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.greyhound-data.com/stadia.htm?land=ie&st=12019 |title=Galway |work=Greyhound Data |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724023815/http://www.greyhound-data.com:80/stadia.htm?land=ie |archive-date=24 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die hoofwedren by die baan is die Teefkampioenewedren.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.igb.ie/globalassets/2016-classic--feature-events.pdf |title=Feature Events |work=Irish Greyhound Board |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120235153/https://www.igb.ie/globalassets/2016-classic--feature-events.pdf |archive-date=20 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Geskiedenis === Die Galway Windhondmaatskappy is in 1932 gestig maar die eerste windhondwedren is eers na drie jaar by Lough Atalia gehou. Die openingsaand was in 1935. Teen 1978 was dit nodig om die stadion oor te doen en die bestuur het besluit dat verbeteringe slegs kon plaasvind indien die renbaan gesluit sou word. Daar is gevolglik in 1978 ’n nuwe paviljoen met tralies en totofasiliteit gebou en die baan self is heraangelê met verhoogde krommings. Die groot heropening was op 25 Mey 1979 en die koste van die modernisering het meer as £500&nbsp;000 beloop. In 2003 is die baan weer intensief opgeknap tydens ’n projek wat die Windhondraad €6 miljoen gekos het. == Ander Sport == Die stadion was per geleentheid gasheer vir Gaeliese spele-wedstryde met die eindstryd van die 1932 Geheel Ierland Senior Camogie-kampioenskap en die 1942 Galway Streekshurlingeindstryd. Toe Terryland Park in 1993 vir renovasie gesluit was, het Galway United die stadion as hul tuisveld vir sokkerwedstryde gebruik. Dit was ook die tuisveld vir Galway se eerste wedstryd in die 1985-’86 Europese Bekerwennersbeker. --> == Wedstryde == === Vrouerugbywêreldbeker 1991 === {{Hoofartikel|Vrouerugbywêreldbeker 1991}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte |- |11 April 1991||{{CANruv}}||style="text-align:center;"|38–0||{{SOWruv}}||Plaat-kwarteindrondte |- |11 April 1991||{{ITAruv}}||style="text-align:center;"|18–0||{{SWEruv}}||Plaat-kwarteindrondte |- |11 April 1991||{{WALruv}}||style="text-align:center;"|3–6||{{NEDruv}}||Plaat-kwarteindrondte |- |11 April 1991||{{JPNruv}}||style="text-align:center;"|0–30||{{ESPruv}}||Plaat-kwarteindrondte |- |12 April 1991||{{CANruv}}||style="text-align:center;"|6–0||{{ITAruv}}||Plaat-halfeindrondte |- |12 April 1991||{{NZLruv}}||style="text-align:center;"|0–7||{{USAruv}}||Beker-halfeindrondte |- |12 April 1991||{{ENGruv}}||style="text-align:center;"|13–0||{{FRAruv}}||Beker-halfeindrondte |- |12 April 1991||{{NEDruv}}||style="text-align:center;"|0–8||{{ESPruv}}||Plaat-halfeindrondte |- |13 April 1991||{{CANruv}}||style="text-align:center;"|19–4||{{ESPruv}}||Plaat-eindstryd |- |14 April 1991||{{ENGruv}}||style="text-align:center;"|6–19||{{USAruv}}||Beker-eindstryd |} === Rugbywêreldbeker 1991 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- |6 Oktober 1991||{{WALru}}||style="text-align:center;"|13–16||{{SAMru}}||Groep 3||style="text-align:center;"|45&nbsp;000 |- |9 Oktober 1991||{{WALru}}||style="text-align:center;"|16–7||{{ARGru}}||Groep 3||style="text-align:center;"|35&nbsp;000 |- |12 Oktober 1991||{{WALru}}||style="text-align:center;"|3–38||{{AUSru}}||Groep 3||style="text-align:center;"|54&nbsp;000 |- |30 Oktober 1991||{{NZLru}}||style="text-align:center;"|13–6||{{SCOru}}||Halfeindstryde|| style="text-align:center;" |47&nbsp;000 |} === Rugbyliga-toetswedstryde === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Toernooi !Toeskouers |- |26 Junie 1996||{{vlagland|Engeland}}||style="text-align:center;"|26–12||{{vlagland|Wallis}}||Europese Rugbyliga-kampioenskap 1996||style="text-align:center;"|5&nbsp;425 |- |30 Oktober 2015||{{vlagland|Wallis}}||style="text-align:center;"|14–6||{{vlagland|Frankryk}}||Europese Beker 2015||style="text-align:center;"|1&nbsp;028 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{cy}} {{en}} [https://www.cardiffrugby.wales/ Amptelike webwerf] {{Verenigde Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Cardiff]] [[Kategorie:Rugby in Wallis]] [[Kategorie:Rugbystadions in die Verenigde Koninkryk]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Vrouerugbywêreldbekerstadions]] q1uvjoflv2vjo1hgqzja3npqchvdg02 Charles Leclerc 0 132842 2888368 2886637 2026-03-28T14:31:32Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2 renne afgelas in 2026 2888368 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Charles Leclerc | image = 2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3978 by Stepro (cropped2).jpg | imagesize = | caption = Leclerc was 3de in die [[2024 Nederlandse Grand Prix]] | nationality = {{vlagikoon|MON}} Monegask | birth_date = {{GDEO|1997|10|16|df=y|br=yes}} | birth_place = [[Monte Carlo]], [[Monaco]] | Old Team = [[Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2025 Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2026 Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | Car number = 16 | Races = {{F1stat|LEC|entries}} ({{F1stat|LEC|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|LEC|wins}} | Podiums = {{F1stat|LEC|podiums}} | Points = {{F1stat|LEC|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|LEC|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|LEC|fastestlaps}} | First race = [[2018 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2019 Belgiese Grand Prix]] | Last win = [[2024 Italiaanse Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 5de (242 punte) }} [[Lêer:Charles Leclerc - Haas (33107122725).jpg|duimnael|links|280px|Leclerc bestuur hier die Haas VF-16 in vrye oefening gedurende die [[2016 Britse Grand Prix]].]] '''Charles Leclerc''' (gebore [[16 Oktober]] [[1997]]) is 'n [[Monaco|Monegaskiese]] professionele renbestuurder, wat sedert 2016 by [[Formule Een]] betrokke is en sedert 2019 vir die [[Scuderia Ferrari|fabrieks-Ferrarispan]] jaag, gekontrakteer tot die einde van die 2024-seisoen. Hy het die GP3-reeks- kampioenskap in 2016 en die FIA ​​Formule 2-kampioenskap in 2017 gewen. Leclerc het sy Formule Een-debuut in 2018 vir die [[Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrarispan]] gemaak,<ref name="Alfa Romeo Sauber">{{cite news |last1=Noble |first1=Jonathan |title=Sauber confirms Ericsson alongside Leclerc for 2018 |url=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/ |access-date=2 Desember 2017 |work=Motorsport.com |publisher=Motorsport Network |date=2 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165250/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/ |archive-date=17 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n span verbonde aan Ferrari, terwyl hy deel was van die Ferrari-bestuurdersakademie. Met Sauber wat die vorige jaar laaste geëindig het, het Leclerc die stryd aangesê om sy eindposisie in die vervaardigerskampioenskap tot agtste te verbeter, en was in die beter posisie van die twee Sauber-jaers. Hy het die naasjongste jaer geword wat in Formule Een by die [[2019 Bahreinse Grand Prix]] in die voorwegspringposisie gekwalifiseer het. In die 2019-seisoen het Leclerc ook sy eerste loopbaanoorwinning in [[2019 Belgiese Grand Prix|België]] behaal. Hy het die FIA-voorwegsprongtrofee in die 2019-seisoen gewen en die jongste jaer geword om dit te wen. Hy eindig die [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] in 'n verdienstelike vierde plek as bestuurder, nadat hy in elke wedren beter vertoon het as sy viermalige wêreldkampioenspanmaat, [[Sebastian Vettel]]. == Vroeë loopbaan == === 2005–2013: Knortjorre === Leclerc het sy knortjorloopbaan in 2005 begin en die Franse PACA-kampioenskap in 2005, 2006 en 2008 gewen.<ref>{{Cite news |title=Charles Leclerc |work=allroadmanagement.com |publisher=All Road Management |url=http://www.allroadmanagement.com/charles-leclerc.htm |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706223024/http://www.allroadmanagement.com/charles-leclerc.htm |archive-date=6 July 2015}}</ref> In 2009 het hy Franse Kadetkampioen geword voordat hy in 2010 na die KF3 -klas opgeskuif het, waar hy die Junior Monaco Kartbeker gewen het.<ref>{{Cite news |title=Monaco Kart Cup&nbsp;– KF3 2010 standings |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/monaco-kart-cup---kf3/2010/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327160548/https://www.driverdb.com/championships/standings/monaco-kart-cup---kf3/2010/ |archive-date=27 March 2019}}</ref> Hy het in die KF3-klas vir 2011 voortgegaan en die CIK - FIA KF3 Wêreldbeker, die CIK-FIA Karting Academy Trophy en die ERDF Junior Kart Masters gewen.<ref>{{Cite news |title=Karting details – the karting career of Charles Leclerc |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/drivers/charles-leclerc/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914175054/https://www.driverdb.com/drivers/charles-leclerc/ |archive-date=14 September 2020}}</ref> Leclerc het ook gedurende die jaar 'n lid van Nicolas Todt se All Road Management-maatskappy geword.<ref>{{Cite news |title=All Road Management&nbsp;– About Us |work=allroadmanagement.com |publisher=All Road Management |url=http://www.allroadmanagement.com/about.htm |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222110618/http://www.allroadmanagement.com/about.htm |archive-date=22 December 2016}}</ref> Leclerc het in 2012 na die KF2-kategorie gegradueer met die fabrieksgesteunde ART Grand Prix-span, wat die WSK Euro Series-titel gewen het,<ref>{{Cite news |date=6 August 2012 |title=ART Grand Prix and Charles Leclerc conquered the WSK Euro Series championship in Zuera |work=karting.art-grandprix.com |publisher=ART Grand Prix |url=http://karting.art-grandprix.com/news/art-grand-prix-and-charles-leclerc-conquered-wsk-euro-series-championship-zuera |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102201328/http://karting.art-grandprix.com/news/art-grand-prix-and-charles-leclerc-conquered-wsk-euro-series-championship-zuera |archive-date=2 January 2015}}</ref> sowel as die naaswenner in die CIK-FIA Europese KF2-kampioenskap en die CIK-FIA onder 18 Wêreldkartingkampioenskap.<ref>{{Cite news |title=Charles Leclerc |work=karting.art-grandprix.com |publisher=ART Grand Prix |url=http://karting.art-grandprix.com/racing/kz/drivers/charles-leclerc |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102184147/http://karting.art-grandprix.com/racing/kz/drivers/charles-leclerc |archive-date=2 January 2015}}</ref> In sy laaste jaar van karting in 2013 het Leclerc die Suid-Garda Winterbeker gewen en sesde posisie in die CIK-FIA Europese KZ -kampioenskap behaal en tweede geëindig in die CIK-FIA Wêreld-KZ-kampioenskap, agter die huidige [[Red Bull Racing|Red Bull]] Formule Een-jaer [[Max Verstappen]].<ref>{{Cite news |title=CIK-FIA World KZ Championship 2013 standings |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/world-championship-kz/2013/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327160550/https://www.driverdb.com/championships/standings/world-championship-kz/2013/ |archive-date=27 March 2019}}</ref> ===2014–2016: Formule Renault, Formule Drie en GP3=== In 2014 het Leclerc na enkelsitplekmotors gegradueer en in die Formule Renault 2.0 Alpe-kampioenskap vir die Britse span Fortec Motorsports gejaag.<ref>{{Cite news |last=Goddard |first=Stephen |date=26 November 2013 |title=Leclerc teams up with Fortec for Alps campaign |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/leclerc-teams-up-with-fortec-for-alps-campaign/ |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107103954/http://www.paddockscout.com/leclerc-teams-up-with-fortec-for-alps-campaign |archive-date=7 November 2018}}</ref> Gedurende die seisoen het hy sewe podiumplekke ingeneem, insluitend 'n dubbele oorwinning by [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]],<ref>{{Cite news |last=Khorounzhiy |first=Valentin |date=6 July 2014 |title=Charles Leclerc grabs second win of Monza weekend |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-grabs-second-win-of-monza-weekend/ |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013817/http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-grabs-second-win-of-monza-weekend |archive-date=3 December 2017}}</ref> om naaswenner in die kampioenskap agter Koiranen GP se [[Nyck de Vries]] te eindig.<ref>{{Cite news |title=Formula Renault 2.0 Alps 2014 standings |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/formula-renault-20-alps/2014/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510191528/https://www.driverdb.com/championships/standings/formula-renault-20-alps/2014/ |archive-date=10 May 2021}}</ref> Leclerc het ook die Juniorkampioenskaptitel by die laaste wedren van die seisoen in [[Jerez-renbaan|Jerez]] gewen en voor die tiener Matevos Isaakyan geëindig.<ref>{{Cite news |date=8 October 2014 |title=Leclerc takes Rookie Championship title |work=fortecmotorsports.com |publisher=Fortec Motorsports |url=http://fortecmotorsports.com/?p=2276 |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150228023238/http://fortecmotorsports.com/?p=2276 |archive-date=28 February 2015}}</ref> Leclerc het ook aan 'n deel van die Eurocup Formule Renault 2.0-seisoen as 'n gasbestuurder vir Fortec deelgeneem. In die ses wedrenne waaraan hy deelgeneem het, het hy drie keer op die podium geëindig en 'n tweede plek by die [[Nürburgring]] behaal, gevolg deur 'n paar tweede plekke by die [[Hungaroring]].<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=18 December 2014 |title=PaddockScout Top 50 drivers of 2014: 20–11 |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/paddockscout-top-50-drivers-of-2014-20-11/ |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171009093236/http://www.paddockscout.com/paddockscout-top-50-drivers-of-2014-20-11 |archive-date=9 October 2017}}</ref> [[Lêer:Charles Leclerc, Formel 3 2015.JPG|duimnael|Leclerc jaag in die 2015 Europese Formule 3-kampioenskap]] Leclerc het in 2015 na Formule Drie gegradueer en in die FIA Formule 3 Europese Kampioenskap saam met die Nederlandse span Van Amersfoort Racing gejaag.<ref>{{Cite news |last=Simmons |first=Marcus |date=14 January 2015 |title=Nicolas Todt protege Charles Leclerc secures F3 deal for 2015 |work=Autosport |publisher=Haymarket Publications |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/117356 |url-status=live |access-date=14 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182822/http://www.autosport.com/news/report.php/id/117356 |archive-date=3 March 2016}}</ref> By die openingsronde van die seisoen op [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] het Leclerc die voorwegspringposisie vir die tweede en derde wedrenne van die naweek geërf nadat die oorspronklike voor-kwalifiseerder Felix Rosenqvist weens 'n tegniese oortreding uitgesluit is.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=11 April 2015 |title=Rosenqvist excluded from second qualifying, Leclerc inherits two poles |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/rosenqvist-excluded-from-second-qualifying-leclerc-inheirts-two-poles/26272 |url-status=dead |access-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603081653/http://www.paddockscout.com/rosenqvist-excluded-from-second-qualifying-leclerc-inheirts-two-poles/26272 |archive-date=3 June 2017}}</ref> Hy het voortgegaan om sy eerste renoorwinning in die derde ren van die naweek te behaal, voor [[Antonio Giovinazzi]] en Jake Dennis.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=12 April 2015 |title=Charles Leclerc gets victory in final race of debut F3 weekend |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-gets-victory-in-final-race-of-debut-f3-weekend/26376 |url-status=dead |access-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602235111/http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-gets-victory-in-final-race-of-debut-f3-weekend/26376 |archive-date=2 June 2017}}</ref> Hy het sy tweede oorwinning by die volgende ronde in [[Hockenheimring|Hockenheim]] behaal, die derde wedren gewen, sowel as twee bykomende podiums en drie nuweling-oorwinnings in die loop van die byeenkoms.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=3 May 2015 |title=Charles Leclerc wins wet third European F3 race at Hockenheim |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-wins-wet-third-european-f3-race-at-hockenheim/27335 |url-status=dead |access-date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906074953/http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-wins-wet-third-european-f3-race-at-hockenheim/27335 |archive-date=6 September 2017}}</ref> Leclerc het sy derde oorwinning in die eerste wedren by [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]] behaal wat hom die voortou in die kampioenskap laat neem het. Leclerc het egter vierde op die punteleer geëindig, meestal weens skade wat aan sy motor se onderstel opgedoen is ná 'n botsing met [[Lance Stroll]] by [[Zandvoort-renbaan|Zandvoort]]. In November 2015 het Leclerc tweede by die Macau Grand Prix geëindig. In Desember 2015 het Leclerc aan na-seisoen toetse deelgeneem vir ART Grand Prix en Arden International. De Vries het in Februarie 2016 bevestig dat Leclerc in die 2016 GP3-seisoen sou jaag.<ref>{{Cite web |date=24 February 2016 |title=De Vries joins 2016 GP3 field with ART |url=http://www.motorsport.com/gp3/news/de-vries-joins-2016-gp3-field-with-art-675332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630105323/https://www.motorsport.com/gp3/news/de-vries-joins-2016-gp3-field-with-art-675332/ |archive-date=30 June 2018 |access-date=24 February 2016 |quote="We have Charles Leclerc, Alexander Albon [neither confirmed yet], Jake Hughes, Jack Aitken and Kevin Jorg lining up on the grid and Antonio Fuoco is staying for another season. All these guys are capable of winning races"}}</ref> ART het Leclerc die volgende week onderteken. Met die span het hy drie oorwinnings behaal en die titel in sy eerste jaar van die reeks verower, ondanks die feit dat hy in die hoofwedren van die seisoen se laaste wedren in Aboe Dhabi 'n ongeluk gemaak het.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=26 November 2016 |title=Leclerc is GP3 champion despite collision as De Vries wins |work=formulascout.com |url=http://www.formulascout.com/leclerc-is-gp3-champion-despite-collision-as-de-vries-wins/35825 |url-status=live |access-date=14 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401175521/http://www.formulascout.com/leclerc-is-gp3-champion-despite-collision-as-de-vries-wins/35825 |archive-date=1 April 2019}}</ref> == 2017: FIA Formule 2-kampioenskap == [[Lêer:Charles Leclerc Jerez 2017.jpg|duimnael|Leclerc lei die 2017 Jerez Formule 2-rondte, op pad om die Formule 2-kampioenskap te wen]] Die week ná sy oorwinning in die GP3-titelren, is bevestig dat Charles Leclerc na die Formule 2-reeks vir die 2017-seisoen gradueer by Prema Racing, saam met mede-GP3-renjaer en Ferrari-junior Antonio Fuoco.<ref>{{Cite web |date=28 November 2016 |title=GP2: Ferrari juniors to Prema for 2017 |url=https://www.racer.com/international-racing/item/136792-ferrari-juniors-to-prema-in-gp2-for-2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129151115/https://www.racer.com/international-racing/item/136792-ferrari-juniors-to-prema-in-gp2-for-2017 |archive-date=29 November 2016 |access-date=28 November 2016}}</ref> Hy het sy debuut by [[Bahrein Internasionale Renbaan|Bahrein]] gemaak, waar hy die voorwegspringposisie ingeneem het vir die hoofwedren, maar net derde geëindig.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Bahrain Formula 2: Markelov beats Nato and Leclerc with late surge |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/128986 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625124358/http://www.autosport.com/news/report.php/id/128986 |archive-date=25 June 2017}}</ref> In die naelwedren het sy Prema-span besluit om 'n middelwedren-kuipestop te doen, wat baie ongewoon is in die korter naelrenne. Hy het harder op sy medium Pirellibande gedruk en 'n voorsprong van nege sekondes geskep voordat hy gestop het. Dit sou hom tot die 14de plek laat terugval, maar Leclerc het hierna 13 motors verbygesteek en die oorwinning behaal deur Luca Ghiotto in die laaste rondte verby te steek.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Bahrain Formula 2: Ferrari junior Leclerc beats Ghiotto and Rowland |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/129011 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808154041/http://www.autosport.com/news/report.php/id/129011 |archive-date=8 August 2017}}</ref> Nadat hy vir die tweede agtereenvolgende keer die voorwegspringposisie ingeneem het, het hy sake met Ghiotto uitgespook om weer in die Catalunya-pronkwedren te wen, ondanks 'n radiokwessie.<ref>{{Cite web |title=Leclerc scorches to feature victory – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/05_May/Leclerc-scorches-to-feature-victory-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808160928/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/5_May/Leclerc-scorches-to-feature-victory-/ |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Feature Race Press Conference, Barcelona – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/05_May/Feature-Race-Press-Conference-Barcelona/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808154050/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/5_May/Feature-Race-Press-Conference-Barcelona/ |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> Leclerc het geen punte by sy tuisronde by [[Monaco-renbaan|Monaco]] aangeteken nie. Hy moes uit die voorwegspringplek van die ren onttrek weens 'n veringprobleem. Die uitval het ook beteken dat hy die naelwedren agter op die rooster sou begin, en in hierdie wedren het hy met Norman Nato gebots terwyl hy probeer het om sy weg op die rooster te verbeter, wat uiteindelik daartoe gelei het dat albei jaers uit die wedren moes onttrek. Hy het die kampioenskapvoorsprong behou ten spyte van 'n swak naweek, wat hy as 'reuse teleurstellend' beskryf het.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Monaco F2: Rowland takes first win as Leclerc retires |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/129774 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808193301/http://www.autosport.com/news/report.php/id/129774 |archive-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news |title=Monaco F2: De Vries takes maiden win in Rapax 1–2 |language=en |work=Motorsport.com |url=https://www.motorsport.com/fia-f2/news/monaco-f2-de-vries-rapax-sprint-race-911283/?s=1 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808155435/https://www.motorsport.com/fia-f2/news/monaco-f2-de-vries-rapax-sprint-race-911283/?s=1 |archive-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news |title=Leclerc column: Moving on from Monaco misfortune |language=en |work=Motorsport.com |url=https://www.motorsport.com/fia-f2/news/charles-leclerc-column-monaco-f2-heartbreak-912533/ |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808162457/https://www.motorsport.com/fia-f2/news/charles-leclerc-column-monaco-f2-heartbreak-912533/ |archive-date=8 August 2017}}</ref> Leclerc het 'n vierde agtereenvolgende voorwegspringplek by 'n wedren in Azerbeidjan geneem, wat hy aan sy oorlede pa, Herve, opgedra het. Hy het dit in nog 'n oorwinning omskep, hoewel die wedren vyf rondtes voor die geskeduleerde einde met 'n rooi vlag beëindig is.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Baku F2: Ferrari junior Charles Leclerc wins red-flagged race |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/130343 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808072959/http://www.autosport.com/news/report.php/id/130343 |archive-date=8 August 2017}}</ref> In die naelwedren het hy agtste weggespring, en vroeg tot tiende geval, maar teruggeveg tot sesde. Die uitval van die renvoorloper, sy titelmededinger Oliver Rowland, en De Vries, wat ook voor Leclerc was, het beteken dat Leclerc tot vierde verbeter het. Hy het toe [[Nicholas Latifi]] en Jordan King verby gesteek en die nuwe leier, Nato, begin aanval. Hy het Nato verbygesteek, maar het 'n straf van tien sekondes gekry omdat hy nie spoed verminder het vir geel vlae nie, en het dus tweede geëindig.<ref>{{Cite web |title=Formula 2 – The Insider – Issue 4: So Close! |url=http://www.fiaformula2.com/Global/F2/2017/07_TheInsider/Insider2017-FIAF2-Issue4.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808155503/http://www.fiaformula2.com/Global/F2/2017/07_TheInsider/Insider2017-FIAF2-Issue4.pdf |archive-date=8 August 2017 |website=fiaformula2.com}}</ref> In Oostenryk het hy sy vyfde voorwegspringplek ingeneem, en toe die vertoonwedren gewen ondanks druk van sy spanmaat Fuoco, en teen die einde, die DAMS van Latifi.<ref>{{Cite web |title=Leclerc Makes it Five in Austria – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Leclerc-Makes-it-Five-in-Austria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809121450/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Leclerc-Makes-it-Five-in-Austria/ |archive-date=9 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Leclerc soars to feature victory – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Leclerc-soars-to-feature-victory/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912190840/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Leclerc-soars-to-feature-victory/ |archive-date=12 September 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> Hy sou uit die naelren val nadat hy met Fuoco gebots het en getol het.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Artem Markelov wins Austria F2 sprint race, Charles Leclerc crashes |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/130631 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153304/http://www.autosport.com/news/report.php/id/130631 |archive-date=8 August 2017}}</ref> Deur vir die sesde keer die voorwegspringplek in te neem vir die volgende wedren, by Silverstone, het hy die rekord vir die meeste voorwegspringplekke na mekaar geëwenaar, wat deur [[Stoffel Vandoorne]] in 2014 en 2015 opgestel is. Hy het die wedren gewen, selfs nadat sy motor tydens die wedren aan die brand geslaan het, en selfs nadat een van sy kantspieëls in die slotfase losgeraak het.<ref>{{Cite web |title=Leclerc flies to five in Silverstone feature – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Leclerc-flies-to-five-in-Silverstone-feature/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020014346/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Leclerc-flies-to-five-in-Silverstone-feature/ |archive-date=20 October 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> Hy sou nie voor wegspring in Hongarye nie, al het hy sy sewende agtereenvolgende voorwegspringposisie ingeneem, aangesien hy vir 'n tegniese oortreding gediskwalifiseer is. Ten spyte daarvan dat hy laaste weggespring het, was hy by die eerste draai reeds in die 12de posisie. Deur 'n alternatiewe bandstrategie te benut wat hom op die mediumbande laat begin het, het Leclerc agter [[Alexander Albon]] vasgeval, wat op dieselfde strategie was, hoewel hy uiteindelik verby gekom het en vierde sou eindig. Hy sou ook die volgende dag vierde in die naelren eindig, wat hom 'n 50-punt-kampioenskapvoorsprong bo Rowland gegee het.<ref>{{Cite web |title=Rowland on top in dramatic Budapest feature – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Rowland-on-top-in-dramatic-Budapest-feature/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930161755/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Rowland-on-top-in-dramatic-Budapest-feature/ |archive-date=30 September 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Matsushita dominates Budapest sprint – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Matsushita-dominates-Budapest-sprint/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001202259/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Matsushita-dominates-Budapest-sprint/ |archive-date=1 October 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=STATS TO CHAT – The Insider |url=http://theinsider.fiaformula2.com/f2/issue-7-f2/stats-to-chat-7/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808155414/http://theinsider.fiaformula2.com/f2/issue-7-f2/stats-to-chat-7/ |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=theinsider.fiaformula2.com |language=en}}</ref> Vir die Belgiese rondtes het Leclerc weer die voorwegspringplek geneem en die wedren oortuigend met meer as 20 sekondes gewen, maar sy oorwinning is gediskwalifiseer omdat een van sy skyfblokke buitensporig verweer was. Nadat Leclerc in die 19de plek moes wegspring, het hy weer tot die vyfde plek geklim en 3,8 sekondes agter die wenner, Sérgio Sette Câmara, geëindig. [[Beeld:F2-Race1のシャルル１ (36974715682).jpg|duimnael|links|Leclerc by die 2017 Monza Formule-2 rondte]] Vir die Italiaanse vertoonwedren het Leclerc om die voortou meegeding; maar op die laaste rondte was hy egter in 'n ongeluk met De Vries betrokke. Nadat hy vir die tweede agtereenvolgende naelren agter op die rooster weggespring het, het Leclerc daarin geslaag om terug te veg na die negende posisie, al was dit sonder enige punte. Met 'n marge van 57 punte oor Rowland wat op pad was na die voorlaaste rondtes by Jerez, het Leclerc sy agtste voorwegspringplek van die seisoen behaal, met albei sy tydrondtes wat goed genoeg was vir die voorwegspringplek. In die vertoonwedren het Leclerc die meeste van die vroeë wedren op sagte bande oorheers en kon die meeste van die deelnemers op die alternatiewe strategie verbysteek. Met sewe rondtes oor, het Nobuharu Matsushita egter met Santino Ferrucci gebots, wat die veiligheidsmotor laat verskyn het. Op die punt toe die wedren hervat is, is Leclerc oor die spanradio verkeerd ingelig dat dit die "laaste rondte" was, al was daar vier rondtes om te gaan,<ref name=":1">{{Cite news |title=Leclerc column: How lap count mishap nearly delayed F2 title |language=en |work=Motorsport.com |url=https://www.motorsport.com/fia-f2/news/leclerc-column-jerez-title-mishap-lap-count-964048/ |url-status=live |access-date=6 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321175936/https://www.motorsport.com/fia-f2/news/leclerc-column-jerez-title-mishap-lap-count-964048/3051381/ |archive-date=21 March 2022}}</ref> so nadat hy hard gedruk het om 'n gaping op te bou, was Leclerc se bande "erg oorverhit" met verskeie rondtes nog om te gaan, en alhoewel sy bande teen die einde heeltemal gedaan was, het Leclerc daarin geslaag om 'n stormende Rowland met 0,23 sekondes terug te hou,<ref>{{Cite web |title=Results – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/Results/?raceid=982&seasonid=174 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171112160550/http://www.fiaformula2.com/Results/?seasonid=174&raceid=982 |archive-date=12 November 2017 |access-date=6 February 2018 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> en die FIA Formule 2-kampioenskap in sy nuwelingseisoen in te palm in die F1-voerderreeks.<ref>{{Cite news |date=7 October 2017 |title=Leclerc seals F2 title with Jerez win |work=Autosport.com |publisher=Motorsport Network |url=https://www.autosport.com/f2/news/132272/leclerc-seals-f2-title-with-jerez-win |url-status=live |access-date=8 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308051753/https://www.autosport.com/f2/news/132272/leclerc-seals-f2-title-with-jerez-win |archive-date=8 March 2019}}</ref> Deur die kampioenskap te beklink, het Leclerc die jongste kampioen ooit van die hoofondersteuningsreeks vir Formule 1 geword op 19 jaar, 356 dae, en die eerste jaer sedert [[Nico Hülkenberg]] in 2009 om die kampioenskap in hul nuwelingseisoen te wen ('n prestasie wat net [[Nico Rosberg]] en [[Lewis Hamilton]] voorheen vermag het) en die enigste jaer wat 'n kampioenskap met die Dallara GP2/11-onderstel in hul nuwelingseisoen gewen het. Vir die naelren het Leclerc in die agtste plek weggespring, maar weens sy motor se aggressiewe opset moes hy en sy spanmaat, Antonio Fuoco, die naelren by die kuipe aandoen vir nuwe bande. Leclerc het egter deur die veld gevleg, maar weens die oormatige slytasie van sy bande het hy drie plekke op die laaste rondte afgestaan en in die sewende plek geëindig. Vir die laaste rondes in [[Yas Marina-renbaan|Aboe Dhabi]] het Leclerc in die sesde plek gekwalifiseer vir die vertoonwedren, sy laagste wegspringposisie die hele seisoen, uitgesluit strawwe. Ten spyte hiervan het hy egter daarin geslaag om die hoogste van die renjaers op 'n alternatiewe strategie in Aboe Dhabi (sag, dan supersag) in die vierde plek te eindig. Hy het tot derde gevorder, maar is in die laaste draai van die laaste rondte deur Antonio Fuoco geklop. Hierdie posisie is egter later na tweede verander nadat die wedrenwenner, Oliver Rowland, en Fuoco gediskwalifiseer is vir onderskeidelik oormatige vloerslytasie en onderdruk-voorbande. Vir Leclerc se laaste wedren het hy in die sewende posisie weggespring. Hy kon aanvanklik twee plekke opmaak, maar het stadiger gevorder as die renleiers [[Alexander Albon]] en [[Nicholas Latifi]]. Soos die wedren gevorder het, het Leclerc egter tyd begin wen vergeleke met sy mededingers en het daarin geslaag om Latifi met 'n paar rondtes oor verby te steek. Vir die laaste drie rondtes was DRS gedeaktiveer en geel vlae in die finale sektor het beteken dat Leclerc agter Albon vasgeval het, maar op die laaste rondte het albei jaers verstrengel geraak, veroorsaak deur Leclerc wat Albon gestamp het, en albei het 'n naelren gehad totdat Leclerc uiteindelik die voortou geneem het en met 1,293 sekondes gewen het, sy laaste oorwinning in sy laaste Formule 2-ren. == Formule 1-loopbaan == [[Lêer:Charles_Leclerc_-_Haas_&_Felipe_Massa_-_Williams_(32724536820).jpg|links|duimnael|Leclerc ''(links)'' het in 2016 by die Ferrari Bestuurdersakademie aangesluit en vier vrye oefensessies by die [[Haas F1-span]] voltooi.]] In 2016 het Leclerc by die Ferrari Bestuurdersakademie aangesluit as 'n ontwikkelingsbestuurder vir die [[Haas F1-span]] en [[Scuderia Ferrari]]<ref name="FDA">{{Cite web|url=http://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-gets-ferrari-and-haas-development-role-676625/?s=1|title=Leclerc gets Ferrari and Haas development role|last=Khorounzhiy|first=Valentin|date=1 March 2016|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630105640/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-gets-ferrari-and-haas-development-role-676625/?s=1|archive-date=30 June 2018|access-date=1 March 2016}}</ref> Hy het twee maande later sy toetsdebuut by Fiorano gemaak en die Ferrari F14 T bestuur.<ref name="CAT16">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/fia-f3/news/gp3-barcelona-ferrari-f1-junior-charles-leclerc-dominates-race-one-4988892/4988892/|title=GP3 Barcelona: Ferrari F1 junior Charles Leclerc dominates race one|date=14 May 2016|website=[[Autosport]]|publisher=Haymarket Media Group|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119075702/https://www.autosport.com/fia-f3/news/gp3-barcelona-ferrari-f1-junior-charles-leclerc-dominates-race-one-4988892/4988892/|archive-date=19 January 2025|access-date=17 February 2025}}</ref> As deel van sy rol by Haas het Leclerc deelgeneem aan die eerste vrye oefensessies van die [[2016 Britse Grand Prix|Britse]], [[2016 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse]], [[2016 Duitse Grand Prix|Duitse]] en [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grands Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/gp3-winner-leclerc-gets-practice-outings-with-haas.3DBA2Za626iH1oss8DaxSY|title=GP3 winner Leclerc gets practice outings with Haas|date=24 June 2016|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202194429/https://www.formula1.com/en/latest/article/gp3-winner-leclerc-gets-practice-outings-with-haas.3DBA2Za626iH1oss8DaxSY|archive-date=2 December 2024|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18078070/charles-leclerc-gives-haas-fp1-appearance-abu-dhabi|title=Charles Leclerc gives up Haas FP1 appearance in Abu Dhabi|last=Saunders|first=Nate|date=18 November 2016|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016183228/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18078070/charles-leclerc-gives-haas-fp1-appearance-abu-dhabi|archive-date=16 October 2017|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-withdraws-from-haas-f1-practice-duties-to-prioritise-gp3-5028914/5028914/|title=Leclerc withdraws from Haas F1 practice duties to prioritise GP3|last=Barretto|first=Lawrence|last2=Beer|first2=Matt|date=17 November 2016|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119200646/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-withdraws-from-haas-f1-practice-duties-to-prioritise-gp3-5028914/5028914/|archive-date=19 January 2022|access-date=27 January 2025}}</ref> Nadat hy Ferrari by eersgenoemde beïndruk het, het hy sy eerste amptelike toets vir die span by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] in die SF16-H voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-gets-ferrari-f1-test-chance-after-impressing-haas-5041006/5041006/|title=Charles Leclerc gets Ferrari F1 test chance after impressing Haas|last=Barretto|first=Lawrence|date=10 July 2016|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312134910/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-gets-ferrari-f1-test-chance-after-impressing-haas-5041006/5041006/|archive-date=12 March 2023|access-date=24 January 2025}}</ref> Daar was aanvanklik gerugte dat hy direk na Formule Een met Haas sou gradueer nadat hy die 2016 GP3-reeks gewen het;<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/17129581/charles-leclerc-gp3-title-key-2017-f1-hopes|title=Charles Leclerc: GP3 title key to 2017 F1 hopes|last=Larkam|first=Lewis|date=23 July 2016|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231080125/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/17129581/charles-leclerc-gp3-title-key-2017-f1-hopes|archive-date=31 December 2017|access-date=6 September 2016}}</ref> maar hul spanhoof Guenther Steiner het die gerugte ontken en gesê dat Leclerc eerder na FIA Formule 2 sou vorder.<ref>{{Cite magazine|url=https://racer.com/2016/09/29/haas-rules-out-signing-leclerc-for-2017/|title=F1: Haas rules out signing Leclerc for 2017|date=29 September 2016|magazine=Racer (tydskrif)|access-date=27 January 2025|issn=1066-6060|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127091103/https://racer.com/2016/09/29/haas-rules-out-signing-leclerc-for-2017/|archive-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref> [[Lêer:Charles_Leclerc_2017_Malaysia_FP1.jpg|regs|duimnael|Leclerc het vier sessies met [[Sauber Motorsport|Sauber]] in 2017 voltooi, sowel as die middelseisoentoets met [[Scuderia Ferrari|Ferrari]].]] Leclerc het deelgeneem aan die 2017 middelseisoentoets by die [[Hungaroring]] met Ferrari — in die SF70H — en 98 rondtes voltooi en die vinnigste rondte van die eerste dag opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-heads-day-one-of-budapest-test-for-ferrari.6ven76x06QesO8UsOU6E0M|title=Leclerc heads day one of Budapest test for Ferrari|date=1 August 2017|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912160030/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-heads-day-one-of-budapest-test-for-ferrari.6ven76x06QesO8UsOU6E0M|archive-date=12 September 2024|access-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20217843/ferrari-youngster-charles-leclerc-tops-opening-hungary-test|title=Ferrari youngster Charles Leclerc tops opening Hungary test|last=Saunders|first=Nate|date=1 August 2017|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904190116/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20217843/ferrari-youngster-charles-leclerc-tops-opening-hungary-test|archive-date=4 September 2017|access-date=27 January 2025}}</ref> [[Kimi Räikkönen]] het sy vertoning geprys en gesê "dit is nie maklik om goed te doen in 'n ander motor as wat jy normaalweg bestuur nie", en bygevoeg dat "hy verseker wonderlik sal doen in die toekoms".<ref>{{Cite magazine|url=http://autoweek.com/racing/formula-1/a1828826/kimi-raikkonen-praises-ferrari-f1-prospect-charles-leclerc-after-contract/|title=Kimi Raikkonen praises Ferrari F1 prospect Charles Leclerc after contract extension|date=23 August 2017|magazine=Autoweek|publisher=Crain Communications|access-date=30 May 2020|issn=0192-9674|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715002727/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a1828826/kimi-raikkonen-praises-ferrari-f1-prospect-charles-leclerc-after-contract/|archive-date=15 July 2020|url-status=live}}</ref> Leclerc het verdere vrye oefensessies met [[Sauber Motorsport|Sauber]] voltooi by die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese]], [[2017 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]], [[2017 Meksikaanse Grand Prix|Mexikaanse]] en [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grands Prix]], nadat hy vir 2018 by die span geteken het.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20775411/ferrari-prodigy-charles-leclerc-handed-four-2017-friday-practice-sessions-sauber|title=Ferrari prodigy Charles Leclerc handed four Friday practice sessions by Sauber|last=Saunders|first=Nate|date=21 September 2017|publisher=[[ESPN]] Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312213114/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20775411/ferrari-prodigy-charles-leclerc-handed-four-2017-friday-practice-sessions-sauber|archive-date=12 March 2018|access-date=27 January 2025}}</ref> === Sauber (2018) === [[Lêer:2018_Chinese_Grand_Prix_FP3_Charles_Leclerc_(39897914770)_(cropped).jpg|links|duimnael|Leclerc (gefotografeer by die [[2018 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]]) het in 2018 in Formule Een met [[Sauber Motorsport|Sauber]] gedebuteer.]] Leclerc het in 2018 as 'n voltydse bestuurder by [[Sauber Motorsport|Sauber]] geteken en [[Pascal Wehrlein]] vervang met [[Marcus Ericsson]] as spanmaat.<ref name="2018contract">{{Cite web|url=https://au.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/1381840/|title=Sauber confirms Ericsson alongside Leclerc for 2018|last=Noble|first=Jonathan|date=2 December 2017|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223212952/https://au.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/1381840/|archive-date=23 February 2023|access-date=2 December 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11108517/f1-2018-charles-leclerc-and-marcus-ericsson-confirmed-at-sauber|title=F1 2018: Charles Leclerc and Marcus Ericsson confirmed at Sauber|last=Green|first=Jonathan|last2=Galloway|first2=James|date=4 December 2017|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918164831/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11108517/f1-2018-charles-leclerc-and-marcus-ericsson-confirmed-at-sauber|archive-date=18 September 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Met sy debuut by die Australiese Grand Prix het Leclerc die eerste Monegaskiese bestuurder geword wat aan Formule Een meeding sedert Olivier Beretta in 1994. Hy het agtiende gekwalifiseer en dertiende geëindig in sy debuut.<ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2018/03/25/motorsport/f1-leclerc-bianchi-ferrari-sauber/index.html|title=Charles Leclerc impresses on debut in Australia|date=25 March 2018|work=[[CNN]]|access-date=27 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207194725/https://edition.cnn.com/2018/03/25/motorsport/f1-leclerc-bianchi-ferrari-sauber/index.html|archive-date=7 December 2022|url-status=live}}</ref> Na hy geen punte in [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] en [[2018 Chinese Grand Prix|China]] verdien het nie,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/formula1/43420536|title=How dramatic Bahrain GP unfolded|date=8 April 2018|publisher=[[BBC]]|access-date=27 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127104037/https://www.bbc.co.uk/sport/live/formula1/43420536|archive-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/sauber-f1-rookie-charles-leclerc-confused-by-chinese-gp-spin-5322154/5322154/|title=Sauber F1 rookie Charles Leclerc confused by Chinese GP spin|last=Mitchell|first=Scott|date=16 April 2018|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129093406/https://www.autosport.com/f1/news/sauber-f1-rookie-charles-leclerc-confused-by-chinese-gp-spin-5322154/5322154/|archive-date=29 November 2023|access-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref> het 'n sesde plek by die Azerbeidjanse Grand Prix hom die eerste Monegask gemaak wat [[Lys van Formule Een wêreldkampioenskap punteleer metodes|punte]] in Formule Een aangeteken het sedert Louis Chiron in 1950.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sixth-like-a-win-first-time-points-scorer-leclerc.y3pnYEGtQ402eecAIsc44|title=Sixth 'like a win' – first time points-scorer Leclerc|date=30 April 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613005913/https://www.formula1.com/en/latest/article/sixth-like-a-win-first-time-points-scorer-leclerc.y3pnYEGtQ402eecAIsc44|archive-date=13 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Hy het nog 'n punt aangeteken deur tiende te eindig by die Spaanse Grand Prix.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/may/13/lewis-hamilton-wins-spain-lead-f1-title-race |title=Lewis Hamilton wins Spanish Grand Prix to stretch lead in F1 title race |last=Richards |first=Giles |date=13 May 2018 |work=[[The Guardian]] |access-date=27 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225110312/https://www.theguardian.com/sport/2018/may/13/lewis-hamilton-wins-spain-lead-f1-title-race |archive-date=25 December 2024 |url-status=live}}</ref> By sy eerste [[2018 Monaco Grand Prix|tuis-Grand Prix in Monaco]] het Leclerc 'n remfaling in die laaste rondtes opgedoen, en teen [[Brendon Hartley]] in die ''[[Monaco-renbaan|Nouvelle Chicane]]'' gebots het en sy eerste loopbaanonttrekking beteken het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/brake-disc-failure-to-blame-for-leclerc-hartley-collision.3Kl1jE4UV2CMaiwA8yEw8i|title=Brake disc failure to blame for Leclerc–Hartley collision|date=27 May 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713224912/https://www.formula1.com/en/latest/article/brake-disc-failure-to-blame-for-leclerc-hartley-collision.3Kl1jE4UV2CMaiwA8yEw8i|archive-date=13 July 2024|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/monaco-grand-prix-f1-stewards-exonerate-leclerc-over-hartley-crash-5319980/5319980/|title=Monaco Grand Prix F1 stewards exonerate Leclerc over Hartley crash|last=Freeman|first=Glenn|last2=Codling|first2=Stuart|date=27 May 2018|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616021902/https://www.autosport.com/f1/news/monaco-grand-prix-f1-stewards-exonerate-leclerc-over-hartley-crash-5319980/5319980/|archive-date=16 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Drie agtereenvolgende punte-uitslae het in [[2018 Kanadese Grand Prix|Kanada]], [[2018 Franse Grand Prix|Frankryk]] en [[2018 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] gevolg,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/austria-result-a-huge-boost-for-sauber-leclerc.I4b2efS8g0EUComM6O4GG|title=Austria result a ‘huge boost’ for Sauber – Leclerc|date=2 July 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718224642/https://www.formula1.com/en/latest/article/austria-result-a-huge-boost-for-sauber-leclerc.I4b2efS8g0EUComM6O4GG|archive-date=18 July 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> voordat hy vyf wedrenne sonder punte afgelê het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/singapore-race-close-to-being-perfect-leclerc.5W3JUNveMgWKA4eY28YccI|title=Singapore race 'close to being perfect' – Leclerc|date=17 September 2018|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805163628/https://www.formula1.com/en/latest/article/singapore-race-close-to-being-perfect-leclerc.5W3JUNveMgWKA4eY28YccI|archive-date=5 August 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Hierdie lopie het drie onttrekkings ingesluit: 'n los wiel in [[2018 Britse Grand Prix|Brittanje]], skade aan sy [[Veringstelsel|vering]] na 'n botsing met [[Sergio Pérez]] in [[2018 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]], en 'n botsing met verskeie motors in [[2018 Belgiese Grand Prix|België]].<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2018/07/09/supreme-silverstone-adjusted-2018-british-grand-prix-driver/|url-access=registration|title=Who was supreme at Silverstone? Adjusted 2018 British Grand Prix driver ratings|last=Slater|first=Luke|date=9 July 2018|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530163146/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2018/07/09/supreme-silverstone-adjusted-2018-british-grand-prix-driver/|archive-date=30 May 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-hungarian-grand-prix-report/|url-access=registration|title=2018 Hungarian Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=30 July 2018|magazine=Motor Sport|access-date=27 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240904173251/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-hungarian-grand-prix-report/|archive-date=4 September 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/45314905|title=Sebastian Vettel wins in Belgium after dramatic crash|last=Benson|first=Andrew|date=26 August 2018|work=BBC Sport|publisher=[[BBC]]|access-date=27 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720145204/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/45314905|archive-date=20 July 2023|url-status=live}}</ref> Leclerc het die halo-toestel geprys vir die voorkoming van ernstige beserings tydens die ongeluk, en gesê dat hy "baie bly was om dit oor [sy] kop te hê".<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/aug/27/charles-leclerc-thanks-halo-belgian-grand-prix-crash-fernando-alonso|title=Charles Leclerc pays tribute to halo after walking away from Belgian GP crash|last=Richards|first=Giles|date=27 August 2018|work=The Guardian|access-date=27 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20240726031424/https://www.theguardian.com/sport/2018/aug/27/charles-leclerc-thanks-halo-belgian-grand-prix-crash-fernando-alonso|archive-date=26 July 2024|url-status=live}}</ref> Verdere punte-insamelings het gekom met onderskeidelik negende en sewende plekke by die [[2018 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse]] en [[2018 Russiese Grand Prix|Russiese Grands Prix]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russia-debutant-leclerc-reflects-on-%27amazing-race%27-to-p7.zgQHcn4a5iuQqIISuqOAi|title=Russia debutant Leclerc reflects on 'amazing race' to P7|date=30 September 2018|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617143931/https://www.formula1.com/en/latest/article/russia-debutant-leclerc-reflects-on-'amazing-race'-to-p7.zgQHcn4a5iuQqIISuqOAi|archive-date=17 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> voor 'n onttrekking weens 'n meganiese fout in [[2018 Japannese Grand Prix|Japan]] en skade weens 'n botsing met [[Romain Grosjean]] in die [[2018 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-unimpressed-with-%27stupid%27-magnussen.2ll93icC4IQmsQ4M6QcucI|title=Leclerc left unimpressed with 'stupid' Magnussen|date=7 October 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625055600/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-unimpressed-with-'stupid'-magnussen.2ll93icC4IQmsQ4M6QcucI|archive-date=25 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/kevin-magnussen-excluded-from-f1-united-states-grand-prix-5290347/5290347/|title=Kevin Magnussen excluded from F1 United States Grand Prix|last=Khorounzhiy|first=Valentin|date=21 October 2018|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240916155708/https://www.autosport.com/f1/news/kevin-magnussen-excluded-from-f1-united-states-grand-prix-5290347/5290347/|archive-date=16 September 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Leclerc het sy nooiensseisoen afgesluit met drie agtereenvolgende sewende plekke in [[2018 Meksikaanse Grand Prix|Meksiko]], [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] en [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-2018-mexican-grand-prix-report.43bcuMZV3i8yk2a8kQw06w|title=Verstappen wins in Mexico as Hamilton clinches fifth world title|date=28 October 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806151026/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-2018-mexican-grand-prix-report.43bcuMZV3i8yk2a8kQw06w|archive-date=6 August 2024|access-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/11/lewis-hamilton-brazilian-grand-prix-max-verstappen|title=Verstappen shoves 'idiot' Ocon in clash following Hamilton's Brazil win|last=Richards|first=Giles|date=11 November 2018|work=[[The Guardian]]|access-date=27 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402121008/https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/11/lewis-hamilton-brazilian-grand-prix-max-verstappen|archive-date=2 April 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-abu-dhabi-grand-prix-report|url-access=registration|title=2018 Abu Dhabi Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=26 November 2018|magazine=Motor Sport|access-date=27 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809234147/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-abu-dhabi-grand-prix-report|archive-date=9 August 2022|url-status=live}}</ref> Leclerc het dertiende in die Wêreldbestuurderskampioenskap geëindig, met 39 punte teenoor sy spanmaat Ericsson se nege,<ref>{{Cite web|url=https://www.redbull.com/au-en/f1-season-review-and-report-2018|title=The F1 2018 report|last=Clayton|first=Matthew|date=2 December 2018|website=[[Red Bull]]|publisher=[[Red Bull GmbH]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127134127/https://www.redbull.com/au-en/f1-season-review-and-report-2018|archive-date=27 January 2025|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ericsson-left-f1-strongest-season/4314568/|title=Ericsson feels he left F1 after "strongest" season|last=Mitchell|first=Scott|last2=Straw|first2=Edd|date=18 December 2018|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108191937/https://www.motorsport.com/f1/news/ericsson-left-f1-strongest-season/4314568/|archive-date=8 November 2020|access-date=27 January 2025}}</ref> en is weer aangewys as FIA se "Nuweling van die Jaar".<ref name="FIA182">{{Cite magazine|url=https://racer.com/2018/12/08/hamilton-mercedes-leclerc-scoop-awards-at-fia-prize-giving-gala/|title=Hamilton, Mercedes, Leclerc scoop awards at FIA prize-giving gala|date=8 December 2018|magazine=Racer|access-date=13 February 2025|issn=1066-6060|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210040541/https://racer.com/2018/12/08/hamilton-mercedes-leclerc-scoop-awards-at-fia-prize-giving-gala/|archive-date=10 December 2024|url-status=live}}</ref> === Ferrari (2019–hede) === {{Multibeeld|width=200|direction=vertical|image1=2019 Chinese Grand Prix Leclerc (47583134682) (cropped).jpg|image2=2022 British Grand Prix (52382359751) (cropped).jpg|image3=2024 Spanish Grand Prix (53811183158) (cropped).jpg|footer=Leclerc se renmotors wat Grands Prix gewen het, van bo-na-onder: SF90 (2019), F1-75 (2022), en die SF-24 in 2024}} ==== 2019: Nooiens-oorwinnings en ''il Predestinato'' ==== [[Lêer:2019_Formula_One_Test_Days_-_Charles_Leclerc's_Ferrari_SF90.jpg|alt=Leclerc driving the Ferrari SF90 at 2019 Formula One pre-season testing|duimnael|Leclerc het in 2019 na [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] verskuif, sy tweede seisoen in Formule Een.]] Leclerc het in 2019 by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] geteken en sitplekke met [[Kimi Räikkönen]] geruil om saam met die viermalige Wêreldbestuurderskampioen [[Sebastian Vettel]] te jaag.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/sep/11/kimi-raikkonen-to-leave-ferrari-f1-team-at-end-of-season|title=Charles Leclerc to replace Kimi Raikkonen as Ferrari ring changes|last=Richards|first=Giles|date=11 September 2018|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20221029130338/https://www.theguardian.com/sport/2018/sep/11/kimi-raikkonen-to-leave-ferrari-f1-team-at-end-of-season|archive-date=29 October 2022|url-status=live}}</ref> Die destydse spanhoof, Maurizio Arrivabene, het verklaar dat sy kontrak tot 2022 sou duur.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-until-2022/3176733/|title=Ferrari signed Leclerc until at least 2022|last=Cooper|first=Adam|date=14 September 2018|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914204908/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-until-2022/3176733/|archive-date=14 September 2018|access-date=14 September 2018}}</ref> Leclerc het die 2018 na-seisoen-toets met Ferrari by die [[Yas Marina-renbaan]] uitgevoer en die vinnigste tyd in die SF71H opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-fastest-ferrari-abu-dhabi-test/4305506/|title=Leclerc leads second morning of Abu Dhabi test|last=Mitchell|first=Scott|date=28 November 2018|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128164540/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-fastest-ferrari-abu-dhabi-test/4305506/|archive-date=28 November 2018|access-date=28 November 2018}}</ref> Hy het vir die span by die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] gedebuteer, gekwalifiseer en vyfde geëindig.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-australian-grand-prix-report/|url-access=registration|title=2019 Australian Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=18 March 2019|magazine=Motor Sport|access-date=25 February 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926134213/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-australian-grand-prix-report/|archive-date=26 September 2023|url-status=live}}</ref> In [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] het Leclerc sy eerste voorwegspringplek ingeneem om die tweede jongste jaer in Formule Een-geskiedenis te word.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/47760616|title=Bahrain Grand Prix: Ferrari's Charles Leclerc takes maiden pole position|last=Benson|first=Andrew|date=30 March 2019|work=BBC Sport|access-date=28 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410095819/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/47760616|archive-date=10 April 2023|url-status=live}}</ref> Hy het die grootste deel van die wedren gelei voordat hy 'n enjinprobleem, met 10 rondtes om te gaan, opgedoen het. Hy is verbygesteek deur beide [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedesrenjaers]] en het derde geëindig om sy eerste podiumplek te verseker.<ref>{{Cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/formulauno/2019/03/31/news/formula_1_gp_barhain_hamilton_leclerc_bottas-22|title=Formula 1, Bahrain GP; Hamilton wins but admits: "the Ferrari of Leclerc deserved it"|last=Retico|first=Alessandra|date=31 March 2019|work=la Repubblica|publisher=GEDI Gruppo Editoriale|language=it|issn=0390-1076|access-date=31 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331184120/https://www.repubblica.it/sport/formulauno/2019/03/31/news/formula_1_gp_barhain_hamilton_leclerc_bottas-222973148/|archive-date=31 March 2019|url-status=live}}</ref> Leclerc het vyfde in [[2019 Chinese Grand Prix|China]], [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] en [[2019 Spaanse Grand Prix|Spanje]] geëindig - agter Vettel, nadat hy beveel is om hom verby te laat.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11688577/ferrari-expand-on-charles-leclerc-sebastian-vettel-orders-in-china|title=Ferrari expand on Charles Leclerc, Sebastian Vettel orders in China|last=Galloway|first=James|date=15 April 2019|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510082023/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11688577/ferrari-expand-on-charles-leclerc-sebastian-vettel-orders-in-china|archive-date=10 May 2019|access-date=9 May 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espn.com/f1/story/_/id/26627312/ferrari-explains-charles-leclerc-azerbaijan-grand-prix-strategy|title=Ferrari explains Charles Leclerc's Azerbaijan Grand Prix strategy|last=Saunders|first=Nate|date=28 April 2019|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505063215/http://www.espn.com/f1/story/_/id/26627312/ferrari-explains-charles-leclerc-azerbaijan-grand-prix-strategy|archive-date=5 May 2019|access-date=9 May 2019}}</ref> By die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] het hy sestiende gekwalifiseer na 'n spanstrategiefout; hy het 'n pap band opgedoen wat sy ren beëindig het na 'n poging om [[Nico Hülkenberg]] verby te steek. Leclerc het gekwalifiseer en derde geëindig by beide die [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanadese]] en [[2019 Franse Grand Prix|Franse]] Grands Prix.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/jun/09/lewis-hamilton-canadian-grand-prix-vettel-penalty|title=Lewis Hamilton handed Canadian GP win after Vettel's penalty pain|last=Richards|first=Giles|date=9 June 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203061418/https://www.theguardian.com/sport/2019/jun/09/lewis-hamilton-canadian-grand-prix-vettel-penalty|archive-date=3 December 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/f1/french-grand-prix-live-stream-latest-updates-f1-what-time-tv-channel-how-to-watch-hamilton-vettel-bottas-leclerc-a8970886.html|title=French Grand Prix 2019: Lewis Hamilton powers to victory to stretch F1 championship lead over Valtteri Bottas|last=de Menezes|first=Jack|date=23 June 2019|work=[[The Independent]]|access-date=28 January 2025|issn=1741-9743|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707145709/https://www.independent.co.uk/f1/french-grand-prix-live-stream-latest-updates-f1-what-time-tv-channel-how-to-watch-hamilton-vettel-bottas-leclerc-a8970886.html|archive-date=7 July 2022|url-status=live}}</ref> Hy het in die voorste plek weggespring by die [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] en tweede geëindig na [[Max Verstappen]] na sy verbysteek op die derde laaste rondte, waartydens hulle kontak gemaak het - die ondersoek deur die beamptes het dit as 'n renvoorval afgemaak.<ref name="AUT19">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/austria-f1-2019-retrospective-the-defeat-that-sharpened-leclercs-teeth-4981664/4981664/|title=Austria F1 2019 retrospective: The defeat that sharpened Leclerc's teeth|last=Smith|first=Luke|date=27 June 2020|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20241112145505/https://www.autosport.com/f1/news/austria-f1-2019-retrospective-the-defeat-that-sharpened-leclercs-teeth-4981664/4981664/|archive-date=12 November 2024|access-date=23 February 2025}}</ref> Die twee scawas dwarsdeur die [[2019 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] in 'n noue stryd gewikkel, met Leclerc wat voor in die derde plek geëindig het om sy vierde agtereenvolgende podiumplek te verseker.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/48981658|title=Lewis Hamilton wins record sixth British Grand Prix after Sebastian Vettel crash|last=Benson|first=Andrew|date=14 July 2019|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=28 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812065203/http://www.bbc.co.uk/sport/formul|archive-date=12 Augustus 2023|url-status=live}}</ref> Hy het in die tiende plek in [[2019 Duitse Grand Prix|Duitsland]] gekwalifiseer te midde van 'n brandstofstelselprobleem. Hy het tot vierde in die reën-geteisterde wedren geklim voordat hy te vroeg vir droë bande by die kuipe ingeroep is, wat veroorsaak het dat sy motor traksie verloor en teen die versperrings gebots het.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-german-grand-prix-race-report-verstappen-stars-after-mercedes-meltdown/|url-access=registration|title=2019 German Grand Prix race report – Verstappen stars after Mercedes meltdown|last=Hughes|first=Mark|date=29 July 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518220347/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-german-grand-prix-race-report-verstappen-stars-after-mercedes-meltdown/|archive-date=18 May 2024|url-status=live}}</ref> Hy het daarna vierde in [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] geëindig.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/08/04/hungarian-grand-prix-2019-f1-live-updates-budapest-results-lewis/|title=Lewis Hamilton chases down Max Verstappen for Hungarian GP victory to take commanding lead into break|url-access=registration|last1=Brown|first1=Oliver|last2=Slater|first2=Luke|date=4 August 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=Telegraph Media Group|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528145858/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/08/04/hungarian-grand-prix-2019-f1-live-updates-budapest-results-lewis/|archive-date=28 May 2024|url-status=live}}</ref> [[Lêer:Leclerc_Hamilton_2019_Italian_Grand_Prix.jpg|links|duimnael|Leclerc het die [[2019 Italiaanse Grand Prix]] gewen te midde van 'n stryd met [[Lewis Hamilton]], wat hom in die Italiaanse media die bynaam ''il Predestinato'' besorg het.]] Leclerc het die voorste wegspringplek vir die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] bemeester en [[Lewis Hamilton]] agter hom gehou om die derde jongste Formule Een Grand Prix-wenner - op 21-jarige ouderdom - sowel as die eerste [[Monaco|Monegask]] te word om dit te vermag.<ref name="BEL192">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/|url-access=registration|title=Belgian Grand Prix winner Charles Leclerc dedicates maiden victory to Anthoine Hubert|last1=Duncan|first1=Phil|last2=Slater|first2=Luke|date=1 September 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211080512/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/|archive-date=11 December 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-formula-1-belgian-grand-prix-race-results/|url-access=registration|title=2019 Formula 1 Belgian Grand Prix – race results|date=1 September 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928051721/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-formula-1-belgian-grand-prix-race-results/|archive-date=28 September 2023|url-status=live}}</ref> Hy het sy oorwinning opgedra aan Anthoine Hubert, wat die vorige dag in 'n Formule 2-ren gesterf het.<ref name="BEL19">{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/ |url-access=registration |title=Belgian Grand Prix winner Charles Leclerc dedicates maiden victory to Anthoine Hubert |last1=Duncan |first1=Phil |last2=Slater |first2=Luke |date=1 September 2019 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=28 January 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211080512/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/ |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het toe die [[2019 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] vanaf die voorste wegspringplek gewen en sy voorsprong teen beide Mercedes-jaers verdedig om die eerste Ferrari-wenner by [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]] sedert [[Fernando Alonso]] in [[2010 Italiaanse Grand Prix|2010]] te word;<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/08/ferrari-charles-leclerc-italian-f1-gp-monza-win|title=Ferrari's Charles Leclerc delights Italian F1 GP crowd with Monza win|last=Richards|first=Giles|date=8 September 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614024933/https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/08/ferrari-charles-leclerc-italian-f1-gp-monza-win|archive-date=14 June 2023|url-status=live}}</ref> sy oorwinnings het hom die bynaam ''il Predestinato'' in Italiaanse media besorg.{{Voetnota|Volgens verskeie bronne: <ref name="ilP1">{{Cite news |url=https://autosprint.corrieredellosport.it/news/sterzi-a-parte/2019/09/30-2400576/ora_basta_definire_charlesil_predestinato |title=Ora basta definire Charles il "Predestinato" |trans-title=Now just call Charles the "Predestined" |last=Donnini |first=Mario |date=30 September 2019 |work=Autosprint |language=it |issn=2531-3843 |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102152017/https://autosprint.corrieredellosport.it/news/sterzi-a-parte/2019/09/30-2400576/ora_basta_definire_charlesil_predestinato |archive-date=2 January 2022 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP2">{{Cite magazine |url=https://www.gqitalia.it/sport/article/leclerc-ferrari-vince-gran-premio-monza-2019 |title=Leclerc con la Ferrari vince il Gran Premio di Monza 2019 |trans-title=Leclerc wins the 2019 Monza Grand Prix with Ferrari |last=Bonfanti |first=Francesco |date=8 September 2019 |magazine=GQ Italia |publisher=Condé Nast |language=it |access-date=28 January 2025 |issn=0016-6979 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129221235/https://www.gqitalia.it/sport/article/leclerc-ferrari-vince-gran-premio-monza-2019 |archive-date=29 November 2022 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP3">{{Cite web |url=https://sport.sky.it/formula-1/2019/09/01/charles-leclerc-biografia |title=Formula 1, dalle origini al trionfo in Belgio: la storia di Charles Leclerc |trans-title=Formula 1, from the origins to triumph in Belgium: the story of Charles Leclerc |last=Principi |first=Federico |date=1 September 2019 |website=Sky Sport |language=it |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713170823/https://sport.sky.it/formula-1/2019/09/01/charles-leclerc-biografia |archive-date=13 July 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP4">{{Cite news |url=https://www.ilpiccolo.it/sport/marea-rossa-a-monza-la-ferrari-di-leclerc-si-fa-strada-fino-al-trionfo-mzk3j5ki |title=Marea rossa a Monza la Ferrari di Leclerc si fa strada fino al trionfo |trans-title=Red tide in Monza as the Ferrari of Leclerc makes its way to triumph |date=9 September 2019 |work=Il Piccolo |publisher=GEDI Gruppo Editoriale |language=it |issn=1723-2635 |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128073014/https://www.ilpiccolo.it/sport/marea-rossa-a-monza-la-ferrari-di-leclerc-si-fa-strada-fino-al-trionfo-mzk3j5ki |archive-date=28 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP5">{{Cite magazine |url=https://www.cosmopolitan.com/it/star/a28960284/charles-leclerc-monza-biografia-news/ |title=Ma come abbiamo fatto a non accorgerci di Charles Leclerc? Ci voleva il podio Ferrari a Monza |trans-title=But how did we not notice Charles Leclerc? It took the Ferrari podium in Monza |last=Gallo |first=Giovanna |date=9 September 2019 |magazine=Cosmopolitan |publisher=Hearst Communications |language=it |issn=1121-547X |access-date=27 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024023757/https://www.cosmopolitan.com/it/star/a28960284/charles-leclerc-monza-biografia-news/ |archive-date=24 October 2019 |url-status=live}}</ref>}} Hy het weer die voorste wegspringplek in [[2019 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geneem en tweede geëindig nadat hy deur spanmaat Vettel uitgesny is, wat hom tot derde in die kampioenskap bevorder het.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/22/sebastian-vettel-singapore-grand-prix-ferrari|title=Sebastian Vettel wins F1 Singapore Grand Prix in Ferrari one–two|last=Richards|first=Giles|date=22 September 2019|publisher=Guardian Media Group|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613100835/https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/22/sebastian-vettel-singapore-grand-prix-ferrari|archive-date=13 June 2023|url-status=live}}</ref> Leclerc het die strategie as "onregverdig" beskryf, waarop spanhoof Mattia Binotto geantwoord het dat Vettel toegelaat is om eerste by die kuipe in te trek om sy posisie te verdedig.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11817238/ferrari-explain-sebastian-vettel-charles-leclerc-calls-in-singapore|title=Ferrari explain Sebastian Vettel, Charles Leclerc calls in Singapore|last=Galloway|first=James|last2=Morlidge|first2=Matt|date=23 September 2019|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203165721/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11817238/ferrari-explain-sebastian-vettel-charles-leclerc-calls-in-singapore|archive-date=3 February 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> In [[2019 Russiese Grand Prix|Rusland]] het hy sy vierde agtereenvolgende voorste wegspringplek behaal en derde geëindig, nadat 'n virtuele veiligheidsmotor albei Mercedes-bestuurders gehelp het om Leclerc met verkorte kuipestoppe verby te steek.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/29/russian-grand-prix-2019-f1-live-updates-sochi-results-lewis/|url-access=registration|title=Lewis Hamilton leads Mercedes 1–2 in Russian GP as Sebastian Vettel defies Ferrari team orders|last1=Duncan|first1=Phil|last2=Slater|first2=Luke|date=29 September 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121090100/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/29/russian-grand-prix-2019-f1-live-updates-sochi-results-lewis/|archive-date=21 January 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.deliciously-ironic-that-vettel-failure-inspired-hamilton-victory-mercedes.5YoCZ0E8KAt6Hq58XWfn2M.html|title='Deliciously ironic' that Vettel failure inspired Hamilton victory – Mercedes|date=29 September 2019|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930084828/https://www.formula1.com/en/latest/article.deliciously-ironic-that-vettel-failure-inspired-hamilton-victory-mercedes.5YoCZ0E8KAt6Hq58XWfn2M.html|archive-date=30 September 2019|access-date=30 September 2019|url-status=live}}</ref> Hy het tweede gekwalifiseer by die [[2019 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]],<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/form-vettel-takes-pole-position-2019-f1-japanese-grand-prix-qualifying/|url-access=registration|title=In-form Vettel takes pole position: 2019 F1 Japanese Grand Prix qualifying|last=Dodgins|first=Tony|date=13 October 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528144135/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/form-vettel-takes-pole-position-2019-f1-japanese-grand-prix-qualifying/|archive-date=28 May 2024|url-status=live}}</ref> maar het skade opgedoen in 'n botsing met Verstappen in die eerste rondte<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|title=Verstappen slams stewards and 'irresponsible' Leclerc|date=13 October 2019|website=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816082251/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|archive-date=16 August 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> en het sesde geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11843333/renaults-daniel-ricciardo-and-nico-hulkenberg-stripped-of-japan-grand-prix-points|title=Renault's Daniel Ricciardo and Nico Hulkenberg disqualified from Japanese GP for use of 'driver aid'|date=24 October 2019|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225114935/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11843333/renaults-daniel-ricciardo-and-nico-hulkenberg-stripped-of-japan-grand-prix-points|archive-date=25 December 2022|access-date=28 January 2025}}</ref> Leclerc het vierde geëindig by die [[2019 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse]] en [[2019 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] Grands Prix,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/oct/27/lewis-hamilton-wins-mexico-grand-prix-wait-for-title|title=Lewis Hamilton claims Mexico Grand Prix but has to wait for title|last=Richards|first=Giles|date=27 October 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221095134/https://www.theguardian.com/sport/2019/oct/27/lewis-hamilton-wins-mexico-grand-prix-wait-for-title|archive-date=21 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/50283946|title=Lewis Hamilton wins sixth F1 World Championship at United States Grand Prix|last=Benson|first=Andrew|date=3 November 2019|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=28 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720143737/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/50283946|archive-date=20 July 2023|url-status=live}}</ref> na hy die voorste wegspringplek by eersgenoemde geërf het weens 'n roosterstraf vir Verstappen.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/10/26/f1-mexican-grand-prix-2019-qualifying-live-updates-mexico-city/|url-access=registration|title=Max Verstappen stripped of pole as Valtteri Bottas is rushed to medical centre after final-corner crash|last1=Brown|first1=Oliver|last2=Slater|first2=Luke|date=26 October 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=Telegraph Media Group|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123125125/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/10/26/f1-mexican-grand-prix-2019-qualifying-live-updates-mexico-city/|archive-date=23 November 2020|url-status=live}}</ref> 'n Botsing met Vettel het veroorsaak dat beide jaers uit die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] moes onttrek, met Leclerc wat onder Verstappen op die punteleer geval het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-winners-and-losers-of-the-brazilian-grand-prix-2019.7rmlodlLkIFGfkFFmzVtZ2|title=The Winners and Losers of the Brazilian Grand Prix|last=Barretto|first=Lawrence|date=18 November 2019|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623212447/https://www.formula1.com/en/latest/article/the-winners-and-losers-of-the-brazilian-grand-prix-2019.7rmlodlLkIFGfkFFmzVtZ2|archive-date=23 June 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> Beide is deur Binotto berispe, wat gesê het hulle "moet jammer wees vir die span".<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-drivers-set-for-talks-this-week-after-brazilian-gp-collision.3MgnAz1VNI7gy86BGjirD4|title=Ferrari drivers set for talks this week after Brazilian GP collision|date=19 November 2019|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20250112142220/https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-drivers-set-for-talks-this-week-after-brazilian-gp-collision.3MgnAz1VNI7gy86BGjirD4|archive-date=12 January 2025|access-date=28 January 2025}}</ref> Leclerc het die seisoen-eindiger [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] in die derde plek afgesluit en was vierde in die Wêreldbestuurderskampioenskap met 264 [[Lys van Formule Een wêreldkampioenskap punteleer metodes|punte]], 24 voor spanmaat Vettel in die vyfde plek.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/hamilton-crowns-f1-title-crushing-win-2019-abu-dhabi-grand-prix-report|url-access=registration|title=Hamilton crowns F1 title with crushing win: 2019 Abu Dhabi Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=1 December 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925030400/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/hamilton-crowns-f1-title-crushing-win-2019-abu-dhabi-grand-prix-report|archive-date=25 September 2022|url-status=live}}</ref><ref name="AS20192">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|title=Charles Leclerc: First Ferrari F1 season better than I expected|last=Mitchell|first=Scott|date=17 December 2019|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623035914/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|archive-date=23 June 2024|access-date=23 February 2025|url-status=live}}</ref> Benewens die wen van die FIA Pole-trofee met sewe voorposisies, het Leclerc twee oorwinnings uit 10 podiumplekke behaal,<ref name="AS2019">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|title=Charles Leclerc: First Ferrari F1 season better than I expected|last=Mitchell|first=Scott|date=17 December 2019|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623035914/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|archive-date=23 June 2024|access-date=23 February 2025}}</ref> is hy met die Lorenzo Bandini-trofee bekroon,<ref name="LBT">{{Cite web|url=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/articles/ferrari-feted-at-the-trofeo-bandini|title=Ferrari feted at the Trofeo Bandini|date=13 July 2021|website=[[Scuderia Ferrari]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20241108153124/https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/articles/ferrari-feted-at-the-trofeo-bandini|archive-date=8 November 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> en kon hy sy Ferrari-kontrak tot die einde van 2024 verleng.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-2024-vettel/4616117/|title=Leclerc extends Ferrari F1 contract until 2024|last=Elizalde|first=Pablo|date=23 December 2019|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127094151/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-2024-vettel/4616117/|archive-date=27 November 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> ==== 2020–2021: Seisoene sonder oorwinnings vir Ferrari ==== [[Lêer:2020_F1_Pre-Season_Testing_Catalonia_(49629830792).jpg|duimnael|Van bo af, Leclerc het in die kuipebaan geparkeer, met werktuigkundiges wat bandkomberse op sy Ferrari SF1000 sit tydens die 2020 Formule Een voorseisoentoetsing]] Die [[2020 Formule Een-seisoen]] is vertraag en verkort weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]].<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/08/07/sports/autoracing/formula-1-season-coronavirus.html |url-access=registration |title=A Formula 1 Season Like No Other |last=Parkes |first=Ian |date=7 August 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=29 January 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418011445/https://www.nytimes.com/2020/08/07/sports/autoracing/formula-1-season-coronavirus.html |archive-date=18 April 2024 |url-status=live}}</ref> Ferrari het met prestasie gesukkel met die SF1000,<ref>{{Cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2020-wont-get-any-easier-for-ferrari/|title=2020 won't get any easier for Ferrari|last=Parkes|first=Ian|date=7 July 2020|website=Goodwood Road & Racing|publisher=Goodwood House|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530160413/https://www.goodwood.com/grr/f1/2020-wont-get-any-easier-for-ferrari/|archive-date=30 May 2024|access-date=28 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/how-ferraris-2020-design-has-caused-a-perfect-storm/|title=How Ferrari's 2020 design has caused a perfect storm|last=Hughes|first=Mark|date=10 July 2020|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407104035/https://the-race.com/formula-1/how-ferraris-2020-design-has-caused-a-perfect-storm/|archive-date=7 April 2023|access-date=29 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12061716/ferrari-struggles-before-italian-gp-whats-gone-wrong-and-what-now|title=Ferrari struggles before Italian GP: What's gone wrong, and what now?|last=Morlidge|first=Matt|date=3 September 2020|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524172727/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12061716/ferrari-struggles-before-italian-gp-whats-gone-wrong-and-what-now|archive-date=24 May 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> met Leclerc wat sewende gekwalifiseer het vir die seisoen-openende [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/qualifying-report-scintillating-bottas-takes-masterful-pole-as-ferrari.9DCxyNAuIA3gywPVRvyc3|title=Qualifying Report: Bottas beats Hamilton to pole as Ferrari struggle in Austria|date=4 July 2020|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907120111/https://www.formula1.com/en/latest/article/qualifying-report-scintillating-bottas-takes-masterful-pole-as-ferrari.9DCxyNAuIA3gywPVRvyc3|archive-date=7 September 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> Hy het herstel na die derde plek in die wedren deur verskeie kere se verbysteek na die laaste veiligheidsmotor, en is bevorder na tweede na 'n straf vir Lewis Hamilton.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/05/valtteri-bottas-wins-f1-austrian-grand-prix-after-hamilton-suffers-penalty |title=Valtteri Bottas wins F1 Austrian Grand Prix after Hamilton suffers penalty |last=Richards |first=Giles |date=5 July 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324022327/https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/05/valtteri-bottas-wins-f1-austrian-grand-prix-after-hamilton-suffers-penalty |archive-date=24 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bottas-beats-leclerc-and-norris-to-win-dramatic-austrian-gp-as-hamilton-is.4hTWtVVkWLxgPKSqkmKfYF |title=Bottas beats Leclerc and Norris to win dramatic Austrian GP as Hamilton is penalised |date=5 July 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911175256/https://www.formula1.com/en/latest/article/bottas-beats-leclerc-and-norris-to-win-dramatic-austrian-gp-as-hamilton-is.4hTWtVVkWLxgPKSqkmKfYF |archive-date=11 September 2024 |url-status=live}}</ref> In die aanloop tot die Stiermarkse Grand Prix is ​​Leclerc deur die FIA ​​ondersoek vir die beweerde oortreding van [[Koronavirussiekte-2019|COVID-19]]-veiligheidsprotokolle terwyl hy met die toestemming van Ferrari na Monte Carlo teruggekeer het huis toe;<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/09/bottas-and-leclerc-investigated-f1-covid-19-rules |title=Bottas and Leclerc to be investigated for breaking F1's Covid-19 rules |last=Richards |first=Giles |date=9 July 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129034852/https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/09/bottas-and-leclerc-investigated-f1-covid-19-rules |archive-date=29 November 2022 |url-status=live}}</ref> beide Leclerc en Ferrari het 'n waarskuwing vir die voorval ontvang.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53364475 |title=Formula 1: Charles Leclerc warned for breaking coronavirus rules |last=Benson |first=Andrew |date=10 July 2020 |work=BBC Sport |publisher=[[BBC]] |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119195648/https://www.bbc.com/sport/formula1/53364475 |archive-date=19 January 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-mercedes-set-to-be-warned-on-f1-coronavirus-protocols-4981312/4981312/ |title=Ferrari, Mercedes set to be warned on F1 coronavirus protocols |last1=Noble |first1=Jonathan |last2=Vinel |first2=Benjamin |date=9 July 2020 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=28 January 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615054141/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-mercedes-set-to-be-warned-on-f1-coronavirus-protocols-4981312/4981312/ |archive-date=15 June 2024 |url-status=live}}</ref> In Stiermarke het Leclerc in die eerste rondte met sy spanmaat Sebastian Vettel gebots, wat veroorsaak het dat hulle albei moes onttrek.<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2020/07/13/motorsport/ferrari-f1-styrian-gp-charles-leclerc-sebastian-vettel-spt-intl/index.html |title=Ferrari implodes as Charles Leclerc and Sebastian Vettel collide and retire from Styrian GP |last=Morse |first=Ben |date=13 July 2020 |work=[[CNN]] |publisher=WarnerMedia |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203122741/https://edition.cnn.com/2020/07/13/motorsport/ferrari-f1-styrian-gp-charles-leclerc-sebastian-vettel-spt-intl/index.html |archive-date=3 December 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het volle verantwoordelikheid vir die botsing geneem.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/vettel-and-leclerc-say-styria-crash-behind-them-as-they-focus-on-assessing.5C6yndRm4WnbKu5V2ame1w |title=Vettel and Leclerc say Styria crash 'behind them' as they focus on assessing Ferrari upgrades in Hungary |date=16 July 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102221904/https://www.formula1.com/en/latest/article/vettel-and-leclerc-say-styria-crash-behind-them-as-they-focus-on-assessing.5C6yndRm4WnbKu5V2ame1w |archive-date=2 November 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy elfde geëindig het by die [[2020 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]],<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/07/19/f1-hungarian-grand-prix-2020-live-hungaroring-race-results-hamilton/ |url-access=registration |title=Lewis Hamilton wins Hungarian Grand Prix with perfect drive to take F1 Championship lead |last1=Duncan |first1=Phil |last2=Curtis |first2=Ben |date=19 July 2020 |work=[[The Daily Telegraph]] |publisher=Telegraph Media Group |access-date=28 January 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524090122/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/07/19/f1-hungarian-grand-prix-2020-live-hungaroring-race-results-hamilton/ |archive-date=24 May 2022 |url-status=live}}</ref> het Leclerc nog 'n podiumplek by die Britse Grand Prix verseker na 'n laat pap band vir Valtteri Bottas.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/02/lewis-hamilton-hangs-on-to-win-british-grand-prix-after-puncture-drama |title=Lewis Hamilton hangs on to win British Grand Prix after puncture drama |last=Richards |first=Giles |date=2 August 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215131830/https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/02/lewis-hamilton-hangs-on-to-win-british-grand-prix-after-puncture-drama |archive-date=15 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53629967 |title=Lewis Hamilton wins British Grand Prix after puncture on last lap |last=Benson |first=Andrew |date=2 August 2020 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124080821/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53629967 |archive-date=24 November 2024 |url-status=live}}</ref> Voor die 70ste Herdenkingsgrand Prix het Leclerc bewerings van rassisme in die gesig gestaar omdat hy verkies het om nie tydens die seremonies voor die wedren op sy knieë te gaan nie;<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12044246/charles-leclerc-angered-by-accusations-of-racism-on-social-media |title=Charles Leclerc angered by accusations of racism on social media |last=Galloway |first=James |date=7 August 2020 |website=Sky Sports |publisher=Sky Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727030120/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12044246/charles-leclerc-angered-by-accusations-of-racism-on-social-media |archive-date=27 July 2021 |url-status=live}}</ref> hy het gereageer deur te sê dat rassisme "walglik" is en mediahuise daarvan beskuldig dat hulle sy woorde opsetlik verdraai het, en bygevoeg dat hy gewelddadige protes wou vermy.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-racist-take-a-knee-70th-anniversary-grand-prix-twitter-black-lives-matter-a9659536.html |title=Charles Leclerc rages at critics who have labelled F1 driver 'racist' for not taking a knee before races |last=de Menezes |first=Jack |date=7 August 2020 |work=The Independent |access-date=28 January 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706102543/http://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-racist-take-a-knee-70th-anniversary-grand-prix-twitter-black-lives-matter-a9659536.html |archive-date=6 July 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-kneeling-racism-accusations/4850674/ |title=Leclerc hits out at racism accusations over not taking a knee |last=Noble |first=Jonathan |date=6 August 2020 |website=Motorsport.com|access-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806165025/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-kneeling-racism-accusations/4850674/ |archive-date=6 August 2020 |url-status=live}}</ref> Hy het 'n eenstop-bandstrategie in die wedren suksesvol voltooi en vierde geëindig nadat hy agtste gekwalifiseer het, en gesê dat dit "soos 'n oorwinning gevoel het".<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/delighted-leclerc-says-fourth-place-feels-like-victory-after-strategy-gamble.4H2YVpxUjiKdpDyDB8pSdX |title=Delighted Leclerc says fourth place 'feels like victory' after strategy gamble pays off |date=9 August 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724011311/https://www.formula1.com/en/latest/article/delighted-leclerc-says-fourth-place-feels-like-victory-after-strategy-gamble.4H2YVpxUjiKdpDyDB8pSdX |archive-date=24 July 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/p8-a-realistic-picture-of-ferrari-performance-says-leclerc-after-silverstone.30n8iD8QVFCO5PrfC2nBMP |title=P8 a 'realistic picture' of Ferrari performance says Leclerc after Silverstone qualifying |date=8 August 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=9 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918192127/https://www.formula1.com/en/latest/article.p8-a-realistic-picture-of-ferrari-performance-says-leclerc-after-silverstone.30n8iD8QVFCO5PrfC2nBMP.html |archive-date=18 September 2020 |url-status=live}}</ref> Leclerc het betroubaarheidsprobleme ondervind tydens die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse]] en [[2020 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grands Prix]], waar hy uit eersgenoemde onttrek het en veertiende geëindig het by laasgenoemde.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-say-theyve-identified-ecu-issue-behind-leclercs-spain-dnf-as-they.7ole7Rhxem0ROi1uo39o2C |title=Ferrari say they've identified ECU issue behind Leclerc's Spain DNF, as they ready for 'tough' Belgian GP |date=25 August 2020 |website=Formula 1|access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915164952/https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-say-theyve-identified-ecu-issue-behind-leclercs-spain-dnf-as-they.7ole7Rhxem0ROi1uo39o2C |archive-date=15 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/30/lewis-hamilton-belgian-grand-prix-triumph-f1-formula-one |title=Lewis Hamilton closes on Schumacher's record after winning Belgian Grand Prix |last=Richards |first=Giles |date=30 August 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820044036/https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/30/lewis-hamilton-belgian-grand-prix-triumph-f1-formula-one |archive-date=20 August 2022 |url-status=live}}</ref> By die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] het hy dertiende gekwalifiseer voordat hy teen 'n bandversperring by die ''[[Autodromo Nazionale di Monza|Curva Parabolica]]'' gebots het en 'n rooi vlag veroorsaak het terwyl hy vierde geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12064192/ferraris-f1-woes-deepen-outside-the-top-10-on-home-italian-gp-grid|title=Ferrari's F1 woes deepen outside the top 10 on home Italian GP grid|last=Galloway|first=James|date=5 September 2020|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022094700/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12064192/ferraris-f1-woes-deepen-outside-the-top-10-on-home-italian-gp-grid|archive-date=22 October 2020|access-date=6 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/huge-leclerc-crash-puts-italian-grand-prix-under-red-flag-4979353/4979353/|title=Huge Leclerc crash puts Italian Grand Prix under red flag|last=Smith|first=Luke|date=6 September 2020|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123080046/https://www.autosport.com/f1/news/huge-leclerc-crash-puts-italian-grand-prix-under-red-flag-4979353/4979353/|archive-date=23 January 2025|access-date=28 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-italian-gp-red-flagged-as-leclerc-walks-away-from-huge-crash.6GqXitdCU6zq35K6x7vzyf|title=Watch: Italian GP red-flagged as Leclerc walks away from huge crash|date=6 September 2020|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214064522/https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-italian-gp-red-flagged-as-leclerc-walks-away-from-huge-crash.6GqXitdCU6zq35K6x7vzyf|archive-date=14 December 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> ==== 2022: Kortgeknipte titelstryd met Verstappen ==== [[Lêer:Ferrari_F1-75_in_Melbourne.jpg|regs|duimnael|In 2022 het Leclerc sy eerste Grand Slam-titel van sy loopbaan by die Australiese Grand Prix (foto) behaal en die kampioenskap tot en met sy onttrekking in [[2022 Spaanse Grand Prix|Spanje]] gelei.]] Met nuwe regulasies wat die grondeffek reguleer, het Ferrari in die [[2022 Formule Een-seisoen|eerste helfte van 2022]] 'n uitdaging aan [[Red Bull Racing|Red Bull]] gebied.<ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/red-bull-vs-ferrari-the-2022-f1-development-war-so-far/ |title=Red Bull vs Ferrari: The 2022 F1 development war so far |last=Giuliana |first=Rosario |date=24 August 2022 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909021958/https://www.the-race.com/formula-1/red-bull-vs-ferrari-the-2022-f1-development-war-so-far/ |archive-date=9 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferraris-2022-f1-advantage-has-been-hiding-in-plain-sight/ |url-access=registration |title=Ferrari's 2022 F1 advantage has been hiding in plain sight |last=Williams-Smith |first=Jake |date=6 April 2022 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416015009/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferraris-2022-f1-advantage-has-been-hiding-in-plain-sight/ |archive-date=16 April 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-bringing-low-downforce-solution-to-miami-to-combat-red-bull-speed/10246782/ |title=Ferrari bringing low downforce solution to Miami GP to combat Red Bull speed |last=Noble |first=Jonathan |date=28 April 2022 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910082425/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-bringing-low-downforce-solution-to-miami-to-combat-red-bull-speed/10246782/ |archive-date=10 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het heelvoor gekwalifiseer vir die seisoen-opener die [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], voordat hy die wedren gewen het te midde van 'n noue stryd met [[Max Verstappen]],<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2022/03/20/motorsport/bahrain-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-spt-intl/index.html |title=Bahrain Grand Prix: Ferrari dominates as Charles Leclerc wins dramatic season opener |last=Church |first=Ben |date=20 March 2022 |work=[[CNN]]|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930110216/https://edition.cnn.com/2022/03/20/motorsport/bahrain-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-spt-intl/index.html |archive-date=30 September 2023 |url-status=live}}</ref> Die resultaat het hom die eerste Monegask-bestuurder gemaak om die Wêreldbestuurderskampioenskap te lei.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-grand-prix-facts-and-stats-ferrari-end-45-race-win-drought-zhou.38i07mI1623W0mhoWsGZjx|title=Facts and Stats: Ferrari end 45-race win drought in Bahrain Grand Prix, as Zhou scores on debut|last=Kelly|first=Sean|date=20 March 2022|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321175938/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-grand-prix-facts-and-stats-ferrari-end-45-race-win-drought-zhou.38i07mI1623W0mhoWsGZjx.html|archive-date=21 March 2022|access-date=21 March 2022}}</ref> Nadat hy tweede na Verstappen geëindig het in nog 'n noue stryd in [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]], <ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-beats-leclerc-in-frantic-fight-to-the-flag-2022-saudi-arabian-gp-report/ |url-access=registration |title=Verstappen beats Leclerc in frantic fight to the flag: 2022 Saudi Arabian GP report |last=Medland |first=Chris |date=28 March 2022 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213141600/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-beats-leclerc-in-frantic-fight-to-the-flag-2022-saudi-arabian-gp-report/ |archive-date=13 February 2025 |url-status=live}}</ref> het Leclerc 'n oorheersende oorwinning vanaf voorste wegspringplek by die [[2022 Australiese Grand Prix]] behaal, sy eerste Grand Slam in Formule Een behaal en sy kampioenskapsvoorsprong tot 34 punte oor [[George Russell]] vergroot, 46 voor Verstappen in die sesde plek.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/apr/10/charles-leclerc-wins-f1-australian-gp-after-max-verstappen-is-forced-to-retire |title=Charles Leclerc wins Australian F1 GP after Max Verstappen is forced to retire |last=Richards |first=Giles |date=10 April 2022 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102073012/https://www.theguardian.com/sport/2022/apr/10/charles-leclerc-wins-f1-australian-gp-after-max-verstappen-is-forced-to-retire |archive-date=2 November 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a39682979/how-ferrari-charles-leclerc-opened-huge-f1-points-lead-with-austalian-grand-prix-win/ |title=How Ferrari, Charles Leclerc Opened Huge F1 Points Lead with Australian Grand Prix Win |last=Horton |first=Phillip |date=10 April 2022 |magazine=Autoweek |access-date=13 February 2025 |issn=0192-9674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413064028/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a39682979/how-ferrari-charles-leclerc-opened-huge-f1-points-lead-with-austalian-grand-prix-win/ |archive-date=13 April 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-dominates-in-australia-as-verstappen-suffers-dnf.7Exhm5kuubqsywFoAe0QAK |title=Dominant Leclerc beats Pérez to Australian GP win as Verstappen retires |date=10 April 2022 |website=Formula 1 |access-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220416230831/https://www.formula1.com/en/latest/article.leclerc-dominates-in-australia-as-verstappen-suffers-dnf.7Exhm5kuubqsywFoAe0QAK.html |archive-date=16 April 2022 |url-status=live}}</ref> Na nog 'n stryd met Verstappen in die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix-naelren]],<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61202419 |title=Emilia Romagna Grand Prix: Max Verstappen passes Charles Leclerc to win sprint race |last=Benson |first=Andrew |date=23 April 2022 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518224321/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61202419 |archive-date=18 May 2022 |url-status=live}}</ref> het Leclerc by die [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|''Variante Alta'']]-[[Chicane (verkeer)|chicane]] getol terwyl hy [[Sergio Pérez]] vir die tweede plek in die hoofren gejaag het,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-emilia-romagna-gp-verstappen-leads-red-bull-1-2-leclerc-spin-loses-podium/10179437/ |title=F1 Emilia Romagna GP: Verstappen leads Red Bull 1–2, Leclerc spin loses podium |last=Kew |first=Matt |date=24 April 2022 |website=Autosport |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215132035/https://www.autosport.com/f1/news/f1-emilia-romagna-gp-verstappen-leads-red-bull-1-2-leclerc-spin-loses-podium/10179437/ |archive-date=15 December 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom tot sesde gedegradeer het en sy voorsprong bo Verstappen tot 27 punte verminder het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-leclercs-imola-f1-spin-easily-done/10182993/ |title=Verstappen: Leclerc's Imola F1 spin "easily done" |last1=Cobb |first1=Haydn |last2=Kew |first2=Matt |date=24 April 2022 |website=Autosport |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301213121/https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-leclercs-imola-f1-spin-easily-done/10182993/ |archive-date=1 March 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het tweede na Verstappen geëindig nadat hy by die [[2022 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] voor weggespring het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61373963 |title=Miami Grand Prix: Max Verstappen takes hard-fought win over Charles Leclerc |last=Benson |first=Andrew |date=8 May 2022 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230122527/https://www.bbc.com/sport/formula1/61373963 |archive-date=30 December 2023 |url-status=live}}</ref> In [[2022 Spaanse Grand Prix|Spanje]] het Leclerc weer die voorste plek geneem en die wedren met 'n voorsprong van 13 sekondes gelei totdat 'n kragbronversaking hom gedwing het om te onttrek,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-2022-top-50-2-charles-leclerc/10413528/ |title=Autosport 2022 Top 50: #2 Charles Leclerc |date=22 December 2022 |website=Autosport |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224134927/https://www.autosport.com/general/news/autosport-2022-top-50-2-charles-leclerc/10413528/ |archive-date=24 February 2023 |url-status=live}}</ref> handing Verstappen the victory and championship lead.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/may/22/max-verstappen-wins-dramatic-spanish-f1-gp-after-charles-leclerc-retires |title=Max Verstappen wins dramatic Spanish F1 GP after Charles Leclerc retires |last=Richards |first=Giles |date=22 May 2022 |work=The Guardian |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214045929/https://www.theguardian.com/sport/2022/may/22/max-verstappen-wins-dramatic-spanish-f1-gp-after-charles-leclerc-retires |archive-date=14 December 2024 |url-status=live}}</ref> wat Verstappen die oorwinning en kampioenskapsleiding besorg het. Nadat hy nog 'n voorste plek by die Monaco Grand Prix geneem het, het Leclerc vierde geëindig weens 'n strategiese fout in nat weerstoestande.<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12623789/charles-leclerc-slams-ferrari-mistakes-at-monaco-gp-we-cannot-do-that-it-hurts-a-lot |title=Charles Leclerc slams Ferrari mistakes at Monaco GP: 'We cannot do that... it hurts a lot' |last=Morlidge |first=Matt |date=29 May 2022 |website=Sky Sports|access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602090453/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12623789/charles-leclerc-slams-ferrari-mistakes-at-monaco-gp-we-cannot-do-that-it-hurts-a-lot |archive-date=2 June 2022 |url-status=live}}</ref> Hy het sy vierde agtereenvolgende voorste wegspringplek by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] behaal,<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/azerbaijan-grand-prix-qualifying-results-leclerc-hamilton-verstappen-b2098918.html |title=Charles Leclerc claims Azerbaijan Grand Prix pole as Lewis Hamilton faces stewards |last=Duncan |first=Philip |date=11 June 2022 |work=The Independent |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626094308/https://www.independent.co.uk/f1/azerbaijan-grand-prix-qualifying-results-leclerc-hamilton-verstappen-b2098918.html |archive-date=26 June 2022 |url-status=live}}</ref> waar hy weer weens 'n enjinprobleem uit die voortou geval het, wat hom derde op die punteleer agter Pérez geplaas het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61775861 |title=Azerbaijan Grand Prix: Max Verstappen wins in Baku as Charles Leclerc retires |last=Benson |first=Andrew |date=12 June 2022 |work=[[BBC Sport]]|access-date=14 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614184357/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61775861 |archive-date=14 June 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/formula-one-azerbaijan-gp-recap-june-12-1.6486116 |title=Verstappen wins F1 Azerbaijan Grand Prix after Leclerc engine failure |date=12 June 2022 |work=CBC Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725051956/https://www.cbc.ca/sports/formula-one-azerbaijan-gp-recap-june-12-1.6486116 |archive-date=25 July 2022 |url-status=live}}</ref> Leclerc het negentiende vir die [[2022 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] weggespring weens 'n enjin-roosterstraf; maar hy kon herstel tot vyfde.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-calls-canadian-gp-super-frustrating-despite-recovering-from-back-row.2WE6F7ZVRYRYt5xkY8cXxX |title=Leclerc calls Canadian GP 'super-frustrating' despite recovering from back row to P5 |date=20 June 2022 |website=Formula 1|access-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624034750/https://www.formula1.com/en/latest/article.leclerc-calls-canadian-gp-super-frustrating-despite-recovering-from-back-row.2WE6F7ZVRYRYt5xkY8cXxX.html |archive-date=24 June 2022 |url-status=live}}</ref> By die [[2022 Britse Grand Prix]] het hy vierde geëindig nadat hy 'n bonus-kuipestop onder die veiligheidsmotor aan sy spanmaat, [[Carlos Sainz jr.]], afgestaan het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-explains-decision-not-to-pit-leclerc-under-late-british-gp-safety-car/10332619/ |title=Ferrari explains decision not to pit Leclerc under late British GP safety car |last=Smith |first=Luke |date=3 July 2022 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network|access-date=11 November 2022 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20220704172102/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-explains-decision-not-to-pit-leclerc-under-late-british-gp-safety-car/10332619/ |archive-date=4 July 2022 |url-status=live}}</ref> [[Lêer:FIA F1 Austria 2022 Podium Race Winner Leclerc.jpg|duimnael|links|Leclerc het drie oorwinnings behaal om as naaswenner gekroon te word in die Wêreldbestuurderskampioenskap na [[Max Verstappen]].]] Leclerc het toe by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] geseëvier na 'n hewige stryd met Verstappen,<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2022/jul/10/f1-austrian-grand-prix-live |title=Charles Leclerc pips Max Verstappen to F1 victory at Austrian GP – as it happened |last=Hess |first=Alex |date=10 July 2022 |work=The Guardian |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017052143/https://www.theguardian.com/sport/live/2022/jul/10/f1-austrian-grand-prix-live |archive-date=17 October 2022 |url-status=live}}</ref> halfpad deur die seisoen na die tweede plek op die punteleer geklim.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/i-definitely-needed-that-one-says-leclerc-after-taking-first-win-in-three.01dC8Iv7gghhFfIsE9PGQ0|title='I definitely needed that one' says Leclerc, after taking first win in three months in Austrian Grand Prix|date=10 July 2022|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008171623/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-definitely-needed-that-one-says-leclerc-after-taking-first-win-in-three.01dC8Iv7gghhFfIsE9PGQ0.html|archive-date=8 October 2022|access-date=8 October 2022}}</ref> Ferrari het gesukkel om die vertoning van Red Bull sedert die [[2022 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] te ewenaar,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/tech-tuesday-how-performance-has-swung-from-ferrari-to-red-bull-during-the-2022-season.31PFpwsa8ACPOGXGLOWaCq|title=Tech Tuesday: How performance has swung from Ferrari to Red Bull during the 2022 season|last=Hughes|first=Mark|last2=Piola|first2=Giorgio|date=20 September 2022|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913015040/https://www.formula1.com/en/latest/article/tech-tuesday-how-performance-has-swung-from-ferrari-to-red-bull-during-the-2022-season.31PFpwsa8ACPOGXGLOWaCq|archive-date=13 September 2024|access-date=12 February 2025}}</ref> waar Leclerc op die voorste wegspringplek begin het voordat hy op rondte 18 uit die voortou getol en teen 'n versperring gebots het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/62284619 |title=French Grand Prix: Max Verstappen wins from Lewis Hamilton after Charles Leclerc crashes out |last=Benson |first=Andrew |date=24 July 2022 |work=[[BBC Sport]] |access-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726113103/https://www.bbc.com/sport/formula1/62284619 |archive-date=26 July 2022 |url-status=live}}</ref> In [[2022 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] het hy derde gekwalifiseer en sesde geëindig nadat nog 'n strategiese fout deur Ferrari hom op onderpresterende harde bande geplaas het; Verstappen het die wedren gewen en sy voorsprong oor Leclerc tot 80 punte gerek voor die aanvang van die somerpouse.<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34327571/how-ferrari-got-strategy-wrong-hungary |title=How Ferrari got its strategy so wrong in Hungary |last=Edmondson |first=Laurence |date=1 August 2022 |website=[[ESPN]] |access-date=24 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824122002/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34327571/how-ferrari-got-strategy-wrong-hungary |archive-date=24 August 2022 |url-status=live}}</ref> Leclerc het vyftiende weggespring na 'n roosterstraf by die [[2022 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-fastest-in-qualifying-but-sainz-set-to-start-on-pole-after.18uRqCjdY4iTx2s1CtiQ1m|title=Verstappen fastest in qualifying but Sainz set to start on pole after Belgian GP grid penalties|date=27 August 2022|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829095938/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-fastest-in-qualifying-but-sainz-set-to-start-on-pole-after.18uRqCjdY4iTx2s1CtiQ1m.html|archive-date=29 August 2022|access-date=8 October 2022}}</ref> waar hy na vyfde herstel het, en na sesde afgeskuif is na 'n vyfsekonde-tydstraf vir te vinnig ry in die kuipelaan.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i|title=2022 Belgian Grand Prix race report and highlights: Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Pérez completes Red Bull 1–2|date=28 August 2022|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html|archive-date=29 August 2022|access-date=25 September 2022}}</ref> Voor die [[2022 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] het hy erken dat hy "opgehou het om sy punte-agterstand teenoor Verstappen te tel".<ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/leclerc-has-stopped-counting-points-deficit-to-verstappen/|title=Leclerc has 'stopped counting' F1 points deficit to Verstappen|last=Anderson|first=Ben|date=2 September 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925192957/https://the-race.com/formula-1/leclerc-has-stopped-counting-points-deficit-to-verstappen/|archive-date=25 September 2022|access-date=25 September 2022}}</ref> Hy het vyf agtereenvolgende podiumplekke van daar af behaal tot die [[2022 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]],<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-perez-first-man-in-over-a-decade-to-do-monaco-singapore.2NAFspcpYnd1DdSBANcZ5t |title=Facts and Stats: Pérez first man in over a decade to do Monaco-Singapore double |last=Kelly |first=Sean |date=2 October 2022 |website=Formula 1 |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206044920/https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-perez-first-man-in-over-a-decade-to-do-monaco-singapore.2NAFspcpYnd1DdSBANcZ5t |archive-date=6 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-suzuka-f1-penalty-was-right-after-last-lap-perez-fight/10382998/ |title=Leclerc: Suzuka F1 penalty was "right" after last-lap Pérez fight |last=Smith |first=Luke |date=11 October 2022 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326014736/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-suzuka-f1-penalty-was-right-after-last-lap-perez-fight/10382998/ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/the-familiar-ferrari-flaw-that-cost-leclerc-a-shot-at-us-gp-victory/ |url-access=registration |title=The familiar Ferrari flaw that cost Leclerc a shot at US GP victory |last=Gupta |first=Ekagra |date=25 October 2022 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025231159/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/the-familiar-ferrari-flaw-that-cost-leclerc-a-shot-at-us-gp-victory |archive-date=25 October 2022 |url-status=live}}</ref> insluitend tweede plekke vanaf die voorste wegspringplek in [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italië]] en [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]];<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/max-verstappen-charles-leclerc-italian-grand-prix-b2164840.html |title=Max Verstappen wins the Italian Grand Prix as he holds off Ferrari's Charles Leclerc |last=Jackson |first=Kieran |date=11 September 2022 |work=The Independent |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603214342/https://www.independent.co.uk/f1/max-verstappen-charles-leclerc-italian-grand-prix-b2164840.html |archive-date=3 June 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12710051/singapore-gp-sergio-perez-holds-off-charles-leclerc-for-victory-in-chaotic-race-as-max-verstappen-denied-title |title=Singapore GP: Sergio Pérez holds off Charles Leclerc for victory in chaotic race as Max Verstappen denied title |date=3 October 2022 |website=Sky Sports|access-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003104622/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12710051/singapore-gp-sergio-perez-holds-off-charles-leclerc-for-victory-in-chaotic-race-as-max-verstappen-denied-title |archive-date=3 October 2022 |url-status=live}}</ref> Verstappen het die titel in [[2022 Japannese Grand Prix|Japan]] verower.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2022/10/09/japanese-grand-prix-2022-f1-live-race-results-suzuka-news-weather/ |url-access=registration |title=Max Verstappen secures title in confusing circumstances despite Japanese GP win |last1=Cary |first1=Tom |last2=Slater |first2=Luke |date=9 October 2022 |work=The Daily Telegraph |access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220163859/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2022/10/09/japanese-grand-prix-2022-f1-live-race-results-suzuka-news-weather/ |archive-date=20 December 2022 |url-status=live}}</ref> Leclerc het onderskeidelik sesde en vierde geëindig by die [[2022 Meksikostad Grand Prix|Grands Prix van Mexikostad]] en [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo]] – na 'n botsing met [[Lando Norris]] by laasgenoemde – wat hom gelykop tweede in die kampioenskap gelaat het, met Pérez op 290 punte voor die finale rondte.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12474/12734737/mexico-city-gp-charles-leclerc-hurt-by-performance-as-paul-di-resta-outlines-fears-for-ferrari|title=Mexico City GP: Charles Leclerc 'hurt' by performance as Paul di Resta outlines fears for Ferrari|date=31 October 2022|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328211019/https://www.skysports.com/f1/news/12474/12734737/mexico-city-gp-charles-leclerc-hurt-by-performance-as-paul-di-resta-outlines-fears-for-ferrari|archive-date=28 March 2023|access-date=13 February 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-surprised-aggressive-norris-brazil-gp-clash/10400846/|title=Leclerc surprised by "aggressive" Norris F1 Brazil GP clash|last=Cooper|first=Adam|date=17 November 2022|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908223548/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-surprised-aggressive-norris-brazil-gp-clash/10400846/|archive-date=8 September 2024|access-date=13 February 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2022/nov/13/brazilian-grand-prix-formula-one-live |title=Brazilian GP: Russell secures first F1 win on triumphant day for Mercedes – as it happened |last=McLaughlin |first=Luke |date=13 November 2022 |work=The Guardian |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321082120/https://www.theguardian.com/sport/live/2022/nov/13/brazilian-grand-prix-formula-one-live |archive-date=21 March 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het derde gekwalifiseer vir die [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] agter Pérez, <ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-abu-dhabi-gp-verstappen-trumps-perez-for-pole-leclerc-third/10402354/|title=F1 Abu Dhabi GP: Verstappen trumps Pérez for pole, Leclerc third|last=Kew|first=Matt|date=19 November 2022|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808163855/https://www.autosport.com/f1/news/f1-abu-dhabi-gp-verstappen-trumps-perez-for-pole-leclerc-third/10402354/|archive-date=8 August 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> voordat hy hom met 'n eenstopstrategie verbygesteek het en tweede in die Wêreldbestuurderskampioenskap geplaas was.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12751622/abu-dhabi-gp-charles-leclerc-praises-ferrari-for-delivering-under-pressure-in-f1-season-finale|title=Abu Dhabi GP: Charles Leclerc praises Ferrari for delivering under 'pressure' in F1 season finale|date=20 November 2022|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135906/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12751622/abu-dhabi-gp-charles-leclerc-praises-ferrari-for-delivering-under-pressure-in-f1-season-finale|archive-date=21 November 2022|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy het altesaam 308 punte oor die seisoen behaal, 146 agter Verstappen en 62 voor spanmaat Sainz in die vyfde plek.<ref name="2022analysis">{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/analysis-the-good-the-bad-and-the-future-whats-next-for-charles-leclerc.6WhHWZoRqEkNzY9bc5OLhg |title=Analysis: The good, the bad and the future – What's next for Charles Leclerc after his 2022 title defeat? |last=Barretto |first=Lawrence |date=17 December 2022 |website=Formula 1 |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111175358/https://www.formula1.com/en/latest/article/analysis-the-good-the-bad-and-the-future-whats-next-for-charles-leclerc.6WhHWZoRqEkNzY9bc5OLhg |archive-date=11 November 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2022/12/13/sports/autoracing/f1-ferrari-season.html |url-access=registration |title=For Ferrari, a Second-Place Season Full of Mistakes |last=Horton |first=Phillip |date=13 December 2022 |work=The New York Times|access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123003214/https://www.nytimes.com/2022/12/13/sports/autoracing/f1-ferrari-season.html |archive-date=23 November 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het die veld gelei met nege voorste wegspringplekke,<ref name="2022analysis" /> en verder drie oorwinnings uit 11 podiumplekke behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/ranking-the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/10411500/|title=Ranking the top 10 Formula 1 drivers of 2022|last=Kalinauckas|first=Alex|last2=Kew|first2=Matt|date=15 December 2022|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204120716/https://www.autosport.com/f1/news/ranking-the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/10411500/|archive-date=4 February 2023|access-date=13 February 2025}}</ref> ==== 2023–2024: Eerste Monaco Grand Prix-oorwinning ==== [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Nr. 16 (1).jpg|duimnael|Leclerc het vyf voorste wegspringplekke en ses podiumplekke in 2023 behaal.]] Ferrari het gesukkel om konsekwente renspoed en bandslytasie te handhaaf gedurende die vroeë stadiums van 2023, terwyl [[Red Bull Racing|Red Bull]] hul voorsprong van die vorige jaar gekonsolideer het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-understanding-very-peaky-f1-car-ferraris-main-focus-for-2023/10510921/ |title=Sainz: Understanding "very peaky" F1 car Ferrari's main focus for 2023 |last=Cleeren |first=Filip |date=24 August 2023 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127022509/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-understanding-very-peaky-f1-car-ferraris-main-focus-for-2023/10510921/ |archive-date=27 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12931215/charles-leclerc-says-belgian-gp-podium-gave-him-and-ferrari-a-smile-but-wants-team-to-understand-2023-car |title=Charles Leclerc says Belgian GP podium gave him and Ferrari a smile but wants team to 'understand' 2023 car |date=1 August 2023 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810091655/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12931215/charles-leclerc-says-belgian-gp-podium-gave-him-and-ferrari-a-smile-but-wants-team-to-understand-2023-car |archive-date=10 August 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/why-ferrari-hit-a-ceiling-with-its-2023-f1-car-development/10557818/ |title=Why Ferrari hit a ceiling with its 2023 F1 car development |last1=Cleeren |first1=Filip |last2=Chinchero |first2=Roberto |date=14 December 2023 |website=Motorsport.com |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117074522/https://www.motorsport.com/f1/news/why-ferrari-hit-a-ceiling-with-its-2023-f1-car-development/10557818/ |archive-date=17 January 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het derde gekwalifiseer vir die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], waar hy vir die grootste deel van die wedren gebly het voordat hy met 'n tegniese probleem uitgeval het.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-ferrari-bahrain-grand-prix-b2294511.html |title='What happened guys?': Charles Leclerc left devastated after retiring at Bahrain Grand Prix |last=Rathborn |first=Jack |date=5 March 2023 |work=[[The Independent]] |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330173538/https://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-ferrari-bahrain-grand-prix-b2294511.html |archive-date=30 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/not-good-leclerc-despondent-after-bahrain-gp-double-blow/ |title='A second off' – Leclerc despondent at poor Ferrari pace and DNF |last1=Beer |first1=Matt |last2=Mitchell-Malm |first2=Scott |last3=Straw |first3=Edd |date=5 March 2023 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305224959/https://the-race.com/formula-1/not-good-leclerc-despondent-after-bahrain-gp-double-blow/ |archive-date=5 March 2023 |url-status=live}}</ref> Hy het daarna 'n roosterstraf in [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] gekry en tot sewende herstel nadat hy twaalfde begin het met 'n val van tien plekke.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/perez-fends-off-verstappen-to-win-action-packed-saudi-arabian-gp-as-alonso.329xV14gKVrf1iU6dOkISI |title=Pérez fends off Verstappen to win action-packed Saudi Arabian GP as Alonso takes 100th podium |date=19 March 2023 |website=Formula 1 |access-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319185544/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-fends-off-verstappen-to-win-action-packed-saudi-arabian-gp-as-alonso.329xV14gKVrf1iU6dOkISI.html |archive-date=19 March 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het uit die [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] onttrek na 'n botsing met [[Lance Stroll]] op die eerste rondte.<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-frustrated-by-worst-ever-start-to-an-f1-season-with-melbourne-dnf/10452656/ |title=Frustrated Leclerc says F1 2023 his "worst ever start" to a season |last=Cleeren |first=Filip |date=4 April 2023 |website=Motorsport.com |access-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509123640/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-frustrated-by-worst-ever-start-to-an-f1-season-with-melbourne-dnf/10452656/ |archive-date=9 May 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het toe op die voorste wegspringplek gekwalifiseer by die [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] en tweede in die naelloop en derde in die hoofwedren geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/perez-fends-off-verstappen-to-win-action-packed-saudi-arabian-gp-as-alonso.329xV14gKVrf1iU6dOkISI |title=Pérez fends off Verstappen to win action-packed Saudi Arabian GP as Alonso takes 100th podium |date=19 March 2023 |website=Formula 1 |access-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319185544/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-fends-off-verstappen-to-win-action-packed-saudi-arabian-gp-as-alonso.329xV14gKVrf1iU6dOkISI.html |archive-date=19 March 2023 |url-status=live}}</ref> Nadat hy in [[2023 Miami Grand Prix|Miami]] tydens kwalifisering uitgeval het, het hy sewende geëindig.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferrari-on-a-knife-edge-the-unknown-issues-plaguing-its-2023-f1-car/ |url-access=registration |title=Ferrari on a knife edge: the 'unknown' issues plaguing its 2023 F1 car |last=Dodgins |first=Tony |date=9 May 2023 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510030859/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferrari-on-a-knife-edge-the-unknown-issues-plaguing-its-2023-f1-car/ |archive-date=10 May 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/05/07/miami-grand-prix-f1-live-latest-updates-news-weather/ |url-access=registration |title=Max Verstappen charges through field to take Miami Grand Prix win from Sergio Pérez |last=Cary |first=Tom |date=8 May 2023 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240103160557/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/05/07/miami-grand-prix-f1-live-latest-updates-news-weather/ |archive-date=3 January 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het tot sesde verbeter by die [[2023 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] nadat hy 'n roosterstraf van drie plekke gekry het omdat hy [[Lando Norris]] in die kwalifisering belemmer het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-apologised-to-leclerc-for-monaco-gp-qualifying-miscommunication/10475143/ |title=Ferrari apologised to Leclerc for Monaco F1 qualifying miscommunication |last=Cooper |first=Adam |date=29 May 2023 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621020625/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-apologised-to-leclerc-for-monaco-gp-qualifying-miscommunication/10475143/ |archive-date=21 June 2024 |url-status=live}}</ref> In [[2023 Spaanse Grand Prix|Spanje]] het hy negentiende gekwalifiseer en die wedren vanuit die kuipelaan begin – en die SF-23 as "onbestuurbaar" beskryf; hy het die wedren elfde voltooi.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-searching-for-answers-after-very-very-weird-feeling-leads-to.5iGhrcbOb9eujtTn9l2F4i |title=Leclerc left searching for answers after 'very, very weird' feeling leads to shock Q1 exit in Spain |date=3 June 2023 |website=Formula 1|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113195013/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-searching-for-answers-after-very-very-weird-feeling-leads-to.5iGhrcbOb9eujtTn9l2F4i |archive-date=13 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12896492/spanish-grand-prix-charles-leclerc-and-carlos-sainz-bemoan-ferrari-struggles-after-disappointing-race |title=Spanish Grand Prix: Charles Leclerc and Carlos Sainz bemoan Ferrari struggles after disappointing race |last=Johnston |first=Sam |date=5 June 2023 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619071008/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12896492/spanish-grand-prix-charles-leclerc-and-carlos-sainz-bemoan-ferrari-struggles-after-disappointing-race |archive-date=19 June 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het van tiende na vierde in [[2023 Kanadese Grand Prix|Kanada]] herstel na 'n kuipestop-dobbelspel onder die veiligheidsmotor.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2023/06/18/sports/autoracing/f1-canadian-grand-prix-tv-results.html |url-access=registration |title=Verstappen Wins Another Day of Follow the Leader |last1=Das |first1=Andrew |last2=Katz |first2=Josh |date=18 June 2023 |work=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122175958/https://www.nytimes.com/2023/06/18/sports/autoracing/f1-canadian-grand-prix-tv-results.html |archive-date=22 November 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/its-definitely-encouraging-says-leclerc-of-ferraris-canadian-gp-turnaround.4Q0WQVP3ivDWHYDH5Ep9UY |title='It's definitely encouraging' says Leclerc of Ferrari's Canadian GP turnaround as Sainz addresses team orders call |date=19 June 2023 |website=Formula 1 |access-date=14 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241016014217/https://www.formula1.com/en/latest/article/its-definitely-encouraging-says-leclerc-of-ferraris-canadian-gp-turnaround.4Q0WQVP3ivDWHYDH5Ep9UY |archive-date=16 October 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het op die voorste ry gekwalifiseer vir die [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]], waar hy kortliks gelei het voordat hy deur Max Verstappen vir die oorwinning verbygesteek is.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-makes-biggest-statement-so-far-amid-deluge-of-f1-track-limits-penalties-2023-austrian-gp-report/ |url-access=registration |title=Verstappen's biggest statement yet amid F1 penalty deluge: 2023 Austrian GP report |last=Medland |first=Chris |date=2 July 2023 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703104705/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-makes-biggest-statement-so-far-amid-deluge-of-f1-track-limits-penalties-2023-austrian-gp-report/ |archive-date=3 July 2023 |url-status=live}}</ref> Hy het onderskeidelik negende en sewende geëindig by die [[2023 Britse Grand Prix|Britse]] en [[2023 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grands Prix]], te midde van probleme met bandverswakking en strategie.<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12474/12918503/british-gp-charles-leclerc-says-ferraris-difficulties-at-silverstone-surpassed-his-expectations |title=British GP: Charles Leclerc says Ferrari's difficulties at Silverstone surpassed his expectations |date=11 July 2023 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214192446/https://www.skysports.com/f1/news/12474/12918503/british-gp-charles-leclerc-says-ferraris-difficulties-at-silverstone-surpassed-his-expectations |archive-date=14 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/38062679/water-radio-issues-add-leclercs-hungary-frustrations |title=Water and radio issues add to Leclerc's Hungary frustrations |last=Edmondson |first=Laurence |date=24 July 2023 |website=[[ESPN]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728084904/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/38062679/water-radio-issues-add-leclercs-hungary-frustrations |archive-date=28 July 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het nog 'n voorste plek by die [[2023 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] behaal na 'n roosterstraf vir Verstappen;<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/28/charles-leclerc-on-pole-at-belgian-gp-after-max-verstappen-penalty |title=Charles Leclerc on pole at Belgian GP after Max Verstappen penalty |last=Richards |first=Giles |date=28 July 2023 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112154151/https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/28/charles-leclerc-on-pole-at-belgian-gp-after-max-verstappen-penalty |archive-date=12 November 2023 |url-status=live}}</ref> hy het derde geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2023-belgian-grand-prix--7-talking-points/ |title=2023 Belgian Grand Prix {{!}} 7 talking points |last=Smith |first=Damien |date=31 July 2023 |website=Goodwood Road & Racing |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213032656/https://www.goodwood.com/grr/f1/2023-belgian-grand-prix--7-talking-points/ |archive-date=13 December 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy weens skade aan die reëngeteisterde [[2023 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] onttrek het,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/why-leclerc-getting-biggest-dutch-gp-call-right-is-important-for-ferraris-f1-future/10513176/ |url-access=subscription |title=Why Leclerc getting biggest Dutch GP call right is important for Ferrari's F1 future |last=Kalinauckas |first=Alex |date=30 August 2023 |website=[[Autosport]]|access-date=31 January 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805035833/https://www.autosport.com/f1/news/why-leclerc-getting-biggest-dutch-gp-call-right-is-important-for-ferraris-f1-future/10513176/ |archive-date=5 August 2024 |url-status=live}}</ref> het Leclerc vierde geëindig in die volgende drie wedrenne in [[2023 Italiaanse Grand Prix|Italië]], [[2023 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] en [[2023 Japannese Grand Prix|Japan]].<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/im-sure-many-people-did-not-enjoy-that-leclerc-and-sainz-reflect-on-their.4exq4m37oPwHiOb6CoNFuC |title='We were at the limit of the regulations' – Leclerc and Sainz reflect on their thrilling Italian GP battle |date=3 September 2023 |website=Formula 1|access-date=14 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916094023/https://www.formula1.com/en/latest/article/im-sure-many-people-did-not-enjoy-that-leclerc-and-sainz-reflect-on-their.4exq4m37oPwHiOb6CoNFuC |archive-date=16 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclercs-singapore-sacrifice-for-sainz-a-driver-too-good-to-be-no2/ |url-access=registration |title=Leclerc's Singapore sacrifice for Sainz – a driver too good to be No2 |last=Hughes |first=Mark |date=18 September 2023 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211193525/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclercs-singapore-sacrifice-for-sainz-a-driver-too-good-to-be-no2/ |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-thought-japan-f1-podium-was-on-after-mistaking-perez-for-verstappen/10525158/ |title=Leclerc thought Japan F1 podium was on after mistaking Pérez for Verstappen |last=Cleeren |first=Filip |date=25 September 2023 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718081854/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-thought-japan-f1-podium-was-on-after-mistaking-perez-for-verstappen/10525158/ |archive-date=18 July 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het toe vyfde in [[2023 Katarse Grand Prix|Katar]] geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/oct/08/verstappen-storms-to-qatar-win-after-hamilton-and-russells-gutting-crash |title=Verstappen storms to Qatar win after Hamilton's and Russell's 'gutting' crash |last=Richards |first=Giles |date=8 October 2023 |work=[[The Guardian]]|access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116145507/https://www.theguardian.com/sport/2023/oct/08/verstappen-storms-to-qatar-win-after-hamilton-and-russells-gutting-crash |archive-date=16 January 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het teruggekeer na die voorste wegspringplek by die [[2023 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] en het tweede in die naelren geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/2023-f1-us-gp-results-max-verstappen-wins-sprint-at-austin/10535992/ |title=2023 F1 US GP results: Max Verstappen wins sprint in Austin |last=Bradley |first=Charles |date=21 October 2023 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720200212/https://www.autosport.com/f1/news/2023-f1-us-gp-results-max-verstappen-wins-sprint-at-austin/10535992/ |archive-date=20 July 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het tot sesde in die hoofwedren teruggesak voordat hy en [[Lewis Hamilton]] gediskwalifiseer is vir oormatige glyblokslytasie.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-and-leclerc-disqualified-from-united-states-grand-prix-for.10nvuyvEPfMgoeWxWOhw0a |title=Hamilton and Leclerc disqualified from United States Grand Prix for technical breach |date=23 October 2023 |website=Formula 1|access-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026025059/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-hamilton-and-leclerc-disqualified-from-united-states-grand-prix-for.10nvuyvEPfMgoeWxWOhw0a.html |archive-date=26 October 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het weer in [[2023 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] vir die voorste wegspringplek gekwalifiseer,<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/67252776 |title=Mexico City Grand Prix: Ferrari's Charles Leclerc takes surprise pole position ahead of Carlos Sainz |last=Benson |first=Andrew |date=29 October 2023 |work=[[BBC Sport]]|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102002451/https://www.bbc.com/sport/formula1/67252776 |archive-date=2 November 2023 |url-status=live}}</ref> en derde geëindig na 'n botsing in die eerste draai met Sergio Pérez.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/10/29/mexico-city-grand-prix-f1-live-verstappen-hamilton-updates/ |url-access=registration |title=Max Verstappen eases to Mexico City GP win after Sergio Pérez crashes out on opening lap |last=Duncan |first=Filip |date=30 October 2023 |work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114234953/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/10/29/mexico-city-grand-prix-f1-live-verstappen-hamilton-updates/ |archive-date=14 January 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het in die voorste ry vir die [[2023 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] gekwalifiseer voordat hy uit die formasierondte geval het te midde van 'n hidrouliese probleem by ''[[José Carlos Pace-renbaan|Ferradura]]''.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-front-row-starter-charles-leclerc-spins-off-on-the-sao-paulo-gp.2wYo12iTPrKDXHPPYVuorJ |title=Must-See: Front-row starter Charles Leclerc spins off on the São Paulo GP formation lap |date=5 November 2023 |website=Formula 1 |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526081314/https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-front-row-starter-charles-leclerc-spins-off-on-the-sao-paulo-gp.2wYo12iTPrKDXHPPYVuorJ |archive-date=26 May 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het weer vir die voorste wegspringplek gekwalifiseer vir die eerste [[2023 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]],<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/18/las-vegas-f1-qualifying-report-charles-leclerc-pole-fans-no-apology |title=Charles Leclerc lights up Las Vegas for pole as F1 refuses to apologise after farce |last=Richards |first=Giles |date=18 November 2023 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228104141/https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/18/las-vegas-f1-qualifying-report-charles-leclerc-pole-fans-no-apology |archive-date=28 February 2024 |url-status=live}}</ref> waar hy in 'n drieledige stryd om die voortou met Verstappen en Pérez betrokke was; Leclerc het tweede geëindig nadat hy laasgenoemde op die laaste rondte verbygesteek het,<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/11/19/las-vegas-grand-prix-2023-f1-live-latest-updates-usa/ |url-access=registration |title=Max Verstappen gets penalty, hits George Russell and still wins Las Vegas GP |last=Cary |first=Tom |date=19 November 2023 |work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241016010943/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/11/19/las-vegas-grand-prix-2023-f1-live-latest-updates-usa/ |archive-date=16 October 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom later die Inhaal-toekenning besorg het.<ref name="OA23">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/crypto-com-overtake-of-the-month-award.4NSk8Aciia1hOZ9QEmmSjq|title=Crypto.com Overtake of the Year Award|date=15 December 2023|website=Formula 1|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128152640/https://www.formula1.com/en/latest/article/crypto-com-overtake-of-the-month-award.4NSk8Aciia1hOZ9QEmmSjq|archive-date=28 January 2025|access-date=21 December 2023|url-status=live}}</ref> Hy het weer tweede in [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] geëindig,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-late-bid-to-help-perez-in-f1-abu-dhabi-gp/10552192/ |title=Leclerc explains late bid to help Pérez in F1 Abu Dhabi GP |last=Cleeren |first=Filip |date=26 November 2023 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814174843/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-late-bid-to-help-perez-in-f1-abu-dhabi-gp/10552192/ |archive-date=14 August 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom na die vyfde plek in die Wêreldbestuurderskampioenskap met 206 punte verhoog het, gelyk met [[Fernando Alonso]] in die vierde plek,[nota 6] en ses voor spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] in die sewende plek.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/p2-is-all-that-mattered-leclerc-explains-late-race-tactics-with-perez-in-bid.6w7vZo2dvczq6hqRPArV0m |title='P2 is all that mattered' – Leclerc explains late-race tactics with Pérez in bid to help Ferrari overhaul Mercedes |date=26 November 2023 |website=Formula 1|access-date=14 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915165817/https://www.formula1.com/en/latest/article/p2-is-all-that-mattered-leclerc-explains-late-race-tactics-with-perez-in-bid.6w7vZo2dvczq6hqRPArV0m |archive-date=15 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het vyf voorste wegspringplekke en ses podiumplekke oor die seisoen behaal.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-2023-team-mate-head-to-head-battles/10555611/ |title=F1 2023 team-mate head-to-head battles |last=Hardy |first=Ed |date=6 December 2023 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815084142/https://www.autosport.com/f1/news/f1-2023-team-mate-head-to-head-battles/10555611/ |archive-date=15 August 2024 |url-status=live}}</ref> [[Lêer:2024-08-24 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3435 by Stepro.jpg|duimnael|links|Leclerc bestuur die Ferrari SF-24 by die [[2024 Nederlandse Grand Prix]]. Hy het in 2024 drie Grands Prix gewen met 13 podiums, insluitend die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]].]] Voor die [[2024 Formule Een-seisoen|2024-seisoen]] het Leclerc gekies om sy kontrak met Ferrari te verleng tot ná die [[2026 Formule Een-seisoen|2026-reëlveranderinge]].<ref name="contract">{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-signs-ferrari-f1-contract-extension/10569077/ |title=Leclerc signs Ferrari F1 contract extension |last=Cleeren |first=Filip |date=25 January 2024 |website=Motorsport.com |access-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125141820/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-signs-ferrari-f1-contract-extension/10569077/ |archive-date=25 January 2024 |url-status=live}}</ref> [[Red Bull Racing|Red Bull]] het die voorlopers gebly met die aanvang van die seisoen in [[2024 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]],<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-red-bull-mercedes-jenson-button-b2476222.html |title=Jenson Button predicts Red Bull's closest challengers in new F1 season |last=Jackson |first=Kieran |date=10 January 2024 |work=[[The Independent]] |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240227153246/https://www.independent.co.uk/f1/f1-red-bull-mercedes-jenson-button-b2476222.html |archive-date=27 February 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/how-red-bull-got-a-2024-headstart-by-cutting-development-on-last-years-f1-car/ |url-access=registration |title=How Red Bull got a 2024 headstart by cutting development on last year's F1 car |last=Medland |first=Chris |date=1 March 2024 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201235024/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/how-red-bull-got-a-2024-headstart-by-cutting-development-on-last-years-f1-car/ |archive-date=1 December 2024 |url-status=live}}</ref> waar Leclerc belowe het dat hy "absoluut alles" sou doen om mededingend te wees;<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-red-bull-form-a-mystery-after-it-hid-potential-in-f1-testing/10581032/ |title=Leclerc: Red Bull form a mystery after it hid potential in F1 testing |last=Noble |first=Jonathan |date=29 February 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921022106/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-red-bull-form-a-mystery-after-it-hid-potential-in-f1-testing/10581032/ |archive-date=21 September 2024 |url-status=live}}</ref> hy het op die voorste ry gekwalifiseer en vierde geëindig te midde van remprobleme.<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-had-more-than-100-degrees-split-in-brake-temperature-in-f1-bahrain-gp/10582416/ |title=Leclerc had "more than 100 degrees split" in brake temperature in F1 Bahrain GP |last1=Cobb |first1=Hayden |last2=Cleeren |first2=Filip |date=2 March 2024 |website=Motorsport.com |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250108135104/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-had-more-than-100-degrees-split-in-brake-temperature-in-f1-bahrain-gp/10582416/ |archive-date=8 January 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het tot derde verbeter by die [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] voordat hy 'n Ferrari 1-2-plek in [[2024 Australiese Grand Prix|Australië]] behaal het - hul eerste sedert die [[2022 Bahreinse Grand Prix]] - waar hy tweede na Sainz geëindig het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/68524759 |title=Saudi Arabian Grand Prix 2024: Max Verstappen wins as Oliver Bearman finishes seventh |last=Benson |first=Andrew |date=9 March 2024 |work=[[BBC Sport]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913035755/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/68524759 |archive-date=13 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13100364/australia-gp-carlos-sainz-leads-ferrari-one-two-from-charles-leclerc-after-max-verstappen-streak-ends-with-retirement |title=Australian GP: Carlos Sainz leads Ferrari one–two from Charles Leclerc after Max Verstappen streak ends with retirement |date=25 March 2024 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211173424/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13100364/australia-gp-carlos-sainz-leads-ferrari-one-two-from-charles-leclerc-after-max-verstappen-streak-ends-with-retirement |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy vierde geëindig het by beide die [[2024 Japannese Grand Prix|Japannese]] en [[2024 Chinese Grand Prix|Chinese Grands Prix]],<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-japanese-gp-results-max-verstappen-wins-red-flagged-race/10596032/ |title=2024 F1 Japanese GP results: Max Verstappen wins red-flagged race |last=Bradley |first=Charles |date=7 April 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520164338/https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-japanese-gp-results-max-verstappen-wins-red-flagged-race/10596032/ |archive-date=20 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/apr/21/max-verstappen-f1-chinese-grand-prix-victory-report-lando-norris-second |title=Max Verstappen charges to F1 Chinese GP victory with Lando Norris second |last=Richards |first=Giles |date=21 April 2024 |work=[[The Guardian]]|access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529083347/https://www.theguardian.com/sport/2024/apr/21/max-verstappen-f1-chinese-grand-prix-victory-report-lando-norris-second |archive-date=29 May 2024 |url-status=live}}</ref> het Leclerc derde plekke in [[2024 Miami Grand Prix|Miami]] en [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia Romagna]],<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2024/05/06/sport/lando-norris-2024-miami-grand-prix-spt-intl/index.html |title=Lando Norris claims first win of F1 career, storming to victory at Miami Grand Prix in front of star-studded crowd |last1=Morse |first1=Ben |last2=Schlachter |first2=Thomas |date=6 May 2024 |work=[[CNN]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214022312/https://edition.cnn.com/2024/05/06/sport/lando-norris-2024-miami-grand-prix-spt-intl/index.html |archive-date=14 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thetimes.com/sport/formula-one/article/lando-norris-keeps-pace-with-max-verstappen-italian-grand-prix-csrvmzs77 |url-access=subscription |title=Lando Norris finishes less than a second behind Max Verstappen at Imola |last=Hudson |first=Molly |date=19 May 2024 |work=[[The Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524102701/https://www.thetimes.com/sport/formula-one/article/lando-norris-keeps-pace-with-max-verstappen-italian-grand-prix-csrvmzs77 |archive-date=24 May 2024 |url-status=live}}</ref> sowel as tweede in die naelren.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-miami-gp-sprint-results-max-verstappen-wins/10606767/ |title=2024 F1 Miami GP sprint results: Max Verstappen wins |last=Bradley |first=Charles |date=4 May 2024 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530133744/https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-miami-gp-sprint-results-max-verstappen-wins/10606767/ |archive-date=30 May 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het toe die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] — sy tuiswedren — vir die eerste keer in sy loopbaan gewen, nadat hy van die voorste wegspringposisie af weggespring het.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5520279/2024/05/26/charles-leclerc-f1-monaco-gp-results/ |title=Charles Leclerc wins F1 Monaco GP in emotional home victory |last=Coleman |first=Madeline |date=26 May 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926224516/https://www.nytimes.com/athletic/5520279/2024/05/26/charles-leclerc-f1-monaco-gp-results/ |archive-date=26 September 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het die eerste Monegask-bestuurder geword wat die byeenkoms gewen het sedert Louis Chiron in [[Monaco Grand Prix|1931]], en die eerste om dit in die Formule Een-wêreldkampioenskap te doen.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-first-monegasque-winner-in-monaco-since-1931-as-leclerc.4iQxLmf1Hz5i9OLxtuXdDt |title=Facts and Stats: First Monégasque winner in Monaco since 1931, as Leclerc finally breaks his curse on home soil |last=Kelly |first=Sean |date=26 May 2024 |website=Formula 1 |access-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527081444/https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-first-monegasque-winner-in-monaco-since-1931-as-leclerc.4iQxLmf1Hz5i9OLxtuXdDt |archive-date=27 May 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het onttrek by die [[2024 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] weens probleme met sy kragbron.<ref>{{Cite magazine |url=https://racer.com/2024/06/09/leclerc-frustrated-by-pu-issue-as-ferrari-suffers-double-dnf/ |title=Leclerc frustrated by PU issue as Ferrari suffers double-DNF |last=Medland |first=Chris |date=9 June 2024 |magazine=Racer (tydskrif) |access-date=13 February 2025 |issn=1066-6060 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007033007/https://racer.com/2024/06/09/leclerc-frustrated-by-pu-issue-as-ferrari-suffers-double-dnf/ |archive-date=7 October 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy vyfde geëindig het by die [[2024 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]],<ref name="ESP24">{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/06/23/spanish-grand-prix-live-updates/ |url-access=registration |title=Lando Norris rues costly bad start as Max Verstappen wins Spanish Grand Prix |last=Cary |first=Tom |date=23 June 2024 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926150537/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/06/23/spanish-grand-prix-live-updates/ |archive-date=26 September 2024 |url-status=live}}</ref> het hy punteloos in [[2024 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] en [[2024 Britse Grand Prix|Brittanje]] geëindig as gevolg van botsingskade en strategiefoute,<ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-austrian-grand-prix--8-talking-points/ |title=2024 Austrian Grand Prix {{!}} 8 talking points |last=Smith |first=Damien |date=1 July 2024 |website=Goodwood Road & Racing |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719121515/https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-austrian-grand-prix--8-talking-points/ |archive-date=19 July 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-in-worse-than-a-nightmare-after-failed-british-gp-intermediate-call/10632839/ |title=Leclerc in "worse than a nightmare" after failed British GP intermediate call |last1=Boxall-Legge |first1=Jake |last2=Cleeren |first2=Filip |date=7 July 2024 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719004323/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-in-worse-than-a-nightmare-after-failed-british-gp-intermediate-call/10632839/ |archive-date=19 July 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom van tweede na derde op die punteleer agter Norris laat val het.<ref name="ESP24"/> Hy het hierna vierde in [[2024 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/oscar-piastri-wins-f1-hungarian-gp-after-mcclaren-team-soap-opera |title=Oscar Piastri wins F1 Hungarian GP after McLaren order Norris to give up lead |last=Richards |first=Giles |date=21 July 2024 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927235755/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/oscar-piastri-wins-f1-hungarian-gp-after-mcclaren-team-soap-opera |archive-date=27 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het weer vir die voorste wegspringplek by die [[2024 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] gekwalifiseer na 'n terugval op die rooster vir Verstappen,<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/articles/c897295r1p7o |title=Leclerc on Belgian GP pole as Verstappen takes grid penalty |last=Benson |first=Andrew |date=27 July 2024 |work=[[BBC Sport]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913045437/https://www.bbc.com/sport/articles/c897295r1p7o |archive-date=13 September 2024 |url-status=live}}</ref> en derde geëindig na 'n diskwalifikasie vir [[George Russell]].<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/george-russell-disqualified-belgian-gp-mercedes-f1-b2587297.html |title=George Russell disqualified after winning Belgian Grand Prix |last=Jackson |first=Kieran |date=28 July 2024 |work=[[The Independent]] |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131222915/https://www.independent.co.uk/f1/george-russell-disqualified-belgian-gp-mercedes-f1-b2587297.html |archive-date=31 January 2025 |url-status=live}}</ref> Nog 'n derde plek het by die [[2024 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] gevolg.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cn9l7wn4xx3o |title=Dominant Norris fights back to win Dutch GP |last=Benson |first=Andrew |date=25 August 2024 |work=[[BBC Sport]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913034843/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cn9l7wn4xx3o |archive-date=13 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het wydverspreide lof ontvang vir sy verrassingsoorwinning by die [[2024 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]],<ref name="ITA24">{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/nobodys-perfect-but-leclerc-came-close-with-final-monza-stint-/10650874/ |title="Nobody's perfect" – but Leclerc came close with final Monza stint |last=Kalinauckas |first=Alex |date=3 September 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915205726/https://www.autosport.com/f1/news/nobodys-perfect-but-leclerc-came-close-with-final-monza-stint-/10650874/ |archive-date=15 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/winners-losers-f1-2024-italian-grand-prix/ |title=Winners and losers from F1's 2024 Italian Grand Prix |last1=Suttill |first1=Josh |last2=Beer |first2=Matt |last3=Kanal |first3=Samarth |date=1 September 2024 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916153211/https://www.the-race.com/formula-1/winners-losers-f1-2024-italian-grand-prix/ |archive-date=16 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-italian-grand-prix--6-talking-points/ |title=2024 Italian Grand Prix {{!}} 6 talking points |last=Smith |first=Damien |date=2 September 2024 |website=Goodwood Road & Racing|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102075135/https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-italian-grand-prix--6-talking-points/ |archive-date=2 November 2024 |url-status=live}}</ref> en 'n eenstopstrategie voltooi om Ferrari se eerste tuisoorwinning sedert [[2019 Italiaanse Grand Prix|2019]] te verseker.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/sep/01/charles-leclerc-wins-italian-f1-gp-for-ferrari-oscar-piastri-lando-norris |title=Charles Leclerc wins Italian F1 GP for Ferrari after one-stop gamble |last=Richards |first=Giles |date=1 September 2024 |work=[[The Guardian]] |access-date=1 September 2024 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922182142/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/sep/01/charles-leclerc-wins-italian-f1-gp-for-ferrari-oscar-piastri-lando-norris |archive-date=22 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het eerste gekwalifiseer by die [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] - sy vierde agtereenvolgende voorste wegspringplek by dié byeenkoms - en tweede geëindig na 'n wedrenlange stryd met [[Oscar Piastri]].<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-azerbaijan-gp-race-report/10654520/ |title=F1 Azerbaijan GP: Piastri beats Leclerc after thrilling Baku battle |last=Cleeren |first=Filip |date=15 September 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222173112/https://www.autosport.com/f1/news/f1-azerbaijan-gp-race-report/10654520/ |archive-date=22 December 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het vyfde in [[2024 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geëindig,<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-with-mixed-feelings-after-fightback-to-p5-in-singapore-as-he.10ZR07GCa8NNotxfSQ1ri6 |title=Leclerc left with 'mixed feelings' after fightback to P5 in Singapore as he takes blame for qualifying mistake |date=22 September 2024 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003132900/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-with-mixed-feelings-after-fightback-to-p5-in-singapore-as-he.10ZR07GCa8NNotxfSQ1ri6 |archive-date=3 October 2024 |url-status=live}}</ref> voordat hy sy derde oorwinning van die seisoen by die [[2024 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] behaal het.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5857103/2024/10/20/charles-leclerc-f1-us-grand-prix-lando-norris-max-verstappen/ |title=Charles Leclerc wins F1 U.S. Grand Prix, Lando Norris loses podium to late penalty |last=Coleman |first=Madeline |date=20 October 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250205182214/https://www.nytimes.com/athletic/5857103/2024/10/20/charles-leclerc-f1-us-grand-prix-lando-norris-max-verstappen/ |archive-date=5 February 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het toe derde in [[2024 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2024/10/28/sport/carlos-sainz-mexican-grand-prix-f1-spt-intl/index.html |title=Carlos Sainz wins Mexican Grand Prix as penalties for Max Verstappen cut into championship lead |last=Joseph |first=Sam |date=28 October 2024 |work=[[CNN]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204134837/https://edition.cnn.com/2024/10/28/sport/carlos-sainz-mexican-grand-prix-f1-spt-intl/index.html |archive-date=4 December 2024 |url-status=live}}</ref> Na 'n podium in die [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo naelren]],<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/nov/02/norris-wins-brazil-gp-sprint-race-after-piastri-cedes-lead-under-team-orders |title=Norris wins São Paulo GP sprint to narrow gap as Verstappen hit with penalty |last=Richards |first=Giles |date=2 November 2024 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126215747/https://www.theguardian.com/sport/2024/nov/02/norris-wins-brazil-gp-sprint-race-after-piastri-cedes-lead-under-team-orders |archive-date=26 November 2024 |url-status=live}}</ref> het hy vyfde geëindig in die reëngeteisterde Grand Prix te midde van enjinprestasieprobleme en 'n strategiefout.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-cannot-explain-sao-paulo-crashes-as-leclerc-admits-sao-paulo-was.il6XaXBGLr7lkmstHuSol |title=Sainz 'cannot explain' São Paulo crashes as Leclerc admits weekend was 'damage limitation' for Ferrari |date=4 November 2024 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129072326/https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-cannot-explain-sao-paulo-crashes-as-leclerc-admits-sao-paulo-was.il6XaXBGLr7lkmstHuSol |archive-date=29 January 2025 |url-status=live}}</ref> ná 'n vierde plek in [[2024 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas]],<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13259854/charles-leclerc-ferrari-driver-hits-out-at-team-in-expletive-laden-radio-rant-at-las-vegas-grand-prix |title=Charles Leclerc: Ferrari driver hits out at team in expletive-laden radio rant at Las Vegas Grand Prix |date=24 November 2024 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211215057/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13259854/charles-leclerc-ferrari-driver-hits-out-at-team-in-expletive-laden-radio-rant-at-las-vegas-grand-prix |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> het Leclerc die seisoen voltooi met podiumplekke by die [[2024 Katarse Grand Prix|Katarse]] en [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grands Prix]], nadat hy laasgenoemde in die negentiende plek begin het.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/12/01/qatar-grand-prix-2024-f1-live-russell-verstappen0/ |url-access=registration |title=Lando Norris apologises for 'f------ up' Qatar GP as McLaren hit out at FIA penalty |last=Cary |first=Tom |date=1 December 2024 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=1 December 2024 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223122020/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/12/01/qatar-grand-prix-2024-f1-live-russell-verstappen0/ |archive-date=23 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="AS2024"/> Hy het die seisoen derde in die kampioenskap geëindig met 356 punte - 81 agter kampioen Verstappen, 18 agter Norris, en 66 voor spanmaat Sainz in die vyfde plek;<ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/the-top-10-f1-drivers-of-2024/ |title=The top 10 F1 drivers of 2024 |last=Parkes |first=Ian |date=19 December 2024 |website=Goodwood Road & Racing |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113190249/https://www.goodwood.com/grr/f1/the-top-10-f1-drivers-of-2024/ |archive-date=13 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/end-of-year-report-ferrari-a-huge-step-forward-in-a-successful-season-but.3WHiu8Kv6fNZVw3DNswyls |title=End of Year Report: Ferrari – A 'huge step forward' in a successful season, but can they improve further in 2025? |last=Francis |first=Anna |date=23 December 2024 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129052714/https://www.formula1.com/en/latest/article/end-of-year-report-ferrari-a-huge-step-forward-in-a-successful-season-but.3WHiu8Kv6fNZVw3DNswyls |archive-date=29 January 2025 |url-status=live}}</ref> hy het die res van die veld sedert die somervakansie af oortref,<ref name="AS2024"/> en drie oorwinnings uit 13 podiumplekke behaal.<ref name="interview">{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/interview-charles-leclerc-on-hamilton-and-being-ready-for-the-championship/ |title=Interview: Charles Leclerc on Hamilton and being "ready for the championship" |last=Parkes |first=Ian |date=14 January 2025 |website=Goodwood Road & Racing|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118163548/https://www.goodwood.com/grr/f1/interview-charles-leclerc-on-hamilton-and-being-ready-for-the-championship/ |archive-date=18 January 2025 |url-status=live}}</ref> ==== 2025–2026: Spanmaat van Hamilton ==== [[Lêer:FIA F1 Imola 2025 No. 16 Leclerc (2).jpg|duimnael|regs|Leclerc (hier afgeneem tydens die 2025 Emilia-Romagna GP) is [[Lewis Hamilton]] se nuwe spanmaat sedert 2025.]] Leclerc is in 2025 as die sewemalige Wêreldbestuurderskampioen [[Lewis Hamilton]] se spanmaat gekies.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5243409/2024/02/01/lewis-hamilton-ferrari-mercedes/ |title=Lewis Hamilton to join Ferrari in shock switch from Mercedes |last=Smith |first=Luke |date=1 February 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129012423/https://www.nytimes.com/athletic/5243409/2024/02/01/lewis-hamilton-ferrari-mercedes/ |archive-date=29 January 2025 |url-status=live}}</ref> Voor die seisoen het Leclerc gesê dat hy "gereed was om die kampioenskap te wen",<ref name="interview"/> met Ferrari wat na verwagting [[McLaren]] sou uitdaag.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-2025-news-season-predictions-australia-gp-b2708153.html |title=F1 2025 season predictions: Who will win, Hamilton vs Leclerc and the biggest shock? |last=Jackson |first=Kieran |date=4 March 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=4 March 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305140557/https://www.independent.co.uk/f1/f1-2025-news-season-predictions-australia-gp-b2708153.html |archive-date=5 March 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het agtste geëindig by 'n nat [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] na 'n strategiese fout,<ref>{{Cite magazine |url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64197404/ferrari-falters-in-f1-opener-as-rain-shakes-up-melbourne-race/ |title=Ferrari Falters in F1 Opener as Rain Shakes Up Melbourne Race |last=Horton |first=Phillip |date=16 March 2025 |magazine=[[Autoweek]] |access-date=17 March 2025 |issn=0192-9674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317005105/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64197404/ferrari-falters-in-f1-opener-as-rain-shakes-up-melbourne-race/ |archive-date=17 March 2025 |url-status=live}}</ref> en is van die vyfde plek in [[2025 Chinese Grand Prix|China]] gediskwalifiseer nadat sy SF-25 ondermassa bevind is.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-and-charles-leclerc-disqualified-from-chinese-gp-in-ferrari-f1-calamity-b2720061.html |title=Lewis Hamilton and Charles Leclerc disqualified from Chinese GP in F1 calamity for Ferrari |last=Jackson |first=Kieran |date=23 March 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=23 March 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323122547/https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-and-charles-leclerc-disqualified-from-chinese-gp-in-ferrari-f1-calamity-b2720061.html |archive-date=23 March 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het vierde geëindig by beide die [[2025 Japannese Grand Prix|Japannese]] en [[2025 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grands Prix]] te midde van prestasieprobleme,<ref>{{Cite magazine |url=https://www.si.com/fannation/racing/f1briefings/news/what-causes-f1-cars-to-spark-japanese-grand-prix-fires-explained-01jr22j8kzae |title=Charles Leclerc Calls Japan Race "Annoying" as Ferrari Struggle |last=Espinal |first=Nelson |date=6 April 2025 |magazine=Sports Illustrated |access-date=6 April 2025 |issn=0038-822X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406184705/https://www.si.com/fannation/racing/f1briefings/news/charles-leclerc-calls-japan-race-annoying-as-ferrari-struggle-01jr5bybrtch |archive-date=6 April 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/ferraris-performance-a-snowball-effect-of-problems-says-leclerc/10713049/ |title=Ferrari's performance "a snowball effect" of problems, says Charles Leclerc |last=Harrington |first=Alex |date=13 April 2025 |website=Motorsport.com |publisher=Motorsport Network |access-date=14 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414010802/https://www.motorsport.com/f1/news/ferraris-performance-a-snowball-effect-of-problems-says-leclerc/10713049/ |archive-date=14 April 2025 |url-status=live}}</ref> voordat hy sy eerste podium van die seisoen met die derde plek in [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] behaal het.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64534559/formula-1-saudi-arabian-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-first-f1-podium/ |title=Formula 1 Saudi Arabian Grand Prix: Charles Leclerc Gives Ferrari Its First F1 Podium of 2025 |last=Horton |first=Phillip |date=20 April 2025 |magazine=[[Autoweek]] |access-date=21 April 2025 |issn=0192-9674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421020753/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64534559/formula-1-saudi-arabian-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-first-f1-podium/ |archive-date=21 April 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het tydens die verkenningsrondte vir die [[2025 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix-naelren]] op 'n waterplas gegly en teen die versperrings vasgery, en later agtste gekwalifiseer vir die hoofren, waar hy sewende geëindig het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-is-too-slow-after-disappointing-miami-quali/10719556/ |title=Leclerc: Ferrari F1 car is too slow after disappointing Miami quali |last=Cleeren |first=Filip |date=3 May 2025 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=3 May 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504174538/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-is-too-slow-after-disappointing-miami-quali/10719556/ |archive-date=4 May 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-charles-leclerc-ferrari-miami-gp-b2744994.html |title='No bad feelings' between Ferrari drivers after Miami GP radio spat, says Charles Leclerc |last=Clifford |first=Flo |date=5 May 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=24 May 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506150337/https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-charles-leclerc-ferrari-miami-gp-b2744994.html |archive-date=6 May 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het van elfde na vierde in [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna]] geklim voordat 'n laat veiligheidsmotor hom tot sesde laat val het op verouderde bande — 85 punte agter die kampioenskapleier Oscar Piastri; Leclerc het gesê hy "kon nie die situasie aanvaar waarin [Ferrari] was nie".<ref>{{Cite web |url=https://www.ferrari.com/en-GQ/formula1/articles/emilia-romagna-grand-prix-2025-race |title=Race recap: Lewis fourth, Charles sixth |date=18 May 2025 |website=[[Scuderia Ferrari]] |publisher=[[Ferrari]] |access-date=24 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524185236/https://www.ferrari.com/en-GQ/formula1/articles/emilia-romagna-grand-prix-2025-race |archive-date=24 May 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/frustrated-charles-leclerc-cannot-accept-the-situation-at-ferrari/10724240/ |title=Frustrated Leclerc "cannot accept" the situation at Ferrari |last=Hunt |first=Ben |date=18 May 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=24 May 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518193504/https://www.autosport.com/f1/news/frustrated-charles-leclerc-cannot-accept-the-situation-at-ferrari/10724240/ |archive-date=18 May 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="MS2025">{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |url-access=registration |title=Mark Hughes: 'Leclerc is Senna-like at Monaco but his Ferrari's a dud' |last=Hughes |first=Mark |date=28 May 2025 |magazine=Motor Sport |access-date=30 May 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530054421/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |archive-date=30 May 2025 |url-status=live}}</ref> Ferrari het in [[2025 Monaco Grand Prix|Monaco]] verbeter met Leclerc wat tweede gekwalifiseer, asook tweede geëindig het;<ref name="MS2025">{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |url-access=registration |title=Mark Hughes: 'Leclerc is Senna-like at Monaco but his Ferrari's a dud' |last=Hughes |first=Mark |date=28 May 2025 |magazine=Motor Sport |access-date=30 May 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530054421/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |archive-date=30 May 2025 |url-status=live}}</ref> hy het toe derde geëindig in Spanje na 'n laat veiligheidsmotor,<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jun/01/oscar-piastri-holds-off-norris-as-mclaren-claim-one-two-in-spanish-f1-gp |title=Piastri leads McLaren one–two in Spanish F1 GP as Verstappen pays penalty |last=Richards |first=Giles |date=1 June 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=10 June 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602093222/https://www.theguardian.com/sport/2025/jun/01/oscar-piastri-holds-off-norris-as-mclaren-claim-one-two-in-spanish-f1-gp |archive-date=2 June 2025 |url-status=live}}</ref> hy het toe derde geëindig in [[2025 Spaanse Grand Prix|Spanje]] na 'n laat veiligheidsmotor,<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jun/01/oscar-piastri-holds-off-norris-as-mclaren-claim-one-two-in-spanish-f1-gp |title=Piastri leads McLaren one–two in Spanish F1 GP as Verstappen pays penalty |last=Richards |first=Giles |date=1 June 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=10 June 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602093222/https://www.theguardian.com/sport/2025/jun/01/oscar-piastri-holds-off-norris-as-mclaren-claim-one-two-in-spanish-f1-gp |archive-date=2 June 2025 |url-status=live}}</ref> vyfde in [[2025 Kanadese Grand Prix|Kanada]],<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13385519/ferrari-had-clumsy-canadian-gp-says-nico-rosberg-as-f1-team-admit-too-many-mistakes-made-in-montreal |title=Ferrari had 'clumsy' Canadian GP says Nico Rosberg as F1 team admit 'too many mistakes' made in Montreal |date=19 June 2025 |website=Sky Sports |access-date=27 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623111030/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13385519/ferrari-had-clumsy-canadian-gp-says-nico-rosberg-as-f1-team-admit-too-many-mistakes-made-in-montreal |archive-date=23 June 2025 |url-status=live}}</ref> en weer derde in [[2025 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]].<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-reveals-frustrating-lift-and-coast-strategy-in-lonely-austrian-gp/10738062/ |title=Charles Leclerc reveals frustrating lift and coast strategy in lonely Austrian GP |last=Mee |first=Lydia |date=30 June 2025 |website=Motorsport.com|access-date=6 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701025044/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-reveals-frustrating-lift-and-coast-strategy-in-lonely-austrian-gp/10738062/ |archive-date=1 July 2025 |url-status=live}}</ref> Hy was selfkrities nadat hy sesde in [[2025 Britse Grand Prix|Brittanje]] gekwalifiseer het, en toe tot veertiende geval het weens 'n verkeerde natweerstrategie.<ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/british-gp-2025-f1-driver-rankings-edd-straw/ |title=Edd Straw's 2025 British Grand Prix F1 driver rankings |last=Straw |first=Edd |date=7 July 2025 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=24 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708140014/https://www.the-race.com/formula-1/british-gp-2025-f1-driver-rankings-edd-straw/ |archive-date=8 July 2025 |url-status=live}}</ref> Hy was vierde in die Belgiese naelren, en hy het derde gekwalifiseer en die posisie behou voor Verstappen in die nat-droë hoofren.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-ferrari-has-no-hope-of-fighting-for-f1-belgian-gp-win/10745398/ |title=Leclerc: Ferrari has no hope of fighting for F1 Belgian GP win |last=Codling |first=Stuart |date=26 July 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=2 August 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802155028/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-ferrari-has-no-hope-of-fighting-for-f1-belgian-gp-win/10745398/ |archive-date=2 August 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het vyfde gele by die [[2025 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] totdat 'n botsing met [[Kimi Antonelli]] by Hugenholtzbocht sy uitval veroorsaak het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/wolff-backs-antonelli-after-leclerc-clash-we-want-him-to-go-for-moves/10755477 |title=Wolff backs Antonelli after Leclerc clash: "We want him to go for moves" |last1=Cleeren |first1=Filip |last2=Jaeggi |first2=Erwin |date=1 September 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=3 September 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903035258/https://www.autosport.com/f1/news/wolff-backs-antonelli-after-leclerc-clash-we-want-him-to-go-for-moves/10755477/ |archive-date=3 September 2025 |url-status=live}}</ref> Later, in [[2025 Italiaanse Grand Prix|Italië]], was hy vierde te midde van 'n vroeë stryd met die derde geplaaste Piastri.<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-ferraris-best-shot-at-2025-f1-victory-comes-at-these-three-grands-prix/10757558 |title=Charles Leclerc: Ferrari's best shot at 2025 F1 victory comes at these three grands prix |last=Mee |first=Lydia |date=7 September 2025 |website=Motorsport.com |access-date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908222032/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-ferraris-best-shot-at-2025-f1-victory-comes-at-these-three-grands-prix/10757558/ |archive-date=8 September 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het 'n verrassende voorste wegspringplek in Hongarye behaal,<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/6532103/2025/08/02/charles-leclerc-pole-f1-hungarian-grand-prix-2025/ |title=How Charles Leclerc snared shock Ferrari Hungary pole: 'Today, I don't understand F1' |last=Smith |first=Luke |date=2 August 2025 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=3 August 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802213052/https://www.nytimes.com/athletic/6532103/2025/08/02/charles-leclerc-pole-f1-hungarian-grand-prix-2025/ |archive-date=2 August 2025 |url-status=live}}</ref> waar hy die grootste deel van die wedren gelei het voordat hy tot vierde teruggesak het nadat hy opstelprobleme ondervind het.<ref name="HUN25">{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/ |title=Leclerc explains how "undriveable" Ferrari F1 car cost him Hungarian GP win |last1=Vinel |first1=Ben |last2=Karpov |first2=Oleg |date=3 August 2025 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=3 August 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803170241/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/ |archive-date=3 August 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het in [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] tydens die kwalifiseringsproses uitgeval en negende geëindig,<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-cites-power-unit-glitch-for-subdued-azerbaijan-gp-start/10761419 |title=Charles Leclerc cites power unit glitch for subdued Azerbaijan GP start |last1=Harrington |first1=Alex |last2=Karpov |first2=Oleg |date=21 September 2025 |website=Motorsport.com |access-date=25 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925232722/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-cites-power-unit-glitch-for-subdued-azerbaijan-gp-start/10761419 |archive-date=25 September 2025 |url-status=live}}</ref> voordat hy sesde in [[2025 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geëindig het te midde van toenemende kommer oor die SF-25.<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/46507017/leclerc-downbeat-singapore-passengers-car |title=Leclerc downbeat after Singapore: We're 'passengers to the car' |last=Saunders |first=Nate |date=6 October 2025 |website=[[ESPN]] |access-date=25 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008102745/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/46507017/leclerc-downbeat-singapore-passengers-car |archive-date=8 October 2025 |url-status=live}}</ref> Na 'n vyfde plek in die [[2025 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State se naelren]] het hy die derde plek in die Grand Prix behou na 'n renlange stryd om tweede met [[Lando Norris]].<ref>{{Cite web |url=https://www.silverstone.co.uk/news/f1-2025-united-states-grand-prix-results-hunt-verstappen-claims-maximum-points-austin |title=F1 2025 United States Grand Prix results: The hunt is on as Verstappen claims maximum points in Austin |date=20 October 2025 |website=[[Silverstone-renbaan]] |publisher=British Racing Drivers' Club |access-date=25 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025214517/https://www.silverstone.co.uk/news/f1-2025-united-states-grand-prix-results-hunt-verstappen-claims-maximum-points-austin |archive-date=25 October 2025 |url-status=live}}</ref> Sy voorste ry-wegspring in [[2025 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] het 'n omstrede eerste draai-ontmoeting met Norris, Hamilton en Verstappen voorafgegaan, waar Leclerc tweede behou het nadat hy na die afloopgebied ontwyk het en 'n laat Verstappen-aanval weerstaan ​​het.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/6751859/2025/10/26/mexico-city-grand-prix-briefing-norris-wins-bearman-impresses-disaster-for-hamilton |title=Mexico City Grand Prix briefing: Norris wins, Bearman impresses, disaster for Hamilton |last1=Coleman |first1=Madeline |last2=Smith |first2=Luke |date=26 October 2025 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=30 October 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251030112816/https://www.nytimes.com/athletic/6751859/2025/10/26/mexico-city-grand-prix-briefing-norris-wins-bearman-impresses-disaster-for-hamilton/ |archive-date=30 October 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het vyfde plek in die [[2025 São Paulo Grand Prix|São Paulo-naelren]] behaal voordat hy van derde in die Grand Prix uitgeval het te midde van 'n botsing met Antonelli en Piastri by die Senna 'S'.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-is-too-slow-on-straights-but-hamilton-and-leclerc-cant-explain-it-at-brazil-gp/10774971 |title=Ferrari is too slow on straights, but Hamilton and Leclerc can't explain it at Brazil GP |last=Vinel |first=Ben |date=8 November 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=10 November 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110130321/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-is-too-slow-on-straights-but-hamilton-and-leclerc-cant-explain-it-at-brazil-gp/10774971/ |archive-date=10 November 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-retires-with-damage-from-brazil-grand-prix-as-oscar-piastri-given-penalty/10775435 |title=Charles Leclerc retires with damage from Brazil Grand Prix as Oscar Piastri receives penalty |last=Harrington |first=Alex |date=9 November 2025 |website=Motorsport.com |access-date=10 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110130324/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-retires-with-damage-from-brazil-grand-prix-as-oscar-piastri-given-penalty/10775435/ |archive-date=10 November 2025 |url-status=live}}</ref> Intra-span-konflik het vererger toe Leclerc en Hamilton 'n openbare vete met voorsitter [[John Elkann]] aangegaan het toe hulle tot vierde in die Wêreldkonstruktorskampioenskap geval het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-free-to-publicly-criticise-ferrari-f1-team-vasseur/10783475/ |title=Hamilton and Leclerc free to publicly criticise Ferrari F1 team – Vasseur |last1=Hardy |first1=Ed |last2=Codling |first2=Stuart |date=10 December 2025 |website=[[Autosport]]|access-date=12 December 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212004811/https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-free-to-publicly-criticise-ferrari-f1-team-vasseur/10783475/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Ferrari—wat die SF-25-projek vroeg in die seisoen laat vaar het—het gesien hoe hul prestasie verder agteruitgaan oor die laaste drie Grands Prix.<ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-ferrari-f1-warning-2026/ |title=Leclerc's 'now or never' F1 warning to Ferrari |last=Noble |first=Jon |date=10 December 2025 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005008/https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-ferrari-f1-warning-2026/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="QAT25">{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-left-speechless-by-zero-performance-in-qatar-gp-qualifying-disaster/10781045/ |title=Hamilton and Leclerc left speechless by "zero performance" in Qatar GP qualifying disaster |last=Vinel |first=Ben |date=29 November 2025 |website=Autosport |access-date=12 December 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005122/https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-left-speechless-by-zero-performance-in-qatar-gp-qualifying-disaster/10781045/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="QAT25"/><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-so-difficult-its-in-the-wall-or-through-q1/10782894/ |title=Leclerc: Ferrari F1 car so difficult it's "in the wall or through Q1" |last1=Hardy |first1=Ed |last2=Vording |first2=Ronald |date=6 December 2025 |website=Autosport|access-date=12 December 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005206/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-so-difficult-its-in-the-wall-or-through-q1/10782894/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Leclerc het vierde in [[2025 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas]] geëindig na 'n dubbele [[McLaren]]-diskwalifikasie, agtste in [[2025 Katarse Grand Prix|Katar]] na verskeie uitwykings in sy dertiende plek in die naelren, en vierde in [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] toe hy druk op die aangewese kampioen Norris geplaas het; hy het vier plekke voor spanmaat Hamilton in elke wedren geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-lost-a-good-opportunity-to-do-something-special-in-las-vegas-gp.2E2vUC6WiAQR4PIP4bqF1Z |title=Ferrari 'lost a good opportunity to do something special' in Las Vegas GP – Leclerc |date=23 November 2025 |website=Formula 1|access-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005424/https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-lost-a-good-opportunity-to-do-something-special-in-las-vegas-gp.2E2vUC6WiAQR4PIP4bqF1Z |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/norris-takes-2025-f1-title-as-verstappen-wins-abu-dhabi-gp/ |url-access=registration |title=Norris takes 2025 F1 title as Verstappen wins Abu Dhabi GP |last=Elizalde |first=Pablo |date=7 December 2025 |magazine=Motor Sport |access-date=12 December 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005551/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/norris-takes-2025-f1-title-as-verstappen-wins-abu-dhabi-gp/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Leclerc het sy veldtog, en die grond-effek-era, vyfde algeheel afgesluit met 242 punte—86 voor Hamilton in die sesde plek—met sewe podiumplekke teenoor Hamilton se nul, wie hy by 19 van 24 Grands Prix oortref het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cy95n27g873o |title=What next after Hamilton's 'nightmare' year? |last=Benson |first=Andrew |date=11 December 2025 |work=[[BBC Sport]] |access-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005624/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cy95n27g873o |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Voor die nuwe onderstel- en krageenheidregulasies in [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] het Leclerc gesê "dit is nou of nooit" vir sy vooruitsig van 'n Wêreldbestuurderskampioenskap met Ferrari.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/6874596/2025/12/09/f1-offseason-2026-rules/ |title=Why F1's 2026 rules overhaul will make the winter offseason a frenzy |last=Smith |first=Luke |date=9 December 2025 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=12 December 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005712/https://www.nytimes.com/athletic/6874596/2025/12/09/f1-offseason-2026-rules/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Nadat hy sterk voorseisoenvertoning met die SF-26 getoon het, het hy onmiddellik drie jaers verbygesteek om die [[2026 Australiese Grand Prix]] te lei, en George Russell, die voorloper, agter hom gehou voordat hy in 'n strategiese mislukking na die derde plek teruggeval het. == Profiel as renjaer == Leclerc het 'n puik kwalifiserende geskiedenis in Formule Een, waar hy die rekord hou vir die meeste voorste wegspringplekke sonder 'n kampioenskapstitel ({{F1stat|LEC|poles}}) en die elfde meeste in die geskiedenis.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/how-many-pole-positions-f1-drivers/|title=How many pole positions does each 2025 F1 driver have?|date=20 January 2025|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064455/https://www.the-race.com/formula-1/how-many-pole-positions-f1-drivers/|archive-date=27 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy hou ook die rekord in óf FIA Formule 2 óf sy voorganger GP2 vir die meeste voorste wegspringplekke in 'n seisoen (8).<ref name="SkyF2">{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11070780/charles-leclerc-crowned-2017-f2-champion|title=Charles Leclerc crowned 2017 F2 champion|last=Esler|first=William|date=8 October 2017|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114180156/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11070780/charles-leclerc-crowned-2017-f2-champion|archive-date=14 January 2025|access-date=18 February 2025}}</ref> Sy bestuurstyl is geneig om 'n motor met oorstuur te verkies, wat presiese mikro-korreksies en hoë draaispoed moontlik maak, wat sy kwalifiseerpas verbeter het.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/the-driving-style-secrets-of-f1s-current-stars/10568984/|title=The driving style secrets of F1's current stars|last=Chandhok|first=Karun|last2=Kalinauckas|first2=Alex|date=26 January 2024|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064451/https://www.autosport.com/f1/news/the-driving-style-secrets-of-f1s-current-stars/10568984/|archive-date=27 January 2025|access-date=31 January 2025}}</ref> Hy het in 2019 die jongste ontvanger van die FIA-paaltrofee geword vir die meeste voorste wegspringplekke, 'n prestasie wat hy in 2022 herhaal het.<ref name="2022analysis"/> Kritici het opgemerk dat hy die vermoë het om sy masjinerie in kwalifiserende toestande te oortref, wat gereeld daartoe gelei het dat hy sy een-rondte pas relatief tot sy renpas oortref het en dit het bygedra tot 'n voorste wegspringplek-wen-omskakelingskoers van 18,5%.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/|title=Top 10 Formula 1 drivers of 2022 – Our verdict|last=Khorounzhiy|first=Valentin|date=25 November 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064451/https://www.the-race.com/formula-1/the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/|archive-date=27 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-absurd-f1-ratio-criminally-undeserved/|title=Leclerc's absurd F1 ratio is criminally undeserved|last=Mitchell-Malm|first=Scott|last2=Suttill|first2=Josh|date=7 January 2024|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064452/https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-absurd-f1-ratio-criminally-undeserved/|archive-date=27 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Andrew Benson van ''BBC Sport'' het sy voorste rondte by die [[2019 Singapoerse Grand Prix]] as "een van die kwalifiserende prestasies van die seisoen" beskryf.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/49781160|title=Singapore GP qualifying: Charles Leclerc beats Lewis Hamilton to pole|last=Benson|first=Andrew|date=21 September 2019|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=13 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211074709/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/49781160|archive-date=11 February 2025|url-status=live}}</ref> Na sy agtereenvolgende voorste-posisies by die [[2021 Monaco Grand Prix|Monaco]] en [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grands Prix]] in 2021, het sy destydse spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] Leclerc as die beste kwalifiseerder in Formule Een beskryf.<ref name="TR21">{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/sainz-claims-leclerc-is-f1s-best-qualifier-our-verdict/|title=Sainz claims Leclerc is F1's 'best qualifier' – Our verdict|last=Suttill|first=Josh|date=17 June 2021|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128134945/https://www.the-race.com/formula-1/sainz-claims-leclerc-is-f1s-best-qualifier-our-verdict/|archive-date=28 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Edd Straw van ''The Race'' het opgemerk dat "as jy praat van 'n bestuurder wat konsekwent die laaste greintjie prestasie uit 'n motor kan haal, ongeag sy beperkings, en suksesvol op die rand kan leef tydens 'n lewendige kwalifiserende rondte, dan hoef jy nie verder as [Leclerc] te soek nie", en dat "sy bereidwilligheid om op of selfs effens oor die limiet te gaan, getemper deur sy uitstekende motorbeheer wanneer dinge rof begin raak, hom toelaat om verstommende rondtetye te behaal, selfs uit motors wat nie goed hanteer nie."<ref name="TR21" /> Hy het sy "meedoënlose strewe na perfekte rondtes" beskryf as 'n eienskap wat Leclerc "een van die beste kwalifiseerders van alle tye" kan maak.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/why-leclerc-may-go-down-as-an-all-time-f1-qualifying-great/|title=Why Leclerc may go down as an all-time F1 qualifying great|last=Straw|first=Edd|date=5 June 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525045331/https://www.the-race.com/formula-1/why-leclerc-may-go-down-as-an-all-time-f1-qualifying-great/|archive-date=25 May 2024|access-date=26 March 2025}}</ref> Laurence Edmondson van ''[[ESPN]]'' het sy voorste rondte by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix]] as sy "nuutste voorbeeld van sy uiterste presisie en meesterlike spoed" beskryf, en bygevoeg dat hy "ongetwyfeld 'n aanspraak maak op die titel van Formule Een se vinnigste jaer oor 'n enkele rondte"; hy het sy vermoë geprys om die vinnigste rondtes konsekwent te behaal terwyl hy die druk van 'n titelgeveg hanteer.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34075200/is-charles-leclerc-fastest-driver-f1|title=Is Charles Leclerc the fastest driver in F1?|last=Edmondson|first=Laurence|last2=Saunders|first2=Nate|date=11 June 2022|website=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212045527/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34075200/is-charles-leclerc-fastest-driver-f1|archive-date=12 February 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Sy voorste rondte by die [[2025 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] daardie jaar – waar hy die dominante McLaren MCL39 verbygesteek het – is as "sensasioneel" beskryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-where-leclerc-found-his-hungary-f1-pole-advantage-and-where-mclaren-lost-its-pace/10747891/|title=Analysis: Where Leclerc found his Hungary F1 pole advantage, and where McLaren lost its pace|last=Boxall-Legge|first=Jake|date=2 August 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803174238/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-where-leclerc-found-his-hungary-f1-pole-advantage-and-where-mclaren-lost-its-pace/10747891/|archive-date=3 August 2025|access-date=3 August 2025}}</ref> [[Martin Brundle]] het gemeen dat hy die vinnigste onder die 2023 jaers was.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/24096/13017491/martin-brundle-assessing-the-abu-dhabi-gp-and-delivering-the-verdict-on-formula-1s-2023-season|title=Martin Brundle: Assessing the Abu Dhabi GP and delivering the verdict on Formula 1's 2023 season|last=Brundle|first=Martin|date=28 November 2023|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250214111034/https://www.skysports.com/f1/news/24096/13017491/martin-brundle-assessing-the-abu-dhabi-gp-and-delivering-the-verdict-on-formula-1s-2023-season|archive-date=14 February 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> === Renmotors === [[Lêer:Ferrari's_Charles_Leclerc_battles_for_the_podium_with_Mercedes'_Lewis_Hamilton_at_the_2022_British_Grand_Prix_at_Silverstone._(52196620083)_(cropped).jpg|alt=Leclerc racing against Lewis Hamilton at the 2022 British Grand Prix|links|duimnael|Leclerc ''(agter)'' jaag teen [[Lewis Hamilton]] ''(voor)'' tydens die [[2022 Britse Grand Prix]]]] Kritici het kennis geneem van Leclerc se bekwaamheid in wiel-tot-wiel-renne.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2018/sep/12/charles-leclerc-ferrari-sauber-rookie|title=Charles Leclerc looks like a gamble by Ferrari – but he's not|last=Richards|first=Giles|date=12 September 2018|work=The Guardian|access-date=16 February 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023055108/https://www.theguardian.com/sport/blog/2018/sep/12/charles-leclerc-ferrari-sauber-rookie|archive-date=23 October 2023|url-status=live}}</ref> Nadat hy die voortou van die [[2019 Oostenrykse Grand Prix]] aan [[Max Verstappen]] in die laaste rondtes afgestaan het, het Leclerc beweer dat Verstappen se skuif "nie die manier was waarop jy verbysteek nie" en dat hy sy aggressie vorentoe sou aanpas.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-verstappen-austrian-gp-pass-not-the-way-you-overtake-4991839/4991839/|title=Leclerc: Verstappen Austrian GP pass "not the way you overtake"|last=Mitchell|first=Scott|last2=Nimmervoll|first2=Christian|date=30 June 2019|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529033859/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-verstappen-austrian-gp-pass-not-the-way-you-overtake-4991839/4991839/|archive-date=29 May 2023|access-date=28 January 2025}}</ref><ref name="AUT19"/> Die [[2019 Britse Grand Prix|volgende wedren]] het hy Verstappen in 'n harde stryd om derde plek geklop, wat Vijay Pattni van ''Top Gear'' opgesom het as "heilige koeie, wat 'n geveg. Albei jonges het hul motors na mekaar gegooi, albei het geweier om enige spasie toe te laat, en albei het – wonderbaarlik – vermy om te bots."<ref>{{Cite magazine |url=https://www.topgear.com/car-news/formula-one/2019-british-gp-was-ace-because-verstappen-vs-leclerc |title=The 2019 British GP was ace because Verstappen vs Leclerc |last=Pattni |first=Vijay |date=15 July 2019 |magazine=Top Gear |publisher=Immediate Media Company |access-date=16 February 2025 |issn=1350-9624 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808161820/https://www.topgear.com/car-news/formula-one/2019-british-gp-was-ace-because-verstappen-vs-leclerc |archive-date=8 August 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het verklaar dat dit "die meeste pret is wat hy ooit in Formule Een]gehad het",<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-declares-battling-silverstone-drive-the-most-fun-ive-had-in-f1.1YYTgHj5hME1kPfeOoDu4O|title=Leclerc declares battling Silverstone drive 'the most fun I've had in F1'|date=14 July 2019|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210232149/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-declares-battling-silverstone-drive-the-most-fun-ive-had-in-f1.1YYTgHj5hME1kPfeOoDu4O|archive-date=10 December 2024|access-date=16 February 2025}}</ref> terwyl Verstappen bygevoeg het: "Ek dink hy was nog 'n bietjie seer van Oostenryk, so hy het baie hard verdedig, maar dis goed, ek is heeltemal daarvoor".<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/robust-leclerc-still-sore-after-austria-formula-1-clash-verstappen-4991215/4991215/|title=Robust Leclerc still 'sore' after Austria Formula 1 clash – Verstappen|last=Noble|first=Jonathan|date=15 July 2019|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220902061233/https://www.autosport.com/f1/news/robust-leclerc-still-sore-after-austria-formula-1-clash-verstappen-4991215/4991215/|archive-date=2 September 2022|access-date=16 February 2025}}</ref> Hy het die bynaam ''il Predestinato'' in die Italiaanse media gekry nadat hy sy voorsprong by die [[2019 Italiaanse Grand Prix]] teen beide [[Lewis Hamilton]] en [[Valtteri Bottas]] verdedig het. Hy is geprys vir sy eerste draai-verbysteek op Bottas by die [[2021 Spaanse Grand Prix]],<ref name="2021ESP1">{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12302112/charles-leclerc-delighted-with-standout-and-amazing-ferrari-after-superb-fourth-at-spanish-gp|title=Charles Leclerc delighted with 'standout' and 'amazing' Ferrari after superb fourth at Spanish GP|date=9 May 2021|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130022357/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12302112/charles-leclerc-delighted-with-standout-and-amazing-ferrari-after-superb-fourth-at-spanish-gp|archive-date=30 January 2025|access-date=7 February 2025}}</ref> met Jonathan Noble van ''Motorsport.com'' wat die skuif as "sensasioneel" beskryf het.<ref name="2021ESP2">{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-bottas-sensational-overtake-barcelona/6506044/|title=F1: Leclerc explains sensational Bottas pass in Barcelona|last=Noble|first=Jonathan|date=10 May 2021|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130021743/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-bottas-sensational-overtake-barcelona/6506044/|archive-date=30 January 2025|access-date=7 February 2025}}</ref> Leclerc het lof ontvang vir sy stryd met Verstappen tydens die [[2022 Bahreinse Grand Prix]], waar hy bekend was vir sy effektiewe gebruik van die [[sleurverminderingstelsel]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/max-is-aggressive-but-so-am-i-how-leclerc-made-his-point/|title='Max is aggressive, but so am I' – How Leclerc made his point|last=Mitchell-Malm|first=Scott|date=21 March 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213094906/https://www.the-race.com/formula-1/max-is-aggressive-but-so-am-i-how-leclerc-made-his-point/|archive-date=13 February 2025|access-date=23 February 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-bahrain-gp-leclerc-leads-ferrari-1-2-red-bull-challenge-implodes/9167868/|title=F1 Bahrain GP: Leclerc leads Ferrari 1–2, Red Bull challenge implodes|last=Kalinauckas|first=Alex|date=20 March 2022|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127070229/https://www.autosport.com/f1/news/f1-bahrain-gp-leclerc-leads-ferrari-1-2-red-bull-challenge-implodes/9167868/|archive-date=27 January 2025|access-date=16 February 2025}}</ref> Hy is deur Hamilton geprys na hul stryd tydens die [[2022 Britse Grand Prix]], waar Leclerc hom aan die buitekant van ''[[Silverstone-renbaan|Copse]]'' op ouer bande verbygesteek het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/24181/12645434/lewis-hamilton-aims-max-verstappen-dig-after-sensible-charles-leclerc-fight-at-british-gp|title=Lewis Hamilton aims Max Verstappen dig after 'sensible' Charles Leclerc fight at British GP|date=5 July 2022|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250206210101/https://www.skysports.com/f1/news/24181/12645434/lewis-hamilton-aims-max-verstappen-dig-after-sensible-charles-leclerc-fight-at-british-gp|archive-date=6 February 2025|access-date=16 February 2025}}</ref> Alex Kalinauckas van ''[[Autosport]]'' het sy renvaardigheid na die 2024-seisoen geprys en verskeie gevalle van sy verdedigende bestuur teen vinniger masjinerie uitgelig, sowel as 'n verbysteek van [[George Russell]] tydens die [[2024 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]].<ref name="AS2024">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-of-2024-2-charles-leclerc/10683383/|title=Autosport Top 50 of 2024: #2 Charles Leclerc|last=Kalinauckas|first=Alex|date=19 December 2024|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130164306/https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-of-2024-2-charles-leclerc/10683383/|archive-date=30 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy is verder geprys vir sy bandbestuur tydens die [[2024 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]].<ref name="ITA24"/> Hy is ook gekritiseer vir wedren-eindfoute gedurende sy vroeë seisoene in Formule Een, veral tydens die [[2020 Italiaanse Grand Prix|2020 Italiaanse]], [[2020 Sakhir Grand Prix|2020 Sakhir]] en [[2022 Franse Grand Prix|2022 Franse]] Grands Prix;<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/leclercs-past-f1-mistakes-hint-at-how-hell-react-to-imola/|title=Leclerc's past F1 mistakes hint at how he'll react to Imola|last=Mitchell-Malm|first=Scott|date=28 April 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614064550/https://www.the-race.com/formula-1/leclercs-past-f1-mistakes-hint-at-how-hell-react-to-imola/|archive-date=14 June 2024|access-date=22 February 2025}}</ref><ref name="SAK20">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-handed-three-place-grid-penalty-after-sakhir-gp-opening-lap-collision-4976523/4976523/|title=Leclerc handed three-place grid penalty after Sakhir GP opening lap collision|last=Noble|first=Jonathan|date=6 December 2020|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528133409/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-handed-three-place-grid-penalty-after-sakhir-gp-opening-lap-collision-4976523/4976523/|archive-date=28 May 2023|access-date=28 January 2025}}</ref> Hy is verder gestraf vir die veroorsaak van 'n botsing met Verstappen tydens die [[2019 Japannese Grand Prix]] en vir die onreëlmatige verdediging teen Russell tydens die [[2025 Hongaarse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|title=Verstappen slams stewards and 'irresponsible' Leclerc|date=13 October 2019|website=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128100441/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|archive-date=28 January 2025|access-date=22 February 2025}}</ref><ref name="HUN25">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/|title=Leclerc explains how "undriveable" Ferrari F1 car cost him Hungarian GP win|last=Vinel|first=Ben|last2=Karpov|first2=Oleg|date=3 August 2025|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803170241/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/|archive-date=3 August 2025|access-date=3 August 2025}}</ref> Die 1996 Wêreldbestuurderskampioen, [[Damon Hill]], het sy renmentaliteit as "wen of faal" beskryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hes-got-the-ingredients-1996-world-champion-damon-hill-picks-the-title.7ompTx6dsTUE9BibGmJoBA|title='He's got the ingredients' – 1996 world champion Damon Hill picks the title winners of the future|date=1 October 2024|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20250622121607/https://www.formula1.com/en/latest/article/hes-got-the-ingredients-1996-world-champion-damon-hill-picks-the-title.7ompTx6dsTUE9BibGmJoBA|archive-date=22 June 2025|access-date=4 August 2025}}</ref> === Helm === [[Lêer:2020_F1_Pre-Season_Testing_Catalonia_(49629040498).jpg|alt=From above, Leclerc sat in the cockpit of his Ferrari SF1000 at 2020 Formula One pre-season testing|regs|duimnael|Leclerc se 2020 helmontwerp het die vlag van Monaco omring deur sy logo in rosso corsa bevat.]] Leclerc se helmontwerp bevat 'n basiskleur van rosso corsa met 'n Monegask-vlagstreep langs die deksel.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2024-f1-helmet-designs-every-drivers-racing-lid-for-new-campaign/ |url-access=registration |title=2024 F1 helmet designs: Every driver's racing lid for new campaign |last=Kisby |first=Cambridge |date=22 February 2024 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250115122345/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2024-f1-helmet-designs-every-drivers-racing-lid-for-new-campaign/ |archive-date=15 January 2025 |url-status=live}}</ref> Die woorde "Papa" en "Jules" is op die kant gegraveer, ter nagedagtenis aan sy vader, Hervé Leclerc, en sy peetvader, [[Jules Bianchi]].<ref>{{Cite news |url=https://www.monaco-tribune.com/en/2025/01/f1-leclercs-new-helmet-a-tribute-to-his-family/ |title=F1: Leclerc's new helmet, a tribute to those he has lost |last=Riu |first=Anaïs |date=28 January 2025 |work=Monaco Tribune |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216032943/https://www.monaco-tribune.com/en/2025/01/f1-leclercs-new-helmet-a-tribute-to-his-family/ |archive-date=16 February 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het 'n volledige huldeblykhelm gedra vir beide die [[2019 Monaco Grand Prix]] en Bianchi by die [[2024 Japannese Grand Prix]], die tiende herdenking van [[2014 Japannese Grand Prix|sy noodlottige ongeluk]].<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/ferrari-vettel-leclerc-tribute-helmet-designs/4394616 |title=Ferrari stars pay their respects with tribute helmet designs |last1=Bradley |first1=Charles |last2=Cooper |first2=Adam |date=23 May 2019 |website=Motorsport.com |publisher=Motorsport Network |access-date=7 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803064642/https://www.motorsport.com/f1/news/ferrari-vettel-leclerc-tribute-helmet-designs/4394616 |archive-date=3 August 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/jules-bianchi-charles-leclerc-f1-japan-suzuka-b2523847.html |title=Jules Bianchi honoured as Charles Leclerc dons special helmet for godfather |last=Jackson |first=Kieran |date=5 April 2024 |work=The Independent |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009133716/https://www.independent.co.uk/f1/jules-bianchi-charles-leclerc-f1-japan-suzuka-b2523847.html |archive-date=9 October 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het voorheen 'n huldeblyk vir [[Sebastian Vettel]] gedra by die [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix]] - hul laaste wedren as spanmaats.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-grosjean-and-vettel-reveal-one-off-helmet-designs-for-abu-dhabi.63dl0Gc2wM0mASvB0ZErIA |title=Russell, Grosjean, Leclerc and Vettel reveal one-off helmet designs for Abu Dhabi Grand Prix |date=11 December 2020 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808164445/https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-grosjean-and-vettel-reveal-one-off-helmet-designs-for-abu-dhabi.63dl0Gc2wM0mASvB0ZErIA |archive-date=8 August 2024 |url-status=live}}</ref> Omstredenheid het ontstaan oor sy [[Gilles Villeneuve]] -ontwerp vir die [[2023 Kanadese Grand Prix]] nadat die Villeneuve-familie beweer het dat hy nie toestemming gevra het nie; [[Jacques Villeneuve]] het egter die gebruik daarvan toegestaan in 'n mondelinge bespreking met Leclerc na die skeuring.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/villeneuve-hits-out-at-abuse-over-leclerc-f1-helmet-tribute/10484773/|title=Jacques Villeneuve hits out at abuse over Leclerc F1 helmet tribute|last=Cleeren|first=Filip|date=18 June 2023|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240725124208/https://www.autosport.com/f1/news/villeneuve-hits-out-at-abuse-over-leclerc-f1-helmet-tribute/10484773/|archive-date=25 July 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy het 'n huldeblykontwerp vir sy vertrekkende spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] by die [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix]] gedra.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5976230/2024/12/07/ferrari-carlos-sainz-charles-leclerc-f1/ |title=The end of Ferrari's 'C<sup>2</sup>': Leclerc and Sainz's genuine F1 partnership faces its sunset in Abu Dhabi |last=Coleman |first=Madelin |date=7 December 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=17 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250203165839/https://www.nytimes.com/athletic/5976230/2024/12/07/ferrari-carlos-sainz-charles-leclerc-f1/ |archive-date=3 February 2025 |url-status=live}}</ref> ==Formule 1-uitslae== [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Nr. 16 (1).jpg|duimnael|340px|Leclerc behaal 'n tweede plek in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari SF-23]] tydens die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]].]] {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {{Clear}} <div class="overflowbugx" style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[Haas F1-span]] | [[Haas F1-span|Haas]]<br/> VF-16 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 061 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] | [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Duitse Grand Prix|GER]]<br />{{small|TD}} | [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|TD}} | [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Sauber|Sauber F1-span]] |[[Sauber]]<br/> C36 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 061 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|TD}} | [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|TD}} | [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | | |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |[[Sauber|Alfa Romeo Sauber F1]] |[[Sauber]]<br/> C37 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 062 EVO 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|19}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|18}}{{smallsup|†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Duitse Grand Prix|GER]]<br />{{small|15}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | |bgcolor=efefef|'''13''' |bgcolor=efefef|'''39''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |[[Scuderia Ferrari]] |[[Scuderia Ferrari]]<br/>SF90 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 064 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|5}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />3{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|4}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />6 |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />4{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|18}}{{smallsup|†}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|3}} | | | |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''264''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |[[Scuderia Ferrari]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br/> SF1000 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>2</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>11</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>4</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>10</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>13</small> | | | | | | | |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''98''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Scuderia Ferrari]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br/> SF21 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065/6 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNS</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br />16 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />8 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br /> 2 |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />4 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />15 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /> 4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /> 4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br /> 5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br /> 5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]]<br /> 8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br /> 7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />10 | | |bgcolor=efefef|'''7''' |bgcolor=efefef|'''159''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> F1-75 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/7 1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] |bgcolor=ffffbf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/><sup>'''2'''</sup>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><sup>'''2'''</sup>1 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''6'''</sup>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2 | | |bgcolor=dfdfdf| '''{{silwer}}''' |bgcolor=dfdfdf| '''308''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-23 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/10 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><sup>'''2'''</sup>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>7 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><sup>'''5'''</sup>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>5 |bgcolor=000000 style=color:white|[[2023 Verenigde State Grand Prix|<span style=color:white;>VSA</span>]]<br/><sup>'''3'''</sup><small>DIS</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=white| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2 | | |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef| '''206''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-24 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><sup>'''4'''</sup>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><sup>'''2'''</sup>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>5 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><sup>'''7'''</sup>11 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><sup>'''4'''</sup>1 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''3'''</sup>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><sup>'''5'''</sup>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f|'''{{brons}}''' |bgcolor=ffdf9f|'''356''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-25 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=000000 style=color:white| [[2025 Chinese Grand Prix|<span style=color:white;>CHN</span>]]<br/><sup>'''5'''</sup>DSQ |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>3 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>14 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><sup>'''4'''</sup>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=efcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><sup>'''5'''</sup>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''5'''</sup><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>4 |bgcolor=efefef|'''5''' |bgcolor=efefef|'''242''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-26 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 067 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><sup>'''2'''</sup>4 |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LEC|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LEC|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |}</div> * † Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br /> * ‡ In België is halwe punte toegeken in 2021, weens 'n verkorte wedren na hewige reën.<br /> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Leclerc, Charles}} [[Kategorie:Monegaske]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] 90ctd4sktt59w1fqsgicxhlmwb5xnz4 2888369 2888368 2026-03-28T14:35:32Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2888369 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Charles Leclerc | image = 2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3978 by Stepro (cropped2).jpg | imagesize = | caption = Leclerc was 3de in die [[2024 Nederlandse Grand Prix]] | nationality = {{vlagikoon|MON}} Monegask | birth_date = {{GDEO|1997|10|16|df=y|br=yes}} | birth_place = [[Monte Carlo]], [[Monaco]] | Old Team = [[Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2025 Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2026 Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | Car number = 16 | Races = {{F1stat|LEC|entries}} ({{F1stat|LEC|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|LEC|wins}} | Podiums = {{F1stat|LEC|podiums}} | Points = {{F1stat|LEC|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|LEC|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|LEC|fastestlaps}} | First race = [[2018 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2019 Belgiese Grand Prix]] | Last win = [[2024 Italiaanse Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 5de (242 punte) }} [[Lêer:Charles Leclerc - Haas (33107122725).jpg|duimnael|links|280px|Leclerc bestuur hier die Haas VF-16 in vrye oefening gedurende die [[2016 Britse Grand Prix]].]] '''Charles Leclerc''' (gebore [[16 Oktober]] [[1997]]) is 'n [[Monaco|Monegaskiese]] professionele renbestuurder, wat sedert 2016 by [[Formule Een]] betrokke is en sedert 2019 vir die [[Scuderia Ferrari|fabrieks-Ferrarispan]] jaag, gekontrakteer tot die einde van die 2024-seisoen. Hy het die GP3-reeks- kampioenskap in 2016 en die FIA ​​Formule 2-kampioenskap in 2017 gewen. Leclerc het sy Formule Een-debuut in 2018 vir die [[Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrarispan]] gemaak,<ref name="Alfa Romeo Sauber">{{cite news |last1=Noble |first1=Jonathan |title=Sauber confirms Ericsson alongside Leclerc for 2018 |url=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/ |access-date=2 Desember 2017 |work=Motorsport.com |publisher=Motorsport Network |date=2 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165250/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/ |archive-date=17 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n span verbonde aan Ferrari, terwyl hy deel was van die Ferrari-bestuurdersakademie. Met Sauber wat die vorige jaar laaste geëindig het, het Leclerc die stryd aangesê om sy eindposisie in die vervaardigerskampioenskap tot agtste te verbeter, en was in die beter posisie van die twee Sauber-jaers. Hy het die naasjongste jaer geword wat in Formule Een by die [[2019 Bahreinse Grand Prix]] in die voorwegspringposisie gekwalifiseer het. In die 2019-seisoen het Leclerc ook sy eerste loopbaanoorwinning in [[2019 Belgiese Grand Prix|België]] behaal. Hy het die FIA-voorwegsprongtrofee in die 2019-seisoen gewen en die jongste jaer geword om dit te wen. Hy eindig die [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] in 'n verdienstelike vierde plek as bestuurder, nadat hy in elke wedren beter vertoon het as sy viermalige wêreldkampioenspanmaat, [[Sebastian Vettel]]. == Vroeë loopbaan == === 2005–2013: Knortjorre === Leclerc het sy knortjorloopbaan in 2005 begin en die Franse PACA-kampioenskap in 2005, 2006 en 2008 gewen.<ref>{{Cite news |title=Charles Leclerc |work=allroadmanagement.com |publisher=All Road Management |url=http://www.allroadmanagement.com/charles-leclerc.htm |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706223024/http://www.allroadmanagement.com/charles-leclerc.htm |archive-date=6 July 2015}}</ref> In 2009 het hy Franse Kadetkampioen geword voordat hy in 2010 na die KF3 -klas opgeskuif het, waar hy die Junior Monaco Kartbeker gewen het.<ref>{{Cite news |title=Monaco Kart Cup&nbsp;– KF3 2010 standings |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/monaco-kart-cup---kf3/2010/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327160548/https://www.driverdb.com/championships/standings/monaco-kart-cup---kf3/2010/ |archive-date=27 March 2019}}</ref> Hy het in die KF3-klas vir 2011 voortgegaan en die CIK - FIA KF3 Wêreldbeker, die CIK-FIA Karting Academy Trophy en die ERDF Junior Kart Masters gewen.<ref>{{Cite news |title=Karting details – the karting career of Charles Leclerc |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/drivers/charles-leclerc/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914175054/https://www.driverdb.com/drivers/charles-leclerc/ |archive-date=14 September 2020}}</ref> Leclerc het ook gedurende die jaar 'n lid van Nicolas Todt se All Road Management-maatskappy geword.<ref>{{Cite news |title=All Road Management&nbsp;– About Us |work=allroadmanagement.com |publisher=All Road Management |url=http://www.allroadmanagement.com/about.htm |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222110618/http://www.allroadmanagement.com/about.htm |archive-date=22 December 2016}}</ref> Leclerc het in 2012 na die KF2-kategorie gegradueer met die fabrieksgesteunde ART Grand Prix-span, wat die WSK Euro Series-titel gewen het,<ref>{{Cite news |date=6 August 2012 |title=ART Grand Prix and Charles Leclerc conquered the WSK Euro Series championship in Zuera |work=karting.art-grandprix.com |publisher=ART Grand Prix |url=http://karting.art-grandprix.com/news/art-grand-prix-and-charles-leclerc-conquered-wsk-euro-series-championship-zuera |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102201328/http://karting.art-grandprix.com/news/art-grand-prix-and-charles-leclerc-conquered-wsk-euro-series-championship-zuera |archive-date=2 January 2015}}</ref> sowel as die naaswenner in die CIK-FIA Europese KF2-kampioenskap en die CIK-FIA onder 18 Wêreldkartingkampioenskap.<ref>{{Cite news |title=Charles Leclerc |work=karting.art-grandprix.com |publisher=ART Grand Prix |url=http://karting.art-grandprix.com/racing/kz/drivers/charles-leclerc |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102184147/http://karting.art-grandprix.com/racing/kz/drivers/charles-leclerc |archive-date=2 January 2015}}</ref> In sy laaste jaar van karting in 2013 het Leclerc die Suid-Garda Winterbeker gewen en sesde posisie in die CIK-FIA Europese KZ -kampioenskap behaal en tweede geëindig in die CIK-FIA Wêreld-KZ-kampioenskap, agter die huidige [[Red Bull Racing|Red Bull]] Formule Een-jaer [[Max Verstappen]].<ref>{{Cite news |title=CIK-FIA World KZ Championship 2013 standings |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/world-championship-kz/2013/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327160550/https://www.driverdb.com/championships/standings/world-championship-kz/2013/ |archive-date=27 March 2019}}</ref> ===2014–2016: Formule Renault, Formule Drie en GP3=== In 2014 het Leclerc na enkelsitplekmotors gegradueer en in die Formule Renault 2.0 Alpe-kampioenskap vir die Britse span Fortec Motorsports gejaag.<ref>{{Cite news |last=Goddard |first=Stephen |date=26 November 2013 |title=Leclerc teams up with Fortec for Alps campaign |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/leclerc-teams-up-with-fortec-for-alps-campaign/ |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107103954/http://www.paddockscout.com/leclerc-teams-up-with-fortec-for-alps-campaign |archive-date=7 November 2018}}</ref> Gedurende die seisoen het hy sewe podiumplekke ingeneem, insluitend 'n dubbele oorwinning by [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]],<ref>{{Cite news |last=Khorounzhiy |first=Valentin |date=6 July 2014 |title=Charles Leclerc grabs second win of Monza weekend |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-grabs-second-win-of-monza-weekend/ |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013817/http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-grabs-second-win-of-monza-weekend |archive-date=3 December 2017}}</ref> om naaswenner in die kampioenskap agter Koiranen GP se [[Nyck de Vries]] te eindig.<ref>{{Cite news |title=Formula Renault 2.0 Alps 2014 standings |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/formula-renault-20-alps/2014/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510191528/https://www.driverdb.com/championships/standings/formula-renault-20-alps/2014/ |archive-date=10 May 2021}}</ref> Leclerc het ook die Juniorkampioenskaptitel by die laaste wedren van die seisoen in [[Jerez-renbaan|Jerez]] gewen en voor die tiener Matevos Isaakyan geëindig.<ref>{{Cite news |date=8 October 2014 |title=Leclerc takes Rookie Championship title |work=fortecmotorsports.com |publisher=Fortec Motorsports |url=http://fortecmotorsports.com/?p=2276 |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150228023238/http://fortecmotorsports.com/?p=2276 |archive-date=28 February 2015}}</ref> Leclerc het ook aan 'n deel van die Eurocup Formule Renault 2.0-seisoen as 'n gasbestuurder vir Fortec deelgeneem. In die ses wedrenne waaraan hy deelgeneem het, het hy drie keer op die podium geëindig en 'n tweede plek by die [[Nürburgring]] behaal, gevolg deur 'n paar tweede plekke by die [[Hungaroring]].<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=18 December 2014 |title=PaddockScout Top 50 drivers of 2014: 20–11 |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/paddockscout-top-50-drivers-of-2014-20-11/ |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171009093236/http://www.paddockscout.com/paddockscout-top-50-drivers-of-2014-20-11 |archive-date=9 October 2017}}</ref> [[Lêer:Charles Leclerc, Formel 3 2015.JPG|duimnael|Leclerc jaag in die 2015 Europese Formule 3-kampioenskap]] Leclerc het in 2015 na Formule Drie gegradueer en in die FIA Formule 3 Europese Kampioenskap saam met die Nederlandse span Van Amersfoort Racing gejaag.<ref>{{Cite news |last=Simmons |first=Marcus |date=14 January 2015 |title=Nicolas Todt protege Charles Leclerc secures F3 deal for 2015 |work=Autosport |publisher=Haymarket Publications |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/117356 |url-status=live |access-date=14 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182822/http://www.autosport.com/news/report.php/id/117356 |archive-date=3 March 2016}}</ref> By die openingsronde van die seisoen op [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] het Leclerc die voorwegspringposisie vir die tweede en derde wedrenne van die naweek geërf nadat die oorspronklike voor-kwalifiseerder Felix Rosenqvist weens 'n tegniese oortreding uitgesluit is.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=11 April 2015 |title=Rosenqvist excluded from second qualifying, Leclerc inherits two poles |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/rosenqvist-excluded-from-second-qualifying-leclerc-inheirts-two-poles/26272 |url-status=dead |access-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603081653/http://www.paddockscout.com/rosenqvist-excluded-from-second-qualifying-leclerc-inheirts-two-poles/26272 |archive-date=3 June 2017}}</ref> Hy het voortgegaan om sy eerste renoorwinning in die derde ren van die naweek te behaal, voor [[Antonio Giovinazzi]] en Jake Dennis.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=12 April 2015 |title=Charles Leclerc gets victory in final race of debut F3 weekend |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-gets-victory-in-final-race-of-debut-f3-weekend/26376 |url-status=dead |access-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602235111/http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-gets-victory-in-final-race-of-debut-f3-weekend/26376 |archive-date=2 June 2017}}</ref> Hy het sy tweede oorwinning by die volgende ronde in [[Hockenheimring|Hockenheim]] behaal, die derde wedren gewen, sowel as twee bykomende podiums en drie nuweling-oorwinnings in die loop van die byeenkoms.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=3 May 2015 |title=Charles Leclerc wins wet third European F3 race at Hockenheim |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-wins-wet-third-european-f3-race-at-hockenheim/27335 |url-status=dead |access-date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906074953/http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-wins-wet-third-european-f3-race-at-hockenheim/27335 |archive-date=6 September 2017}}</ref> Leclerc het sy derde oorwinning in die eerste wedren by [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]] behaal wat hom die voortou in die kampioenskap laat neem het. Leclerc het egter vierde op die punteleer geëindig, meestal weens skade wat aan sy motor se onderstel opgedoen is ná 'n botsing met [[Lance Stroll]] by [[Zandvoort-renbaan|Zandvoort]]. In November 2015 het Leclerc tweede by die Macau Grand Prix geëindig. In Desember 2015 het Leclerc aan na-seisoen toetse deelgeneem vir ART Grand Prix en Arden International. De Vries het in Februarie 2016 bevestig dat Leclerc in die 2016 GP3-seisoen sou jaag.<ref>{{Cite web |date=24 February 2016 |title=De Vries joins 2016 GP3 field with ART |url=http://www.motorsport.com/gp3/news/de-vries-joins-2016-gp3-field-with-art-675332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630105323/https://www.motorsport.com/gp3/news/de-vries-joins-2016-gp3-field-with-art-675332/ |archive-date=30 June 2018 |access-date=24 February 2016 |quote="We have Charles Leclerc, Alexander Albon [neither confirmed yet], Jake Hughes, Jack Aitken and Kevin Jorg lining up on the grid and Antonio Fuoco is staying for another season. All these guys are capable of winning races"}}</ref> ART het Leclerc die volgende week onderteken. Met die span het hy drie oorwinnings behaal en die titel in sy eerste jaar van die reeks verower, ondanks die feit dat hy in die hoofwedren van die seisoen se laaste wedren in Aboe Dhabi 'n ongeluk gemaak het.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=26 November 2016 |title=Leclerc is GP3 champion despite collision as De Vries wins |work=formulascout.com |url=http://www.formulascout.com/leclerc-is-gp3-champion-despite-collision-as-de-vries-wins/35825 |url-status=live |access-date=14 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401175521/http://www.formulascout.com/leclerc-is-gp3-champion-despite-collision-as-de-vries-wins/35825 |archive-date=1 April 2019}}</ref> == 2017: FIA Formule 2-kampioenskap == [[Lêer:Charles Leclerc Jerez 2017.jpg|duimnael|Leclerc lei die 2017 Jerez Formule 2-rondte, op pad om die Formule 2-kampioenskap te wen]] Die week ná sy oorwinning in die GP3-titelren, is bevestig dat Charles Leclerc na die Formule 2-reeks vir die 2017-seisoen gradueer by Prema Racing, saam met mede-GP3-renjaer en Ferrari-junior Antonio Fuoco.<ref>{{Cite web |date=28 November 2016 |title=GP2: Ferrari juniors to Prema for 2017 |url=https://www.racer.com/international-racing/item/136792-ferrari-juniors-to-prema-in-gp2-for-2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129151115/https://www.racer.com/international-racing/item/136792-ferrari-juniors-to-prema-in-gp2-for-2017 |archive-date=29 November 2016 |access-date=28 November 2016}}</ref> Hy het sy debuut by [[Bahrein Internasionale Renbaan|Bahrein]] gemaak, waar hy die voorwegspringposisie ingeneem het vir die hoofwedren, maar net derde geëindig.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Bahrain Formula 2: Markelov beats Nato and Leclerc with late surge |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/128986 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625124358/http://www.autosport.com/news/report.php/id/128986 |archive-date=25 June 2017}}</ref> In die naelwedren het sy Prema-span besluit om 'n middelwedren-kuipestop te doen, wat baie ongewoon is in die korter naelrenne. Hy het harder op sy medium Pirellibande gedruk en 'n voorsprong van nege sekondes geskep voordat hy gestop het. Dit sou hom tot die 14de plek laat terugval, maar Leclerc het hierna 13 motors verbygesteek en die oorwinning behaal deur Luca Ghiotto in die laaste rondte verby te steek.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Bahrain Formula 2: Ferrari junior Leclerc beats Ghiotto and Rowland |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/129011 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808154041/http://www.autosport.com/news/report.php/id/129011 |archive-date=8 August 2017}}</ref> Nadat hy vir die tweede agtereenvolgende keer die voorwegspringposisie ingeneem het, het hy sake met Ghiotto uitgespook om weer in die Catalunya-pronkwedren te wen, ondanks 'n radiokwessie.<ref>{{Cite web |title=Leclerc scorches to feature victory – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/05_May/Leclerc-scorches-to-feature-victory-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808160928/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/5_May/Leclerc-scorches-to-feature-victory-/ |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Feature Race Press Conference, Barcelona – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/05_May/Feature-Race-Press-Conference-Barcelona/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808154050/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/5_May/Feature-Race-Press-Conference-Barcelona/ |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> Leclerc het geen punte by sy tuisronde by [[Monaco-renbaan|Monaco]] aangeteken nie. Hy moes uit die voorwegspringplek van die ren onttrek weens 'n veringprobleem. Die uitval het ook beteken dat hy die naelwedren agter op die rooster sou begin, en in hierdie wedren het hy met Norman Nato gebots terwyl hy probeer het om sy weg op die rooster te verbeter, wat uiteindelik daartoe gelei het dat albei jaers uit die wedren moes onttrek. Hy het die kampioenskapvoorsprong behou ten spyte van 'n swak naweek, wat hy as 'reuse teleurstellend' beskryf het.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Monaco F2: Rowland takes first win as Leclerc retires |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/129774 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808193301/http://www.autosport.com/news/report.php/id/129774 |archive-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news |title=Monaco F2: De Vries takes maiden win in Rapax 1–2 |language=en |work=Motorsport.com |url=https://www.motorsport.com/fia-f2/news/monaco-f2-de-vries-rapax-sprint-race-911283/?s=1 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808155435/https://www.motorsport.com/fia-f2/news/monaco-f2-de-vries-rapax-sprint-race-911283/?s=1 |archive-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news |title=Leclerc column: Moving on from Monaco misfortune |language=en |work=Motorsport.com |url=https://www.motorsport.com/fia-f2/news/charles-leclerc-column-monaco-f2-heartbreak-912533/ |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808162457/https://www.motorsport.com/fia-f2/news/charles-leclerc-column-monaco-f2-heartbreak-912533/ |archive-date=8 August 2017}}</ref> Leclerc het 'n vierde agtereenvolgende voorwegspringplek by 'n wedren in Azerbeidjan geneem, wat hy aan sy oorlede pa, Herve, opgedra het. Hy het dit in nog 'n oorwinning omskep, hoewel die wedren vyf rondtes voor die geskeduleerde einde met 'n rooi vlag beëindig is.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Baku F2: Ferrari junior Charles Leclerc wins red-flagged race |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/130343 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808072959/http://www.autosport.com/news/report.php/id/130343 |archive-date=8 August 2017}}</ref> In die naelwedren het hy agtste weggespring, en vroeg tot tiende geval, maar teruggeveg tot sesde. Die uitval van die renvoorloper, sy titelmededinger Oliver Rowland, en De Vries, wat ook voor Leclerc was, het beteken dat Leclerc tot vierde verbeter het. Hy het toe [[Nicholas Latifi]] en Jordan King verby gesteek en die nuwe leier, Nato, begin aanval. Hy het Nato verbygesteek, maar het 'n straf van tien sekondes gekry omdat hy nie spoed verminder het vir geel vlae nie, en het dus tweede geëindig.<ref>{{Cite web |title=Formula 2 – The Insider – Issue 4: So Close! |url=http://www.fiaformula2.com/Global/F2/2017/07_TheInsider/Insider2017-FIAF2-Issue4.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808155503/http://www.fiaformula2.com/Global/F2/2017/07_TheInsider/Insider2017-FIAF2-Issue4.pdf |archive-date=8 August 2017 |website=fiaformula2.com}}</ref> In Oostenryk het hy sy vyfde voorwegspringplek ingeneem, en toe die vertoonwedren gewen ondanks druk van sy spanmaat Fuoco, en teen die einde, die DAMS van Latifi.<ref>{{Cite web |title=Leclerc Makes it Five in Austria – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Leclerc-Makes-it-Five-in-Austria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809121450/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Leclerc-Makes-it-Five-in-Austria/ |archive-date=9 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Leclerc soars to feature victory – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Leclerc-soars-to-feature-victory/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912190840/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Leclerc-soars-to-feature-victory/ |archive-date=12 September 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> Hy sou uit die naelren val nadat hy met Fuoco gebots het en getol het.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Artem Markelov wins Austria F2 sprint race, Charles Leclerc crashes |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/130631 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153304/http://www.autosport.com/news/report.php/id/130631 |archive-date=8 August 2017}}</ref> Deur vir die sesde keer die voorwegspringplek in te neem vir die volgende wedren, by Silverstone, het hy die rekord vir die meeste voorwegspringplekke na mekaar geëwenaar, wat deur [[Stoffel Vandoorne]] in 2014 en 2015 opgestel is. Hy het die wedren gewen, selfs nadat sy motor tydens die wedren aan die brand geslaan het, en selfs nadat een van sy kantspieëls in die slotfase losgeraak het.<ref>{{Cite web |title=Leclerc flies to five in Silverstone feature – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Leclerc-flies-to-five-in-Silverstone-feature/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020014346/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Leclerc-flies-to-five-in-Silverstone-feature/ |archive-date=20 October 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> Hy sou nie voor wegspring in Hongarye nie, al het hy sy sewende agtereenvolgende voorwegspringposisie ingeneem, aangesien hy vir 'n tegniese oortreding gediskwalifiseer is. Ten spyte daarvan dat hy laaste weggespring het, was hy by die eerste draai reeds in die 12de posisie. Deur 'n alternatiewe bandstrategie te benut wat hom op die mediumbande laat begin het, het Leclerc agter [[Alexander Albon]] vasgeval, wat op dieselfde strategie was, hoewel hy uiteindelik verby gekom het en vierde sou eindig. Hy sou ook die volgende dag vierde in die naelren eindig, wat hom 'n 50-punt-kampioenskapvoorsprong bo Rowland gegee het.<ref>{{Cite web |title=Rowland on top in dramatic Budapest feature – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Rowland-on-top-in-dramatic-Budapest-feature/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930161755/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Rowland-on-top-in-dramatic-Budapest-feature/ |archive-date=30 September 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Matsushita dominates Budapest sprint – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Matsushita-dominates-Budapest-sprint/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001202259/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Matsushita-dominates-Budapest-sprint/ |archive-date=1 October 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=STATS TO CHAT – The Insider |url=http://theinsider.fiaformula2.com/f2/issue-7-f2/stats-to-chat-7/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808155414/http://theinsider.fiaformula2.com/f2/issue-7-f2/stats-to-chat-7/ |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=theinsider.fiaformula2.com |language=en}}</ref> Vir die Belgiese rondtes het Leclerc weer die voorwegspringplek geneem en die wedren oortuigend met meer as 20 sekondes gewen, maar sy oorwinning is gediskwalifiseer omdat een van sy skyfblokke buitensporig verweer was. Nadat Leclerc in die 19de plek moes wegspring, het hy weer tot die vyfde plek geklim en 3,8 sekondes agter die wenner, Sérgio Sette Câmara, geëindig. [[Beeld:F2-Race1のシャルル１ (36974715682).jpg|duimnael|links|Leclerc by die 2017 Monza Formule-2 rondte]] Vir die Italiaanse vertoonwedren het Leclerc om die voortou meegeding; maar op die laaste rondte was hy egter in 'n ongeluk met De Vries betrokke. Nadat hy vir die tweede agtereenvolgende naelren agter op die rooster weggespring het, het Leclerc daarin geslaag om terug te veg na die negende posisie, al was dit sonder enige punte. Met 'n marge van 57 punte oor Rowland wat op pad was na die voorlaaste rondtes by Jerez, het Leclerc sy agtste voorwegspringplek van die seisoen behaal, met albei sy tydrondtes wat goed genoeg was vir die voorwegspringplek. In die vertoonwedren het Leclerc die meeste van die vroeë wedren op sagte bande oorheers en kon die meeste van die deelnemers op die alternatiewe strategie verbysteek. Met sewe rondtes oor, het Nobuharu Matsushita egter met Santino Ferrucci gebots, wat die veiligheidsmotor laat verskyn het. Op die punt toe die wedren hervat is, is Leclerc oor die spanradio verkeerd ingelig dat dit die "laaste rondte" was, al was daar vier rondtes om te gaan,<ref name=":1">{{Cite news |title=Leclerc column: How lap count mishap nearly delayed F2 title |language=en |work=Motorsport.com |url=https://www.motorsport.com/fia-f2/news/leclerc-column-jerez-title-mishap-lap-count-964048/ |url-status=live |access-date=6 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321175936/https://www.motorsport.com/fia-f2/news/leclerc-column-jerez-title-mishap-lap-count-964048/3051381/ |archive-date=21 March 2022}}</ref> so nadat hy hard gedruk het om 'n gaping op te bou, was Leclerc se bande "erg oorverhit" met verskeie rondtes nog om te gaan, en alhoewel sy bande teen die einde heeltemal gedaan was, het Leclerc daarin geslaag om 'n stormende Rowland met 0,23 sekondes terug te hou,<ref>{{Cite web |title=Results – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/Results/?raceid=982&seasonid=174 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171112160550/http://www.fiaformula2.com/Results/?seasonid=174&raceid=982 |archive-date=12 November 2017 |access-date=6 February 2018 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> en die FIA Formule 2-kampioenskap in sy nuwelingseisoen in te palm in die F1-voerderreeks.<ref>{{Cite news |date=7 October 2017 |title=Leclerc seals F2 title with Jerez win |work=Autosport.com |publisher=Motorsport Network |url=https://www.autosport.com/f2/news/132272/leclerc-seals-f2-title-with-jerez-win |url-status=live |access-date=8 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308051753/https://www.autosport.com/f2/news/132272/leclerc-seals-f2-title-with-jerez-win |archive-date=8 March 2019}}</ref> Deur die kampioenskap te beklink, het Leclerc die jongste kampioen ooit van die hoofondersteuningsreeks vir Formule 1 geword op 19 jaar, 356 dae, en die eerste jaer sedert [[Nico Hülkenberg]] in 2009 om die kampioenskap in hul nuwelingseisoen te wen ('n prestasie wat net [[Nico Rosberg]] en [[Lewis Hamilton]] voorheen vermag het) en die enigste jaer wat 'n kampioenskap met die Dallara GP2/11-onderstel in hul nuwelingseisoen gewen het. Vir die naelren het Leclerc in die agtste plek weggespring, maar weens sy motor se aggressiewe opset moes hy en sy spanmaat, Antonio Fuoco, die naelren by die kuipe aandoen vir nuwe bande. Leclerc het egter deur die veld gevleg, maar weens die oormatige slytasie van sy bande het hy drie plekke op die laaste rondte afgestaan en in die sewende plek geëindig. Vir die laaste rondes in [[Yas Marina-renbaan|Aboe Dhabi]] het Leclerc in die sesde plek gekwalifiseer vir die vertoonwedren, sy laagste wegspringposisie die hele seisoen, uitgesluit strawwe. Ten spyte hiervan het hy egter daarin geslaag om die hoogste van die renjaers op 'n alternatiewe strategie in Aboe Dhabi (sag, dan supersag) in die vierde plek te eindig. Hy het tot derde gevorder, maar is in die laaste draai van die laaste rondte deur Antonio Fuoco geklop. Hierdie posisie is egter later na tweede verander nadat die wedrenwenner, Oliver Rowland, en Fuoco gediskwalifiseer is vir onderskeidelik oormatige vloerslytasie en onderdruk-voorbande. Vir Leclerc se laaste wedren het hy in die sewende posisie weggespring. Hy kon aanvanklik twee plekke opmaak, maar het stadiger gevorder as die renleiers [[Alexander Albon]] en [[Nicholas Latifi]]. Soos die wedren gevorder het, het Leclerc egter tyd begin wen vergeleke met sy mededingers en het daarin geslaag om Latifi met 'n paar rondtes oor verby te steek. Vir die laaste drie rondtes was DRS gedeaktiveer en geel vlae in die finale sektor het beteken dat Leclerc agter Albon vasgeval het, maar op die laaste rondte het albei jaers verstrengel geraak, veroorsaak deur Leclerc wat Albon gestamp het, en albei het 'n naelren gehad totdat Leclerc uiteindelik die voortou geneem het en met 1,293 sekondes gewen het, sy laaste oorwinning in sy laaste Formule 2-ren. == Formule 1-loopbaan == [[Lêer:Charles_Leclerc_-_Haas_&_Felipe_Massa_-_Williams_(32724536820).jpg|links|duimnael|Leclerc ''(links)'' het in 2016 by die Ferrari Bestuurdersakademie aangesluit en vier vrye oefensessies by die [[Haas F1-span]] voltooi.]] In 2016 het Leclerc by die Ferrari Bestuurdersakademie aangesluit as 'n ontwikkelingsbestuurder vir die [[Haas F1-span]] en [[Scuderia Ferrari]]<ref name="FDA">{{Cite web|url=http://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-gets-ferrari-and-haas-development-role-676625/?s=1|title=Leclerc gets Ferrari and Haas development role|last=Khorounzhiy|first=Valentin|date=1 March 2016|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630105640/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-gets-ferrari-and-haas-development-role-676625/?s=1|archive-date=30 June 2018|access-date=1 March 2016}}</ref> Hy het twee maande later sy toetsdebuut by Fiorano gemaak en die Ferrari F14 T bestuur.<ref name="CAT16">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/fia-f3/news/gp3-barcelona-ferrari-f1-junior-charles-leclerc-dominates-race-one-4988892/4988892/|title=GP3 Barcelona: Ferrari F1 junior Charles Leclerc dominates race one|date=14 May 2016|website=[[Autosport]]|publisher=Haymarket Media Group|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119075702/https://www.autosport.com/fia-f3/news/gp3-barcelona-ferrari-f1-junior-charles-leclerc-dominates-race-one-4988892/4988892/|archive-date=19 January 2025|access-date=17 February 2025}}</ref> As deel van sy rol by Haas het Leclerc deelgeneem aan die eerste vrye oefensessies van die [[2016 Britse Grand Prix|Britse]], [[2016 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse]], [[2016 Duitse Grand Prix|Duitse]] en [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grands Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/gp3-winner-leclerc-gets-practice-outings-with-haas.3DBA2Za626iH1oss8DaxSY|title=GP3 winner Leclerc gets practice outings with Haas|date=24 June 2016|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202194429/https://www.formula1.com/en/latest/article/gp3-winner-leclerc-gets-practice-outings-with-haas.3DBA2Za626iH1oss8DaxSY|archive-date=2 December 2024|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18078070/charles-leclerc-gives-haas-fp1-appearance-abu-dhabi|title=Charles Leclerc gives up Haas FP1 appearance in Abu Dhabi|last=Saunders|first=Nate|date=18 November 2016|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016183228/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18078070/charles-leclerc-gives-haas-fp1-appearance-abu-dhabi|archive-date=16 October 2017|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-withdraws-from-haas-f1-practice-duties-to-prioritise-gp3-5028914/5028914/|title=Leclerc withdraws from Haas F1 practice duties to prioritise GP3|last=Barretto|first=Lawrence|last2=Beer|first2=Matt|date=17 November 2016|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119200646/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-withdraws-from-haas-f1-practice-duties-to-prioritise-gp3-5028914/5028914/|archive-date=19 January 2022|access-date=27 January 2025}}</ref> Nadat hy Ferrari by eersgenoemde beïndruk het, het hy sy eerste amptelike toets vir die span by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] in die SF16-H voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-gets-ferrari-f1-test-chance-after-impressing-haas-5041006/5041006/|title=Charles Leclerc gets Ferrari F1 test chance after impressing Haas|last=Barretto|first=Lawrence|date=10 July 2016|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312134910/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-gets-ferrari-f1-test-chance-after-impressing-haas-5041006/5041006/|archive-date=12 March 2023|access-date=24 January 2025}}</ref> Daar was aanvanklik gerugte dat hy direk na Formule Een met Haas sou gradueer nadat hy die 2016 GP3-reeks gewen het;<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/17129581/charles-leclerc-gp3-title-key-2017-f1-hopes|title=Charles Leclerc: GP3 title key to 2017 F1 hopes|last=Larkam|first=Lewis|date=23 July 2016|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231080125/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/17129581/charles-leclerc-gp3-title-key-2017-f1-hopes|archive-date=31 December 2017|access-date=6 September 2016}}</ref> maar hul spanhoof Guenther Steiner het die gerugte ontken en gesê dat Leclerc eerder na FIA Formule 2 sou vorder.<ref>{{Cite magazine|url=https://racer.com/2016/09/29/haas-rules-out-signing-leclerc-for-2017/|title=F1: Haas rules out signing Leclerc for 2017|date=29 September 2016|magazine=Racer (tydskrif)|access-date=27 January 2025|issn=1066-6060|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127091103/https://racer.com/2016/09/29/haas-rules-out-signing-leclerc-for-2017/|archive-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref> [[Lêer:Charles_Leclerc_2017_Malaysia_FP1.jpg|regs|duimnael|Leclerc het vier sessies met [[Sauber Motorsport|Sauber]] in 2017 voltooi, sowel as die middelseisoentoets met [[Scuderia Ferrari|Ferrari]].]] Leclerc het deelgeneem aan die 2017 middelseisoentoets by die [[Hungaroring]] met Ferrari — in die SF70H — en 98 rondtes voltooi en die vinnigste rondte van die eerste dag opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-heads-day-one-of-budapest-test-for-ferrari.6ven76x06QesO8UsOU6E0M|title=Leclerc heads day one of Budapest test for Ferrari|date=1 August 2017|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912160030/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-heads-day-one-of-budapest-test-for-ferrari.6ven76x06QesO8UsOU6E0M|archive-date=12 September 2024|access-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20217843/ferrari-youngster-charles-leclerc-tops-opening-hungary-test|title=Ferrari youngster Charles Leclerc tops opening Hungary test|last=Saunders|first=Nate|date=1 August 2017|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904190116/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20217843/ferrari-youngster-charles-leclerc-tops-opening-hungary-test|archive-date=4 September 2017|access-date=27 January 2025}}</ref> [[Kimi Räikkönen]] het sy vertoning geprys en gesê "dit is nie maklik om goed te doen in 'n ander motor as wat jy normaalweg bestuur nie", en bygevoeg dat "hy verseker wonderlik sal doen in die toekoms".<ref>{{Cite magazine|url=http://autoweek.com/racing/formula-1/a1828826/kimi-raikkonen-praises-ferrari-f1-prospect-charles-leclerc-after-contract/|title=Kimi Raikkonen praises Ferrari F1 prospect Charles Leclerc after contract extension|date=23 August 2017|magazine=Autoweek|publisher=Crain Communications|access-date=30 May 2020|issn=0192-9674|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715002727/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a1828826/kimi-raikkonen-praises-ferrari-f1-prospect-charles-leclerc-after-contract/|archive-date=15 July 2020|url-status=live}}</ref> Leclerc het verdere vrye oefensessies met [[Sauber Motorsport|Sauber]] voltooi by die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese]], [[2017 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]], [[2017 Meksikaanse Grand Prix|Mexikaanse]] en [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grands Prix]], nadat hy vir 2018 by die span geteken het.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20775411/ferrari-prodigy-charles-leclerc-handed-four-2017-friday-practice-sessions-sauber|title=Ferrari prodigy Charles Leclerc handed four Friday practice sessions by Sauber|last=Saunders|first=Nate|date=21 September 2017|publisher=[[ESPN]] Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312213114/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20775411/ferrari-prodigy-charles-leclerc-handed-four-2017-friday-practice-sessions-sauber|archive-date=12 March 2018|access-date=27 January 2025}}</ref> === Sauber (2018) === [[Lêer:2018_Chinese_Grand_Prix_FP3_Charles_Leclerc_(39897914770)_(cropped).jpg|links|duimnael|Leclerc (gefotografeer by die [[2018 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]]) het in 2018 in Formule Een met [[Sauber Motorsport|Sauber]] gedebuteer.]] Leclerc het in 2018 as 'n voltydse bestuurder by [[Sauber Motorsport|Sauber]] geteken en [[Pascal Wehrlein]] vervang met [[Marcus Ericsson]] as spanmaat.<ref name="2018contract">{{Cite web|url=https://au.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/1381840/|title=Sauber confirms Ericsson alongside Leclerc for 2018|last=Noble|first=Jonathan|date=2 December 2017|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223212952/https://au.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/1381840/|archive-date=23 February 2023|access-date=2 December 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11108517/f1-2018-charles-leclerc-and-marcus-ericsson-confirmed-at-sauber|title=F1 2018: Charles Leclerc and Marcus Ericsson confirmed at Sauber|last=Green|first=Jonathan|last2=Galloway|first2=James|date=4 December 2017|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918164831/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11108517/f1-2018-charles-leclerc-and-marcus-ericsson-confirmed-at-sauber|archive-date=18 September 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Met sy debuut by die Australiese Grand Prix het Leclerc die eerste Monegaskiese bestuurder geword wat aan Formule Een meeding sedert Olivier Beretta in 1994. Hy het agtiende gekwalifiseer en dertiende geëindig in sy debuut.<ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2018/03/25/motorsport/f1-leclerc-bianchi-ferrari-sauber/index.html|title=Charles Leclerc impresses on debut in Australia|date=25 March 2018|work=[[CNN]]|access-date=27 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207194725/https://edition.cnn.com/2018/03/25/motorsport/f1-leclerc-bianchi-ferrari-sauber/index.html|archive-date=7 December 2022|url-status=live}}</ref> Na hy geen punte in [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] en [[2018 Chinese Grand Prix|China]] verdien het nie,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/formula1/43420536|title=How dramatic Bahrain GP unfolded|date=8 April 2018|publisher=[[BBC]]|access-date=27 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127104037/https://www.bbc.co.uk/sport/live/formula1/43420536|archive-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/sauber-f1-rookie-charles-leclerc-confused-by-chinese-gp-spin-5322154/5322154/|title=Sauber F1 rookie Charles Leclerc confused by Chinese GP spin|last=Mitchell|first=Scott|date=16 April 2018|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129093406/https://www.autosport.com/f1/news/sauber-f1-rookie-charles-leclerc-confused-by-chinese-gp-spin-5322154/5322154/|archive-date=29 November 2023|access-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref> het 'n sesde plek by die Azerbeidjanse Grand Prix hom die eerste Monegask gemaak wat [[Lys van Formule Een wêreldkampioenskap punteleer metodes|punte]] in Formule Een aangeteken het sedert Louis Chiron in 1950.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sixth-like-a-win-first-time-points-scorer-leclerc.y3pnYEGtQ402eecAIsc44|title=Sixth 'like a win' – first time points-scorer Leclerc|date=30 April 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613005913/https://www.formula1.com/en/latest/article/sixth-like-a-win-first-time-points-scorer-leclerc.y3pnYEGtQ402eecAIsc44|archive-date=13 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Hy het nog 'n punt aangeteken deur tiende te eindig by die Spaanse Grand Prix.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/may/13/lewis-hamilton-wins-spain-lead-f1-title-race |title=Lewis Hamilton wins Spanish Grand Prix to stretch lead in F1 title race |last=Richards |first=Giles |date=13 May 2018 |work=[[The Guardian]] |access-date=27 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225110312/https://www.theguardian.com/sport/2018/may/13/lewis-hamilton-wins-spain-lead-f1-title-race |archive-date=25 December 2024 |url-status=live}}</ref> By sy eerste [[2018 Monaco Grand Prix|tuis-Grand Prix in Monaco]] het Leclerc 'n remfaling in die laaste rondtes opgedoen, en teen [[Brendon Hartley]] in die ''[[Monaco-renbaan|Nouvelle Chicane]]'' gebots het en sy eerste loopbaanonttrekking beteken het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/brake-disc-failure-to-blame-for-leclerc-hartley-collision.3Kl1jE4UV2CMaiwA8yEw8i|title=Brake disc failure to blame for Leclerc–Hartley collision|date=27 May 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713224912/https://www.formula1.com/en/latest/article/brake-disc-failure-to-blame-for-leclerc-hartley-collision.3Kl1jE4UV2CMaiwA8yEw8i|archive-date=13 July 2024|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/monaco-grand-prix-f1-stewards-exonerate-leclerc-over-hartley-crash-5319980/5319980/|title=Monaco Grand Prix F1 stewards exonerate Leclerc over Hartley crash|last=Freeman|first=Glenn|last2=Codling|first2=Stuart|date=27 May 2018|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616021902/https://www.autosport.com/f1/news/monaco-grand-prix-f1-stewards-exonerate-leclerc-over-hartley-crash-5319980/5319980/|archive-date=16 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Drie agtereenvolgende punte-uitslae het in [[2018 Kanadese Grand Prix|Kanada]], [[2018 Franse Grand Prix|Frankryk]] en [[2018 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] gevolg,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/austria-result-a-huge-boost-for-sauber-leclerc.I4b2efS8g0EUComM6O4GG|title=Austria result a ‘huge boost’ for Sauber – Leclerc|date=2 July 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718224642/https://www.formula1.com/en/latest/article/austria-result-a-huge-boost-for-sauber-leclerc.I4b2efS8g0EUComM6O4GG|archive-date=18 July 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> voordat hy vyf wedrenne sonder punte afgelê het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/singapore-race-close-to-being-perfect-leclerc.5W3JUNveMgWKA4eY28YccI|title=Singapore race 'close to being perfect' – Leclerc|date=17 September 2018|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805163628/https://www.formula1.com/en/latest/article/singapore-race-close-to-being-perfect-leclerc.5W3JUNveMgWKA4eY28YccI|archive-date=5 August 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Hierdie lopie het drie onttrekkings ingesluit: 'n los wiel in [[2018 Britse Grand Prix|Brittanje]], skade aan sy [[Veringstelsel|vering]] na 'n botsing met [[Sergio Pérez]] in [[2018 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]], en 'n botsing met verskeie motors in [[2018 Belgiese Grand Prix|België]].<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2018/07/09/supreme-silverstone-adjusted-2018-british-grand-prix-driver/|url-access=registration|title=Who was supreme at Silverstone? Adjusted 2018 British Grand Prix driver ratings|last=Slater|first=Luke|date=9 July 2018|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530163146/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2018/07/09/supreme-silverstone-adjusted-2018-british-grand-prix-driver/|archive-date=30 May 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-hungarian-grand-prix-report/|url-access=registration|title=2018 Hungarian Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=30 July 2018|magazine=Motor Sport|access-date=27 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240904173251/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-hungarian-grand-prix-report/|archive-date=4 September 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/45314905|title=Sebastian Vettel wins in Belgium after dramatic crash|last=Benson|first=Andrew|date=26 August 2018|work=BBC Sport|publisher=[[BBC]]|access-date=27 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720145204/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/45314905|archive-date=20 July 2023|url-status=live}}</ref> Leclerc het die halo-toestel geprys vir die voorkoming van ernstige beserings tydens die ongeluk, en gesê dat hy "baie bly was om dit oor [sy] kop te hê".<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/aug/27/charles-leclerc-thanks-halo-belgian-grand-prix-crash-fernando-alonso|title=Charles Leclerc pays tribute to halo after walking away from Belgian GP crash|last=Richards|first=Giles|date=27 August 2018|work=The Guardian|access-date=27 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20240726031424/https://www.theguardian.com/sport/2018/aug/27/charles-leclerc-thanks-halo-belgian-grand-prix-crash-fernando-alonso|archive-date=26 July 2024|url-status=live}}</ref> Verdere punte-insamelings het gekom met onderskeidelik negende en sewende plekke by die [[2018 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse]] en [[2018 Russiese Grand Prix|Russiese Grands Prix]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russia-debutant-leclerc-reflects-on-%27amazing-race%27-to-p7.zgQHcn4a5iuQqIISuqOAi|title=Russia debutant Leclerc reflects on 'amazing race' to P7|date=30 September 2018|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617143931/https://www.formula1.com/en/latest/article/russia-debutant-leclerc-reflects-on-'amazing-race'-to-p7.zgQHcn4a5iuQqIISuqOAi|archive-date=17 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> voor 'n onttrekking weens 'n meganiese fout in [[2018 Japannese Grand Prix|Japan]] en skade weens 'n botsing met [[Romain Grosjean]] in die [[2018 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-unimpressed-with-%27stupid%27-magnussen.2ll93icC4IQmsQ4M6QcucI|title=Leclerc left unimpressed with 'stupid' Magnussen|date=7 October 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625055600/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-unimpressed-with-'stupid'-magnussen.2ll93icC4IQmsQ4M6QcucI|archive-date=25 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/kevin-magnussen-excluded-from-f1-united-states-grand-prix-5290347/5290347/|title=Kevin Magnussen excluded from F1 United States Grand Prix|last=Khorounzhiy|first=Valentin|date=21 October 2018|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240916155708/https://www.autosport.com/f1/news/kevin-magnussen-excluded-from-f1-united-states-grand-prix-5290347/5290347/|archive-date=16 September 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Leclerc het sy nooiensseisoen afgesluit met drie agtereenvolgende sewende plekke in [[2018 Meksikaanse Grand Prix|Meksiko]], [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] en [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-2018-mexican-grand-prix-report.43bcuMZV3i8yk2a8kQw06w|title=Verstappen wins in Mexico as Hamilton clinches fifth world title|date=28 October 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806151026/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-2018-mexican-grand-prix-report.43bcuMZV3i8yk2a8kQw06w|archive-date=6 August 2024|access-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/11/lewis-hamilton-brazilian-grand-prix-max-verstappen|title=Verstappen shoves 'idiot' Ocon in clash following Hamilton's Brazil win|last=Richards|first=Giles|date=11 November 2018|work=[[The Guardian]]|access-date=27 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402121008/https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/11/lewis-hamilton-brazilian-grand-prix-max-verstappen|archive-date=2 April 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-abu-dhabi-grand-prix-report|url-access=registration|title=2018 Abu Dhabi Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=26 November 2018|magazine=Motor Sport|access-date=27 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809234147/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-abu-dhabi-grand-prix-report|archive-date=9 August 2022|url-status=live}}</ref> Leclerc het dertiende in die Wêreldbestuurderskampioenskap geëindig, met 39 punte teenoor sy spanmaat Ericsson se nege,<ref>{{Cite web|url=https://www.redbull.com/au-en/f1-season-review-and-report-2018|title=The F1 2018 report|last=Clayton|first=Matthew|date=2 December 2018|website=[[Red Bull]]|publisher=[[Red Bull GmbH]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127134127/https://www.redbull.com/au-en/f1-season-review-and-report-2018|archive-date=27 January 2025|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ericsson-left-f1-strongest-season/4314568/|title=Ericsson feels he left F1 after "strongest" season|last=Mitchell|first=Scott|last2=Straw|first2=Edd|date=18 December 2018|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108191937/https://www.motorsport.com/f1/news/ericsson-left-f1-strongest-season/4314568/|archive-date=8 November 2020|access-date=27 January 2025}}</ref> en is weer aangewys as FIA se "Nuweling van die Jaar".<ref name="FIA182">{{Cite magazine|url=https://racer.com/2018/12/08/hamilton-mercedes-leclerc-scoop-awards-at-fia-prize-giving-gala/|title=Hamilton, Mercedes, Leclerc scoop awards at FIA prize-giving gala|date=8 December 2018|magazine=Racer|access-date=13 February 2025|issn=1066-6060|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210040541/https://racer.com/2018/12/08/hamilton-mercedes-leclerc-scoop-awards-at-fia-prize-giving-gala/|archive-date=10 December 2024|url-status=live}}</ref> === Ferrari (2019–hede) === {{Multibeeld|width=200|direction=vertical|image1=2019 Chinese Grand Prix Leclerc (47583134682) (cropped).jpg|image2=2022 British Grand Prix (52382359751) (cropped).jpg|image3=2024 Spanish Grand Prix (53811183158) (cropped).jpg|footer=Leclerc se renmotors wat Grands Prix gewen het, van bo-na-onder: SF90 (2019), F1-75 (2022), en die SF-24 in 2024}} ==== 2019: Nooiens-oorwinnings en ''il Predestinato'' ==== [[Lêer:2019_Formula_One_Test_Days_-_Charles_Leclerc's_Ferrari_SF90.jpg|alt=Leclerc driving the Ferrari SF90 at 2019 Formula One pre-season testing|duimnael|Leclerc het in 2019 na [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] verskuif, sy tweede seisoen in Formule Een.]] Leclerc het in 2019 by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] geteken en sitplekke met [[Kimi Räikkönen]] geruil om saam met die viermalige Wêreldbestuurderskampioen [[Sebastian Vettel]] te jaag.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/sep/11/kimi-raikkonen-to-leave-ferrari-f1-team-at-end-of-season|title=Charles Leclerc to replace Kimi Raikkonen as Ferrari ring changes|last=Richards|first=Giles|date=11 September 2018|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20221029130338/https://www.theguardian.com/sport/2018/sep/11/kimi-raikkonen-to-leave-ferrari-f1-team-at-end-of-season|archive-date=29 October 2022|url-status=live}}</ref> Die destydse spanhoof, Maurizio Arrivabene, het verklaar dat sy kontrak tot 2022 sou duur.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-until-2022/3176733/|title=Ferrari signed Leclerc until at least 2022|last=Cooper|first=Adam|date=14 September 2018|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914204908/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-until-2022/3176733/|archive-date=14 September 2018|access-date=14 September 2018}}</ref> Leclerc het die 2018 na-seisoen-toets met Ferrari by die [[Yas Marina-renbaan]] uitgevoer en die vinnigste tyd in die SF71H opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-fastest-ferrari-abu-dhabi-test/4305506/|title=Leclerc leads second morning of Abu Dhabi test|last=Mitchell|first=Scott|date=28 November 2018|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128164540/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-fastest-ferrari-abu-dhabi-test/4305506/|archive-date=28 November 2018|access-date=28 November 2018}}</ref> Hy het vir die span by die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] gedebuteer, gekwalifiseer en vyfde geëindig.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-australian-grand-prix-report/|url-access=registration|title=2019 Australian Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=18 March 2019|magazine=Motor Sport|access-date=25 February 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926134213/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-australian-grand-prix-report/|archive-date=26 September 2023|url-status=live}}</ref> In [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] het Leclerc sy eerste voorwegspringplek ingeneem om die tweede jongste jaer in Formule Een-geskiedenis te word.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/47760616|title=Bahrain Grand Prix: Ferrari's Charles Leclerc takes maiden pole position|last=Benson|first=Andrew|date=30 March 2019|work=BBC Sport|access-date=28 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410095819/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/47760616|archive-date=10 April 2023|url-status=live}}</ref> Hy het die grootste deel van die wedren gelei voordat hy 'n enjinprobleem, met 10 rondtes om te gaan, opgedoen het. Hy is verbygesteek deur beide [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedesrenjaers]] en het derde geëindig om sy eerste podiumplek te verseker.<ref>{{Cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/formulauno/2019/03/31/news/formula_1_gp_barhain_hamilton_leclerc_bottas-22|title=Formula 1, Bahrain GP; Hamilton wins but admits: "the Ferrari of Leclerc deserved it"|last=Retico|first=Alessandra|date=31 March 2019|work=la Repubblica|publisher=GEDI Gruppo Editoriale|language=it|issn=0390-1076|access-date=31 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331184120/https://www.repubblica.it/sport/formulauno/2019/03/31/news/formula_1_gp_barhain_hamilton_leclerc_bottas-222973148/|archive-date=31 March 2019|url-status=live}}</ref> Leclerc het vyfde in [[2019 Chinese Grand Prix|China]], [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] en [[2019 Spaanse Grand Prix|Spanje]] geëindig - agter Vettel, nadat hy beveel is om hom verby te laat.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11688577/ferrari-expand-on-charles-leclerc-sebastian-vettel-orders-in-china|title=Ferrari expand on Charles Leclerc, Sebastian Vettel orders in China|last=Galloway|first=James|date=15 April 2019|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510082023/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11688577/ferrari-expand-on-charles-leclerc-sebastian-vettel-orders-in-china|archive-date=10 May 2019|access-date=9 May 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espn.com/f1/story/_/id/26627312/ferrari-explains-charles-leclerc-azerbaijan-grand-prix-strategy|title=Ferrari explains Charles Leclerc's Azerbaijan Grand Prix strategy|last=Saunders|first=Nate|date=28 April 2019|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505063215/http://www.espn.com/f1/story/_/id/26627312/ferrari-explains-charles-leclerc-azerbaijan-grand-prix-strategy|archive-date=5 May 2019|access-date=9 May 2019}}</ref> By die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] het hy sestiende gekwalifiseer na 'n spanstrategiefout; hy het 'n pap band opgedoen wat sy ren beëindig het na 'n poging om [[Nico Hülkenberg]] verby te steek. Leclerc het gekwalifiseer en derde geëindig by beide die [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanadese]] en [[2019 Franse Grand Prix|Franse]] Grands Prix.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/jun/09/lewis-hamilton-canadian-grand-prix-vettel-penalty|title=Lewis Hamilton handed Canadian GP win after Vettel's penalty pain|last=Richards|first=Giles|date=9 June 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203061418/https://www.theguardian.com/sport/2019/jun/09/lewis-hamilton-canadian-grand-prix-vettel-penalty|archive-date=3 December 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/f1/french-grand-prix-live-stream-latest-updates-f1-what-time-tv-channel-how-to-watch-hamilton-vettel-bottas-leclerc-a8970886.html|title=French Grand Prix 2019: Lewis Hamilton powers to victory to stretch F1 championship lead over Valtteri Bottas|last=de Menezes|first=Jack|date=23 June 2019|work=[[The Independent]]|access-date=28 January 2025|issn=1741-9743|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707145709/https://www.independent.co.uk/f1/french-grand-prix-live-stream-latest-updates-f1-what-time-tv-channel-how-to-watch-hamilton-vettel-bottas-leclerc-a8970886.html|archive-date=7 July 2022|url-status=live}}</ref> Hy het in die voorste plek weggespring by die [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] en tweede geëindig na [[Max Verstappen]] na sy verbysteek op die derde laaste rondte, waartydens hulle kontak gemaak het - die ondersoek deur die beamptes het dit as 'n renvoorval afgemaak.<ref name="AUT19">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/austria-f1-2019-retrospective-the-defeat-that-sharpened-leclercs-teeth-4981664/4981664/|title=Austria F1 2019 retrospective: The defeat that sharpened Leclerc's teeth|last=Smith|first=Luke|date=27 June 2020|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20241112145505/https://www.autosport.com/f1/news/austria-f1-2019-retrospective-the-defeat-that-sharpened-leclercs-teeth-4981664/4981664/|archive-date=12 November 2024|access-date=23 February 2025}}</ref> Die twee scawas dwarsdeur die [[2019 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] in 'n noue stryd gewikkel, met Leclerc wat voor in die derde plek geëindig het om sy vierde agtereenvolgende podiumplek te verseker.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/48981658|title=Lewis Hamilton wins record sixth British Grand Prix after Sebastian Vettel crash|last=Benson|first=Andrew|date=14 July 2019|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=28 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812065203/http://www.bbc.co.uk/sport/formul|archive-date=12 Augustus 2023|url-status=live}}</ref> Hy het in die tiende plek in [[2019 Duitse Grand Prix|Duitsland]] gekwalifiseer te midde van 'n brandstofstelselprobleem. Hy het tot vierde in die reën-geteisterde wedren geklim voordat hy te vroeg vir droë bande by die kuipe ingeroep is, wat veroorsaak het dat sy motor traksie verloor en teen die versperrings gebots het.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-german-grand-prix-race-report-verstappen-stars-after-mercedes-meltdown/|url-access=registration|title=2019 German Grand Prix race report – Verstappen stars after Mercedes meltdown|last=Hughes|first=Mark|date=29 July 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518220347/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-german-grand-prix-race-report-verstappen-stars-after-mercedes-meltdown/|archive-date=18 May 2024|url-status=live}}</ref> Hy het daarna vierde in [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] geëindig.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/08/04/hungarian-grand-prix-2019-f1-live-updates-budapest-results-lewis/|title=Lewis Hamilton chases down Max Verstappen for Hungarian GP victory to take commanding lead into break|url-access=registration|last1=Brown|first1=Oliver|last2=Slater|first2=Luke|date=4 August 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=Telegraph Media Group|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528145858/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/08/04/hungarian-grand-prix-2019-f1-live-updates-budapest-results-lewis/|archive-date=28 May 2024|url-status=live}}</ref> [[Lêer:Leclerc_Hamilton_2019_Italian_Grand_Prix.jpg|links|duimnael|Leclerc het die [[2019 Italiaanse Grand Prix]] gewen te midde van 'n stryd met [[Lewis Hamilton]], wat hom in die Italiaanse media die bynaam ''il Predestinato'' besorg het.]] Leclerc het die voorste wegspringplek vir die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] bemeester en [[Lewis Hamilton]] agter hom gehou om die derde jongste Formule Een Grand Prix-wenner - op 21-jarige ouderdom - sowel as die eerste [[Monaco|Monegask]] te word om dit te vermag.<ref name="BEL192">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/|url-access=registration|title=Belgian Grand Prix winner Charles Leclerc dedicates maiden victory to Anthoine Hubert|last1=Duncan|first1=Phil|last2=Slater|first2=Luke|date=1 September 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211080512/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/|archive-date=11 December 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-formula-1-belgian-grand-prix-race-results/|url-access=registration|title=2019 Formula 1 Belgian Grand Prix – race results|date=1 September 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928051721/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-formula-1-belgian-grand-prix-race-results/|archive-date=28 September 2023|url-status=live}}</ref> Hy het sy oorwinning opgedra aan Anthoine Hubert, wat die vorige dag in 'n Formule 2-ren gesterf het.<ref name="BEL19">{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/ |url-access=registration |title=Belgian Grand Prix winner Charles Leclerc dedicates maiden victory to Anthoine Hubert |last1=Duncan |first1=Phil |last2=Slater |first2=Luke |date=1 September 2019 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=28 January 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211080512/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/ |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het toe die [[2019 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] vanaf die voorste wegspringplek gewen en sy voorsprong teen beide Mercedes-jaers verdedig om die eerste Ferrari-wenner by [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]] sedert [[Fernando Alonso]] in [[2010 Italiaanse Grand Prix|2010]] te word;<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/08/ferrari-charles-leclerc-italian-f1-gp-monza-win|title=Ferrari's Charles Leclerc delights Italian F1 GP crowd with Monza win|last=Richards|first=Giles|date=8 September 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614024933/https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/08/ferrari-charles-leclerc-italian-f1-gp-monza-win|archive-date=14 June 2023|url-status=live}}</ref> sy oorwinnings het hom die bynaam ''il Predestinato'' in Italiaanse media besorg.{{Voetnota|Volgens verskeie bronne: <ref name="ilP1">{{Cite news |url=https://autosprint.corrieredellosport.it/news/sterzi-a-parte/2019/09/30-2400576/ora_basta_definire_charlesil_predestinato |title=Ora basta definire Charles il "Predestinato" |trans-title=Now just call Charles the "Predestined" |last=Donnini |first=Mario |date=30 September 2019 |work=Autosprint |language=it |issn=2531-3843 |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102152017/https://autosprint.corrieredellosport.it/news/sterzi-a-parte/2019/09/30-2400576/ora_basta_definire_charlesil_predestinato |archive-date=2 January 2022 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP2">{{Cite magazine |url=https://www.gqitalia.it/sport/article/leclerc-ferrari-vince-gran-premio-monza-2019 |title=Leclerc con la Ferrari vince il Gran Premio di Monza 2019 |trans-title=Leclerc wins the 2019 Monza Grand Prix with Ferrari |last=Bonfanti |first=Francesco |date=8 September 2019 |magazine=GQ Italia |publisher=Condé Nast |language=it |access-date=28 January 2025 |issn=0016-6979 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129221235/https://www.gqitalia.it/sport/article/leclerc-ferrari-vince-gran-premio-monza-2019 |archive-date=29 November 2022 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP3">{{Cite web |url=https://sport.sky.it/formula-1/2019/09/01/charles-leclerc-biografia |title=Formula 1, dalle origini al trionfo in Belgio: la storia di Charles Leclerc |trans-title=Formula 1, from the origins to triumph in Belgium: the story of Charles Leclerc |last=Principi |first=Federico |date=1 September 2019 |website=Sky Sport |language=it |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713170823/https://sport.sky.it/formula-1/2019/09/01/charles-leclerc-biografia |archive-date=13 July 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP4">{{Cite news |url=https://www.ilpiccolo.it/sport/marea-rossa-a-monza-la-ferrari-di-leclerc-si-fa-strada-fino-al-trionfo-mzk3j5ki |title=Marea rossa a Monza la Ferrari di Leclerc si fa strada fino al trionfo |trans-title=Red tide in Monza as the Ferrari of Leclerc makes its way to triumph |date=9 September 2019 |work=Il Piccolo |publisher=GEDI Gruppo Editoriale |language=it |issn=1723-2635 |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128073014/https://www.ilpiccolo.it/sport/marea-rossa-a-monza-la-ferrari-di-leclerc-si-fa-strada-fino-al-trionfo-mzk3j5ki |archive-date=28 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP5">{{Cite magazine |url=https://www.cosmopolitan.com/it/star/a28960284/charles-leclerc-monza-biografia-news/ |title=Ma come abbiamo fatto a non accorgerci di Charles Leclerc? Ci voleva il podio Ferrari a Monza |trans-title=But how did we not notice Charles Leclerc? It took the Ferrari podium in Monza |last=Gallo |first=Giovanna |date=9 September 2019 |magazine=Cosmopolitan |publisher=Hearst Communications |language=it |issn=1121-547X |access-date=27 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024023757/https://www.cosmopolitan.com/it/star/a28960284/charles-leclerc-monza-biografia-news/ |archive-date=24 October 2019 |url-status=live}}</ref>}} Hy het weer die voorste wegspringplek in [[2019 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geneem en tweede geëindig nadat hy deur spanmaat Vettel uitgesny is, wat hom tot derde in die kampioenskap bevorder het.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/22/sebastian-vettel-singapore-grand-prix-ferrari|title=Sebastian Vettel wins F1 Singapore Grand Prix in Ferrari one–two|last=Richards|first=Giles|date=22 September 2019|publisher=Guardian Media Group|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613100835/https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/22/sebastian-vettel-singapore-grand-prix-ferrari|archive-date=13 June 2023|url-status=live}}</ref> Leclerc het die strategie as "onregverdig" beskryf, waarop spanhoof Mattia Binotto geantwoord het dat Vettel toegelaat is om eerste by die kuipe in te trek om sy posisie te verdedig.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11817238/ferrari-explain-sebastian-vettel-charles-leclerc-calls-in-singapore|title=Ferrari explain Sebastian Vettel, Charles Leclerc calls in Singapore|last=Galloway|first=James|last2=Morlidge|first2=Matt|date=23 September 2019|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203165721/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11817238/ferrari-explain-sebastian-vettel-charles-leclerc-calls-in-singapore|archive-date=3 February 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> In [[2019 Russiese Grand Prix|Rusland]] het hy sy vierde agtereenvolgende voorste wegspringplek behaal en derde geëindig, nadat 'n virtuele veiligheidsmotor albei Mercedes-bestuurders gehelp het om Leclerc met verkorte kuipestoppe verby te steek.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/29/russian-grand-prix-2019-f1-live-updates-sochi-results-lewis/|url-access=registration|title=Lewis Hamilton leads Mercedes 1–2 in Russian GP as Sebastian Vettel defies Ferrari team orders|last1=Duncan|first1=Phil|last2=Slater|first2=Luke|date=29 September 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121090100/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/29/russian-grand-prix-2019-f1-live-updates-sochi-results-lewis/|archive-date=21 January 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.deliciously-ironic-that-vettel-failure-inspired-hamilton-victory-mercedes.5YoCZ0E8KAt6Hq58XWfn2M.html|title='Deliciously ironic' that Vettel failure inspired Hamilton victory – Mercedes|date=29 September 2019|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930084828/https://www.formula1.com/en/latest/article.deliciously-ironic-that-vettel-failure-inspired-hamilton-victory-mercedes.5YoCZ0E8KAt6Hq58XWfn2M.html|archive-date=30 September 2019|access-date=30 September 2019|url-status=live}}</ref> Hy het tweede gekwalifiseer by die [[2019 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]],<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/form-vettel-takes-pole-position-2019-f1-japanese-grand-prix-qualifying/|url-access=registration|title=In-form Vettel takes pole position: 2019 F1 Japanese Grand Prix qualifying|last=Dodgins|first=Tony|date=13 October 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528144135/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/form-vettel-takes-pole-position-2019-f1-japanese-grand-prix-qualifying/|archive-date=28 May 2024|url-status=live}}</ref> maar het skade opgedoen in 'n botsing met Verstappen in die eerste rondte<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|title=Verstappen slams stewards and 'irresponsible' Leclerc|date=13 October 2019|website=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816082251/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|archive-date=16 August 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> en het sesde geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11843333/renaults-daniel-ricciardo-and-nico-hulkenberg-stripped-of-japan-grand-prix-points|title=Renault's Daniel Ricciardo and Nico Hulkenberg disqualified from Japanese GP for use of 'driver aid'|date=24 October 2019|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225114935/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11843333/renaults-daniel-ricciardo-and-nico-hulkenberg-stripped-of-japan-grand-prix-points|archive-date=25 December 2022|access-date=28 January 2025}}</ref> Leclerc het vierde geëindig by die [[2019 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse]] en [[2019 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] Grands Prix,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/oct/27/lewis-hamilton-wins-mexico-grand-prix-wait-for-title|title=Lewis Hamilton claims Mexico Grand Prix but has to wait for title|last=Richards|first=Giles|date=27 October 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221095134/https://www.theguardian.com/sport/2019/oct/27/lewis-hamilton-wins-mexico-grand-prix-wait-for-title|archive-date=21 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/50283946|title=Lewis Hamilton wins sixth F1 World Championship at United States Grand Prix|last=Benson|first=Andrew|date=3 November 2019|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=28 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720143737/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/50283946|archive-date=20 July 2023|url-status=live}}</ref> na hy die voorste wegspringplek by eersgenoemde geërf het weens 'n roosterstraf vir Verstappen.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/10/26/f1-mexican-grand-prix-2019-qualifying-live-updates-mexico-city/|url-access=registration|title=Max Verstappen stripped of pole as Valtteri Bottas is rushed to medical centre after final-corner crash|last1=Brown|first1=Oliver|last2=Slater|first2=Luke|date=26 October 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=Telegraph Media Group|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123125125/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/10/26/f1-mexican-grand-prix-2019-qualifying-live-updates-mexico-city/|archive-date=23 November 2020|url-status=live}}</ref> 'n Botsing met Vettel het veroorsaak dat beide jaers uit die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] moes onttrek, met Leclerc wat onder Verstappen op die punteleer geval het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-winners-and-losers-of-the-brazilian-grand-prix-2019.7rmlodlLkIFGfkFFmzVtZ2|title=The Winners and Losers of the Brazilian Grand Prix|last=Barretto|first=Lawrence|date=18 November 2019|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623212447/https://www.formula1.com/en/latest/article/the-winners-and-losers-of-the-brazilian-grand-prix-2019.7rmlodlLkIFGfkFFmzVtZ2|archive-date=23 June 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> Beide is deur Binotto berispe, wat gesê het hulle "moet jammer wees vir die span".<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-drivers-set-for-talks-this-week-after-brazilian-gp-collision.3MgnAz1VNI7gy86BGjirD4|title=Ferrari drivers set for talks this week after Brazilian GP collision|date=19 November 2019|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20250112142220/https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-drivers-set-for-talks-this-week-after-brazilian-gp-collision.3MgnAz1VNI7gy86BGjirD4|archive-date=12 January 2025|access-date=28 January 2025}}</ref> Leclerc het die seisoen-eindiger [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] in die derde plek afgesluit en was vierde in die Wêreldbestuurderskampioenskap met 264 [[Lys van Formule Een wêreldkampioenskap punteleer metodes|punte]], 24 voor spanmaat Vettel in die vyfde plek.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/hamilton-crowns-f1-title-crushing-win-2019-abu-dhabi-grand-prix-report|url-access=registration|title=Hamilton crowns F1 title with crushing win: 2019 Abu Dhabi Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=1 December 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925030400/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/hamilton-crowns-f1-title-crushing-win-2019-abu-dhabi-grand-prix-report|archive-date=25 September 2022|url-status=live}}</ref><ref name="AS20192">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|title=Charles Leclerc: First Ferrari F1 season better than I expected|last=Mitchell|first=Scott|date=17 December 2019|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623035914/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|archive-date=23 June 2024|access-date=23 February 2025|url-status=live}}</ref> Benewens die wen van die FIA Pole-trofee met sewe voorposisies, het Leclerc twee oorwinnings uit 10 podiumplekke behaal,<ref name="AS2019">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|title=Charles Leclerc: First Ferrari F1 season better than I expected|last=Mitchell|first=Scott|date=17 December 2019|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623035914/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|archive-date=23 June 2024|access-date=23 February 2025}}</ref> is hy met die Lorenzo Bandini-trofee bekroon,<ref name="LBT">{{Cite web|url=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/articles/ferrari-feted-at-the-trofeo-bandini|title=Ferrari feted at the Trofeo Bandini|date=13 July 2021|website=[[Scuderia Ferrari]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20241108153124/https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/articles/ferrari-feted-at-the-trofeo-bandini|archive-date=8 November 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> en kon hy sy Ferrari-kontrak tot die einde van 2024 verleng.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-2024-vettel/4616117/|title=Leclerc extends Ferrari F1 contract until 2024|last=Elizalde|first=Pablo|date=23 December 2019|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127094151/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-2024-vettel/4616117/|archive-date=27 November 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> ==== 2020–2021: Seisoene sonder oorwinnings vir Ferrari ==== [[Lêer:2020_F1_Pre-Season_Testing_Catalonia_(49629830792).jpg|duimnael|Van bo af, Leclerc het in die kuipebaan geparkeer, met werktuigkundiges wat bandkomberse op sy Ferrari SF1000 sit tydens die 2020 Formule Een voorseisoentoetsing]] Die [[2020 Formule Een-seisoen]] is vertraag en verkort weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]].<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/08/07/sports/autoracing/formula-1-season-coronavirus.html |url-access=registration |title=A Formula 1 Season Like No Other |last=Parkes |first=Ian |date=7 August 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=29 January 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418011445/https://www.nytimes.com/2020/08/07/sports/autoracing/formula-1-season-coronavirus.html |archive-date=18 April 2024 |url-status=live}}</ref> Ferrari het met prestasie gesukkel met die SF1000,<ref>{{Cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2020-wont-get-any-easier-for-ferrari/|title=2020 won't get any easier for Ferrari|last=Parkes|first=Ian|date=7 July 2020|website=Goodwood Road & Racing|publisher=Goodwood House|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530160413/https://www.goodwood.com/grr/f1/2020-wont-get-any-easier-for-ferrari/|archive-date=30 May 2024|access-date=28 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/how-ferraris-2020-design-has-caused-a-perfect-storm/|title=How Ferrari's 2020 design has caused a perfect storm|last=Hughes|first=Mark|date=10 July 2020|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407104035/https://the-race.com/formula-1/how-ferraris-2020-design-has-caused-a-perfect-storm/|archive-date=7 April 2023|access-date=29 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12061716/ferrari-struggles-before-italian-gp-whats-gone-wrong-and-what-now|title=Ferrari struggles before Italian GP: What's gone wrong, and what now?|last=Morlidge|first=Matt|date=3 September 2020|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524172727/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12061716/ferrari-struggles-before-italian-gp-whats-gone-wrong-and-what-now|archive-date=24 May 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> met Leclerc wat sewende gekwalifiseer het vir die seisoen-openende [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/qualifying-report-scintillating-bottas-takes-masterful-pole-as-ferrari.9DCxyNAuIA3gywPVRvyc3|title=Qualifying Report: Bottas beats Hamilton to pole as Ferrari struggle in Austria|date=4 July 2020|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907120111/https://www.formula1.com/en/latest/article/qualifying-report-scintillating-bottas-takes-masterful-pole-as-ferrari.9DCxyNAuIA3gywPVRvyc3|archive-date=7 September 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> Hy het herstel na die derde plek in die wedren deur verskeie kere se verbysteek na die laaste veiligheidsmotor, en is bevorder na tweede na 'n straf vir Lewis Hamilton.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/05/valtteri-bottas-wins-f1-austrian-grand-prix-after-hamilton-suffers-penalty |title=Valtteri Bottas wins F1 Austrian Grand Prix after Hamilton suffers penalty |last=Richards |first=Giles |date=5 July 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324022327/https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/05/valtteri-bottas-wins-f1-austrian-grand-prix-after-hamilton-suffers-penalty |archive-date=24 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bottas-beats-leclerc-and-norris-to-win-dramatic-austrian-gp-as-hamilton-is.4hTWtVVkWLxgPKSqkmKfYF |title=Bottas beats Leclerc and Norris to win dramatic Austrian GP as Hamilton is penalised |date=5 July 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911175256/https://www.formula1.com/en/latest/article/bottas-beats-leclerc-and-norris-to-win-dramatic-austrian-gp-as-hamilton-is.4hTWtVVkWLxgPKSqkmKfYF |archive-date=11 September 2024 |url-status=live}}</ref> In die aanloop tot die Stiermarkse Grand Prix is ​​Leclerc deur die FIA ​​ondersoek vir die beweerde oortreding van [[Koronavirussiekte-2019|COVID-19]]-veiligheidsprotokolle terwyl hy met die toestemming van Ferrari na Monte Carlo teruggekeer het huis toe;<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/09/bottas-and-leclerc-investigated-f1-covid-19-rules |title=Bottas and Leclerc to be investigated for breaking F1's Covid-19 rules |last=Richards |first=Giles |date=9 July 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129034852/https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/09/bottas-and-leclerc-investigated-f1-covid-19-rules |archive-date=29 November 2022 |url-status=live}}</ref> beide Leclerc en Ferrari het 'n waarskuwing vir die voorval ontvang.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53364475 |title=Formula 1: Charles Leclerc warned for breaking coronavirus rules |last=Benson |first=Andrew |date=10 July 2020 |work=BBC Sport |publisher=[[BBC]] |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119195648/https://www.bbc.com/sport/formula1/53364475 |archive-date=19 January 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-mercedes-set-to-be-warned-on-f1-coronavirus-protocols-4981312/4981312/ |title=Ferrari, Mercedes set to be warned on F1 coronavirus protocols |last1=Noble |first1=Jonathan |last2=Vinel |first2=Benjamin |date=9 July 2020 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=28 January 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615054141/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-mercedes-set-to-be-warned-on-f1-coronavirus-protocols-4981312/4981312/ |archive-date=15 June 2024 |url-status=live}}</ref> In Stiermarke het Leclerc in die eerste rondte met sy spanmaat Sebastian Vettel gebots, wat veroorsaak het dat hulle albei moes onttrek.<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2020/07/13/motorsport/ferrari-f1-styrian-gp-charles-leclerc-sebastian-vettel-spt-intl/index.html |title=Ferrari implodes as Charles Leclerc and Sebastian Vettel collide and retire from Styrian GP |last=Morse |first=Ben |date=13 July 2020 |work=[[CNN]] |publisher=WarnerMedia |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203122741/https://edition.cnn.com/2020/07/13/motorsport/ferrari-f1-styrian-gp-charles-leclerc-sebastian-vettel-spt-intl/index.html |archive-date=3 December 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het volle verantwoordelikheid vir die botsing geneem.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/vettel-and-leclerc-say-styria-crash-behind-them-as-they-focus-on-assessing.5C6yndRm4WnbKu5V2ame1w |title=Vettel and Leclerc say Styria crash 'behind them' as they focus on assessing Ferrari upgrades in Hungary |date=16 July 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102221904/https://www.formula1.com/en/latest/article/vettel-and-leclerc-say-styria-crash-behind-them-as-they-focus-on-assessing.5C6yndRm4WnbKu5V2ame1w |archive-date=2 November 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy elfde geëindig het by die [[2020 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]],<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/07/19/f1-hungarian-grand-prix-2020-live-hungaroring-race-results-hamilton/ |url-access=registration |title=Lewis Hamilton wins Hungarian Grand Prix with perfect drive to take F1 Championship lead |last1=Duncan |first1=Phil |last2=Curtis |first2=Ben |date=19 July 2020 |work=[[The Daily Telegraph]] |publisher=Telegraph Media Group |access-date=28 January 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524090122/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/07/19/f1-hungarian-grand-prix-2020-live-hungaroring-race-results-hamilton/ |archive-date=24 May 2022 |url-status=live}}</ref> het Leclerc nog 'n podiumplek by die Britse Grand Prix verseker na 'n laat pap band vir Valtteri Bottas.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/02/lewis-hamilton-hangs-on-to-win-british-grand-prix-after-puncture-drama |title=Lewis Hamilton hangs on to win British Grand Prix after puncture drama |last=Richards |first=Giles |date=2 August 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215131830/https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/02/lewis-hamilton-hangs-on-to-win-british-grand-prix-after-puncture-drama |archive-date=15 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53629967 |title=Lewis Hamilton wins British Grand Prix after puncture on last lap |last=Benson |first=Andrew |date=2 August 2020 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124080821/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53629967 |archive-date=24 November 2024 |url-status=live}}</ref> Voor die 70ste Herdenkingsgrand Prix het Leclerc bewerings van rassisme in die gesig gestaar omdat hy verkies het om nie tydens die seremonies voor die wedren op sy knieë te gaan nie;<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12044246/charles-leclerc-angered-by-accusations-of-racism-on-social-media |title=Charles Leclerc angered by accusations of racism on social media |last=Galloway |first=James |date=7 August 2020 |website=Sky Sports |publisher=Sky Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727030120/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12044246/charles-leclerc-angered-by-accusations-of-racism-on-social-media |archive-date=27 July 2021 |url-status=live}}</ref> hy het gereageer deur te sê dat rassisme "walglik" is en mediahuise daarvan beskuldig dat hulle sy woorde opsetlik verdraai het, en bygevoeg dat hy gewelddadige protes wou vermy.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-racist-take-a-knee-70th-anniversary-grand-prix-twitter-black-lives-matter-a9659536.html |title=Charles Leclerc rages at critics who have labelled F1 driver 'racist' for not taking a knee before races |last=de Menezes |first=Jack |date=7 August 2020 |work=The Independent |access-date=28 January 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706102543/http://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-racist-take-a-knee-70th-anniversary-grand-prix-twitter-black-lives-matter-a9659536.html |archive-date=6 July 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-kneeling-racism-accusations/4850674/ |title=Leclerc hits out at racism accusations over not taking a knee |last=Noble |first=Jonathan |date=6 August 2020 |website=Motorsport.com|access-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806165025/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-kneeling-racism-accusations/4850674/ |archive-date=6 August 2020 |url-status=live}}</ref> Hy het 'n eenstop-bandstrategie in die wedren suksesvol voltooi en vierde geëindig nadat hy agtste gekwalifiseer het, en gesê dat dit "soos 'n oorwinning gevoel het".<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/delighted-leclerc-says-fourth-place-feels-like-victory-after-strategy-gamble.4H2YVpxUjiKdpDyDB8pSdX |title=Delighted Leclerc says fourth place 'feels like victory' after strategy gamble pays off |date=9 August 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724011311/https://www.formula1.com/en/latest/article/delighted-leclerc-says-fourth-place-feels-like-victory-after-strategy-gamble.4H2YVpxUjiKdpDyDB8pSdX |archive-date=24 July 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/p8-a-realistic-picture-of-ferrari-performance-says-leclerc-after-silverstone.30n8iD8QVFCO5PrfC2nBMP |title=P8 a 'realistic picture' of Ferrari performance says Leclerc after Silverstone qualifying |date=8 August 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=9 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918192127/https://www.formula1.com/en/latest/article.p8-a-realistic-picture-of-ferrari-performance-says-leclerc-after-silverstone.30n8iD8QVFCO5PrfC2nBMP.html |archive-date=18 September 2020 |url-status=live}}</ref> Leclerc het betroubaarheidsprobleme ondervind tydens die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse]] en [[2020 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grands Prix]], waar hy uit eersgenoemde onttrek het en veertiende geëindig het by laasgenoemde.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-say-theyve-identified-ecu-issue-behind-leclercs-spain-dnf-as-they.7ole7Rhxem0ROi1uo39o2C |title=Ferrari say they've identified ECU issue behind Leclerc's Spain DNF, as they ready for 'tough' Belgian GP |date=25 August 2020 |website=Formula 1|access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915164952/https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-say-theyve-identified-ecu-issue-behind-leclercs-spain-dnf-as-they.7ole7Rhxem0ROi1uo39o2C |archive-date=15 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/30/lewis-hamilton-belgian-grand-prix-triumph-f1-formula-one |title=Lewis Hamilton closes on Schumacher's record after winning Belgian Grand Prix |last=Richards |first=Giles |date=30 August 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820044036/https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/30/lewis-hamilton-belgian-grand-prix-triumph-f1-formula-one |archive-date=20 August 2022 |url-status=live}}</ref> By die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] het hy dertiende gekwalifiseer voordat hy teen 'n bandversperring by die ''[[Autodromo Nazionale di Monza|Curva Parabolica]]'' gebots het en 'n rooi vlag veroorsaak het terwyl hy vierde geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12064192/ferraris-f1-woes-deepen-outside-the-top-10-on-home-italian-gp-grid|title=Ferrari's F1 woes deepen outside the top 10 on home Italian GP grid|last=Galloway|first=James|date=5 September 2020|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022094700/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12064192/ferraris-f1-woes-deepen-outside-the-top-10-on-home-italian-gp-grid|archive-date=22 October 2020|access-date=6 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/huge-leclerc-crash-puts-italian-grand-prix-under-red-flag-4979353/4979353/|title=Huge Leclerc crash puts Italian Grand Prix under red flag|last=Smith|first=Luke|date=6 September 2020|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123080046/https://www.autosport.com/f1/news/huge-leclerc-crash-puts-italian-grand-prix-under-red-flag-4979353/4979353/|archive-date=23 January 2025|access-date=28 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-italian-gp-red-flagged-as-leclerc-walks-away-from-huge-crash.6GqXitdCU6zq35K6x7vzyf|title=Watch: Italian GP red-flagged as Leclerc walks away from huge crash|date=6 September 2020|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214064522/https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-italian-gp-red-flagged-as-leclerc-walks-away-from-huge-crash.6GqXitdCU6zq35K6x7vzyf|archive-date=14 December 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> ==== 2022: Kortgeknipte titelstryd met Verstappen ==== [[Lêer:Ferrari_F1-75_in_Melbourne.jpg|regs|duimnael|In 2022 het Leclerc sy eerste Grand Slam-titel van sy loopbaan by die Australiese Grand Prix (foto) behaal en die kampioenskap tot en met sy onttrekking in [[2022 Spaanse Grand Prix|Spanje]] gelei.]] Met nuwe regulasies wat die grondeffek reguleer, het Ferrari in die [[2022 Formule Een-seisoen|eerste helfte van 2022]] 'n uitdaging aan [[Red Bull Racing|Red Bull]] gebied.<ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/red-bull-vs-ferrari-the-2022-f1-development-war-so-far/ |title=Red Bull vs Ferrari: The 2022 F1 development war so far |last=Giuliana |first=Rosario |date=24 August 2022 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909021958/https://www.the-race.com/formula-1/red-bull-vs-ferrari-the-2022-f1-development-war-so-far/ |archive-date=9 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferraris-2022-f1-advantage-has-been-hiding-in-plain-sight/ |url-access=registration |title=Ferrari's 2022 F1 advantage has been hiding in plain sight |last=Williams-Smith |first=Jake |date=6 April 2022 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416015009/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferraris-2022-f1-advantage-has-been-hiding-in-plain-sight/ |archive-date=16 April 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-bringing-low-downforce-solution-to-miami-to-combat-red-bull-speed/10246782/ |title=Ferrari bringing low downforce solution to Miami GP to combat Red Bull speed |last=Noble |first=Jonathan |date=28 April 2022 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910082425/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-bringing-low-downforce-solution-to-miami-to-combat-red-bull-speed/10246782/ |archive-date=10 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het heelvoor gekwalifiseer vir die seisoen-opener die [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], voordat hy die wedren gewen het te midde van 'n noue stryd met [[Max Verstappen]],<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2022/03/20/motorsport/bahrain-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-spt-intl/index.html |title=Bahrain Grand Prix: Ferrari dominates as Charles Leclerc wins dramatic season opener |last=Church |first=Ben |date=20 March 2022 |work=[[CNN]]|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930110216/https://edition.cnn.com/2022/03/20/motorsport/bahrain-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-spt-intl/index.html |archive-date=30 September 2023 |url-status=live}}</ref> Die resultaat het hom die eerste Monegask-bestuurder gemaak om die Wêreldbestuurderskampioenskap te lei.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-grand-prix-facts-and-stats-ferrari-end-45-race-win-drought-zhou.38i07mI1623W0mhoWsGZjx|title=Facts and Stats: Ferrari end 45-race win drought in Bahrain Grand Prix, as Zhou scores on debut|last=Kelly|first=Sean|date=20 March 2022|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321175938/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-grand-prix-facts-and-stats-ferrari-end-45-race-win-drought-zhou.38i07mI1623W0mhoWsGZjx.html|archive-date=21 March 2022|access-date=21 March 2022}}</ref> Nadat hy tweede na Verstappen geëindig het in nog 'n noue stryd in [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]], <ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-beats-leclerc-in-frantic-fight-to-the-flag-2022-saudi-arabian-gp-report/ |url-access=registration |title=Verstappen beats Leclerc in frantic fight to the flag: 2022 Saudi Arabian GP report |last=Medland |first=Chris |date=28 March 2022 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213141600/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-beats-leclerc-in-frantic-fight-to-the-flag-2022-saudi-arabian-gp-report/ |archive-date=13 February 2025 |url-status=live}}</ref> het Leclerc 'n oorheersende oorwinning vanaf voorste wegspringplek by die [[2022 Australiese Grand Prix]] behaal, sy eerste Grand Slam in Formule Een behaal en sy kampioenskapsvoorsprong tot 34 punte oor [[George Russell]] vergroot, 46 voor Verstappen in die sesde plek.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/apr/10/charles-leclerc-wins-f1-australian-gp-after-max-verstappen-is-forced-to-retire |title=Charles Leclerc wins Australian F1 GP after Max Verstappen is forced to retire |last=Richards |first=Giles |date=10 April 2022 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102073012/https://www.theguardian.com/sport/2022/apr/10/charles-leclerc-wins-f1-australian-gp-after-max-verstappen-is-forced-to-retire |archive-date=2 November 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a39682979/how-ferrari-charles-leclerc-opened-huge-f1-points-lead-with-austalian-grand-prix-win/ |title=How Ferrari, Charles Leclerc Opened Huge F1 Points Lead with Australian Grand Prix Win |last=Horton |first=Phillip |date=10 April 2022 |magazine=Autoweek |access-date=13 February 2025 |issn=0192-9674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413064028/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a39682979/how-ferrari-charles-leclerc-opened-huge-f1-points-lead-with-austalian-grand-prix-win/ |archive-date=13 April 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-dominates-in-australia-as-verstappen-suffers-dnf.7Exhm5kuubqsywFoAe0QAK |title=Dominant Leclerc beats Pérez to Australian GP win as Verstappen retires |date=10 April 2022 |website=Formula 1 |access-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220416230831/https://www.formula1.com/en/latest/article.leclerc-dominates-in-australia-as-verstappen-suffers-dnf.7Exhm5kuubqsywFoAe0QAK.html |archive-date=16 April 2022 |url-status=live}}</ref> Na nog 'n stryd met Verstappen in die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix-naelren]],<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61202419 |title=Emilia Romagna Grand Prix: Max Verstappen passes Charles Leclerc to win sprint race |last=Benson |first=Andrew |date=23 April 2022 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518224321/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61202419 |archive-date=18 May 2022 |url-status=live}}</ref> het Leclerc by die [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|''Variante Alta'']]-[[Chicane (verkeer)|chicane]] getol terwyl hy [[Sergio Pérez]] vir die tweede plek in die hoofren gejaag het,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-emilia-romagna-gp-verstappen-leads-red-bull-1-2-leclerc-spin-loses-podium/10179437/ |title=F1 Emilia Romagna GP: Verstappen leads Red Bull 1–2, Leclerc spin loses podium |last=Kew |first=Matt |date=24 April 2022 |website=Autosport |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215132035/https://www.autosport.com/f1/news/f1-emilia-romagna-gp-verstappen-leads-red-bull-1-2-leclerc-spin-loses-podium/10179437/ |archive-date=15 December 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom tot sesde gedegradeer het en sy voorsprong bo Verstappen tot 27 punte verminder het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-leclercs-imola-f1-spin-easily-done/10182993/ |title=Verstappen: Leclerc's Imola F1 spin "easily done" |last1=Cobb |first1=Haydn |last2=Kew |first2=Matt |date=24 April 2022 |website=Autosport |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301213121/https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-leclercs-imola-f1-spin-easily-done/10182993/ |archive-date=1 March 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het tweede na Verstappen geëindig nadat hy by die [[2022 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] voor weggespring het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61373963 |title=Miami Grand Prix: Max Verstappen takes hard-fought win over Charles Leclerc |last=Benson |first=Andrew |date=8 May 2022 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230122527/https://www.bbc.com/sport/formula1/61373963 |archive-date=30 December 2023 |url-status=live}}</ref> In [[2022 Spaanse Grand Prix|Spanje]] het Leclerc weer die voorste plek geneem en die wedren met 'n voorsprong van 13 sekondes gelei totdat 'n kragbronversaking hom gedwing het om te onttrek,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-2022-top-50-2-charles-leclerc/10413528/ |title=Autosport 2022 Top 50: #2 Charles Leclerc |date=22 December 2022 |website=Autosport |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224134927/https://www.autosport.com/general/news/autosport-2022-top-50-2-charles-leclerc/10413528/ |archive-date=24 February 2023 |url-status=live}}</ref> handing Verstappen the victory and championship lead.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/may/22/max-verstappen-wins-dramatic-spanish-f1-gp-after-charles-leclerc-retires |title=Max Verstappen wins dramatic Spanish F1 GP after Charles Leclerc retires |last=Richards |first=Giles |date=22 May 2022 |work=The Guardian |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214045929/https://www.theguardian.com/sport/2022/may/22/max-verstappen-wins-dramatic-spanish-f1-gp-after-charles-leclerc-retires |archive-date=14 December 2024 |url-status=live}}</ref> wat Verstappen die oorwinning en kampioenskapsleiding besorg het. Nadat hy nog 'n voorste plek by die Monaco Grand Prix geneem het, het Leclerc vierde geëindig weens 'n strategiese fout in nat weerstoestande.<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12623789/charles-leclerc-slams-ferrari-mistakes-at-monaco-gp-we-cannot-do-that-it-hurts-a-lot |title=Charles Leclerc slams Ferrari mistakes at Monaco GP: 'We cannot do that... it hurts a lot' |last=Morlidge |first=Matt |date=29 May 2022 |website=Sky Sports|access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602090453/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12623789/charles-leclerc-slams-ferrari-mistakes-at-monaco-gp-we-cannot-do-that-it-hurts-a-lot |archive-date=2 June 2022 |url-status=live}}</ref> Hy het sy vierde agtereenvolgende voorste wegspringplek by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] behaal,<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/azerbaijan-grand-prix-qualifying-results-leclerc-hamilton-verstappen-b2098918.html |title=Charles Leclerc claims Azerbaijan Grand Prix pole as Lewis Hamilton faces stewards |last=Duncan |first=Philip |date=11 June 2022 |work=The Independent |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626094308/https://www.independent.co.uk/f1/azerbaijan-grand-prix-qualifying-results-leclerc-hamilton-verstappen-b2098918.html |archive-date=26 June 2022 |url-status=live}}</ref> waar hy weer weens 'n enjinprobleem uit die voortou geval het, wat hom derde op die punteleer agter Pérez geplaas het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61775861 |title=Azerbaijan Grand Prix: Max Verstappen wins in Baku as Charles Leclerc retires |last=Benson |first=Andrew |date=12 June 2022 |work=[[BBC Sport]]|access-date=14 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614184357/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61775861 |archive-date=14 June 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/formula-one-azerbaijan-gp-recap-june-12-1.6486116 |title=Verstappen wins F1 Azerbaijan Grand Prix after Leclerc engine failure |date=12 June 2022 |work=CBC Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725051956/https://www.cbc.ca/sports/formula-one-azerbaijan-gp-recap-june-12-1.6486116 |archive-date=25 July 2022 |url-status=live}}</ref> Leclerc het negentiende vir die [[2022 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] weggespring weens 'n enjin-roosterstraf; maar hy kon herstel tot vyfde.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-calls-canadian-gp-super-frustrating-despite-recovering-from-back-row.2WE6F7ZVRYRYt5xkY8cXxX |title=Leclerc calls Canadian GP 'super-frustrating' despite recovering from back row to P5 |date=20 June 2022 |website=Formula 1|access-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624034750/https://www.formula1.com/en/latest/article.leclerc-calls-canadian-gp-super-frustrating-despite-recovering-from-back-row.2WE6F7ZVRYRYt5xkY8cXxX.html |archive-date=24 June 2022 |url-status=live}}</ref> By die [[2022 Britse Grand Prix]] het hy vierde geëindig nadat hy 'n bonus-kuipestop onder die veiligheidsmotor aan sy spanmaat, [[Carlos Sainz jr.]], afgestaan het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-explains-decision-not-to-pit-leclerc-under-late-british-gp-safety-car/10332619/ |title=Ferrari explains decision not to pit Leclerc under late British GP safety car |last=Smith |first=Luke |date=3 July 2022 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network|access-date=11 November 2022 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20220704172102/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-explains-decision-not-to-pit-leclerc-under-late-british-gp-safety-car/10332619/ |archive-date=4 July 2022 |url-status=live}}</ref> [[Lêer:FIA F1 Austria 2022 Podium Race Winner Leclerc.jpg|duimnael|links|Leclerc het drie oorwinnings behaal om as naaswenner gekroon te word in die Wêreldbestuurderskampioenskap na [[Max Verstappen]].]] Leclerc het toe by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] geseëvier na 'n hewige stryd met Verstappen,<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2022/jul/10/f1-austrian-grand-prix-live |title=Charles Leclerc pips Max Verstappen to F1 victory at Austrian GP – as it happened |last=Hess |first=Alex |date=10 July 2022 |work=The Guardian |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017052143/https://www.theguardian.com/sport/live/2022/jul/10/f1-austrian-grand-prix-live |archive-date=17 October 2022 |url-status=live}}</ref> halfpad deur die seisoen na die tweede plek op die punteleer geklim.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/i-definitely-needed-that-one-says-leclerc-after-taking-first-win-in-three.01dC8Iv7gghhFfIsE9PGQ0|title='I definitely needed that one' says Leclerc, after taking first win in three months in Austrian Grand Prix|date=10 July 2022|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008171623/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-definitely-needed-that-one-says-leclerc-after-taking-first-win-in-three.01dC8Iv7gghhFfIsE9PGQ0.html|archive-date=8 October 2022|access-date=8 October 2022}}</ref> Ferrari het gesukkel om die vertoning van Red Bull sedert die [[2022 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] te ewenaar,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/tech-tuesday-how-performance-has-swung-from-ferrari-to-red-bull-during-the-2022-season.31PFpwsa8ACPOGXGLOWaCq|title=Tech Tuesday: How performance has swung from Ferrari to Red Bull during the 2022 season|last=Hughes|first=Mark|last2=Piola|first2=Giorgio|date=20 September 2022|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913015040/https://www.formula1.com/en/latest/article/tech-tuesday-how-performance-has-swung-from-ferrari-to-red-bull-during-the-2022-season.31PFpwsa8ACPOGXGLOWaCq|archive-date=13 September 2024|access-date=12 February 2025}}</ref> waar Leclerc op die voorste wegspringplek begin het voordat hy op rondte 18 uit die voortou getol en teen 'n versperring gebots het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/62284619 |title=French Grand Prix: Max Verstappen wins from Lewis Hamilton after Charles Leclerc crashes out |last=Benson |first=Andrew |date=24 July 2022 |work=[[BBC Sport]] |access-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726113103/https://www.bbc.com/sport/formula1/62284619 |archive-date=26 July 2022 |url-status=live}}</ref> In [[2022 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] het hy derde gekwalifiseer en sesde geëindig nadat nog 'n strategiese fout deur Ferrari hom op onderpresterende harde bande geplaas het; Verstappen het die wedren gewen en sy voorsprong oor Leclerc tot 80 punte gerek voor die aanvang van die somerpouse.<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34327571/how-ferrari-got-strategy-wrong-hungary |title=How Ferrari got its strategy so wrong in Hungary |last=Edmondson |first=Laurence |date=1 August 2022 |website=[[ESPN]] |access-date=24 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824122002/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34327571/how-ferrari-got-strategy-wrong-hungary |archive-date=24 August 2022 |url-status=live}}</ref> Leclerc het vyftiende weggespring na 'n roosterstraf by die [[2022 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-fastest-in-qualifying-but-sainz-set-to-start-on-pole-after.18uRqCjdY4iTx2s1CtiQ1m|title=Verstappen fastest in qualifying but Sainz set to start on pole after Belgian GP grid penalties|date=27 August 2022|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829095938/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-fastest-in-qualifying-but-sainz-set-to-start-on-pole-after.18uRqCjdY4iTx2s1CtiQ1m.html|archive-date=29 August 2022|access-date=8 October 2022}}</ref> waar hy na vyfde herstel het, en na sesde afgeskuif is na 'n vyfsekonde-tydstraf vir te vinnig ry in die kuipelaan.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i|title=2022 Belgian Grand Prix race report and highlights: Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Pérez completes Red Bull 1–2|date=28 August 2022|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html|archive-date=29 August 2022|access-date=25 September 2022}}</ref> Voor die [[2022 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] het hy erken dat hy "opgehou het om sy punte-agterstand teenoor Verstappen te tel".<ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/leclerc-has-stopped-counting-points-deficit-to-verstappen/|title=Leclerc has 'stopped counting' F1 points deficit to Verstappen|last=Anderson|first=Ben|date=2 September 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925192957/https://the-race.com/formula-1/leclerc-has-stopped-counting-points-deficit-to-verstappen/|archive-date=25 September 2022|access-date=25 September 2022}}</ref> Hy het vyf agtereenvolgende podiumplekke van daar af behaal tot die [[2022 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]],<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-perez-first-man-in-over-a-decade-to-do-monaco-singapore.2NAFspcpYnd1DdSBANcZ5t |title=Facts and Stats: Pérez first man in over a decade to do Monaco-Singapore double |last=Kelly |first=Sean |date=2 October 2022 |website=Formula 1 |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206044920/https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-perez-first-man-in-over-a-decade-to-do-monaco-singapore.2NAFspcpYnd1DdSBANcZ5t |archive-date=6 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-suzuka-f1-penalty-was-right-after-last-lap-perez-fight/10382998/ |title=Leclerc: Suzuka F1 penalty was "right" after last-lap Pérez fight |last=Smith |first=Luke |date=11 October 2022 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326014736/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-suzuka-f1-penalty-was-right-after-last-lap-perez-fight/10382998/ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/the-familiar-ferrari-flaw-that-cost-leclerc-a-shot-at-us-gp-victory/ |url-access=registration |title=The familiar Ferrari flaw that cost Leclerc a shot at US GP victory |last=Gupta |first=Ekagra |date=25 October 2022 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025231159/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/the-familiar-ferrari-flaw-that-cost-leclerc-a-shot-at-us-gp-victory |archive-date=25 October 2022 |url-status=live}}</ref> insluitend tweede plekke vanaf die voorste wegspringplek in [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italië]] en [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]];<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/max-verstappen-charles-leclerc-italian-grand-prix-b2164840.html |title=Max Verstappen wins the Italian Grand Prix as he holds off Ferrari's Charles Leclerc |last=Jackson |first=Kieran |date=11 September 2022 |work=The Independent |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603214342/https://www.independent.co.uk/f1/max-verstappen-charles-leclerc-italian-grand-prix-b2164840.html |archive-date=3 June 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12710051/singapore-gp-sergio-perez-holds-off-charles-leclerc-for-victory-in-chaotic-race-as-max-verstappen-denied-title |title=Singapore GP: Sergio Pérez holds off Charles Leclerc for victory in chaotic race as Max Verstappen denied title |date=3 October 2022 |website=Sky Sports|access-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003104622/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12710051/singapore-gp-sergio-perez-holds-off-charles-leclerc-for-victory-in-chaotic-race-as-max-verstappen-denied-title |archive-date=3 October 2022 |url-status=live}}</ref> Verstappen het die titel in [[2022 Japannese Grand Prix|Japan]] verower.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2022/10/09/japanese-grand-prix-2022-f1-live-race-results-suzuka-news-weather/ |url-access=registration |title=Max Verstappen secures title in confusing circumstances despite Japanese GP win |last1=Cary |first1=Tom |last2=Slater |first2=Luke |date=9 October 2022 |work=The Daily Telegraph |access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220163859/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2022/10/09/japanese-grand-prix-2022-f1-live-race-results-suzuka-news-weather/ |archive-date=20 December 2022 |url-status=live}}</ref> Leclerc het onderskeidelik sesde en vierde geëindig by die [[2022 Meksikostad Grand Prix|Grands Prix van Mexikostad]] en [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo]] – na 'n botsing met [[Lando Norris]] by laasgenoemde – wat hom gelykop tweede in die kampioenskap gelaat het, met Pérez op 290 punte voor die finale rondte.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12474/12734737/mexico-city-gp-charles-leclerc-hurt-by-performance-as-paul-di-resta-outlines-fears-for-ferrari|title=Mexico City GP: Charles Leclerc 'hurt' by performance as Paul di Resta outlines fears for Ferrari|date=31 October 2022|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328211019/https://www.skysports.com/f1/news/12474/12734737/mexico-city-gp-charles-leclerc-hurt-by-performance-as-paul-di-resta-outlines-fears-for-ferrari|archive-date=28 March 2023|access-date=13 February 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-surprised-aggressive-norris-brazil-gp-clash/10400846/|title=Leclerc surprised by "aggressive" Norris F1 Brazil GP clash|last=Cooper|first=Adam|date=17 November 2022|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908223548/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-surprised-aggressive-norris-brazil-gp-clash/10400846/|archive-date=8 September 2024|access-date=13 February 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2022/nov/13/brazilian-grand-prix-formula-one-live |title=Brazilian GP: Russell secures first F1 win on triumphant day for Mercedes – as it happened |last=McLaughlin |first=Luke |date=13 November 2022 |work=The Guardian |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321082120/https://www.theguardian.com/sport/live/2022/nov/13/brazilian-grand-prix-formula-one-live |archive-date=21 March 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het derde gekwalifiseer vir die [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] agter Pérez, <ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-abu-dhabi-gp-verstappen-trumps-perez-for-pole-leclerc-third/10402354/|title=F1 Abu Dhabi GP: Verstappen trumps Pérez for pole, Leclerc third|last=Kew|first=Matt|date=19 November 2022|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808163855/https://www.autosport.com/f1/news/f1-abu-dhabi-gp-verstappen-trumps-perez-for-pole-leclerc-third/10402354/|archive-date=8 August 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> voordat hy hom met 'n eenstopstrategie verbygesteek het en tweede in die Wêreldbestuurderskampioenskap geplaas was.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12751622/abu-dhabi-gp-charles-leclerc-praises-ferrari-for-delivering-under-pressure-in-f1-season-finale|title=Abu Dhabi GP: Charles Leclerc praises Ferrari for delivering under 'pressure' in F1 season finale|date=20 November 2022|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135906/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12751622/abu-dhabi-gp-charles-leclerc-praises-ferrari-for-delivering-under-pressure-in-f1-season-finale|archive-date=21 November 2022|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy het altesaam 308 punte oor die seisoen behaal, 146 agter Verstappen en 62 voor spanmaat Sainz in die vyfde plek.<ref name="2022analysis">{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/analysis-the-good-the-bad-and-the-future-whats-next-for-charles-leclerc.6WhHWZoRqEkNzY9bc5OLhg |title=Analysis: The good, the bad and the future – What's next for Charles Leclerc after his 2022 title defeat? |last=Barretto |first=Lawrence |date=17 December 2022 |website=Formula 1 |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111175358/https://www.formula1.com/en/latest/article/analysis-the-good-the-bad-and-the-future-whats-next-for-charles-leclerc.6WhHWZoRqEkNzY9bc5OLhg |archive-date=11 November 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2022/12/13/sports/autoracing/f1-ferrari-season.html |url-access=registration |title=For Ferrari, a Second-Place Season Full of Mistakes |last=Horton |first=Phillip |date=13 December 2022 |work=The New York Times|access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123003214/https://www.nytimes.com/2022/12/13/sports/autoracing/f1-ferrari-season.html |archive-date=23 November 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het die veld gelei met nege voorste wegspringplekke,<ref name="2022analysis" /> en verder drie oorwinnings uit 11 podiumplekke behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/ranking-the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/10411500/|title=Ranking the top 10 Formula 1 drivers of 2022|last=Kalinauckas|first=Alex|last2=Kew|first2=Matt|date=15 December 2022|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204120716/https://www.autosport.com/f1/news/ranking-the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/10411500/|archive-date=4 February 2023|access-date=13 February 2025}}</ref> ==== 2023–2024: Eerste Monaco Grand Prix-oorwinning ==== [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Nr. 16 (1).jpg|duimnael|Leclerc het vyf voorste wegspringplekke en ses podiumplekke in 2023 behaal.]] Ferrari het gesukkel om konsekwente renspoed en bandslytasie te handhaaf gedurende die vroeë stadiums van 2023, terwyl [[Red Bull Racing|Red Bull]] hul voorsprong van die vorige jaar gekonsolideer het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-understanding-very-peaky-f1-car-ferraris-main-focus-for-2023/10510921/ |title=Sainz: Understanding "very peaky" F1 car Ferrari's main focus for 2023 |last=Cleeren |first=Filip |date=24 August 2023 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127022509/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-understanding-very-peaky-f1-car-ferraris-main-focus-for-2023/10510921/ |archive-date=27 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12931215/charles-leclerc-says-belgian-gp-podium-gave-him-and-ferrari-a-smile-but-wants-team-to-understand-2023-car |title=Charles Leclerc says Belgian GP podium gave him and Ferrari a smile but wants team to 'understand' 2023 car |date=1 August 2023 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810091655/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12931215/charles-leclerc-says-belgian-gp-podium-gave-him-and-ferrari-a-smile-but-wants-team-to-understand-2023-car |archive-date=10 August 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/why-ferrari-hit-a-ceiling-with-its-2023-f1-car-development/10557818/ |title=Why Ferrari hit a ceiling with its 2023 F1 car development |last1=Cleeren |first1=Filip |last2=Chinchero |first2=Roberto |date=14 December 2023 |website=Motorsport.com |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117074522/https://www.motorsport.com/f1/news/why-ferrari-hit-a-ceiling-with-its-2023-f1-car-development/10557818/ |archive-date=17 January 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het derde gekwalifiseer vir die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], waar hy vir die grootste deel van die wedren gebly het voordat hy met 'n tegniese probleem uitgeval het.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-ferrari-bahrain-grand-prix-b2294511.html |title='What happened guys?': Charles Leclerc left devastated after retiring at Bahrain Grand Prix |last=Rathborn |first=Jack |date=5 March 2023 |work=[[The Independent]] |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330173538/https://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-ferrari-bahrain-grand-prix-b2294511.html |archive-date=30 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/not-good-leclerc-despondent-after-bahrain-gp-double-blow/ |title='A second off' – Leclerc despondent at poor Ferrari pace and DNF |last1=Beer |first1=Matt |last2=Mitchell-Malm |first2=Scott |last3=Straw |first3=Edd |date=5 March 2023 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305224959/https://the-race.com/formula-1/not-good-leclerc-despondent-after-bahrain-gp-double-blow/ |archive-date=5 March 2023 |url-status=live}}</ref> Hy het daarna 'n roosterstraf in [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] gekry en tot sewende herstel nadat hy twaalfde begin het met 'n val van tien plekke.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/perez-fends-off-verstappen-to-win-action-packed-saudi-arabian-gp-as-alonso.329xV14gKVrf1iU6dOkISI |title=Pérez fends off Verstappen to win action-packed Saudi Arabian GP as Alonso takes 100th podium |date=19 March 2023 |website=Formula 1 |access-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319185544/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-fends-off-verstappen-to-win-action-packed-saudi-arabian-gp-as-alonso.329xV14gKVrf1iU6dOkISI.html |archive-date=19 March 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het uit die [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] onttrek na 'n botsing met [[Lance Stroll]] op die eerste rondte.<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-frustrated-by-worst-ever-start-to-an-f1-season-with-melbourne-dnf/10452656/ |title=Frustrated Leclerc says F1 2023 his "worst ever start" to a season |last=Cleeren |first=Filip |date=4 April 2023 |website=Motorsport.com |access-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509123640/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-frustrated-by-worst-ever-start-to-an-f1-season-with-melbourne-dnf/10452656/ |archive-date=9 May 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het toe op die voorste wegspringplek gekwalifiseer by die [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] en tweede in die naelloop en derde in die hoofwedren geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/perez-fends-off-verstappen-to-win-action-packed-saudi-arabian-gp-as-alonso.329xV14gKVrf1iU6dOkISI |title=Pérez fends off Verstappen to win action-packed Saudi Arabian GP as Alonso takes 100th podium |date=19 March 2023 |website=Formula 1 |access-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319185544/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-fends-off-verstappen-to-win-action-packed-saudi-arabian-gp-as-alonso.329xV14gKVrf1iU6dOkISI.html |archive-date=19 March 2023 |url-status=live}}</ref> Nadat hy in [[2023 Miami Grand Prix|Miami]] tydens kwalifisering uitgeval het, het hy sewende geëindig.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferrari-on-a-knife-edge-the-unknown-issues-plaguing-its-2023-f1-car/ |url-access=registration |title=Ferrari on a knife edge: the 'unknown' issues plaguing its 2023 F1 car |last=Dodgins |first=Tony |date=9 May 2023 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510030859/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferrari-on-a-knife-edge-the-unknown-issues-plaguing-its-2023-f1-car/ |archive-date=10 May 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/05/07/miami-grand-prix-f1-live-latest-updates-news-weather/ |url-access=registration |title=Max Verstappen charges through field to take Miami Grand Prix win from Sergio Pérez |last=Cary |first=Tom |date=8 May 2023 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240103160557/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/05/07/miami-grand-prix-f1-live-latest-updates-news-weather/ |archive-date=3 January 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het tot sesde verbeter by die [[2023 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] nadat hy 'n roosterstraf van drie plekke gekry het omdat hy [[Lando Norris]] in die kwalifisering belemmer het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-apologised-to-leclerc-for-monaco-gp-qualifying-miscommunication/10475143/ |title=Ferrari apologised to Leclerc for Monaco F1 qualifying miscommunication |last=Cooper |first=Adam |date=29 May 2023 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621020625/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-apologised-to-leclerc-for-monaco-gp-qualifying-miscommunication/10475143/ |archive-date=21 June 2024 |url-status=live}}</ref> In [[2023 Spaanse Grand Prix|Spanje]] het hy negentiende gekwalifiseer en die wedren vanuit die kuipelaan begin – en die SF-23 as "onbestuurbaar" beskryf; hy het die wedren elfde voltooi.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-searching-for-answers-after-very-very-weird-feeling-leads-to.5iGhrcbOb9eujtTn9l2F4i |title=Leclerc left searching for answers after 'very, very weird' feeling leads to shock Q1 exit in Spain |date=3 June 2023 |website=Formula 1|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113195013/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-searching-for-answers-after-very-very-weird-feeling-leads-to.5iGhrcbOb9eujtTn9l2F4i |archive-date=13 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12896492/spanish-grand-prix-charles-leclerc-and-carlos-sainz-bemoan-ferrari-struggles-after-disappointing-race |title=Spanish Grand Prix: Charles Leclerc and Carlos Sainz bemoan Ferrari struggles after disappointing race |last=Johnston |first=Sam |date=5 June 2023 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619071008/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12896492/spanish-grand-prix-charles-leclerc-and-carlos-sainz-bemoan-ferrari-struggles-after-disappointing-race |archive-date=19 June 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het van tiende na vierde in [[2023 Kanadese Grand Prix|Kanada]] herstel na 'n kuipestop-dobbelspel onder die veiligheidsmotor.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2023/06/18/sports/autoracing/f1-canadian-grand-prix-tv-results.html |url-access=registration |title=Verstappen Wins Another Day of Follow the Leader |last1=Das |first1=Andrew |last2=Katz |first2=Josh |date=18 June 2023 |work=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122175958/https://www.nytimes.com/2023/06/18/sports/autoracing/f1-canadian-grand-prix-tv-results.html |archive-date=22 November 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/its-definitely-encouraging-says-leclerc-of-ferraris-canadian-gp-turnaround.4Q0WQVP3ivDWHYDH5Ep9UY |title='It's definitely encouraging' says Leclerc of Ferrari's Canadian GP turnaround as Sainz addresses team orders call |date=19 June 2023 |website=Formula 1 |access-date=14 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241016014217/https://www.formula1.com/en/latest/article/its-definitely-encouraging-says-leclerc-of-ferraris-canadian-gp-turnaround.4Q0WQVP3ivDWHYDH5Ep9UY |archive-date=16 October 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het op die voorste ry gekwalifiseer vir die [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]], waar hy kortliks gelei het voordat hy deur Max Verstappen vir die oorwinning verbygesteek is.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-makes-biggest-statement-so-far-amid-deluge-of-f1-track-limits-penalties-2023-austrian-gp-report/ |url-access=registration |title=Verstappen's biggest statement yet amid F1 penalty deluge: 2023 Austrian GP report |last=Medland |first=Chris |date=2 July 2023 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703104705/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-makes-biggest-statement-so-far-amid-deluge-of-f1-track-limits-penalties-2023-austrian-gp-report/ |archive-date=3 July 2023 |url-status=live}}</ref> Hy het onderskeidelik negende en sewende geëindig by die [[2023 Britse Grand Prix|Britse]] en [[2023 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grands Prix]], te midde van probleme met bandverswakking en strategie.<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12474/12918503/british-gp-charles-leclerc-says-ferraris-difficulties-at-silverstone-surpassed-his-expectations |title=British GP: Charles Leclerc says Ferrari's difficulties at Silverstone surpassed his expectations |date=11 July 2023 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214192446/https://www.skysports.com/f1/news/12474/12918503/british-gp-charles-leclerc-says-ferraris-difficulties-at-silverstone-surpassed-his-expectations |archive-date=14 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/38062679/water-radio-issues-add-leclercs-hungary-frustrations |title=Water and radio issues add to Leclerc's Hungary frustrations |last=Edmondson |first=Laurence |date=24 July 2023 |website=[[ESPN]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728084904/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/38062679/water-radio-issues-add-leclercs-hungary-frustrations |archive-date=28 July 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het nog 'n voorste plek by die [[2023 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] behaal na 'n roosterstraf vir Verstappen;<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/28/charles-leclerc-on-pole-at-belgian-gp-after-max-verstappen-penalty |title=Charles Leclerc on pole at Belgian GP after Max Verstappen penalty |last=Richards |first=Giles |date=28 July 2023 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112154151/https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/28/charles-leclerc-on-pole-at-belgian-gp-after-max-verstappen-penalty |archive-date=12 November 2023 |url-status=live}}</ref> hy het derde geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2023-belgian-grand-prix--7-talking-points/ |title=2023 Belgian Grand Prix {{!}} 7 talking points |last=Smith |first=Damien |date=31 July 2023 |website=Goodwood Road & Racing |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213032656/https://www.goodwood.com/grr/f1/2023-belgian-grand-prix--7-talking-points/ |archive-date=13 December 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy weens skade aan die reëngeteisterde [[2023 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] onttrek het,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/why-leclerc-getting-biggest-dutch-gp-call-right-is-important-for-ferraris-f1-future/10513176/ |url-access=subscription |title=Why Leclerc getting biggest Dutch GP call right is important for Ferrari's F1 future |last=Kalinauckas |first=Alex |date=30 August 2023 |website=[[Autosport]]|access-date=31 January 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805035833/https://www.autosport.com/f1/news/why-leclerc-getting-biggest-dutch-gp-call-right-is-important-for-ferraris-f1-future/10513176/ |archive-date=5 August 2024 |url-status=live}}</ref> het Leclerc vierde geëindig in die volgende drie wedrenne in [[2023 Italiaanse Grand Prix|Italië]], [[2023 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] en [[2023 Japannese Grand Prix|Japan]].<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/im-sure-many-people-did-not-enjoy-that-leclerc-and-sainz-reflect-on-their.4exq4m37oPwHiOb6CoNFuC |title='We were at the limit of the regulations' – Leclerc and Sainz reflect on their thrilling Italian GP battle |date=3 September 2023 |website=Formula 1|access-date=14 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916094023/https://www.formula1.com/en/latest/article/im-sure-many-people-did-not-enjoy-that-leclerc-and-sainz-reflect-on-their.4exq4m37oPwHiOb6CoNFuC |archive-date=16 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclercs-singapore-sacrifice-for-sainz-a-driver-too-good-to-be-no2/ |url-access=registration |title=Leclerc's Singapore sacrifice for Sainz – a driver too good to be No2 |last=Hughes |first=Mark |date=18 September 2023 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211193525/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclercs-singapore-sacrifice-for-sainz-a-driver-too-good-to-be-no2/ |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-thought-japan-f1-podium-was-on-after-mistaking-perez-for-verstappen/10525158/ |title=Leclerc thought Japan F1 podium was on after mistaking Pérez for Verstappen |last=Cleeren |first=Filip |date=25 September 2023 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718081854/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-thought-japan-f1-podium-was-on-after-mistaking-perez-for-verstappen/10525158/ |archive-date=18 July 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het toe vyfde in [[2023 Katarse Grand Prix|Katar]] geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/oct/08/verstappen-storms-to-qatar-win-after-hamilton-and-russells-gutting-crash |title=Verstappen storms to Qatar win after Hamilton's and Russell's 'gutting' crash |last=Richards |first=Giles |date=8 October 2023 |work=[[The Guardian]]|access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116145507/https://www.theguardian.com/sport/2023/oct/08/verstappen-storms-to-qatar-win-after-hamilton-and-russells-gutting-crash |archive-date=16 January 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het teruggekeer na die voorste wegspringplek by die [[2023 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] en het tweede in die naelren geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/2023-f1-us-gp-results-max-verstappen-wins-sprint-at-austin/10535992/ |title=2023 F1 US GP results: Max Verstappen wins sprint in Austin |last=Bradley |first=Charles |date=21 October 2023 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720200212/https://www.autosport.com/f1/news/2023-f1-us-gp-results-max-verstappen-wins-sprint-at-austin/10535992/ |archive-date=20 July 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het tot sesde in die hoofwedren teruggesak voordat hy en [[Lewis Hamilton]] gediskwalifiseer is vir oormatige glyblokslytasie.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-and-leclerc-disqualified-from-united-states-grand-prix-for.10nvuyvEPfMgoeWxWOhw0a |title=Hamilton and Leclerc disqualified from United States Grand Prix for technical breach |date=23 October 2023 |website=Formula 1|access-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026025059/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-hamilton-and-leclerc-disqualified-from-united-states-grand-prix-for.10nvuyvEPfMgoeWxWOhw0a.html |archive-date=26 October 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het weer in [[2023 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] vir die voorste wegspringplek gekwalifiseer,<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/67252776 |title=Mexico City Grand Prix: Ferrari's Charles Leclerc takes surprise pole position ahead of Carlos Sainz |last=Benson |first=Andrew |date=29 October 2023 |work=[[BBC Sport]]|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102002451/https://www.bbc.com/sport/formula1/67252776 |archive-date=2 November 2023 |url-status=live}}</ref> en derde geëindig na 'n botsing in die eerste draai met Sergio Pérez.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/10/29/mexico-city-grand-prix-f1-live-verstappen-hamilton-updates/ |url-access=registration |title=Max Verstappen eases to Mexico City GP win after Sergio Pérez crashes out on opening lap |last=Duncan |first=Filip |date=30 October 2023 |work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114234953/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/10/29/mexico-city-grand-prix-f1-live-verstappen-hamilton-updates/ |archive-date=14 January 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het in die voorste ry vir die [[2023 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] gekwalifiseer voordat hy uit die formasierondte geval het te midde van 'n hidrouliese probleem by ''[[José Carlos Pace-renbaan|Ferradura]]''.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-front-row-starter-charles-leclerc-spins-off-on-the-sao-paulo-gp.2wYo12iTPrKDXHPPYVuorJ |title=Must-See: Front-row starter Charles Leclerc spins off on the São Paulo GP formation lap |date=5 November 2023 |website=Formula 1 |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526081314/https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-front-row-starter-charles-leclerc-spins-off-on-the-sao-paulo-gp.2wYo12iTPrKDXHPPYVuorJ |archive-date=26 May 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het weer vir die voorste wegspringplek gekwalifiseer vir die eerste [[2023 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]],<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/18/las-vegas-f1-qualifying-report-charles-leclerc-pole-fans-no-apology |title=Charles Leclerc lights up Las Vegas for pole as F1 refuses to apologise after farce |last=Richards |first=Giles |date=18 November 2023 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228104141/https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/18/las-vegas-f1-qualifying-report-charles-leclerc-pole-fans-no-apology |archive-date=28 February 2024 |url-status=live}}</ref> waar hy in 'n drieledige stryd om die voortou met Verstappen en Pérez betrokke was; Leclerc het tweede geëindig nadat hy laasgenoemde op die laaste rondte verbygesteek het,<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/11/19/las-vegas-grand-prix-2023-f1-live-latest-updates-usa/ |url-access=registration |title=Max Verstappen gets penalty, hits George Russell and still wins Las Vegas GP |last=Cary |first=Tom |date=19 November 2023 |work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241016010943/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/11/19/las-vegas-grand-prix-2023-f1-live-latest-updates-usa/ |archive-date=16 October 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom later die Inhaal-toekenning besorg het.<ref name="OA23">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/crypto-com-overtake-of-the-month-award.4NSk8Aciia1hOZ9QEmmSjq|title=Crypto.com Overtake of the Year Award|date=15 December 2023|website=Formula 1|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128152640/https://www.formula1.com/en/latest/article/crypto-com-overtake-of-the-month-award.4NSk8Aciia1hOZ9QEmmSjq|archive-date=28 January 2025|access-date=21 December 2023|url-status=live}}</ref> Hy het weer tweede in [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] geëindig,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-late-bid-to-help-perez-in-f1-abu-dhabi-gp/10552192/ |title=Leclerc explains late bid to help Pérez in F1 Abu Dhabi GP |last=Cleeren |first=Filip |date=26 November 2023 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814174843/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-late-bid-to-help-perez-in-f1-abu-dhabi-gp/10552192/ |archive-date=14 August 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom na die vyfde plek in die Wêreldbestuurderskampioenskap met 206 punte verhoog het, gelyk met [[Fernando Alonso]] in die vierde plek,[nota 6] en ses voor spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] in die sewende plek.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/p2-is-all-that-mattered-leclerc-explains-late-race-tactics-with-perez-in-bid.6w7vZo2dvczq6hqRPArV0m |title='P2 is all that mattered' – Leclerc explains late-race tactics with Pérez in bid to help Ferrari overhaul Mercedes |date=26 November 2023 |website=Formula 1|access-date=14 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915165817/https://www.formula1.com/en/latest/article/p2-is-all-that-mattered-leclerc-explains-late-race-tactics-with-perez-in-bid.6w7vZo2dvczq6hqRPArV0m |archive-date=15 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het vyf voorste wegspringplekke en ses podiumplekke oor die seisoen behaal.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-2023-team-mate-head-to-head-battles/10555611/ |title=F1 2023 team-mate head-to-head battles |last=Hardy |first=Ed |date=6 December 2023 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815084142/https://www.autosport.com/f1/news/f1-2023-team-mate-head-to-head-battles/10555611/ |archive-date=15 August 2024 |url-status=live}}</ref> [[Lêer:2024-08-24 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3435 by Stepro.jpg|duimnael|links|Leclerc bestuur die Ferrari SF-24 by die [[2024 Nederlandse Grand Prix]]. Hy het in 2024 drie Grands Prix gewen met 13 podiums, insluitend die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]].]] Voor die [[2024 Formule Een-seisoen|2024-seisoen]] het Leclerc gekies om sy kontrak met Ferrari te verleng tot ná die [[2026 Formule Een-seisoen|2026-reëlveranderinge]].<ref name="contract">{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-signs-ferrari-f1-contract-extension/10569077/ |title=Leclerc signs Ferrari F1 contract extension |last=Cleeren |first=Filip |date=25 January 2024 |website=Motorsport.com |access-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125141820/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-signs-ferrari-f1-contract-extension/10569077/ |archive-date=25 January 2024 |url-status=live}}</ref> [[Red Bull Racing|Red Bull]] het die voorlopers gebly met die aanvang van die seisoen in [[2024 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]],<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-red-bull-mercedes-jenson-button-b2476222.html |title=Jenson Button predicts Red Bull's closest challengers in new F1 season |last=Jackson |first=Kieran |date=10 January 2024 |work=[[The Independent]] |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240227153246/https://www.independent.co.uk/f1/f1-red-bull-mercedes-jenson-button-b2476222.html |archive-date=27 February 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/how-red-bull-got-a-2024-headstart-by-cutting-development-on-last-years-f1-car/ |url-access=registration |title=How Red Bull got a 2024 headstart by cutting development on last year's F1 car |last=Medland |first=Chris |date=1 March 2024 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201235024/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/how-red-bull-got-a-2024-headstart-by-cutting-development-on-last-years-f1-car/ |archive-date=1 December 2024 |url-status=live}}</ref> waar Leclerc belowe het dat hy "absoluut alles" sou doen om mededingend te wees;<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-red-bull-form-a-mystery-after-it-hid-potential-in-f1-testing/10581032/ |title=Leclerc: Red Bull form a mystery after it hid potential in F1 testing |last=Noble |first=Jonathan |date=29 February 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921022106/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-red-bull-form-a-mystery-after-it-hid-potential-in-f1-testing/10581032/ |archive-date=21 September 2024 |url-status=live}}</ref> hy het op die voorste ry gekwalifiseer en vierde geëindig te midde van remprobleme.<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-had-more-than-100-degrees-split-in-brake-temperature-in-f1-bahrain-gp/10582416/ |title=Leclerc had "more than 100 degrees split" in brake temperature in F1 Bahrain GP |last1=Cobb |first1=Hayden |last2=Cleeren |first2=Filip |date=2 March 2024 |website=Motorsport.com |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250108135104/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-had-more-than-100-degrees-split-in-brake-temperature-in-f1-bahrain-gp/10582416/ |archive-date=8 January 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het tot derde verbeter by die [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] voordat hy 'n Ferrari 1-2-plek in [[2024 Australiese Grand Prix|Australië]] behaal het - hul eerste sedert die [[2022 Bahreinse Grand Prix]] - waar hy tweede na Sainz geëindig het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/68524759 |title=Saudi Arabian Grand Prix 2024: Max Verstappen wins as Oliver Bearman finishes seventh |last=Benson |first=Andrew |date=9 March 2024 |work=[[BBC Sport]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913035755/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/68524759 |archive-date=13 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13100364/australia-gp-carlos-sainz-leads-ferrari-one-two-from-charles-leclerc-after-max-verstappen-streak-ends-with-retirement |title=Australian GP: Carlos Sainz leads Ferrari one–two from Charles Leclerc after Max Verstappen streak ends with retirement |date=25 March 2024 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211173424/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13100364/australia-gp-carlos-sainz-leads-ferrari-one-two-from-charles-leclerc-after-max-verstappen-streak-ends-with-retirement |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy vierde geëindig het by beide die [[2024 Japannese Grand Prix|Japannese]] en [[2024 Chinese Grand Prix|Chinese Grands Prix]],<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-japanese-gp-results-max-verstappen-wins-red-flagged-race/10596032/ |title=2024 F1 Japanese GP results: Max Verstappen wins red-flagged race |last=Bradley |first=Charles |date=7 April 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520164338/https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-japanese-gp-results-max-verstappen-wins-red-flagged-race/10596032/ |archive-date=20 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/apr/21/max-verstappen-f1-chinese-grand-prix-victory-report-lando-norris-second |title=Max Verstappen charges to F1 Chinese GP victory with Lando Norris second |last=Richards |first=Giles |date=21 April 2024 |work=[[The Guardian]]|access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529083347/https://www.theguardian.com/sport/2024/apr/21/max-verstappen-f1-chinese-grand-prix-victory-report-lando-norris-second |archive-date=29 May 2024 |url-status=live}}</ref> het Leclerc derde plekke in [[2024 Miami Grand Prix|Miami]] en [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia Romagna]],<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2024/05/06/sport/lando-norris-2024-miami-grand-prix-spt-intl/index.html |title=Lando Norris claims first win of F1 career, storming to victory at Miami Grand Prix in front of star-studded crowd |last1=Morse |first1=Ben |last2=Schlachter |first2=Thomas |date=6 May 2024 |work=[[CNN]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214022312/https://edition.cnn.com/2024/05/06/sport/lando-norris-2024-miami-grand-prix-spt-intl/index.html |archive-date=14 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thetimes.com/sport/formula-one/article/lando-norris-keeps-pace-with-max-verstappen-italian-grand-prix-csrvmzs77 |url-access=subscription |title=Lando Norris finishes less than a second behind Max Verstappen at Imola |last=Hudson |first=Molly |date=19 May 2024 |work=[[The Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524102701/https://www.thetimes.com/sport/formula-one/article/lando-norris-keeps-pace-with-max-verstappen-italian-grand-prix-csrvmzs77 |archive-date=24 May 2024 |url-status=live}}</ref> sowel as tweede in die naelren.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-miami-gp-sprint-results-max-verstappen-wins/10606767/ |title=2024 F1 Miami GP sprint results: Max Verstappen wins |last=Bradley |first=Charles |date=4 May 2024 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530133744/https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-miami-gp-sprint-results-max-verstappen-wins/10606767/ |archive-date=30 May 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het toe die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] — sy tuiswedren — vir die eerste keer in sy loopbaan gewen, nadat hy van die voorste wegspringposisie af weggespring het.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5520279/2024/05/26/charles-leclerc-f1-monaco-gp-results/ |title=Charles Leclerc wins F1 Monaco GP in emotional home victory |last=Coleman |first=Madeline |date=26 May 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926224516/https://www.nytimes.com/athletic/5520279/2024/05/26/charles-leclerc-f1-monaco-gp-results/ |archive-date=26 September 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het die eerste Monegask-bestuurder geword wat die byeenkoms gewen het sedert Louis Chiron in [[Monaco Grand Prix|1931]], en die eerste om dit in die Formule Een-wêreldkampioenskap te doen.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-first-monegasque-winner-in-monaco-since-1931-as-leclerc.4iQxLmf1Hz5i9OLxtuXdDt |title=Facts and Stats: First Monégasque winner in Monaco since 1931, as Leclerc finally breaks his curse on home soil |last=Kelly |first=Sean |date=26 May 2024 |website=Formula 1 |access-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527081444/https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-first-monegasque-winner-in-monaco-since-1931-as-leclerc.4iQxLmf1Hz5i9OLxtuXdDt |archive-date=27 May 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het onttrek by die [[2024 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] weens probleme met sy kragbron.<ref>{{Cite magazine |url=https://racer.com/2024/06/09/leclerc-frustrated-by-pu-issue-as-ferrari-suffers-double-dnf/ |title=Leclerc frustrated by PU issue as Ferrari suffers double-DNF |last=Medland |first=Chris |date=9 June 2024 |magazine=Racer (tydskrif) |access-date=13 February 2025 |issn=1066-6060 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007033007/https://racer.com/2024/06/09/leclerc-frustrated-by-pu-issue-as-ferrari-suffers-double-dnf/ |archive-date=7 October 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy vyfde geëindig het by die [[2024 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]],<ref name="ESP24">{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/06/23/spanish-grand-prix-live-updates/ |url-access=registration |title=Lando Norris rues costly bad start as Max Verstappen wins Spanish Grand Prix |last=Cary |first=Tom |date=23 June 2024 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926150537/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/06/23/spanish-grand-prix-live-updates/ |archive-date=26 September 2024 |url-status=live}}</ref> het hy punteloos in [[2024 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] en [[2024 Britse Grand Prix|Brittanje]] geëindig as gevolg van botsingskade en strategiefoute,<ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-austrian-grand-prix--8-talking-points/ |title=2024 Austrian Grand Prix {{!}} 8 talking points |last=Smith |first=Damien |date=1 July 2024 |website=Goodwood Road & Racing |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719121515/https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-austrian-grand-prix--8-talking-points/ |archive-date=19 July 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-in-worse-than-a-nightmare-after-failed-british-gp-intermediate-call/10632839/ |title=Leclerc in "worse than a nightmare" after failed British GP intermediate call |last1=Boxall-Legge |first1=Jake |last2=Cleeren |first2=Filip |date=7 July 2024 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719004323/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-in-worse-than-a-nightmare-after-failed-british-gp-intermediate-call/10632839/ |archive-date=19 July 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom van tweede na derde op die punteleer agter Norris laat val het.<ref name="ESP24"/> Hy het hierna vierde in [[2024 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/oscar-piastri-wins-f1-hungarian-gp-after-mcclaren-team-soap-opera |title=Oscar Piastri wins F1 Hungarian GP after McLaren order Norris to give up lead |last=Richards |first=Giles |date=21 July 2024 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927235755/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/oscar-piastri-wins-f1-hungarian-gp-after-mcclaren-team-soap-opera |archive-date=27 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het weer vir die voorste wegspringplek by die [[2024 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] gekwalifiseer na 'n terugval op die rooster vir Verstappen,<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/articles/c897295r1p7o |title=Leclerc on Belgian GP pole as Verstappen takes grid penalty |last=Benson |first=Andrew |date=27 July 2024 |work=[[BBC Sport]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913045437/https://www.bbc.com/sport/articles/c897295r1p7o |archive-date=13 September 2024 |url-status=live}}</ref> en derde geëindig na 'n diskwalifikasie vir [[George Russell]].<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/george-russell-disqualified-belgian-gp-mercedes-f1-b2587297.html |title=George Russell disqualified after winning Belgian Grand Prix |last=Jackson |first=Kieran |date=28 July 2024 |work=[[The Independent]] |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131222915/https://www.independent.co.uk/f1/george-russell-disqualified-belgian-gp-mercedes-f1-b2587297.html |archive-date=31 January 2025 |url-status=live}}</ref> Nog 'n derde plek het by die [[2024 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] gevolg.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cn9l7wn4xx3o |title=Dominant Norris fights back to win Dutch GP |last=Benson |first=Andrew |date=25 August 2024 |work=[[BBC Sport]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913034843/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cn9l7wn4xx3o |archive-date=13 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het wydverspreide lof ontvang vir sy verrassingsoorwinning by die [[2024 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]],<ref name="ITA24">{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/nobodys-perfect-but-leclerc-came-close-with-final-monza-stint-/10650874/ |title="Nobody's perfect" – but Leclerc came close with final Monza stint |last=Kalinauckas |first=Alex |date=3 September 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915205726/https://www.autosport.com/f1/news/nobodys-perfect-but-leclerc-came-close-with-final-monza-stint-/10650874/ |archive-date=15 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/winners-losers-f1-2024-italian-grand-prix/ |title=Winners and losers from F1's 2024 Italian Grand Prix |last1=Suttill |first1=Josh |last2=Beer |first2=Matt |last3=Kanal |first3=Samarth |date=1 September 2024 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916153211/https://www.the-race.com/formula-1/winners-losers-f1-2024-italian-grand-prix/ |archive-date=16 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-italian-grand-prix--6-talking-points/ |title=2024 Italian Grand Prix {{!}} 6 talking points |last=Smith |first=Damien |date=2 September 2024 |website=Goodwood Road & Racing|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102075135/https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-italian-grand-prix--6-talking-points/ |archive-date=2 November 2024 |url-status=live}}</ref> en 'n eenstopstrategie voltooi om Ferrari se eerste tuisoorwinning sedert [[2019 Italiaanse Grand Prix|2019]] te verseker.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/sep/01/charles-leclerc-wins-italian-f1-gp-for-ferrari-oscar-piastri-lando-norris |title=Charles Leclerc wins Italian F1 GP for Ferrari after one-stop gamble |last=Richards |first=Giles |date=1 September 2024 |work=[[The Guardian]] |access-date=1 September 2024 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922182142/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/sep/01/charles-leclerc-wins-italian-f1-gp-for-ferrari-oscar-piastri-lando-norris |archive-date=22 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het eerste gekwalifiseer by die [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] - sy vierde agtereenvolgende voorste wegspringplek by dié byeenkoms - en tweede geëindig na 'n wedrenlange stryd met [[Oscar Piastri]].<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-azerbaijan-gp-race-report/10654520/ |title=F1 Azerbaijan GP: Piastri beats Leclerc after thrilling Baku battle |last=Cleeren |first=Filip |date=15 September 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222173112/https://www.autosport.com/f1/news/f1-azerbaijan-gp-race-report/10654520/ |archive-date=22 December 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het vyfde in [[2024 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geëindig,<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-with-mixed-feelings-after-fightback-to-p5-in-singapore-as-he.10ZR07GCa8NNotxfSQ1ri6 |title=Leclerc left with 'mixed feelings' after fightback to P5 in Singapore as he takes blame for qualifying mistake |date=22 September 2024 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003132900/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-with-mixed-feelings-after-fightback-to-p5-in-singapore-as-he.10ZR07GCa8NNotxfSQ1ri6 |archive-date=3 October 2024 |url-status=live}}</ref> voordat hy sy derde oorwinning van die seisoen by die [[2024 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] behaal het.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5857103/2024/10/20/charles-leclerc-f1-us-grand-prix-lando-norris-max-verstappen/ |title=Charles Leclerc wins F1 U.S. Grand Prix, Lando Norris loses podium to late penalty |last=Coleman |first=Madeline |date=20 October 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250205182214/https://www.nytimes.com/athletic/5857103/2024/10/20/charles-leclerc-f1-us-grand-prix-lando-norris-max-verstappen/ |archive-date=5 February 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het toe derde in [[2024 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2024/10/28/sport/carlos-sainz-mexican-grand-prix-f1-spt-intl/index.html |title=Carlos Sainz wins Mexican Grand Prix as penalties for Max Verstappen cut into championship lead |last=Joseph |first=Sam |date=28 October 2024 |work=[[CNN]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204134837/https://edition.cnn.com/2024/10/28/sport/carlos-sainz-mexican-grand-prix-f1-spt-intl/index.html |archive-date=4 December 2024 |url-status=live}}</ref> Na 'n podium in die [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo naelren]],<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/nov/02/norris-wins-brazil-gp-sprint-race-after-piastri-cedes-lead-under-team-orders |title=Norris wins São Paulo GP sprint to narrow gap as Verstappen hit with penalty |last=Richards |first=Giles |date=2 November 2024 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126215747/https://www.theguardian.com/sport/2024/nov/02/norris-wins-brazil-gp-sprint-race-after-piastri-cedes-lead-under-team-orders |archive-date=26 November 2024 |url-status=live}}</ref> het hy vyfde geëindig in die reëngeteisterde Grand Prix te midde van enjinprestasieprobleme en 'n strategiefout.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-cannot-explain-sao-paulo-crashes-as-leclerc-admits-sao-paulo-was.il6XaXBGLr7lkmstHuSol |title=Sainz 'cannot explain' São Paulo crashes as Leclerc admits weekend was 'damage limitation' for Ferrari |date=4 November 2024 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129072326/https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-cannot-explain-sao-paulo-crashes-as-leclerc-admits-sao-paulo-was.il6XaXBGLr7lkmstHuSol |archive-date=29 January 2025 |url-status=live}}</ref> ná 'n vierde plek in [[2024 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas]],<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13259854/charles-leclerc-ferrari-driver-hits-out-at-team-in-expletive-laden-radio-rant-at-las-vegas-grand-prix |title=Charles Leclerc: Ferrari driver hits out at team in expletive-laden radio rant at Las Vegas Grand Prix |date=24 November 2024 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211215057/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13259854/charles-leclerc-ferrari-driver-hits-out-at-team-in-expletive-laden-radio-rant-at-las-vegas-grand-prix |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> het Leclerc die seisoen voltooi met podiumplekke by die [[2024 Katarse Grand Prix|Katarse]] en [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grands Prix]], nadat hy laasgenoemde in die negentiende plek begin het.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/12/01/qatar-grand-prix-2024-f1-live-russell-verstappen0/ |url-access=registration |title=Lando Norris apologises for 'f------ up' Qatar GP as McLaren hit out at FIA penalty |last=Cary |first=Tom |date=1 December 2024 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=1 December 2024 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223122020/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/12/01/qatar-grand-prix-2024-f1-live-russell-verstappen0/ |archive-date=23 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="AS2024"/> Hy het die seisoen derde in die kampioenskap geëindig met 356 punte - 81 agter kampioen Verstappen, 18 agter Norris, en 66 voor spanmaat Sainz in die vyfde plek;<ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/the-top-10-f1-drivers-of-2024/ |title=The top 10 F1 drivers of 2024 |last=Parkes |first=Ian |date=19 December 2024 |website=Goodwood Road & Racing |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113190249/https://www.goodwood.com/grr/f1/the-top-10-f1-drivers-of-2024/ |archive-date=13 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/end-of-year-report-ferrari-a-huge-step-forward-in-a-successful-season-but.3WHiu8Kv6fNZVw3DNswyls |title=End of Year Report: Ferrari – A 'huge step forward' in a successful season, but can they improve further in 2025? |last=Francis |first=Anna |date=23 December 2024 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129052714/https://www.formula1.com/en/latest/article/end-of-year-report-ferrari-a-huge-step-forward-in-a-successful-season-but.3WHiu8Kv6fNZVw3DNswyls |archive-date=29 January 2025 |url-status=live}}</ref> hy het die res van die veld sedert die somervakansie af oortref,<ref name="AS2024"/> en drie oorwinnings uit 13 podiumplekke behaal.<ref name="interview">{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/interview-charles-leclerc-on-hamilton-and-being-ready-for-the-championship/ |title=Interview: Charles Leclerc on Hamilton and being "ready for the championship" |last=Parkes |first=Ian |date=14 January 2025 |website=Goodwood Road & Racing|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118163548/https://www.goodwood.com/grr/f1/interview-charles-leclerc-on-hamilton-and-being-ready-for-the-championship/ |archive-date=18 January 2025 |url-status=live}}</ref> ==== 2025–2026: Spanmaat van Hamilton ==== [[Lêer:FIA F1 Imola 2025 No. 16 Leclerc (2).jpg|duimnael|regs|Leclerc (hier afgeneem tydens die 2025 Emilia-Romagna GP) is [[Lewis Hamilton]] se nuwe spanmaat sedert 2025.]] Leclerc is in 2025 as die sewemalige Wêreldbestuurderskampioen [[Lewis Hamilton]] se spanmaat gekies.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5243409/2024/02/01/lewis-hamilton-ferrari-mercedes/ |title=Lewis Hamilton to join Ferrari in shock switch from Mercedes |last=Smith |first=Luke |date=1 February 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129012423/https://www.nytimes.com/athletic/5243409/2024/02/01/lewis-hamilton-ferrari-mercedes/ |archive-date=29 January 2025 |url-status=live}}</ref> Voor die seisoen het Leclerc gesê dat hy "gereed was om die kampioenskap te wen",<ref name="interview"/> met Ferrari wat na verwagting [[McLaren]] sou uitdaag.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-2025-news-season-predictions-australia-gp-b2708153.html |title=F1 2025 season predictions: Who will win, Hamilton vs Leclerc and the biggest shock? |last=Jackson |first=Kieran |date=4 March 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=4 March 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305140557/https://www.independent.co.uk/f1/f1-2025-news-season-predictions-australia-gp-b2708153.html |archive-date=5 March 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het agtste geëindig by 'n nat [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] na 'n strategiese fout,<ref>{{Cite magazine |url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64197404/ferrari-falters-in-f1-opener-as-rain-shakes-up-melbourne-race/ |title=Ferrari Falters in F1 Opener as Rain Shakes Up Melbourne Race |last=Horton |first=Phillip |date=16 March 2025 |magazine=[[Autoweek]] |access-date=17 March 2025 |issn=0192-9674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317005105/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64197404/ferrari-falters-in-f1-opener-as-rain-shakes-up-melbourne-race/ |archive-date=17 March 2025 |url-status=live}}</ref> en is van die vyfde plek in [[2025 Chinese Grand Prix|China]] gediskwalifiseer nadat sy SF-25 ondermassa bevind is.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-and-charles-leclerc-disqualified-from-chinese-gp-in-ferrari-f1-calamity-b2720061.html |title=Lewis Hamilton and Charles Leclerc disqualified from Chinese GP in F1 calamity for Ferrari |last=Jackson |first=Kieran |date=23 March 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=23 March 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323122547/https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-and-charles-leclerc-disqualified-from-chinese-gp-in-ferrari-f1-calamity-b2720061.html |archive-date=23 March 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het vierde geëindig by beide die [[2025 Japannese Grand Prix|Japannese]] en [[2025 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grands Prix]] te midde van prestasieprobleme,<ref>{{Cite magazine |url=https://www.si.com/fannation/racing/f1briefings/news/what-causes-f1-cars-to-spark-japanese-grand-prix-fires-explained-01jr22j8kzae |title=Charles Leclerc Calls Japan Race "Annoying" as Ferrari Struggle |last=Espinal |first=Nelson |date=6 April 2025 |magazine=Sports Illustrated |access-date=6 April 2025 |issn=0038-822X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406184705/https://www.si.com/fannation/racing/f1briefings/news/charles-leclerc-calls-japan-race-annoying-as-ferrari-struggle-01jr5bybrtch |archive-date=6 April 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/ferraris-performance-a-snowball-effect-of-problems-says-leclerc/10713049/ |title=Ferrari's performance "a snowball effect" of problems, says Charles Leclerc |last=Harrington |first=Alex |date=13 April 2025 |website=Motorsport.com |publisher=Motorsport Network |access-date=14 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414010802/https://www.motorsport.com/f1/news/ferraris-performance-a-snowball-effect-of-problems-says-leclerc/10713049/ |archive-date=14 April 2025 |url-status=live}}</ref> voordat hy sy eerste podium van die seisoen met die derde plek in [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] behaal het.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64534559/formula-1-saudi-arabian-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-first-f1-podium/ |title=Formula 1 Saudi Arabian Grand Prix: Charles Leclerc Gives Ferrari Its First F1 Podium of 2025 |last=Horton |first=Phillip |date=20 April 2025 |magazine=[[Autoweek]] |access-date=21 April 2025 |issn=0192-9674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421020753/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64534559/formula-1-saudi-arabian-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-first-f1-podium/ |archive-date=21 April 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het tydens die verkenningsrondte vir die [[2025 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix-naelren]] op 'n waterplas gegly en teen die versperrings vasgery, en later agtste gekwalifiseer vir die hoofren, waar hy sewende geëindig het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-is-too-slow-after-disappointing-miami-quali/10719556/ |title=Leclerc: Ferrari F1 car is too slow after disappointing Miami quali |last=Cleeren |first=Filip |date=3 May 2025 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=3 May 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504174538/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-is-too-slow-after-disappointing-miami-quali/10719556/ |archive-date=4 May 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-charles-leclerc-ferrari-miami-gp-b2744994.html |title='No bad feelings' between Ferrari drivers after Miami GP radio spat, says Charles Leclerc |last=Clifford |first=Flo |date=5 May 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=24 May 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506150337/https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-charles-leclerc-ferrari-miami-gp-b2744994.html |archive-date=6 May 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het van elfde na vierde in [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna]] geklim voordat 'n laat veiligheidsmotor hom tot sesde laat val het op verouderde bande — 85 punte agter die kampioenskapleier Oscar Piastri; Leclerc het gesê hy "kon nie die situasie aanvaar waarin [Ferrari] was nie".<ref>{{Cite web |url=https://www.ferrari.com/en-GQ/formula1/articles/emilia-romagna-grand-prix-2025-race |title=Race recap: Lewis fourth, Charles sixth |date=18 May 2025 |website=[[Scuderia Ferrari]] |publisher=[[Ferrari]] |access-date=24 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524185236/https://www.ferrari.com/en-GQ/formula1/articles/emilia-romagna-grand-prix-2025-race |archive-date=24 May 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/frustrated-charles-leclerc-cannot-accept-the-situation-at-ferrari/10724240/ |title=Frustrated Leclerc "cannot accept" the situation at Ferrari |last=Hunt |first=Ben |date=18 May 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=24 May 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518193504/https://www.autosport.com/f1/news/frustrated-charles-leclerc-cannot-accept-the-situation-at-ferrari/10724240/ |archive-date=18 May 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="MS2025">{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |url-access=registration |title=Mark Hughes: 'Leclerc is Senna-like at Monaco but his Ferrari's a dud' |last=Hughes |first=Mark |date=28 May 2025 |magazine=Motor Sport |access-date=30 May 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530054421/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |archive-date=30 May 2025 |url-status=live}}</ref> Ferrari het in [[2025 Monaco Grand Prix|Monaco]] verbeter met Leclerc wat tweede gekwalifiseer, asook tweede geëindig het;<ref name="MS2025">{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |url-access=registration |title=Mark Hughes: 'Leclerc is Senna-like at Monaco but his Ferrari's a dud' |last=Hughes |first=Mark |date=28 May 2025 |magazine=Motor Sport |access-date=30 May 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530054421/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |archive-date=30 May 2025 |url-status=live}}</ref> hy het toe derde geëindig in Spanje na 'n laat veiligheidsmotor,<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jun/01/oscar-piastri-holds-off-norris-as-mclaren-claim-one-two-in-spanish-f1-gp |title=Piastri leads McLaren one–two in Spanish F1 GP as Verstappen pays penalty |last=Richards |first=Giles |date=1 June 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=10 June 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602093222/https://www.theguardian.com/sport/2025/jun/01/oscar-piastri-holds-off-norris-as-mclaren-claim-one-two-in-spanish-f1-gp |archive-date=2 June 2025 |url-status=live}}</ref> hy het toe derde geëindig in [[2025 Spaanse Grand Prix|Spanje]] na 'n laat veiligheidsmotor,<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jun/01/oscar-piastri-holds-off-norris-as-mclaren-claim-one-two-in-spanish-f1-gp |title=Piastri leads McLaren one–two in Spanish F1 GP as Verstappen pays penalty |last=Richards |first=Giles |date=1 June 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=10 June 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602093222/https://www.theguardian.com/sport/2025/jun/01/oscar-piastri-holds-off-norris-as-mclaren-claim-one-two-in-spanish-f1-gp |archive-date=2 June 2025 |url-status=live}}</ref> vyfde in [[2025 Kanadese Grand Prix|Kanada]],<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13385519/ferrari-had-clumsy-canadian-gp-says-nico-rosberg-as-f1-team-admit-too-many-mistakes-made-in-montreal |title=Ferrari had 'clumsy' Canadian GP says Nico Rosberg as F1 team admit 'too many mistakes' made in Montreal |date=19 June 2025 |website=Sky Sports |access-date=27 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623111030/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13385519/ferrari-had-clumsy-canadian-gp-says-nico-rosberg-as-f1-team-admit-too-many-mistakes-made-in-montreal |archive-date=23 June 2025 |url-status=live}}</ref> en weer derde in [[2025 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]].<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-reveals-frustrating-lift-and-coast-strategy-in-lonely-austrian-gp/10738062/ |title=Charles Leclerc reveals frustrating lift and coast strategy in lonely Austrian GP |last=Mee |first=Lydia |date=30 June 2025 |website=Motorsport.com|access-date=6 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701025044/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-reveals-frustrating-lift-and-coast-strategy-in-lonely-austrian-gp/10738062/ |archive-date=1 July 2025 |url-status=live}}</ref> Hy was selfkrities nadat hy sesde in [[2025 Britse Grand Prix|Brittanje]] gekwalifiseer het, en toe tot veertiende geval het weens 'n verkeerde natweerstrategie.<ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/british-gp-2025-f1-driver-rankings-edd-straw/ |title=Edd Straw's 2025 British Grand Prix F1 driver rankings |last=Straw |first=Edd |date=7 July 2025 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=24 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708140014/https://www.the-race.com/formula-1/british-gp-2025-f1-driver-rankings-edd-straw/ |archive-date=8 July 2025 |url-status=live}}</ref> Hy was vierde in die Belgiese naelren, en hy het derde gekwalifiseer en die posisie behou voor Verstappen in die nat-droë hoofren.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-ferrari-has-no-hope-of-fighting-for-f1-belgian-gp-win/10745398/ |title=Leclerc: Ferrari has no hope of fighting for F1 Belgian GP win |last=Codling |first=Stuart |date=26 July 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=2 August 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802155028/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-ferrari-has-no-hope-of-fighting-for-f1-belgian-gp-win/10745398/ |archive-date=2 August 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het vyfde gele by die [[2025 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] totdat 'n botsing met [[Kimi Antonelli]] by Hugenholtzbocht sy uitval veroorsaak het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/wolff-backs-antonelli-after-leclerc-clash-we-want-him-to-go-for-moves/10755477 |title=Wolff backs Antonelli after Leclerc clash: "We want him to go for moves" |last1=Cleeren |first1=Filip |last2=Jaeggi |first2=Erwin |date=1 September 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=3 September 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903035258/https://www.autosport.com/f1/news/wolff-backs-antonelli-after-leclerc-clash-we-want-him-to-go-for-moves/10755477/ |archive-date=3 September 2025 |url-status=live}}</ref> Later, in [[2025 Italiaanse Grand Prix|Italië]], was hy vierde te midde van 'n vroeë stryd met die derde geplaaste Piastri.<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-ferraris-best-shot-at-2025-f1-victory-comes-at-these-three-grands-prix/10757558 |title=Charles Leclerc: Ferrari's best shot at 2025 F1 victory comes at these three grands prix |last=Mee |first=Lydia |date=7 September 2025 |website=Motorsport.com |access-date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908222032/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-ferraris-best-shot-at-2025-f1-victory-comes-at-these-three-grands-prix/10757558/ |archive-date=8 September 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het 'n verrassende voorste wegspringplek in Hongarye behaal,<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/6532103/2025/08/02/charles-leclerc-pole-f1-hungarian-grand-prix-2025/ |title=How Charles Leclerc snared shock Ferrari Hungary pole: 'Today, I don't understand F1' |last=Smith |first=Luke |date=2 August 2025 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=3 August 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802213052/https://www.nytimes.com/athletic/6532103/2025/08/02/charles-leclerc-pole-f1-hungarian-grand-prix-2025/ |archive-date=2 August 2025 |url-status=live}}</ref> waar hy die grootste deel van die wedren gelei het voordat hy tot vierde teruggesak het nadat hy opstelprobleme ondervind het.<ref name="HUN25">{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/ |title=Leclerc explains how "undriveable" Ferrari F1 car cost him Hungarian GP win |last1=Vinel |first1=Ben |last2=Karpov |first2=Oleg |date=3 August 2025 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=3 August 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803170241/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/ |archive-date=3 August 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het in [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] tydens die kwalifiseringsproses uitgeval en negende geëindig,<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-cites-power-unit-glitch-for-subdued-azerbaijan-gp-start/10761419 |title=Charles Leclerc cites power unit glitch for subdued Azerbaijan GP start |last1=Harrington |first1=Alex |last2=Karpov |first2=Oleg |date=21 September 2025 |website=Motorsport.com |access-date=25 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925232722/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-cites-power-unit-glitch-for-subdued-azerbaijan-gp-start/10761419 |archive-date=25 September 2025 |url-status=live}}</ref> voordat hy sesde in [[2025 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geëindig het te midde van toenemende kommer oor die SF-25.<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/46507017/leclerc-downbeat-singapore-passengers-car |title=Leclerc downbeat after Singapore: We're 'passengers to the car' |last=Saunders |first=Nate |date=6 October 2025 |website=[[ESPN]] |access-date=25 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008102745/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/46507017/leclerc-downbeat-singapore-passengers-car |archive-date=8 October 2025 |url-status=live}}</ref> Na 'n vyfde plek in die [[2025 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State se naelren]] het hy die derde plek in die Grand Prix behou na 'n renlange stryd om tweede met [[Lando Norris]].<ref>{{Cite web |url=https://www.silverstone.co.uk/news/f1-2025-united-states-grand-prix-results-hunt-verstappen-claims-maximum-points-austin |title=F1 2025 United States Grand Prix results: The hunt is on as Verstappen claims maximum points in Austin |date=20 October 2025 |website=[[Silverstone-renbaan]] |publisher=British Racing Drivers' Club |access-date=25 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025214517/https://www.silverstone.co.uk/news/f1-2025-united-states-grand-prix-results-hunt-verstappen-claims-maximum-points-austin |archive-date=25 October 2025 |url-status=live}}</ref> Sy voorste ry-wegspring in [[2025 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] het 'n omstrede eerste draai-ontmoeting met Norris, Hamilton en Verstappen voorafgegaan, waar Leclerc tweede behou het nadat hy na die afloopgebied ontwyk het en 'n laat Verstappen-aanval weerstaan ​​het.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/6751859/2025/10/26/mexico-city-grand-prix-briefing-norris-wins-bearman-impresses-disaster-for-hamilton |title=Mexico City Grand Prix briefing: Norris wins, Bearman impresses, disaster for Hamilton |last1=Coleman |first1=Madeline |last2=Smith |first2=Luke |date=26 October 2025 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=30 October 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251030112816/https://www.nytimes.com/athletic/6751859/2025/10/26/mexico-city-grand-prix-briefing-norris-wins-bearman-impresses-disaster-for-hamilton/ |archive-date=30 October 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het vyfde plek in die [[2025 São Paulo Grand Prix|São Paulo-naelren]] behaal voordat hy van derde in die Grand Prix uitgeval het te midde van 'n botsing met Antonelli en Piastri by die Senna 'S'.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-is-too-slow-on-straights-but-hamilton-and-leclerc-cant-explain-it-at-brazil-gp/10774971 |title=Ferrari is too slow on straights, but Hamilton and Leclerc can't explain it at Brazil GP |last=Vinel |first=Ben |date=8 November 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=10 November 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110130321/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-is-too-slow-on-straights-but-hamilton-and-leclerc-cant-explain-it-at-brazil-gp/10774971/ |archive-date=10 November 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-retires-with-damage-from-brazil-grand-prix-as-oscar-piastri-given-penalty/10775435 |title=Charles Leclerc retires with damage from Brazil Grand Prix as Oscar Piastri receives penalty |last=Harrington |first=Alex |date=9 November 2025 |website=Motorsport.com |access-date=10 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110130324/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-retires-with-damage-from-brazil-grand-prix-as-oscar-piastri-given-penalty/10775435/ |archive-date=10 November 2025 |url-status=live}}</ref> Intra-span-konflik het vererger toe Leclerc en Hamilton 'n openbare vete met voorsitter [[John Elkann]] aangegaan het toe hulle tot vierde in die Wêreldkonstruktorskampioenskap geval het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-free-to-publicly-criticise-ferrari-f1-team-vasseur/10783475/ |title=Hamilton and Leclerc free to publicly criticise Ferrari F1 team – Vasseur |last1=Hardy |first1=Ed |last2=Codling |first2=Stuart |date=10 December 2025 |website=[[Autosport]]|access-date=12 December 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212004811/https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-free-to-publicly-criticise-ferrari-f1-team-vasseur/10783475/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Ferrari—wat die SF-25-projek vroeg in die seisoen laat vaar het—het gesien hoe hul prestasie verder agteruitgaan oor die laaste drie Grands Prix.<ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-ferrari-f1-warning-2026/ |title=Leclerc's 'now or never' F1 warning to Ferrari |last=Noble |first=Jon |date=10 December 2025 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005008/https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-ferrari-f1-warning-2026/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="QAT25">{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-left-speechless-by-zero-performance-in-qatar-gp-qualifying-disaster/10781045/ |title=Hamilton and Leclerc left speechless by "zero performance" in Qatar GP qualifying disaster |last=Vinel |first=Ben |date=29 November 2025 |website=Autosport |access-date=12 December 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005122/https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-left-speechless-by-zero-performance-in-qatar-gp-qualifying-disaster/10781045/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="QAT25"/><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-so-difficult-its-in-the-wall-or-through-q1/10782894/ |title=Leclerc: Ferrari F1 car so difficult it's "in the wall or through Q1" |last1=Hardy |first1=Ed |last2=Vording |first2=Ronald |date=6 December 2025 |website=Autosport|access-date=12 December 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005206/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-so-difficult-its-in-the-wall-or-through-q1/10782894/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Leclerc het vierde in [[2025 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas]] geëindig na 'n dubbele [[McLaren]]-diskwalifikasie, agtste in [[2025 Katarse Grand Prix|Katar]] na verskeie uitwykings in sy dertiende plek in die naelren, en vierde in [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] toe hy druk op die aangewese kampioen Norris geplaas het; hy het vier plekke voor spanmaat Hamilton in elke wedren geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-lost-a-good-opportunity-to-do-something-special-in-las-vegas-gp.2E2vUC6WiAQR4PIP4bqF1Z |title=Ferrari 'lost a good opportunity to do something special' in Las Vegas GP – Leclerc |date=23 November 2025 |website=Formula 1|access-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005424/https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-lost-a-good-opportunity-to-do-something-special-in-las-vegas-gp.2E2vUC6WiAQR4PIP4bqF1Z |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/norris-takes-2025-f1-title-as-verstappen-wins-abu-dhabi-gp/ |url-access=registration |title=Norris takes 2025 F1 title as Verstappen wins Abu Dhabi GP |last=Elizalde |first=Pablo |date=7 December 2025 |magazine=Motor Sport |access-date=12 December 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005551/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/norris-takes-2025-f1-title-as-verstappen-wins-abu-dhabi-gp/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Leclerc het sy veldtog, en die grond-effek-era, vyfde algeheel afgesluit met 242 punte—86 voor Hamilton in die sesde plek—met sewe podiumplekke teenoor Hamilton se nul, wie hy by 19 van 24 Grands Prix oortref het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cy95n27g873o |title=What next after Hamilton's 'nightmare' year? |last=Benson |first=Andrew |date=11 December 2025 |work=[[BBC Sport]] |access-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005624/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cy95n27g873o |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Voor die nuwe onderstel- en krageenheidregulasies in [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] het Leclerc gesê "dit is nou of nooit" vir sy vooruitsig van 'n Wêreldbestuurderskampioenskap met Ferrari.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/6874596/2025/12/09/f1-offseason-2026-rules/ |title=Why F1's 2026 rules overhaul will make the winter offseason a frenzy |last=Smith |first=Luke |date=9 December 2025 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=12 December 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005712/https://www.nytimes.com/athletic/6874596/2025/12/09/f1-offseason-2026-rules/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Nadat hy sterk voorseisoenvertoning met die SF-26 getoon het, het hy onmiddellik drie jaers verbygesteek om die [[2026 Australiese Grand Prix]] te lei, en George Russell, die voorloper, agter hom gehou voordat hy in 'n strategiese mislukking na die derde plek teruggeval het. == Profiel as renjaer == Leclerc het 'n puik kwalifiserende geskiedenis in Formule Een, waar hy die rekord hou vir die meeste voorste wegspringplekke sonder 'n kampioenskapstitel ({{F1stat|LEC|poles}}) en die elfde meeste in die geskiedenis.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/how-many-pole-positions-f1-drivers/|title=How many pole positions does each 2025 F1 driver have?|date=20 January 2025|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064455/https://www.the-race.com/formula-1/how-many-pole-positions-f1-drivers/|archive-date=27 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy hou ook die rekord in óf FIA Formule 2 óf sy voorganger GP2 vir die meeste voorste wegspringplekke in 'n seisoen (8).<ref name="SkyF2">{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11070780/charles-leclerc-crowned-2017-f2-champion|title=Charles Leclerc crowned 2017 F2 champion|last=Esler|first=William|date=8 October 2017|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114180156/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11070780/charles-leclerc-crowned-2017-f2-champion|archive-date=14 January 2025|access-date=18 February 2025}}</ref> Sy bestuurstyl is geneig om 'n motor met oorstuur te verkies, wat presiese mikro-korreksies en hoë draaispoed moontlik maak, wat sy kwalifiseerpas verbeter het.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/the-driving-style-secrets-of-f1s-current-stars/10568984/|title=The driving style secrets of F1's current stars|last=Chandhok|first=Karun|last2=Kalinauckas|first2=Alex|date=26 January 2024|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064451/https://www.autosport.com/f1/news/the-driving-style-secrets-of-f1s-current-stars/10568984/|archive-date=27 January 2025|access-date=31 January 2025}}</ref> Hy het in 2019 die jongste ontvanger van die FIA-paaltrofee geword vir die meeste voorste wegspringplekke, 'n prestasie wat hy in 2022 herhaal het.<ref name="2022analysis"/> Kritici het opgemerk dat hy die vermoë het om sy masjinerie in kwalifiserende toestande te oortref, wat gereeld daartoe gelei het dat hy sy een-rondte pas relatief tot sy renpas oortref het en dit het bygedra tot 'n voorste wegspringplek-wen-omskakelingskoers van 18,5%.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/|title=Top 10 Formula 1 drivers of 2022 – Our verdict|last=Khorounzhiy|first=Valentin|date=25 November 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064451/https://www.the-race.com/formula-1/the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/|archive-date=27 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-absurd-f1-ratio-criminally-undeserved/|title=Leclerc's absurd F1 ratio is criminally undeserved|last=Mitchell-Malm|first=Scott|last2=Suttill|first2=Josh|date=7 January 2024|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064452/https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-absurd-f1-ratio-criminally-undeserved/|archive-date=27 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Andrew Benson van ''BBC Sport'' het sy voorste rondte by die [[2019 Singapoerse Grand Prix]] as "een van die kwalifiserende prestasies van die seisoen" beskryf.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/49781160|title=Singapore GP qualifying: Charles Leclerc beats Lewis Hamilton to pole|last=Benson|first=Andrew|date=21 September 2019|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=13 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211074709/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/49781160|archive-date=11 February 2025|url-status=live}}</ref> Na sy agtereenvolgende voorste-posisies by die [[2021 Monaco Grand Prix|Monaco]] en [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grands Prix]] in 2021, het sy destydse spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] Leclerc as die beste kwalifiseerder in Formule Een beskryf.<ref name="TR21">{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/sainz-claims-leclerc-is-f1s-best-qualifier-our-verdict/|title=Sainz claims Leclerc is F1's 'best qualifier' – Our verdict|last=Suttill|first=Josh|date=17 June 2021|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128134945/https://www.the-race.com/formula-1/sainz-claims-leclerc-is-f1s-best-qualifier-our-verdict/|archive-date=28 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Edd Straw van ''The Race'' het opgemerk dat "as jy praat van 'n bestuurder wat konsekwent die laaste greintjie prestasie uit 'n motor kan haal, ongeag sy beperkings, en suksesvol op die rand kan leef tydens 'n lewendige kwalifiserende rondte, dan hoef jy nie verder as [Leclerc] te soek nie", en dat "sy bereidwilligheid om op of selfs effens oor die limiet te gaan, getemper deur sy uitstekende motorbeheer wanneer dinge rof begin raak, hom toelaat om verstommende rondtetye te behaal, selfs uit motors wat nie goed hanteer nie."<ref name="TR21" /> Hy het sy "meedoënlose strewe na perfekte rondtes" beskryf as 'n eienskap wat Leclerc "een van die beste kwalifiseerders van alle tye" kan maak.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/why-leclerc-may-go-down-as-an-all-time-f1-qualifying-great/|title=Why Leclerc may go down as an all-time F1 qualifying great|last=Straw|first=Edd|date=5 June 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525045331/https://www.the-race.com/formula-1/why-leclerc-may-go-down-as-an-all-time-f1-qualifying-great/|archive-date=25 May 2024|access-date=26 March 2025}}</ref> Laurence Edmondson van ''[[ESPN]]'' het sy voorste rondte by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix]] as sy "nuutste voorbeeld van sy uiterste presisie en meesterlike spoed" beskryf, en bygevoeg dat hy "ongetwyfeld 'n aanspraak maak op die titel van Formule Een se vinnigste jaer oor 'n enkele rondte"; hy het sy vermoë geprys om die vinnigste rondtes konsekwent te behaal terwyl hy die druk van 'n titelgeveg hanteer.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34075200/is-charles-leclerc-fastest-driver-f1|title=Is Charles Leclerc the fastest driver in F1?|last=Edmondson|first=Laurence|last2=Saunders|first2=Nate|date=11 June 2022|website=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212045527/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34075200/is-charles-leclerc-fastest-driver-f1|archive-date=12 February 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Sy voorste rondte by die [[2025 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] daardie jaar – waar hy die dominante McLaren MCL39 verbygesteek het – is as "sensasioneel" beskryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-where-leclerc-found-his-hungary-f1-pole-advantage-and-where-mclaren-lost-its-pace/10747891/|title=Analysis: Where Leclerc found his Hungary F1 pole advantage, and where McLaren lost its pace|last=Boxall-Legge|first=Jake|date=2 August 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803174238/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-where-leclerc-found-his-hungary-f1-pole-advantage-and-where-mclaren-lost-its-pace/10747891/|archive-date=3 August 2025|access-date=3 August 2025}}</ref> [[Martin Brundle]] het gemeen dat hy die vinnigste onder die 2023 jaers was.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/24096/13017491/martin-brundle-assessing-the-abu-dhabi-gp-and-delivering-the-verdict-on-formula-1s-2023-season|title=Martin Brundle: Assessing the Abu Dhabi GP and delivering the verdict on Formula 1's 2023 season|last=Brundle|first=Martin|date=28 November 2023|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250214111034/https://www.skysports.com/f1/news/24096/13017491/martin-brundle-assessing-the-abu-dhabi-gp-and-delivering-the-verdict-on-formula-1s-2023-season|archive-date=14 February 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> === Renmotors === [[Lêer:Ferrari's_Charles_Leclerc_battles_for_the_podium_with_Mercedes'_Lewis_Hamilton_at_the_2022_British_Grand_Prix_at_Silverstone._(52196620083)_(cropped).jpg|alt=Leclerc racing against Lewis Hamilton at the 2022 British Grand Prix|links|duimnael|Leclerc ''(agter)'' jaag teen [[Lewis Hamilton]] ''(voor)'' tydens die [[2022 Britse Grand Prix]]]] Kritici het kennis geneem van Leclerc se bekwaamheid in wiel-tot-wiel-renne.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2018/sep/12/charles-leclerc-ferrari-sauber-rookie|title=Charles Leclerc looks like a gamble by Ferrari – but he's not|last=Richards|first=Giles|date=12 September 2018|work=The Guardian|access-date=16 February 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023055108/https://www.theguardian.com/sport/blog/2018/sep/12/charles-leclerc-ferrari-sauber-rookie|archive-date=23 October 2023|url-status=live}}</ref> Nadat hy die voortou van die [[2019 Oostenrykse Grand Prix]] aan [[Max Verstappen]] in die laaste rondtes afgestaan het, het Leclerc beweer dat Verstappen se skuif "nie die manier was waarop jy verbysteek nie" en dat hy sy aggressie vorentoe sou aanpas.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-verstappen-austrian-gp-pass-not-the-way-you-overtake-4991839/4991839/|title=Leclerc: Verstappen Austrian GP pass "not the way you overtake"|last=Mitchell|first=Scott|last2=Nimmervoll|first2=Christian|date=30 June 2019|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529033859/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-verstappen-austrian-gp-pass-not-the-way-you-overtake-4991839/4991839/|archive-date=29 May 2023|access-date=28 January 2025}}</ref><ref name="AUT19"/> Die [[2019 Britse Grand Prix|volgende wedren]] het hy Verstappen in 'n harde stryd om derde plek geklop, wat Vijay Pattni van ''Top Gear'' opgesom het as "heilige koeie, wat 'n geveg. Albei jonges het hul motors na mekaar gegooi, albei het geweier om enige spasie toe te laat, en albei het – wonderbaarlik – vermy om te bots."<ref>{{Cite magazine |url=https://www.topgear.com/car-news/formula-one/2019-british-gp-was-ace-because-verstappen-vs-leclerc |title=The 2019 British GP was ace because Verstappen vs Leclerc |last=Pattni |first=Vijay |date=15 July 2019 |magazine=Top Gear |publisher=Immediate Media Company |access-date=16 February 2025 |issn=1350-9624 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808161820/https://www.topgear.com/car-news/formula-one/2019-british-gp-was-ace-because-verstappen-vs-leclerc |archive-date=8 August 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het verklaar dat dit "die meeste pret is wat hy ooit in Formule Een]gehad het",<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-declares-battling-silverstone-drive-the-most-fun-ive-had-in-f1.1YYTgHj5hME1kPfeOoDu4O|title=Leclerc declares battling Silverstone drive 'the most fun I've had in F1'|date=14 July 2019|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210232149/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-declares-battling-silverstone-drive-the-most-fun-ive-had-in-f1.1YYTgHj5hME1kPfeOoDu4O|archive-date=10 December 2024|access-date=16 February 2025}}</ref> terwyl Verstappen bygevoeg het: "Ek dink hy was nog 'n bietjie seer van Oostenryk, so hy het baie hard verdedig, maar dis goed, ek is heeltemal daarvoor".<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/robust-leclerc-still-sore-after-austria-formula-1-clash-verstappen-4991215/4991215/|title=Robust Leclerc still 'sore' after Austria Formula 1 clash – Verstappen|last=Noble|first=Jonathan|date=15 July 2019|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220902061233/https://www.autosport.com/f1/news/robust-leclerc-still-sore-after-austria-formula-1-clash-verstappen-4991215/4991215/|archive-date=2 September 2022|access-date=16 February 2025}}</ref> Hy het die bynaam ''il Predestinato'' in die Italiaanse media gekry nadat hy sy voorsprong by die [[2019 Italiaanse Grand Prix]] teen beide [[Lewis Hamilton]] en [[Valtteri Bottas]] verdedig het. Hy is geprys vir sy eerste draai-verbysteek op Bottas by die [[2021 Spaanse Grand Prix]],<ref name="2021ESP1">{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12302112/charles-leclerc-delighted-with-standout-and-amazing-ferrari-after-superb-fourth-at-spanish-gp|title=Charles Leclerc delighted with 'standout' and 'amazing' Ferrari after superb fourth at Spanish GP|date=9 May 2021|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130022357/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12302112/charles-leclerc-delighted-with-standout-and-amazing-ferrari-after-superb-fourth-at-spanish-gp|archive-date=30 January 2025|access-date=7 February 2025}}</ref> met Jonathan Noble van ''Motorsport.com'' wat die skuif as "sensasioneel" beskryf het.<ref name="2021ESP2">{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-bottas-sensational-overtake-barcelona/6506044/|title=F1: Leclerc explains sensational Bottas pass in Barcelona|last=Noble|first=Jonathan|date=10 May 2021|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130021743/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-bottas-sensational-overtake-barcelona/6506044/|archive-date=30 January 2025|access-date=7 February 2025}}</ref> Leclerc het lof ontvang vir sy stryd met Verstappen tydens die [[2022 Bahreinse Grand Prix]], waar hy bekend was vir sy effektiewe gebruik van die [[sleurverminderingstelsel]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/max-is-aggressive-but-so-am-i-how-leclerc-made-his-point/|title='Max is aggressive, but so am I' – How Leclerc made his point|last=Mitchell-Malm|first=Scott|date=21 March 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213094906/https://www.the-race.com/formula-1/max-is-aggressive-but-so-am-i-how-leclerc-made-his-point/|archive-date=13 February 2025|access-date=23 February 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-bahrain-gp-leclerc-leads-ferrari-1-2-red-bull-challenge-implodes/9167868/|title=F1 Bahrain GP: Leclerc leads Ferrari 1–2, Red Bull challenge implodes|last=Kalinauckas|first=Alex|date=20 March 2022|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127070229/https://www.autosport.com/f1/news/f1-bahrain-gp-leclerc-leads-ferrari-1-2-red-bull-challenge-implodes/9167868/|archive-date=27 January 2025|access-date=16 February 2025}}</ref> Hy is deur Hamilton geprys na hul stryd tydens die [[2022 Britse Grand Prix]], waar Leclerc hom aan die buitekant van ''[[Silverstone-renbaan|Copse]]'' op ouer bande verbygesteek het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/24181/12645434/lewis-hamilton-aims-max-verstappen-dig-after-sensible-charles-leclerc-fight-at-british-gp|title=Lewis Hamilton aims Max Verstappen dig after 'sensible' Charles Leclerc fight at British GP|date=5 July 2022|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250206210101/https://www.skysports.com/f1/news/24181/12645434/lewis-hamilton-aims-max-verstappen-dig-after-sensible-charles-leclerc-fight-at-british-gp|archive-date=6 February 2025|access-date=16 February 2025}}</ref> Alex Kalinauckas van ''[[Autosport]]'' het sy renvaardigheid na die 2024-seisoen geprys en verskeie gevalle van sy verdedigende bestuur teen vinniger masjinerie uitgelig, sowel as 'n verbysteek van [[George Russell]] tydens die [[2024 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]].<ref name="AS2024">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-of-2024-2-charles-leclerc/10683383/|title=Autosport Top 50 of 2024: #2 Charles Leclerc|last=Kalinauckas|first=Alex|date=19 December 2024|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130164306/https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-of-2024-2-charles-leclerc/10683383/|archive-date=30 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy is verder geprys vir sy bandbestuur tydens die [[2024 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]].<ref name="ITA24"/> Hy is ook gekritiseer vir wedren-eindfoute gedurende sy vroeë seisoene in Formule Een, veral tydens die [[2020 Italiaanse Grand Prix|2020 Italiaanse]], [[2020 Sakhir Grand Prix|2020 Sakhir]] en [[2022 Franse Grand Prix|2022 Franse]] Grands Prix;<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/leclercs-past-f1-mistakes-hint-at-how-hell-react-to-imola/|title=Leclerc's past F1 mistakes hint at how he'll react to Imola|last=Mitchell-Malm|first=Scott|date=28 April 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614064550/https://www.the-race.com/formula-1/leclercs-past-f1-mistakes-hint-at-how-hell-react-to-imola/|archive-date=14 June 2024|access-date=22 February 2025}}</ref><ref name="SAK20">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-handed-three-place-grid-penalty-after-sakhir-gp-opening-lap-collision-4976523/4976523/|title=Leclerc handed three-place grid penalty after Sakhir GP opening lap collision|last=Noble|first=Jonathan|date=6 December 2020|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528133409/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-handed-three-place-grid-penalty-after-sakhir-gp-opening-lap-collision-4976523/4976523/|archive-date=28 May 2023|access-date=28 January 2025}}</ref> Hy is verder gestraf vir die veroorsaak van 'n botsing met Verstappen tydens die [[2019 Japannese Grand Prix]] en vir die onreëlmatige verdediging teen Russell tydens die [[2025 Hongaarse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|title=Verstappen slams stewards and 'irresponsible' Leclerc|date=13 October 2019|website=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128100441/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|archive-date=28 January 2025|access-date=22 February 2025}}</ref><ref name="HUN25">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/|title=Leclerc explains how "undriveable" Ferrari F1 car cost him Hungarian GP win|last=Vinel|first=Ben|last2=Karpov|first2=Oleg|date=3 August 2025|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803170241/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/|archive-date=3 August 2025|access-date=3 August 2025}}</ref> Die 1996 Wêreldbestuurderskampioen, [[Damon Hill]], het sy renmentaliteit as "wen of faal" beskryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hes-got-the-ingredients-1996-world-champion-damon-hill-picks-the-title.7ompTx6dsTUE9BibGmJoBA|title='He's got the ingredients' – 1996 world champion Damon Hill picks the title winners of the future|date=1 October 2024|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20250622121607/https://www.formula1.com/en/latest/article/hes-got-the-ingredients-1996-world-champion-damon-hill-picks-the-title.7ompTx6dsTUE9BibGmJoBA|archive-date=22 June 2025|access-date=4 August 2025}}</ref> === Helm === [[Lêer:2020_F1_Pre-Season_Testing_Catalonia_(49629040498).jpg|alt=From above, Leclerc sat in the cockpit of his Ferrari SF1000 at 2020 Formula One pre-season testing|regs|duimnael|Leclerc se 2020 helmontwerp het die vlag van Monaco omring deur sy logo in rosso corsa bevat.]] Leclerc se helmontwerp bevat 'n basiskleur van rosso corsa met 'n Monegask-vlagstreep langs die deksel.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2024-f1-helmet-designs-every-drivers-racing-lid-for-new-campaign/ |url-access=registration |title=2024 F1 helmet designs: Every driver's racing lid for new campaign |last=Kisby |first=Cambridge |date=22 February 2024 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250115122345/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2024-f1-helmet-designs-every-drivers-racing-lid-for-new-campaign/ |archive-date=15 January 2025 |url-status=live}}</ref> Die woorde "Papa" en "Jules" is op die kant gegraveer, ter nagedagtenis aan sy vader, Hervé Leclerc, en sy peetvader, [[Jules Bianchi]].<ref>{{Cite news |url=https://www.monaco-tribune.com/en/2025/01/f1-leclercs-new-helmet-a-tribute-to-his-family/ |title=F1: Leclerc's new helmet, a tribute to those he has lost |last=Riu |first=Anaïs |date=28 January 2025 |work=Monaco Tribune |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216032943/https://www.monaco-tribune.com/en/2025/01/f1-leclercs-new-helmet-a-tribute-to-his-family/ |archive-date=16 February 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het 'n volledige huldeblykhelm gedra vir beide die [[2019 Monaco Grand Prix]] en Bianchi by die [[2024 Japannese Grand Prix]], die tiende herdenking van [[2014 Japannese Grand Prix|sy noodlottige ongeluk]].<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/ferrari-vettel-leclerc-tribute-helmet-designs/4394616 |title=Ferrari stars pay their respects with tribute helmet designs |last1=Bradley |first1=Charles |last2=Cooper |first2=Adam |date=23 May 2019 |website=Motorsport.com |publisher=Motorsport Network |access-date=7 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803064642/https://www.motorsport.com/f1/news/ferrari-vettel-leclerc-tribute-helmet-designs/4394616 |archive-date=3 August 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/jules-bianchi-charles-leclerc-f1-japan-suzuka-b2523847.html |title=Jules Bianchi honoured as Charles Leclerc dons special helmet for godfather |last=Jackson |first=Kieran |date=5 April 2024 |work=The Independent |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009133716/https://www.independent.co.uk/f1/jules-bianchi-charles-leclerc-f1-japan-suzuka-b2523847.html |archive-date=9 October 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het voorheen 'n huldeblyk vir [[Sebastian Vettel]] gedra by die [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix]] - hul laaste wedren as spanmaats.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-grosjean-and-vettel-reveal-one-off-helmet-designs-for-abu-dhabi.63dl0Gc2wM0mASvB0ZErIA |title=Russell, Grosjean, Leclerc and Vettel reveal one-off helmet designs for Abu Dhabi Grand Prix |date=11 December 2020 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808164445/https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-grosjean-and-vettel-reveal-one-off-helmet-designs-for-abu-dhabi.63dl0Gc2wM0mASvB0ZErIA |archive-date=8 August 2024 |url-status=live}}</ref> Omstredenheid het ontstaan oor sy [[Gilles Villeneuve]] -ontwerp vir die [[2023 Kanadese Grand Prix]] nadat die Villeneuve-familie beweer het dat hy nie toestemming gevra het nie; [[Jacques Villeneuve]] het egter die gebruik daarvan toegestaan in 'n mondelinge bespreking met Leclerc na die skeuring.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/villeneuve-hits-out-at-abuse-over-leclerc-f1-helmet-tribute/10484773/|title=Jacques Villeneuve hits out at abuse over Leclerc F1 helmet tribute|last=Cleeren|first=Filip|date=18 June 2023|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240725124208/https://www.autosport.com/f1/news/villeneuve-hits-out-at-abuse-over-leclerc-f1-helmet-tribute/10484773/|archive-date=25 July 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy het 'n huldeblykontwerp vir sy vertrekkende spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] by die [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix]] gedra.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5976230/2024/12/07/ferrari-carlos-sainz-charles-leclerc-f1/ |title=The end of Ferrari's 'C<sup>2</sup>': Leclerc and Sainz's genuine F1 partnership faces its sunset in Abu Dhabi |last=Coleman |first=Madelin |date=7 December 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=17 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250203165839/https://www.nytimes.com/athletic/5976230/2024/12/07/ferrari-carlos-sainz-charles-leclerc-f1/ |archive-date=3 February 2025 |url-status=live}}</ref> ==Formule 1-uitslae== [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Nr. 16 (1).jpg|duimnael|340px|Leclerc behaal 'n tweede plek in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari SF-23]] tydens die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]].]] {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {{Clear}} <div class="overflowbugx" style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[Haas F1-span]] | [[Haas F1-span|Haas]]<br/> VF-16 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 061 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] | [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Duitse Grand Prix|GER]]<br />{{small|TD}} | [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|TD}} | [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Sauber|Sauber F1-span]] |[[Sauber]]<br/> C36 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 061 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|TD}} | [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|TD}} | [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | | |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |[[Sauber|Alfa Romeo Sauber F1]] |[[Sauber]]<br/> C37 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 062 EVO 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|19}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|18}}{{smallsup|†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Duitse Grand Prix|GER]]<br />{{small|15}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | |bgcolor=efefef|'''13''' |bgcolor=efefef|'''39''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |[[Scuderia Ferrari]] |[[Scuderia Ferrari]]<br/>SF90 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 064 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|5}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />3{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|4}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />6 |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />4{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|18}}{{smallsup|†}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|3}} | | | |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''264''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |[[Scuderia Ferrari]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br/> SF1000 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>2</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>11</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>4</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>10</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>13</small> | | | | | | | |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''98''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Scuderia Ferrari]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br/> SF21 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065/6 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNS</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br />16 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />8 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br /> 2 |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />4 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />15 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /> 4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /> 4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br /> 5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br /> 5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]]<br /> 8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br /> 7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />10 | | |bgcolor=efefef|'''7''' |bgcolor=efefef|'''159''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> F1-75 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/7 1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] |bgcolor=ffffbf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/><sup>'''2'''</sup>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><sup>'''2'''</sup>1 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''6'''</sup>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2 | | |bgcolor=dfdfdf| '''{{silwer}}''' |bgcolor=dfdfdf| '''308''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-23 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/10 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><sup>'''2'''</sup>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>7 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><sup>'''5'''</sup>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>5 |bgcolor=000000 style=color:white|[[2023 Verenigde State Grand Prix|<span style=color:white;>VSA</span>]]<br/><sup>'''3'''</sup><small>DIS</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=white| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2 | | |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef| '''206''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-24 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><sup>'''4'''</sup>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><sup>'''2'''</sup>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>5 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><sup>'''7'''</sup>11 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><sup>'''4'''</sup>1 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''3'''</sup>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><sup>'''5'''</sup>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f|'''{{brons}}''' |bgcolor=ffdf9f|'''356''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-25 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=000000 style=color:white| [[2025 Chinese Grand Prix|<span style=color:white;>CHN</span>]]<br/><sup>'''5'''</sup><small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>3 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>14 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><sup>'''4'''</sup>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=efcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><sup>'''5'''</sup>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''5'''</sup><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efefef|'''5''' |bgcolor=efefef|'''242''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-26 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 067 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><sup>'''2'''</sup>4 |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LEC|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LEC|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |}</div> * † Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br /> * ‡ In België is halwe punte toegeken in 2021, weens 'n verkorte wedren na hewige reën.<br /> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Leclerc, Charles}} [[Kategorie:Monegaske]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] pfw3zq8dxrfazjzzw17p5b2ysxp2p4p Josh Hamilton (akteur) 0 208749 2888406 2777534 2026-03-28T18:49:34Z BurgertB 2401 sk 2888406 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Josh Hamilton | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Joshua Cole Hamilton | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1969|6|9}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = 1977–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0357979 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Josh Hamilton''' (gebore 9 Junie 1969) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Alive'' (1993), ''With Honors'' (1994), ''Frances Ha'' (2012), en ''Dark Skies'' (2013). == Filmografie == === Rolprente === * 1977: ''A Good Dissonance Like a Man'' * 1993: ''Alive'' * 1994: ''With Honors'' * 1995: ''Kicking and Screaming'' * 1997: ''Drive, She Said'' * 1997: ''The House of Yes'' * 1999: ''Freak Talks About Sex'' * 2002: ''West of Here'' * 2002: ''On_Line'' * 2005: ''Homecoming'' * 2005: ''The F Word'' * 2005: ''Dumped!'' * 2006: ''Outsourced'' * 2010: ''Ten Stories Tall'' * 2011: ''J. Edgar'' * 2012: ''Frances Ha'' * 2012: ''The Presence of Joseph Chaikin'' * 2012: ''The Letter'' * 2013: ''Dark Skies'' * 2013: ''Bottled Up'' * 2015: ''Amok'' * 2015: ''Take Me to the River'' * 2015: ''Carvalho's Journey'' * 2018: ''Eighth Grade'' === Televisiereekse === * 2000: ''The Investigators'' * 2011: ''Experience 3D'' * 2026: ''[[Something Very Bad Is Going to Happen]]'' === Televisierolprente === * 1983: ''The Wilder Summer'' * 1996: ''Don't Look Back'' * 1999: ''The '60s'' * 2011: ''A Child's Garden of Poetry'' * 2013: ''Rita'' === Video's === * 2009: ''The Making of 'Away We Go''' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0357979|Josh Hamilton}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hamilton, Josh}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 9a5gqhyo72f8sae75tki9yqnqwhouw8 Ted Levine 0 209453 2888402 2576826 2026-03-28T18:46:37Z BurgertB 2401 /* Televisiereekse */ 2888402 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Ted Levine | Beeld = Ted Levine (1).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Frank Theodore Levine | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1957|5|29}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1983–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0505971 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Ted Levine''' (gebore 29 Mei 1957) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''[[The Silence of the Lambs]]'' (1991), ''Heat'' (1995), ''Wild Wild West'' (1999), en ''Shutter Island'' (2010). == Filmografie == === Rolprente === * 1991: ''The Silence of the Lambs'' * 1993: ''Nowhere to Run'' * 1995: ''Heat'' * 1995: ''Georgia'' * 1995: ''The Mangler'' * 1997: ''Flubber'' * 1998: ''You Can Thank Me Later'' * 1999: ''Wild Wild West'' * 2006: ''The Hills Have Eyes'' * 2010: ''Shutter Island'' * 2010: ''Solartaxi: Around the World with the Sun'' * 2013: ''Jimmy'' * 2013: ''Deep Dark Canyon'' * 2013: ''Banshee Chapter'' * 2014: ''Gutshot Straight'' * 2014: ''Dig Two Graves'' * 2014: ''Child of Grace'' * 2014: ''Tommy Benjamin'' * 2017: ''Starbright'' * 2017: ''Bottom of the World'' * 2018: ''A Violent Separation'' === Televisiereekse === * 2000: ''Wonderland'' * 2002: ''Monk'' * 2013: ''The Bridge'' * 2019: ''On Becoming a God in Central Florida'' * 2026: ''[[Something Very Bad Is Going to Happen]]'' === Televisierolprente === * 1989: ''The Fulfillment of Mary Gray'' * 1991: ''Dead and Alive: The Race for Gus Farace'' * 1993: ''Detonator'' * 1993: ''The Last Outlaw'' * 1996: ''Wiseguy'' * 1997: ''Ellen Foster'' * 2000: ''Harlan County War'' * 2016: ''Dr. Del'' === Video's === * 2003: ''The Truth About 'The Truth About Charlie''' * 2006: ''Surviving the Hills: Making of 'The Hills Have Eyes''' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0505971|Ted Levine}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Levine, Ted}} [[Kategorie:Geboortes in 1957]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 2vp955jgkxjdb2lvugwvbsof6uzxha7 2888410 2888402 2026-03-28T18:59:48Z BurgertB 2401 Foto 2888410 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Ted Levine | Beeld = Ted Levine1.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Frank Theodore Levine | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1957|5|29}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1983–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0505971 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Ted Levine''' (gebore 29 Mei 1957) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''[[The Silence of the Lambs]]'' (1991), ''Heat'' (1995), ''Wild Wild West'' (1999), en ''Shutter Island'' (2010). == Filmografie == === Rolprente === * 1991: ''The Silence of the Lambs'' * 1993: ''Nowhere to Run'' * 1995: ''Heat'' * 1995: ''Georgia'' * 1995: ''The Mangler'' * 1997: ''Flubber'' * 1998: ''You Can Thank Me Later'' * 1999: ''Wild Wild West'' * 2006: ''The Hills Have Eyes'' * 2010: ''Shutter Island'' * 2010: ''Solartaxi: Around the World with the Sun'' * 2013: ''Jimmy'' * 2013: ''Deep Dark Canyon'' * 2013: ''Banshee Chapter'' * 2014: ''Gutshot Straight'' * 2014: ''Dig Two Graves'' * 2014: ''Child of Grace'' * 2014: ''Tommy Benjamin'' * 2017: ''Starbright'' * 2017: ''Bottom of the World'' * 2018: ''A Violent Separation'' === Televisiereekse === * 2000: ''Wonderland'' * 2002: ''Monk'' * 2013: ''The Bridge'' * 2019: ''On Becoming a God in Central Florida'' * 2026: ''[[Something Very Bad Is Going to Happen]]'' === Televisierolprente === * 1989: ''The Fulfillment of Mary Gray'' * 1991: ''Dead and Alive: The Race for Gus Farace'' * 1993: ''Detonator'' * 1993: ''The Last Outlaw'' * 1996: ''Wiseguy'' * 1997: ''Ellen Foster'' * 2000: ''Harlan County War'' * 2016: ''Dr. Del'' === Video's === * 2003: ''The Truth About 'The Truth About Charlie''' * 2006: ''Surviving the Hills: Making of 'The Hills Have Eyes''' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0505971|Ted Levine}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Levine, Ted}} [[Kategorie:Geboortes in 1957]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] bcpc3xjaprq101ldsjzgw2oeywk86ll Megan Fox 0 221260 2888421 2516350 2026-03-28T19:23:25Z ~2026-18593-64 205436 Megan fox 2888421 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Megan Fox | Beeld = Megan Fox 2014.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1986|5|16|df=y}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1083271 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Megan Fox''' (gebore 16 Mei [[1986]]) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Transformers'' (2007), ''Jennifer's Body'' (2009), ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' (2014), en ''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' (2016). Hi Matthew == Filmografie == === Rolprente === * 2004: ''Confessions of a Teenage Drama Queen'' * 2007: ''Transformers'' * 2008: ''How to Lose Friends & Alienate People'' * 2009: ''Jennifer's Body'' * 2009: ''Transformers: Revenge of the Fallen'' * 2010: ''Jonah Hex'' * 2010: ''Passion Play'' * 2011: ''Na Nai'a: Legend of the Dolphins'' * 2014: ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' * 2016: ''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' * 2018: ''Zeroville'' * 2019: ''Naya Legend of the Golden Dolphin'' * ''Fathom'' * ''Shadow Girl'' * ''Think Like a Dog'' * ''Jangsa-ri 9.15'' === Televisiereekse === * 1999: ''Leitura Dinâmica'' * 2002: ''Ocean Ave.'' * 2003: ''Hope & Faith'' * 2011: ''New Girl'' * 2012: ''Face to Face with 'Weird Al' Yankovic'' === Televisierolprente === * 2004: ''Crimes of Fashion'' === Video's === * 2009: ''A Day with Bay: Tokyo'' * 2010: ''Hot for Teachers'' * 2010: ''Eminem Featuring Rihanna: Love the Way You Lie'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1083271|Megan Fox}} * {{Twitter|meganfox|Megan Fox}} * {{Facebook|MeganFox|Megan Fox}} * {{Instagram|the_native_tiger|Megan Fox}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fox, Megan}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3vsj3ehsct5q6j8ter72cvlbpcjnc0u 2888422 2888421 2026-03-28T19:24:56Z ~2026-18593-64 205436 Megan fox 2888422 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Megan Fox | Beeld = Megan Fox 2014.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1986|5|16|df=y}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1083271 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Megan Fox''' (gebore 16 Mei [[1986]]) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Transformers'' (2007), ''Jennifer's Body'' (2009), ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' (2014), en ''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' (2016). Hi Megan fox == Filmografie == === Rolprente === * 2004: ''Confessions of a Teenage Drama Queen'' * 2007: ''Transformers'' * 2008: ''How to Lose Friends & Alienate People'' * 2009: ''Jennifer's Body'' * 2009: ''Transformers: Revenge of the Fallen'' * 2010: ''Jonah Hex'' * 2010: ''Passion Play'' * 2011: ''Na Nai'a: Legend of the Dolphins'' * 2014: ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' * 2016: ''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' * 2018: ''Zeroville'' * 2019: ''Naya Legend of the Golden Dolphin'' * ''Fathom'' * ''Shadow Girl'' * ''Think Like a Dog'' * ''Jangsa-ri 9.15'' === Televisiereekse === * 1999: ''Leitura Dinâmica'' * 2002: ''Ocean Ave.'' * 2003: ''Hope & Faith'' * 2011: ''New Girl'' * 2012: ''Face to Face with 'Weird Al' Yankovic'' === Televisierolprente === * 2004: ''Crimes of Fashion'' === Video's === * 2009: ''A Day with Bay: Tokyo'' * 2010: ''Hot for Teachers'' * 2010: ''Eminem Featuring Rihanna: Love the Way You Lie'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1083271|Megan Fox}} * {{Twitter|meganfox|Megan Fox}} * {{Facebook|MeganFox|Megan Fox}} * {{Instagram|the_native_tiger|Megan Fox}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fox, Megan}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] rb677yywk4glm9r0yd3hq6x8zff8vpe 2888435 2888422 2026-03-28T19:51:57Z BurgertB 2401 Wysigings deur [[Special:Contributions/~2026-18593-64|~2026-18593-64]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Oesjaar|Oesjaar]] 2516350 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Megan Fox | Beeld = Megan Fox 2014.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1986|5|16|df=y}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1083271 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Megan Fox''' (gebore 16 Mei [[1986]]) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Transformers'' (2007), ''Jennifer's Body'' (2009), ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' (2014), en ''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 2004: ''Confessions of a Teenage Drama Queen'' * 2007: ''Transformers'' * 2008: ''How to Lose Friends & Alienate People'' * 2009: ''Jennifer's Body'' * 2009: ''Transformers: Revenge of the Fallen'' * 2010: ''Jonah Hex'' * 2010: ''Passion Play'' * 2011: ''Na Nai'a: Legend of the Dolphins'' * 2014: ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' * 2016: ''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' * 2018: ''Zeroville'' * 2019: ''Naya Legend of the Golden Dolphin'' * ''Fathom'' * ''Shadow Girl'' * ''Think Like a Dog'' * ''Jangsa-ri 9.15'' === Televisiereekse === * 1999: ''Leitura Dinâmica'' * 2002: ''Ocean Ave.'' * 2003: ''Hope & Faith'' * 2011: ''New Girl'' * 2012: ''Face to Face with 'Weird Al' Yankovic'' === Televisierolprente === * 2004: ''Crimes of Fashion'' === Video's === * 2009: ''A Day with Bay: Tokyo'' * 2010: ''Hot for Teachers'' * 2010: ''Eminem Featuring Rihanna: Love the Way You Lie'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1083271|Megan Fox}} * {{Twitter|meganfox|Megan Fox}} * {{Facebook|MeganFox|Megan Fox}} * {{Instagram|the_native_tiger|Megan Fox}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fox, Megan}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] 02wsffsnzk6kn4mpabcesb4x0fkm2z8 Bespreking:Megan Fox 1 222205 2888423 1853831 2026-03-28T19:26:54Z ~2026-18593-64 205436 /* Megan fox */ nuwe afdeling 2888423 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Megan fox == Tmnt [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-18593-64|&#126;2026-18593-64]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-18593-64|talk]]) 19:26, 28 Maart 2026 (UTC) f3v012jc703djg7q88oj8foy5n7swrz 2888424 2888423 2026-03-28T19:27:15Z ~2026-18593-64 205436 /* Megan fox */ Antwoord 2888424 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Megan fox == Tmnt [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-18593-64|&#126;2026-18593-64]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-18593-64|talk]]) 19:26, 28 Maart 2026 (UTC) :Megan fox [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-18593-64|&#126;2026-18593-64]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-18593-64|talk]]) 19:27, 28 Maart 2026 (UTC) q7jjlp0ztlj7i21g7updusbgdwztou8 2888434 2888424 2026-03-28T19:51:09Z ~2026-18593-64 205436 /* Megan fox */ nuwe afdeling 2888434 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Megan fox == Tmnt [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-18593-64|&#126;2026-18593-64]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-18593-64|talk]]) 19:26, 28 Maart 2026 (UTC) :Megan fox [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-18593-64|&#126;2026-18593-64]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-18593-64|talk]]) 19:27, 28 Maart 2026 (UTC) == Megan fox == Megan fox [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-18593-64|&#126;2026-18593-64]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-18593-64|talk]]) 19:51, 28 Maart 2026 (UTC) pcpj1tgl0ldxac0brg55qnnegwv8sdk 2888436 2888434 2026-03-28T19:54:49Z BurgertB 2401 Wysigings deur [[Special:Contributions/~2026-18593-64|~2026-18593-64]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:KabouterBot|KabouterBot]] 1853831 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Jennifer Jason Leigh 0 223962 2888403 2831554 2026-03-28T18:47:17Z BurgertB 2401 /* Televisiereekse */ 2888403 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jennifer Jason Leigh | Beeld = Jennifer Jason Leigh by Gage Skidmore.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Jennifer Leigh Morrow | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1962|2|5}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = 1976–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000492 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jennifer Jason Leigh''' (gebore 5 Februarie 1962) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Single White Female'' (1992), ''Dolores Claiborne'' (1995), ''[[The Hateful Eight]]'' (2015), en ''Anomalisa'' (2015). == Filmografie == === Rolprente === * 1981: ''Eyes of a Stranger'' * 1982: ''Fast Times at Ridgemont High'' * 1985: ''Flesh+Blood'' * 1986: ''The Hitcher'' * 1987: ''Sister, Sister'' * 1987: ''Under Cover'' * 1988: ''Heart of Midnight'' * 1989: ''The Big Picture'' * 1989: ''Last Exit to Brooklyn'' * 1990: ''Miami Blues'' * 1991: ''Rush'' * 1992: ''Single White Female'' * 1993: ''Luck, Trust & Ketchup: Robert Altman in Carver Country'' * 1994: ''The Hudsucker Proxy'' * 1994: ''Mrs. Parker and the Vicious Circle'' * 1995: ''Dolores Claiborne'' * 1995: ''Georgia'' * 1996: ''Bastard Out of Carolina'' * 1996: ''Kansas City'' * 1997: ''Cinema Cinema'' * 1997: ''A Thousand Acres'' * 1997: ''Washington Square'' * 1999: ''eXistenZ'' * 2000: ''Skipped Parts'' * 2001: ''The Quickie'' * 2001: ''The Anniversary Party'' * 2003: ''In the Cut'' * 2004: ''The Machinist'' * 2004: ''Palindromes'' * 2005: ''Rag Tale'' * 2007: ''Margot at the Wedding'' * 2010: ''Greenberg'' * 2013: ''The Spectacular Now'' * 2013: ''The Moment'' * 2013: ''Jake Squared'' * 2015: ''[[The Hateful Eight]]'' * 2015: ''Anomalisa'' * 2016: ''21 Years: Quentin Tarantino'' * 2016: ''LBJ'' * 2017: ''Amityville: The Awakening'' * 2017: ''Good Time'' * 2018: ''Annihilation'' * 2018: ''White Boy Rick'' * 2021: ''[[The Woman in the Window]]'' * 2025: ''[[Night Always Comes]]'' === Televisiereekse === * 2017: ''Atypical'' * 2026: ''[[Something Very Bad Is Going to Happen]]'' === Televisierolprente === * 1980: ''Angel City'' * 1981: ''The Best Little Girl in the World'' * 1981: ''The Killing of Randy Webster'' * 1982: ''The First Time'' * 1983: ''Girls of the White Orchid'' * 1983: ''The Making of 'Easy Money''' * 1986: ''Picnic'' * 1990: ''Buried Alive'' * 1990: ''Partners in Life'' * 1997: ''On the Set of 'Washington Square''' * 1998: ''The Love Letter'' * 1998: ''Thanks of a Grateful Nation'' * 2002: ''A Salute to Robert Altman, an American Maverick'' * 2009: ''Der Regisseur Uli Edel - Fakten und Fiktion'' * 2014: ''Open'' * 2016: ''31st Film Independent Spirit Awards'' === Video's === * 2002: ''Filming 'Rush''' * 2004: ''Composing Flesh + Blood'' * 2006: ''Backdraft: Bringing Together the Team'' * 2016: ''None of Them Are You: Crafting Anomalisa'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000492|Jennifer Jason Leigh}} {{National Society of Film Critics Award vir beste aktrise}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Leigh, Jennifer Jason}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] eoscip975lbc9rops1ines96p08ihnv Victoria Pedretti 0 226292 2888405 2742429 2026-03-28T18:48:51Z BurgertB 2401 2888405 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Victoria Pedretti | Beeld = Victoria Pedretti - IFFR 2025 (001).jpg | Beeldonderskrif = Pedretti in 2025 | Geboortenaam = Victoria Pedretti | Alia = | Geboortedatum = {{GDEO|1995|3|23}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 2014–nou | Noemenswaardige rolprente = ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' | Webwerf = | IMDb = 6442992 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Victoria Pedretti''' (gebore 23 Maart 1995) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''Once Upon a Time in Hollywood'' (2019) en in die televisiereeks ''The Haunting of Hill House'' (2018). == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas ! scope="col" class="unsortable" | {{Verwysing kolom opskrif}} |- ! rowspan="2" scope="row" |2014 | ''Sole'' | Meisie | rowspan="2"|Kortfilm | style="text-align:center;"|<ref name=":21">{{Cite web |last=Suarez |first=Amanda |date=2021-11-07 |title=Every Victoria Pedretti Role, Ranked By IMDb |url=https://screenrant.com/every-victoria-pedretti-role-ranked-imdb/ |access-date=2024-06-18 |website=ScreenRant |language=en}}</ref> |- | ''Uncovering Eden'' | Edie | style="text-align:center;"| <ref name=":3">{{Cite web|title=Uncovering Eden (2014)|url=https://shortfil.ms/film/uncovering-eden-2014|access-date=2020-10-17|website=shortfil.ms|language=en-US|archive-date=October 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019191409/https://shortfil.ms/film/uncovering-eden-2014|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | 2019 | ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' | Leslie Van Houten | | style="text-align:center;"| <ref name="Casting2" /> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2020 | ''This is Not a Love Letter'' | Meisie | Kortfilm | style="text-align:center;"|<ref name=":19" /> |- | ''Shirley'' | Katherine | | style="text-align:center;"| <ref name=":8">{{Cite web |date=2020-06-06 |title=Movie Review – Shirley (2020) |url=https://www.flickeringmyth.com/2020/06/movie-review-shirley-2020-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009040218/https://www.flickeringmyth.com/2020/06/movie-review-shirley-2020-2/ |archive-date=October 9, 2023 |access-date=2020-06-18 |website=Flickering Myth |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | 2021 | ''Star-Crossed: The Film'' | Rooftog meisie | | style="text-align:center;"|<ref name=":14" /> |- ! scope="row" | 2023 | ''Origin'' | Irma Eckler | | style="text-align:center;"|<ref name=":15">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=February 21, 2023 |title=Ava DuVernay's 'Caste' Adds Blair Underwood, Victoria Pedretti, Finn Wittrock, Others |url=https://deadline.com/2023/02/ava-duvernay-caste-movie-adds-victoria-pedretti-blair-underwood-others-1235266573/ |access-date=February 21, 2023 |website=Deadline |language=en-US |archive-date=May 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520022842/https://deadline.com/2023/02/ava-duvernay-caste-movie-adds-victoria-pedretti-blair-underwood-others-1235266573/ |url-status=live }}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2024 | ''Ponyboi'' | Angel | | style="text-align:center;"| <ref name=":18">{{cite web|url=https://www.indiewire.com/features/general/ponyboi-first-look-dylan-obrien-victoria-pedretti-1234787397/|title='Ponyboi' First Look: Dylan O'Brien and Victoria Pedretti Lead Queer Sex Worker Drama|website=[[IndieWire]]|first=Samantha|last=Bergeson|date=December 1, 2022|access-date=January 19, 2024}}</ref> |- | ''Fall Risk'' | Dylan | rowspan="2"|Kortfilm | style="text-align:center;"|<ref name=":22">{{Cite web |last=Mejia |first=Paola |date=2024-02-19 |title=Fall Risk el nuevo corto lésbico protagonizado por Victoria Pedretti y Caitlin Stasey |url=https://lesbicanarias.es/2024/02/19/fall-risk-el-nuevo-corto-lesbico-protagonizado-por-victoria-pedretti-y-caitlin-stasey/ |access-date=2024-06-30 |website=Lesbicanarias |language=es}}</ref> |- | ''Merci, Poppy'' | Poppy | style="text-align:center;"|<ref name=":23">{{Cite web |title=Cast & Crew for Merci, Poppy (2024) |url=https://trakt.tv/movies/merci-poppy/credits |access-date=2024-06-30 |website=Trakt}}</ref> |- ! scope="row" | TBA | ''The Last Day'' | TBA | Na-produksie | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url= https://thecinemaholic.com/the-last-day-cast/|website=The Cinemaholic|accessdate=21 August 2024|title= Alicia Vikander and Victoria Pedretti to Star in Rachel Rose's 'The Last Day'|first= Sartaj |last=Singh|date=July 18, 2024}}</ref> |} === Televisiereekse === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas ! scope="col" class="unsortable" | {{Verwysing kolom opskrif}} |- ! scope="row" | 2018 | ''The Haunting of Hill House'' | Eleanor "Nell" Crain | Hoofrol | style="text-align:center;"| <ref name="Casting1" /> |- ! scope="row" | 2019–2023 | ''You'' | Love Quinn | Hoofrol (seisoene 2 en 3); gasakteur (seisoen 4) | style="text-align:center;"| <ref name="Casting3" /> |- ! rowspan="2" scope="row" |2020 | ''Amazing Stories'' | Evelyn Porter | Episode: "The Cellar" | style="text-align:center;"| <ref name=":0">{{cite web |title='Amazing Stories': Apple Unveils First Look Photo & Premiere Date For Steven Spielberg's Anthology Series – TCA |url=https://deadline.com/2020/01/amazing-stories-apple-first-look-photo-premiere-date-steven-spielberg-anthology-series-tca-1202835106/ |work=[[Deadline Hollywood]] |date=January 19, 2020 |access-date=January 19, 2020 |archive-date=November 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116031416/https://deadline.com/2020/01/amazing-stories-apple-first-look-photo-premiere-date-steven-spielberg-anthology-series-tca-1202835106/ |url-status=live }}</ref> |- | ''The Haunting of Bly Manor'' | Danielle "Dani" Clayton | Hoofrol | style="text-align:center;"| <ref name=":5" /> |- ! scope="row" | 2023 | ''Chris Fleming: Hell'' | Addisionele karakters | | style="text-align:center;"|<ref name=":24" /> |} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name=":24">{{Cite AV media |date=2023-08-18 |title=Chris Fleming:Hell |url=https://www.peacocktv.com/watch-online/movies/chris-fleming-hell/424ef6af-52b5-32eb-971e-cca03cb41f39 |access-date=2024-11-30 |website=Peacock |language=en}}</ref> <ref name="Casting1">{{cite web |last=N'Duka |first=Amanda |date=September 14, 2017 |title=''The Haunting Of Hill House'': Lulu Wilson & Victoria Pedretti Cast In Netflix Series Re-Imagining |url=https://deadline.com/2017/09/the-haunting-of-hill-house-lulu-wilson-victoria-pedretti-netflix-series-adaptation-1202170033/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710195024/https://deadline.com/2017/09/the-haunting-of-hill-house-lulu-wilson-victoria-pedretti-netflix-series-adaptation-1202170033/ |archive-date=July 10, 2018 |access-date=October 22, 2018 |website=Deadline Hollywood}}</ref> <ref name="Casting2">{{cite web|last=Gonzalez|first=Umberto|date=August 28, 2018|title=''Once Upon a Time in Hollywood'' Adds Rumer Willis, Margaret Qualley and Damon Herriman|url=https://www.thewrap.com/charles-manson-damon-herriman-quentin-tarantino-once-upon-time-hollywood-rumer-willis/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829110013/https://www.thewrap.com/charles-manson-damon-herriman-quentin-tarantino-once-upon-time-hollywood-rumer-willis/|archive-date=August 29, 2018|access-date=January 30, 2019|website=TheWrap}}</ref> <ref name="Casting3">{{Cite news|last=Andreeva|first=Nellie|date=January 30, 2019|title=''You'': Victoria Pedretti Cast As the Female Lead In Series' Second Season On Netflix|website=Deadline Hollywood|url=https://deadline.com/2019/01/you-victoria-pedretti-cast-female-lead-season-2-netflix-1202545163/|url-status=live|access-date=January 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130212631/https://deadline.com/2019/01/you-victoria-pedretti-cast-female-lead-season-2-netflix-1202545163/|archive-date=January 30, 2019}}</ref> <ref name=":5">{{Cite web |last=Miller |first=Matt |date=2020-10-09 |title='The Haunting of Bly Manor' Cast Is a Lineup Of the New Scream Queens and Kings |url=https://www.esquire.com/entertainment/tv/a34312242/the-haunting-of-bly-manor-cast/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722172816/https://www.esquire.com/entertainment/tv/a34312242/the-haunting-of-bly-manor-cast/ |archive-date=July 22, 2021 |access-date=2021-03-24 |website=Esquire |language=en}}</ref> <ref name=":14">{{Cite web|date=2021-09-11|title=The Story Behind Kacey Musgraves's Powerful (and Fashionable) New Film, 'Star-Crossed'|url=https://www.vogue.com/slideshow/kacey-musgraves-star-crossed|access-date=2021-11-07|website=Vogue|language=en|archive-date=October 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211013131955/https://www.vogue.com/slideshow/kacey-musgraves-star-crossed|url-status=live}}</ref> <ref name=":19">{{Cite web |last=Wijaszka |first=Zofia |date=2020-10-26 |title=The short film, 'This is Not a Love Letter', touches upon the subject of abortion, women's… |url=https://thefilmnerdette.medium.com/the-short-film-this-is-not-a-love-letter-touches-upon-the-subject-of-abortion-women-s-184cebeaa2d3 |access-date=2024-06-18 |website=Medium |language=en}}</ref> }} == Eksterne skakels == * {{IMDb|6442992|Victoria Pedretti}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pedretti, Victoria}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1995]] [[Kategorie:Lewende mense]] hpq754md5of2h8kqaznilhrdz8hrz7n Tarentaalaalwyn 0 308205 2888478 2878596 2026-03-29T08:16:34Z Archaeodontosaurus 16113 /* Galery */ 2888478 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Tarentaalaalwyn | image = AloeAristata.jpg | status = LC | status_system = iucn3.1 | taxon = Aristaloe aristata | authority = (Haw.) Boatwr. & [[John Charles Manning|J.C.Manning]], 2014 | synonyms =* ''Aloe aristata'' <small>Haw.</small> * ''Aloe aristata var. leiophylla'' <small>Baker</small> * ''Aloe aristata var. parvifolia'' <small>Baker</small> * ''Aloe ellenbergeri'' <small>Guillaumin</small> * ''Aloe longiaristata'' <small>Schult. & Schult.f.</small> * ''Tulista aristata'' <small>(Haw.) G.D.Rowley</small> | range_map = | range_map_caption = }} Die '''Tarentaalaalwyn''' (''Aristaloe aristata'', voorheen ''Aloe aristata'') is die enigste [[spesie]] wat tot die [[genus]] ''Aristaloe'' hoort en ''Aristaloe'' is dus 'n [[monotipiese takson]]. Die plant kom in [[Lesotho]], [[Vrystaat]], [[KwaZulu-Natal]], die [[Noord-Kaap|Noord-]] en [[Oos-Kaap]] voor. Die plant is klein, die blare vorm digte rosette wat tot 150&nbsp;mm in deursnee word. Dit is 'n gewilde huis plant en blom van November tot Desember. Die blare is dik, inwaarts gebuig en 80 - 100&nbsp;mm lank. Hulle is groen met wit punte. Die plant se habitat wissel, in die Karoo kom hulle in warm, droë sanderige gebiede voor, maar op ander plekke word hulle gevind in diep, skaduryke rivierwoude asook die bergagtige grasveld van Lesotho. In Engels staan dit as die ''Guinea-fowl Aloe'' bekend en in Afrikaans as die ''baardaalwyn'' en die ''langnaaldaalwyn''.<ref>{{cite book |last=Van Wyk |first= Ben-Erik|author2=[[Gideon Smith|Smith, Gideon F.]] |title=Gids tot die Aalwyne van Suid-Afrika|year= 2014|publisher=Briza Uitgewers |page=158|location=Pretoria}}</ref> == Galery == <gallery> (MHNT) Aristaloe aristata - Serres du Museum de Toulouse.jpg Aloe aristata 0zz.jpg Aloe (6323560313).jpg Longwood 2011 09 02 0397 (6160329575).jpg </gallery> == Sien ook == * [[Lys van aalwynspesies]] == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=15462-1 SANBI-rooilys] * [https://worldofsucculents.com/aristaloe-aristata-lace-aloe/ World of Succulents] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77142512-1 Plants of the World Online] * Pooley, Elsa: ''Mountain Flowers''. The Flora Publications Trust. 2003. {{ISBN|0-620-30221-6}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Monotipiese takson]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 3cz5mn2e9zu54dy3r9shaa6ykq9pnan Zlatko Burić 0 309754 2888404 2289446 2026-03-28T18:47:59Z BurgertB 2401 Skakel 2888404 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Zlatko Burić | Beeld = Zlatko Buric at the premiere of Teen Spirit, 2018 Toronto Film Festival (44028933304) (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1953|5|13}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Denemarke|Deens]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1981–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0121519 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Zlatko Burić''' (gebore 13 Mei 1953) is 'n [[Denemarke|Deense]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Pusher'' (1996), ''With Blood on My Hands: Pusher II'' (2004), en ''I'm the Angel of Death: Pusher III'' (2005). == Filmografie == === Rolprente === * 1996: ''Pusher'' * 1997: ''Sinan's Wedding'' * 2002: ''One Hell of a Christmas'' * 2004: ''With Blood on My Hands: Pusher II'' * 2005: ''I'm the Angel of Death: Pusher III'' * 2007: ''Pistoleros'' * 2008: ''Himmerland'' * 2012: ''Pusher'' * 2012: ''The Making of 'Pusher''' * 2016: ''Quit Staring at My Plate'' * 2017: ''Three Heists and a Hamster'' * 2018: ''Teen Spirit'' * 2018: ''Comic Sans'' * 2019: ''Extracurricular'' * 2019: ''Killerman'' * 2021: ''Triangle of Sadness'' === Televisiereekse === * 1997: ''Taxa'' * 2000: ''Helle for Høgsbro'' * 2003: ''Spot'' * 2005: ''Omars jul'' * 2006: ''Johanne i Troldeskoven'' * 2008: ''DR2 Premiere'' * 2010: ''Den 2. side'' * 2019: ''Vakuum'' * 2026: ''[[Something Very Bad Is Going to Happen]]'' === Televisierolprente === * 1981: ''Kugla glumiste'' * 1998: ''Bag om filmen 'Nattens engel''' * 1999: ''Bag om filmen 'Bleeder''' * 1999: ''Farvel Taxa - et program om sidste afsnit af Taxa'' * 2012: ''NWR (Nicolas Winding Refn)'' === Video's === * 2000: ''On the Edge: Making 'Pusher''' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0121519|Zlatko Burić}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Buric, Zlatko}} [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Deense manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Deense manlike akteurs van die 21ste eeu]] pmz598bxt6gj12llzd692qgf3aha2dt Warrenton, Oregon 0 318744 2888457 2297028 2026-03-29T03:29:17Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888457 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die dorp in [[Oregon]] in [[Amerika]]. Vir ander gelyknamige plekke, sien [[Warrenton|Warrenton (dubbelsinnig)]].'' {{Inligtingskas Nedersetting |official_name = Warrenton, Oregon |settlement_type = [[Stad]] |nickname = |motto = "Making a Difference through excellence of service" |image_skyline = Warrenton Marina (Clatsop County, Oregon scenic images) (clatDA0042a).jpg |imagesize = |image_caption = Warrenton marina |image_flag = |image_seal = |image_map = Clatsop_County_Oregon_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Warrenton_Highlighted.svg |mapsize = 250px |map_caption = Ligging in [[Oregon]] |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[Land]] |subdivision_name = [[Verenigde State]] |subdivision_type1 = [[VSA-deelstaat]] |subdivision_name1 = [[Oregon]] |subdivision_type2 = [[County (Verenigde State)|County]] |subdivision_name2 = Clatsop |government_type = |leader_title = [[Burgemeester]] |leader_name = Henry Balensifer |established_title = Inkorporasie |established_date = 1899 |area_magnitude = |area_total_sq_mi = 17.03 |area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2019">{{cite web|title=2019 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2019_Gazetteer/2019_gaz_place_41.txt|publisher=United States Census Bureau|accessdate=28 Julie 2020}}</ref> |area_total_km2 = 44.11 |area_land_sq_mi = 12.66 |area_land_km2 = 32.78 |area_water_sq_mi = 4.37 |area_water_km2 = 11.33 |area_urban_sq_mi = |area_urban_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_metro_km2 = |population_footnotes = |population_as_of = 2010 |population_est = 5739 |pop_est_as_of = 2019 |population_note = |population_total = 4989 |population_metro = |population_urban = |population_density_km2 = 175.07 |population_density_sq_mi = 453.42 |timezone = [[Pasifiese Standaardtyd]] |utc_offset = -08:00 |timezone_DST = Pasifies |utc_offset_DST = -07:00 |coordinates = {{coord|46|9|54|N|123|55|27|W|type:city(4096)_region:US-OR_source:gnis-1136879|aansig=inlyn,titel}} |elevation_m = 2.4 |elevation_ft = 8 |website = [http://www.ci.warrenton.or.us/ www.ci.warrenton.or.us] |postal_code_type = ZIP-kode |postal_code = 97146 |area_code = 503 en 971 |blank_name = FIPS kode |blank_info = 41-78900<ref name="GR2">{{cite web|url=https://www.census.gov|publisher=United States Census Bureau|accessdate=2008-01-31|title=U.S. Census website}}</ref> |footnotes = |unit_pref = Metries }} '''Warrenton''' is 'n klein kusstad in Clatsop County, [[Oregon]], Verenigde State. Die stad is vernoem na DK (Daniel Knight) Warren, 'n vroeë setlaar, en is hoofsaaklik 'n [[visvang|vissers]]- en bosbougemeenskap. Volgens die Amerikaanse sensus van 2010 was die bevolking 4&nbsp;989. [[Lêer:Warren_House_-_Warrenton_Oregon.jpg|links|duimnael|200x200px|Die historiese DK Warren House (gebou in 1885) op NE Skipanon Dr.]] == Aardrykskunde == Warrenton, wat aan die noordwestelike uiterste van Oregon lê, is ongeveer 8&nbsp;km wes van [[Astoria, Oregon|Astoria]], oor die Youngsbaaibrug, wat oor 1300 m strek van die riviermonding van Youngsbaai aan die monding van die [[Columbiarivier]]. Volgens die Amerikaanse sensusburo het die stad 'n totale oppervlakte van 45,74&nbsp;km<sup>2</sup> waarvan 33,07&nbsp;km<sup>2</sup> land en 12,67&nbsp;km<sup>2</sup> water is.<ref name="Gazetteer files">{{Cite web|url=https://www.census.gov/geo/www/gazetteer/files/Gaz_places_national.txt|title=US Gazetteer files 2010|publisher=United States Census Bureau|access-date=2012-12-21}}</ref> === Klimaat === Die streek ervaar warm en droë somers, met gemiddelde maandelikse temperature benede 22 °C. Dit is gewoonlik bewolk of reënerig weens die nabyheid aan die see, maar ervaar tog 'n bietjie sonskyn. Volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]] het Warrenton 'n warm somer Mediterreense klimaat, afgekort 'Csb' op klimaatkaarte.<ref>{{Cite web|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=823053&cityname=Warrenton,%20Oregon,%20United%20States%20of%20America&units=|title=Warrenton, Oregon Köppen Climate Classification (Weatherbase)|publisher=|access-date=1 Junie 2016}}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="wwwcensusgov2">{{cite web|title=Warrenton, Oregon|work=United States Census Bureau|publisher=U.S. Census Bureau|url=https://www.census.gov|accessdate=2013-06-14}}</ref><ref>{{cite book|last=Moffatt|first=Riley Moore|title=Population History of Western U.S. Cities and Towns, 1850–1990|location=Lanham, Maryland|publisher=Scarecrow Press|year=1996|page=217|isbn=978-0-8108-3033-2}}</ref> === Sensus in 2000 === Volgens die sensus van 2000 was daar 4 096 mense, 1 621 huishoudings en 1 087 gesinne in die stad. Die bevolkingsdigtheid was 128,3 / vk.km. == Onderwys == Warrenton High School is 'n klein skooltjie met tussen 300 en 400 inskrywings. Warrenton Graadskool is 'n K-8-skool met 'n totale inskrywing van ongeveer 700 studente. == Verwysings == {{Verwysings|30em}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Oregon]] qjvw069mfemvy24g3zrzbgkvg1mi93b Haworthia 0 367564 2888481 2772186 2026-03-29T08:41:09Z Archaeodontosaurus 16113 2888481 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = (MHNT) Haworthia cymbiformis - Serres du Muséum de Toulouse.jpg |image_caption = Gekweekte ''[[Haworthia cymbiformis]]'' |display_parents = 3 |taxon = Haworthia |authority = [[Henri August Duval|Duval]], (1809) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = *''Apicra'' <small>Willd.</small> *''Catevala'' <small>Medik.</small> *× ''Apworthia'' <small>Poelln.</small> }} '''''Haworthia''''' is 'n plant [[genus]] wat hoort tot [[Asphodelaceae]], die aalwynfamilie. Die genus is aalwynagtig en lyk soos miniatuuraalwyne, dit staan ook bekend as dwergaalwyne. Die genus is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Lesotho]], [[Mosambiek]], [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]].<ref name=f>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=276949 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref> Plante van die genus is gewild onder versamelaars en dit is 'n bedreiging vir sommige [[spesie]]s se voortbestaan. Die taksonomie van die spesies in die genus word tans hersien. == Spesies == {{div col|colwidth=400px}} * ''[[Haworthia akaonii]]'' <small>M.Hayashi</small> – [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en [[Wes-Kaap]] * ''[[Haworthia angustifolia]]'' <small>Haw.</small> – Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia ao-onii]]'' <small>M.Hayashi</small> – Noord-Kaap, Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia arachnoidea]]'' <small>(L.) Duval</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia aristata]]'' <small>Haw.</small> – Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia bayeri]]'' <small>J.D.Venter & S.A.Hammer</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia blackburniae]]'' <small>W.F.Barker</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia bolusii]]'' <small>Baker</small> – Oos-Kaap en [[Vrystaat]] * ''[[Haworthia caesia]]'' <small>M.Hayashi</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia calva]]'' <small>M.Hayashi</small> – Oos-Kaap * ''[[Haworthia chloracantha]]'' <small>Haw.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia compacta]]'' <small>(Triebner) Breuer</small> – Noord-Kaap, Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia cooperi]]'' <small>Baker</small> – Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia cymbiformis]]'' <small>(Haw.) Duval</small> – Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia decipiens]]'' <small>Poelln.</small> – Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia diaphana]]'' <small>M.Hayashi</small> – Oos-Kaap * ''[[Haworthia dura]]'' <small>M.Hayashi</small> * ''[[Haworthia elizeae]]'' <small>Breuer</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia emelyae]]'' <small>Poelln.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia ernstii]]'' <small>M.Hayashi</small> * ''[[Haworthia floribunda]]'' <small>Poelln.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia fukuyae]]'' <small>M.Hayashi</small> – Oos-Kaap * ''[[Haworthia grenieri]]'' <small>Breuer</small> – Noord-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia heidelbergensis]]'' <small>G.G.Sm.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia herbacea]]'' <small>(Mill.) Stearn</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia lockwoodii]]'' <small>Archibald</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia maculata]]'' <small>(Poelln.) M.B.Bayer</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia magnifica]]'' <small>Poelln.</small> – Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia maraisii]]'' <small>Poelln.</small> – Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia marumiana]]'' <small>[[Antonius Josephus Adrianus Uitewaal|Uitewaal]]</small> – Noord-Kaap, Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia mirabilis]]'' <small>(Haw.) Haw.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia mollis]]'' <small>M.Hayashi</small> – Oos-Kaap * ''[[Haworthia monticola]]'' <small>Fourc.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia mucronata]]'' <small>Haw.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia mutica]]'' <small>Haw.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia nortieri]]'' <small>G.G.Sm.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia outeniquensis]]'' <small>M.B.Bayer</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia parksiana]]'' <small>Poelln.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia pubescens]]'' <small>M.B.Bayer</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia pulchella]]'' <small>M.B.Bayer</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia pygmaea]]'' <small>Poelln.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia regina]]'' <small>M.Hayashi</small> – Oos-Kaap * ''[[Haworthia reticulata]]'' <small>(Haw.) Haw.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia retusa]]'' <small>(L.) Duval</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia rossouwii]]'' <small>Poelln.</small> – Noord-Kaap, Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia sapphaia]]'' <small>M.Hayashi</small> – Oos-Kaap * ''[[Haworthia semiviva]]'' <small>(Poelln.) M.B.Bayer</small> – Noord-Kaap, Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia springbokvlakensis]]'' <small>C.L.Scott</small> – Oos-Kaap * ''[[Haworthia subularis]]'' <small>M.Hayashi</small> – Oos-Kaap * ''[[Haworthia transiens]]'' <small>(Poelln.) M.Hayashi</small> – Oos-Kaap en Wes-Kaap * ''[[Haworthia truncata]]'' <small>Schönland</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia turgida]]'' <small>Haw.</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia variegata]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia veltina]]'' <small>M.Hayashi</small> – Oos-Kaap * ''[[Haworthia villosa]]'' <small>M.Hayashi</small> – Oos-Kaap * ''[[Haworthia vitris]]'' <small>M.Hayashi</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia vlokii]]'' <small>M.B.Bayer</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia wittebergensis]]'' <small>W.F.Barker</small> – Wes-Kaap * ''[[Haworthia zantneriana]]'' <small>Poelln.</small> – Oos-Kaap en Wes-Kaap {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331203-2 Plants of the World Online] * ''Gids tot die Aalwyne van Suid-Afrika'', [[Ben-Erik van Wyk]] & [[Gideon Smith|Gideon F. Smith]], Briza Publikasies, 2014, ISBN 978-1-92021 {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Haworthia| ]] 9khcpgggmnez3u6h0k2m7pdfwz3xali Tirus 0 374828 2888372 2845317 2026-03-28T14:37:49Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888372 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Antieke terreine | naam = Tirus | beeld = SubmergedEgyptianHarbour TyreSour Lebanon RomanDeckert04112019.jpg | onderskrif = Onderwater pilare, met die moderne stad op die agtergrond. | koördinate = | plaaslik = صور, ''Ṣūr'' ([[Arabies]]) <br>''Tyr'' ([[Frans]]) <br>''Sour'' (Libanese Frans) | land = {{vlagland|Libanon}} | soort = [[Stad]] | streek1 = Goewernoraat Suid-Libanon | bouer = | stigter = | gestig = c. 2750 v.C. | periodes = | kulture = | uitgrawings = | bewoners = 174 000 | deelvan = | oppervlakte = 16,7&nbsp;km<sup>2</sup> | tipe = Kultureel | kriteria = iii, vi | verwysings = [http://whc.unesco.org/en/list/299 299] | inskripsie = 1984 (8ste sessie) | toestand = | streek = | beskrywing = Stad en distrik Tirus, goewernoraat Suid-Libanon | unesco = <span style="margin:0.5em; color:#555;">* [http://whc.unesco.org/en/list Naam soos op die Wêrelderfenislys]</span> }} [[Beeld:TyrePeninsula WesternWaterfront-SeenFromSea RomanDeckert04102019.jpg|thumb|269px|Die Tiriese skiereiland uit die weste gesien.]] '''Tirus''' ([[Arabies]]: صور ''Ṣūr''; [[Frans]]: ''Tyr''; [[Grieks]]: Τύρος ''Tyros'') is een van die oudste aaneenlopend bewoonde [[Stad|stede]] in die wêreld,<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/galleries/The-worlds-20-oldest-cities/1old-tyre/|title=The world's 20 oldest cities|date=30 Mei 2017|website=The Telegraph|access-date=25 Maart 2020}}</ref> hoewel dit ’n paar eeue in die [[Middeleeue]] net ’n klein inwonertal gehad het. Dit was een van die eerste [[Fenisië|Fenisiese]] stede en die legendariese geboorteplek van die Fenisiese prinses [[Europa (mitologie)|Europa]], haar broers Cadmus en Phoenix, sowel as [[Kartago]] se legendariese stigter, [[Dido]] (Elissa). [[Herodotos]] het Tirus omstreeks 450&nbsp;v.C. besoek en gesê volgens die plaaslike priesters is die stad omstreeks 2750&nbsp;v.C. gestig.<ref name=":29"/> Volgens [[argeologie]]se bewyse was egter reeds omstreeks 2900&nbsp;v.C. nedersettings op die terrein. Die stad het baie antieke terreine, soos ’n hippodroom, en kom as geheel voor op [[Unesco]] se lys van [[wêrelderfenisgebied]]e.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/299|title=World Heritage List: Tyre|year=2020|website=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|access-date=13 Maart 2020}}</ref> Die historikus Ernest Renan het gesê: "'n Mens kan Tirus ’n stad van ruïnes noem wat van ruïnes gebou is."<ref name=":54">{{Cite book|title=Tyre and its history|last1=Medlej|first1=Youmna Jazzar|last2=Medlej|first2=Joumana|publisher=Anis Commercial Printing Press s.a.l.|year=2010|isbn=978-9953-0-1849-2|location=Beiroet|pages=1–30}}</ref><ref>{{Cite book|title=Colour: Travels Through the Paintbox|last=Finlay|first=Victoria|publisher=Hachette UK|year=2014|isbn=9780340733295|location=Londen}}</ref> Die [[Bybel]] verwys verskeie kere na Tirus, veral in [[Jesaja]] 23, waar die stad se ondergang voorspel word. Koning Hiram I was ’n tydgenoot van [[Dawid]] en [[Salomo]]. Jesus het ook die streke Tirus en Sidon besoek. Tirus is vandag die grootste stad in [[Libanon]] naas [[Beiroet]], Tripoli en Sidon.<ref>{{Cite web |url=http://tyros.leb.net/tyre/ |title=Tyre City, Lebanon |access-date= 5 Julie 2021 |archive-date= 1 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701222648/http://tyros.leb.net/tyre/ |url-status=dead }}</ref> Dit is sowat 80&nbsp;km suid van die hoofstad, Beiroet, geleë. Dit het aanvanklik uit twee afsonderlike gebiede bestaan: 'n [[eiland]] naby die kus en ’n verwante nedersetting op die vasteland. [[Alexander die Grote]] het in 332&nbsp;v.C. 'n straatweg laat bou om die eiland met die vasteland te verbind en Tirus vorm dus nou 'n [[skiereiland]]. Tirus is die hoofstad van die Tirus-distrik in die goewernoraat Suid-Libanon. In die stedelike gebied was daar in 2006 sowat 200&nbsp;000 inwoners. Dit sluit baie vlugtelinge in, omdat drie van die land se 12 [[Palestina|Palestynse]] vlugtelingkampe in Tirus geleë is.<ref name=":34">{{Cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/UN-Habitat_2017.05.22_CP_Tyre_web.pdf|title=Tyre City Profile|last1=Maguire|first1=Suzanne|last2=Majzoub|first2=Maya|year=2016|editor-last=Osseiran|editor-first=Tarek|website=reliefweb|publisher=UN HABITAT Lebanon|pages=12, 16, 33–34, 39–43, 57, 72|access-date=29 Oktober 2019}}</ref> Buite die moderne stad lê ’n [[argeologie]]se terrein met oorblyfsels van die antieke stad. Tirus het ’n [[Middellandse See|Mediterreense]] klimaat met warm [[somer]]s. Dit is ses maande per jaar droog, met ’n jaarlikse gemiddelde temperatuur van 20,8&nbsp;[[Celsius|°C]]. Die [[reën]]val is gemiddeld 645&nbsp;mm per jaar. ==Omgewing== [[Beeld:Palestine and Syria with the chief routes through Mesopotamia and Babylonia; handbook for travellers; (1906) (14804481453) cropped.jpg|thumb|links|220px|’n Kaart van Tirus.]] Tirus steek ’n ent in die [[Middellandse See]] uit aan die weskus van Libanon en is sowat 80&nbsp;km suid van Beiroet geleë. Dit het aanvanklik uit twee afsonderlike gebiede bestaan: Tirus self, wat op ’n eiland naby die kus geleë was, en ’n verwante nedersetting, Oesjoe, op die vasteland; dit is later Palaetyrus genoem ("Ou Tirus" in antieke Grieks).<ref name=":38">Presutta, David. ''The Biblical Cosmos Versus Modern Cosmology''. 2007, page 225, referencing: Katzenstein, H.J., ''The History of Tyre'', 1973, p.9</ref> [[Beeld:A woman standing in front of the reservoirs of Ras El 'Ain a Wellcome V0020147.jpg|thumb|220px|'n Vrou dra water van Ras al-Ain af; 1881-houtgraveerwerk deur John Douglas Woodward.]] [[Beeld:OffTyreRockyIslands RomanDeckert04102019.jpg|thumb|220px|links|’n Groep rotsagtige eilande naby Tirus.]] Deur die loop van die [[Wêreldgeskiedenis|geskiedenis]], van die [[voorgeskiedenis]] af, het nedersettings in die Tirusomgewing baat gevind by die oorvloed [[vars water]], veral van die [[fontein]]e van die nabygeleë Rashidieh en Ras al-Ain in die suide. Daar is ook die fonteine van Al Bagbog en Ain Ebreen in die noorde en die [[Litani]]rivier.<ref>{{Cite book|last=Badawi|first=Ali Khalil|title=Tyre|publisher=Al-Athar Magazine|year=2018|edition=4th|location=Beirut|pages=5, 7}}</ref> Die hedendaagse stad dek ’n groot deel van die oorspronklike eiland, asook die grootste deel van die straatweg wat [[Alexander die Grote]] in 332&nbsp;v.C. laat bou het. Dié [[landengte]] het deur die eeue aansienlik groter geword vanweë slikdeposito's aan albei kante. Die deel van die oorspronklike eiland wat nie deur die moderne stad beslaan word nie, is grootliks ’n [[argeologie]]se terrein met oorblyfsels van die antieke stad. Tirus, met sy oppervlakte van 16,7&nbsp;km<sup>2</sup>, bestaan uit vier munisipaliteite en is op ’n vrugbare kusvlakte geleë. Daarom word interstedelike [[landbou]] op sowat 44% van die gebied beoefen. Die beboude gebiede maak net meer as 40% uit.<ref name=":34" /> Tirus lê naby die Roum- en Yammoune-[[Geologiese breuke|breuk]]. Hoewel dit in sy geskiedenis ’n paar vernietigende [[aardbewing]]s ondervind het, is die bedreiging relatief klein op die meeste plekke en hoogstens gemiddeld op ’n paar ander plekke. ’n [[Tsoenami]] ná ’n aardbewing, en waarskynlike grondstortings en [[oorstroming]]s daarna, is egter ’n groot moontlike natuurramp wat die inwoners in die gesig staar.<ref name=":34" /> ==Klimaat== [[Beeld:TyreAlMinaCitySite RoundRainbow RomanDeckert11122020.jpg|thumb|220px|’n Halo van 22° oor die Al Mina-terrein, 2019.]] Tirus het ’n [[Mediterreense klimaat]] met warm [[somer]]s (as ''Csa'' geklassifiseer volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]). Dit beteken dit het ses maande per jaar droogte, van Mei tot Oktober. Dit het gemiddeld 300 dae per jaar met sonskyn en ’n jaarlikse temperatuur van 20,8&nbsp;[[Celsius|°C]]. Die gemiddelde maksimum temperatuur is tot 30,8&nbsp;°C in Augustus en die gemiddelde minimum temperatuur tot sowat 10&nbsp;°C in Januarie. Die jaarlikse [[reën]]val is gemiddeld 645&nbsp;mm. Die seewater se minimum temperatuur is 17&nbsp;°C in Februarie en die maksimum 32&nbsp;°C in Augustus. Op ’n diepte van 70&nbsp;m is dit konstant 17-18&nbsp;°C.<ref name=":103">{{Cite web|url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/LB980_RIS170706.pdf|title=Information Sheet on Ramsar Wetlands (RIS)–2009-2012version|last1=Yacoub|first1=Adel|last2=El Kayem|first2=Cynthia|date=15 September 2011|website=Ramsar Sites Information Service|access-date=15 Maart 2020|last3=Moukaddem|first3=Tala}}</ref> Die styging van seevlakke weens [[aardverwarming]] dra by tot die bedreiging van [[erosie]] aan die skiereiland en baaigebiede van Tirus.<ref>{{Cite web|url=https://www.southampton.ac.uk/news/2018/10/climate-change-threat.page|title=University research shows world heritage sites under threat from climate change|last=Brown|first=Sally|date=16 Oktober 2018|publisher=University of Southampton|access-date=18 Maart 2020}}</ref> ==Geskiedenis== [[Beeld:Melqart god of the Phoenician city of Tyre.jpg|links|thumb|150px|'n Borsbeeld van Melqart in die Nasionale Museum van Denemarke.]] ===Stigting (2750-1700 v.C.)=== [[Beeld:AbductionOfEuropa ByblosMosaic200-300CE NationalMuseumOfBeirut Carole Raddato09102019.jpg|thumb|220px|''Die Ontvoering van Europa'', ’n Romeinse [[mosaïek]] uit Biblos, 200-300&nbsp;n.C., Nasionale Museum van Beiroet.]] Die Romeinse historikus Justinius het geskryf die oorspronklike stigters van Tirus het van die noordelike stad Sidon gekom om ’n nuwe hawe te stig.<ref name=":30" /><ref name=":20">{{Cite book|title=lonely planet: Syria & Lebanon|last1=Carter|first1=Terry|last2=Dunston|first2=Lara|last3=Jousiffe|first3=Ann|last4=Jenkins|first4=Siona|publisher=Lonely Planet Publications|year=2004|isbn=1-86450-333-5|edition=2nd|location=Melbourne|pages=[https://archive.org/details/isbn_9781864503333/page/345 345–347]|url=https://archive.org/details/isbn_9781864503333/page/345}}</ref> Volgens [[Herodotos]], wat Tirus in omtrent 450&nbsp;v.C. besoek het, het die plaaslike priesters gesê die stad is omstreeks 2750&nbsp;v.C. gestig<ref name=":29">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=13–17}}</ref> as ’n ommuurde plek op die vasteland<ref>{{cite book|last=Bement|first=R B|title=Tyre; the history of Phoenicia, Palestine and Syria, and the final captivity of Israel and Judah by the Assyrians|publisher=Ulan Press|asin=B009WP2MR8|page=47}}</ref> wat nou as ''Paleotyre'' ("Ou Tirus") bekend is. [[Argeologie]]se bewyse het dié tyd bevestig. Uit uitgrawings is ook ontdek daar was reeds omstreeks 2900&nbsp;v.C. nedersettings op die terrein,<ref name=":29" /> maar dat die bewoners weggetrek het.<ref name=":30">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=39–58}}</ref> Die Griekse geskiedkundige [[Eusebius van Caesarea|Eusebius]] het vertel van die algemene mite dat die [[Godheid|god]] [[Melqart]] die stad gebou het as guns vir die meermin Tiros en dit na haar genoem het.<ref name=":372">{{Cite book|title=History of the Lebanese Worldwide Presence – The Phoenician Epoch|last=Khoury Harb|first=Antoine Emile|publisher=The Lebanese Heritage Foundation|year=2017|isbn=9789953038520|location=Beiroet|pages=33–34, 44–49}}</ref> Daar is egter ook verskeie ander legendes oor Tirus se stigting. In die [[Griekse mitologie]] het die hoofgod, [[Zeus]], die vorm van ’n bul aangeneem om die Tiriese prinses Europa na [[Kreta]] te ontvoer. Daar het die paartjie drie seuns gehad: Minos, Radamantos en Sarpedon, wat konings van Kreta geword het en ná hulle dood regters van die [[Hiernamaals|onderwêreld]]. Die kontinent [[Europa]] is na haar genoem. ===Egiptiese tydperk (1700-1200 v.C.)=== [[Beeld:NationalMuseumBeirut RamsesII-BasaltStele-Tyre-13cBC RomanDeckert31102019.jpg|thumb|220px|’n [[Stele]] van [[Ramses II]] wat in Tirus ontdek is, in die Nasionale Museum van Beiroet.]] In die 17de eeu&nbsp;v.C. het die nedersetting onder die heerskappy van die [[farao|farao's]] van [[Antieke Egipte|Egipte]] gekom. In die daaropvolgende jare het dit voordeel getrek uit die beskerming deur Egipte se [[18de Dinastie van Egipte|18de Dinastie]] en het dit kommersieel vooruitgegaan.<ref name=":20" /> Volgens argeologiese bewyse het Tirus reeds teen die middel 2de millennium&nbsp;v.C. begin met die vervaardiging van ’n seldsame en buitengewoon duur soort [[pers]] kleurstof,<ref name=":57">{{Cite book|title=International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa|last=La Boda|first=Sharon|publisher=Fitzroy Dearborn|year=1994|isbn=1-884964-03-6|volume=4|location=Chicago en Londen|pages=711}}</ref> [[Tiriese pers]]. Dit was bekend daarvoor dat dit mooi en ligbestand was.<ref name=":252">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=278–304}}</ref> Dit is gemaak van ’n ekstrak van die seeslakke ''Murex trunculus'' en ''Murex brandaris''. Die kleur is in antieke kulture uitgesonder vir gebruik deur koninklikes, of minstens adellikes.<ref>Bariaa Mourad. ''"Du Patrimoine à la Muséologie : Conception d'un musée sur le site archéologique de Tyr",''(Tesis); Museum National d'Histoire Naturelle (MNHN), Study realised in cooperation with the Unesco, Secteur de la Culture, Division du Patrimoine Culturel, Paris, 1998</ref> [[Beeld:Amarna letter- Royal Letter from Abi-milku of Tyre to the king of Egypt MET 24.2.12 EGDP021809.jpg|thumb|150px|links|’n [[Amarna-briewe|Amarna-kleibrief]] deur die Tiriese prins Abimilku aan farao [[Achenaten]], Metropolitaanse Kunsmuseum.]] [[Beeld:Peter Paul Rubens - La découverte de la pourpre.JPG|thumb|220px|"Die ontdekking van pers", deur [[Peter Paul Rubens]], omstreeks 1636.]] Die Tiriërs was uiters diskreet oor die bedryf om ’n absolute [[monopolie]] te verseker.<ref name=":372"/> Volgens die mitologie het die god Melqart op die strand geloop saam met die nimf Tiro, vir wie hy die hof gemaak het, toe sy hond ’n seeslak byt en die weekdier sy bek pers vlek. Tiro wou ’n rok van dieselfde kleur by Melqart hê, en so het die bedryf ontstaan. Die antieke skrywer [[Strabo]], wat Tirus ook besoek het, het gesê die kleurstofbedryf [[Lugbesoedeling|besoedel]] die lug so dat die stank sy verblyf in die stad baie onaangenaam gemaak het.<ref name=":252" /> Kenners het bereken sowat 8&nbsp;000 seeslakke sou vermorsel moes word om een gram van die kleurstof te onttrek,<ref name=":372" /> en dit kon dieselfde gekos het as omtrent 20&nbsp;gram [[goud]].<ref name=":93">{{Cite journal|last1=Noureddine|first1=Ibrahim|last2=Mior|first2=Aaron|year=2018|title=Archaeological Survey of the Phoenician Harbour at Tyre, Lebanon|url=https://www.academia.edu/38076831|journal=Bulletin d'Archéologie et d'Architecture Libanaises |volume=18|pages=95–112|via=Academia.edu}}</ref> Die eerste duidelike verslae oor die stad word gegee deur die [[Amarna-briewe]] van omstreeks 1350&nbsp;v.C. wat die prins van Tirus, [[Abimilku]], aan farao [[Achenaten]] geskryf het. Die onderwerp is dikwels water, hout en die [[Habiru]] wat die platteland van die vasteland oorneem en hoe dit die eiland-stad<!-- dis reg so --> beïnvloed.<ref name=":29" /> Egiptiese magte het eindelik ’n [[Hetiete|Hetitiese]] leër verslaan wat Tirus beleër het.<ref name=":54" /> Hoewel die stad eers Melqart genoem is, na die stadsgod, verskyn die naam Tirus reeds van 1300&nbsp;v.C. af op monumente. In die 12de eeu v.C. het Egipte se farao's geleidelik politieke beheer oor die [[Levant]] verloor,<ref name=":30" /> hoewel Egiptiese kuns Tiriese kuns meer as ’n halwe millennium daarna steeds beïnvloed het.<ref name=":100">{{Cite book|last=Gubel|first=Éric|title=Art in Tyre in the First and Second Iron Age|work=Redt Tyrus/Sauvons Tyr: Histoire phénicienne/Fenincische Geschiedenis|publisher=Peeter|year=1983|isbn=9789070192136|editor-last=Gubel|editor-first=Éric|location=Leuven|pages=23–52|editor-last2=Lipinski|editor-first2=Edward|editor-last3=Servais-Soyez|editor-first3=Brigitte}}</ref> ===Onafhanklike Fenisiese tydperk (1200-868 v.C.)=== {{Multibeeld | align = left | direction = vertical | background color = | voetskrif = | header=Terracottabeelde uit Tirus | beeld1 = FemaleFigurines-Tyre-IronAge-II NationalMuseumOfBeirut 06102019.jpg | width1 = 240 | onderskrif1 = Vrouekoppe, Ystertydperk. | beeld2 = PhoenicianTerracottaMaleFigurineHeads Tyre IronAge NationalMuseumOfBeirut RomanDeckert06102019.jpg | width2 = 240 | onderskrif2 = Manskoppe, Ystertydperk. | beeld3 = MusiciansFigurines Tyre -IronAge-II NationalMuseumOfBeirut 06102019.jpg | width3 = 240 | onderskrif3 = Musikante, Ystertydperk. }} In die 11de eeu&nbsp;v.C. het die groep maritieme stadstate wat [[Fenisië]] uitgemaak het, begin met ’n kommersiële uitbreiding. Veral Tirus en Sidon het voordeel getrek uit die uitskakeling van die voormalige handelsentrums in [[Oegarit]] en [[Alalakh]].<ref name=":31">{{Cite book|last=Jidejian|first=Nina|title=TYRE Through The Ages|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=57–99}}</ref> Dus is Fenisië deur buitelanders en die Fenisiërs vereenselwig met ''Sidonia'' of ''Tyria''. Tirus se maritieme oorheersing was so groot dat die Middellandse See bekend geraak het as die "Tiriese See".<ref name=":20" /> [[Beeld:NMBStelaPhoenicianNecropolis.jpg|thumb|160px|’n Stele van die Al Bass-terrein in Tirus, die grootste bekende Fenisiese nekropolis, in die Nasionale Museum van Beiroet.]] Daar is baie min argeologiese data oor Tirus uit dié deel van die [[Ystertydperk]] II, en daarom is dit nie bekend hoe hy sy heerskappy aan ander opgedwing het nie.<ref name=":99">{{Cite book|last=Aubet|first=María Eugenia|title=Phoenicia during the Iron Age II period|work=The Oxford Handbook of the Archaeology of the Levant c.8000–332 BCE|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0199212972|editor-last=Steiner|editor-first=Margreet L.|location=Oxford|pages=709–714|editor-last2=Killebrew|editor-first2=Ann E.}}</ref> Daar word egter algemeen aanvaar die stad het staatgemaak op handel en kulturele uitwisseling, eerder as op militêre oorwinnings. Tirus is veral bekend vir die verspreiding van sy [[alfabet]] en ’n telstelsel wat op 20 gebaseer was.<ref name=":45">{{Cite book|title=Highlights of the Achievements and Accomplishments of the Tyrian Civilization And Discovering the lost Continent|last=Mroue|first=Youssef|year=2010|location=Pickering|pages=9–34}}</ref> ’n Belangrike faktor in dié globale opkoms was blykbaar die buitengewone kundigheid van Tiriese geleerdes in [[sterrekunde]] om hulle skepe te navigeer.<ref name=":52">{{Cite book|title=Begleitheft zur Ausstellung Tyros, Hafenstadt Phöniziens|last=Krause|first=Günter|publisher=Museum der Deutschen Binnenschifffahrt|year=1985|location=Duisburg-Ruhrort|pages=1–5, 12–14}}</ref> Ook het die Tiriërs meerverdiepinggeboue opgerig vanweé die beperkte ruimte op die eiland. Hulle het dus ook die reputasie verwerf dat hulle goeie bouers en ingenieurs was, asook metaalwerkers en veral skeepsbouers.<ref name=":54" /> In geskrewe tradisies word die sterk groei van Tirus se vooruitgang van die 10de eeu&nbsp;v.C. af veral aan een individu toegeskryf: [[Hiram I]], wat sy pa, Abibaal, in 969&nbsp;v.C. opgevolg het. Meer as ’n millennium later het [[Josephus|Flavius Josephus]] die legende aangeteken dat Hiram die stedelike gebied uitgebrei het deur projekte wat twee eilande verbind het om ’n enkele eiland te vorm, waarop hy [[tempel]]s laat bou het vir Melqart, Astarte en [[Baalsamin]].<ref name=":99" /> Buite sy grense het Hiram blykbaar sterk bande gevorm met die [[Israel]]itiese konings [[Dawid]] en [[Salomo]]. Hy het na berig word sederhout en geskoolde werkers gestuur om die groot [[Salomo se Tempel|Tempel in Jerusalem]] te help bou.<ref name=":31" /> Invoer van [[Siprus]] het ’n belangrike rol in dié tydperk gespeel.<ref name=":99" /> Verder het Hiram se samewerking met ander lande in die streek en sy bevegting van [[Filistyne|Filistynse]] [[seerower]]s<ref name=":54" /> gehelp om handelsbande met [[Arabiese Skiereiland|Arabië]] en [[Noord-Afrika|Noord-]] en [[Oos-Afrika]] aan te knoop. Hulle het ook <blockquote>"kolonies gestig aan die kuslyne en op naburige eilande in die [[Egeïese See]], in [[Griekeland]], aan die noordkus van Afrika, by Kartago en ander plekke, op [[Sisilië]] en [[Korsika]], in [[Iberiese Skiereiland|Spanje]] by Tartessos en selfs anderkant die pilare van [[Hercules]] by Gadeira (Cádiz)."<ref>uit "Tyre" in Easton's Bible Dictionary</ref>''</blockquote> Ná Hiram se bewind van 34 jaar is verskeie Tiriese konings ná mekaar in gevegte gedood. ===Nieu-Assiriese tydperk (868-612 v.C.)=== [[Beeld:PhoenicianTerracottaFuneraryMask Tyre 7cBCE NationalMuseumOfBeirut RomanDeckert04102019.jpg|180px|thumb|’n Begrafnismasker van Tirus, 7de eeu&nbsp;v.C., Nasionale Museum van Beiroet.]] In die loop van die 9de eeu&nbsp;v.C. het die stad noue bande met die Israeliete bly handhaaf, soos blyk uit die troue van [[Isebel]] van Tirus se koninklike familie met [[Agab]], koning van Israel.<ref>[[1 Konings]] 16:31</ref><ref name=":57" /> Tirus het egter heffings aan die [[Nieu-Assiriese Ryk]] begin betaal<ref name=":20" /> en dié land het geleidelik oor Fenisië begin heers. Tirus het egter blykbaar ’n groot mate van onafhanklikheid behou terwyl dit kommersieel voordeel uit die stabiliteit van die sterk streeksmag getrek het.<ref name=":31" /> Dus het Tirus een van die magtigste stede in die Oos-Mediterreense gebied gebly. Een van sy konings, die priester [[Itobaal I]] (887-856&nbsp;v.C.), het tot in Beiroet in die noorde regeer en tot in ’n deel van [[Siprus]].<ref>{{cite web|url=https://www.livius.org/sources/content/the-founding-of-carthage|website=Livius.org|title=Founding of Carthage|access-date=2020-05-13}}</ref> Volgens mites is die Noord-Afrikaanse stad Kartago in 814&nbsp;v.C. gestig deur Tirus se prinses Elissa, algemeen bekend as Dido ("Die Swerweling"), wat met ’n vloot skepe ontsnap het ná ’n magstryd met haar broer, Pigmalion.<ref name=":20" /> [[Beeld:TributeOfShipsOfTyreAndSidonToShalmaneserII GatesOfBalawat.nypl.digitalcollections.jpg|thumb|240px|links|Skepe van Tirus bring heffings vir Salmanasser&nbsp;II.]] In die loop van die 8ste eeu&nbsp;v.C. het die Nieu-Assiriese konings probeer om hulle heerskappy oor Tirus se versterk.<ref name=":54" /> [[Tiglat-Pileser III]] (744-727&nbsp;v.C.) het heffings van Hiram II geëis en probeer om handel tussen Tirus en nedersettings in die suide te verbied.<ref name=":93" /> Sy opvolger, [[Salmanasser V]], het die stad van omstreeks 725 tot 720&nbsp;v.C. probeer beleër met die hulp van die Fenisiërs van die vasteland, maar kon dit nie inneem nie.<ref name=":21">{{cite book|last=Bement|first=R B|title=Tyre; the history of Phoenicia, Palestine and Syria, and the final captivity of Israel and Judah by the Assyrians|publisher=Ulan Press|asin=B009WP2MR8|page=48}}</ref> Siprus het homself egter in 709&nbsp;v.C. van Tiriese oorheersing bevry.<ref name=":52" /> [[Sanherib]], wat van 705 tot 681&nbsp;v.C. oor die Nieu-Assiriese Ryk regeer het, kon Tirus nie in sy militêre veldtogte oorwin nie, maar die Tiriese koning Elulaios het beheer oor die gebiede buite die stad verloor en het gevlug. Hy is opgevolg deur pro-Assiriese monarge en goewerneurs. Die Tiriese koning Baäl&nbsp;I het na berig word die Nieu-Assiriese heerser [[Esarhaddon]] (680-669&nbsp;v.C.) gehelp om ’n Sidoniese opstand te onderdruk en het as ’n beloning beheer oor ’n groot deel van die kus van Palestina gekry. Baäl het egter ’n ooreenkoms met die Egiptiese farao [[Taharqa]] aangegaan en is deur Esarhaddon gestraf.<ref name=":31" /> [[Assurbanipal]], Esarhaddon se opvolger van 669 tot 631&nbsp;v.C., het die agterland van Tirus verwoes, maar die weer eens rebellerende stad bewaar vanweë sy ekonomiese potensiaal. Tirus het daarna sy handel hervat en aanhou vooruitgaan.<ref name=":99" /> Terwyl Nieu-Assirië in die 7de eeu&nbsp;v.C. verbrokkel het, het Tirus en die ander Fenisiese stadstate nie net aansienlike onafhanklikheid geniet nie, maar ook bloeiende handelsbedrywighede.<ref name=":57" /> ===Onafhanklikheid en Neo-Babiloniese tydperk (612-539 v.C.)=== [[Beeld:LimestonePhoenicianKingPharaohStyle 700-600BCE Tyre.jpg|thumb|180px|’n Beeld van ’n Fenisiese koning in die styl van ’n farao, uit Tirus, 7de eeu v.C.]] [[Beeld:Seated woman with tiara-AO 1579-IMG 4681-gradient.jpg|thumb|180px|’n Terracottabeeld van ’n sittende vrou met ’n tiara op, van Tirus, 6de eeu&nbsp;v.C., in die [[Louvre]].]] Ná die val van die Assiriërs in 612&nbsp;v.C. het Tirus en die ander Fenisiese stadstate aanvanklik nog ’n opbloei in hulle handel beleef sonder die betaling van heffings. Dié tydperk het egter ná ’n paar jaar geëindig toe [[Nebukadnesar II]] in 605&nbsp;v.C. met militêre veldtogte in die Levant begin het.<ref name=":28" /> Die Tiriese heersers het hulle aan die kant van Egipte, die koninkryke [[Juda]], [[Edom]] en [[Moab]] sowel as ander Fenisisese stede geskaar teen [[Neo-Babiloniese Ryk|Neo-Babiloniese]] ambisies oor die uitbreiding van sy grondgebied. Hulle het daarin geslaag om hulle onafhanklikheid te behou.<ref name=":57" /> In 586&nbsp;v.C. het Nebukadnesar II met ’n beleg van Tirus begin wat 13 jaar geduur het.<ref name=":20" /> Dit het misluk, maar die verswakte stad het eindelik ingestem om heffings te betaal.<ref name=":21"/> Weens die lang beleg het Tirus ekonomiese skade gely en sy handelsbedrywighede is in ’n groot mate deur die onstabiliteit geknou. Die stad het ook sy tradisionele wedywering met die naburige Sidon verloor,<ref name=":28">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=107–117}}</ref> en laasgenoemde stad het die oorhand gekry.<ref name=":99" /> Terselfdertyd het die invloed van die Egiptiese kuns, wat ’n "gekoesterde bron van inspirasie" gebly het selfs ná die beëindiging van Egipte se oorhand oor die streek in die 12de eeu v.C., eindelik afgeneem.<ref name=":100" /> ===Persiese tydperk (539-332 v.C.)=== Die [[Achaemenidiese Ryk]] van die Persiese koning [[Kores die Grote]] het die stad in 539&nbsp;v.C. verower.<ref name="JSTOR">{{Cite journal|title=Tyre in the early Persian period (539-486 B.C)|journal = The Biblical Archaeologist|volume = 42|issue = 1|pages = 23–34|jstor = 3209545|last1 = Katzenstein|first1 = H. Jacob|year = 1979|doi = 10.2307/3209545|s2cid = 165757132}}</ref> Die Perse het Fenisië in vier [[vasal]]koninkryke verdeel: Sidon, Tirus, Arwad en Biblos. Hulle het floreer deur skepe vir die Persiese konings se vlote te bou. Toe Kambuses II ’n veldtog teen Kartago reël, het Tirus egter geweier om teen sy dogterstad te veg.<ref name=":28" /> {{Multibeeld | align = left | direction = vertical | background color = | voetskrif = | header= | beeld1 = Gallica-BNF Monnaie 1 4 de sicle (...)Tyr Phénicie btv1b10322884x.jpg | width1 = 180 | onderskrif1 = ’n Silwermuntstuk uit Tirus uit 437-425 v.C.. Links is ’n dolfyn en seeslak en regs ’n uil met ’n Egiptiese septer. | beeld2 = PhoenicianSilverCoinTyre MelqartDolphin 347-346 BNF-Gallica.jpg | width2 = 180 | onderskrif2 = ’n Silwermuntstuk uit Tirus uit 347-346 v.C.. Links is Melqart wat op ’n perd ry en regs ’n uil met ’n Egiptiese septer. }} Onder Persiese heerskappy is Tirus, nes die ander Fenisiese stadstate, toegelaat om sy eie koning te behou,<ref name=":57" /> maar eindelik is die ou stelsel van koningshuise afgeskaf. Die stadstate het republieke geword, met ''suffetes'' (regters) wat vir ses jaar die mag behou het.<ref name=":54" /></blockquote> Tirus se ekonomie het steeds gesteun op die vervaardiging van pers kleurstof uit seeslakke, wat op ’n silwermuntstuk van Titus van omstreeks 450-400&nbsp;v.C. verskyn,<ref name=":252"/> toe die stad sy eie geld begin munt het. Ander motiewe op munstukke het dolfyne en uile ingesluit.<ref name=":57" /> Herodotos het Tirus omstreeks 450&nbsp;v.C. besoek en die tempel van Melqart gesien. "Dit was ryklik versier met offerandes, en daar was tussenin twee pilare, een van goud en een van smarag, wat snags helder geskyn het."<ref>{{Cite book|title=The Histories, Book 2|last=Herodotus|pages=115 §44}}</ref> Sommige historici meen die smaragpilaar was van glas en is met ’n lamp verlig.<ref name=":54" /> Volgens die Romeinse historikus Justinus het ’n opstand deur [[Slaaf|slawe]] in die Persiese tydperk plaasgevind. Die lewe van net een slawemeester met die naam Straton is gespaar. Die voormalige slawe het hom toe as die nuwe koning gekies en ’n dinastie gestig.<ref name=":28" /> In 392&nbsp;v.C. het Evagoras, die prins van [[Siprus]], met [[Athene|Atheense]] en Egiptiese steun ’n opstand teen die Persiese heerskappy begin. Sy magte het Tirus ingeneem – óf deur hulle aan te val óf deur die geheime instemming van die Tiriërs. Hy het die rebellie egter ná 10 jaar beëindig en Tirus het weer onder Persiese beheer gekom. Die stad het nie deelgeneem aan Sidon se opstand in 352&nbsp;v.C. nie en het voordeel getrek uit die buurstat se daaropvolgende verwoesting.<ref name=":28" /> ===Hellenistiese tydperk (332-126 v.C.)=== [[Beeld:A naval action during the siege of Tyre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|180px|Optrede deur die vloot tydens die beleg van Tirus; tekening deur André Castaigne, 1888/'89.]] Ná sy oorwinning oor die Persiese koning [[Darius III]] in 333&nbsp;v.C. het [[Alexander die Grote]] sy leërs suid na [[Sirië]] en die [[Levant]] geneem en heffings geëis van al die Fenisiese stadstate aan die kus. Omdat hulle moeg was van Persiese onderdrukking, het die meeste die nuwe heerser verwelkom. Tirus het egter hewig weerstand gebied.<ref name=":412">{{Cite book|title=A visit to the Museum... The short guide of the National Museum of Beirut, Lebanon|publisher=Ministry of Culture/Directorate General of Antiquities|year=2008|isbn=978-9953-0-0038-1|location=Beiroet|pages=}}</ref> [[File:Antikensammlung Berlin 578.JPG|links|thumb|180px|’n Blou marmertorso uit Tirus, Altes Museum in [[Berlyn]].]] Alexander het die stad beleër ondanks sy reputasie dat hy nie ingeneem kan word nie.<ref name=":20" /> Die [[Masedonië (Griekeland)|Masedoniese]] veroweraar het binne sewe maande daarin geslaag om die stad te beleër deur die ou stad op die vasteland af te breek en die geboue se stene te gebruik om ’n straatweg na die eiland te bou.<ref name=":38" /><ref>Robin Lane Fox, ''Alexander the Great'' 1973:181f.</ref> [[Beeld:Demetrius Nicator, King of Syria, Killed as He Attempts to Land at Tyre - Google Art Project cropped.jpg|thumb|180px|Demetrius II word vermoor, Franse illustrasie van omstreeks 1413-1415.]] Sowat 8&nbsp;000 Tiriërs is tydens die beleg dood en hoewel Alexander koning Azemilcus en die hoofmagistrate begenadig het, is sowat 30&nbsp;000 burgers as slawe verkoop.<ref name=":27">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3de|location=Beiroet|pages=119–141}}</ref> Tirus is vandag steeds ’n skiereiland in plaas van ’n eiland.<ref name=":20" /><ref name=":372" /> Kort ná Alexander se dood in 323&nbsp;v.C. het [[Ptolemeus I Soter|Ptolemeus]] van Egipte die streek geannekseer, maar dit net ’n paar jaar lank behou.<ref name=":27" /> In 315&nbsp;v.C. het Alexander se voormalige generaal [[Antigonos I Monoftalmos|Antigonos]] Tirus self beleër.<ref name="315 B.C. – events and references">[http://www.attalus.org/bc4/year315.html#20 315 B.C. – events and references]</ref> Antigonos se seun, Demetrios, het tot in 287&nbsp;v.C. oor Fenisië regeer, maar Ptolemeus het dit teruggewen. Dit was daarna sowat 70 jaar lank onder beheer van Ptolemeus se opvolgers, totdat die [[Seleukidiese Ryk]] onder [[Antiogos III die Grote|Antiogos III]] Fenisië in 198&nbsp;v.C. verower het.<ref name=":27" /> In 275&nbsp;v.C. het Tirus besluit om ’n republiek te word.<ref name=":52" /> Terwyl die mag van die Seleukidiese Ryk begin verbokkel het en sy leiers in dinastiese gevegte betrokke geraak het, het hulle houvas op Fenisië ook afgeneem. ===Onafhanklikheid van die Seleukiede (126-64 v.C.)=== In 126&nbsp;v.C. het Tirus onafhanklik van die kwynende Seleukidiese Ryk geword.<ref>[http://www.attalus.org/bc2/year126.html#9 126 B.C. – events and references]</ref> ’n Jaar later het die Seleukidiese koning [[Demetrius II Nicator]] na Tirus gevlug nadat hy van die troon gesit is. Die prefek van Tirus het hom egter laat vermoor toe hy sy skip verlaat.<ref>{{Cite web|url=http://www.getty.edu/art/collection/objects/105180/unknown-maker-demetrius-nicator-king-of-syria-killed-as-he-attempts-to-land-at-tyre-french-about-1413-1415/?dz=0.5000,0.7418,0.38|title=Demetrius Nicator, King of Syria, Killed as He Attempts to Land at Tyre|website=The J. Paul Getty Museum|access-date=8 Januarie 2020}}</ref> In 88&nbsp;v.C. het Tirus se handelsbedrywighede begin ly onder die onstabiliteit in die gebied. Vyf jaar later, in 83&nbsp;v.C., het die heersersklasse van die Levant [[Tigranes die Grote]], koning van [[Armenië]], gevra om die heerser van Fenisië te word en orde te herstel. Tirus het egter daarin geslaag om onafhanklik te bly.<ref name=":102">{{Cite book|last=Badawi|first=Ali Khalil|title=TYRE|publisher=Al-Athar Magazine|year=2018|edition=4de|location=Beiroet|pages=33, 76}}</ref> ===Romeinse tydperk (64 v.C. - 395&nbsp;n.C.)=== [[Beeld:AinSur-AinHiram Tyre RomanDeckert07082019.jpg|links|thumb|180px|Ain Sur.]] In 64&nbsp;v.C. het [[Syria (Romeinse provinsie)|Sirië]] eindelik ’n provinsie van die laat [[Romeinse Republiek]] geword, net voordat laasgenoemde die [[Romeinse Ryk]] geword het.<ref>[http://www.attalus.org/bc1/year64.html#31 64 B.C. – events and references]</ref> Tirus is toegelaat om sy onafhanklikheid in ’n groot mate te behou as ’n "civitas foederata" (vrye stad).<ref>E. G. Hardy, Roman Laws and Charters, New Jersey 2005, p.95</ref> Tirus het dus ’n groot deel van sy kommersiële belangrikheid behou. Benewens pers kleurstof, was die vervaardiging van [[linne]] ’n belangrike nywerheid.<ref name=":26" /> Sy ligging het Tirus die "natuurlike" hawestad gemaak van [[Damaskus]], waaraan dit in die Romeinse tydperk met ’n pad gekoppel is.<ref name=":32">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=19–37}}</ref> Dit was ook ’n belangrike ontmoetingsplek aan die [[Syroete]].<ref name=":45" /> [[Beeld:NationalMuseumOfBeirut EmperorHadrianMarble-Tyre RomanDeckert06102019.jpg|thumb|150px|’n Marmerstandbeeld van [[Hadrianus]] uit Tirus, Nasionale Museum van Beiroet.]] [[Beeld:Tyre Triumphal Arch.jpg|thumb|180px|links|Die Triomfboog (herbou).]] [[Beeld:NationalMuseumOfBeirut SeptimiusSverus-marble-Tyre RomanDeckert06102019.jpg|thumb|150px|’n Borsbeeld van Septimius Severus uit Tirus.]] In die [[Nuwe Testament]] word genoem dat [[Jesus]] Sidon en Tirus besoek het. Hy het duiwels uit ’n vrou se dogter gedryf<ref>[[Matteus]] 15:21; [[Markus]] 7:24</ref> en baie mense het van Tirus en Sidom gekom om Hom te hoor preek.<ref>Markus 3:8; [[Lukas]] 6:17, Matteus 11:21-23</ref> ’n [[Christelik]]e gemeente is in Tirus gestig kort ná die dood van sint Stefanus. [[Paulus van Tarsus|Paulus]] het op die terugkeer van sy derde sendingsreis ’n week daar in gesprek met die dissipels deurgebring.<ref name=":26">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3de|location=Beiroet|pages=142–169}}</ref> In die vroeë 2de eeu&nbsp;n.C. het keiser [[Hadrianus]], wat die stad van die ooste omstreeks 130&nbsp;n.C. besoek het, die titel "metropolis" aan Tirus gegee. Sy status was van "uiterste belang",<ref name=":55">{{Cite book|title=Beyond Greece and Rome: Foundation Myths on Tyrian Coinage in the Third Century AD|last=Hirt|first=Alfred|work=Foundation Myths in Ancient Societies: Dialogues and Discourses|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2015|isbn=978-0812246421|editor-last=Mac Sweeney|editor-first=Naoíse|location=Philadelphia|pages=191–226}}</ref> want dit het die antieke wedywering met Sidon in Tirus se guns beklink – vir eers.<ref name=":26" /> Daarna is die beroemde Triomfboog en Tiriese Hippodroom, een van die grootste hippodrome ter wêreld (480&nbsp;m lank en 160&nbsp;m breed), gebou.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kilb7bDgSSA Video showing the Roman hippodrome of Tyre]</ref> Die amfiteater vir die perderesiesbaan kon sowat 30&nbsp;000 toeskouers huisves. ’n [[Akwaduk]] van omtrent 5&nbsp;km lank is gebou om die stad van water uit die Ras Al Ain-bekkens in die suide te voorsien.<ref name=":372"/> Toe [[Septimius Severus]] en [[Pescennius Niger]] in 193&nbsp;n.C. met mekaar meeding om die troon van [[Rome]], het Tirus hom aan Severus se kant geskaar, want hy was gebore in die voormalige Tiriese kolonie Leptis Magna.<ref>{{Cite book|title=History of the Lebanese Worldwide Presence – The Phoenician Epoch|last=Khoury Harb|first=Antoine Emile|publisher=The Lebanese Heritage Foundation|year=2017|isbn=9789953038520|location=Beirut|pages=166}}</ref> Uit weerwraak het Niger se soldate Tirus geplunder en baie van sy inwoners vermoor. Ná Niger se nederlaag het Severus Tirus se trou egter beloon met die status van ’n kolonie, wat die stad in staat gestel het om ’n deel van sy rykdom te herwin,<ref name=":26" /> want dit het aan Tiriërs Romeinse burgerskap gegee, met dieselfde regte as Romeine self.<ref name=":54" /> In 198 het Tirus die hoofstad van die provinsie Syria Phoenice geword.<ref name=":52" /> Met die groei van die Christendom in die 3de eeu het die Romeinse owerhede [[paganisme]] gesteun en die aanbidding van Tirus se antieke gode, veral Melqart, aangemoedig. Toe keiser [[Dekius]] in 250-251 opdrag gee dat Christene vervolg word, het volgelinge van Jesus in Tirus ook gely. In 304 is sowat 500 Christene in Tirus na berig word vervolg, gemartel en vermoor.<ref>{{Cite web|url=https://livingmaronite.com/resources/feast-days/500-martyrs-of-tyre/|title=500 Martyrs of Tyre|date=19 Februarie 2017|website=Living Maronite|access-date=8 Oktober 2019|archive-date= 5 Desember 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205110359/https://livingmaronite.com/resources/feast-days/500-martyrs-of-tyre/|url-status=dead}}</ref> Omstreeks 316 het Frumentius, wat omtrent in die tyd van die vervolging in Tirus gebore is, die eerste biskop van die [[Ethiopies-Ortodokse Tewahedo-kerk]] geword nadat hy en sy broer, Edesius, saam met hulle oom na die [[Rooisee]] gevaar en aan die [[Eritrea|Eritrese]] kus gestrand het. Terwyl Edesius na Tirus teruggekeer het om ’n priester te word, het Frumentius die Christendom glo na die [[Koninkryk Aksum]] gebring.<ref name=":54" /> ===Bisantynse tydperk (395-640)=== [[Beeld:TyreAlMinaCitySite ByzantineMosaicHearts RomanDeckert030102018.jpg|thumb|200px|links|’n Mosaïek met hartvormige wingerdblare by die ingang van die Al Mina-terrein, moontlik Bisantyns.]] In 395 het Tirus deel van die [[Bisantynse Ryk]] geword en aanhou floreer. Sy tradisionele nywerhede was in dié tydperk steeds belangrik,<ref name=":20" /> maar die stad het die meeste voordeel getrek uit sy strategiese ligging aan die Syroete,<ref name=":45" /> wat hom ook in staat gestel het om [[sy]] te vervaardig nadat die geheime prosedures uit [[China]] gesmokkel is.<ref name=":54" /> [[Beeld:ByzantineTomb-Tyre-VirginMaryHalo NationalMuseumOfBeirut RomanDeckert06102019.jpg|thumb|200px|Uit die nekropolis van Al Bass, 440&nbsp;n.C., "moontlik die oudste fresko van die [[Maagd Maria]] in die wêreld",<ref name=":102"/> Nasionale Museum van Beiroet.]] Die [[nekropolis]] in die vastelandse Tirus met sy meer as driehonderd sarkofae uit die Romeinse en die Bisantynse tydperk, het gegroei totdat dit een van die grootstes in die wêreld was. In Bisantynse tye is ’n hoofpad van 400&nbsp;m lank en 4,5&nbsp;m breed gebou wat met [[sandsteen]] geplaveisel is.<ref name=":372" /> Daarnaby is twee kerke met marmerversierings in die 5de en 6de eeu gebou toe die boubedryf in Tirus sy hoogtepunt bereik het.<ref name=":39">{{Cite book|title=TYRE|last=Badawi|first=Ali Khalil|publisher=Al-Athar Magazine|year=2018|edition=4de|location=Beiroet|pages=62, 74, 102}}</ref> In die 6de eeu, vanaf 502,<ref name=":95" /> het ’n reeks [[aardbewing]]s Tirus getref en beskadig. Die ergste een was in 551,<ref name=":54" /> toe die aardbewing ook ’n [[tsoenami]] veroorsaak het.<ref name=":95">{{Cite book|last=Gatier|first=Pierre-Louis|url=https://www.academia.edu/30352235|title=Sources de l'histoire de Tyr. Textes de l'Antiquité et du Moyen Âge|work=Tyr l'instable : pour un catalogue des séismes et tsunamis de l'Antiquité et du Moyen Âge|publisher=Co-édition Presses de l'Ifpo / Presses de l'Université Saint-Joseph|year=2011|isbn=978-2-35159-184-0|editor-last=Gatier|editor-first=Pierre-Louis|location=Beiroet|pages=263|language=fr|format=PDF|editor-last2=Aliquot|editor-first2=Julien|editor-last3=Nordiguian|editor-first3=Lévon}}</ref> Dit het die Triomfboog op die vasteland vernietig,<ref name=":22">{{Cite book|title=lebanon – THROUGH THE LENS OF MUNIR NASR|last=Zoghaib|first=Henri|publisher=Arab Printing Press sal|year=2004|isbn=9789953023854|location=Beiroet|pages=74}}</ref> terwyl die Egiptiese hawe en dele van die voorstad aan die suidelike kant van die skiereiland onder die see verdwyn het.<ref name=":39" /> Die stad en sy inwoners het ook in die 6de eeu al hoe meer gely onder die chaos wat ontstaan het deurdat die Bisantynse Ryk deur oorloë geteister is.<ref name=":54" /> Tirus het onder Bisantynse heerskappy gebly totdat dit met die eeuwisseling deur die [[Sassanidiese Ryk|Sassanidiese]] sjah [[Khusro II]] verower is en daarna, in 640 tydens die [[Moslems]]e verowering van die Levant, deur Arabiese magte van die [[Rasjidoen-kalifaat]].<ref name=":45"/> ===Vroeë Moslemtydperk (640-1124)=== [[Beeld:FatimidGrandMosque TyreSour RomanDeckert23112019.jpg|thumb|200px|Oorblyfsels van die Fatimidiese [[moskee]].]] Onder [[Islam]] is vrede en orde herstel. Tirus het onder beheer van die [[Kalifaat]] gou weer vooruitgegaan. Die voorspoed het ’n halwe millennium geduur,<ref name=":22" /> ondanks die feit dat die stad beperk was tot ’n deel van die ou eiland ná die verwoesting van die aardbewings in die 6de eeu.<ref name=":39" /> [[Beeld:Vase-VII-VIIIc Tyre NationalMuseumOfBeirut RomanDeckert06102019.jpg|thumb|links|150px|’n Vaas uit die 7de-8ste eeu, Nasionale Museum van Beiroet.]] [[File:GlassFurnaces AlMinaCitySite TyreSourLebanon RomanDeckert09102019.jpg|thumb|200px|Glasballe by Al Mina.]] In die laat 640's het die kalief se goewerneur, Muawiyah, sy vlootinvalle in Siprus van Tirus af geloods,<ref name=":20"/> maar die Rasjidoentydperk het net tot in 661 geduur.<ref name=":45" /> Dit is gevolg deur die [[Omajjadiese Kalifaat]] (tot in 750) en die [[Abbasidiese Kalifaat]]. Tirus het ’n kultuursentrum van die Arabiese wêreld geword, met baie bekende geleerdes en kunstenaars.<ref name=":45" /> Deur die loop van die eeue het Islam versprei en [[Arabies]] het [[Grieks]] as die taal van administrasie vervang,<ref name=":45" /><ref name=":412" /> hoewel sommige mense blykbaar steeds die antieke kultus van Melqart aangehang het.<ref name=":54" /> In die tyd van die [[Fatimidiese Kalifaat]] is ’n Groot Moskee gebou,<ref name=":13">{{Cite book|last=Badawi|first=Ali Khalil|title=TYRE|publisher=Al-Athar Magazine|year=2018|edition=4de|location=Beiroet|pages=94, 103–121}}</ref> waarskynlik op die plek waar die tempel van Melqart voorheen gestaan het.<ref name=":372" /> Intussen het Tirus deel van die [[Syroete]] gebly<ref name=":45" /> en steeds sy tradisionele vervaardiging van [[Tiriese pers]] en [[glas]] voortgesit.<ref name=":54" /> In uitgrawings op die Al Mina-terrein is glasoonde uit die vroeë Islamitiese tydperk ontdek wat die kapasiteit het om in ’n enkele sessies meer as 50&nbsp;ton glas te smelt. Daarbenewens het die vervaardiging van [[suiker]] van suikerrietlanderye om die stad ook belangrik geword.<ref name=":96">{{Cite journal|last1=Freestone|first1=Ian|last2=Jennings|first2=Sarah|last3=Aldsworth|first3=Fred|last4=Haggerty|first4=George|last5=Whitehouse|first5=David B.|year=2001|title=The Glass-Making Area on the Island Site at Tyre, Southern Lebanon|url=https://www.academia.edu/24388439|journal=Bulletin d'Archéologie et d'Architecture Libanaises |publisher=MINISTÈRE DE LA CULTURE, Direction Générale des Antiquités|volume=5|pages=219–239|via=Academia.edu}}</ref> In die Tiriese Opstand (996-998) het die inwoners gerebelleer teen die Fatimidiese heerskappy. Dit is gelei deur ’n gewone matroos met die naam 'Allaqa. Die stad is egter deur die Fatimidiese Kalifaat beleër. ’n Bisantynse eskadron wat probeer het om die stad se verdedigers te help, is verslaan. Ná ’n beleg van twee jaar het die Fatimiede die stad geplunder en baie inwoners vermoor.<ref>{{cite book | title = A History of Palestine, 634–1099 | last = Gil | first = Moshe | translator = Ethel Broido | url = | year = 1997 | isbn = 0-521-59984-9 | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press }}</ref> In 1086 het dit in die hande van die [[Seldjoekse Ryk]] geval, wat dit in 1089 weer aan die Fatimiede moes afstaan. Teen daardie tyd was die inwoners sowat 20&nbsp;000.<ref name=":42">{{Cite book|title=Lebanon: A History, 600–2011|last=Harris|first=William|publisher=Oxford University Press|year=2012|isbn=978-0195181111|location=Oxford|pages=48, 53, 67}}</ref> Die meerderheid was blykbaar [[Sjia|Sjiiete]].<ref name=":67">{{Cite book|url=https://www.academia.edu/12778980|title=The battle for South Lebanon: Radicalisation of Lebanon's Shi'ites 1982–1985|last=Smit|first=Ferdinand|publisher=Bulaaq, Uitgeverij|year=2006|isbn=978-9054600589|location=Amsterdam|pages=23, 36, 61–62, 71, 90, 115, 127–128, 133–134, 152, 164, 175, 183, 220, 269–274, 297–298, 300|format=PDF}}</ref> Tien jaar later het Tirus voorkom dat hulle aangeval word deur heffings te betaal aan die [[Kruisvaarders]] wat na Jerusalem opgeruk het. Laat in 1111 het koning [[Baldwin I van Jerusalem]] die stad beleër,<ref name=":24">{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=248–271}}</ref> wat homself onder die beskerming van die Seldjoekse militêre leier [[Toghtekin]] geplaas het. Met die steun van Fatimidiese magte het Toghtekin tussenbeide getree en die Franke gedwing om die beleg in April 1112 op te hef nadat sowat 2&nbsp;000 van Baldwin se soldate gedood is.<ref name=":20" /> ’n Dekade later het die Fatimiede Tirus aan Toghtekin verkoop en hy het ’n garnisoen daar opgerig. ===Kruisvaardertydperk (1124-1291)=== [[Beeld:Tyre being blockaded by the Venetian fleet and besieged by Crusader knighthood.PNG|thumb|200px|Die 1124-beleg van Tirus, 12de-eeuse illustrasie.]] Op 7 Julie 1124, in die nasleep van die [[Kruistog|Eerste Kruistog]], was Tirus die laaste stad wat eindelik deur die Christelike vegters ingeneem is – 'n [[Frankiese Ryk|Frankiese]] leër aan die kus en 'n [[Venesië|Venesiese]] vloot van die see se kant af<ref name=":24" /> – nà 'n beleg van vyf en 'n halwe maande.<ref name=":20" /> {{Multibeeld | align = left | direction = vertical | background color = | voetskrif = Die ruïnes van die Kruisvaarders se katedraal, met oorblyfsels van die Fatimidiese Groot Moskee waarop dit gebou is (voorgrond, middel), 2019 | header= | beeld1 = CrusaderCathedral TyreSourLebanon RomanDeckert07112019.jpg | width1 = 220 | onderskrif1 = | beeld2 = CrusaderCathedralPanorama-TyreSour-Lebanon RomanDeckert04092019.jpg | width2 = 220 | onderskrif2 = }} [[Beeld:TerracottaCup Tyre 12-13c NationalMuseumOfBerlin 06102019.jpg|thumb|200px|'n Terracottabeker uit Tirus uit die Kruisvaardertydperk.]] Onder sy nuwe heersers is Tirus in drie dele opgedeel: Twee derdes het gegaan aan Baldwin van Jerusalem en 'n derde was outonome handelskolonies vir die Italiaanse handelstede, veral Venesië.<ref name=":54" /> Tirus was een van belangrikste stede van die Koninkryk Jerusalem, want dit het die Syroete oopgestel aan die koninkryke in die [[Weste]].<ref name=":45" /> Die stad was die setel van die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] aartsbisdom. Verskeie kerke is gebou, onder meer die Katedraal van Sint Markus op die ruïnes van die Fatimidiese Groot Moskee<ref name=":13" /> Ten spyte van die Christelike oorheersing was daar vrede tussen aanhangers van verskillende gelowe: die Christendom, [[Judaïsme]], Islam en blykbaar steeds die kultus van Melqart.<ref name=":54" /> In 1210 is Jan van Brienne en sy vrou, Maria van Montferrat, in Tirus gekroon as koning en koningin van Jerusalem.<ref>{{Cite book|title=Crusader Art in the Holy Land, From the Third Crusade to the Fall of Acre|last=Folda|first=Jaroslav|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=978-0521835831|location=Cambridge|pages=105}}</ref> Ná die Sesde Kruistog, van 1231 af, het die magte van Riccardo Filangieri Tirus meer as 'n dekade lank beset namens die Heilige Romeinse keiser Frederick. Hulle is in 1242 deur die Kruistog van die Baronne en hulle Venesiese bondgenote verslaan. In 1257 – 'n jaar ná die begin van 'n oorlog tussen [[Genua]] en Venesië oor beheer oor [[Akko]] – is die Venesiërs uit hulle derde van die stad verban.<ref name=":44">{{Cite book|title=A History of the Crusades|last=Runciman|first=Steven|publisher=Cambridge University Press|year=1987|isbn=0521347726|volume=3|location=Cambridge|pages=283, 353}}</ref> In Mei 1269 het sultan Baibars van die [[Mameluk]]ke 'n mislukte strooptog op Tirus uitgevoer nadat onderhandelings oor 'n wapenstilstand skeefgeloop het.<ref name=":43">{{Cite book|title=Early Mamluk Diplomacy, 1260–1290: Treaties of Baybars and Qalāwūn with Christian Rulers|url=https://archive.org/details/earlymamlukdiplo00holt|url-access=limited|last=Holt|first=Peter Malcolm|publisher=E.J. Brill|year=1995|isbn=978-9004102460|location=Leiden / New York / Köln|pages=[https://archive.org/details/earlymamlukdiplo00holt/page/n114 106]–117}}</ref> In September dié jaar is Hugo III van Siprus in Tirus gekroon as koning van Jerusalem.<ref name=":24" /> ===Mameluktydperk (1291-1516)=== [[Beeld:Lorrain - Seascape with Ezekiel Crying on the Ruins of Tyre, 1667.jpg|thumb|200px|''Seetoneel met Esegiël wat huil op die ruïnes van Tirus'', ’n olieverfskildery van 1667 deur Claude Lorrain, wys die Weste se betowering van vroeg af deur die verbrokkelde metropolis.]] In 1291 is Tirus weer ingeneem, dié keer deur die Mamelukleër van Al-Ashraf Khalil.<ref name=":20" /> Al die inwoners het die stad na berig word per skip verlaat op die dag dat Akko, een van die laaste Kruisvaardervestings wat bly staan het, ná ’n twee maande lange beleg geval het. Die Mamelukke het Tirus dus feitlik leeg aangetref.<ref name=":50">{{Cite book|url=https://archive.org/stream/antiquitiesofori00reddrich/antiquitiesofori00reddrich#page/n166/mode/1up|title=Antiquities of the Orient unveiled, containing a concise description of the remarkable ruins of King Solomon's temple, and store cities, together with those of all the most ancient and renowned cities of the East, including Babylon, Nineveh, Damascus, and Shushan|last=Redding|first=Moses Wolcott|publisher=Temple Publishing Union|year=1875|location=New York|pages=145; 154|format=PDF}}</ref> Sultan Khalil het al die versterkings laat afbreek.<ref name=":42" /> Die Kruisvaarders se katedraal, wat reeds in 1202 in ’n aardbewing beskadig is, is verder deur die veroweraars verwoes.<ref name=":12">{{Cite web|url=https://www.goethe.de/ins/lb/de/kul/sup/spu/20928357.html|title=Deutsche Spuren im Libanon: Auf den Spuren Barbarossas – Deutsche Kaiser-Gebeine in Tyros?|last=Altaner|first=Jan|year=2019|website=Goethe Institute Libanon|language=de|access-date=24 September 2019}}</ref> Daar is van Akko af oor die stad regeer en dit het dus deel van Palestina geword.<ref name=":63">{{Cite book|url=https://epdf.pub/download/the-shia-of-lebanon-clans-parties-and-clerics-library-of-modern-middle-east-stud.html|title=The Shi'a of Lebanon – The Shi'a of Lebanon Clans, Parties and Clerics|last=Shanahan|first=Rodger|publisher=Taurus Academic Studies|year=2005|isbn=9781850437666|location=Londen, New York|pages=16, 41–42, 46–48, 80–81, 104|format=PDF}}</ref> Erdeware en glasartikels is steeds in die vroeë Mameluktydperk vervaardig,<ref name=":412"/> maar die vervaardiging van Tiriese pers is nooit weer hervat nie, want goedkoper kleurstowwe het intussen op die mark gekom.<ref name=":252"/> Terwyl die sultanaat deur faksiegevegte en politieke onstabiliteit geteister is ná Khalil se dood in 1293, het Tirus – die "Londen"<ref name=":50" /> of "New York"<ref name=":58">{{Cite book|url=https://play.google.com/store/books/details?id=2yUKAAAAIAAJ&rdid=book-2yUKAAAAIAAJ&rdot=1|title=Freemasonry in the Holy Land: Or, Handmarks of Hiram's Builders|last=Morris|first=Robert|publisher=Knight & Leonard|year=1876|edition=10de|location=Chicago|pages=35, 93, 95, 97}}</ref> van die [[Ou Wêreld]] – sy belangrikheid verloor. Toe die [[Marokko|Marokkaanse]] ontdekker Ibn Battuta Tirus dit in 1355 besoek, was dit ’n hoop ruïnes.<ref>{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=265, 272}}</ref> Baie stene is as boumateriaal na buurstede soos Sidon, Akko, Beiroet en Jaffa geneem.<ref name=":50" /><ref name=":29" /> In 1610 het die Engelse reisiger George Sandys ná sy besoek aan Tirus opgemerk: <blockquote>"Dié eens beroemde Tirus is nou niks anders as 'n hoop ruïnes nie; tog het hulle 'n eerbiedwaardige aspek en onderrig hulle die peinsende aanskouer met hulle voorbeeldige broosheid".<ref name=":50" /></blockquote> ===Ottomaanse tydperk (1516-1918)=== ====Maan-clan en feodale landhere==== {{Multibeeld | align = right | direction = vertical | background color = | voetskrif = | header=Die Maan-paleis | beeld1 = Tyre KhanSour-KhanAshkar RomanDeckert23102019.jpg | width1 = 200 | onderskrif1 = | beeld2 = KhanSour-KhanAlAshkar TyreSour RomanDeckert16082019.jpg | width2 = 200 | onderskrif2 = | beeld3 = KhanSour-KhanAlAshkar-UpperGallery-TyreSour RomanDeckert20082019.jpg | width3 = 200 | onderskrif3 = }} Die [[Ottomaanse Ryk]] het die Levant in 1516 verower,<ref name=":20" /> maar Tirus het nog 90 jaar lank feitlik onaangeraak gebly, tot aan die begin van die 17de eeu toe die Ottomaanse leiers die [[Droese]]leier Fakardin II van die Maan-familie as [[emir]] aangestel het om Jabal Amel (die huidige Suid-Libanon) en [[Galilea]] te administreer, asook die distrikte Beiroet en Sidon.<ref name=":46">{{Cite book|url=http://etheses.dur.ac.uk/1521/|title=Political awareness of the Shi'ites in Lebanon: the role of Sayyid 'Abd al-Husain Sharaf al-Din and Sayyid Musa al-Sadr|last=Gharbieh|first=Hussein M.|publisher=Centre for Middle Eastern and Islamic Studies, University of Durham|year=1996|location=Durham|format=PDF|type=Doktoraat}}</ref> [[Beeld:Emir Faḫereddin Ibn Ma'n ( Faḫereddin II)-2.png|thumb|links|170px|Fakardin "die Grote".]] Een van sy eerste projekte was die bou van ’n paleis vir sy broer, prins Younis Al-Maani. Die ruïes daarvan staan vandag steeds in die middel van die hedendaagse Souk-markgebied en is nou bekend as Khan Abdo El-Ashqar,<ref name=":61">{{Cite book|title=Memory of the South|last=Jaber|first=Kamel|publisher=South for Construction|year=2005|location=Beiroet|pages=94, 96–97}}</ref> Khan Al-Askar<ref name=":13" /><ref name=":16">{{Cite book|title=Tyr - L'histoire d'une Ville|last=Badawi|first=Ali Khalil|publisher=Municipalité de Tyr / Tyre Municipality / Baladia Sour|year=2008|location=Tyre/Sour/Tyr|pages=80–103}}</ref> of Khan Sour. Fakardin het Sjiiete en Christene aangemoedig om hulle oos van Tirus te vestig om die pad na Damaskus te beveilig. Hy het dus die fondament gelê van die moderne Tiriese [[demografie]], want baie van dié setlaars of hulle nakomelinge het later na die stad getrek.<ref name=":67" /> Fakardin het ook probeer om ’n onafhanklike staat te stig<ref name=":94">{{Cite book|last=Bayeh|first=Joseph|title=A History of Stability and Change in Lebanon: Foreign Interventions and International Relations|publisher=I.B.Tauris|year=2017|isbn=978-1784530976|location=Londen / New York|pages=19–20, 33}}</ref> en het Tirus se Kruisvaarderkatedraal in 1610 in ’n militêre fort omskep.<ref name=":23">{{Cite book|title=Meerfahrt nach Tyros zur Ausgrabung der Kathedrale mit Barbarossa's Grab|last=Sepp|first=Johann Nepomuk|publisher=Verlag von E.A. Seemann|year=1879|location=Leipzig|pages=112–113, 247}}</ref> Die Turke het hom egter verdryf en hy het in bannelingskap gegaan.<ref name=":94" /> In 1618 het Fakardin na die Levant teruggekeer nadat baie van sy vyande uit die Ottomaanse regering gesit is. Hy het teen 1631 die grootste dele van Sirië, Libanon en Palestina beheer, maar die Maantydperk het geëindig toe sultan [[Murat IV]] die Droese-emir asook een of twee van sy seuns in 1635 laat teregstel het weens sy politieke ambisies.<ref name=":40">{{Cite book|title=TYRE|last=Badawi|first=Ali Khalil|publisher=Al-Athar Magazine|year=2018|edition=4th|location=Beirut|pages=46–49}}</ref> ====Feodale ''Zu'ama'': opkoms en mededinging==== In die volgende dekades het Ali al-Saghir – ’n leier van die Metwali, [[Sjia]]-Moslems van wat nou Libanon is – ’n dinastie gestig.<ref name=":77">{{Cite book|title=The Shiites of Lebanon under Ottoman Rule, 1516–1788|url=https://archive.org/details/shiiteslebanonun00wint|url-access=limited|last=Winter|first=Stefan|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521765848|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/shiiteslebanonun00wint/page/n138 126], 129–134, 2019}}</ref> In 1697 het die Engelse geleerde Henry Maundrell Tirus besoek en "’n paar" inwoners aangetref wat hoofsaaklik van [[hengel]] gelewe het.<ref name=":32" /> Hulle situasie is vererger deur Toskaanse, Maltese en Monegaskiese [[Seerowery|seerowers]] wat die Tiriese kus soms geplunder het, asook deur swaar belasting. Die Tiriese agterland "is algemeen beskou as ’n wettelose gebied waarheen misdadigers sou vlug om skuiling by die Sjiiete te vind".<ref name=":77" /> [[Beeld:KhanRabu TyreSourLebanon RomanDeckert23122019.jpg|thumb|links|230px|Die bouval van Khan Rabu (2019).]] Omstreeks 1750 het sjeik Nasif al-Nassar, die heerser van Jabal Amel uit Ali al-Saghir se Sjiitiese dinastie,<ref name=":46" /> ’n paar bouprojekte begin om nuwe inwoners na die toe byna verlate stad te lok.<ref name=":40" /> Onder sy projekte was ’n mark. In 1752 is begin met die bou van die [[Melkitiese Grieks-Katolieke Kerk|Melkitiese]] Katedraal van Sint Tomas<ref>{{Cite book|title=Tyre Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beirut|pages=272–277}}</ref> danksy skenkings deur George Mashakka, ’n ryk sy- en [[tabak]]handelaar wat deur Al-Nassar oorreed is om van Sidon na Tirus te verhuis. Baie Grieks-Katolieke gesinne het hom daarheen gevolg. Mashakka het ook baie bygedra tot die bou van ’n Groot Moskee,<ref name=":24" /> wat vandag as die "Ou Moskee" bekend is.<ref name=":61" /> Tirus is egter terselfdertyd deur ’n paar rampe getref. ’n Aardbewing het in 1759 dele van die stad verwoes en ’n onbekende aantal mense gedood.<ref name=":58" /> In 1781 is Al-Nassar gedood in ’n magstryd met die Ottomaanse goewerneur van Sidon, Ahmad Pasha al-Jazzar, wat die Sjiitiese inwoners in wreedaardige veldtogte uitgewis het. Die Sjiitiese outonomie in Jabal Amel het vir ’n kwarteeu geëindig.<ref name=":46" /> Aan die begin van die 19de eeu het nog ’n bloeitydperk egter begin. In 1810 is ’n [[karavanserai]], Khan Rabu, naby die voormalige paleis van emir Younes Maani en die mark gebou.<ref name=":13" /> Dit het gou ’n belangrike kommersiële sentrum geword.<ref name=":13" /> ’n Paar jaar later is die voormalige Maan-paleis self ook in ’n karavanserai omskep.<ref name=":13" /><ref name=":16" /> =====Egiptiese besetting (1831-1839)===== [[Beeld:The ancient city of Tyre, taken from the isthmus. Coloured l Wellcome V0049481.jpg|thumb|220px|Tirus van die landengte af gesien, ’n kleurlitografie deur Louis Haghe van ’n 1839-tekening deur David Roberts, wat in 1843 gepubliseer is.]] In Desember 1831 het Tirus onder die heerskappy van Mehmet Ali Pasja van Egipte beland nadat ’n Egiptiese leër Jaffa en Haifa sonder weerstand binnemarsjeer het.<ref>{{Cite book|title=Ottoman Wars, 1700–1870: An Empire Besieged|last=Aksan|first=Virginia|publisher=Routledge|year=2014|isbn=9780582308077|location=New York|pages=370–371}}</ref> Daarna het ’n aantal Egiptenare hulle in Tirus gevestig; dit het vandag steeds ’n "Straat van die Egiptenare" in die ou stad.<ref name=":40" /> Twee jaar later het Sjiitiese magte onder Hamad al-Mahmud van die Ali al-Saghir-dinastie teen die besetting gerebelleer.<ref name=":46" /> Hulle is ondersteun deur die [[Britse Ryk|Britse]] en [[Keiserryk Oostenryk|Oostenrykse Ryk]]: Tirus is op 24 September 1839 ingeneem ná geallieerde vlootbombardemente.<ref>{{Cite book|title=Politics of Interventionism in Ottoman Lebanon, 1830–61|last=Farah|first=Caesar E.|publisher=I.B.Tauris / Centre for Lebanese Studies|year=2000|isbn=978-1860640568|location=Oxford / Londen|pages=42}}</ref> =====Franse invloedsone (middel 19de eeu en later)===== [[Beeld:Tyre-Sour Lebanon StThomas-GreekOrthodoxChurch RomanDeckert02112018.jpg|thumb|220px|Die Grieks-Ortodokse kerk van Sint Tomas, 2019.]] [[Beeld:VueGeneraleDeTyrSour1868-1869.jpg|220px|thumb|’n Algemene uitsig op Tirus, 1868/'69, op 'n poskaart wat die Maronitiese kerk wys.]] [[Beeld:General view, Tyre, Holy Land, (i.e., Lebanon)-LCCN2002725061.jpg|thumb|220px|Tirus tussen 1890 en 1900.]] Vir hulle stryd teen die Egiptiese invallers is Al-Mahmud en sy opvolger, Ali al-As'ad, ’n familielid, deur die Ottomaanse leiers beloon met die herstel van Sjiitiese outonomie in Jabal Amel.<ref name=":46" /> In Tirus was dit egter die Mamlouk-familie wat ’n oorheersende posisie ingeneem het. Die hoof van die familie, Jussuf Aga Ibn Mamluk was na berig word ’n seun van die Anti-Sjiiet Jazzar Pasja.<ref name=":23" /> Intussen het die Egiptiese besetting die deur geopen vir Europese ingryping in Ottomaanse sake deur verskeie Libanese gemeenskappe. Frankryk onder [[Napoleon III]] en sy bondgenote die [[Maroniete|Maronitiese]] leiers het byvoorbeeld van die middel 19de eeu af hulle invloed dwarsoor Libanon uitgebrei.<ref name=":46" /> Toe die Franse keiser dus in 1860, tydens die Libanese burgeroorlog tussen die Droese en Maroniete, ’n ekspedisie met 7 000 troepe na Beiroet stuur, het hy ook die eerste [[argeologie]]se opgrawings in Tirus gelas. Dit is deur Ernest Renan onderneem. Ná sy vertrek het onreëlmatige opgrawings die historiese terreine versteur.<ref name=":29" /> In dieselfde jaar is die [[Grieks-Ortodokse Kerk van Antiogië|Grieks-Ortdokse kerk]] van Sint Tomas naby die ou Grieks-Katolieke katedraal van Sint Tomas ingewy. In min of meer dié tyd is die Latyns-Katolieke kerk van die Heilige Land deur die [[Franciskane|Franciskanerorde]] gebou.<ref name=":16" /><ref name=":13" /> In 1865 is die heerser van Jabal Amel, Ali al-As'ad, dood tydens ’n magstryd met sy neef, Thamir al-Husain.<ref name=":46" /> Intussen het die Ottomaanse grondhervormings van 1858 daartoe gelei dat ’n paar families groot stukke grond besit het, ten koste van die boere. Terwyl Al-As'ad se afstammelinge hulle feodale grondeiendom uitgebrei het as die provinsiale leiers in Jabal Amel, het ’n ander rolspeler uit die stedelike handelsklas gestyg tot ''Zu'ama'' (feodale landhere) in Tirus:<ref name=":90">{{Cite book|last1=Abisaab|first1=Rula Jurdi|title=The Shi'ites of Lebanon: Modernism, Communism, and Hizbullah's Islamists|last2=Abisaab|first2=Malek|publisher=Syracuse University Press|year=2017|isbn=9780815635093|location=New York|pages=9–11, 16–17, 24, 107}}</ref> Dit was<blockquote>"’n donker tyd van onkunde en feodalisme; dit was ’n tyd toe die massas, ''al ama'', hulle meesters en landhere en die Ottomaanse amptenary gevrees het, ’n tyd toe die skare [..] die lewe beskou het as bestaande uit slawerny en gehoorsaamheid".<ref name=":51">{{Cite book|last=Ajami|first=Fouad|title=The Vanished Imam: Musa al Sadr and the Shia of Lebanon|publisher=I.B.Tauris & CO. Ltd.|year=1986|isbn=9781850430254|location=Londen|pages=42–45, 85–86}}</ref></blockquote> [[Beeld:Along the sea coast. Street in Tyre LOC matpc.22598.jpg|thumb|220px|links|’n Straattoneel in Tirus, omstreeks 1900.]] Weens dié massaverarming het baie van Tirus en Jabal Amil se inwoners in die 1880's na [[Wes-Afrika]] geïmmigreer.<ref name=":2">{{Cite book|title=Shi'i Cosmopolitanisms in Africa: Lebanese Migration and Religious Conversion in Senegal|last=Leichtman|first=Mara|publisher=Indiana University Press|year=2015|isbn=978-0253015990|location=Bloomington and Indianapolis|pages=26, 31, 51, 54, 86, 157}}</ref> Die [[Jong Turke|Jong Turke-rewolusie van 1908]] en sy oproep om verkiesings vir ’n Ottomaanse parlement het ’n magstryd in Jabal Amel ontketen. Aan die een kant was daar Rida al-Sulh, van ’n [[Soenni]]tiese dinastie van Sidon met die steun van vooraanstaande Sjiitiese families soos die Al-Khalil-clan in Tirus, en aan die ander kant was daar Kamil Al-As'ad van die Ali al-Saghir-dinastie wat steeds die agterland oorheers het.<ref name=":46" /> Laasgenoemde het dié ronde van die magstryd gewen, maar die politieke mededinging tussen Al-Khalil en Al-As'ad sou die volgende 60 jaar die hoofeienskap van Sjiitiese politiek in Libanon wees.<ref name=":63" /> Teen daardie tyd het Tirus sowat 2 800 Sjiitiese, 2 700 Christelike en 500 Soennitiese inwoners gehad. In die hele distrik was daar sowat 40 000 Sjiiete en 8 000 Christene.<ref name=":46" /> =====Eerste Wêreldoorlog===== [[Beeld:Destree-Bougault.jpg|left|thumb|220px|links|Die Franse kruiser D'Estrés.]] Aan die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]] in 1914 is baie Sjiiete in Jabal Amel opgeroep en moes hulle dus hulle plase verlaat. ’n Jaar later was daar ’n [[hongersnood]] nadat [[Sprinkaan|sprinkane]] die landerye verwoes het. Dit het nog ’n golf van immigrasie na die res van Afrika en ook na VSA tot gevolg gehad.<ref name=":46" /> In 1915 het Tirus in die gevegte betrokke geraak. In November dié jaar is vier plaaslike inwoners wat vir die Franse intelligensie gespioeneer het, na berig word in Tirus gevang en twee van hulle is in Beiroet tereggestel. Die bevelvoerder van die Franse vlootkruiser D'Estrés, wat hulle vrylating geëis het, het opdrag gegee vir die bombardering van Tirus se hawe. Vier bote is gesink. In Februarie 1917 het die Britse intelligensie nog ’n operasie na die Tirus-gebied onderneem om inligting in te samel oor die Ottomaanse teenwoordigheid daar.<ref>{{Cite journal|last=Ajay Jr.|first=Nicholas Z.|date=April 1974|title=Political Intrigue and Suppression in Lebanon during World War I|journal=International Journal of Middle East Studies|volume=5|issue=2|pages=140–160|jstor=162586|doi=10.1017/S0020743800027793}}</ref> In September 1918, ná die Britte se oorwinning in die Slag van Megiddo oor die Ottomaanse Yildirim-leërgroep, het laasgenoemde se oorblywende lede na Damaskus teruggetrek. Die bevelvoerder van die Egiptiese Ekspedisiemag, generaal Edmund Allenby, het opdrag gegee dat Britse magte die hawens van Beiroet en [[Tripoli]] beset om sy magte wat die terugvallende Ottomaanse troepe agtervolg het, van voorraad te voorsien. Tirus was ’n strategiese voorraadpos op dié roete. === Pan-Arabiese koninkryk vs. Frans-Britse regime (1918-1920) === [[Beeld:Kamel khalil alasaad.jpg|thumb|180px|Kamil al-As'ad.]] Nadat die Arabiese opstand teen die Ottomaanse heerskappy in 1916 begin het en die Arabiese leër die Levant in 1918 oorgeneem het met die steun van die Britse Ryk, het die feodale leier van Jamal Amil, Kamil al-As'ad, wat voorheen ’n ondersteuner van die Ottomaanse bewind was, die gebied – insluitende Tirus – op 5 Oktober 1918 verklaar tot deel van die Arabiese Koninkryk Sirië.<ref name=":46" /> Die pro-Damaskus-regime in Beiroet het egter Riad al-Sulh as goewerneur van Sidon aangestel, en hy het weer Abdullah Yahya al-Khalil in Tirus aangestel as die verteenwoordiger van Faisal I (van die Arabiese Koninkryk Sirië).<ref name=":64">{{Cite book|title=The Shi'is of Jabal 'Amil and the New Lebanon: Community and Nation-State, 1918–1943|last=Chalabi|first=Tamara|publisher=Springer|year=2006|isbn=9781349531943|location=New York|pages=25, 62–63}}</ref><ref name=":63" /> Terwyl die feodale landhere van die Al-Saghir- en die Al-Sulh-dinastie om mag meegeding het, het hulle steun van die Arabiese koninryk hulle laat bots met die belange van die Franse koloniale ryk. Op 23 Oktober 1918 is die gesamentlik Britse en Franse militêre regime van die "Administrasie van Vyandbesette Gebiede" (OETA) afgekondig, met Jabal Amel onder Franse beheer.<ref name=":46" /> 'n Guerrillagroep het Franse troepe en Fransgesinde elemente in Tirus in die omringende gebiede begin aanval onder leiding van Sadiq al-Hamza van die Al-Saghir-clan.<ref name=":46" /> [[Beeld:SayedAbdulHusseinSharafeddin ID-photo 1938.jpg|thumb|links|200px|''Sajjid'' Abdul Hussein Sharafeddin.]] [[Beeld:Riadh elsolh.jpg|thumb|180px|Riad Al Sulh.]] In teenstelling hiermee was die grootste organiseerder van niegewelddadige verset teen die Franse ambisies in Jabil Amil die Sjiitiese geleerde ''[[sajjid]]'' Abdel Hussein Sharafeddine (gebore 1872), die [[imam]] van Tirus. Hy het ’n beslissende rol gespeel in die 1908-magstryd tussen die Al-As'ad-clan aan die een kant en die Al-Sulh-dinastie met hulle Tiriese bondgenote van die Al-Khalil-familie aan die ander. Sy simpatie het by eersgenoemde gelê. Sharafeddine het die grootste ondersteuner van ’n Groter Sirië geword,<ref name=":67"/> terwyl Al-As'ad "gewag het om te kyk wat gebeur".<ref name=":87">{{Cite book|last=Hakim|first=Carol|title=The Origins of the Lebanese National Idea 1840–1920|publisher=University of California Press|year=2013|isbn=9780520273412|location=Berkeley|pages=251–252}}</ref> Sharafeddine het in 1919 Amerikaanse ondersteuning van ’n verenigde Sirië geëis met Faisal as koning. "Dit het die Franse kwaad gemaak, wat blykbaar ’n onsuksesvolle sluipmoord op Sharafeddine aangemoedig het."<ref name=":46" /> Vroeg in 1920 het Sharafeddin ’n Sjiitiese afvaardiging na Damaskus gelei om sy saak oor eenheid met Sirië te stel.<ref name=":51" /> Terselfdertyd het spanning tussen Sjiitiese en Maronitiese groepe in Jabal Amel toegeneem, terwyl Sharafeddin en Al-As'ad ’n vreedsame benadering en de-eskalasie gesteun het.<ref name=":46" /> In baie Franse berigte is die aanvalle deur gewapende Sjiiete egter toegeskryf aan Sharafeddin se finansiering en aanmoediging.<ref name=":90" /> Toe gewelddadige botsings tussen Sjiitiese en Maronitiese groepe in April 1920 in die Jabal Amel-gebied plaasvind,<ref name=":46" /> het baie Christene wat in die agterland van Jabal Amel gewoon het, na Tirus gevlug.<ref name=":87" /> ’n Franse koloniale leër het toe met die hulp van Maronitiese vrywilligers die Sjiitiese rebellie onderdruk.<ref name=":46" /> ===Franse mandaat (1920-1943)=== [[Beeld:Proclamation of the state of Greater Lebanon.jpg|links|thumb|220px|Generaal Gouraud op 1 September 1920 in Beiroet.]] Op 1 September 1920 het die Franse koloniale heersers die nuwe [[Staat Groter Libanon]] afgekondig onder voogdyskap van die [[Volkebond]] en verteenwoordig deur Frankryk. Generaal Henri Gouraud het die Franse hoëkommissaris in Libanon en Sirië geword. Tirus en die Jabal Amel-gebied is as die suidelike deel by die mandaat gevoeg.<ref name=":14">{{Cite book|title=In the Path of Hizbullah|last=Hamzeh|first=Ahmad Nizar|publisher=Syracuse University Press|year=2004|isbn=978-0815630531|location=New York|pages=11, 82, 130, 133}}</ref> Die eerste munisipaliteit van Tirus is ook in 1920 gestig, met as leier Ismail Yehia Khalil<ref name=":33">{{Cite web|url=http://nna-leb.gov.lb/en/show-report/81/Tyre|title=TYRE|date=17 Oktober 2012|website=National News Agency – Ministry of Information Lebanese Republic|access-date=28 Oktober 2019}}</ref> van die Sjiitiese feodale dinastie Al-Khalil. As die prominentse teenstander van die Franse moes Sharafeddin uit die stad vlug. [[Beeld:Flag of Lebanon during French Mandate (1920-1943).svg|thumb|220px|Die vlag van Groter Libanon.]] Intussen het die gewone mense in Tirus en die hele Suid-Libanon gely onder hoë belasting<ref name=":90" /> en boetes op hulle ekonomie om hulle te straf vir hulle mislukte rebellie.<ref name=":46" /> Die Franse het ook landbouprodukte van Suid-Libanon na Sirië herlei en so die handelsbedrywighede in Tirus se hawe geweldig verminder.<ref name=":25">{{Cite book|url=https://www.researchgate.net/publication/275948695|title= Expansion of Shi'a schools (1960–2009): Factors and dynamics|last=Dakroub|first=Sabah|publisher=American University of Beirut|year=2009|location=Beiroet|pages=84|format=PDF|doi=10.13140/RG.2.1.2938.0005}}</ref> Immigrasie van Tirus na Wes-Afrika het nog ’n hoogtepunt bereik. Dié neiging is eers beëindig toe die Franse koloniale heersers in Afrika aan die einde van die 1920's strenger beheer oor immigrasie ingestel het.<ref name=":2" /> [[Beeld:SayedAbdulHusseinSharafeddin Carte-d-Identite ID 1938.jpg|thumb|280px|links|’n Skandering van Sharafeddin se paspoort van 1938, waarin aangedui word hy is "geletterd".]] In 1922 het Kamil al-As'ad uit bannelingskap teruggekeer en ’n rebellie teen Franse besetting gereël. Dit is vinnig onderdruk en hy is in 1924 dood.<ref name=":46" /> Intussen het imam Sharafeddin vriendskaplike betrekkinge met die koloniale regering gehandhaaf.<ref name=":89">{{Cite book|last=Weiss|first=Max|title=In the Shadow of Sectarianism - Law, Shi'ism, and the Making of Modern Lebanon|publisher=Harvard University Press|year=2010|isbn=978-0674052987|location=Cambridge|pages=71–73, 140, 144, 159–160, 169–170, 206}}</ref> [[Beeld:Tyre-aerial-photo-by-France-Military-1934.jpg|thumb|220px|’n Foto van Tirus deur die Franse lugmag, vroeg 1930's.]] In 1926 het die koloniale regering die Sjiitiese Djafari-regswetenskap erken en in Tirus – nes in ander stede – ’n Djafari-tribunaal daargestel. In die munisipaliteit en regering is "feitlik al die" sensitiewe posisie deur lede van die Christelike Salim-familie gevul weens die koloniale aanstellingsbeleid.<ref name=":82" /> Volgens die 1921-sensus was 83% van Tirus se inwoners Sjiiete, 4% Soenniete en 13% Christene.<ref name=":67" /> Die regering het egter niks gedoen om dié onderverteenwoordiging van die Sjiitiese meerderheid reg te stel nie. In plaas daarvan het hulle Sjitiese feodale families soos Al-As'ad en Khalil "vrye teuels gegee om hulle persoonlike rykdom te vergroot en hulle clan se mag af te dwing".<ref name=":82">{{Cite book|title=Inventing Lebanon: Nationalism and the State Under the Mandate|last=Firro|first=Kais|publisher=I. B. Tauris|year=2002|isbn=978-1860648571|location=London and New York|pages=159, 166}}</ref> In 1938 het ’n historiese keerpunt plaasgevind toe imam Sharafeddine ’n skool vir seuns en meisies stig. Hoewel die Al-Khalil-familie daarteen gekant was, het dit gou uitgebrei, ook danksy skenkings deur die Al-As'ad-clan.<ref name=":46" /> Hoewel Christene uit sendingskole voordeel getrek het, was opvoeding in die Sjiitiese gemeenskap swak voor die stigting van die Djafarija-skool. "Dit het die hoeksteen geword wat die lewe van die Sjiiete in Jabal Amel in die algemeen en Tirus in besonder verander het." Die skool het gou die middelpunt van politieke bedrywighede geword, met Sharafeddin wat veral [[Palestina|Palestynse]] eise vir onafhanklikheid gesteun het.<ref name=":46" /> ===Tweede Wêreldoorlog en onafhanklikheid=== [[Beeld:WWII 2-3rdAustralianInfantryBattalion TyreLebanon June1941 JamesFrankHurley AustralianWarMemorial.jpg|thumb|220px|Australiese troepe tydens die amptelike oorname van Tirus in Junie 1941.]] In 1940 het Franse troepe ’n anti-tenk-loopgraaf by Tirus gegrawe op die pad suid toe hulle ’n marmarsarkofaag uit die 1ste of 2de eeu ontdek. Dit word nou in die Nasionale Museum in Beiroet uitgestal.<ref>{{Cite book|title=TYRE Through The Ages|last=Jidejian|first=Nina|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3rd|location=Beiroet|pages=174–176}}</ref> In middel 1941 het die gesamentlike Brits-[[Vrye Frankryk|Vrye Franse]] veldtog in Sirië en Libanon begin om die Franse Vichy-regering in dié lande omver te werp. Hulle het swaar gesteun op Indiese soldate<ref>{{Cite book|title=The Politics and Security of the Gulf: Anglo-American Hegemony and the Shaping of a Region|last=Macris|first=Jeffrey R.|publisher=Routledge|year=2010|isbn=978-0415778718|pages=36}}</ref> en ook gebruik gemaak van die Australiese 21ste Brigade.<ref>{{Cite book|title=The Silent 7th: An Illustrated History of the 7th Australian Division 1940–46|last=Johnston|first=Mark|publisher=Allen & Unwin|year=2005|isbn=978-1-74114-191-7|location=Crows Nest, Nieu-Suid-Wallis|pages=46–48}}</ref> Dié magte het Tirus op 8 Junie van [[Nazi-Duitsland|Nazi]]-kollaborateurs bevry.<ref>{{Cite book|title=Germany and the Second World War, Band 3 von|last1=Schreiber|first1=Gerhard|last2=Stegemann|first2=Bernd|last3=Vogel|first3=Detlef|publisher=Clarendon Press|year=1990|isbn=978-0198228844|volume=3|location=Oxford|pages=615}}</ref> In 1946 is die Djafarija-skool tot ’n hoërskool opgegradeer: die eerste in Suid-Libanon. Imam Sharafeddine het as die eerste direkteur ’n Libanese Christen, George Kenaan, aangestel. ====Palestynse uittog, 1948==== [[Beeld:Refugees in Galilee.jpg|links|thumb|220px|Palestyne vlug in Oktober/November 1948 uit Galilea na Libanon.]] Toe [[Israel]] in Mei 1948 gestig word, is Tirus dadelik beïnvloed – deur die [[Palestina|Palestynse]] uittog, ook bekend as die ''Nakba''. Duisende Palestyne het na Tirus gevlug, dikwels per boot. Imam Sharafeddin het aan baie van hulle skuiling in die Djafarija-skool gegee.<ref name=":46" /> [[Beeld:Zicht op de stad Tyrus met het strand en de Middellandse Zee, Bestanddeelnr 255-6310.jpg|thumb|220px|Die Ou Stad van Tirus in 1950, afgeneem deur Willem van de Poll.]] Op 17 Julie 1948 het twee Israeliese fregatte Tirus gebombardeer<ref>{{Cite journal|year=1975|title=Proceedings of the Naval Institute|publisher=United States Naval Institute|volume=101|pages=49}}</ref> om ’n eenheid van Fawzi al-Qawuqji se [[Arabiese Bevrydingsleër]] (ABL) aan te val.<ref>{{Cite journal|last=Kaplansky|first=Eddy|date=Fall 2003|title=Israel Navy's First Warship|url=http://www.machal.org.il/index.php?option=com_content&view=article&id=536&Itemid=883&lang=he|journal=American Veterans of Israel Newsletter|access-date=22 November 2019|via=WORLD MACHAL volunteers from overseas in the Israel Defense Forces}}</ref> Toe die Israeliese weermag in Oktober 1948 sy Operasie Hiram uitvoer om Bo-Galilea van die ABL af te neem, het nog duisende Palestyne na Suid-Libanon gevlug. Die Burj El Shimali-kamp is ook in 1948 langs die Tiriese skiereiland opgerig,<ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.unrwa.org/where-we-work/lebanon/burj-shemali-camp|title=Burj Shemali Camp|date=n.d.|website=United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East (UNRWA)|access-date=19 September 2019}}</ref> asook een op die Jal Al Bahar-kusstrook in Noord-Tirus.<ref name=":9">{{Cite web|url=https://issuu.com/beyondtherefuge/docs/camp_studies|title=CASE Study of an unregulated camp: Jal al Bahar, Sur, Lebanon|date=3 Oktober 2015|website=Refugee Camp studies|access-date=21 September 2019|archive-date= 2 Januarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102172836/https://issuu.com/beyondtherefuge/docs/camp_studies|url-status=dead}}</ref> Palestynse vlugtelinge het ’n sleutelrol gespeel in die ontwikkeling van die [[sitrus]]plantasies in die Tirus-streek, maar het ook met die Libanese meegeding om goedkoop arbeidsgeleenthede op dié gebied.<ref name=":25" /> Aan die ander kant was baie onderwysers van die Djafarija-skool goed opgevoede vlugtelinge van Palestina.<ref>{{Cite web|url=http://www.handala.org/about/iam.html|title=I AM FROM AIN AL-HELWA|last=Al-Ali|first=Naji|date=n.d.|website=Handala|access-date=21 September 2019|archive-date= 2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902021620/http://www.handala.org/about/iam.html|url-status=dead}}</ref> In 1956 was die Djafarija-skool die platform vir ’n guerrillagroep van 25 Libanese en Palestynse studente vir ’n militêre aanslag op Israel. Aan die einde van dié jaar is egter beslag gelê op hulle wapens en die Palestynse skoolhoof is in hegtenis geneem.<ref name=":46" /> Op 31 Desember 1957 is imam Sharafeddine op 85-jarige ouderdom oorlede, op ’n tydstip toe spanning weer eens toegeneem het.<ref name=":46" /> ====Musa Sadr-tydperk (1959-1978)==== [[Beeld:Along the Mediterranean coast, southward. Tyre, harbor. Acts 21-3 LOC matpc.22994.jpg|links|180px|thumb|Die hawe tussen 1950 en 1977.]] Ná Sharafeddin se dood het sy seuns en ander verteenwoordigers van die Sjiitiese gemeenskap van Suid-Libanon sy familielid ''sajjid'' Musa Sadr gevra om hom as imam op te volg.<ref name=":4">{{Cite book|title=Amal and the Shi'A: Struggle for the Soul of Lebanon|last=Norton|first=Augustus Richard|publisher=University of Texas Press|year=1987|isbn=978-0292730403|location=Austin|pages=39}}</ref> [[Beeld:Imam Musa Sadr in his House in Sour (cropped).jpg|thumb|220px|Sadr in sy huis in Tirus.]] In 1959 het Sadr na Tirus verhuis en het hy aanvanklik nie net met wantroue te doen gehad nie, maar ook met teenstand.<ref name=":51" /> Binne ’n paar jaar het hy egter ’n groot gevolg opgebou.<ref name=":67" /> Hy het onder meer ’n beroepsopleidingsentrum in die naburige Burj El Shimali geopen wat ’n belangrike simbool van sy leierskap geword het,<ref name=":4" /> sowel as ander welsynorganisasies.<ref name=":46" /> Teen die 1960's het Tirus ’n inwonertal van sowat 15&nbsp;000 gehad.<ref name=":40" /> In die loop van die dekade was daar ’n groot verskuiwing van die platteland na die stad, ’n proses wat steeds voortduur.<ref name=":34" /> Daarbenewens het die aankoms van Palestynse vlugtelinge voortgeduur: In 1963 is nog ’n vlugtelingkamp in Rashidieh, 5&nbsp;km suid van Tirus, geopen.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.unrwa.org/where-we-work/lebanon/rashidieh-camp|title=Rashidieh Camp|date=n.d.|website=United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East (UNRWA)|access-date=19 September 2019}}</ref> Teen die einde van die dekade het openbare ontevredenheid in Tirus toegeneem, nes in ander dele van die land. ’n Protesbeweging is in Maart 1967 begin met ’n staking deur leerlinge van die hoërskool wat onder meer laer tariewe geëis het.<ref name=":71">{{Cite book|title=A History of Modern Lebanon|last=Traboulsi|first=Fawwaz|publisher=Pluto Press|year=2012|isbn=9780745332741|location=London|pages=169–170|jstor = j.ctt183p4f5.16|chapter = From Social Crisis to Civil War (1968–1975)}}</ref> In Mei 1967 het Sadr die Opperste Islamitiese Sjiaraad (OISR) gestig – ’n strategiese stap wat die politieke landskap van nie net Jabal Amel nie, maar van die hele Libanon sou verander.<ref name=":46" /> =====Libanese Burgeroorlog (1975-1990)===== ======"Volksrepubliek Tirus" ====== [[Beeld:MarkabSavoy7031975.jpg|thumb|links|180px|Die vaartuig wat in die Savoy Hotel-aanval gebruik is.]] In Januarie 1975 het 'n eenheid van die [[Populêre Front vir die Bevryding van Palestina]] (PFBP) die Tiriese kasernes van die Libanese weermag aangeval.<ref name=":67" /> In Februarie 1975 was daar demonstrasies vir die [[Palestynse Bevrydingsorganisasie]] (PBO) en teen die regering nadat die Arabiese Nasionalistiese parlementslid Maruf Sad in Sidon vermoor is, na bewering deur die weermag.<ref name=":101">{{Cite book|last=El Khazen|first=Farid|title=The Breakdown of the State in Lebanon, 1967–1976|publisher=I.B. Tauris|year=1999|isbn=978-1860643200|location=Londen / New York|pages=198, 268.269}}</ref> In Maart 1975 het 'n PBO-kommando van agt militante van die kus van Tirus af na [[Tel Aviv]] gevaar en die Savoy Hotel aangeval waarin agt burgerlike gyselaars, drie Israeliese soldate en sewe van die aanvallers gedood is.<ref>{{Cite book|last=Nisan|first=Mordechai|title=Politics and War in Lebanon: Unraveling the Enigma|publisher=Transaction Publishers|year=2015|isbn=978-1412856676|location=New Brunswick / London|pages=55}}</ref> Vyf maande later, op 5 Augustus 1975, het Israel Tirus van die land en see en uit die lug aangeval. Nog aanvalle het op 16 en 29 Augustus en 3 September gevolg.<ref>{{Cite book|title=Lebanon: Dynamics of Conflict – A Modern Political History|last=Odeh|first=B.J.|publisher=Zed Books|year=1985|isbn=978-0862322120|location=Londen|pages=[https://archive.org/details/lebanondynamicso0000odeh/page/45 45, 141-142, 144]|url=https://archive.org/details/lebanondynamicso0000odeh/page/45}}</ref> [[Beeld:Visit of Imam Musa al-Sadr from the bombarded areas of southern Lebanon (2).jpg|thumb|220px|Musa Sadr besoek gebombardeerde gebiede in Suid-Libanon.]] {{Multibeeld | align = right | direction = vertical | background color = | voetskrif = Die ruïnes van Beit Shaddad in die Christelike kwartier in die noordweste van die skiereiland (2019). | header= | beeld1 = BeitShaddadRuins-TyreSourLebanon RomanDeckert11082019.jpg | width1 = 180 | onderskrif1 = | beeld2 = BeitShaddadRuins TyreSourLebanon RomanDeckert23082019.jpg | width2 = 180 | onderskrif2 = }} In 1976 het plaaslike aanvoerders van die PBO die munisipale regering van Tirus met die hulp van hulle bondgenote in die Libanese Arabiese Leër (LAL) oorgeneem.<ref name=":76">{{Cite book|title=Sovereignty and Leadership in Lebanon, 1943–76|last=Goria|first=Wade R.|publisher=Ithaca Press|year=1985|isbn=978-0863720314|location=Londen|pages=90, 179, 222}}</ref> Hulle het die stigting van die "Volksrepubliek Tirus" afgekondig.<ref name=":106">{{Cite book|last=Fisk|first=Robert|title=Pity the Nation: Lebanon at War|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-280130-2|location=Oxford|pages=36–39, 115–118, 126–127, 131–135, 211, 255, 458–461, 550–551, 580–581, 608, 617}}</ref> Hulle het egter gou die steun van die Tiriese bevolking verloor<ref name=":91">{{Cite book|title=Who's Who in Lebanon 2007–2008|publisher=Publitec Publications & De Gruyter Saur|year=2007|isbn=978-3-598-07734-0|location=Beiroet/München|pages=49, 84, 88, 196, 391–392, 398–399, 416–417}}</ref> weens hulle "arbitrêre en soms gewelddadige optrede".<ref name=":80">{{Cite book|title=Israel's Lebanon War|last1=Schiff|first1=Ze'ev|last2=Ya'ari|first2=Ehud|publisher=Simon and Schuster|year=1985|isbn=978-0671602161|location=New York|pages=[https://archive.org/details/israelslebanonwa00zeev/page/79 79–80, 139]|url=https://archive.org/details/israelslebanonwa00zeev/page/79}}</ref> Toe [[Sirië]] Libanon in die middel van 1976 aanval, het dit 'n voorstel deur die [[Arabiese Liga]] gevolg dat hulle nie die Litanirivier na die suide oorsteek nie. Terwyl die Libanese Burgeroorlog dus in Suid-Libanon begin het, het dit verdere interne gevegte gespaar gebly. Baie jong mans van die suide het egter in die noorde aan gevegte gaan deelneem.<ref>{{Cite book|title=Christliche Gruppen im Libanon: Kampf um Ideologie und Herrschaft in einer unfertigen Nation|last=Kuderna|first=Michael|publisher=Franz Steiner Verlag|year=1983|isbn=978-3515040716|location=Wiesbaden|pages=246|language=de}}</ref> In dié tyd het Israel 'n vlootblokkade van die Titiese hawe en ander Suid-Libanese hawens uitgevoer om voorrade aan die PBO af te sny, en so is ander seehandel ook afgesny.<ref>{{Cite book|title=Syrian Intervention in Lebanon: The 1975–76 Civil War|url=https://archive.org/details/syrianinterventi00wein|url-access=limited|last=Weinberger|first=Naomi Joy|publisher=OXFORD UNIVERSITY PRESS|year=1986|location=New York en Oxford|pages=[https://archive.org/details/syrianinterventi00wein/page/n232 218]–219}}</ref> ======1978-konflik tussen Suid-Libanon en Israel====== Op 11 Maart 1978 het Dalal Mughrabi, 'n jong vrou van die Palestynse vlugtelingkamp in Beiroet, en etlike [[fedajeen]]-vegters van Tirus na 'n strand noord van Tel Aviv geseil. Hulle het toe die [[Kuswegaanslag]] uitgevoer waarin 38 Israeliese burgers, insluitende 13 kinders, gedood en 71 gewond is. Nege van die elf aanvallers is ook gedood.<ref name=":73">{{Cite book|last=Hirst|first=David|title=Beware of Small States: Lebanon, Battleground of the Middle East|publisher=Faber and Faber|year=2010|isbn=9780571237418|location=London|pages=30–31, 42, 118, 141, 196–197}}</ref> Drie dae later het die Israeliese weermag Libanon binnegeval en die hele suidelike deel van die land buiten Tirus en die omringende gebied beset.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/unifil-background|title=UNIFIL Background|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019}}</ref> Tirus is egter kwaai geraak deur die week lange operasie. Die Israeliese lugmag het veral drie Palestynse vlugtelingkampe geteiken, asook die hawe ná gerugte dat die PBO wapens van daar af kry. 'n Paar historiese geboue is vernietig, soos Beit Shaddad in die Christelike kwartier, of beskadig.<ref>{{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20190613-remembering-the-israeli-withdrawal-from-south-lebanon/|title=Remembering the Israeli withdrawal from south Lebanon|last=Hussein|first=Muhammad|date=13 Junie 2019|website=Middle East Monitor|access-date=1 Januarie 2020}}</ref><ref>{{Cite book|last=Randal|first=Jonathan C.|title=Going All the Way: Christian Warloards, Israeli Adventurers, and the War in Lebanon|publisher=Vintage Books|year=1984|isbn=978-0394723594|pages=209}}</ref> Vier dae later, op 23 Maart 1978, het die VN se tussentydse mag in Libanon (UNIFIL) gearriveer: 'n bataljon Franse valskermsoldate onder kolonel Jean Germain Salvan. Die volgende paar dae is verskeie mense gedood en 'n paar gewond, onder andere kolonel Salvan, wat in albei bene geword is.<ref name=":106" /> Ná nog aanvalle moes UNIFIL noodgedwonge hulle basis in Tirus ontruim. Hulle het hulle hoofkwarter geskuif na 'n strook suidwaarts wat deur Israel beheer is.<ref>{{Cite news|last=Howe|first=Marvine|date=1978-05-09|title=U.N. LEBANON FORCES MOVE HEADQUARTERS|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1978/05/09/archives/un-lebanon-forces-move-headquarters-they-pull-out-of-city-north-of.html|access-date=2020-10-20|issn=0362-4331}}</ref> Die PBO het beheer oor Tirus behou.<ref name=":67" /> ====Tydperk ná Sadr (sedert 1978)==== =====Amal-PBO-Israeliese konflikte===== [[Beeld:Banner-MusaAlSadr-40yearsDisappearanceCommemoration-Tyre-NabihBerri-Amal RomanDeckert06092018.jpg|thumb|300px|’n Banier vir die 40-jarige herdenking van Sadr se verdwyning.]] Op 31 Augustus 1978 het Musa Sadr geheimsinnig verdwyn ná ’n besoek aan [[Moeammar Ghaddafi]] van [[Libië]].<ref name=":51" /> Gereelde bombarderings van Tirus het voortgeduur.<ref name=":60">{{Cite journal|last=Sayigh|first=Yezid|date=Herfs 1983|title=Israel's Military Performance in Lebanon, June 1982|url=https://www.paljourneys.org/sites/default/files/Israels_Military_Performance_in_Lebanon_June_1982-Yezid_sayigh.pdf|journal=Journal of Palestine Studies|volume=13|issue=1|pages=31, 59|doi=10.2307/2536925|jstor=2536925|access-date=12 Julie 2021|archive-date=16 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216081158/https://www.paljourneys.org/sites/default/files/Israels_Military_Performance_in_Lebanon_June_1982-Yezid_sayigh.pdf|url-status=dead}}</ref> Israel het aanvalle op Tirus gedoen en die PBO het bomme in Israel gegooi – tot met ’n skietstilstand in Julie 1981.<ref name=":67" /> Terwyl ontevredenheid onder die Sjiitiese bevolking toegeneem het oor die lyding weens die konflik tussen Israel en die Palestynse faksies, het spanning tussen Amal (Sadr se militêre vleuel van sy beweging, die ''Afwaj al-Muqawama al-Lubnaniyya'') en die Palestynse militante gestyg.<ref name=":75">{{Cite book|title=The Lebanon War|last=Abraham|first=Antoine J.|publisher=Praeger|year=1996|isbn=978-0275953898|location=Westport, Conn.|pages=123}}</ref> Eindelik het gewelddadige botsings op baie dorpe in Suid-Libanon voorgekom, insluitende die Tirus-gebied.<ref name=":75" /> =====1982-oorlog tussen Libanon en Israel===== Ná ’n mislukte sluipmoordaanval op die Israeliese ambassadeur in Londen, Shlomo Argov, het die Israeliese weermag op 6 Junie 1982 met ’n inval in Libanon begin. Tirus is weer swaar getref, want aanvalle het van alle kante gekom. Sowat 80 mense is op die eerste dag net in lugaanvalle dood. Die meeste aanvalle was op die Palestynse kampe, want baie guerrillas het tot die einde bly veg.<ref name=":73" /> [[Beeld:Tyre headquarters bombings.jpg|thumb|180px|links|Die vernietigde Israeliese hoofkwartier, 1982.]] Die gevegte het ná twee dae geëindig, maar die humanitêre gevolge was groot.<ref>{{Cite web|title=Masada wird nie wieder fallen - DER SPIEGEL 29/1982|url=https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-14350145.html|access-date=2020-10-15|website=www.spiegel.de}}</ref> Die Libanese regering het beweer dat die Israeliese weermag sowat 1&nbsp;200 burgerlikes gedood en meer as 2&nbsp;000 gewond het in Tirus,<ref>{{Cite book|last=Clodfelter|first=Michael|title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015|publisher=McFarland|year=2017|isbn=9780786474707|edition=4th|location=Jefferson|pages=590}}</ref><ref name=":106" /> terwyl 5&nbsp;000 Palestyne dakloos gelaat is.<ref name=":6" /> Israel het beweer net 56 burgerlikes is dood. Amal het in September 1982 sowat 250&nbsp;000 ondersteuners in Tirus bymekaargemaak om die verdwyning van Musa Sadr te gedenk.<ref name=":67" /> Kort daarna het ’n nuwe geheime mag aktief geword wat die toneel sou oorheers – [[Hezbollah]]. Op 11 November 1982 het die 15-jarige Ahmed Qasir, wat glo verskeie familielede in die Israeliese inval van 1978 verloor het,<ref name=":73" /> ’n selfmoordaanval met ’n motor met plofstof uitgevoer. Sy teiken was die Israeliese militêre hoofkwartier in Tirus. Al sewe<ref name=":81">{{Cite book|title=Beirut Rules: The Murder of a CIA Station Chief and Hezbollah's War Against America|last1=Burton|first1=Fred|last2=Katz|first2=Samuel|publisher=Berkley|year=2018|isbn=978-1101987469|location=New York|pages=7–11}}</ref> of agt van die verdiepings het ingestort.<ref name=":106" /> Verslae oor die ongevalle wissel: van 90 Israeliese soldate en ’n onbekende aantal Palestynse aangehoudenes tot 67 Israeli's en 15 aangehoudenes. In Junie 1983 het die Israeli's ’n reeks massa-arrestasies in die Palestynse vlugtelingkampe uitgevoer, omdat geen groep verantwoordelikheid vir die aanvalle aanvaar het nie. Op 10 Junie het ’n groep ongeïdentifiseerde gewapendes twee Israeliese pantservoertuie aangeval en drie soldate gedood. Byna ’n jaar ná die eerste selfmoordaanval, in Oktober 1983, is nog een uitgevoer op die nuwe Israeliese hoofkwartier in Tirus. Altesaam 29 Israeliese soldate en offisiere is dood en nog 30 gewond.<ref name=":14" /><ref name=":15">{{Cite book|last=Alagha|first=Joseph Elie|url=https://archive.org/details/shiftshizbullahs00alag|title=The Shifts in Hizbullah's Ideology: Religious Ideology, Political Ideology and Political Program|publisher=Amsterdam University Press|year=2006|isbn=978-9053569108|location=Amsterdam|pages=[https://archive.org/details/shiftshizbullahs00alag/page/n35 35], 37|url-access=limited}}</ref> Ook 32 Libanese en Palestynse aangehoudenes is dood.<ref name=":67" /> Hezbollah het eers twee jaar later verantwoordelikheid vir die twee aanvalle aanvaar.<ref name=":14" /> In Februarie 1985 het ’n Tiriese lid van Amal nog ’n selfmoordaanval op ’n Israeliese konvooi in Burj El Shimali gedoen,<ref name=":68">{{Cite book|title=Martyr Cults and Political Identities in Lebanon: "Victory or Martyrdom" in the Struggle of the Amal Movement|last=Bonsen|first=Sabrina|publisher=Springer Nature|year=2019|isbn=978-3-658-28098-7|location=Wiesbaden|pages=214, 248}}</ref> en 10 soldate is gewond. In Israeliese wraakaanvalle in die gebied oos van Tirus is 15 mense gedood en honderde beseer.<ref name=":67" /> Vanweë toenemende druk het die Israeliese magte teen die einde van April 1985 aan Tirus onttrek<ref name=":67" /> en ’n selfverklaarde "veiligheidsone" in Suid-Libanon gevestig saam met sy bondgenote die Suid-Libanese Leër. =====Ná die burgeroorlog===== Ná die einde van die burgeroorlog in Maart 1991 het eenhede van die Libanese weermag aan die kussnelweg en om die Palestynse vlugtelingkampe van Tirus ontplooi.<ref name=":72">{{Cite book|title=The Lebanese Army: A National Institution in a Divided Society|last=Barak|first=Oren|publisher=State University of New York Press|year=2009|isbn=978-0-7914-9345-8|location=Albany|pages=67, 180}}</ref> Die lang oorlog het sy merk op Tirus en die res van Suid-Libanon gelaat, veral in ekonomiese terme.<ref name=":20" /> Algaande het die openbare lewe in Tirus egter meer ontspanne geraak. In April 1996 het Israel ’n 16-daagse veldtog teen Libanon geloods in ’n poging om ’n einde te bring aan vuurpylaanvalle deur Hezbollah. As deel van die konflik het die Israeliese vloot Tirus se hawe afgesper en Israel het na berig word op ’n konvooi van UNIFIL geskiet wat kosvoorraad na die beleërde dorpenaars naby Tirus vervoer het. Toe die UNIFIL-kamp op die dorp Qana op 18 April getref word in ’n bombardement deur Israel, is 106 burgerlikes dood en 116 gewond (onder andere vier VN-werkers van Fidji). ’n Geraamde meer as 20&nbsp;000 mense het ná die skietstaking einde April hulde aan die slagoffers gebring, onder andere die eerste minister, speaker van die parlement en verskeie Moslem- en Christenleiers.<ref name=":98">{{Cite book|last=Volk|first=Lucia|title=Memorials and Martyrs in Modern Lebanon|publisher=Indiana University Press|year=2010|isbn=978-0-253-22230-5|location=Bloomington|pages=122–129, 137, 177, 228}}</ref> ======Libanese Oorlog van 2006====== [[Beeld:Tyre Lebanon 2006.JPG|thumb|180px|Vlugtelinge word uit Tirus vervoer, 20 Julie 2006.]] [[Beeld:Tyre air strike.jpg|links|thumb|220px|Stof styg omhoog ná ’n Israeliese lugaanval op Tirus, 26 Julie 2006.]] Tydens Israel se inval in Julie 2006 in Libanon is verskeie lanseringsterreine vir vuurpyle van Hezbollah in plattelandse gebiede om Tirus ontdek.<ref>Butcher, Tim. [https://www.smh.com.au/news/world/rebels-were-ready-for-attacks/2006/07/26/1153816254833.html Rebels were ready for attacks]. ''The Sydney Morning Herald'' 27 Julie 2006.</ref> Israel het ’n gebou aan die buitewyke van Tirus bestorm en minstens twee Hezbollah-vegters gedood,<ref name=":11">{{Cite web|url=https://www.hrw.org/report/2007/09/05/why-they-died/civilian-casualties-lebanon-during-2006-war|title=Why They Died: Civilian Casualties in Lebanon during the 2006 War|date=5 September 2007|publisher=Human Rights Watch|access-date=24 September 2019}}</ref> Ander Hezbollah-teikens in die stad is ook aangeval.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5247670.stm Israeli commandos stage Tyre raid] ''BBC'' 5 Augustus 2006.</ref> [[Beeld:South Lebanon refugee.jpg|thumb|180px|’n Vroulike vlugteling huil terwyl sy Tirus verlaat, 27 Julie 2006.]] Hoewel sommige soldate van die Libanese weermag ook in sulke aanvalle dood is,<ref name=":78">{{Cite book|url=http://etheses.dur.ac.uk/775/|title=The Making of Lebanese Foreign Policy: Understanding the 2006 Hezbollah-Israeli War|last=Wilkins|first=Henrietta|publisher=Durham University|year=2011|location=Durham|pages=95, 155|type=Doctoral Thesis|format=PDF}}</ref> was die meeste van die slagoffers burgerlikes. Duisende gesinne het probeer om uit Suid-Libanon te vlug. Minstens een dorp en verskeie terreine in die stad is ook deur Israel aangeval.<ref>Engel, Richard. [http://www.nbcnews.com/id/14030075 Desperation descends on Tyre, Lebanon.] MSNBC 25 Julie 2006.</ref> Ná ’n maand het die VN se [[Veiligheidsraad]] op 11 Augustus resolusie 1701 aanvaar waarin ’n beroep op Hezbollah en Israel gedoen word om alle vyandelikhede te staak. Dit het ook ’n buffersone sonder enige gewapende personeel en wapens buiten dié van die regering van Libanon en UNIFIL tot aan die Litanirivier geskep.<ref name=":1" /> Die Veiligheidsraad het ook UNIFIL se 2&nbsp;000 soldate tot 15&nbsp;000 verhoog.<ref name=":1" /> =====Ná die 2006-oorlog===== Sedert 2006 is Tirus en die omliggende streke in die suide deel van die Italiaanse sektor van UNIFIL, terwyl sy omringende streke in die noorde deel van die Koreaanse sektor is.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/deployment_map_feb2019.pdf|title=UNCLASSIFIED UNIFIL DEPLOYMENT|date=February 2019|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019|archive-date=14 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014011704/https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/deployment_map_feb2019.pdf|url-status=dead}}</ref> UNIFIL word bygestaan deur die VN se Truce Supervision Organization (UNTSO). Aangesien UNIFIL ’n begroting vir klein gemeenskapsprojekte ook het,<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/faqs|title=FAQs|date=6 September 2019|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019}}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ondersteun veral die Italiaanse afvaardiging ’n verskeidenheid burgerlike bedrywighede, soos die bewaring van Tirus se [[argeologie]]se erfenis,<ref name=":35">{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/preserving-phoenician-heritage-between-lebanese-and-italian-cities|title=Preserving Phoenician heritage between Lebanese and Italian cities|date=18 Junie 2019|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019|archive-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916221458/https://unifil.unmissions.org/preserving-phoenician-heritage-between-lebanese-and-italian-cities|url-status=dead}}</ref> hulpverlening vir artistieke uitdrukking en interaksie,<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/music-friendship|title=Music for Friendship|date=21 Maart 2014|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019}}</ref> om mediese veldtogte uit te voer,<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/italian-peacekeepers-launch-medical-campaign-tyre|title=Italian peacekeepers launch medical campaign in Tyre|date=26 Julie 2017|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019}}</ref> en om kinders te help speel deur speelterreine op te rig en narterapie vir kinders met spesiale behoeftes te reël.<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/clown-therapy-laugh-love-and-health|title=Clown Therapy: Laugh, Love, and Health|date=18 Maart 2014|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=18 September 2019}}</ref> [[Beeld:Graffiti in Rashidieh camp.JPG|thumb|200px|links|Graffiti in Rashidieh, 2011.]] Toe die Libanese betogings van 2019-'20 teen regeringskorrupsie en besuinigingsmaatreëls op 17 Oktober 2019 oor die hele land begin, het massas Tiriese burgers na die sentrale Elissaplein (genoem na die legendariese stigter van [[Kartago]]) opgeruk om aan die niesektariese demonstrasies deel te neem.<ref>{{Cite web|url=https://www.lbcgroup.tv/news/d/lebanon-news/477463/tyres-fishermen-take-part-in-lebanons-revolution-p/en|title=Tyre's fishermen take part in Lebanon's revolution (Photos & Video)|date=20 Oktober 2019|website=Lebanese Broadcasting Corporation International (LBCI) TV|access-date=12 Desember 2019}}</ref> [[Beeld:Torched-RestHouse TyreSourLebanon RomanDeckert26102019.jpg|thumb|260px|Die ruïnes van die Rest House Hotel.]] 'n Dag later is die Rest House Hotel op die Tiriese strand in ’n brandstigting verwoes. Die volgende dag het ’n teendemonstrasie "deur ’n groep gewapende individue wat glo by die Amalbeweging geaffilieer is", volgens UNIFIL, tot onluste ontwikkel. Die Amalbeweging het betrokkenheid ontken.<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/s2019889.pdf|title=Implementation of Security Council resolution 1701 (2006) during the period from 25 June to 31 October 2019 – Report of the Secretary-General|last=Guterres|first=Antonio|date=18 November 2019|website=United Nations Interim Force in Lebanon|publisher=United Nations|page=10|access-date=26 November 2019}}</ref> Die betogers het maande lank ’n teenwoordigheid om Elissaplein gehandhaaf. Met die ineenstorting van die [[Libanese pond]] in die eerste maande van 2020 het hulle weer momentum in Tirus en elders gekry<ref>{{Cite web|date=22 April 2020|title=Lebanon's Protests Regain Momentum|url=https://english.aawsat.com//home/article/2246521/lebanon%e2%80%99s-protests-regain-momentum|access-date=3 Junie 2020|website=Asharq Al-Awsat}}</ref> deur die publiek se woede oor [[Inflasie|hiperinflasie]] teen die banke te rig. In een geval het ’n groep betogers ’n bank in Tirus toegemaak "as ’n teken van burgerlike ongehoorsaamheid" nadat die bank geweier het om geld aan ’n kliënt uit te betaal vir sy ma se mediese behandeling.<ref>{{Cite web|last=Abdul Reda|first=Nour|title=Lebanese Man Just Pulled a La Casa De Papel on a Bank in Tyre|url=https://www.the961.com/lebanese-pulled-la-casa-de-papel-on-bank/|access-date=3 Junie 2020|website=The961}}</ref> Op 8 Mei 2020 was daar 15 gevalle van [[Covid-19-pandemie|Covid-19]] in Libanon<ref>{{Cite news|date=8 May 2020|title=Repatriated Lebanese Expats Pose New Challenge in Virus Fight|work=ASHARQ AL-AWSAT|url=https://english.aawsat.com/home/article/2273686/repatriated-lebanese-expats-pose-new-challenge-virus-fight|access-date=3 Junie 2020}}</ref> en laat in Julie dié jaar was ’n jong dokter van Tirus se Libanees-Italiaanse Hospitaal die eerste geneesheer in Libanon wat daaraan gesterf het.<ref>{{Cite news|last=HOUSSARI|first=NAJIA|date=22 July 2020|title='Martyr of duty': Young doctor's coronavirus death shocks Lebanon|work=Arab News|url=https://www.arabnews.com/node/1708226/middle-east|access-date=6 Augustus 2020}}</ref> ==Kultuurerfenis== [[Beeld:Tyre in Lebanon marking as protected cultural property.jpg|links|thumb|220px|’n Teken wat Tirus aandui as ’n kultuureiendom volgens 1954 se Haagse Konvensie vir die Beskerming van Kultuureiendom in die Geval van Gewapende Konflik. Mamelukhuis links agter is sedertdien herstel.]] [[Beeld:Joseph Ernest Renan by Erwin.jpg|thumb|200px|Renan in die 1860's.]] Moontlik die langsdurende Fenisiese nalatenskap vir die Tiriese bevolking is die taalinvloed wat [[Siries]] en [[Akkadies]] gehad het op die [[Arabies]] wat in die omgewing van Tirus gepraat word.<ref name=":45" /> Die sigbaarste deel van die antieke en Middeleeuse geskiedenis is egter die argeologiese terreine. [[Beeld:Honor Frost.jpg|links|220px|thumb|Honor Frost.]] Ná die eerste argeologiese opgrawings deur Renan en Sepp in die 1860's en '70's onderskeidelik, is nog in 1903 gedoen deur die Griekse argeoloog Theodore Makridi, kurator van die Keiserlike Museum in [[Konstantinopel]]. Belangrike ontdekkings soos fragmente van marmersarkofae is na die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] hoofstad gestuur.<ref name=":293">{{Cite book|last=Jidejian|first=Nina|title=TYRE Through The Ages|publisher=Librairie Orientale|year=2018|isbn=9789953171050|edition=3de|location=Beiroet|pages=13–17}}</ref> ’n Argeologiese opname van Tirus is in 1921 gedoen deur ’n Franse span onder Denyse le Lasseur, gevolg deur nog een tussen 1934 en '36 wat lugopnames en duikekspedisies ingesluit het. Die spanleier was die sendeling Antoine Poidebard, ’n pionier van lugargeologie.<ref name=":293"/> Grootskaalse opgrawings het in 1946 begin onder leiding van emir Maurice Chéhab (1904-1994),<ref name=":29" /> "die vader van moderne Libanese argeologie". Hy was dekades lank hoof van die Antiekdiens in Libanon en kurator van die Nasionale Museum van [[Beiroet]]. In die 1960's het Honor Frost, die Sipries gebore pionier van onderwaterargeologie, verskeie ondersoeke geïnisieer "met die doel om die belangrike argeologiese potensiaal vir hawegeriewe aan die kus van Tirus te identifiseer en dokumenteer". Gebaseer op die resulte het sy voorgestel die Al Mobarakee-toring in Tirus se hawe kan dalk van [[Hellenistiese Griekeland|Hellenistiese]] tye dateer.<ref name=":93"/> Al die opgrawings het egter tot stilstand gekom met die uitbreek van die burgeroorlog in 1975 en baie rekords het verlore gegaan.<ref name=":19">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/311583768|title=Belgian archaeologists in Tyre (Lebanon): UNESCO Heritage, Phoenician Seals and Ancient Curses|last=Boschloos|first=Vanessa|date=January 2016|website=ResearchGate|pages=1–3|format=PDF|access-date=7 Oktober 2019}}</ref> In 1984 het [[Unesco]] Tirus verklaar tot ’n [[wêrelderfenisgebied]] in ’n poging om ’n einde te bring aan die skade wat aan argeologiese terreine aangerig word deur gewapende konflik en wanordelike stedelike ontwikkeling.<ref name=":20" /> {{Multibeeld | align = right | direction = vertical | background color = | voetskrif = Die ruïnes van Khan Rabu. | header= | beeld1 = KhanRabu Balcony Tyre RomanDeckert16082019.jpg | width1 = 200 | onderskrif1 = | beeld2 = Tyre KhanRabu-ruins MainroomBalcony RomanDeckert21112019.jpg | width2 = 200 | onderskrif2 = | beeld3 = Tyre KhanRabu InteriorPanorama RomanDeckert22082019.jpg | width3 = 200 | onderskrif3 = }} Gereelde opgrawings is eers in 1995 hervat onder toesig van Ali Khalil Badawi.<ref name=":39" /> Kort daarna het ’n Israeliese bom ’n woonstelblok in die stad verwoes en bewyse van ’n vroeë kerk is onder die rommel ontdek. Die ongewone ontwerp daarvan dui aan dit is die terrein van die Katedraal van Paulinus wat in 315&nbsp;n.C. ingewy is.<ref>{{Cite web|url=http://architectureandasceticism.exeter.ac.uk/items/show/204|title=The Church of Paulinus, Tyre|last=Loosley|first=Emma|date=n.d.|website=Architecture and Asceticism|access-date=22 November 2019}}</ref> In 1997 is die eerste Fenisiese verassingsterrein op die Al Bass-terrein ontdek, naby die Romeinse nekropolis.<ref name=":412" /> Intussen het Honor Frost plaaslike Libanese aregoloë gementor om nog onderwaterondersoeke uit te voer. Dit het in 2001 die bestaan van ’n mensgemaakte struktuur in die noordelike hawegebied van Tirus bevestig.<ref name=":93" /> [[Beeld:TyreCitySite ArchaeologicalExcavations UniversityOfLyon RomanDeckert09102019.jpg|links|thumb|220px|Opgrawings in 2019 deur argeoloë van die Universiteit van [[Lyon]] by die Al Mina/Stad-terrein.]] Die vyandelikhede van die Libanese Oorlog van 2006 het die antieke strukture by Tirus in gevaar gestel en Unesco se direkteur-generaal het ’n waarskuwing daaroor uitgereik.<ref>{{cite news|url=https://whc.unesco.org/en/news/276|title=UNESCO Director-General Launches "Heritage Alert" for the Middle East|author1=Koïchiro Matsuura|date=11 Augustus 2006|publisher=UNESCO World Heritage Centre|author2=The Director-General of UNESCO}}</ref> Ná die staking van vyandelikhede in September 2006 het bewaringskundiges geen direkte skade aan die antieke stad van Tirus bespeur nie. Die bombardement het egter muurskilderings in ’n Romeinse begrafnisgrot in die nekropolis beskadig. Bykomende agteruitgang is ook op die terrein opgemerk, insluitende "'n gebrek aan onderhoud, die verwering van ontblote strukture weens die gebrek aan reënwaterbeheer en die verwering van poreuse en sagte stene".<ref name="icomos118">Toubekis, Georgios (2010). "Lebanon: Tyre (Sour)". In Christoph Machat, Michael Petzet en John Ziesemer (reds.), {{cite web |url=http://www.international.icomos.org/risk/world_report/2008-2010/H@R_2008-2010_final.pdf |title=Heritage at Risk: ICOMOS World Report hey a report 2008-2010 on Monuments and Sites in Danger }}. Berlyn: hendrik Bäßler verlag, 2010, p. 118.</ref> Sedert 2008 het ’n Libanees-Franse span onder leiding van Pierre-Louis Gatier van die Universiteit van [[Lyon]] argeologiese en topografiese werk gedoen. Toe internasionale argeologiese sendings in [[Sirië]] ná 2012 beëindig is weens die oorlog daar, het van die argeoloë opgrawings in Tirus kom doen, onder andere ’n span onder Leila Badre, direkteur van die Argeologiese Museum van die Amerikaanse Universiteit van Beiroet, en Belgiese kenners.<ref name=":19" /> Bedreigings van Tirus se antieke kultuurerfenis sluit in die eise vir ontwikkeling en die onwettige antiekhandel.<ref>{{cite news|title=Lebanon's Archaeological Heritage|author=Helga Seeden|date=2 December 2000}}</ref> In ’n studie van Mediterreense wêrelderfenisterreine in 2018 is bevind Tirus het "die hoogste risiko van kuserosie onder huidige klimaatstoestande, asook ’n gemiddelde risiko weens uiterse seevlakke".<ref>{{Cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2018/Nov-01/468042-tyres-historic-sites-in-fight-to-stay-above-the-water.ashx|title=Tyre's historic sites in fight to stay above the water|last=Mukhamdov|first=Anton|date=1 November 2018|website=The Daily Star|access-date=24 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924182452/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2018/Nov-01/468042-tyres-historic-sites-in-fight-to-stay-above-the-water.ashx|url-status=dead}}</ref> Intussen het historiese geboue uit die Ottomaanse tydperk soos Khan Rabu en Khan Sour gedeeltelik inmekaargeval ná dekades van algehele verwaarlosing en ’n gebrek aan onderhoud. ===Uit die Bybel=== [[Beeld:John Martin - Destruction of Tyre - Google Art Project.jpg|thumb|220px|Die voorspelde verwoesting van Tirus, soos geskilder deur John Martin.]] Die [[Bybel]] verwys verskeie kere na Tirus: * Volgens [[Josua]] 19:29 is Tirus ’n "vestingstad" en is dit toegeken aan die stam Aser. * Koning Hiram I van Tirus was ’n tydgenoot van [[Dawid]] en [[Salomo]], volgens [[2 Samuel]] 5:11, [[1 Konings]] 5:1 en [[1 Kronieke]] 14:1. * Tirus word genoem in [[Jesaja]] 23, [[Jeremia]] 25:22, Jeremia 47:4, [[Joël]] 3:4-8, [[Amos]] 1:9-10, [[Psalms]] en [[Sagaria]] 9:3-4, waarin Tirus se verwoesting voorspel word. In [[Esegiël]] staan "jy sal nie terugkom nie", "wie jou soek, sal jou nie kry nie", "al jou mense is daarmee heen saam met jou" en "dit is vir altyd klaar met jou".<ref>Esegiël 26:20, Esegiël 26:21, Esegiël 27:34, Esegiël 28:19</ref> * Jesus het die streke Tirus en Sidon besoek ([[Matteus]] 15:21; [[Markus]] 7:24), en uit dié streke het baie mense gekom om hom te hoor preek (Markus 3:8; [[Lukas]] 6:17). Dit lei tot die sterk kontras in Matteus 11:21-23 oor sy ontvangs in [[Gorasin]] en [[Betsaida]]. * In [[Openbaring]] 18 word uitvoerig gesinspeel op die beskrywing in Esegiël 26-28 van die handelsomgewing van Tirus. ==Kultuurlewe== [[Beeld:HamraCinema TyreSour RomanDeckert09082019.jpg|thumb|links|220px|Die Al Hamra-teater, 2019.]] Die eerste [[rolprent]]teater in Tirus het sy deure laat in die 1930's geopen.<ref name=":17">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2016/06/championing-culture-lebanon-south-160628100019493.html|title=Championing culture in Lebanon's south|last=Stoughton|first=India|date=8 Augustus 2016|publisher=Al Jazeera|access-date=4 Oktober 2019}}</ref> Hamid Istanbouli, ’n visserman en tradisionele storieverteller (''hakawati''), was ook in rolprente geïnteresseerd en het prente teen die muur van ’n Turkse [[hamam]] geprojekteer.<ref name=":62">{{Cite web|url=https://www.agendaculturel.com/article/Scene_Le_festival_international_de_theatre_du_Liban_a_Nabatiyeh_semer_la_culture_et_la_joie|title=Le festival international de théâtre du Liban à Nabatieh : semer la culture et la joie|last=Hélou|first=Nelly|year=2016|website=Agenda Culturel|access-date=21 Desember 2019}}</ref> In 1939 het die Roxy geopen, gevolg deur die Empire in 1942.<ref name=":18">{{Cite web|url=http://al-ghorba6.blogspot.com/2018/04/kassem-istanbouli-re-opens-rivoli-cinema.html|title=Kassem Istanbouli re-opens the Rívoli Cinema|date=April 2018|website=Al-Ghorba|access-date=5 Oktober 2019}}</ref> Teen die middel van die 1950's was daar vier rolprentteaters in Tirus, en nog vier het kort daarna in die nabygeleë Nabatieh oopgemaak. In baie is ook lewende vertonings deur beroemde akteurs en musikante aangebied.<ref name=":17" /> [[Beeld:KassemIstanbouli CinemaRivoli TyreSour-RomanDeckert30092019.jpg|thumb|220px|Istanbouli in 2019 tydens die Palestynse Kultuurfees by die Rivoli.]] [[Beeld:Centre-de-Lecture-et-d-Animation-Culturelle-Tyr RomanDeckert09112018.jpg|thumb|220px|CLAC, 2018.]] In 1959 het die Rivoli-teater sy deure geopen en dit het gou een van die gewildste teaters in die land geword. Dit is deur bekende sterre besoek, onder andere [[Brigitte Bardot]].<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/promoting-culture-peace-through-arts|title=Promoting culture of peace through arts|last=Monzer|first=Hiba|date=5 Oktober 2018|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=4 Oktober 2018}}</ref> In 1964 het die Dunia geopen<ref>{{Cite web|url=https://tiroarts.com/cinema-rivoli/|title=Cinema Rivoli|last=Istanbouli|first=Kassem|date=n.d.|website=Tiro Association for Arts|access-date=21 December 2019|archive-date= 1 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001120923/https://tiroarts.com/cinema-rivoli/|url-status=dead}}</ref> en twee jaar later die Al Hamra,<ref name=":18" /> wat ’n venue vir sommige van die [[Arabiese wêreld]] se beroemdste kunstenaars geword het.<ref name=":17" /> Intussen het twee Tiriese kunstenaars ’n groot invloed gehad op die ontwikkeling van Libanese [[musiek]]: Halim el-Roumi (1919-1983) en Ghazi Kahwaji (1945-2017). Roumi het ’n tyd lank as onderwyser aan die Djafarija-hoërskool gewerk. In 1950 het hy direkteur van Radio Libanon se musiekafdeling geword,<ref>{{Cite book|last=Burkhalter|first=Thomas|title=Local Music Scenes and Globalization – Transnational Platforms in Beirut|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1138849716|location=New York|pages=154–155}}</ref> waar hy die sangeres [[Fairuz]] ontmoet en aan die Rahbani-broers voorgestel het.<ref>{{Cite web|url=https://insidearabia.com/fairuz-rahbani-brothers-musical-legends/|title=Fairuz and the Rahbani Brothers: Musical Legends Who Shaped Modern Lebanese Identity|last=Rachidi|first=Soukaina|date=24 Maart 2019|access-date=21 Desember 2019}}</ref> Hy het musiek vir hulle en saam met hulle gekomponeer.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/music/fairuz-the-voice-of-lebanon-1.553510?videoId=5747539112001|title=Fairuz: the voice of Lebanon|last=Makarem|first=Racha|date=4 November 2010|website=The National|access-date=21 Desember 2019}}</ref> [[Beeld:HALIM EL-ROUMI.jpg|links|160px|thumb|Halim el-Roumi.]] In die middel van die 1970's is die kultuurlewe in Tirus kwaai beïnvloed deur die gewapende konflik. In 1975 moes die opening van die kommersiële Festivals de Tyr gekanselleer word toe die burgeroorlog uitbreek.<ref>{{Cite web|last=Henoud|first=Carla|date=6 Julie 2002|title=Femmes...Maha el-Khalil Chalabi, un combat incessant pour Tyr|url=https://www.lorientlejour.com/article/379690/Femmes...Maha_el-Khalil_Chalabi%252C_un_combat_incessant_pour_Tyr%2528PHOTO%2529.html|access-date=20 November 2020|website=L'Orient - Le Jour|language=fr}}</ref> Sommige teaters is in 1982 deur Israeliese bomme beskadig en almal het eindelik toegemaak, waarvan die laaste in 1989 was.<ref name=":17" /><ref name=":18" /> In die middel van die 1990's het die idee van ’n kommersiële, internasionale Tirusfees herlewe. Dit word sedertdien jaarliks aangebied op die antieke terrein van die Romeinse hippodroom, met internasionale kunstenaars soos [[Elton John]], [[Sarah Brightman]] en [[Demis Roussos]],<ref>{{Cite book|title=Lebanon: The Official Guide|publisher=Paravision S.A.L. / Ministry of Tourism|year=n.d.|isbn=978-9953002880|pages=119}}</ref> sowel as Libanese sterre soos [[Majida El Roumi]],<ref name=":16" /> die dogter van Halim el-Roumi. In 2006 het die Centre de Lecture et d’Animation Culturelle (CLAC) in die ou stad geopen as Tirus se eerste openbare [[biblioteek]].<ref>{{Cite web|url=https://mediakitab.com/liban/le-centre-de-lecture-et-danimation-culturelle-de-tyr-sud-liban/|title=Le Centre de Lecture et d'Animation Culturelle de Tyr – Sud Liban|date=15 Junie 2009|website=MEDiakitab|access-date=5 Oktober 2019}}</ref> In 2014 het die [[nieregeringsorganisasie]] Tirovereniging vir die Kunste die ou Al Hamra-teater herstel onder leiding van die Palestyns-Libanese akteur en komediant<ref>{{Cite web|url=https://homenewhome.gr/index.php/en/home-en/tutors-en/lebanon-tutors-en/istanbouli-tutor-en|title=Kassem Istanbouli|year=2017|website=Home New Home|access-date=4 October 2019}}</ref> Kassem Istanbouli. Die Tirovereniging het die Libanese Internasionale Teaterfees begin (met storievertellings, dans en monodrama), asook die Libanese Internasionale kortfliekfees, die Tiriese Internasionale Musiekfees, die Palestynse Kultuurfees, die Tiruskunsfees en ’n paar ander feeste. In 2018 het die Istanbouli-teatergeselskap die Rivoli-teater herstel en daarheen getrek.<ref>{{Cite web|url=https://tiroarts.com/tiro-arts-association/|title=About|date=n.d.|website=Tiro Association for Arts|access-date=1 Oktober 2019|archive-date= 1 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001120854/https://tiroarts.com/tiro-arts-association/|url-status=dead}}</ref> Dit was sedert 1988 gesluit.<ref>{{Cite web|url=http://ftp.dailystar.com.lb/Arts-and-Ent/Culture/2018/Aug-30/461642-bringing-culture-to-your-doorstep.ashx|title=Bringing culture to your doorstep|last=Ghali|first=Maghie|date=30 August 2018|website=The Daily Star|access-date=1 Oktober 2019|archive-date= 1 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001122004/http://ftp.dailystar.com.lb/Arts-and-Ent/Culture/2018/Aug-30/461642-bringing-culture-to-your-doorstep.ashx|url-status=dead}}</ref> Die geselskap het die niekommersiële Libanese Nasionale Teater gestig as ’n vrye kultuurruimte met gratis toegang en ’n spesiale fokus op die opleiding van kinders en die jeug in die kunste. Dit bevorder ook die kunste in die omringende plattelandse gebiede.<ref>{{Cite web|url=https://unifil.unmissions.org/peace-bus-wheels-out-art-and-culture-south-lebanon|title=Peace Bus wheels out art and culture in south Lebanon|date=7 September 2018|website=United Nations Interim Force in Lebanon|access-date=28 Oktober 2019|archive-date=28 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028104700/https://unifil.unmissions.org/peace-bus-wheels-out-art-and-culture-south-lebanon|url-status=dead}}</ref> ==Opvoeding== [[Beeld:Tyre-Sour Lebanon JaafareyaHighSchool RomanDeckert02112018.jpg|160px|links|thumb|Die Djafarija-skool in 2018.]] [[Beeld:Islamic university building in Tyre.jpg|thumb|220px|Die IUL in 2009.]] Die Djafarija-skool is in 1938 deur imam Abdul Hussein Sharafeddin gestig.<ref name=":46" /> Dit is gou uitgebrei, veral danksy skenkings deur ryk [[ekspat]]s, en het in 1946 die eerste hoërskool in Suid-Libanon geword. Dit is sedertdien een van die toonaangewende skole in Tirus.<ref name=":2" /> ’n Belangrike rol in opvoeding in Tirus word gespeel deur die welsynorganisasie van imam Musa Sadr wat sedert sy verdwyning in 1978 deur sy suster, Rabab al-Sadr, bestuur word.<ref>{{Cite book|last=Norton|first=Augustus Richard|title=Hezbollah: A Short History|publisher=Princeton University Press|year=2014|isbn=978-0691160818|location=Princeton and Oxford|pages=109}}</ref> Hoewel sy werksaamhede dwarsdeur die land plaasvind, is die organiosasie se basis in Tirus. ’n Belangrike fokus is sy kinderhuise, maar dit bied ook opvoeding vir volwassenes en beroepsopleiding aan, veral vir jong vroue, en het gesondheids- en ontwikkelingsprojekte.<ref>{{Cite book|last=Marusek|first=Sarah|title=Faith and Resistance: The Politics of Love and War in Lebanon|publisher=Pluto Press|year=2018|isbn=978-0745399935|location=Londen|pages=127–150}}</ref> Musa Sadr het ook die fondament gelê vir die stigting van die Islamitiese Universiteit van Libanon (IUL), wat ’n kampus in Tirus het. Sy beheerraad word oorheers deur verteenwoordigers van die Opperste Sjiitiese Raad, wat in 1967 deur Sadr gestig is.<ref>{{Cite web|url=http://www.iul.edu.lb/page/?id=309|title=The vision of the University|date=n.d.|website=Islamic University of Lebanon|access-date=29 Februarie 2020|archive-date=19 Februarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219130048/http://www.iul.edu.lb/page/?id=309|url-status=dead}}</ref> Die Libanese Evangeliese Skool, met ’n geskiedenis van meer as 150 jaar, is waarskynlik die grootste skool in Tirus. Collège Élite, ’n Franse internasionale skool, het sy deure in 1996 geopen en is een van verskeie privaat skole. Cadmous-kollege, wat deur Maronitiese sendelinge bestuur word, het sowat 10% Christen- en 90% Moslemleerlinge.<ref>{{Cite web|last=Abi Raad|first=Doreen|date=29 Mei 2020|title=Lebanon's 'Pillar' of Catholic Education at Risk of Collapsing|url=https://www.ncregister.com/daily-news/lebanons-pillar-of-catholic-education-at-risk-of-collapsing|access-date=3 Junie 2020|website=National Catholic Register}}</ref> ==Demografie== [[Beeld:Shia-Sunna-Mosques-Churches-TyreSourLebanon RomanDeckert07112019.jpg|220px|thumb|Op een foto kan die Abdel Hussein-moskee (Sjia, links voor), die Ou Moskee (Soenni, regs voor), die Franciskaanse Latyns-Katolieke Kerk (links agter) en die Maronities-Katolieke katedraal (regs agter) gesien word.]] [[Beeld:AvenueDuSenegalSign TyreSourLebanon RomanDeckert11112018.jpg|thumb|220px|Avenue du Senegal.]] Dit is nie moontlik om ’n statisties akkurate syfer vir die grootte van die bevolking te gee nie, want die Libanese regering het sedert 1932 net rowwe ramings bekend gemaak.<ref>{{Cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-7956.html|title=Lebanon - POPULATION|website=www.country-data.com}}</ref> Volgens ’n skatting in 2016 deur UN HABITAT is daar 201&nbsp;208 inwoners in Tirus, van wie baie vlugtelinge is.<ref name=":34" /> Die meeste Libanese in die stad is [[Sjia|Sjiiete]], met ’n klein maar merkbare Christengemeenskap. In 2010 is geraam 15% van die inwoners is Christene.<ref>{{Cite web|url=http://www.asianews.it/news-en/Bishop-of-Tyre:-Christians-in-Lebanon-have-become-a-minority-in-their-country-17638.html|title=Bishop of Tyre: Christians in Lebanon have become a minority in their country|website=www.asianews.it}}</ref> In 2017 het die Maronities-Katolieke Kerk 42&nbsp;500 lidmate in Tirus gehad. Die meeste woon in die berge van Suid-Libanon, terwyl net sowat 500 Maroniete in Tirus self woon. Die Melkities-Griekse Katolieke Kerk in Tirus, wat ook naburige gebiede insluit, het in dié jaar 2&nbsp;857 lidmate gehad.<ref>{{Cite web|last=Roberson|first=Ronald|date=28 Julie 2017|title=The Eastern Catholic Churches 2017|url=http://www.cnewa.org/source-images/Roberson-eastcath-statistics/eastcatholic-stat17.pdf|access-date=18 September 2019|website=Catholic Near East Welfare Association (CNEWA)|pages=4, 6|archive-date=24 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024215818/http://www.cnewa.org/source-images/Roberson-eastcath-statistics/eastcatholic-stat17.pdf|url-status=dead}}</ref> Tirus is die tuiste van meer as 60&nbsp;000 Palestynse vlugtelinge, wat hoofsaaklik [[Soenni]]ete is met ’n paar Christengesinne. In Junie 2018 was daar 12&nbsp;281 geregistreerde mense in die Al Buss-kamp,<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.unrwa.org/where-we-work/lebanon/el-buss-camp|title=El Buss Camp|date=n.d.|website=United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East (UNRWA)|access-date=19 September 2019}}</ref> 24&nbsp;929 in Burj El Shimali<ref name=":7" /> en 34&nbsp;584 in Rashidieh.<ref name=":6" /> In die informele gebied van Jal Al Bahar langs die kussnelweg is daar na raming sowat 2&nbsp;500 mense (2015).<ref name=":9" /> Sjiiete uit sewe dorpe wat in 1948 ontvolk is, woon ook in voorstede soos Shabriha. In al die kampe het die getal Siriese vlugtelinge in onlangse jare toegeneem.<ref name=":6" /> Spanning het sedertdien ontwikkel omdat hulle dikwels op die sitrus- en piesangplantasies werk vir "die helfte van die daaglikse loon" wat plaaslike Palestynse vlugtelinge verdien het.<ref>{{Cite journal|last=Perdigon|first=Sylvain|date=Oktober 2015|title="For Us It Is Otherwise": Three Sketches on Making Poverty Sensible in the Palestinian Refugee Camps of Lebanon|journal=Current Anthropology|volume= 56| issue = S11 (Volume Supplement)|pages=S88–S96|doi=10.1086/682354|s2cid=141892419}}</ref> Tirus is bekend as "Klein-Wes-Afrika". Baie mense het familie in die diaspora van [[Wes-Afrika]], veral in [[Senegal]], [[Sierra Leone]], [[Liberië]], die [[Ivoorkus]] en [[Nigerië]]. In Senegal is die meeste Libanese immigrante van Tirus. Baie woon al vir die tweede, derde en vierde geslag daar en was nog nooit in Libanon nie. Een van Tirus se hoofpaaie se naam is juis Avenue du Senegal.<ref name=":2" /> ==Ekonomie== [[Beeld:TyreHarbour AbouMerhiGroupCarCarrier 19112019RomanDeckert.jpg|links|thumb|220px|’n Motorvragskip in die Tiriese hawe, 2019.]] Tirus se ekonomie steun op toerisme, kontrakdienste, die boubedryf en geld wat deur Tiriërs in die diaspora, veral Wes-Afrika, gestuur word.<ref name=":34" /> UNIFIL dra ook aansienlik by tot die koopkrag: deur geldbesteding deur individuele lede sowel as deur projekte soos die herstel en verbetering van paaie en geboue.<ref name=":65">{{Cite web|url=http://www.thenewhumanitarian.org/analysis/2013/02/15/ten-ways-develop-southern-lebanon|title=Ten ways to develop southern Lebanon|date=15 Februarie 2013|website=The New Humanitarian|access-date=4 Desember 2019}}</ref> In 2016 het [[olyf]]bome 38% van Tirus se landbougrond uitgemaak, maar vervaardigers het nie ’n kollektiewe bemarkingstrategie gehad nie. Hoewel [[sitrus]] sowat 25% van die landbougrond uitmaak, word 20% van die oeste vermors.<ref name=":36">{{Cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/UN-Habitat_2017.05.04_NPS_Maachouk.pdf|title=Maachouk Neighbourhood Profile & Strategy, Tyre, Lebanon|last1=Harake|first1=Dani|last2=Kuwalti|first2=Riham|date=31 Mei 2017|website=reliefweb|publisher=UN HABITAT Lebanon|pages=2, 25–26|access-date=5 November 2019}}</ref> [[Beeld:BarbourBoatBuilding-TyreSourLebanon RomanDeckert23122019.jpg|thumb|220px|Barbour-bootbouers.]] Tirus het een van die land se groot hawens, maar dit is kleiner as dié in Beiroet, Tripoli en Sidon. Die vrag is beperk tot die periodieke invoer van gebruikte motors. Ná die [[ontploffing in die Beiroet-hawe in 2020|ontploffing in die Beiroet-hawe]] op 4 Augustus 2020 wat ’n groot deel van die hawe verwoes het, het die regering besluit om die Tiriese hawe as ’n bystandhawe vir die een in Tripoli te gebruik.<ref>{{Cite news|last=Akleh|first=Tony|date=6 August 2020|title=Beirut port: irreplaceable importance in the middle of Lebanon's geography|work=Arabian Business|url=https://www.arabianbusiness.com/politics-economics/450512-beirut-port-irreplaceable-importance-in-the-middle-of-lebanons-geography|access-date=6 Augustus 2020}}</ref> In die hawegebied bou die Barbour-familie van skeepsbouers steeds houtbote.<ref name=":22" /> Tirus is dus een van die min stede in die Mediterreense streek wat so ’n antieke tradisie behou het, hoewel die familie ook sukkel om ’n bestaan te maak. Teen 2004 was daar net "meer as 600 vissermanne" in Tirus.<ref>{{Cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2004/Sep-13/2997-wooden-boat-makers-in-tyre-struggle-to-survive.ashx|title=Wooden-boat makers in Tyre struggle to survive|last=El-Ghoul|first=Adnan|date=13 September 2004|website=The Daily Star|access-date=24 Desember 2019|archive-date=24 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224094642/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2004/Sep-13/2997-wooden-boat-makers-in-tyre-struggle-to-survive.ashx|url-status=dead}}</ref> Aan die Tiriese kus boor ’n konsortium van ’n Franse, Italiaanse en Russiese maatskappy vir [[aardgas]].<ref>{{Cite web|url=https://www.petroleum-economist.com/articles/upstream/exploration-production/2019/lebanon-s-gas-hopes-threatened-by-corruption|title=Lebanon's gas hopes threatened by corruption|last=Butt|first=Gerald|date=28 Oktober 2019|website=Petroleum Economist|access-date=2 Maart 2020}}</ref> ==Kusnatuurreservaat== [[Beeld:PalestineSunbird TyreSourLebanon RomanDeckert03122019.jpg|thumb|links|180px|’n Palestyne suikerbekkie, die nasionale voël van [[Palestina]], naby Al Mina.]] [[Beeld:GreenTurtle TyreSourLebanon SubmergedAncientHarbour RomanDeckert18102019.jpg|thumb|200px|’n Groenseeskilpad.]] Tirus is bekend vir sy skoon strande,<ref name=":20" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/travel/lists/seasonal/best-beaches-in-the-middle-east/|title=Discover the best beaches in the Middle East|last=Sewell|first=Abby|date=29 Mei 2019|website=National Geographic|access-date=28 Oktober 2019}}</ref> hoewel in ’n VN-verslag bevind is seewater word deur afval besoedel, veral in die hawegebied.<ref name=":34" /><ref name=":56">{{Cite web|url=https://www.executive-magazine.com/special-report/the-peoples-beaches|title=The people's beaches|last=Rahhal|first=Nabila|date=5 Julie 2018|website=Executive Magazine|access-date=4 Desember 2019|archive-date=31 Mei 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531115838/https://www.executive-magazine.com/special-report/the-peoples-beaches|url-status=dead}}</ref> Die Tiriese Kusnatuurreservaat bestaan sedert 1998. Dit is ’n gebied van meer as 380&nbsp;[[Hektaar|ha]] wat 3,5&nbsp;[[Kilometer|km]] lank is. Dit word in twee seksies verdeel: een ’n strand van 1,8&nbsp;km lank en ’n 2&nbsp;km lange strook met landbougrond, klein plase en waterputte.<ref name=":103"/> Dansky sy uiteenlopende [[flora]] en [[fauna]] is die reservaat ’n bewaringsgebied. Daar is talle [[voël]]spesies, seeskilpaaie, [[geitjie]]s, [[vlermuis]]e en Europese dassies.<ref>{{cite web|title=Protecting marine biodiversity in Lebanon|url=https://www.iucn.org/about/union/secretariat/offices/iucnmed/iucn_med_programme/?9741/Protecting-marine-biodiversity-in-Lebanon|publisher=International Union for Conservation of Nature (IUCN)|date=2 Mei 2012|access-date=17 Augustus 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811180131/http://www.iucn.org/about/union/secretariat/offices/iucnmed/iucn_med_programme/?9741%2FProtecting-marine-biodiversity-in-Lebanon|archive-date=11 Augustus 2014|url-status=dead}}</ref> [[Dolfyne]] word ook dikwels aan die Tiriese kus gesien.<ref>{{Cite web|url=https://www.the961.com/news/a-giant-dolphin-was-just-found-stuck-between-rocks-on-tyre-shore|title=A Giant Dolphin Was Just Found Stuck Between Rocks on Tyre Shore|last=Kabboul|first=Tamarah|date=Oktober 2019|website=The961|access-date=28 Oktober 2019|archive-date=28 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028071719/https://www.the961.com/news/a-giant-dolphin-was-just-found-stuck-between-rocks-on-tyre-shore|url-status=dead}}</ref> Die reservaat het 275 [[spesie]]s uit meer as 50 [[Familie (biologie)|families]]. Daar is sewe streek- en nasionaal [[bedreigde spesie]]s, vier endemiese en tien seldsame spesies, terwyl 59 spesies tot die oostelike Mediterreense gebied beperk is. Altesaam 25 [[Medisyne|medisinale]] platspesies is ook geïdentifiseer. ==Sport== [[Beeld:TadamonTyreMunicipalStadium RomanDeckert20092019.jpg|thumb|200px|Die verbleikte teken van Tadamon SC op die dak van die munisipale stadion.]] [[Beeld:Roda Antar 1. FC Köln, 2008.jpg|links|thumb|200px|Roda Antar by [[1. FC Köln]].]] [[Beeld:TadamonSur SportsCulturalAssociation1946 RomanDeckert01102019.jpg|thumb|200px|’n Teken teen Tadamon SC se klubhuis.]] Die Tadamon Sour-sportklub, of bloot Tadamon ("Solidariteit"), met die bynaam "Die Ambassadeur van die Suide", is in 1946 gestig en is die oudste [[sokker]]klub in Tirus. Hulle speel hulle tuiswedstryde op die Tiriese minisipale stadion en het al een Libanese Sokkerverenigingbeker (2000-'01) en twee Libanese Uitdaagbekers (2013 en 2018) gewen. Tadamon se tradisionele teenstanders, Salam Sour SC, is ook in Tirus gebaseer. Volgens BBC-verslae is Tadamon SC in 2001 van sy Libanese Eersteliga-kampioenskapstitel gestroop ná bewerings van wedstrydknoeiery.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/1429258.stm|title=Fifa suspends Lebanese FA|date=8 Julie 2001|work=BBC Sport|access-date=5 Februarie 2020}}</ref> In dieselfde jaar is Roda Antar van Tirus vir twee seisoene aan [[Duitsland]] se [[Hamburger SV]] geleen. Ná agt jaar in Duitsland by Hamburg, [[SC Freiburg]] en [[1. FC Köln]] het hy nog ses jaar in die Chinese Superliga gespeel en daarna vir ’n finale seisoen na Tadamon teruggekeer voordat hy afgetree het. Twee spelers van die Libanese Eersteliga wat ook vir die Libanese nasionale span gespeel het, kom van Tirus. Hulle is Rabih Ataya<ref name=":83">{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/rabih-ataya/65007/|title=Rabih Ataya – Player Info|website=Global Sports Archive|access-date=1 Februarie 2020}}</ref> en Nassar Nassar.<ref name=":84">{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/nassar-nassar/148752/|title=Nassar Nassar – Player Info|website=Global Sports Archive|access-date=1 Februarie 2020}}</ref> ==Sterrekundige voorwerpe== {{Multibeeld | align = right | direction = horizontal | background color = | voetskrif = | header= | beeld1 = PIA01633 Tyre impact structure Europa.jpg | width1 = 142 | onderskrif1 = Tirus op Europa. | beeld2 = 209 Dido.png | width2 = 230 | onderskrif2 = 209 Dido se wentelbaan. }} ’n Gestruktureerde gebied met ringe op [[Europa (maan)|Europa]], die kleinste van die vier [[Mane van Galilei]] wat om [[Jupiter]] wentel, is genoem na Tirus, die legendariese geboorteplek van prinses Europa. Die gebied is sowat 140&nbsp;km breed en vermoedelik die plek waar ’n [[asteroïde]] of [[komeet]] Europa se yskors getref het.<ref>{{Cite web|url=https://europa.nasa.gov/resources/100/tyre-region-of-europa/|title=Tyre Region of Europa|date=7 Januarie 2019|website=NASA [[Europa Clipper]]}}</ref> Die asteroïde [[209 Dido]] is genoem na die legendariese Tiries-Kartaagse prinses [[Dido]]. Dit is ’n baie groot asteroïde, wat as ’n C-tipe geklassifiseer is en moontlik uit [[koolstof]]houdende materiale bestaan. 209&nbsp;Dido is in 1879 deur C.H.F. Peters ontdek. ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * [https://web.archive.org/web/20100825092114/http://lebanon360hd.com/videos/video_tyr_en.html Panorama van Tirus se argeologiese terrein] * [http://tyros.leb.net/tyre "Lebanon, the Cedars' Land: Tyre"] * [https://www.worldhistory.org/image/537/ Alexander se Beleg van Tirus in die World History Encyclopedia] deur Grant Nell * [https://www.academia.edu/25791422/Mission_arch%C3%A9ologique_de_Tyr Mission archéologique de Tyr], in Frans * {{Wikivoyage-inlyn|Tyre|Tirus}} {{CommonsKategorie-inlyn|Tyre}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Tyre, Lebanon}} {{koördinate|33|16|15|N|35|11|46|O|aansig=titel}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geografie van Libanon]] [[Kategorie:Nedersettings langs die Middellandse See]] [[Kategorie:Geskiedenis van Libanon]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Asië]] [[Kategorie:Tirus| ]] n3ofpldl3goutswp0vam7vivj5c7e7z Wright-broers 0 385980 2888467 2846660 2026-03-29T07:21:05Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888467 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = | image1 = Wilbur Wright-crop.jpg | width1 = 160 | alt1 = Orville | caption1 = | image2 = Orville Wright 1905-crop.jpg | width2 = 160 | alt2 = Wilbur | caption2 = | footer = <center>Wilbur (links, toe 38 jaar oud) en Orville Wright in 1905.</center> }} Die '''Wright-broers''' – '''Orville''' ([[19 Augustus]] [[1871]] – [[30 Januarie]] [[1948]]) en '''Wilbur''' ([[16 April]] [[1867]] – [[30 Mei]] [[1912]]) – was twee Amerikaanse lugvaartpioniers wat oor die algemeen erkenning gekry het vir die uitvind, bou, en vlieg met die wêreld se eerste suksesvolle gemotoriseerde vliegtuig.<ref name="wb-smithson-edu">{{cite web |title=The Wright Brothers and the invention of the aerial age |publisher=Smithsonian Institution |department=National Air & Space Museum |url=http://www.nasm.si.edu/wrightbrothers/ |access-date=21 September 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813220152/http://airandspace.si.edu/exhibitions/wright-brothers/online/ |archive-date=13 Augustus 2015}}</ref><ref name="wb-wstate-univ">{{cite conference |first=Mary Ann |last=Johnson |date=28 September 2001 |title=Program&nbsp;3 |book-title=Following the footsteps of the Wright Brothers: Their sites and stories symposium papers |conference =Following in the Footsteps of the Wright Brothers: Their Sites and Stories |url=http://corescholar.libraries.wright.edu/following/symposium/program/3/ |access-date=16 August 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619100928/http://corescholar.libraries.wright.edu/following/symposium/program/3/ |archive-date=19 June 2015}}</ref><ref name="BBC News">{{cite news |title=Flying through the ages |work=BBC News |date=19 Maart 1999 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/11/98/great_balloon_challenge/299568.stm |access-date=17 Julie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021044458/http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/11/98/great_balloon_challenge/299568.stm |archive-date=21 Oktober 2014}}</ref> Hulle het die eerste beheerde, volgehoue vlug van 'n swaarder-as-lug aangedrewe [[vliegtuig]] met die [[Wright-broers se eerste vliegtuig|''Wright Flyer'']] op [[17 Desember]] [[1903]], 6&nbsp;km suid van [[Kitty Hawk, Noord-Carolina|Kitty Hawk]], [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Die broers was ook die eerstes wat vliegtuigkontroles uitgevind het wat vastevlerkvlugte moontlik gemaak het. In 1904–1905 het die Wright-broers hul "vliegmasjien" ontwikkel om langer en meer aërodinamiese vlugte met die ''Wright Flyer II'' te maak, gevolg deur die eerste werklik praktiese vliegtuig met 'n vaste vlerk, die ''Wright Flyer III''. Die deurbraak van die broers was die skep van 'n drie-as-beheerstelsel wat die vlieënier in staat gestel het om die vliegtuig effektief te stuur en die vliegtuig se ewewig te handhaaf.<ref name="wb-smithson-inventing">{{cite web |title=Inventing a flying machine – the breakthrough concept |series=The Wright Brothers and the invention of the aerial age |publisher=The Smithsonian Institution |url=http://airandspace.si.edu/wrightbrothers/fly/1899/breakthrough.cfm |access-date=5 Maart 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150117154412/http://airandspace.si.edu/exhibitions/wright-brothers/online/fly/1899/breakthrough.cfm |archive-date=17 Januarie 2015}}</ref><ref name="wb-wagg tail-org">{{cite web |title=Wagging Its Tail |publisher=The Wright Story&nbsp;– Inventing the Airplane, wright-brothers.org |url=http://www.wright-brothers.org/History_Wing/Wright_Story/Inventing_the_Airplane/Wagging_Its_Tail/Wagging_Its_Tail.htm |access-date=5 Maart 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021232240/http://www.wright-brothers.org/History_Wing/Wright_Story/Inventing_the_Airplane/Wagging_Its_Tail/Wagging_Its_Tail.htm|archive-date=October 21, 2014}}</ref><ref name="wb-aviation-nps">{{cite web |title=Aviation: From sand dunes to sonic booms |publisher=U.S. National Park Service |url=http://www.nps.gov/nr/travel/aviation/wrightbrothers.htm |access-date=5 Maart 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610073832/http://www.nps.gov/nr//travel/aviation/wrightbrothers.htm |archive-date=June 10, 2015}}</ref><ref name="wb-aero journal-2003">{{cite journal |first1=Gareth D. |last1=Padfield |first2=Ben |last2=Lawrence |date=Desember 2003 |title=The birth of flight control: An engineering analysis of the Wright brothers' 1902 glider |journal=The Aeronautical Journal |pages=697 |department=Department of Engineering |publisher=The University of Liverpool |url=http://pcwww.liv.ac.uk/eweb/fst/publications/2854.pdf |url-status=live |access-date=23 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150523192549/http://pcwww.liv.ac.uk/eweb/fst/publications/2854.pdf |archive-date=23 Mei 2015}}</ref> Hierdie metode bly tot vandag standaard op alle vliegtuie van alle soorte.<ref>Howard 1988, bl. 89.</ref><ref name="Jakab-1997" />{{rp|page=183}} Sedert die begin van hul lugvaartwerk het Wilbur en Orville gefokus op die ontwikkeling van 'n betroubare metode van vlieënierbeheer as die sleutel tot die oplossing van "die vliegprobleem". Hierdie benadering het aansienlik verskil van ander eksperimenteerders van die tyd wat meer klem gelê het op die ontwikkeling van kragtige [[enjin]]s.<ref>Mortimer 2009, p. 2.</ref> Met behulp van 'n klein tuisgeboude [[windtonnel]] het die Wrights meer akkurate [[data]] versamel as ooit tevore, wat hulle in staat gestel het om doeltreffender [[Vlerk (lugvaart)|vlerke]] en [[Skroef (lugvaart)|skroewe]] te ontwerp.<ref name=Jakab-1997>{{cite book |last=Jakab |first=Peter L. |title=Visions of a Flying Machine: The Wright brothers and the process of invention |series=Smithsonian History of Aviation and Spaceflight |place=Washington, DC |publisher=Smithsonian |year=1997 |isbn=1-56098-748-0 }}</ref>{{rp|page=156}}<ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=228}} Hulle eerste Amerikaanse patent behels nie die uitvind van 'n vlieënde masjien nie, maar eerder 'n stelsel van [[Aërodinamika|aërodinamiese]] beheer wat 'n vlieënde masjien se oppervlaktes gemanipuleer het.<ref name="Flying Machine patent">{{cite web |title=Flying machine |id=US&nbsp;Patent 821393 |date=22 Mei 1906 |url=http://www.google.com/patents?vid=USPAT821393&id=h5NWAAAAEBAJ&dq=821,393 |access-date=21 September 2010 }}{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die broers het die meganiese vaardighede aangeleer wat noodsaaklik was vir hul sukses deur jare lank in hul winkel in Dayton, [[Ohio]], te werk met drukperse, [[fiets]]e, motors en ander masjinerie. Veral hul werk met fietse het hul oortuiging beïnvloed dat 'n onstabiele voertuig, soos 'n vlieënde masjien, met oefening beheer en gebalanseer kan word. Van 1900 tot hul eerste gemotoriseerde vlugte in laat 1903, het hulle intensiewe toetse met [[Sweeftuig|sweeftuie]] gedoen wat ook hul vaardighede as [[vlieënier]]s ontwikkel het. Hul winkelwerknemer [[Charles Taylor (lugvaartpionier)|Charlie Taylor]] het 'n belangrike deel van die span geword en hul eerste vliegtuigmotor in noue samewerking met die broers gebou. Die status van die Wright-broers as uitvinders van die vliegtuig is onderhewig aan teenaansprake van verskeie partye. Baie kontroversie duur voort oor die vele mededingende bewerings van vroeë vlieëniers. Edward Roach, historikus van die Dayton Aviation Heritage National Historical Park, voer aan dat die Wrights uitstekende self-geleerde [[ingenieur]]s was wat 'n klein onderneming kon bestuur, maar hulle het nie die sakevaardighede of temperament gehad om die groeiende lugvaartbedryf te oorheers nie.<ref>Roach, Edward J. The Wright Company: From Invention to Industry. Athens, Ohio: Ohio University Press, 2014. {{ISBN|978-0-8214-2051-5}}, page 2.</ref> == Kinderjare == {{multiple image | align = | image1 = Wilbur Wright child.jpg | width1 = 120 | alt1 = Orville | caption1 = | image2 = Young Orville Wright.jpg | width2 = 120 | alt2 = Wilbur | caption2 = | footer = <center>Wilbur (links) en Orville as kinders in 1876.</center> }} Wilbur en Orville Wright was twee van sewe kinders gebore uit die huwelik van Milton Wright (1828–1917), van Engelse en Nederlandse afkoms, en Susan Catherine Koerner (1831–1889), van Duitse en Switserse afkoms.<ref name="wb-dayton-online">{{cite web|url=http://www.daytonhistorybooks.com/the_wright_brothers_2.html|title=The Wright Brothers, Chapter Two|publisher=Dayton History Books Online|access-date=26 Mei 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123025900/http://www.daytonhistorybooks.com/the_wright_brothers_2.html|archive-date=23 Januarie 2015|url-status=live}}</ref><ref name="wb-loc-papers">{{cite web|url=https://www.loc.gov/collection/wilbur-and-orville-wright-papers/about-this-collection/|title=Wilbur and Orville Wright Papers at the Library of Congress |publisher=Library of Congress|access-date=26 Mei 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407222923/http://www.loc.gov/collection/wilbur-and-orville-wright-papers/about-this-collection/|archive-date=7 April 2015|url-status=live}}</ref> Milton Wright se ma, Catherine Reeder, was afstammelinge van die stamvader van die Vanderbilt-familie en die [[Hugenote]] Gano-familie van New Rochelle, New York.<ref>Wright, Milton. The Reeder Family. The Making Of A Township: Being an Account of the Early Settlement and Subsequent Development of Fairmount Township Grant County, Indiana 1829–1917, pages 223–227.</ref> Wilbur is in 1867 naby Millville, Indiana, gebore; Orville in Dayton, Ohio, in 1871.<ref name="The Wright Brothers">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NzVl2tA6rpUC&q=wright+brothers+Samuel+Wright&pg=PA4|title=The Wright Brothers|isbn=978-1-900747-44-8|last1=Gibbs-Smith|first1=Charles Harvard|year=2002}}</ref> Die broers was nooit getroud nie. Die ander Wright-broers en susters was Reuchlin (1861–1920), Lorin (1862–1939), Katharine (1874–1929) en die tweeling Otis en Ida (gebore 1870, oorlede as kind). Die direkte vaderlike afkoms gaan terug na 'n Samuel Wright (geb. 1606 in Essex, Engeland) wat na Amerika gevaar het en hom in 1636 in [[Massachusetts]] gevestig het.<ref name="The Wright Brothers" /> Nie een van die Wright-kinders het middelname nie. In plaas daarvan het hul pa hard probeer om hulle kenmerkende voorname te gee. Wilbur is vernoem na Willbur Fisk en Orville na Orville Dewey, beide geestelikes wat Milton Wright bewonder het.<ref>McCullough, 2015, "The Wright Brothers", p. 11.</ref> Hulle was 'Will' en 'Orv' vir hul vriende en in Dayton het hul bure hulle bloot as 'die biskop se kinders', of 'die biskop seuns' geken. Vanweë hul vader se posisie as biskop in die Church of the United Brethren in Christ, het hy gereeld gereis en die Wrights het gereeld verhuis – twaalf keer voordat hy uiteindelik in 1884 permanent na Dayton teruggekeer het. In die laerskool was Orville gereeld stout en was by een geleentheid geskors. In 1878, toe die gesin in Cedar Rapids, [[Iowa]], gewoon het, het hul pa 'n speelgoedhelikopter vir sy twee jonger seuns huis toe gebring. Die toestel was gebaseer op die uitvinding van die Franse lugvaartpionier [[Alphonse Pénaud]]. Dit was ongeveer 30&nbsp;cm lank, gemaak van [[papier]], [[bamboes]] en kurk met 'n rekkie om sy rotor te draai. Wilbur en Orville speel daarmee totdat dit breek, en bou toe hul eie.<ref>[http://www.centennialofflight.net/essay/Wright_Bros/wright_family/WR1.htm "The Wright Family."] ''U.S. Centennial of Flight Commission'', 2003. Besoek 21 September 2010.</ref> In latere jare wys hulle op hul ervaring met die [[speelding]] as die vonk van hul belangstelling in vlieg.<ref name=Crouch-2003>{{cite book |last=Crouch |first=Tom D. |year=2003 |title=The Bishop's Boys: A life of Wilbur and Orville Wright |place=New York, NY |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=0-393-30695-X }}</ref>{{rp|pages=56–57}} == Vroeë loopbaan en navorsing == [[Lêer:WrightBrothersHome.jpg|duimnael|Wright-broers se ouerhuis in Hawthornstraat 7, Dayton omstreeks 1900. Wilbur en Orville het in die 1890's die onderdak stoep gebou.]] Beide broers het hoërskool toe gegaan, maar nie diplomas ontvang nie. Die skielike verhuising van die gesin in 1884 van Richmond, [[Indiana]], na Dayton, Ohio, waar die gesin gedurende die 1870's gewoon het, het Wilbur verhinder om sy diploma te ontvang nadat hy vier jaar op hoërskool voltooi het. Die diploma is op 16 April 1994 postuum toegeken aan Wilbur, wat sy 127ste verjaardag sou wees.<ref>[http://www.waynet.org/facts/default.htm Waynet Facts and Fun Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603023514/http://www.waynet.org/facts/default.htm |date= 3 Junie 2012 }} Wayne County, IN. Besoek op 5 Julie 2015</ref> Aan die einde van 1885 of vroeg in 1886 is Wilbur met 'n hokkiestok in die gesig geslaan terwyl hy saam met vriende 'n [[yshokkie]]wedstryd gespeel het, waartydens hy sy voortande verloor het. Hy was tot op daardie stadium sterk en atleties gebou, en hoewel sy beserings nie besonder ernstig voorgekom het nie, het hy hom begin teruggetrek. Hy was van plan om by Yale te studeer. In plaas daarvan spandeer hy die volgende paar jaar grootliks huisgebonde. Gedurende hierdie tyd sorg hy vir sy ma, wat terminaal siek was aan [[tuberkulose]], en spandeer baie tyd in die biblioteek van sy vader waar hy lees. Hy was ook sy vader behulpsaam in tye van omstredenheid in die kerk,<ref name="Jakab-1997" />{{rp|page=164}} Hy het ook sy ongemak uitgespreek oor sy eie gebrek aan ambisie.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=130}} Orville verlaat die hoërskool na sy juniorjaar om 'n [[Drukkerswese|drukkery]] te begin in 1889, nadat hy sy eie [[drukpers]] ontwerp en gebou het met die hulp van Wilbur. Wilbur het by die drukkery aangesluit, en in Maart het die broers 'n weekblad, die ''West Side News'', bekendgestel. Daaropvolgende uitgawes het Orville as uitgewer vermeld en Wilbur as redakteur op die opskrifbanier. In April 1890 omskep hulle die [[koerant]] in 'n dagblad, ''The Evening Item'', maar dit hou slegs vier maande. Hulle fokus toe op kommersiële drukwerk. Een van hul kliënte was die vriend en klasmaat van Orville, [[Paul Laurence Dunbar]], wat internasionaal bekendheid verwerf het as 'n baanbrekende [[Afro-Amerikaanse]] [[digter]] en [[skrywer]]. Vir 'n kort tydjie druk die Wrights die ''Dayton Tattler'', 'n weekblad wat Dunbar geredigeer het.<ref name="wb-nps-chapter4">{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/daav/chap4.htm|title=What Dreams We Have – Chapter 4|author=Paul Laurence Dunbar|publisher=National Park Service, nps.gov|date=2003|access-date=21 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20070815192635/http://www.nps.gov/history/history/online_books/daav/chap4.htm|archive-date=15 Augustus 2007|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Wright_St_Clair_bicycle.jpg|links|duimnael|'n Wright-broers se fiets by die National Air and Space Museum ]] Ten einde te kapitaliseer op die nasionale fietsgier (aangemoedig deur die uitvinding van die veiligheidsfiets en die aansienlike voordele daarvan bo die ontwerp van die ''penny-farthing'') het die broers in Desember 1892 'n herstel- en verkoopswinkel (die ''Wright Cycle Exchange'', later die ''Wright Cycle Company'') oopgemaak en in 1896 begin met die vervaardiging van hul eie handelsmerkfiets.<ref name="wb-centennial-bicycle">"The Van Cleve bicycle that the Wrights built and sold." ''U.S. Centennial of Flight Commission'', 2003.</ref> Hulle het hierdie poging aangewend om hul groeiende belangstelling in vliegkuns te finansier. In die vroeë of middel 1890's het hulle koerant- of tydskrifartikels gesien en waarskynlik foto's van die dramatiese sweeftuigvlugte van [[Otto Lilienthal]] in Duitsland. Die jaar 1896 het drie belangrike lugvaartgebeurtenisse meegebring. In Mei het die Smithsonian Institution-sekretaris, [[Samuel Langley]], suksesvol 'n onbemande stoomaangedrewe vastevlerk-modelvliegtuig gevlieg. In die middel van die jaar het die ingenieur en lugvaartowerheid van [[Chicago]], [[Octave Chanute]], verskeie individue laat vergader wat verskillende soorte sweeftuie oor die sandduine langs die oewer van die [[Michiganmeer]] getoets het. In Augustus sterf Lilienthal tydens 'n val met sy sweeftuig.{{refn|Crouch (2003)<ref name="Crouch-2003" /> Chapter&nbsp;10: "The year of the flying machine" and Chapter&nbsp;11: "Octave chanute".}} Hierdie gebeure het die broers laat nadink, veral Lilienthal se dood. Die Wright-broers noem sy dood later as die tydstip toe hul ernstige belangstelling in vliegnavorsing begin het.<ref name="airandspace.si.edu">{{cite web |url=https://airandspace.si.edu/exhibitions/wright-brothers/online/fly/1899/forefathers.cfm | title=The Wright brothers – fore-fathers of flight |department=National Air & Space Museum |publisher=The Smithsonian Institution}}</ref> Wilbur het gesê:"Lilienthal was sonder twyfel die grootste van die voorgangers, en die wêreld is baie aan hom verskuldig."<ref name="airandspace.si.edu" /> In Mei 1899 skryf Wilbur 'n brief<ref>[http://siarchives.si.edu/history/exhibits/documents/wrightmay301899.htm "Wilbur Wright 30 Mei 1899 Brief aan Smithsonian."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626145921/http://siarchives.si.edu/history/exhibits/documents/wrightmay301899.htm |date=26 Junie 2009 }} '' Smithsonian Plakboek: Letters uit die argief ''. Ontsluit: 21 September 2010.</ref> aan die Smithsonian Instituut en vra inligting en publikasies oor [[lugvaart]].<ref>Howard 1988, bl. 30.</ref> Op grond van die werk van sir George Cayley, Chanute, Lilienthal, [[Leonardo da Vinci]] en Langley, het hulle daardie jaar met hul meganiese lugvaarteksperimente begin. Die Wright-broers het altyd 'n verenigde beeld aan die publiek voorgehou, en gesamentlik die eer vir hul uitvinding gedeel. Biograwe merk op dat Wilbur in 1899–1900 die inisiatief geneem het deur van 'my' masjien en 'my' planne te skryf voordat Orville diep betrokke geraak het, toe die eerste persoon enkelvoud die meervoud 'ons' geword het. Skrywer James Tobin beweer, "dit is onmoontlik om hom voor te stel dat Orville, briljant soos hy was, die dryfveer was wat hul werk begin het en dit van die agterkamer van 'n winkel in Ohio tot konferensies met kapitaliste, presidente en konings gehou het. Will het dit gedoen. Hy was die leier, van die begin tot die einde."<ref>Tobin 2004, bl. 92.</ref> === Idees oor beheer === [[Lêer:WrightBrothers1899Kite.jpg|duimnael|Wright 1899-vlieër: voor- en sy-aansig, met kontrolestokke. Vlerkvervorming word in die onderste aansig getoon. (Wright-broers tekening in die Library of Congress)]] Ondanks Lilienthal se lot het die broers sy strategie gesteun: Om sweef te oefen ten einde die kuns van beheer onder die knie te kry voordat hulle met motoraangedrewe vlug probeer. Die dood van die Britse lugvaartpionier Percy Pilcher in 'n ander vliegongeluk in Oktober 1899 het net hul mening versterk dat 'n betroubare metode van vlieënierbeheer die sleutel was tot 'n suksesvolle en veilige vlug. Aan die begin van hul eksperimente beskou hulle beheer as die onopgeloste derde deel van "die vliegprobleem". Hulle het geglo dat daar reeds voldoende belowende kennis van die ander twee kwessies – vlerke en [[enjin]]s – bestaan.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=166}} Die plan van die Wright-broers het dus skerp verskil van meer ervare praktisyns van die dag, veral [[Clément Ader]], [[Hiram Maxim]] en Langley, wat almal kragtige enjins gebou het, dit aan vliegtuie vasgeheg het wat met ongetoetsde beheertoestelle toegerus was, en na verwagting sonder die vorige vlieg ervaring in die lug moes opstyg. Alhoewel hulle saamstem met Lilienthal se idee van oefen, het die Wrights gesien dat sy metode van balans en beheer deur sy liggaamsgewig te verskuif onvoldoende was.<ref>Tobin 2004, p. 53.</ref> Hulle was vasbeslote om iets beters te vind. Op grond van waarneming het Wilbur tot die gevolgtrekking gekom dat [[voël]]s die hoek van die punte van hul vlerke verander het om hul liggame regs of links te laat rol.<ref>Tobin 2004, bl. 70.</ref> Die broers het besluit dat dit ook 'n goeie manier is om 'n vlieënde masjien te draai – om soos 'n voël te "draai" of "leun" in die draai en net soos 'n persoon wat op 'n fiets ry, 'n ervaring waarmee hulle deeglik vertroud was. Net so belangrik, hulle het gehoop dat hierdie metode herstel sal moontlik maak as die wind die masjien eenkant kantel (laterale balans). Hulle wonder hoe hulle dieselfde effek met mensgemaakte vlerke kan bereik en het uiteindelik vlerkbuiging ontdek toe Wilbur 'n lang binnebuis by die fietswinkel ledig gedraai het.<ref>Tobin 2004, bl. 53–55.</ref> Ander lugvaartondersoekers beskou vlug asof dit nie werklik verskil van oppervlaktebeweging nie, behalwe dat die oppervlak verhewe sou wees. Hulle het gedink in terme van 'n skip se roer vir stuur, terwyl die vlieënde masjien in wese gelyk in die lug was, net soos 'n trein of 'n motor of 'n skip aan die oppervlak. Die idee om doelbewus aan die een kant te leun of te rol, het óf ongewens gelyk óf het nie by hulle denke opgekom nie.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|pages=167–168}} Sommige van die ondersoekers, insluitende Langley and Chanute, was op soek na die ontwykende ideaal of "inherente stabiliteit", glo dat die vlieënier van 'n vlieënde masjien nie vinnig genoeg sou op windturbulensie kon reageer om meganiese kontroles effektief te gebruik nie. Die Wright-broers, aan die ander kant, wou hê dat die vlieënier absolute beheer moes hê.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=168–169}} Om hierdie rede het hul vroeë ontwerpe geen toegewings gemaak vir ingeboude stabiliteit nie (soos tweevlakkige vlerke). Hulle het doelbewus hul eerste aangedrewe ''Flyer'' uit 1903 ontwerp met anhedrale (hangende) vlerke, wat inherent onstabiel is, maar minder vatbaar vir stormwind was. == Vlugte == === Aanloop tot vlieg === [[Lêer:Park Ranker Wright Brothers Memorial.JPG|links|duimnael|Demonstrasie van 'n replika van die Wright-broers se boksvlieër uit 1899 by die Wright Brothers National Memorial.]] Op 27 Julie 1899 het die broers die manipulasie tegniek op hul vlerke getoets deur 'n dubbelvlerkvlieër met 'n vlerkspan van 45&nbsp;cm en 'n geboë vlerk met 'n koord van 30&nbsp;cm te bou en te laat vlieg. As die vlerke skeefgetrek of gedraai is, het die agterrand wat afbeweeg of draai, meer opwaartse steun gebied as die teenoorgestelde vlerk, wat 'n rolbeweging veroorsaak het. Die manipulasie word beheer deur koorde tussen vlieër en gekruiste plankies wat deur die vlieërbeheerder vasgehou word. In ruil daarvoor was die vlieër onder laterale beheer.<ref name="hc">{{cite book |last1=Combs |first1=Harry |title=Kill Devil Hill: Discovering the Secret of the Wright Brothers |date=1979 |publisher=TernStyle Press, Ltd. |location=Englewood |isbn=0-940053-02-0 |pages=68–71}}</ref> In 1900 is die broers na Kitty Hawk, Noord-Carolina, om met hul bemande sweefeksperimente te begin. In sy antwoord op Wilbur se eerste brief het Octave Chanute die middel-Atlantiese kus voorgestel vir sy gereelde wind en sagte sandagtige landingsoppervlak. Wilbur het ook data van die Amerikaanse weerburo aangevra en ondersoek, en besluit op Kitty Hawk<ref>{{cite web|url= https://babel.hathitrust.org/cgi/ssd?id=mdp.39015003322461;seq=87;num=23 |title=The papers of Wilbur and Orville Wright, including the Chanute-Wright letters and other papers of Octave Chanute. Marvin W. McFarland, editor., v.1. – Text-only – Full View |date=13 September 1900|publisher=McGraw-Hill / HathiTrust Digital Library|access-date= 19 Maart 2017|quote= Ek het Kitty Hawk gekies omdat dit die plek was wat die beste aan die vereiste voorwaardes voldoen. Om steun in die lug te bewerkstellig, is dit nodig om met redelike groot vlerke daardeur te beweeg teen 'n snelheid van vyftien of twintig myl per uur. … As die wind met die regte spoed waai, kan ondersteuning sonder beweging met verwysing na die grond verkry word. Dit is veiliger om in die wind te oefen, mits dit nie te veel opgebreek word in stormwinde en skielike rukwinde deur heuwels, bome nie.}}</ref><ref>{{cite document|title=The papers of Wilbur and Orville Wright, including the Chanute-Wright letters and other papers of Octave Chanute. (Book view) |page=23 |date=13 September 1900|publisher=McGraw-Hill |hdl = 2027/mdp.39015003322461}}</ref> nadat hy inligting ontvang het van die [[meteoroloog]] wat daar gestasioneer was.<ref name="wb-first-five-flights">{{cite journal |first=Carroll F. |last=Gray |date=Augustus 2002 |title=The first five flights, the slope and winds of Big Kill Devil Hill – the first flight reconsidered |journal=WW1 AERO – the Journal of the Early Aeroplane |issue=177 |url=http://www.thewrightbrothers.org/fivefirstflights.html |via=TheWrightBrothers.org |access-date=21 September 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150423162519/http://www.thewrightbrothers.org/fivefirstflights.html |archive-date=23 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.loc.gov/collections/wilbur-and-orville-wright-papers/articles-and-essays/collection-highlights/kitty-hawk/ |title=Letter from J. J. Dosher, Weather Bureau, to Wilbur Wright, 16 Augustus 1900 Kitty Hawk |publisher=Library of Congress – Wilbur and Orville Wright Papers|access-date=19 Maart 2017}}</ref> Kitty Hawk, hoewel afgeleë, was nader aan Dayton as ander plekke wat Chanute voorgestel het, insluitend [[Kalifornië]] en [[Florida]]. Die plek het hulle ook privaatheid teen [[verslaggewer]]s gebied, wat die Chanute-eksperimente van 1896 aan die Michiganmeer van 1896 byna in 'n sirkus verander het. Chanute het die Wrights elke seisoen van 1901 tot 1903 in die kamp besoek en hul sweefeksperimente gesien, maar nie die aangedrewe vlugte nie. === Sweeftuie === [[Lêer:Chanute-Herring 1896 hang glider.jpg|duimnael|Chanute se hangsweeftuig van 1896. Die vlieënier kan Augustus Herring wees.]] Die Wright-broers het die ontwerp van hul vlieër en volgrootte sweeftuie gebaseer op werk wat in die 1890's deur ander lugvaartpioniers gedoen is. Hulle het die basiese ontwerp aangeneem van die Chanute-Herring tweedekker hangsweefvliegtuig ("dubbeldekker" soos die Wrights dit genoem het), wat goed gevlieg het in die 1896-eksperimente naby Chicago, en lugvaartdata oor [[Stukrag|hefkrag]] gebruik wat Otto Lilienthal gepubliseer het. Die Wrights het die vlerke met 'n kromming van die boonste oppervlak ontwerp. Die broers het nie hierdie beginsel self ontdek nie, maar dit wel uitgebreid benut. Sir George Cayley se wetenskaplike bespreking van die beter hefkrag van 'n gekromde oppervlak in vergelyking met 'n plat oppervlak is wetenskaplik bespreek. Lilienthal, wie se werk die Wrights noukeurig bestudeer het, het gekromde vlerke in sy sweeftuie gebruik, wat die voordeel bo plat oppervlaktes in vlug bewys. Die houtsparre tussen die vlerke van die Wright-sweeftuig is vasgemaak deur drade in hul eie weergawe van Chanute se aangepaste Pratt-stut, 'n brugbou-ontwerp wat hy gebruik het vir sy dubbeldekkersweeftuig (aanvanklik gebou as 'n driedekker). Die Wrights het die horisontale [[hoogteroer]] voor op die vlerke gemonteer eerder as agter, en blykbaar geglo dat hierdie funksie sou help om 'n neusduik te vermy of te beskerm soos die een wat Lilienthal doodgemaak het.<ref name="Jakab-1997" />{{rp|page=73}} Wilbur het verkeerdelik geglo dat 'n stert nie nodig was nie,<ref>{{cite web |last=Wright |first=Wilbur |date=September 18, 1901 |title=Some aeronautical experiments |publisher=Western Society of Engineers |via=MS State U. Libraries |url=http://invention.psychology.msstate.edu/inventors/i/Wrights/library/Aeronautical.html |access-date=14 Julie 2010}}</ref> en hul eerste twee sweeftuie het nie een gehad nie. Volgens sommige Wright-biograwe het Wilbur waarskynlik tot 1902 al die sweefwerk gedoen, miskien om sy gesag as ouer broer uit te oefen en Orville te beskerm teen enige mislukkings, aangesien hy nie aan hul pa, biskop Wright, sou wou verduidelik as Orville beseer word nie.<ref>Howard 1988, p. 52.</ref><ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=198}} {| class="wikitable" |+ Sweeftuigbesonderhede<ref>[http://www.wright-brothers.org/Information_Desk/Just_the_Facts/Just_the_Facts_Intro/Just_the_Facts_Intro.htm "Just the Facts."] ''Wright Brothers Aeroplane Company''. Besoek op 18 April 2012.</ref> ! !! Vlerkspan!!Vlerkarea!! Koordlyn !! Kromming !! Slankheidsverhouding!!Lengte !!Massa |- | '''1900''' ||{{convert|17|ft|6|in|m|abbr=on}}|| {{convert|165|sqft|m2|0|abbr=on}} || {{convert|5|ft|m|0|abbr=on}} ||1/20|| 3.5:1 ||{{convert|11|ft|6|in|m|abbr=on}}||{{convert|52|lb|kg|abbr=on}} |- |'''1901'''|| {{convert|22|ft|m|0|abbr=on}} ||{{convert|290|sqft|m2|0|abbr=on}} ||{{convert|7|ft|m|abbr=on}}||1/12,*1/19||3:1||{{convert|14|ft|m|abbr=on}} ||{{convert|98|lb|kg|abbr=on}} |- |'''1902'''||{{convert|32|ft|1|in|m|abbr=on}}||{{convert|305|sqft|m2|0|abbr=on}}||{{convert|5|ft|m|abbr=on}}||1/20–1/24||6.5:1||{{convert|17|ft|m|abbr=on}} ||{{convert|112|lb|kg|abbr=on}} |} <nowiki>*</nowiki> (Hierdie vlerkprofiel het ernstige stabiliteitsprobleme veroorsaak; die Wrights het die kromming gemodifiseer.) ==== 1900 ==== [[Lêer:WrightBrothers1900Glider.jpg|duimnael|Die sweeftuig van 1900. Geen foto is geneem met 'n vlieënier aan boord nie]] Die broers het slegs 'n paar dae in die vroeë herfs van 1900 by Kitty Hawk met die sweeftuig gevlieg. In die eerste toetse, waarskynlik op 3 Oktober, was Wilbur aan boord terwyl die sweeftuig gevlieg word as 'n vlieër, nie ver bokant die grond nie, met mans onder wat toue vasgehou het.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|pages=188–189}} Meeste van die vlieër se toetse was onbeman, met sandsakke of kettings en selfs 'n plaaslike seuntjie as teengewig.<ref>{{cite web |url=http://www.wright-brothers.org/History_Wing/History_of_the_Airplane/Century_Before/Road_to_Kitty_Hawk/Road_to_Kitty_Hawk.htm |title=The road to Kitty Hawk |website=wright-brothers.org |access-date=12 Januarie 2016}}, "The Wrights send 10-year-old Tom Tate, William’s nephew up on the glider as they fly it like a kite."</ref> Hulle het vlerkvorming getoets met behulp van beheertoue van die grond af. Die sweeftuig is ook onbeman getoets terwyl dit aan 'n klein tuisgemaakte toring gehang is. Wilbur, maar nie Orville nie, het op 'n enkele dag, 20 Oktober, ongeveer 'n dosyn sweefvlugte onderneem. Vir hierdie toetse het die broers 10&nbsp;km suid verskuif tot by Kill Devil Hills, 'n groep sandduine tot 30&nbsp;m hoog (waar hulle die volgende drie jaar kamp opgeslaan het). Alhoewel die sweeftuig se styging minder was as wat verwag is, het dit die broers aangemoedig omdat die voorste hoogteroer van die tuig goed gewerk het en daar geen ongelukke was nie. Die klein aantal sweefslae het egter beteken dat hulle nie hul vlerkmanipulasie 'n ware toets kon gee nie. Die vlieënier het, soos beplan, plat op die onderste vlerk gelê om aërodinamiese weerstand te verminder. As 'n sweeftog eindig, was die vlieënier veronderstel om homself in 'n vertikale posisie te laat sak deur 'n opening in die vlerk en op sy voete te land met sy arms om die raam. Binne 'n paar sweefpogings het hulle egter ontdek dat die vlieënier op die vlerk kan bly sonder onnodige gevaar tydens die landing. Hulle het die volgende vyf jaar al hul vlugte in daardie posisie gemaak. ==== 1901 ==== [[Lêer:Wright1901GliderBottom.jpg|duimnael|Orville met die 1901 sweeftuig, sy neus hemelwaarts gewys; dit het geen stert gehad nie.]] [[Lêer:Wright 1901 glider landing.jpg|duimnael|Wilbur net nadat hy die 1901 sweeftuig geland het. Sweeftuiglandingsmerke is agter dit sigbaar, en merke van 'n vorige landing word voor gesien; Kill Devil Hills, Noord-Carolina.]] Voordat Wilbur in die somer van 1901 terugkeer na Kitty Hawk, publiseer hy twee artikels, "''The Angle of Incidence''" in ''The Aeronautical Journal'' en "''The Horizontal Position While Gliding Flight''" in die ''Illustrierte Aeronautische Mitteilungen''. Die broers het al die voorraad saamgebring wat hulle gedink het nodig was om selfonderhoudend by Kitty Hawk te wees. Behalwe dat hulle weer in tente woon, bou hulle 'n kombinasie-werkswinkel en vliegtuigloods. Die konstruksie is 7,6&nbsp;m lank en 4,9&nbsp;m breed, en die punte het na bo oopgemaak vir maklike toegang vir die sweeftuie.<ref name="hc" />{{rp|129–130}} In die hoop om die hefkrag te verbeter, het hulle die sweeftuig van 1901 met 'n veel groter vlerkoppervlak gebou en tientalle vlugte in Julie en Augustus gedoen met afstande van 15 tot 122&nbsp;m.<ref>[http://www.wright-brothers.org/Information_Desk/Just_the_Facts/Kites_&_Gliders/1901_Glider.htm "1901 Wright Glider"] Wright Brothers Aeroplane Company. Besoek op 11 April 2014.</ref> Die sweeftuig het 'n paar keer gestol, maar die valskerm-effek van die voorwaartse hoogteroer het Wilbur in staat gestel om 'n veilige plat landing te maak in plaas van 'n neusduik. Hierdie voorvalle het die Wrights nog sterker geneë gemaak aan die neusvlerkontwerp wat hulle eers in 1910 prysgegee het. Die sweeftuig het egter twee groot teleurstellings opgelewer. Dit het slegs 'n derde van die hefkrag opgelewer en soms teenoor die beoogde rigting van 'n draai uitgewyk – 'n probleem wat later 'n rolroergier genoem word – toe Wilbur die vlerkmanipulasiebeheer gebruik het. Tydens die reis huis toe het 'n diep moedelose Wilbur aan Orville opgemerk dat die mens oor duisend jaar nie sou vlieg nie.<ref>Kelly 2002, bl. 42</ref> Die swak hefkrag van die sweeftuie het daartoe gelei dat die Wrights die akkuraatheid van Lilienthal se gegewens bevraagteken het, sowel as die 'Smeaton-koëffisiënt' van lugdruk, 'n waarde wat meer as 100 jaar lank gebruik is en deel was van die aanvaarde vergelyking vir hefkrag. :: {| class="wikitable" |+ Die hefkragvergelyking |<math>L = k\;S\;V^2\;C_L</math> L = hefkrag in pond <br /> k = lugdruk koëffisiënt (Smeaton-koëffisiënt)<br /> S = totale oppervlakte van die hefoppervlak in vierkante voet <br /> V = snelheid (teenwind plus grondspoed) in myl per uur<br /> C<sub>L</sub> = hefkoëffisiënt (wissel met vlerkvorm) |} Die Wrights het hierdie vergelyking gebruik om die hoeveelheid hefkrag wat 'n vlerk sou produseer, te bereken. Deur die jare is 'n wye verskeidenheid waardes vir die Smeaton-koëffisiënt gemeet; Chanute het tot 50 van hulle geïdentifiseer. Wilbur het geweet dat Langley byvoorbeeld 'n laer getal as die tradisionele een gebruik het. Wilbur wou die korrekte Smeaton-waarde bevestig en sy eie berekeninge uitgevoer met behulp van metings wat ingesamel is tydens vlieër en sweefvlugte van die 1901 sweeftuig. Sy resultate het korrek getoon dat die koëffisiënt baie naby 0,0033 was (soortgelyk aan die getal wat Langley gebruik het), nie die tradisionele 0,0054 nie, wat die voorspelde styging aansienlik sou oordryf.<ref name=Crouch-1989>{{cite book |last=Crouch |first=Tom D. |year=1989 |title=The Bishop's Boys }}</ref>{{rp|pages=220–221}} [[Lêer:WB Wind Tunnel.jpg|links|duimnael|Replika van die Wright-broers se windtonnel by die Virginia Air and Space Center]] Die broers het besluit om uit te vind of Lilienthal se gegewens vir die hefkoëffisiënte korrek is. Hulle het 'n eksperimentele apparaat ontwerp wat bestaan uit 'n vrydraaiende fietswiel wat horisontaal voor die stuur van 'n fiets gemonteer is. Die broers het om die beurt die fiets sterk getrap en lugvloei oor die horisontale wiel geskep. 'n [[Vlerkprofiel]] en 'n plat plaat wat 90° weg gemonteer is, is vertikaal aan die wiel vasgemaak. Soos die lug by die vlerkprofiel verby beweeg, sou die hefkrag wat dit genereer, indien dit nie versteur word nie, die wiel laat draai. Die plaat was georiënteer sodat sy sleur die wiel in die teenoorgestelde rigting van die lugvloei sou druk. Die vlerkprofiel en die plaat is in spesifieke groottes gemaak, volgens Lilienthal se meting. Die plaat was georiënteer sodat sy sleur die wiel in die teenoorgestelde rigting van die lugvloei sou druk. Die [[sleurkrag]] wat deur die vlerkprofiel gegenereer word, sou presies gelyk wees aan die [[weerstand]] wat deur die plaat gegenereer word en dus sou die [[wiel]] nie kon draai nie. Toe die broers die toestel toets, draai die wiel egter. Die eksperiment bevestig hul vermoede dat óf die standaard Smeaton-koëffisiënt óf Lilienthal se hef- en sleepkoëffisiënte – of almal – verkeerd was.<ref name="KittyHawkBox">{{cite web |url=http://www.wright-brothers.org/History_Wing/Wright_Story/Inventing_the_Airplane/Kitty_Hawk_in_a_Box/Kitty_Hawk_in_a_Box.htm |title=Kitty Hawk in a box |series=Wright Brothers Aeroplane Company |website=wright-borthers.org |access-date=11 April 2014}}</ref><ref name="Crouch-1989" />{{rp|pages=221–222}} Hulle het toe 'n 1,8&nbsp;m lange [[windtonnel]] in hul winkel gebou en tussen Oktober en Desember 1901 stelselmatige toetse op tientalle miniatuurvlerke uitgevoer.<ref name=Dodson>Dodson, M.G. (2005) [http://archive.rubicon-foundation.org/3585 "An Historical and Applied Aerodynamic Study of the Wright Brothers' Wind Tunnel Test Program and Application to Successful Manned Flight."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905162319/http://archive.rubicon-foundation.org/3585 |date= 5 September 2011 }} ''United States Naval Academy'', Tegniese Verslag, Volume USNA-334. Besoek:21 September 2010.</ref> Die "balanse" wat hulle uitgedink en binne die tonnel gemonteer het om die vlerke te hou, het kru gelyk, gemaak van fietsspeke en skrootmetaal, maar was "so krities vir die uiteindelike sukses van die Wright-broers soos die sweeftuie."<ref name="Crouch-1989" />{{rp|page=22}} Die toestelle het die broers in staat gestel om die hefkrag teen die weerstand te balanseer en die prestasie van elke vlerk akkuraat te bereken. Hulle kon ook sien watter vlerke goed werk terwyl hulle deur die inkykvenster bo in die tonnel gekyk het. Die toetse het 'n magdom waardevolle data opgelewer wat nog nooit vantevore bekend was nie en het getoon dat die swak hefkrag van die 1900- en 1901-sweeftuie geheel en al te wyte was aan 'n verkeerde Smeaton-waarde, en dat Lilienthal se gepubliseerde data redelik akkuraat was vir die toetse wat hy gedoen het.<ref name="KittyHawkBox" /><ref name="Crouch-1989" />{{rp|page=226}} Voor die gedetailleerde windtonneltoetse het Wilbur op Chanute se uitnodiging na [[Chicago]] gereis om 'n lesing te gee aan die Western Society of Engineers op 18 September 1901. Hy het 'n deeglike verslag oor die 1900–1901 sweeftuigeksperimente aangebied en sy toespraak met 'n lanternskyfie vertoning van foto's aangevul. Wilbur se toespraak was die eerste openbare verslag van die broers se eksperimente.<ref>{{cite web |last=Wright |first=Wilbur |title=Aeronautical Experiments |url=http://invention.psychology.msstate.edu/i/Wrights/library/Aeronautical.html}}</ref> 'n Verslag is in die joernaal van die vereniging gepubliseer, wat toe afsonderlik gepubliseer is as 'n afdruk getiteld ''Some Aeronautical Experiments'' in 'n 300 uitgawe oplaag.<ref>{{cite magazine |title=[no title cited] |date=February 2006 |magazine=Book and Magazine Collector |number=265 |page=15}}</ref> ==== 1902 ==== [[Lêer:WrightGlidersSideBySide.jpg|duimnael|Links, 1901-sweeftuig gevlieg deur Wilbur (links) en Orville. Regs, 1902-sweeftuig gevlieg deur Wilbur (regs) en Dan Tate, hul helper. Drastiese verbetering in prestasie is duidelik. Die 1901-sweeftuig vlieg teen 'n steil invalshoek as gevolg van swak hefkrag en hoë sleur. Daarteenoor vlieg die 1902-sweeftuig teen 'n baie platter hoek en hou sy kettinglyne byna vertikaal regop, wat duidelik 'n baie beter hefkrag-sleurverhouding toon.<ref>[http://airandspace.si.edu/exhibitions/wright-brothers/online/fly/1902/perfecting.cfm "Perfecting the Control System"], Inventing a Flying Machine, The Wright Brothers and the Invention of the Aerial Age, The Smithsonian Institution, National Air and Space Museum. Besoek op 6 April 2014.</ref>]] Lilienthal het 'swaaiarm'-toetse op slegs 'n paar vlerkvorms gemaak, en die Wrights het verkeerdelik aanvaar dat die data van toepassing sou wees op hul vlerke, wat 'n ander vorm gehad het. Die Wrights het 'n groot stap vorentoe geneem en basiese windtonneltoetse op 200 skaalmodelvlerke van baie vorms en vleuelkurwes gedoen, gevolg deur gedetailleerde toetse op 38 van hulle. 'n Belangrike ontdekking was die voordeel van langer, nouer vlerke: in lugvaartkundige terme, vlerke met 'n groter aspekverhouding (vlerkspan gedeel deur die koordlyn – die vlerk se voor-na-agter afmeting). Sulke vorms het baie beter hefkrag-sleurverhouding gebied as die stomper vlerke wat die broers tot dusver probeer het. Met hierdie kennis, en 'n meer akkurate Smeaton-getal, het die Wrights hul 1902-sweeftuig ontwerp. Die windtonneltoetse, wat van Oktober tot Desember 1901 gedoen is, is deur biograaf Fred Howard beskryf as "die mees deurslaggewende en vrugbare lugvaarteksperimente wat ooit in so 'n kort tyd uitgevoer is met so min materiaal en teen so 'n lae koste".<ref>Howard 1988, bl. 72.</ref> In hul September 1908 ''Century Magazine''-artikel het die Wrights verduidelik: "Die berekeninge waarop alle vlieënde masjiene gebaseer was, was onbetroubaar, en … elke eksperiment het eenvoudig in die donker getas … Ons het dit alles opsy gesit en besluit om geheel en al op ons eie ondersoeke te vertrou."<ref>{{cite magazine |last1=Wright |first1=Orville |last2=Wright |first2=Wilbur |collaboration=Wright Brothers Aeroplane Company |date=September 1908 |title=The Wright Brothers aeroplane |magazine=Century Magazine |url=https://www.wright-brothers.org/History_Wing/Wright_Story/Showing_the_World/Tragedy_at_Fort_Myer/Wright_Brothers_Aeroplane.htm |via=Wright-Brothers.org |access-date=7 Maart 2021}}</ref> Die 1902-sweeftuigvlerk het 'n platter vlerkprofiel gehad, met die kromming verminder tot 'n verhouding van 1-in-24, in teenstelling met die vorige dikker vlerk. Die groter aspekverhouding is bereik deur die vlerkspan te vergroot en die koordlyn te verkort. Die sweeftuig het ook 'n nuwe strukturele kenmerk gehad: 'n Vaste, agterste vertikale rigtingroer, wat die broers gehoop het draaiprobleme sou uitskakel. Die 1902-sweeftuig het egter probleme ondervind in dwarswinde en steil kantelingdraaie, wanneer dit soms in die grond gespiraal het – 'n verskynsel wat die broers "putgrawery" genoem het. Volgens Combs, "Hulle het geweet dat wanneer die vroeëre 1901-sweeftuig gekantel het, dit sywaarts deur die lug sou begin gly, en as die sybeweging nie reggestel word nie, of te vinnig plaasvind, die sweeftuig in 'n onbeheerde draaibeweging sou gaan. Nou, met vertikale vinne bygevoeg om dit reg te stel, het die sweeftuig weer in 'n draaibeweging gegaan, maar in die teenoorgestelde rigting, met die neus wat afwaarts swaai.” <ref name="hc" />{{rp|149,158–168}} [[Lêer:1902 WrightBrosGlider.jpg|links|duimnael|Wilbur Wright loods die 1902-sweeftuig oor die Kill Devil Hills, 10 Oktober 1902. Die enkele agterste rigtingroer is stuurbaar; dit het die oorspronklike vaste dubbelrigtingroer vervang.]] Orville het blykbaar gevisualiseer dat die vaste rigtingroer die effek van regstellende vlerkbuiging weerstaan wanneer hy probeer afplat van 'n draai. Hy het in sy dagboek geskryf dat ek die nag van 2 Oktober “’n nuwe vertikale rigtingroer uitgeredineer het”. Die broers het toe besluit om die agterste rigtingroer beweegbaar te maak om die probleem op te los.<ref>Anderson 2004, bl. 134.</ref> Hulle het die rigtingroer geskarnier en dit aan die vlieënier se kromtrek "wieg" gekoppel, so 'n enkele beweging deur die vlieënier het gelyktydig vlerkdraaiing en rigtingroerdefleksie beheer. Die apparaat het die agterrand van die rigtingroer laat wegdraai van watter kant van die vlerke ook al meer sleur (en styging) ervaar het as gevolg van kromming. Die opponerende druk wat geproduseer word deur die rigtingroer te draai, het regstellende vlerkbuiging moontlik gemaak om betroubaar gelykvlug te herstel na 'n draai of 'n windversteuring. Verder, toe die sweeftuig in 'n draai ingeval het, het rigtingroerdruk die effek van differensiële sleur oorkom en die neus van die vliegtuig in die rigting van die draai gewys, wat nadelige slingerbeweging uitskakel. Kortom, die Wrights het die ware doel van die beweegbare vertikale rigtingroer ontdek. Die rol daarvan was nie om die rigting van vlug te verander, soos 'n rigtingroer in vaart doen nie, maar eerder om die vliegtuig korrek te posisioneer of in lyn te bring tydens kanteldraaie en wanneer herstel van draaie en windversteurings.<ref>Culick, Fred E.C. [http://www.wrightflyer.org/wp-content/uploads/2012/10/Flight-Mechanics-In-Modern-Terms.pdf "What the Wright brothers did and did not understand about flight mechanics – in modern terms."] Pasadena, California: ''American Institute of Aeronautics and Astronautics: California Institute of Technology'', Paper AIAA-2001-3385, 37th AIAA/ASME/SAE/ASEE Joint Propulsion Conference and Exhibit, July 8–11, 2001. Besoek op 20 Februarie 2017.</ref> Die werklike draai – die verandering in rigting – is gedoen met rolbeheer deur vlerkmanipulasie te gebruik. Die beginsels het dieselfde gebly toe rolroers vlerkmanipulasie vervang het. Met hul nuwe metode het die Wrights op 9 Oktober vir die eerste keer ware beheer om die beurt behaal, 'n groot mylpaal. Van 20 September tot die laaste weke van Oktober het hulle meer as duisend vlugte gesweef. Die langste duur was tot 26 sekondes, en die langste afstand meer as 180&nbsp;m. Nadat hulle hefkrag, beheer en stabiliteit getoon het, het die broers nou hul fokus op die probleem van aandrywing gerig.<ref name="hc" />{{rp|161,171–175}} So het drie-as-beheer ontwikkel: vlerkdraai vir rol (laterale beweging), vorentoe hoogteroer vir steek (op en af) en agterste rigtingroer vir swaai (van kant tot kant). Op 23 Maart 1903 het die Wrights aansoek gedoen vir hul bekende [[patent]] vir 'n "Vliegmasjien", gebaseer op hul suksesvolle 1902-sweeftuig. Sommige lugvaarthistorici glo dat die toepassing van die drie-assige vlugbeheerstelsel op die 1902-sweeftuig gelykstaande was aan, of selfs meer betekenisvol, as die toevoeging van aandrywing tot die 1903 ''Flyer''. Peter Jakab van die Smithsonian beweer dat perfeksie van die 1902-sweeftuig in wese die uitvinding van die vliegtuig verteenwoordig.<ref>Langewiesche 1972, p. 163.</ref><ref name="Jakab-1997" />{{rp|pages=183–184}} === Die byvoeging van aandrywing === Benewens die ontwikkeling van die hefkragvergelyking, het die broers ook die vergelyking vir sleur ontwikkel. Dit is van dieselfde vorm as die hefkragvergelyking, behalwe dat die sleurkragkoëffisiënt die hefkragkoëffisiënt vervang, en sleurkrag in plaas van hefkrag bereken word. Hulle het hierdie vergelyking gebruik om die vraag te beantwoord: "Is daar genoeg krag in die enjin om 'n stukrag te produseer wat voldoende is om die weerstand van die totale raam te oorkom …," in die woorde van Combs. Die Wrights het toe "... die trekkrag in ponde op verskeie dele van hul vliegtuig gemeet, insluitend die trekkrag op elk van die vlerke van die tweedekker in gelyke posisie in bekende windsnelhede … Hulle het ook 'n formule vir krag-tot-gewigsverhouding en skroefdoeltreffendheid wat sou antwoord of hulle die krag wat nodig is aan die skroewe kan verskaf al dan nie om die stukrag te lewer om vlug te handhaaf … hulle het selfs die stukrag van hul skroewe bereken tot binne 1 persent van die stukrag wat werklik gelewer is ..."<ref name="hc" />{{rp|181–186,367–375}} [[Lêer:Wright brothers engine 17.jpg|duimnael|'n Wright-enjin, reeksnommer 17, c. 1910, uitgestal by die New England Air Museum]] In 1903 het die broers die enjinaangedrewe ''[[Wright Flyer]]'' gebou, met hul voorkeurmateriaal vir konstruksie, sparhout,<ref>{{cite web|url=http://www.nasm.si.edu/exhibitions/gal100/wright1903.html|title=Exhibitions|date=28 April 2016|access-date=21 November 2021|archive-date=25 Desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225123954/https://airandspace.si.edu/exhibitions|url-status=dead}}</ref> 'n sterk en liggewig hout, en ''Pride of the West''-moeselien vir oppervlakbedekkings. Hulle het ook hul eie houtskroewe, ontwerp en uitgekerf, en 'n doelgeboude [[petrolenjin]] in hul fietswinkel laat vervaardig. Hulle het gedink [[Skroef (lugvaart)|skroefontwerp]] sou 'n eenvoudige saak wees en was bedoel om data van [[skeepsbou]] aan te pas. Hul biblioteeknavorsing het egter geen gevestigde formules vir óf see- óf lugskroewe, openbaar nie, en hulle het geen seker beginpunt gevind nie. Hulle het die vraag bespreek en beredeneer, soms heftig, totdat hulle tot die gevolgtrekking gekom het dat 'n lugvaartskroef in wese 'n vlerk is wat in die vertikale vlak roteer.<ref name="Crouch-1989" />{{rp|pages=242–243}} Op grond daarvan het hulle data van meer windtonneltoetse gebruik om hul skroewe te ontwerp. Die voltooide blaaie was net meer as agt voet lank, gemaak van drie gelamineerde gegomde sparhout. Die Wrights het besluit op dubbele "stoot"-skroewe (teenroterende om wringkrag te kanselleer), wat op 'n groter hoeveelheid lug sou inwerk as 'n enkele relatief stadige skroef en nie lugvloei oor die voorrand van die vlerke versteur nie. Wilbur het 'n Maart 1903-inskrywing in sy notaboek gemaak wat aandui dat die prototipe skroef 66% doeltreffend was. Moderne windtonneltoetse op presiese kopieë van die 1903-skroewe toon dat hulle meer as 75% doeltreffend was onder die toestande van die eerste vlugte, "'n merkwaardige prestasie", en het eintlik 'n piekdoeltreffendheid van 82% gehad.<ref>{{cite magazine | last1 = Ash | first1 = Robert L. | last2 = Britcher | first2 = Colin P. | last3 = Hyde | first3 = Kenneth W. | date = Desember 2003 | title = 100&nbsp;years of flight | at = supplement, Prop-Wrights | magazine = Mechanical Engineering |url=http://www.memagazine.org/supparch/flight03/propwr/propwr.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040705082042/http://www.memagazine.org/supparch/flight03/propwr/propwr.html |archive-date=5 Julie 2004 }}</ref> Die Wrights het aan verskeie enjinvervaardigers geskryf, maar nie een kon in hul behoefte aan 'n voldoende liggewig kragbron voorsien nie. Hulle het hulle tot hul winkelwerktuigkundige, Charlie Taylor, gewend, wat 'n enjin in net ses weke gebou het in noue oorleg met die broers.<ref name="Crouch-1989" />{{rp|page=245}} [[Lêer:Wright First Flight 1903Dec17 (full restore 115, colorized).jpg|links|duimnael|Die eerste vlug van die Wright Flyer, 17 Desember 1903, Orville vlieënier, Wilbur hardloop langs die  vlerkpunt.]] Om die gewig laag te hou, is die enjinblok van [[aluminium]] gegiet, 'n seldsame praktyk destyds. Die Wright/Taylor-enjin het 'n primitiewe weergawe van 'n [[vergasser]] gehad, en het geen brandstofpomp gehad nie. Petrol is deur [[swaartekrag]] gevoer vanaf die brandstoftenk wat op 'n vlerkstut gemonteer is tot in 'n kamer langs die silinders waar dit met [[lug]] gemeng is: Die brandstof-lugmengsel is toe verdamp deur hitte van die [[krukas]], wat dit in die [[silinder]]s gedwing het.<ref>{{cite web |series=Inventing a Flying Machine |title=Engine |publisher=The Smithsonian Institution |url=https://airandspace.si.edu/exhibitions/wright-brothers/online/fly/1903/engine.cfm |access-date=7 Maart 2014}}</ref> Die skroefaandrywingkettings, wat soos dié van fietse lyk, is deur 'n vervaardiger van swaardiens-motorkettings verskaf.<ref>Howard 1988, bl. 108–109.</ref> Die ''Flyer'' het minder as 'n duisend [[dollar]] gekos, in teenstelling met meer as $50 000 in staatsfondse wat aan Samuel Langley gegee is vir sy man-draende ''Great Aerodrome''<ref>Tobin 2004, bl. 192.</ref> In 1903 was $1 000 gelykstaande aan $29 000 in 2020. Die ''Wright Flyer'' het 'n vlerkspan van 12,3&nbsp;m, gewig van 274&nbsp;kg,<ref>{{cite web |title=''Wright Flyer&nbsp;I'' |website=Wright-Brothers.org |url=http://www.wright-brothers.org/Information_Desk/Just_the_Facts/Airplanes/Flyer_I.htm |access-date=31 Januarie 2013}}</ref> en het 'n 12 perdekrag (8,9 kW), 82&nbsp;kg enjin gehad.<ref>Tobin 2004, bl. 159.</ref> Op 24 Junie 1903 het Wilbur 'n tweede aanbieding in Chicago aan die Western Society of Engineers gedoen. Hy het besonderhede gegee oor hul 1902-eksperimente en sweefvliegvlugte, maar vermy enige melding van hul planne vir enjinaangedrewe vlug.<ref name="hc" />{{rp|186–187}} === Eerste enjinaangedrewe vlug in Desember 1903 === [[Lêer:19031228 Machine That Flies - The Newark Daily Advocate.jpg|duimnael|Binne weke na die eerste aangedrewe vlug, het hierdie koerant in Ohio beskryf "wat die Wright-broers se uitvinding bereik het" – na jare se sweeftuigtoetse, vier suksesvolle vlugte in 'n aangedrewe vlieëer wat "geen ballonaanhegsels van enige aard het nie, maar ondersteun word in die lug deur 'n paar aerokurves, of vlerke, wat "Santos-Dumont en Lebaudys, met hul stuurbare ballonne … in die duisternis" plaas.<ref name="NewarkDailyAdvocate_19031228">{{cite news|title=Machine that flies / What the Wright brothers' invention has accomplished|date=December 28, 1903|newspaper=The Newark Daily Advocate|location=Newark, Ohio, U.S.|page=7|url=https://newspaperarchive.com/newark-advocate-dec-28-1903-p-7/}}</ref>]] [[Lêer:19060107 Another attempt to solve aerial navigation problem - Wright Brothers - The New York Times.jpg|duimnael|Hierdie 1906-artikel beskryf hoe die Wrights se eksperimente uitgevoer is in "streng geheimhouding vir etlike jare", met "nie meer as 'n dosyn persone" wat in die geheim was nie.<ref name="NYTimes_19060107">{{cite news|title=Another attempt to solve aerial navigation problem|url=https://newspaperarchive.com/new-york-times-jan-07-1906-p-12/|newspaper=[[The New York Times]]|date=7 Januarie 1906|page=2}} (page&nbsp;2 of the ''[[New York Times]]'' "Magazine" section)</ref>Een binnekringpersoon het gesê dat die broers "nie na skouspelagtige sukses gesoek het nie", en eerder hul "progressiewe opeenhoping van ervarings" beskryf het, insluitend geleidelike vordering van sweeftuie na aangedrewe vlug, en van reguit vlugte na kringe wat vereis dat die vliegtuig gedraai word.<ref name="NYTimes_19060107" /> Die verslag het berig "'n  geringe sukses om aan die einde van die somer van 1903 deur die lug te vlieg".<ref name="NYTimes_19060107" /> Daar word gesê dat die Wrights vlugbeheerkwessies opgelos het om op 20 September 1904 beheerde draaie op 'n sirkelbaan van een myl te bereik, gevolg deur vyf minute vlugte in die daaropvolgende weke, en 'n 24 myl, 38 minute vlug in die somer 1905.<ref name="NYTimes_19060107" />]] In die kamp by Kill Devil Hills het die Wrights weke se vertragings verduur wat veroorsaak is deur gebreekte skroefasse tydens enjintoetse. Nadat die skagte vervang is (wat twee reise terug na Dayton vereis het), het Wilbur 'n muntgooi gewen en op 14 Desember 1903 'n vlugpoging van drie sekondes gedoen, wat ná opstyg tot stilstand gekom het en geringe skade aan die ''Flyer'' veroorsaak het. Omdat 13 Desember 1903 'n Sondag was, het die broers daardie dag geen pogings aangewend nie, al was die weer goed, so hul eerste aangedrewe toetsvlug het plaasgevind op die 121ste herdenking van die eerste [[warmlugballon]]-toetsvlug wat die [[Montgolfier-broers]] gedoen het, op [[14 Desember]] [[1782]]. In 'n boodskap aan hul familie het Wilbur na die toetse verwys as 'slegs gedeeltelike sukses' en gesê: "die krag is genoeg, en behalwe vir 'n geringe fout as gevolg van 'n gebrek aan ervaring met hierdie masjien en hierdie metode om te begin, sou die masjien ongetwyfeld pragtig gevlieg het."<ref>Kelly 2002, pp. 112–113.</ref> Na herstelwerk het die Wrights uiteindelik op [[17 Desember]] [[1903]] in die lug opgestyg, en elk twee vlugte van gelyk grond in 'n ysige teenwind tot 43&nbsp;km per uur gemaak. Die eerste vlug, deur Orville om 10:35 vm., van 37&nbsp;m in 12 sekondes, teen 'n spoed van slegs 10,9&nbsp;km per uur oor die grond, is in 'n [[:Lêer:First flight2.jpg|bekende foto]] gedokumenteer.<ref name="WDL">{{cite web |title = Telegram from Orville Wright in Kitty Hawk, North Carolina, to his father announcing four successful flights, December 17, 1903 |website = World Digital Library |date = 17 Desember 1903 |url = http://www.wdl.org/en/item/11372/ |access-date = 21 Julie 2013 |archive-date = 7 Januarie 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190107070246/https://www.wdl.org/en/item/11372/ |url-status = dead }}</ref> Die volgende twee vlugte was ongeveer 53 en 61&nbsp;m ver deur onderskeidelik Wilbur en Orville. Hulle hoogte was ongeveer 3&nbsp;m bo die grond.<ref name="wb-first-five-flights"/> Die volgende is Orville Wright se weergawe van die laaste vlug van die dag:<ref>Kelly 1943, bl. 101–102.</ref> {{Quote|text=Wilbur het die vierde en laaste vlug omstreeks 12 uur begin. Die eerste paar honderd voet was op en af, soos voorheen, maar teen die tyd dat driehonderd voet afgelê is, was die masjien baie beter onder beheer. Die baan vir die volgende vier of vyfhonderd voet het maar min golwing gehad. Maar toe hy ongeveer aghonderd voet uit was, het die masjien weer begin vooroor draai, in een van sy afwaartse bewegings, die grond getref. Die afstand oor die grond is gemeet was 852 voet; die tyd van die vlug was 59 sekondes. Die raam wat die voorste roer ondersteun was erg gebreek, maar die grootste deel van die masjien is glad nie beskadig nie. Ons het geskat dat die masjien oor 'n dag of twee weer in 'n toestand gestel sou kon word vir verdere vlugte.}} Vyf mense het die vlugte aanskou: Adam Etheridge, John T. Daniels (wat die beroemde "eerste vlug"-foto geneem het met Orville se vooraf-geposisioneerde kamera), en Will Dough, almal van die Amerikaanse regering se kus-reddingspan; area sakeman W.C. Brinkley; en Johnny Moore, 'n tienerseun wat in die area gewoon het. Nadat die mans die ''Flyer'' van sy vierde vlug teruggesleep het, het 'n kragtige windvlaag dit verskeie kere omgekeer, ten spyte van die helpers se poging om dit vas te hou. Die ''Wright Flyer'' is erg beskadig en het nooit weer gevlieg nie.<ref>Howard 1988, bl. 139.</ref> Die broers het die vliegtuig huis toe laat vervoer, en jare later het Orville dit gerestoureer, dit aan verskeie Amerikaanse plekke geleen vir uitstalling, daarna aan 'n Britse museum (sien Smithsonian-dispuut hieronder), voordat dit uiteindelik in 1948 in die Smithsonian-instelling, waar dit tans nog steeds is, geïnstalleer is. Die Wrights het 'n [[Telegrafie|telegram]] oor die vlugte aan hul pa gestuur en versoek dat hy die "pers in kennis stel".<ref name="WDL" /> Die ''Dayton Journal'' het egter geweier om die storie te publiseer en gesê die vlugte was te kort om belangrik te wees. Intussen, teen die broers se wense, het 'n telegraafoperateur hul boodskap aan 'n [[Virginië]]-koerant uitgelek, wat 'n hoogs onakkurate nuusartikel saamgestel het wat die volgende dag in verskeie koerante elders herdruk is, insluitend Dayton.<ref name="Crouch-1989" />{{rp|pages=271–272}}<ref>{{cite web |url=http://www.wright-brothers.org/History_Wing/Wright_Story/Inventing_the_Airplane/December_17_1903/Virginia_Pilot_Story.htm |title=''Virginian-Pilot'' story |series=In their own words |website=Wright-Brothers.org |access-date=29 Januarie 2013}}</ref> Die Wrights het in Januarie hul eie feitelike verklaring aan die pers uitgereik.<ref name="Crouch-1989" />{{rp|page=274}}  Nietemin het die vlugte nie publieke opgewondenheid geskep nie – self by mense wat daarvan geweet het – en die nuus het gou vervaag. In [[Parys]], egter het lede van die Aero Club of France, wat reeds gestimuleer is deur Chanute se verslae van Wrights se sweeftuig suksesse, die nuus ernstiger opgeneem en hul pogings verskerp om die broers in te haal.<ref>{{cite book |first=C.H. |last=Gibbs-Smith |title=The Rebirth of European Aviation |year=1974 |pages=64–9 |isbn=978-0-11-290180-8 |location=London, UK |publisher=HMSO}}</ref> 'n Ontleding in 1985 deur professor Fred E.C. Culick en Henry R. Jex het getoon dat die 1903 ''Wright Flyer'' so onstabiel was dat dit byna onhanteerbaar was deur enigiemand behalwe die Wrights, wat hulself in die 1902-sweeftuig opgelei het.<ref>{{cite book |last1=Abzug |first1=Malcolm J. |first2=E. Eugene |last2=Larrabee |title=Airplane Stability and Control: A history of the technologies that made aviation possible |date=23 September 2002 |edition=2nd |publisher= (cambridge.org) |isbn=978-0-521-80992-4 |url=http://assets.cambridge.org/97805218/09924/sample/9780521809924ws.pdf |access-date=21 September 2010}}</ref> In 'n poging om die vlug te herhaal tydens die geleentheid se 100ste herdenking op 17 Desember 2003, het Kevin Kochersberger, wat 'n presiese replika geloods het, misluk in sy poging. Dit het getoon dat die sukses wat die Wright-broers behaal het toe te skryf kan word aan hul loodsvaardigheid.<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=S3b1avsSw3g&t=136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122182153/https://www.youtube.com/watch?v=S3b1avsSw3g&t=136 |archive-date=2021-11-22 |via=YouTube |title=Attempt to recreate Wright brothers flight fails |publisher=AP Archive |medium=video |access-date=2021-11-22 |url-status=bot: unknown }}</ref> === Vestiging van legitimiteit === [[Lêer:1904WrightFlyer.jpg|duimnael|Wilbur wat byna vier sirkels by Huffman Prairie vlieg, ongeveer 2+3⁄4 myl in 5 minute 4 sekondes; vlug 82, 9 November 1904]] In 1904 het die Wrights die ''Wright Flyer II'' gebou. Hulle het besluit om die koste van reis en die bring van voorrade na die Outer Banks te vermy en het 'n vliegveld by Huffman Prairie, 'n koeiweiding 13&nbsp;km noordoos van Dayton, opgerig. Die Wrights het in hul vliegskoolbrosjure na die vliegveld verwys as Simms Station. Hulle het toestemming gekry om die veld huurvry te gebruik van eienaar en bankpresident Torrance Huffman. Hulle het verslaggewers genooi na hul eerste vlugpoging van die jaar op 23 Mei, op voorwaarde dat geen foto's geneem word nie. Enjinprobleme en swak winde het enige vlugte verhoed, en hulle kon 'n paar dae later slegs 'n baie kort sprong vlugte regkry met minder verslaggewers teenwoordig. Biblioteek van die Kongres-historikus Fred Howard het verwys na spekulasie dat die broers opsetlik versuim het om te vlieg om verslaggewers se belangstelling in hul eksperimente te laat verloor. Of dit waar is, is nie bekend nie, maar na hul swak vertoning het plaaslike koerante hulle feitlik geïgnoreer vir die volgende jaar en 'n half.<ref>Howard 1998, bl. 154–155.</ref> Die Wrights was bly om vry te wees van die afleiding van verslaggewers. Die afwesigheid van nuusmanne het ook die kans verminder dat mededingers hul metodes kon leer. Na die Kitty Hawk-aangedrewe vlugte, het die Wrights 'n besluit geneem om te begin onttrek uit die fietsbesigheid sodat hulle kon konsentreer op die skep en bemarking van 'n praktiese vliegtuig.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|pages=273–274}} Dit was finansieel riskant, aangesien hulle nie ryk of die regering befonds was nie (anders as ander eksperimenteerders soos Ader, Maxim, Langley en Santos-Dumont). Die Wright-broers het nie die luukse gehad om hul uitvinding te kon weggee nie: dit moes hul hoof inkomste bron wees. So het hul geheimhouding verskerp, aangemoedig deur advies van hul patentprokureur, Henry Toulmin, om nie besonderhede van hul masjien bekend te maak nie. [[Lêer:WrightBrothersFirstCircleFlightLogBook.gif|links|duimnael|Wilbur se logboek wat 'n diagram en data vir eerste sirkelvlug op 20 September 1904 toon.]] [[Lêer:WrightFlyer1904Circling.jpg|duimnael|Wilbur wat byna vier sirkels by Huffman Prairie vlieg, ongeveer 2+3⁄4 myl in 5 minute 4 sekondes; vlug 82, 9 November 1904.]] By Huffman Prairie het ligter winde opstygings moeiliker gemaak, en hulle moes 'n langer wegspringspoor gebruik as die 18&nbsp;m spoor wat by Kitty Hawk gebruik was. Die eerste vlugte in 1904 het probleme met longitudinale stabiliteit aan die lig gebring, wat opgelos is deur [[ballas]] by te voeg en die stutte vir die hoogteroer te verleng.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=286}}  Gedurende die lente en somer het hulle baie harde landings ervaar, wat dikwels die vliegtuig beskadig en geringe beserings veroorsaak het. Op 13 Augustus, met 'n onondersteunde opstyg, het Wilbur uiteindelik hul beste Kitty Hawk-poging oortref met 'n vlug van 400&nbsp;m. Toe besluit hulle om 'n gewig-aangedrewe katapult te gebruik om opstygings makliker te maak en het dit op 7 September vir die eerste keer probeer.<ref>Howard 1998, bl. 161</ref> Op 20 September 1904 het Wilbur die eerste volledige sirkel in die geskiedenis gevlieg deur 'n bemande swaarder-as-lug-aangedrewe masjien, wat 1 244&nbsp;m in ongeveer 'n minuut en 'n half bereik het.<ref>Howard 1998, bl. 161</ref> Hulle twee beste vlugte was 9 November deur Wilbur en 1 Desember deur Orville, wat elk vyf minute oorskry en byna drie myl in byna vier sirkels afgelê het.<ref>Howard 1998, bl. 162–163</ref> Teen die einde van die jaar het die broers sowat 50 minute in die lug deurgebring in 105 vlugte oor die taamlik nat 34 hektaar weiding, wat, merkwaardig genoeg, vandag feitlik onveranderd is van sy oorspronklike toestand en nou deel is van die Dayton Aviation Heritage National Historical Park, aangrensend aan Wright-Patterson Lugmagbasis. Die Wrights het die gehawende en baie herstelde vliegtuig geskrap, maar die enjin gered, en in 1905 'n nuwe vliegtuig, die ''Flyer III'', gebou. Nietemin het hierdie ''Flyer'' aanvanklik dieselfde marginale prestasie as die eerste twee gelewer. Sy eerste vlug was op 23 Junie en die eerste paar vlugte was nie langer as 10 sekondes nie.<ref name="Winchester">Winchester 2005, bl. 311.</ref> Nadat Orville op 14 Julie 'n ernstige en potensieel noodlottige ongeluk gehad het, het hulle die Flyer herbou met die voorste hoogteroer en agterste roer beide vergroot en verskeie voete verder van die vlerke geplaas. Hulle het ook 'n aparte kontrole vir die agterste roer geïnstalleer in plaas daarvan om dit soos voorheen aan die vlerk-kromtrek "wieg" te koppel.<ref>’n Wright-broers brief [[commons:File:WrightAeroClubLetterPg1.jpg|(page 1]], [[commons:File:WrightAeroClubLetterPg2.jpg|page 2)]] aan die Aero Club of America beskryf die lang vlugte en verskaf 'n lys van ooggetuies.(Dayton Metro Biblioteek.)</ref> Elkeen van die drie asse – steek, rol en gier – het nou sy eie onafhanklike beheer gehad. Hierdie wysigings het stabiliteit en beheer aansienlik verbeter, wat 'n reeks van ses dramatiese "lang vlugte" moontlik gemaak het wat wissel van 17 tot 38 minute en 11–24 myl (39&nbsp;km) rondom die driekwartmyl-baan oor Huffman Prairie tussen 26 September en 5 Oktober. Wilbur het die laaste en langste vlug gemaak, 39,4&nbsp;km in 38 minute en 3 sekondes, wat geëindig het met 'n veilige landing toe die brandstof opgrraak het. Die vlug is deur 'n aantal mense gesien, insluitend verskeie genooide vriende, hul pa Milton, en naburige boere.<ref>A Wright brothers letter [[commons:File:WrightAeroClubLetterPg1.jpg|(page 1]], [[commons:File:WrightAeroClubLetterPg2.jpg|page 2)]] aan die Aero Club of America beskryf die lang vlugte en verskaf 'n lys van ooggetuies.(Dayton Metro Biblioteek.)</ref> [[Lêer:Wright Flyer III above.jpg|duimnael|''Wright Flyer III'' geloods deur Orville oor Huffman Prairie, 4 Oktober 1905. Vlug #46, wat 20+3⁄4 myl dek in 33 minute 17 sekondes; die laaste gefotografeerde vlug van die jaar]] Verslaggewers het die volgende dag opgedaag (slegs hul tweede verskyning op die veld sedert Mei die vorige jaar), maar die broers het geweier om te vlieg. Die lang vlugte het die Wrights oortuig dat hulle hul doel bereik het om 'n vlieënde masjien van "praktiese nut" te skep wat hulle kon aanbied om te verkoop. Die enigste foto's van die vlugte van 1904–1905 is deur die broers geneem. ('n Paar foto's is beskadig in die Groot Dayton-vloed van 1913, maar die meeste het ongeskonde oorleef.) In 1904 het die Ohio-byeboerdery-sakeman Amos Root, 'n tegnologie-entoesias, 'n paar vlugte gesien, insluitend die eerste sirkel. Artikels wat hy vir sy byeboerdery-tydskrif geskryf het, was die enigste gepubliseerde ooggetuieverslae van die Huffman Prairie-vlugte, behalwe vir die onindrukwekkende vroeë hop wat plaaslike nuusmanne gesien het. Root het 'n verslag aan die tydskrif ''Scientific American'' aangebied, maar die redakteur het dit van die hand gewys. Gevolglik was die nuus nie wyd bekend buite Ohio nie, en is dit dikwels met skeptisisme ontmoet. Die Paryse uitgawe van die ''Herald Tribune'' het 'n 1906-artikel ''Wrights "Flyers or liars?''" gepubliseer. In die komende jare sou die Dayton-koerante die tuisdorp Wright-broers met trots as nasionale helde vier, maar die plaaslike verslaggewers het op een of ander manier een van die belangrikste stories in die geskiedenis gemis, soos dit 'n paar kilometer van hul voorstoep af gebeur het. J.M. Cox, wat destyds die ''Dayton Daily News'' gepubliseer het, het die houding van koerantmanne – en die publiek – in daardie dae uitgespreek toe hy jare later erken het: "Eerlik gesê, niemand van ons het dit geglo nie."<ref>Tobin 2004, bl. 211.</ref> 'n Paar koerante het artikels oor die lang vlugte gepubliseer, maar geen verslaggewers of fotograwe was daar nie. Die gebrek aan splinternuwe ooggetuie-persdekking was 'n groot rede vir ongeloof in [[Washington, D.C.]] en Europa, en in joernale soos ''Scientific American'', wie se redakteurs die "beweerde eksperimente" betwyfel en gevra het hoe Amerikaanse koerante, "waaksaam soos hulle is, dit toelaat sensasionele optredes hul aandag ontsnap het".<ref>[http://invention.psychology.msstate.edu/i/Wrights/library/WrightSiAm1.html "To fly is everything!"] msstae.edu. Besoek op 19 Mei 2008.</ref> In Oktober 1904 is die broers besoek deur die eerste van baie belangrike Europeërs wat hulle in die komende jare sou bevriend, kolonel J.E. Capper, later superintendent van die Royal Balloon Factory. Capper en sy vrou het die Verenigde State besoek om die lugvaartuitstallings by die St. Louis Wêreldskou te ondersoek, maar Patrick Alexander het aan hom 'n bekenstellingsbrief gegee vir beide Chanute en die Wrights. Capper was baie gunstig beïndruk deur die Wrights, wat vir hom foto's van hul vliegtuie in vlug gewys het.<ref>Alfred W. Gollin (1984) ''No Longer an Island Nation: Britain and the Wright brothers, 1902–1909'' [https://books.google.com/books?id=xT2rAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=britain+no+longer+an+island+nation&hl=en&sa=X&ei=UTZ9UcTsKfTL0gHDiYHACQ&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=britain%20no%20longer%20an%20island%20nation&f=false pages&nbsp;66–68] (for easier reading, type "John Capper" or "J. E. Capper" into the GoogleBooks search on the left).</ref> [[Lêer:HeadlineWrightBros.gif|duimnael|Die Dayton Daily News het die vlug van 5 Oktober op bladsy 9 berig, met landbou- en sakenuus.<ref>[[c:File:DaytonNewspaperArticleWrightBros.gif|"Wright Brothers"]]. Dayton Metro Biblioteek. Besoek:21 September, 2010.</ref>]] Die Wright-broers was beslis aandadig aan die gebrek aan aandag wat hulle ontvang het. Vrees vir mededingers wat hul idees steel, en steeds sonder 'n patent, het hulle net nog 'n dag na 5 Oktober gevlieg. Van toe af het hulle geweier om êrens heen te vlieg tensy hulle 'n vaste kontrak gehad het om hul vliegtuie te koop. Hulle het aan die Amerikaanse regering, toe aan Brittanje, Frankryk en Duitsland geskryf met 'n aanbod om 'n vlieënde masjien te verkoop, maar is afgewys omdat hulle op 'n getekende kontrak aangedring het voordat hulle 'n demonstrasie gegee het. Hulle was nie eens bereid om hulle foto's van die ''Flyer'' in die lug te deel nie. Die [[Amerikaanse Gewapende Magte|Amerikaanse weermag]], wat onlangs $50 000 op die Langley Aerodrome spandeer het – 'n produk van die land se voorste wetenskaplike – net om te sien hoe dit twee keer in die Potomac-rivier duik "soos 'n handvol [[mortier]]e", was besonder onontvanklik vir die eise van twee onbekende fietsmakers van Ohio.<ref name="wb-smithson-langley">{{cite web |url=http://airandspace.si.edu/research/aero/aircraft/langleyA.htm |title=Langley Aerodrome A |publisher=The Smithsonian Institution |department=National Air and Space Museum |access-date=21 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109075536/http://airandspace.si.edu/research/aero/aircraft/langleyA.htm |archive-date=9 November 2007 |url-status=dead}}</ref> Dus, betwyfel of geminag, het die Wright-broers hul werk in semi-duisternis voortgesit, terwyl ander lugvaartpioniers soos Santos-Dumont, [[Henri Farman]], Léon Delagrange en Amerikaner Glenn Curtiss die kollig betree het. == Europese skeptisisme == In 1906 het skeptici in die Europese lugvaartgemeenskap die pers tot 'n anti-Wright-broers-houding oorgehaal. Europese koerante, veral dié in Frankryk, was openlik bespottend en noem hulle ''bluffeurs'' (bluffers).<ref name="EuroDoubt">[http://wrightbros.org/History_Wing/Wright_Story/Showing_the_World/Prize_Patrol/Prize_Patrol.htm The Prize Patrol] ''Wright Brothers.org''. Besoek op 1 Oktober 2012.</ref> Ernest Archdeacon, stigter van die Aéro-Club de France, was in die openbaar minagting teenoor die broers se aansprake ten spyte van gepubliseerde verslae. Hy het verskeie artikels geskryf en in 1906 verklaar dat "...die Franse die eerste openbare vertoning van 'n aangedrewe vlug sou maak".<ref name="US Cent">[https://web.archive.org/web/20121008023307/http://www.centennialofflight.gov/essay/Dictionary/Archdeacon/DI49.htm "Ernest Archdeacon."] ''US Centennial of Flight'', 2003. Besoek op 14 Oktober 2009.</ref> Die Paryse uitgawe van die ''New York Herald'' het Europa se mening oor die Wright-broers in 'n hoofartikel op 10 Februarie 1906 opgesom: "Die Wrights het gevlieg of hulle het nie gevlieg nie. Hulle besit 'n masjien of hulle besit nie een nie. Hulle is in werklikheid of vlieëniers of leuenaars. Dit is moeilik om te vlieg. Dit is maklik om te sê: 'Ons het gevlieg'."<ref name="EuroDoubt" /> In 1908, na die Wrights se eerste vlugte in Frankryk, het Archdeacon in die openbaar erken hy het hulle 'n onreg aangedoen.<ref name="US Cent" /> == Kontrakte en terugkeer na Kitty Hawk == Die broers het die Verenigde State se Departement van Oorlog, die Britse Oorlogskantoor en 'n Franse sindikaat op 19 Oktober 1905 gekontak. Die US Board of Ordnance and Fortification het op 24 Oktober 1905 geantwoord en gespesifiseer dat hulle geen verdere stappe sou neem nie "totdat 'n masjien geproduseer is wat deur werklike operasie getoon word dat dit in staat is om horisontale vlug te produseer en om 'n operateur te dra." In Mei 1908 het Orville geskryf:<ref name="hc" />{{rp|253}} {{quote|text= 'n Praktiese vlieër het ons uiteindelik gerealiseer, ons het die jare 1906 en 1907 bestee aan die konstruksie van nuwe masjiene en in besigheidsonderhandelinge. Dit was eers in Mei vanjaar dat eksperimente hervat is by Kill Devil Hill, Noord-Carolina ..."}} Die broers het hulle aandag gevestig op Europa, veral Frankryk, waar entoesiasme vir lugvaart hoog geloop het, en het in 1907 vir die eerste keer daarheen gereis vir aangesig-tot-aangesig gesprekke met staatsamptenare en sakemanne. Hulle het ook met lugvaartverteenwoordigers in Duitsland en Brittanje vergader. Voordat hy gereis het, het Orville 'n nuutgeboude ''Model A Flyer'' na Frankryk gestuur in afwagting van demonstrasievlugte. In Frankryk het Wilbur Frank P. Lahm ontmoet, 'n luitenant in die lugvaartafdeling van die Amerikaanse weermag. Lahm het aan sy meerderes geskryf en die eg gebaan vir Wilbur om 'n persoonlike aanbieding aan die US Board of Ordnance and Fortification in Washington, DC te gee, wanneer hy na die VSA teruggekeer het. Hierdie keer was die Raad gunstig beïndruk, in teenstelling met hul vorige onverskilligheid. Met verdere insette van die Wrights, het die US Army Signal Corps Spesifikasie 486 in Desember 1907 uitgereik, waarin 'n bod uitgenooi is vir die konstruksie van 'n vlieënde masjien onder militêre kontrak<ref>[http://www.wright-brothers.org/History_Wing/Wright_Story/Showing_the_World/Back_in_Air/Signal_Corps_Spec.htm "In Their Own Words: Signal Corps Specification No.&nbsp;486"]. Wright Brothers Aeroplane Company. Besoek op 13 Oktober 2011.</ref> Die Wrights het hul bod in Januarie ingedien en 'n kontrak is op 8 Februarie 1908 toegeken. Verder op 23 Maart 1908 het die broers 'n kontrak bekom om die Franse maatskappy La Compagnie Générale de Navigation Aérienne te stig. Hierdie Franse sindikaat het Lazare Weiller, Henri Deutsch de la Meurthe, Hart O. Berg en Charles Ranlett Flint ingesluit<ref name="hc" />{{rp|255–256}}. In Mei is hulle terug na Kitty Hawk met hul 1905 ''Flyer'' om te oefen vir hul gekontrakteerde demonstrasievlugte. Hul privaatheid het verlore gegaan toe verskeie korrespondente op die toneel aangekom het. Die broers se kontrakte het vereis dat hulle met 'n passasier moes vlieg, en daarom het hulle die 1905 ''Flyer'' verander deur twee regop sitplekke met dubbele beheerhefbome te installeer. Charlie Furnas, 'n werktuigkundige van Dayton, het op 14 Mei 1908 die eerste vastevlerkvliegtuigpassasier op aparte vlugte met albei broers geword. Later het Wilbur die voorste hoogteroer oorbeheer en teen ongeveer 80&nbsp;km per uur in die sand neergestort. Hy het met kneusplekke en beseerde ribbes daaruit gekom, maar die ongeluk het die oefenvlugte beëindig.<ref name="hc" />{{rp|258–263}} === Keer terug na sweeftuigvlugte === In Oktober 1911 het Orville Wright weer na die Outer Banks teruggekeer om veiligheids- en stabiliseringstoetse met 'n nuwe sweeftuig uit te voer. Op 24 Oktober het hy vir 9 minute en 45 sekondes gestyg, 'n rekord wat vir byna 10 jaar gehou het, toe sweef as 'n sport in die 1920's begin het.<ref name="wb-fff-2011">{{cite web |title=Soaring&nbsp;100 – October 21–24, 2011 |publisher=First Flight Foundation |url=http://firstflightfoundation.org/first-flight-foundation-events/first-flight-foundation-soaring-100/ |date=21 Oktober 2011 |access-date=2 Junie 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121184715/http://firstflightfoundation.org/first-flight-foundation-events/first-flight-foundation-soaring-100/ |archive-date=21 November 2011}}</ref> == Publieke vertoning == [[Lêer:Wright-Fort Myer.jpg|duimnael|Orville demonstreer die ''Flyer'' aan die Amerikaanse weermag, Fort Myer, Virginia, September 1908.. Foto deur C.H. Claudy]] Die broers se kontrakte met die Amerikaanse weermag en 'n Franse sindikaat het afgehang van suksesvolle openbare vlugdemonstrasies wat aan sekere voorwaardes voldoen het. Die broers moes hul pogings verdeel. Wilbur het na Europa gevaar; Orville sou naby Washington, DC vlieg. Met baie skeptisisme in die Franse lugvaartgemeenskap en volstrekte minagting deur sommige koerante wat hom 'n "''bluffeur''" genoem het, het Wilbur op 8 Augustus 1908 amptelike openbare betogings begin by die Hunaudières-perderenbaan naby die stad [[Le Mans]], Frankryk. Sy eerste vlug het slegs 1 minuut 45 sekondes geduur, maar sy vermoë om moeiteloos bankdraaie te maak en 'n sirkel te vlieg, het toeskouers verbaas en verstom, insluitend verskeie Franse pioniersvlieëniers, onder wie [[Louis Blériot]]. In die daaropvolgende dae het Wilbur 'n reeks tegnies uitdagende vlugte gemaak, insluitende syfer-agt, wat sy vaardighede as 'n vlieënier en die vermoë van sy vliegmasjien demonstreer, wat dié van alle ander baanbrekersvliegtuie en vlieëniers van die dag ver oortref het.<ref>Howard, bl. 258–260</ref><ref name="Crouch-1989" />{{rp|pages=368–369}} [[Lêer:HartBerg with WilburWright.jpg|links|duimnael|Hart O. Berg (links), die Wrights se Europese sake-agent, en Wilbur by die vliegveld naby Le Mans.]] Die Franse publiek was opgewonde oor Wilbur se prestasies en het by die duisende na die veld gestroom, waarna die Wright-broers wêreldberoemd geword het. Voormalige twyfelaars het verskonings en uitbundige lof uitgespreek. Georges Besançon, redakteur van ''L'Aérophile'', het geskryf dat die vlugte "alle twyfel heeltemal uit die weg geruim het. Nie een van die voormalige teenstanders van die Wrights waag dit vandag die vorige eksperimente van die manne wat werklik die eerste was om te vlieg ..." {{refn|''L'Aerophile'', 11 Augustus 1908, aangehaal in Crouch (2003).<ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=368}} }} Die leidende Franse lugvaartpromotor Ernest Archdeacon het geskryf: "Vir 'n lang tyd is die Wright-broers in Europa van bluf beskuldig … Hulle word vandag in Frankryk geheilig, en ek voel 'n intense plesier … om reg te maak. “ {{refn|''L'Auto'', 9 Augustus 1908, aangehaal in Crouch (2003).<ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=368}} }} Op 7 Oktober 1908 het Edith Berg, die vrou van die broers se Europese sakeagent, die eerste Amerikaanse vrouepassasier geword toe sy saam met Wilbur gevlieg het – een van vele passasiers wat daardie herfs saam met hom gevlieg het,<ref>[http://www.nasm.si.edu/research/aero/women_aviators/therese_peltier.htm "Thérèse Peltier."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121051930/http://www.nasm.si.edu/research/aero/women_aviators/therese_peltier.htm |date=21 Januarie 2012 }} ''Smithsonian'', besoek op 3 Julie 2010. Nota: Die eerste vroulike passasier was Thérèse Peltier op 8 Julie 1908, toe sy 'n vlug van 200 meter meegemaak het.</ref> insluitend Griffith Brewer en Charles Rolls.<ref name="hc" />{{rp|298,315}}  Wilbur het ook met Léon Bollée en sy gesin kennis gemaak. Bollée was die eienaar van 'n motorfabriek waar Wilbur die ''Flyer'' sou monteer en waar hy van gehuurde hulp voorsien sou word. Bollée sou daardie herfs saam met Wilbur vlieg. Madame Bollée was in die laaste stadiums van swangerskap toe Wilbur in Junie 1908 in LeMans aangekom het om die ''Flyer'' aanmekaar te sit. Wilbur het haar belowe dat hy sy eerste Europese vlug sou maak die dag toe haar baba gebore word, wat hy gedoen het, 8 Augustus 1908.<ref>Combs 1979, p. 282. [van materiaal aangebied aan Orville Wright in Dayton in 1920 deur Madame Bollée en haar dogter Elizabeth Bollée (the August&nbsp;1908 baby)]</ref> Orville het sy broer se sukses gevolg deur nog 'n byna identiese ''Flyer'' aan die Amerikaanse weermag te demonstreer by Fort Myer, [[Virginia]], wat op 3 September 1908 begin het. Op 9 September het hy die eerste uurlange vlug gemaak wat 62 minute en 15 sekondes geduur het. Op dieselfde dag het hy Frank P. Lahm as passasier opgeneem, en drie dae later majoor George Squier.<ref name="hc" />{{rp|295}} Op 17 September het Luitenant [[Thomas Selfridge]] van die weermag as sy passasier saamgevlieg en as 'n amptelike waarnemer gedien. 'n Paar minute na die vlug op 'n hoogte van ongeveer 30 meter, het 'n skroef geskeur en gebreek, wat die ''Flyer'' buite beheer laat val het. Selfridge het 'n skedelbreuk in die ongeluk opgedoen en is daardie aand in die nabygeleë weermaghospitaal dood, en sodoende die eerste vliegtuigongeluksterfte geword het. Orville is erg beseer en het 'n gebreekte linkerbeen en vier gebreekte ribbes opgedoen. Twaalf jaar later, nadat hy toenemend erger pyne ondervind het, het [[X-straal|X-strale]] aan die lig gebring dat die ongeluk ook drie heupbeenfrakture en 'n ontwrigte heup veroorsaak het.<ref>Kelly 1943, bl. 230.</ref> Die broers se suster Katharine, 'n skoolonderwyseres, het van Dayton na Virginia gehaas en vir die sewe weke van sy hospitalisasie aan Orville se sy gebly. Sy het gehelp om 'n verlenging van een jaar van die weermagkontrak te beding. 'n Vriend wat Orville in die hospitaal besoek het, het gevra: "Is jy op jou senuwees?" "Senuwees?" herhaal Orville, effens verbaas. "O, bedoel jy ek sal bang wees om weer te vlieg? Die enigste ding waarvoor ek bang is, is dat ek nie gou genoeg gesond kan word om daardie toetse volgende jaar te voltooi nie."<ref>Kelly 1943, bl. 231–232.</ref> Diep geskok en ontsteld oor die ongeluk, was Wilbur vasbeslote om selfs meer indrukwekkende vlugdemonstrasies te maak; in die daaropvolgende dae en weke het hy nuwe rekords vir hoogte en vlugduur opgestel. Op 28 September het Wilbur die Commission of Aviation-prys gewen, en toe op 31 Desember die Coupe Michelin.<ref name="hc" />{{rp|314–316}}  In Januarie 1909 het Orville en Katharine by hom aangesluit in Frankryk, en vir 'n tyd lank was hulle die drie bekendste mense in die wêreld, gesog deur koninklikes, die rykes, verslaggewers en die publiek.<ref>[https://www.alamy.com/stock-photo-220may-1908-the-wright-brothers-patented-their-flying-machine-wilbur-20228070.html Orville in France with Wilbur after Ft. Myer Crash]; Wilbur helps Orville out of a limousine while in France.</ref> Die konings van Groot-Brittanje, Spanje en Italië het Wilbur kom sien vlieg.<ref>[https://www.loc.gov/exhibits/dreamofflight/dream-achieve.html "The Dream of Flight – The Achievement"] Library of Congress. Besoek op 26 Julie 2018.</ref> Al drie Wrights het na Pau verhuis, waar Wilbur baie meer openbare vlugte in die nabygeleë Pont Long gemaak het. Wilbur het ritte gegee aan 'n reeks van offisiere, joernaliste en staatsmanne, insluitend sy suster Katharine op 17 Maart 1909. Die broers het die wêreld se eerste vliegskool gestig om aan die Franse sindikaatvereistes te voldoen om drie vlieëniers, Charles de Lambert, Paul Tissandier en P.-N. Lucas-Girardville, op te lei. In April is die Wrights na [[Rome]] waar Wilbur nog 'n ''Flyer'' aanmekaar gesit het. By Centocelle het Wilbur demonstrasievlugte gedoen en drie militêre vlieëniers opgelei, Mario Calderara, Umbert Savoia en Castagneris Guido. 'n [[Universal Pictures|Universal]] kameraman het as 'n passasier gevlieg en die eerste rolprentfilm vanaf 'n vliegtuig verfilm.<ref name="hc" />{{rp|330–341}} Na hul terugkeer na die VSA op 13 Mei 1909, is die broers en Katharine na die [[Withuis]] genooi waar president [[William Howard Taft]] op 10 Junie toekennings aan hulle oorhandig het. Dayton het opgevolg met 'n uitspattige tweedaagse tuiskomsviering op 17 en 18 Junie. Op 27 Julie 1909 het Orville, met Wilbur bystand, die proefvlugte vir die Amerikaanse weermag voltooi. Hulle het voldoen aan die vereistes van 'n vliegtuig wat twee persone vervoer wat 'n uur lank aan boord bly, gevolg deur 'n spoedproef wat 'n gemiddelde spoed van minstens 64&nbsp;km/h demonstreer.<ref name="hc" />{{rp|330–341}} President Taft, sy kabinet, plus lede van die Kongres het die gehoor van 10 000 saamgestel. Na die suksesvolle vlugte het die Wrights $25 000 van die weermag ontvang, plus $2500 vir elke myl per uur wat hulle 40 myl per uur oorskry het. Orville en Katherine het toe na Duitsland gereis, waar Orville in September 1909 demonstrasievlugte by [[Tempelhof-lughawe|Tempelhof]] gemaak het, insluitend 'n vlug met die Kroonprins van Duitsland as passasier.<ref name="hc" />{{rp|330–341}}. Op 4 Oktober 1909 het Wilbur tydens die Hudson-Fulton-viering 'n vlug voor 'n miljoen mense in die [[New York|New York stad]]-omgewing gemaak. Wilbur het van Governors-eiland opgestyg en met die [[Hudsonrivier]] op na Grant's Tomb gevlieg, en terug na Governors-eiland vir 'n landing, met 'n kano wat aan die vliegtuig se raamwerk vasgemaak is, as 'n veiligheidsmaatreël in die geval van 'n val. Wilbur het toe drie militêre vlieëniers by die College Park-lughawe opgelei, Frank P. Lahm, Frederick E. Humphreys en Benjamin Foulois.<ref name="hc" />{{rp|330–341}} === Familie vlugte === Op 25 Mei 1910, terug by Huffman Prairie, het Orville twee unieke vlugte geloods. Eers het hy op 'n vlug van ses minute opgestyg met Wilbur as sy passasier, die enigste keer wat die Wright-broers ooit saam gevlieg het. Hulle het toestemming van hul pa gekry om die vlug te maak. Hulle het altyd vir Milton belowe hulle sal nooit saam vlieg nie om die kans op 'n dubbele tragedie te vermy en om te verseker dat een broer sal oorbly om hul eksperimente voort te sit. Daarna het Orville sy 82-jarige pa op 'n byna 7 minute vlug geneem, die enigste aangedrewe luguitstappie van Milton Wright se lewe. Die vliegtuig het tot ongeveer 107 meter gestyg terwyl die bejaarde Wright na sy seun geroep het, "Hoër, Orville, hoër!".<ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=12}} == Patente-oorlog == Die Wright-broers het self hul 1903-patentaansoek opgestel, maar dit is afgekeur. In Januarie 1904 het hulle 'n Ohio-patentprokureur, Henry Toulmin aangestel, en op 22 Mei 1906 is die Amerikaanse patent 821393<ref name="Flying Machine patent" /> aan hulle toegestaan vir "...nuwe en nuttige verbeterings vir vlieënde masjiene". [[Lêer:WrightPatentIntro.jpg|duimnael|U.S. Patent and Trademark Office argief]] Die patent illustreer 'n nie-aangedrewe vlieënde masjien – naamlik die 1902-sweeftuig. Die patent se belangrikheid lê in sy aanspraak op 'n nuwe en nuttige metode om 'n vlieënde masjien te beheer, aangedryf of nie. Die tegniek van vlerkdraai word beskryf, maar die patent stel uitdruklik dat ander metodes in plaas van vlerkdraai gebruik kan word om die buitenste gedeeltes van 'n masjien se vlerke aan te pas na verskillende hoeke aan die regter- en linkerkant om sywaartse (rol) beheer te verkry. Die konsep van die verandering van die hoek van die vlerkpunte met die lug, deur enige geskikte metode, is sentraal tot die patent. Die patent beskryf ook die stuurbare agterste vertikale roer en die innoverende gebruik daarvan in kombinasie met vlerkdraaiing, wat die vliegtuig in staat stel om 'n gekoördineerde draai te maak, 'n tegniek wat gevaarlike nadelige slingerbeweging voorkom, die probleem wat Wilbur gehad het toe hy probeer het om die 1901-sweeftuig te draai. Ten slotte beskryf die patent die voorwaartse hoogteroer, wat gebruik word om styg en te daal. In Maart 1904 het die Wright-broers aansoek gedoen om Franse en Duitse patente. Die Franse patent is op 1 Julie 1904 toegestaan. Volgens Combs, met betrekking tot die Amerikaanse patent, "... teen 1906 was die tekeninge in die Wright-patente beskikbaar vir almal wat dit wou bekom. En hulle het bewys gelewer – in aanskoulike, tegniese detail – van hoe om in die lug te kom."<ref name="hc" />{{rp|244,257–258}} === Regsgedinge begin === In 'n poging om die patent te omseil, het Glenn Curtiss en ander vroeë vlieëniers rolroere ontwerp om laterale beheer na te boots wat in die patent beskryf word en deur die Wrights in hul openbare vlugte gedemonstreer is. Kort na die historiese 4 Julie 1908, een kilometer lange vlug deur Curtiss in die AEA June Bug, het die Wrights hom gewaarsku om nie hul patent te skend deur voordeel te trek uit die vlieg of vliegtuie wat rolroere gebruik het nie. Orville het aan Curtiss geskryf, "Eis 14 van ons patent nr. 821,393 dek spesifiek die kombinasie wat ons ingelig word dat jy gebruik. As dit jou begeerte is om die lugvertoonbesigheid te betree, sal ons graag die kwessie van 'n lisensie opneem ingevolge van ons patent vir daardie doel."<ref name="hc" />{{rp|269–270}} Curtiss was destyds 'n lid van die Aerial Experiment Association (AEA), onder leiding van [[Alexander Graham Bell]], waar hy in 1908 gehelp het om vlerkpuntrolroere vir hul ''Aerodrome No. 2'', bekend as die ''AEA White Wing'', te herontwerp.<ref name="Aerospaceweb">{{cite web |last=Yoon |first=Joe |date=17 November 2002 |title=Origins of control surfaces |website=Aerospaceweb.org |url=http://www.aerospaceweb.org/question/history/q0103.shtml}}</ref><ref name="Casey">{{cite book |last=Casey |first=Louis S. |year=1981 |title=Curtiss: The Hammondsport era, 1907–1915 |pages=12–15 |place=New York, NY |publisher=Crown Publishers |isbn=978-0-517-54326-9 |url=https://books.google.com/books?id=PXtGAAAAYAAJ}}</ref><ref>Die AEA se ander lede het ontsteld geraak toe Curtiss onverwags uit hul organisasie getree het; hulle het later begin glo dat hy die regte op hul gesamentlike innovasie aan die Verenigde State se regering verkoop het.</ref> Curtiss het geweier om lisensiegeld aan die Wrights te betaal en het in 1909 'n vliegtuig wat met rolroere toegerus is aan die Aeronautic Society of New York verkoop. Die Wrights het 'n regsgeding aanhangig gemaak, wat 'n jare lange regskonflik begin het. Hulle het ook buitelandse vlieëniers gedagvaar wat by Amerikaanse uitstallings gevlieg het, insluitend die voorste Franse vlieënier Louis Paulhan. Die Curtiss-mense het bespotlik voorgestel dat as iemand in die lug spring en sy arms swaai, die Wrights sou dagvaar.<ref>{{cite magazine |last=Wicks |first=Frank |year=2003 |title=Trial by Flyer |series=100&nbsp;Years of Flight |magazine=Mechanical Engineering |url=http://www.memagazine.org/supparch/flight03/trialby/trialby.html |access-date=7 November 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629103435/http://www.memagazine.org/supparch/flight03/trialby/trialby.html |archive-date=29 Junie 2011}} Onttrek van die Web Argief 29 Julie 2012.</ref> Europese maatskappye wat buitelandse patente gekoop het wat die Wrights ontvang het, het ander vervaardigers in hul lande gedagvaar. Dié regsgedinge was net gedeeltelik suksesvol. Ten spyte van 'n pro-Wright-beslissing in Frankryk, het regsmaneuvers gesloer totdat die patent in 1917 verval het. 'n Duitse hof het die patent ongeldig verklaar weens die voorafgaande openbaarmaking in toesprake deur Wilbur Wright in 1901, en Chanute in 1903. In die VSA het die Wrights 'n ooreenkoms bereik met die Aero Club of America om lugskoue te lisensieer wat die Klub goedgekeur het, wat deelnemende vlieëniers van 'n wettige bedreiging gevrywaar het. Promotors van goedgekeurde vertonings het fooie aan die Wrights betaal.<ref>{{cite book |last1=Jackman |first1=W.J. |last2=Russell |first2=Thomas H. |last3=Chanute |first3=Octave |year=1912 |chapter=Chapter&nbsp;23: Amateurs may use Wright patents |title=Flying Machines: Construction and operation |pages=211–212 |publisher=Charles C. Thompson Co. |location=Chicago, IL |chapter-url=http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JacFlym.sgm&images=images%2Fmodeng&data=%2Ftexts%2Fenglish%2Fmodeng%2Fparsed&tag=public&part=all |access-date=28 Januarie 2016 |url-status=dead |via=Electronic Text Center, University of Virginia Library |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221081718/http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JacFlym.sgm&images=images%2Fmodeng&data=%2Ftexts%2Fenglish%2Fmodeng%2Fparsed&tag=public&part=all |archive-date=21 Februarie 2011 }}</ref> Die Wright-broers het hul aanvanklike saak teen Curtiss in Februarie 1913 gewen toe 'n regter beslis het dat rolroere onder die patent gedek is. Die Curtiss-maatskappy het teen die bevel geappelleer. Vanaf 1910 tot sy dood aan [[tifus]]koors in 1912, het Wilbur die leidende rol in die patentestryd geneem, en het onophoudelik gereis om met prokureurs te konsulteer en te getuig in wat hy gevoel het 'n morele saak was, veral teen Curtiss, wat 'n groot maatskappy geskep het om vliegtuie te vervaardig. Die Wrights se beheptheid met die regskwessie het hul werk aan nuwe ontwerpe gesmoor, en teen 1911 is Wright-vliegtuie as minderwaardig beskou as dié van Europese vervaardigers. Inderdaad, lugvaartontwikkeling in die VSA is in so 'n mate onderdruk dat toe die VSA die [[Eerste Wêreldoorlog]] begin het, geen aanvaarbare Amerikaans-ontwerpte vliegtuie beskikbaar was nie, en Amerikaanse magte verplig was om Franse vliegtuie te gebruik. Orville en Katharine Wright het geglo Curtiss was deels verantwoordelik vir Wilbur se voortydige dood, wat plaasgevind het in die nasleep van sy uitputtende reise en die spanning van die regstryd. === Oorwinning en samewerking === In Januarie 1914 het 'n Amerikaanse rondgaande appèlhof die uitspraak teen die Curtiss-maatskappy bekragtig, wat voortgegaan het om strawwe deur regstaktieke te vermy. Orville het blykbaar geregverdig gevoel deur die besluit, en tot groot frustrasie van maatskappybestuurders het hy nie kragtig aangedring op verdere regstappe om 'n vervaardigingsmonopolie te verseker nie. Trouens, hy was van plan om die maatskappy te verkoop en het in 1915 vertrek. In 1917, met die Eerste Wêreldoorlog aan die gang, het die Amerikaanse regering druk op die bedryf uitgeoefen om 'n kruislisensie-organisasie, die Manufacturers Aircraft Association, te stig waaraan lidmaatskappye 'n standaard tarief betaal het vir die gebruik van lugvaartpatente, insluitend die oorspronklike en daaropvolgende Wright-patente<ref name="wb-centflight">{{cite web |title=Glenn Curtiss and the Wright patent battles |year=2003 |website=Centennial of Flight |url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Wright_Bros/Patent_Battles/WR12.htm |access-date=7 Maart 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022185447/http://www.centennialofflight.gov/essay/Wright_Bros/Patent_Battles/WR12.htm |archive-date=22 Oktober 2012 |quote=Die saak het uiteindelik geëindig met die aanbreek van die Eerste Wêreldoorlog toe die vliegtuigvervaardigers die Vervaardigersvliegtuigvereniging gestig het om die vervaardiging van oorlogsvliegtuie in die Verenigde State te koördineer en 'n patentepoel gevorm het met die goedkeuring van die Amerikaanse regering. Alle patentlitigasie het outomaties gestaak. Tantieme is tot een persent verminder en vrye uitruiling van uitvindings en idees het tussen al die vliegraambouers plaasgevind. Die Wright-Martin-maatskappy (opvolger van die Wright Company) en die Curtiss-maatskappy (wat 'n aantal van sy eie patente gehad het) het elk 'n betaling van $2&nbsp;miljoen ontvang.}}</ref><ref>{{cite news |title=End patent wars of aircraft makers |date=7 Augustus 1917 |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1917/08/07/archives/end-patent-wars-of-aircraft-makers-new-organization-is-formed-under.html |access-date=7 Maart 2009 |quote=New organization is formed, under war pressure, to interchange patents.}}</ref><ref>{{cite news |title=Big Royalties to be Paid: Wright and Curtiss interests each to receive ultimately $2,000,000 – increased production predicted. Payment of royalties. |date=7 Augustus 1917 |newspaper=[[The New York Times]] <!-- |url=? |access-date=7 Maart 2009 --> }}</ref>Die "patentoorlog" het geëindig, hoewel bykwessies tot in die 1920's in die howe voortgeduur het. In 'n ironiese wending het die Wright Aeronautical Corporation (opvolger van die Wright-Martin Company) en die Curtiss Airplane-maatskappy in 1929 saamgesmelt om die Curtiss-Wright Corporation te vorm, wat vandag nog in besigheid is en hoë-tegnologie komponente vir die lugvaart vervaardig. Lugvaarthistorikus C.H. Gibbs-Smith het 'n aantal kere<ref>{{cite magazine |first=C.H. |last=Gibbs-Smith |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1956/1956%20-%200598.html |series=Correspondence |title=The first aileron |place=UK |magazine=Flight Magazine |year=1956 |page=598 |access-date=1 Januarie 2011}}</ref><ref name="Flight-1960.09.16">{{cite magazine |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%201994.html |title=A complete new historical assessment |place=UK |magazine=Flight magazine |date=16 September 1960 |page=478 |access-date=15 April 2013}} Bekom van FlightGlobal.com, Januarie&nbsp;2011.</ref> gesê dat die Wrights se regsoorwinning "twyfelagtig" sou gewees het as 'n 1868-patent van "'n vorige maar verlore uitvinding" deur M.P.W. Boulton van die VK bekend was in die tydperk 1903–1906.<ref name="Aerospaceweb" /><ref name="Gibbs-Smith">{{cite book |first=C.H. |last=Gibbs-Smith |year=2000 |title=Aviation: An historical survey from its origins to the end of the Second World War |page=54 |publisher=Science Museum |isbn=978-1-900747-52-3 |url=https://books.google.com/books?id=u4dTAAAAMAAJ |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |first1=F. Alexander |last1=Magoun |first2=Eric |last2=Hodgins |year=1931 |title=A History of Aircraft |page=308 |publisher=Whittlesey House |url=https://books.google.com/books?id=UnLVAAAAMAAJ |via=Google Books}}</ref> Die patent, getiteld ''Aërial Locomotion &c'', het verskeie enjinverbeterings en konseptuele ontwerpe beskryf en het 'n tegniese beskrywing en tekeninge van 'n rolroerbeheerstelsel en 'n opsionele kenmerk ingesluit wat bedoel is om as 'n outomatiese vlieënier te funksioneer.<ref name="Boulton Patent, No. 392, 1868">Matthew Piers Watt Boulton (1868) "Specification of Matthew Piers Watt Boulton: 5th&nbsp;February a.d&nbsp;1868, no.&nbsp;392: Aärial Locomotion &c.". London, UK: Great Seal of the Realm / Patent Office (printed by George E. Eyre and William Spottiswoode).</ref><ref name="Bridgements">''Patents for Inventions: Bridgements of Specifications: Class&nbsp;4, Aeronautics: Period – A.D.&nbsp;1867–1876''. (1903). London, UK: His Majesty's Stationery Office (Darling & Sons Ltd. Printers), pp.&nbsp;7–8.</ref> Trouens, hierdie patent was welbekend aan deelnemers aan die Wright-Curtiss regsgeding. 'n Amerikaanse federale regter wat vorige uitvindings en patente hersien het en die Wright-patent teen die Curtiss-maatskappy gehandhaaf het, het die teenoorgestelde gevolgtrekking van Gibbs-Smith bereik en gesê die Boulton-patent "is nie voorspellend nie.” <ref>{{cite web |title=Relevant excerpts of court judgement defining the Wrights' claim to primacy |website=gustave-whitehead.com |access-date=10 Oktober 2014 |url=http://www.gustave-whitehead.com/history/wright-vs-herring-curtiss-co-wrights-admit-not-inventing-powered-aircraft/}}</ref> === Openbare reaksies === Die regsgedinge het die openbare beeld van die Wright-broers beskadig, wat algemeen voorheen as helde beskou is. Kritici het gesê die broers was gulsig en onregverdig, en het hul optrede ongunstig vergelyk met Europese uitvinders, wat meer openlik gewerk het. Ondersteuners het gesê die broers beskerm hul belange en was geregverdig om billike vergoeding te verwag vir die jare se werk wat tot hul suksesvolle uitvinding gelei het. Hul 10-jarige vriendskap met Octave Chanute, reeds gespanne deur spanning oor hoeveel krediet, indien enige, hy dalk vir hul sukses verdien, het in duie gestort nadat hy hul optrede in die openbaar gekritiseer het.<ref>Howard, 1998, hoofstuk 39, "End of a Friendship"</ref> == In besigheid == [[Lêer:Wright Brothers in 1910.jpg|links|duimnael|Die Wright-broers by die Belmont Park lugvaartbyeenkoms in 1910 naby New York.]] Die Wright maatskappy is op 22 November 1909 gestig. Die broers het hul patente aan die maatskappy verkoop vir $100 000 en het ook een derde van die aandele ontvang in 'n miljoen dollar aandele-uitgifte en 'n 10 persent tantième op elke vliegtuig wat verkoop is.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=410}}  Met Wilbur as president en Orville as visepresident, het die maatskappy 'n fabriek in Dayton en 'n vliegskool/toetsvlugveld by Huffman Prairie opgerig; die hoofkwartierkantoor was in New York Stad. In die middel van 1910 het die Wrights die ontwerp van die ''Wright Flyer'' verander, deur die horisontale hoogteroer van voor na agter te verskuif en wiele bygevoeg, alhoewel die glybane as deel van die onderstel-eenheid gehou is. Dit het toe al duidelik geword dat 'n hoogteroer agter 'n vliegtuig makliker sou maak om te beheer, veral namate hoër snelhede meer algemeen geword het. Die nuwe weergawe is as die "Model B" aangewys, hoewel daar nooit na die oorspronklike canard-ontwerp as die "Model A" deur die Wrights verwys is nie. Die US Army Signal Corps wat die vliegtuig gekoop het, het dit egter "Wright tipe A" genoem.<ref>Cragg 1973, bl. 272. Die skrywer het inligting by die Fort Sam Houston-museum bekom wat ook die plek van die vlugte aanteken het as die Arthur MacArthur-veld, toe gebruik vir kavallerie-oefening.</ref> Daar was nie baie kliënte vir vliegtuie nie, so in die lente van 1910 het die Wrights 'n span gesalarieerde uitstallingsvlieëniers gehuur en opgelei om hul masjiene te wys en prysgeld vir die maatskappy te wen – ten spyte van Wilbur se minagting vir wat hy "die kwaksalwer besigheid" genoem het. Die span het op 13 Junie by die Indianapolis Speedway gedebuteer. Voordat die jaar verby was, het die vlieëniers Ralph Johnstone en Arch Hoxsey in lugskouongelukke gesterf, en in November 1911 het die broers die span ontbind waarop nege mans gedien het (vier ander voormalige spanlede het daarna in ongelukke gesterf.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|at= Hoofstuk 31, "The Mountebank Game"}} Die Wright mmatskappy het die eerste bekende kommersiële lugvrag op 7 November 1910 vervoer deur twee bale rok-sy 105&nbsp;km van Dayton na [[Columbus, Ohio|Columbus]], [[Ohio]], te vlieg vir die Morehouse-Martens Afdelingswinkel, wat 'n $5 000 fooi betaal het. Maatskappyvlieënier Phil Parmelee het die vlug – wat meer 'n oefening in advertensies was as 'n eenvoudige aflewering – in 'n uur en ses minute gemaak met die vrag vasgegord in die passasiersitplek. Die sy is in klein stukkies gesny en as aandenkings verkoop. Tussen 1910 en 1916 het die Wright-broers vliegskool by Huffman Prairie 115 vlieëniers opgelei wat deur Orville en sy assistente onderrig is. Verskeie leerlinge het beroemd geraak, insluitend Henry "Hap" Arnold, wat tot vyfster-generaal gevorder het, die Amerikaanse weermag se lugmag in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gelei het en die eerste hoof van die [[Amerikaanse Lugmag|Amerikaanse lugmag]] geword het; Calbraith Perry Rodgers, wat die eerste kus-tot-kus-vlug in 1911 gemaak het (met baie stoppe en ongelukke) in 'n ''Wright Model EX'' genaamd die "''Vin Fiz''" (na die borg se druifkoeldrank); en Eddie Stinson, stigter van die Stinson Aircraft Company. === Weermag ongelukke === In 1912–1913 het 'n reeks noodlottige ongelukke van Wright-vliegtuie wat deur die Amerikaanse weermag gekoop is, hul veiligheid en ontwerp bevraagteken. Die dodetal het teen 1913 11 bereik, die helfte van hulle in die ''Wright-model C''. Al ses model C-Leër vliegtuie het neergestort. Hulle het 'n neiging gehad vir neusduike,<ref name="MIL">[http://www.history.army.mil/books/30-17/S_4.htm "The Signal Corps takes to the air"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231111303/http://www.history.army.mil/books/30-17/S_4.htm |date=31 Desember 2010 }}. history.army.mil. Besoek op 8 Januarie 2012.</ref> maar Orville het daarop aangedring dat stolvoorvalle deur vlieëniersfoute veroorsaak is.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|at=459}}.  Hy het met die weermag saamgewerk om die vliegtuie met 'n rudimentêre vlugaanwyser toe te rus om die vlieënier te help vermy om te steil te styg. 'n Regeringsondersoek het gesê die ''Wright-model C'' is "dinamies ongeskik om te vlieg”<ref name="MIL" /> en die Amerikaanse weermag het sy gebruik van vliegtuie met "stoot"-tipe enjins beëindig, insluitend modelle wat deur beide die Wright- en Curtiss-maatskappye gemaak is, waarin die enjin agter die vlieënier geleë was en sal hom waarskynlik in 'n ongeluk sou verpletter. Orville het die oorskakeling na die vervaardiging van "trektipe" skroefvliegtuie teen gestaan, bekommerd dat 'n ontwerpverandering die Wright-patentoortredingsaak teen Curtiss kan bedreig.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|at=457}} == Smithsonian vete == [[Lêer:LangleyAerodromeFlown.jpg|duimnael|Elwood Doherty, 'n Curtiss-vlieënier,<ref>[http://wright-brothers.org/History_Wing/Wright_Story/Airplane_Business/Airplane_Business_Intro.htm "The Airplane Business"] The Wright Story, Wright Brothers Aeroplane Co. Besoek op 7 April 2014</ref> poog om die struktuurgewysigde ''Langley Aerodrome'' in die lug bo die oppervlak van Keuka-meer naby Hammondsport, New York, 17 September 1914, te kry.]] [[Lêer:430-L1-S1 640.jpg|duimnael|Stukkie materiaal en hout van die 1903 ''Wright Flyer'' het na die Maan gereis in die Apollo 11 [[Apollo-maanmodule]] ''Eagle'', en word uitgestal by die Wright Brothers National Memorial.]] SP Langley, sekretaris van die Smithsonian Instituut vanaf 1887 tot sy dood in 1906, het jare lank met modelvliegmasjiene geëksperimenteer en suksesvol onbemande aangedrewe vastevlerkmodelvliegtuie in 1896 en 1903 gevlieg. Twee toetse van sy bemande volgrootte motoraangedrewe ''Aerodrome'' in Oktober en Desember 1903 was egter volslae mislukkings. Nietemin het die Smithsonian later met trots die ''Aerodrome'' in sy museum vertoon as die eerste swaarder-as-lug-vaartuig wat "in staat is" tot bemande aangedrewe vlug, wat die Wright-broers se uitvinding tot sekondêre status verplaas het en 'n dekade lange vete met Orville Wright ontketen het, wie se broer hulp van die Smithsonian ontvang het toe hy sy eie soeke na vlieg begin het. Die Smithsonian het sy aanspraak van die ''Aerodrome'' gegrond op kort toetsvlugte wat Glenn Curtiss en sy span in 1914 daarmee gemaak het. Die Smithsonian het Curtiss toegelaat om groot veranderinge aan die tuig aan te bring voordat hulle probeer het om dit te vlieg.<ref>{{cite web |title=Twin Pushers |url=http://home.att.net/~dannysoar2/Langley.htm |access-date=21 Mei 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100202023250/http://home.att.net/~dannysoar2/Langley.htm |archive-date=2 Februarie 2010}}<br />"The Langley Aerodrome". Besoek op 29 Desember 2011. Die geargiveerde webwerf bevat besonderhede van die wysigings.</ref> Die Smithsonian het gehoop om Langley se lugvaartreputasie te red deur te bewys dat die ''Aerodrome'' kon vlieg; Curtiss wou dieselfde ding bewys om die Wrights se patentregsgedinge teen hom te verslaan. Die toetse het geen effek op die patentgeveg gehad nie, maar die Smithsonian het die meeste daarvan gemaak en die ''Aerodrome'' in sy museum en publikasies vereer. Die instelling het nie die uitgebreide Curtiss-wysigings bekend gemaak nie, maar Orville Wright het daarvan verneem by sy broer Lorin en 'n goeie vriend van hom en Wilbur, Griffith Brewer, beide wat van die toetse aanskou en gefotografeer het.<ref>Howard 1988, Chapter 46: "The Aerodrome Affair".</ref> Orville het herhaaldelik beswaar gemaak teen wanvoorstelling van die ''Aerodrome'', maar die Smithsonian was onversetlik. Orville het gereageer deur die gerestoureerde 1903 ''Kitty Hawk Flyer'' in 1928 aan die London Wetenskapmuseum te leen en geweier om dit aan die Smithsonian te skenk aangesien die instelling die geskiedenis van die vlieënde masjien "verdraai" het.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|at=491}}  Orville sou nooit weer sy uitvinding sien nie, aangesien hy gesterf het voor dit teruggebring is na die Verenigde State.<ref name="wb-nps-abbot" /> [[Charles Lindbergh]] het probeer om die dispuut te bemiddel, sonder sukses. In 1942, na jare van slegte publisiteit, en aangemoedig deur Wright-biograaf F.C. Kelly, het die Smithsonian uiteindelik toegegee deur vir die eerste keer 'n lys van die ''Aerodrome''-wysigings te publiseer en die misleidende stellings wat dit oor die 1914-toetse gepubliseer het, te herroep.<ref name="wb-nps-abbot">{{cite web |first=C.G. |last=Abbot |title=Appendix&nbsp;C – Tests of the Langley Aerodrome |series=What Dreams We Have |publisher=U.S. National Park Service |website=nps.gov |url=http://www.nps.gov/parkhistory/online_books/daav/appendix-c.htm |url-status=live |access-date=21 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603022206/http://www.nps.gov/parkhistory/online_books/daav/appendix-c.htm |archive-date=3 Junie 2015}}</ref> Orville het toe privaat die Britse museum versoek om die ''Flyer'' terug te gee, maar die vliegtuig het vir die duur van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in beskermende stoor gebly; dit het uiteindelik tuisgekom ná Orville se dood. Op 23 November 1948 het die eksekuteurs van Orville se boedel 'n ooreenkoms onderteken vir die Smithsonian om die ''Flyer'' vir een [[dollar]] te koop. Op aandrang van die eksekuteurs het die ooreenkoms ook streng voorwaardes vir vertoon van die vliegtuig ingesluit. Die ooreenkoms lees deels:<ref>{{cite news |title=Contract between Wrights, Smithsonian decrees Flyer was first plane |date=1 April 2013 |website=Fox News |url=http://www.foxnews.com/science/interactive/2013/04/01/contract-between-wrights-smithsonian-decrees-flyer-was-first-plane/}}</ref><ref>{{cite web |title=Image of the Smithsonian-Wright Agreement |url=http://glennhcurtiss.com/d93f42b0.jpg |access-date=26 Maart 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20020817151648/http://glennhcurtiss.com/d93f42b0.jpg |archive-date=17 Augustus 2002 }} on {{cite web |title=glennhcurtiss.com website |url=http://glennhcurtiss.com/id50.htm |access-date=4 Desember 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030228050514/http://glennhcurtiss.com/id50.htm |archive-date=28 Februarie 2003 }} Die ooreenkoms is ook op aanvraag beskikbaar by die Nasionale Lug- en Ruimtemuseum van die Smithsonian-instelling.</ref> "Nóg die Smithsonian-instelling of sy opvolgers, nóg enige museum of ander agentskap, buro of fasiliteite wat vir die Verenigde State van Amerika deur die Smithsonian-instelling of sy opvolgers geadministreer word, sal 'n verklaring of etiket publiseer of toelaat dat dit vertoon word in verband met of ten opsigte van enige vliegtuigmodel of -ontwerp van vroeër datum as die 1903 Wright-vliegtuig, wat in werklikheid beweer dat sodanige vliegtuig in staat was om 'n man onder sy eie krag in beheerde vlug te vervoer." Indien hierdie ooreenkoms nie nagekom word nie, kan die ''Flyer'' deur die erfgenaam van die Wright-broers teruggeëis word. Sommige lugvaartentoesiaste, veral diegene wat die nalatenskap van [[Gustave Whitehead]] bevorder, beskuldig die Smithsonian nou daarvan dat hulle geweier het om eise van vroeëre vlugte te ondersoek.<ref>{{cite book|last=O'Dwyer |first=William J. |year=1978 |title=History by Contract: The beginning of motorized aviation, August 14, 1901: Gustave Whitehead, Fairfield, Conn. |place=Leutershausen, Germany |publisher=Fritz Majer & Sohn |isbn=3-922175-00-7}}</ref> Ná ’n seremonie in die Smithsonian-museum word die ''Flyer'' op 17 Desember 1948 in die publiek vertoon, die 45ste herdenking van die enigste dag waarop dit suksesvol gevlieg is. Die Wright-broers se broerskind Milton (Lorin se seun), wat sweeftuie en die ''Flyer'' in aanbou in die fietswinkel gesien het toe hy 'n seuntjie was, het 'n kort toespraak gehou en die vliegtuig formeel na die Smithsonian oorgeplaas, wat dit met die meegaande etiket vertoon het: : {| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center; width:85%; height:95px;" |- | Die oorspronklike Wright broers vliegtuig Die wêreld se eerste kragaangedrewe swaarder-as-lug-masjien waarin die mens vrye, beheerde en volgehoue vlug gemaak het<br /> Uitgevind en gebou deur Wilbur en Orville Wright<br /> Gevlieg deur hulle by Kitty Hawk, Noord-Carolina 17 Desember 1903<br /> Deur oorspronklike wetenskaplike navorsing het die Wright-broers die beginsels van menslike vlug ontdek<br /> As uitvinders, bouers en vlieëniers het hulle die vliegtuig verder ontwikkel, die mens geleer vlieg en die era van lugvaart geopen |} == Latere jare == === Wilbur === [[Lêer:US pilots certificate back.jpg|duimnael|Die agterkant van die VSA Vlieëniers Sertifikaat met 'n foto van die Wright-broers.]] Beide Wilbur en Orville was lewenslange vrygeselle.<ref>{{cite web |last=Lindbergh |first=Reeve |date=8 Mei 2015 |title=David McCollough turns his attention to the Wright brothers |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/how-two-ohio-boys-taught-the-world-to-fly/2015/05/06/ef150572-d711-11e4-8103-fa84725dbf9d_story.html |access-date=2 Januarie 2021}}</ref> Wilbur het eenkeer gespot dat hy 'nie tyd gehad het vir beide 'n vrou en 'n vliegtuig nie'.<ref name="Crouch-2003" />{{rp|at=118}}  Na 'n kort opleidingsvlug wat hy in Junie 1911 aan 'n Duitse vlieënier in [[Berlyn]] gegee het, het Wilbur nooit weer gevlieg nie. Hy het geleidelik besig geraak met sake-aangeleenthede vir die Wright maatskappye en die hantering van verskillende regsgedinge. Met die hantering van die patentregsgedinge, wat groot spanning op beide broers geplaas het, het Wilbur in 'n brief aan 'n Franse vriend geskryf:<ref>McCullough, 2015, "The Wright Brothers", bl. 255.</ref> "As ons dink wat ons sou kon bereik het as ons hierdie tyd aan eksperimente kon wy, voel ons baie hartseer, maar dit is altyd makliker om dinge te hanteer as met mense, en niemand kan sy lewe heeltemal rig soos hy sou kies nie." Wilbur het die volgende jaar voor sy dood op reis spandeer, waar hy 'n volle ses maande in Europa deurgebring het om aan verskeie sake- en regsaangeleenthede aandag te gee. Wilbur het Amerikaanse stede aangemoedig om die Europese – veral Paryse – filosofie na te volg om ruim openbare ruimte naby elke belangrike openbare gebou toe te deel.<ref>{{cite AV media | last=McCullough | first=David | date=9 Julie 2016 | time=41:53 | title=Bastille Day in France; The Only Street in Paris; Americans in Paris | number=450 | medium=Radio broadcast | publisher=Rick Steves' Europe | quote= ...&nbsp; Wilbur Wright … het gekyk hoe hulle hul ruimtes [in Parys] uitgelê het, en hy het gesê: Elke belangrike openbare gebou het oop ruimte voor dit, sodat jy dit kan geniet. Hoekom het ons dit nie in New York gedoen nie? Hoekom doen ons dit nie in ons stad nie?| url=https://www.ricksteves.com/watch-read-listen/audio/radio/programs/program-450}}</ref> Hy was ook voortdurend heen en weer tussen New York, Washington en Dayton. Al die spanning het Wilbur fisies 'n tol geëis. Orville sou opmerk dat hy "bleek huis toe sou kom".<ref name="McCollough 2015, bl. 256">McCollough, 2015, "The Wright Brothers", bl. 256.</ref> Daar is deur die familie besluit dat 'n nuwe en veel groter huis gebou sou word, met die geld wat die Wrights deur hul uitvindings en besigheid verdien het. Liefdevol genoem Hawthorn Hill, het bouwerk begin in die Dayton-voorstad Oakwood, Ohio, terwyl Wilbur in Europa was. Katharine en Orville het toesig gehou oor die projek in sy afwesigheid. Wilbur se een bekende uitdrukking oor die ontwerp van die huis was dat hy 'n kamer en badkamer van sy eie het.<ref name="McCollough 2015, bl. 256" /> Die broers het Schenck en Williams, 'n argitektuurfirma, gehuur om die huis te ontwerp, tesame met insette van beide Wilbur en Orville. Wilbur het nie geleef om die voltooiing daarvan in 1914 te sien nie. Hy het siek geword op 'n sakereis na [[Boston]] in April 1912.<ref>{{cite book | last = Maurer | first = Richard | year = 2003 | title = The Wright Sister: Katharine Wright and her famous brothers | pages = 88–89 | publisher = Macmillan | isbn = 978-0-7613-1546-9 |url=https://books.google.com/books?id=eSCpF3fIHesC | access-date = 3 Januarie 2013}}</ref> Die siekte word soms toegeskryf aan die eet van slegte skulpvis by 'n banket. Nadat hy vroeg in Mei 1912 na Dayton teruggekeer het, afgemat in gees en liggaam, het hy weer siek geword en is met [[tifus]]koors gediagnoseer.<ref>McCollough, 2015, "The Wright Brothers", bl. 256</ref> Hy het siek gebly, sy simptome het vir baie dae teruggeval en dan weer herstel. Wilbur is op 30 Mei op 45-jarige ouderdom by die Wright-gesin se huis oorlede.<ref name=NYTWilbur>{{cite news |title=Wilbur Wright dies of typhoid fever. Ill more than three weeks, the end came at 3:15&nbsp;o'clock Thursday morning |date=30 Mei 1912 |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1912/05/31/104897247.pdf |access-date=25 Februarie 2015 |quote=Dayton, Ohio. Na 'n terugslag wat kort ná middernag ontwikkel het, is Wilbur Wright, vlieënier en vliegtuigbouer, vandag om 03:15&nbsp;vm aan tifuskoors dood. Wright was vir baie dae siek en hoewel sy toestand van tyd tot tyd 'n mate van hoop aan lede van sy familie gegee het, het die behandelende dokters, Dr. D.B. Conklin en Levi Spitler, gedurende die laaste deel van sy siekte volgehou dat hy nie kon herstel nie.}}</ref>Sy pa het oor Wilbur in sy dagboek geskryf: "'n Kort lewe, vol gevolge. 'n Onfeilbare intellek, onverstoorbare humeur, groot selfstandigheid en besonderse beskeidenheid, wat die regte optrede duidelik sien, dit onwrikbaar najaag, het hy gelewe en gesterf."<ref name="Crouch-2003" />{{rp|page=449}} === Orville === [[Lêer:Orville Wright-1928.jpg|duimnael|Orville Wright, 1928]] Orville het met Wilbur se dood die presidentskap van die Wright maatkappy opgevolg. Hy het die gesogte Collier-trofee in 1914 gewen vir die ontwikkeling van sy outomatiese stabiliseerder op die broers se ''Wright Model E''.<ref>{{cite news |title=Orville Wright receives the Collier trophy for stabilizer |newspaper=The Dayton Herald |location=Dayton, Ohio |date=6 Februarie 1914 |page=14 |url=https://www.newspapers.com/clip/36620294/the_dayton_herald/ |via=Newspapers.com}}</ref> Deur Wilbur se afkeer vir besigheid te deel, maar nie sy broer se uitvoerende vaardighede nie, het Orville die maatskappy in 1915 verkoop. Die Wright maatskappy het toe in 1916 deel van Wright-Martin geword. Nadat hulle 42 jaar by hul woning in Hawthornstraat 7 gewoon het, het Orville, Katharine, en hul pa, Milton, in die lente van 1914 na Hawthorn Hill verhuis. Milton is op 3 April 1917 in sy slaap op die ouderdom van 88 oorlede. Tot en met sy dood, was Milton baie aktief, besig met lees, skryf van artikels vir godsdienstige publikasies en het sy oggendwandelings geniet. Hy het ook saam met Orville en Katharine aan 'n Dayton vroue stemregparade deelgeneem.<ref>McCullough, 2015, "The Wright Brothers", bl. 257.</ref> Orville het sy laaste vlug as vlieënier in 1918 in 'n 1911 ''Model B'' gemaak. Hy het uit besigheid getree en 'n ouer staatsman van lugvaart geword, wat op verskeie amptelike rade en komitees gedien het, insluitend die Nasionale Advieskomitee vir Lugvaartkunde (NACA), en Lugvaartkundige Kamer van Koophandel (ACCA). Katharine het in 1926 met Henry Haskell van [[Kansas City]], 'n voormalige Oberlin-klasmaat, getrou. Orville was woedend en ontroosbaar, omdat hy gevoel het dat hy deur sy suster Katharine verraai is.<ref>McCullough, 2015, "The Wright Brothers", Epilogue bl. 258</ref> Hy het geweier om die troue by te woon of selfs met haar te kommunikeer. Hy het uiteindelik ingestem om haar te sien, blykbaar op Lorin se aandrang, net voordat sy op 3 Maart 1929 aan [[longontsteking]] gesterf het. Orville Wright het vir 28 jaar in die NACA gedien. In 1930 het hy die eerste Daniel Guggenheim-medalje ontvang wat in 1928 deur die Daniel Guggenheim Fonds vir die Bevordering van Lugvaartkunde gestig is. In 1936 is hy verkies as 'n lid van die Nasionale Akademie van Wetenskappe. In 1939 het president [[Franklin D. Roosevelt]] 'n presidensiële proklamasie uitgereik wat die herdenking van Orville se verjaardag as Nasionale Lugvaartdag aangewys het, 'n nasionale erkenning wat die ontwikkeling van lugvaart vier. Op 19 April 1944 het die tweede vervaardigde ''Lockheed Constellation'', geloods deur [[Howard Hughes]] en TWA-president Jack Frye, van Burbank, Kalifornië, na Washington, DC gevlieg in 6 uur en 57 minute (2300 myl, 330,9 mph). Op die terugreis het die vliegtuig by Wright Field gestop om Orville Wright sy laaste vliegtuigvlug te gee, meer as 40 jaar na sy geskiedkundige eerste vlug.<ref>{{cite book |last=Parker |first=Dana T. |year=2013 |title=Building Victory: Aircraft manufacturing in the Los Angeles area in World War&nbsp;II |page=66 |place=Cypress, California |isbn=978-0-9897906-0-4}}</ref> Hy het dalk selfs kortstondig die kontroles gehanteer. Hy het opgemerk dat die vlerkspan van die ''Constellation'' langer was as die afstand van sy eerste vlug.<ref name=yenne>Yenne 1987, bl. 44–46.</ref> [[Lêer:Grave of the Wright brothers, Woodland Cemetery chapel, Dayton, Ohio.jpg|duimnael|Die Wright-familie-graf in die Woodland-begraafplaas en Arboretum.]] Orville se laaste groot projek was om toesig te hou oor die herwinning en bewaring van die 1905 ''Wright Flyer III'', wat historici beskryf as die eerste praktiese vliegtuig. Orville het jare later hartseer in 'n onderhoud uitgespreek oor die dood en vernietiging wat deur die bomwerpers van die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak is:<ref>McCullough, 2015, "The Wright Brothers", Epilogue pp. 260–261</ref> "Ons het gewaag om te hoop ons het iets uitgevind wat blywende vrede op die aarde sou bring. Maar ons was verkeerd … Nee, ek het geen spyt oor my aandeel in die uitvinding van die vliegtuig nie, alhoewel niemand meer kan betreur as ek oor die vernietiging wat dit veroorsaak het nie. Ek voel omtrent dieselfde oor die vliegtuig as wat ek oor vuur voel. Dit wil sê, ek is spyt oor al die verskriklike skade wat deur vuur aangerig is, maar ek dink dit is goed vir die mensdom dat iemand dit ontdek het hoe om vure te begin en dat ons geleer het hoe om duisende belangrike gebruike van vuur te ontwikkel." Orville is op 30 Januarie 1948 op die ouderdom van 76 oorlede, meer as 35 jaar ná sy broer, ná sy tweede hartaanval, nadat hy van die perd-en-karretjie-tydvak tot die aanbreek van supersoniese vlug geleef het.<ref>[http://2.bp.blogspot.com/-iIXmigN2LQw/VaMrGhxy2EI/AAAAAAAABIg/bEoVV9sTTwo/s1600/NCR%2BOrville0001.jpg "NCR Loses a Close Friend"] ''NCR Factory News''. February–March 1948, bl. 3 (tribute by National Cash Register Company) Besoek op 23 Maart 2016</ref> Albei broers is begrawe in die familiegraf by Woodland-begrafplaas, Dayton, Ohio.<ref name=NYTOrville>{{cite news |type=obituary |title=Orville Wright, 76, is dead in Dayton; co-inventor with his brother, Wilbur, of the airplane was pilot in first flight |newspaper=[[The New York Times]] |date=31 Januarie 1948 <!-- |url=? |access-date=21 Julie 2007 --> |quote=Dayton, Ohio, 30 Oktober 1948, Orville Wright, wat saam met sy broer, wyle Wilbur Wright, die vliegtuig uitgevind het, is vanaand om 10:40 hier in die Miami Valley-hospitaal dood. Hy was 76&nbsp;jaar oud.}}</ref> John T. Daniels, die kuswagoffisier wat hul beroemde eerste vlugfoto geneem het, is die dag ná Orville dood.<ref>{{cite magazine |last=Hodgins |first=Eric |date=6 Desember 1931 |title=Heavier than air |url=https://www.newyorker.com/magazine/1930/12/13/heavier-than-air |magazine=The New Yorker |access-date=17 Desember 2018}}</ref> == Kompeterende aansprake == Eerste aangedrewe vlieg-aansprake word gemaak vir Clément Ader, Gustave Whitehead, Richard Pearse en [[Karl Jatho]] vir hul verskillende gedokumenteerde toetse in jare voor en insluitend 1903. Bewerings dat die eerste ware vlug ná 1903 plaasgevind het, word gemaak vir [[Traian Vuia]] en [[Alberto Santos-Dumont]]. Ondersteuners van die post-Wright-pioniers voer aan dat tegnieke wat deur die Wright-broers gebruik is, hulle diskwalifiseer as eerste om suksesvolle vliegtuigvlugte te maak.<ref>Christopher Klein, 20 November 2018, [https://www.history.com/news/history-faceoff-who-was-first-in-flight History faceoff: Who was first in flight?], history.com, besoek op 3 Oktober 2020</ref> Daardie tegnieke was: 'n lanseerspoor; glyvoete in plaas van wiele; 'n teenwind by opstyg; en 'n katapult na 1903. Ondersteuners van die Wright-broers voer aan dat bewese, herhaalde, beheerde en volgehoue vlugte deur die broers hulle geregtig maak op krediet as uitvinders van die vliegtuig, ongeag daardie tegnieke.<ref>[http://www.wright-brothers.org/History_Wing/History_of_the_Airplane/Who_Was_First/Who_Was_First_Intro/Who_Was_First_Intro.htm "Who Was First?"] Wright Brothers Aeroplane Company. Besoek op 23 September, 2010</ref> Die lugvaarthistorikus C.H. Gibbs-Smith was 'n voorstander van die Wrights se aanspraak op voorrang vir die eerste vlug. Hy het geskryf dat 'n skuurdeur vir 'n kort afstand kan "vlieg" as genoeg energie daarop toegepas word; hy het vasgestel dat die baie beperkte vlugeksperimente van Ader, Vuia en ander "aangedrewe hoppe" in plaas van ten volle beheerde vlugte was.<ref name="Gibbs-Smith" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Verdere leeswerk == {{Refbegin}} * Anderson, John D. ''Inventing Flight: The Wright Brothers and Their Predecessors''. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 2004. {{ISBN|0-8018-6875-0}}. * Russell Ash. ''The Wright Brothers''. London: Wayland, 1974. {{ISBN|978-0-85340-342-5}}. * Chmiel, Louis. ''Ohio, Home of the Wright Brothers: Birthplace of Aviation'', 2013. {{ISBN|9780615800714}} * Ciampaglia, Giuseppe. "Il soggiorno romano dei Fratelli Wright". ''La Strenna dei Romanisti'', 1992. * Ciampaglia, Giuseppe. ''I Fratelli Wright e le loro macchine volanti''. Roma: IBN Editore, 1993. * Combs, Harry with Martin Caidin. ''Kill Devil Hill: Discovering the Secret of the Wright Brothers''. Denver, Colorado: Ternstyle Press Ltd, 1979. {{ISBN|0-940053-01-2}}. * Cragg, Dan, Sgt.Maj, USA (Ret.), ed. ''The Guide to Military Installations''. Harrisburg, Pennsylvania: Stackpole Books, 1983. {{ISBN|978-0-8117-2781-5}}. * Howard, Fred, ''Wilbur And Orville: A biography of the Wright brothers''. New York: Ballantine Books, 1988. {{ISBN|0-345-35393-5}}. * Howard, Fred, ''Wilbur And Orville: A Biography of the Wright Brothers''. Mineola: Dover Publications, Inc., 1998. {{ISBN|0-486-40297-5}} * Kelly, Fred C., ed. ''Miracle At Kitty Hawk, The Letters of Wilbur & Orville Wright''. New York: Da Capo Press, 2002. {{ISBN|0-306-81203-7}}. * Kelly, Fred C. ''The Wright Brothers: A Biography Authorized by Orville Wright''. Mineola, New York: Dover Publications, originally published in 1943, 1989. {{ISBN|0-486-26056-9}}. * Langewiesche, Wolfgang. ''Stick and Rudder: An Explanation of the Art of Flying''. New York: McGraw-Hill, Copyright 1944 and 1972. {{ISBN|0-07-036240-8}}. * {{Cite book |last=McCullough |first=David |year=2015 |title=The Wright Brothers |location=New York |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4767-2874-2 |oclc=897424190 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/wrightbrothers0000unse }} * McFarland, Marvin W., ed. ''The Papers of Wilbur and Orville Wright: Including the Chanute-Wright Letters and the Papers of Octave Chanute''. New York: McGraw-Hill, 2001, originally published in 1953. {{ISBN|0-306-80671-1}}. * McPherson, Stephanie Sammartino and Joseph Sammartino Gardner. ''Wilbur & Orville Wright: Taking Flight''. Minneapolis, Minnesota, Carolrhoda, Inc., 2004. {{ISBN|1-57505-443-4}}. * Mortimer, Gavin. ''Chasing Icarus: The Seventeen Days in 1910 That Forever Changed American Aviation''. New York: Walker, 2009. {{ISBN|978-0-8027-1711-5}}. * Tobin, James. ''To Conquer The Air: The Wright Brothers and the Great Race for Flight''. New York: Simon & Schuster, 2004. {{ISBN|0-7432-5536-4}}. * Walsh, John E. ''One Day at Kitty Hawk: The Untold Story of the Wright Brothers''. New York: Ty Crowell Co, 1975. {{ISBN|0-690-00103-7}}. * Winchester, Jim, ed. "Wright Flyer". ''Biplanes, Triplanes and Seaplanes'' (The Aviation Factfile). Rochester, Kent, UK: Grange Books plc, 2004. {{ISBN|1-84013-641-3}}. * Wright, Orville. ''How We Invented the Airplane''. Mineola, New York: Dover Publications, 1988. {{ISBN|0-486-25662-6}}. * Yenne, Bill, ''Lockheed''. Greenwich, Connecticut: Bison Books, 1987. {{ISBN|0-690-00103-7}}. {{Refend}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Wright brothers}} {{Wikiquote|Wilbur Wright}} {{Wikiquote|Orville Wright}} {{Wikisource|Author:Wilbur Wright|Wilbur Wright}} {{Wikisource|Author:Orville Wright|Orville Wright}} * {{Gutenberg author | id=Wright,+Orville | name=Orville and Wilbur Wright}} * {{Internet Archive author |search=("Orville Wright" OR "Wright, Orville" OR "Wilbur Wright" OR "Wright, Wilbur" OR "Wright brothers" OR "Orville and Wilbur Wright")|dname=Orville and Wilbur Wright}} * [http://www.shapell.org/manuscript.aspx?169819 Original Letters From The Wright Brothers: The First Flight] Shapell Manuscript Foundation * [http://invention.psychology.msstate.edu/ To Fly Is Everything Articles, photos, historical texts] * [http://www.wrightexperience.com/ The Wright Experience Articles and photos about construction of replica gliders and airplanes] * [http://www.nps.gov/parkhistory/online_books/daav/index.htm ''What Dreams We Have'' E-book by National Park Service historian] * [http://firstflight.open.ac.uk/ FirstFlight: flight simulation, videos and experiments] * [http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&articleID=000E2A9A-2E05-1FA8-AE0583414B7F0000 ''Scientific American'' magazine (December 2003 Issue) The Equivocal Success of the Wright Brothers] * [https://www.pbs.org/wgbh/nova/wright/ PBS ''Nova'': The Wright Brothers' Flying Machines] * [https://web.archive.org/web/20160303170249/https://www.asme.org/getmedia/3764d124-ce32-4335-bbac-24836c780066/224-Wright-Flyer-III.aspx "Wright Flyer III (1905)" at ASME.org] * [https://web.archive.org/web/20070912065254/http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp FAI NEWS: "100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality"] * [http://www.nps.gov/parkhistory/online_books/daav/index.htm Wright Brothers], ''National Park Service'' * [http://www.shapell.org/manuscript/wright-brothers-first-flight Orville Wright Personal Manuscripts] * [https://www.lib.uchicago.edu/e/scrc/findingaids/view.php?eadid=ICU.SPCL.CRMS185 Guide to Postcards on Wright's Airplane Ascension at Le Mans 1908] at the [https://www.lib.uchicago.edu/scrc/ University of Chicago Special Collections Research Center] {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Lugvaartpioniers]] [[Kategorie:Geboortes in 1867]] [[Kategorie:Geboortes in 1871]] [[Kategorie:Sterftes in 1912]] [[Kategorie:Sterftes in 1948]] h0gh53p6p407g2j1w1fl3lkbkd49ho0 Wysheid 0 397560 2888473 2835407 2026-03-29T07:35:04Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888473 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Meynier - Wisdom defending Youth against Love.jpg|duimnael|''Wisdom Defending Youth against Love'' deur  Meynier, c. 1810.]] '''Wysheid''' of '''verstandigheid''' is die vermoë om te [[Denke|dink]] en produktief op te tree deur [[kennis]], ervaring, begrip, gesonde verstand en insig te gebruik.<ref>{{cite dictionary |url=http://dictionary.reference.com/browse/wisdom |title=Wisdom |dictionary=Dictionary.com}}</ref> Wysheid word geassosieer met eienskappe soos onbevooroordeelde oordeel, deernis, ervarings-selfkennis, selftransendensie en niegehegtheid,<ref name=":0">{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I. | year = 2017 | title = Wisdom in context. | journal = Perspectives on Psychological Science | volume = 21 | issue = 12 | pages = 1254–1266 | doi = 10.1177/1745691616672066 | pmid = 28346113 | s2cid = 26818408 }}</ref> en [[deug]]de soos [[etiek]] en welwillendheid.<ref name=":2" /><ref name="Walsh2015">{{cite journal |author= Walsh R. |title= What Is wisdom? Cross-cultural and cross-Disciplinary Syntheses | journal= Review of General Psychology | volume=19 | issue=3 | pages=178–293 |date=June 2015 | doi=10.1037/gpr0000045|s2cid= 146383832 |url= https://escholarship.org/uc/item/4228v47q }}</ref> Wysheid is op baie verskillende maniere gedefinieer,<ref name=":0" /><ref name="Trowbridge2011">{{cite journal| vauthors = Trowbridge R |date=Mei 2011|title=Waiting for Sophia: 30 years of Conceptualizing Wisdom in Empirical Psychology |journal=Research in Human Development |volume=8 |issue=2|pages=111–117 |doi=10.1080/15427609.2011.568872|s2cid=145371442}}</ref><ref name=":2">{{cite journal | last1 = Staudinger | first1 = U.M. | last2 = Glück| first2 = J. | year = 2011 | title = Psychological wisdom research: Commonalities and differences in a growing field. | journal = Annual Review of Psychology | volume = 62 | pages = 215–241 | doi = 10.1146/annurev.psych.121208.131659 | pmid = 20822439 }}</ref> insluitend verskeie afsonderlike benaderings om die eienskappe wat aan wysheid toegeskryf word, te assesseer.<ref>{{cite journal | vauthors = Glück J | title = Measuring Wisdom: Existing Approaches, Continuing Challenges, and New Developments | journal = The Journals of Gerontology. Series B, Psychological Sciences and Social Sciences | volume = 73 | issue = 8 | pages = 1393–1403 | date = Oktober 2018 | pmid = 29281060 | pmc = 6178965 | doi = 10.1093/geronb/gbx140 }}</ref><ref name=":1" /> Wysheid is 'n konsep wat deur die geskiedenis heen bespreek en gedebatteer is. Dit kan beskryf word as 'n kombinasie van kennis, ervaring en gesonde oordeel wat individue in staat stel om wyse besluite te neem en hul [[lewe]]ns op 'n vervullende en betekenisvolle manier te leef. Wysheid word dikwels geassosieer met [[Veroudering|ouderdom]], omdat daar geglo word dat 'n persoon se ervarings gedurende hul leeftyd kan lei tot die ontwikkeling van wysheid. Baie verskillende kulture en filosofieë het hul eie definisies en begrip van wysheid. Byvoorbeeld was in antieke Griekse filosofie wysheid gesien as die hoogste [[deug]], terwyl in Oosterse filosofie wysheid dikwels geassosieer word met die bereiking van verligting of geestelike begrip. In moderne tye het die studie van wysheid 'n groeiende navorsingsveld in [[sielkunde]] en [[neurologie]] geword. Navorsers is daarin belanggestel om die kognitiewe en emosionele prosesse betrokke by die ontwikkeling van wysheid te verstaan, sowel as die faktore wat bydra tot die ontwikkeling van wysheid oor die lewensloop. Alhoewel wysheid 'n komplekse en veelsydige konsep is wat deur geleerdes en individue wat hul lewens op 'n wyse en betekenisvolle manier wil leef, word dit voortdurend ondersoek en gedebatteer. == Definisies == [[Lêer:Beowulf - wisdome.jpg|links|duimnael|Vroeë melding van wysheid in [[Beowulf]].]] Die ''[[Oxford English Dictionary]]'' definieer wysheid as "Kapasiteit om reg te oordeel in sake wat verband hou met [[lewe]] en [[gedrag]]; gesonde oordeel in die keuse van middele en doelwitte; soms, minder streng, gesonde sin, veral in praktiese sake: teen dwaasheid; " ook "Kennis (veral van 'n hoë of abstrueerde soort); verligting, geleerdheid, erudisie."<ref>{{cite web|title=wisdom, n|url=http://www.oed.com/view/Entry/229491 |work=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=Oxford University Press|url-access=subscription |access-date=14 Julie 2015}}</ref> Charles Haddon Spurgeon het wysheid gedefinieer as "die regte gebruik van kennis".<ref>[[Wikiquote:Charles Spurgeon#Quotes]]</ref> Robert I. Sutton en Andrew Hargadon het die "houding van wysheid" gedefinieer as "optree met kennis terwyl jy twyfel oor wat 'n mens weet". In sosiale en psigologiese wetenskappe bestaan verskeie verskillende benaderings tot wysheid,<ref name=":2" /> met groot vordering gemaak in die laaste twee dekades met betrekking tot operasionalisering<ref name=":0" /> en meting<ref name=":1">{{cite journal | last1 = Brienza| first1 = J.P. | last2 = Kung| first2 = F.Y.H. | last3 = Santos| first3 = H. | last4 = Bobocel| first4 = D.R. | last5 = Grossmann| first5 = I. |year = 2017 | title = Wisdom, Bias, and Balance: Toward a Process-Sensitive Measurement of Wisdom-Related Cognition. | journal = Journal of Personality and Social Psychology | volume = 115 | issue = 6 | pages = 1093–1126 | pmid = 28933874 | doi = 10.1037/pspp0000171 | s2cid = 29052539 | url = http://psyarxiv.com/p25c2/ }}</ref> van wysheid as 'n sielkundige konstruk. Wysheid is die vermoë om voorafkennis van iets te hê, om die gevolge (beide positief en negatief) van al die beskikbare verloop van aksies te ken, en om die opsies met die meeste voordeel vir huidige of toekomstige implikasie te gee of te neem.<ref name="Meacham, J. A. 1990 bl. 181">Meacham, J. A. (1990). ''The loss of wisdom.'' In R. J. Sternberg (Ed.), ''Wisdom: Its nature, origins, and development''. Cambridge: Cambridge University Press. bl. 181 211</ref> == Mitologiese perspektiewe == [[Lêer:Efez Celsus Library 3 RB.jpg|links|duimnael|<sup>Personifikasie van Wysheid in die biblioteek van [[Efese]], hedendaagse [[Turkye]].</sup>]] Die [[Antieke Griekeland|antieke Grieke]] het wysheid as 'n belangrike deug beskou, verpersoonlik as die godinne Metis en [[Athena]]. Metis was die eerste vrou van [[Zeus]], wat volgens [[Hesiodos]] se ''Teogonie'' haar swanger verslind het; Zeus het daarna die titel Mêtieta ("Die Wyse Raadgewer") verdien, aangesien Metis die beliggaming van wysheid was, en hy het geboorte geskenk aan Athena, wat na bewering uit sy kop opgespring het.<ref>{{cite web|url=https://www.theoi.com/Titan/TitanisMetis.html|title=METIS – Greek Titan Goddess of Wise Counsel|website=www.theoi.com|access-date=2019-08-17}}</ref><ref>[[Hesiodos]]. ''Theogony''.</ref> Athena is uitgebeeld as sterk, regverdig, barmhartig en kuis.<ref>{{cite web|last=Turnbill|first=S|date=12 Augustus 2011|title=Athena, Greek goddess of wisdom and craftsmanship|url=http://www.goddessgift.com/goddess-myths/greek_goddess_athena.htm|publisher=Goddessgift.com}}</ref> [[Apollo]] is ook beskou as 'n god van wysheid, aangewys as die dirigent van die [[Muse]]s (Musagetes),<ref>{{cite web|url=https://www.theoi.com/Ouranios/Mousai.html|title=MUSES (Mousai) – Greek Goddesses of Music, Poetry & the Arts|website=www.theoi.com|access-date=2019-08-17}}</ref> wat personifikasies van die wetenskappe en van die geïnspireerde en poëtiese kunste was; Volgens [[Plato]] in sy ''Cratylus'' kan die naam van Apollo ook "Ballon" (boogskutter) en "Omopoulon" (verenigaar van pole [goddelike en aardse] beteken), aangesien hierdie god verantwoordelik was vir goddelike en ware inspirasies, dus as 'n boogskutter beskou, wat altyd reg was in genesing en orakels: "hy is 'n boogskutter".<ref>[[Plato]]. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0172%3Atext%3DCrat.%3Apage%3D406 Cratylus, 405e-406a]</ref> [[Apollo]] is beskou as die god wat deur die priesteresse ([[Pitia]]) in die Tempel van Apollo (Delphi) geprofeteer het, waar die aforisme "ken jouself" (''gnōthi seauton'') ingeskryf is (deel van die wysheid van die Delphiese maxims).<ref>Scott, Michael. ''Delphi: A History of the Center of the Ancient World.'' Princeton University Press.</ref> Hy is gekontrasteer met [[Hermes]], wat verwant was aan die wetenskappe en tegniese wysheid, en, in die eerste eeue na Christus, was hy geassosieer met [[Thoth]] in 'n Egiptiese [[sinkretisme]], onder die naam Hermes Trimegistus.<ref>{{Cite journal|last=Preus|first=Anthony|date=1998-03-30|title=Thoth and Apollo. Greek Myths of the Origin of Philosophy|journal=Méthexis|volume=11|issue=1|pages=113–125|doi=10.1163/24680974-90000303|issn=0327-0289}}</ref> Griekse tradisie het die vroegste inleiers van wysheid in die Sewe Wyses van Griekeland opgeteken.<ref>A. Griffiths, "Seven Sages", in ''Oxford Classical Dictionary'' (3rd ed.)</ref> Vir [[Sokrates]] en [[Plato]] was [[filosofie]] letterlik die liefde vir wysheid (''philo-sophia''). Dit deurdring Plato se dialoog; in ''Die Republiek'' is die leiers van sy voorgestelde [[utopie]] filosoofkonings wat die "Vorm van die Goeie" verstaan en die moed besit om daarvolgens op te tree. [[Aristoteles]], in ''Metafisika'', het wysheid gedefinieer as om te verstaan waarom dinge 'n sekere manier is ([[oorsaaklikheid]]), wat dieper is as om bloot te weet dat dinge 'n sekere manier is.<ref>Let daarop dat tweeduisend jaar na Aristoteles, [[Isaac Newton]] gedwing is om in Newton se wet van universele gravitasie te erken dat "Ek kon nog nie die oorsaak van hierdie eienskappe van [[swaartekrag]] ontdek nie."</ref> Hy was die eerste wat die onderskeid tussen ''phronesis'' en ''sophia'' gemaak het.<ref name="Trowbridge2011" /> Volgens Plato en Xenophon het die Pitia van die Orakel van Delphi die vraag beantwoord "wie is die wysste man in Griekeland?" deur te sê Sokrates was die wysste.<ref>[[Plato]]. ''Symposium''.</ref><ref>Xenophon. ''Memorabilia''.</ref> Volgens Plato se ''Apologie'' het Sokrates besluit om die mense te ondersoek wat as wyser as hy beskou kan word, en tot die gevolgtrekking gekom dat hulle nie ware kennis het nie: […] οὗτος μὲν οἴεταί τι εἰδέναι οὐκ εἰδώς, ἐγὼ δέ, ὥσπερ οὖν οὐκ οἶδα, οὐδὲ οἴομαι [Ek is wyser as hierdie man; want nie een van ons weet regtig iets fyns en goeds nie, maar hierdie man dink dat hy iets weet wanneer hy dit nie weet nie, terwyl ek, aangesien ek niks weet nie, ook nie dink dat ek dit weet nie.] — ''Apologie aan Sokrates'' 21d So het dit in die volksmond verewig geraak in die frase "Ek weet dat ek niks weet nie" dat dit wys is om jou eie onkunde te erken<ref>Gail Fine, "Does Socrates Claim to Know that He Knows Nothing?", ''Oxford Studies in Ancient Philosophy'' vol. 35 (2008), bl. 49–88.</ref> en om epistemiese nederigheid te waardeer.<ref>{{Citation|last=Ryan|first=Sharon|title=Wisdom|year=2018|url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2018/entries/wisdom/|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=2019-08-17}}</ref> Die [[antieke Rome]]ine het ook wysheid waardeer wat in [[Minerva]] of [[Pallas]] verpersoonlik is. Sy verteenwoordig ook vaardige kennis en die deugde, veral kuisheid. Haar [[simbool]] was die [[uil]] wat steeds 'n gewilde voorstelling van wysheid is, omdat dit in duisternis kan sien. Daar word gesê dat sy uit [[Jupiter (mitologie)| Jupiter]] se voorkop gebore is.<ref>{{cite web|title=Myths about Roman goddess minerva. (n.d.)|url=http://www.roman-colosseum.info/roman-gods/myths-about-the-roman-goddess-minerva.htm|publisher=Roman-colosseum.info}}</ref> [[Lêer:Jacob de Wit - Allegorie op het schrijven van de geschiedenis 1754.jpg|duimnael|Waarheid en Wysheid help Geskiedenis om te skryf deur Jacob de Wit, 1754.]] In [[Boeddhisme|Boeddhistiese tradisies]] speel die ontwikkeling van wysheid 'n sentrale rol waar omvattende leiding gegee word oor hoe om wysheid te ontwikkel.<ref name="Karunamuni2017">{{cite journal|author=Karunamuni N, Weerasekera R.|title=Theoretical Foundations to Guide Mindfulness Meditation: A Path to Wisdom|journal=Current Psychology|volume=38|issue=3|pages=627–646|doi=10.1007/s12144-017-9631-7|url=http://mindrxiv.org/mfs63/|year=2019|s2cid=149024504}}</ref><ref name="Bhikkhu Bodhi">{{cite web|url=http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bodhi/waytoend.html|title= The Noble Eightfold Path|access-date=2009-03-16|publisher=Access to Insight|last=Bhikkhu Bodhi}}</ref> In die [[Inuïete|Inuit]]-tradisie was die ontwikkeling van wysheid een van die doelwitte van onderrig. 'n Inuit-ouderling het gesê dat 'n persoon wys geword het wanneer hulle kon sien wat gedoen moet word en dit suksesvol gedoen het sonder om gesê te word wat om te doen. In baie kulture is die naam vir derde kies[[tand]]e, wat die laaste tande is wat groei, etimologies gekoppel aan wysheid, bv. soos in die Afrikaans die verstandtand. Dit het sy bynaam ontvang uit die klassieke tradisie, wat in die Hippokratiese geskrifte reeds ''sóphronistér'' genoem is (in [[Grieks]], verwant aan die betekenis van moderering of onderrig van 'n les), en in [[Latyn]] ''dens sapientiae'' (wysheidstand), aangesien hulle verskyn by die ouderdom van volwassenheid in laat adolessensie en vroeë volwassenheid.<ref>{{Cite journal|last=Šimon|first=František|title=The history of Latin teeth names|date=2015-12-15|url=https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=223786|journal=Acta Medico-Historica Adriatica|volume=13|issue=2|pages=365–384|issn=1334-4366|pmid=27604204}}</ref> == Opvoedkundige perspektiewe == Openbare skole in die [[VSA]] het 'n benadering tot karakteropvoeding. Agtiende-eeuse denkers soos [[Benjamin Franklin]] het hierna verwys as opleiding van wysheid en deug. Tradisioneel deel skole die verantwoordelikheid om karakter en wysheid te bou saam met ouers en die [[gemeenskap]].<ref>{{cite web|publisher=Ed.gov|date=31 Mei 2005|title=Character education: our shared responsibility|url=http://www2.ed.gov/admins/lead/character/brochure.html}}</ref> Nicholas Maxwell, 'n kontemporêre filosoof in die [[Verenigde Koninkryk]], bepleit dat die akademie sy fokus moet verander van die verkryging van kennis na die soeke en bevordering van wysheid.<ref>Nicholas Maxwell (2007) [http://www.pentirepress.plus.com/#wisdom From Knowledge to Wisdom]. Pentire Press.</ref> Dit definieer hy as die vermoë om te besef wat van waarde in die lewe is, vir jouself en ander.<ref>[http://www.ucl.ac.uk/friends-of-wisdom], Friends of Wisdom "an association of people sympathetic to the idea that academic inquiry should help humanity acquire more wisdom by rational means" founded by Maxwell.</ref> Hy leer dat nuwe kennis en tegnologiese kundigheid ons mag om op te tree verhoog. Sonder wysheid beweer Maxwell egter dat hierdie nuwe kennis menslike skade sowel as menslike goed kan veroorsaak. Hy argumenteer dat die strewe na kennis wel waardevol en goed is, maar dat dit los van die breër taak om wysheid te verbeter beskou moet word.<ref>[http://philsci-archive.pitt.edu/1709/] "Can Humanity Learn to become Civilized? The Crisis of Science without Civilization" Nicholas Maxwell</ref> == Sielkundige perspektiewe == [[Sielkundige]]s het begin om data in te samel oor algemene oortuigings of volksteorieë oor wysheid.<ref>Sternberg, R. J. (1985). ''Implicit theories of intelligence, creativity, and wisdom. Journal of Personality and Social Psychology'', 49, 607–62.</ref> Aanvanklike ontledings dui daarop dat alhoewel "daar 'n oorvleueling van die implisiete teorie van wysheid met [[intelligensie]], waarnemingsvermoë, [[spiritualiteit]] en skerpsinnigheid is, dit duidelik is dat wysheid 'n kundigheid is in die hantering van moeilike lewensvrae en aanpassing by die komplekse vereistes."<ref>{{cite journal | last1 = Brown | first1 = S. C. | last2 = Greene | first2 = J. A. | year = 2006 | title = The Wisdom Development Scale: Translating the conceptual to the concrete | url = http://www.colgate.edu/portaldata/imagegallerywww/4119/ImageGallery/JCSD_WDS.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20170705112332/http://www.colgate.edu/portaldata/imagegallerywww/4119/ImageGallery/JCSD_WDS.pdf | url-status = dead | archive-date = 2017-07-05 | journal = Journal of College Student Development | volume = 47 | pages = 1–19 | doi=10.1353/csd.2006.0002| citeseerx = 10.1.1.502.7954 | s2cid = 35496789 }}</ref> Sulke implisiete teorieë staan in kontras met die eksplisiete teorieë en empiriese navorsing oor die gevolglike sielkundige prosesse onderliggend aan wysheid.<ref>{{cite book|last=Bluck|first= S.|author2=Glück, J. |title=A handbook of wisdom: Psychological perspectives|pages= 84–109|publisher=Cambridge University Press|year=2005|location=New York, US|doi= 10.1017/CBO9780511610486.005|chapter= From the Inside Out: People's Implicit Theories of Wisdom|isbn= 978-0-511-61048-6}}</ref> <ref name=":2"/> Menings oor die presiese psigologiese definisies van wysheid verskil,<ref name=":2" /> maar daar is 'n mate van konsensus dat sekere meta-kognitiewe prosesse krities vir wysheid is wat lewensrefleksie en oordeel oor kritieke lewensaangeleenthede bied.<ref>{{cite journal|last1=Baltes|first1=Paul B.|last2=Staudinger|first2=Ursula M.|year=2000|title=Wisdom: A metaheuristic (pragmatic) to orchestrate mind and virtue toward excellence.|journal=American Psychologist|volume=55|issue=1|pages=122–136|doi=10.1037/0003-066X.55.1.122|pmid=11392856|hdl=11858/00-001M-0000-0025-9C51-4}}</ref><ref name=":0"/> Hierdie prosesse sluit in die herkenning van die grense van jou eie kennis, die erkenning van onsekerheid en verandering, aandag aan konteks en die groter prentjie, en die integrasie van verskillende perspektiewe van 'n situasie.<ref>{{Cite book|last1=Vuong|first1=Quan-Hoang|title=The Kingfisher Story Collection|date=2022|publisher=Amazon Digital Services|isbn=979-8353946595}}</ref> Kognitiewe wetenskaplikes stel voor dat wysheid die koördinering van sulke redenasieprosesse vereis, aangesien dit insiggewende oplossings vir die bestuur van 'n mens se lewe kan bied.<ref>{{cite web|last=Vervaeke|first=John|title=The Cognitive Science of Wisdom|url=https://www.youtube.com/watch?v=ti4Kj8TcEgk|archive-url=https://web.archive.org/web/20121207010401/http://www.youtube.com/watch?v=ti4Kj8TcEgk&gl=US&hl=en|archive-date= 7 Desember 2012|url-status=bot: unknown|publisher=Mind Matters Conference|access-date=13 April 2013}}</ref> Opmerklik is dat sulke redenasie beide [[Teorie|teoreties]] en [[empiries]] van algemene intelligensie verskil. Robert Sternberg<ref>{{cite book|last=Sternberg|first=Robert J.|title=Wisdom, Intelligence, and Creativity Synthesized|publisher=Cambridge University Press|year=2003|location=New York|isbn=978-0-521-80238-3 }}</ref> het voorgestel dat wysheid nie met algemene (vloeibare of gekristalliseerde) intelligensie verwar moet word nie. In ooreenstemming met hierdie idee, het navorsers empiries getoon dat wyse redenasie van [[IK]] verskil.<ref>{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I. | last2 = Na | first2 = J. | last3 = Varnum | first3 = M.E. | last4 = Park | first4 = D.C. | last5 =Kitayama | first5 = S. | last6 = Nisbett | first6 = R.E. | year = 2010 | title = Reasoning about social conflicts improves into old age. | url = https://www.pnas.org/content/pnas/early/2010/03/23/1001715107.full.pdf | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences| volume = 107 | issue = 16 | pages = 7246–50 | bibcode = 2010PNAS..107.7246G | doi = 10.1073/pnas.1001715107 | pmid = 20368436 | pmc = 2867718 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Staudinger| first1 = U.M. | last2 = Lopez| first2 = D.F | last3 = Baltes| first3 = P.B. | year = 1997 | title = The psychometric location of wisdom-related performance: Intelligence, personality, and more? | journal = Personality and Social Psychology Bulletin | volume = 23 | issue = 11 | pages = 1200–1214 | doi = 10.1177/01461672972311007 | s2cid = 145148320 }}</ref>Verskeie meer genuanseerde karakteriserings van wysheid word hieronder gelys. Baltes en kollegas in ''Wisdom: its structure and function in regulating lifespan successful development''<ref>{{cite web|url=http://psycnet.apa.org/psycinfo/2002-02382-024|title=Wisdom: Its structure and function in regulating successful life span development.|website=psycnet.apa.org|access-date=2019-10-27}}</ref> het wysheid gedefinieer as "die vermoë om die teenstrydighede van 'n spesifieke situasie te hanteer en om die gevolge van 'n aksie vir hulself en vir ander te assesseer. Dit word bereik, wanneer in 'n konkrete situasie, 'n balans tussen intrapersoonlike, interpersoonlike en institusionele belange bewerkstellig kan word."<ref>{{cite journal | pmc = 2937249 | pmid=20233730 | doi=10.1093/geront/gnq022 | volume=50 | issue=5 | title=Expert consensus on characteristics of wisdom: a Delphi method study | date=October 2010 | journal=Gerontologist | pages=668–80 | last1 = Jeste | first1 = DV | last2 = Ardelt | first2 = M | last3 = Blazer | first3 = D | last4 = Kraemer | first4 = HC | last5 = Vaillant | first5 = G | last6 = Meeks | first6 = TW}}</ref> Balans self blyk 'n kritieke maatstaf van wysheid te wees. Empiriese navorsing het begin om hierdie idee te ondersteun, wat toon dat wysheidsverwante redenasie geassosieer word met die bereiking van balans tussen intrapersoonlike en interpersoonlike belange wanneer persoonlike lewensuitdagings wat in die gesig gestaar word, en wanneer doelwitte gestel word vir die bestuur van interpersoonlike konflikte.<ref name=":1"/><ref>{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I. | last2 = Brienza| first2 = J.P. | last3 = Bobocel| first3 = D.R.|year = 2017 | title = Wise deliberation sustains cooperation | journal = Nature Human Behaviour | volume = 1 | issue = 3 | pages = 0061 | doi = 10.1038/s41562-017-0061 | s2cid = 38342840 }}</ref> Navorsers in die veld van positiewe sielkunde het wysheid gedefinieer as die koördinering van "kennis en ervaring" en "die doelbewuste gebruik daarvan om welstand te verbeter."<ref name="CSV106">{{cite book|last=Peterson|first=Christopher|author2=Seligman, Martin E. P. |title=Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification|publisher=Oxford University Press|year=2004|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/characterstrengt00pete/page/n121 106]|isbn=978-0-19-516701-6}}</ref> Onder hierdie definisie word wysheid verder gedefinieer met die volgende fasette:<ref name="CSVperspective">{{cite book|last=Harter|first=Andrew C.|title=Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification|editor=Peterson, Christopher |editor2=Seligman, Martin E. P.|publisher=Oxford University Press|chapter=8|year=2004|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/characterstrengt00pete/page/n10 181]–196|isbn=978-0-19-516701-6}}</ref> * [[Probleemoplossing]] met selfkennis en volhoubare optrede. * Kontekstuele opregtheid teenoor die omstandighede met kennis van die negatiewe (of beperkings) en positiewe aspekte daarvan. * Waardegebaseerde konsekwente optrede met kennis van diversiteit in etiese opinies. * Verdraagsaamheid teenoor onsekerheid in die lewe met onvoorwaardelike aanvaarding. * Empatie met jouself om jou eie [[emosie]]s te verstaan (of om emosioneel georiënteerd te wees), sedes...ens. en ander gevoelens, insluitend die vermoë om jouself as deel van 'n groter geheel te sien. Hierdie teoretiese model is nie empiries getoets nie, met 'n uitsondering van 'n breë verband tussen wysheidsverwante redenasie en welstand.<ref>{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I. | last2 = Na | first2 = J. | last3 = Varnum | first3 = M.E. | last4 = Park | first4 = D.C. | last5 =Kitayama | first5 = S. | last6 = Nisbett | first6 = R.E. | year = 2010 | title = Reasoning about social conflicts improves into old age. | url = https://www.pnas.org/content/pnas/early/2010/03/23/1001715107.full.pdf | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences| volume = 107 | issue = 16 | pages = 7246–50 | bibcode = 2010PNAS..107.7246G | doi = 10.1073/pnas.1001715107 | pmid = 20368436 | pmc = 2867718 | doi-access = free }}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I. | last2 = Gerlach| first2 = T.M. | last3 = Denissen| first3 = J.J. |year = 2016 | title = Wise reasoning in the face of everyday life challenges. | journal = Social Psychological and Personality Science | volume = 7| issue = 7 | pages = 611–622 | doi = 10.1177/1948550616652206 | s2cid = 148246126 }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Kunzmann| first1 = U. | last2 = Glück| first2 = J.|year = 2018 | title = Wisdom and Emotion.}}</ref> Grossmann en kollegas het vorige sielkundige literatuur gesintetiseer, wat aandui dat in die lig van swak gedefinieerde lewensituasies wysheid sekere kognitiewe prosesse behels wat onbevooroordeelde, gesonde oordeel bied: (i) intellektuele nederigheid of erkenning van grense van eie kennis; (ii) waardering van perspektiewe wyer as die kwessie ter sprake; (iii) sensitiwiteit vir die moontlikheid van verandering in sosiale verhoudings; en (iv) kompromie of integrasie van verskillende perspektiewe.<ref name=":3">{{Cite journal|title=Wisdom and how to cultivate it: Review of emerging evidence for a constructivist model of wise thinking|last=Grossmann|first=Igor|date=2017-07-20|doi = 10.31234/osf.io/qkm6v}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Santos|first1=Henri C.|last2=Huynh|first2=Alex C.|last3=Grossmann|first3=Igor|year=2017|title=Wisdom in a complex world: A situated account of wise reasoning and its development|journal=Social and Personality Psychology Compass|volume=11|issue=10|pages=e12341|doi=10.1111/spc3.12341|issn=1751-9004}}</ref> Grossmann het gevind dat die gewone praat en dink van jouself in die derde persoon hierdie eienskappe verhoog, wat beteken dat so 'n gewoonte 'n mens wyser maak.<ref>{{cite web |url=https://aeon.co/ideas/why-speaking-to-yourself-in-the-third-person-makes-you-wiser |title=Why speaking to yourself in the third person makes you wiser |publisher=Aeon |date=2019-08-07 |access-date=2020-07-10 |archive-date=2022-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204181306/https://aeon.co/ideas/why-speaking-to-yourself-in-the-third-person-makes-you-wiser |url-status=dead }}</ref> Dit is belangrik dat Grossmann die fundamentele rol van kontekstuele faktore beklemtoon, insluitend die rol van [[kultuur]], ervarings en sosiale situasies vir begrip, ontwikkeling en geneigdheid om wysheid te toon, met implikasies vir opleiding en opvoedkundige praktyk.<ref name=":0" /><ref name=":3" /> Hierdie gesitueerde weergawe van wysheid het 'n nuwe fase van wysheidwetenskap ingelui, deur streng bewysgebaseerde metodes te gebruik om kontekstuele faktore te verstaan wat goeie oordeel bied. Grossmann en Kross het byvoorbeeld 'n verskynsel geïdentifiseer wat hulle "die Salomo se paradoks" genoem het – wyser refleksies oor ander mense se probleme in vergelyking met 'n mens se eie. Dit is vernoem na koning [[Salomo]], die derde leier van die Joodse Koninkryk, wat 'n groot mate van wysheid aan die dag gelê het wanneer hy oor ander mense se dilemmas oordeel, maar wat 'n gebrek aan insig gehad het wanneer dit by belangrike besluite in sy eie lewe gekom het.<ref name=":4" /> Empiriese wetenskaplikes het ook begin fokus op die rol van emosies in wysheid.<ref>{{cite journal|last1=Kunzmann|first1=U.|last2=Glück|first2=J.|year=2018|title=Wisdom and Emotion.}}</ref> Die meeste navorsers sal saamstem dat emosies en emosieregulering die sleutel sal wees om die soort komplekse en opwindende situasies wat die meeste vir wysheid sal vra, effektief te bestuur. Baie empiriese navorsing het egter gefokus op die kognitiewe of meta-kognitiewe aspekte van wysheid, met die veronderstelling dat 'n vermoë om deur moeilike situasies te redeneer, uiters belangrik sal wees. Dus, alhoewel emosies waarskynlik 'n rol sal speel in die bepaling van hoe wysheid in werklike gebeure afspeel en om oor vorige gebeure te reflekteer, het empiriese bewyse eers onlangs begin om robuuste bewyse te verskaf oor hoe en wanneer verskillende emosies 'n persoon se vermoë om verstandig te hanteer verbeter of benadeel met komplekse gebeure. Een noemenswaardige bevinding is die positiewe verband tussen diversiteit van emosionele ervaring en wyse redenasie, ongeag die emosionele intensiteit.<ref>{{cite journal|last1=Grossmann|first1=Igor|last2=Oakes|first2=Harrison|last3=Santos|first3=Henri C.|year=2018|title=Wise Reasoning Benefits from Emodiversity, Irrespective of Emotional Intensity.|url=https://osf.io/jy5em|journal=Journal of Experimental Psychology: General|volume=148|issue=5|pages=805–823|doi=10.1037/xge0000543|pmid=30688474|s2cid=59306284|via=PsyArXiv}}</ref> === Meet van wysheid === Meting van wysheid hang dikwels af van 'n navorser se teoretiese standpunt oor die aard van wysheid. 'n Groot onderskeid bestaan tussen die beskouing van wysheid as 'n stabiele persoonlikheidseienskap of 'n konteksgebonde proses.<ref name="Wisdom in context">{{cite journal | last1 = Grossmann| first1 = I.|year = 2017 | title = Wisdom in context. | journal = Perspectives on Psychological Science | volume = 12 | issue = 2 | pages = 233–257| doi = 10.1177/1745691616672066| pmid = 28346113| s2cid = 26818408}}</ref> Eersgenoemde benadering maak dikwels gebruik van enkelskootvraelyste. Onlangse studies dui egter daarop dat sulke enkelskootvraelyste bevooroordeelde antwoorde produseer,<ref name=":1" /><ref>{{cite journal | last1 = Taylor| first1 = M. | last2 = Bates| first2 = G. | last3 = Webster| first3 = J.D. |year = 2011 | title = Comparing the psychometric properties of two measures of wisdom: Predicting forgiveness and psychological well-being with the Self-Assessed Wisdom Scale (SAWS) and the Three-Dimensional Wisdom Scale (3D-WS). | journal = Experimental Aging Research | volume = 37| issue = 2 | pages = 129–141 | doi = 10.1080/0361073X.2011.554508 | pmid = 21424954 | s2cid = 205555336 }}</ref> iets wat teenstrydig is met die wysheidskonstruk<ref>{{cite journal | last1 = Glück| first1 = J. | last2 = König| first2 = S. | last3 = Naschenweng| first3 = K. | last4 = Redzanowski| first4 = U. | last5 = Dorner-Hörig| first5 = L. | last6 = Straßer|first6 = I | last7 = Wiedermann| first7 = W |year = 2013 | title = How to measure wisdom: Content, reliability, and validity of five measures. | journal = Frontiers in Psychology | volume = 4| pages = 405 | doi = 10.3389/fpsyg.2013.00405 | pmid = 23874310 | pmc = 3709094 | doi-access = free }}</ref> en die idee dat wysheid die beste verstaan word in die kontekste waar dit die relevantste is, verwaarloos, naamlik in komplekse lewensuitdagings. Daarteenoor pleit laasgenoemde benadering vir die meting van wysheidsverwante kenmerke van [[kognisie]], [[motivering]] en emosie op die vlak van 'n spesifieke situasie.<ref>{{cite journal | last1 = Baltes| first1 = P.B. | last2 = Staudinger| first2 = U. |year = 2000 | title = Wisdom: A metaheuristic (pragmatic) to orchestrate mind and virtue toward excellence. | journal = American Psychologist | volume = 55| issue = 1 | pages = 122–136 | doi = 10.1037/0003-066X.55.1.122 | pmid = 11392856 | hdl = 11858/00-001M-0000-0025-9C51-4 | url = http://edoc.mpg.de/191074 }}</ref><ref name="Wisdom in context" /> Die gebruik van sulke maatreëls op staatsvlak verskaf minder bevooroordeelde reaksies sowel as groter krag in die verduideliking van betekenisvolle sielkundige prosesse.<ref name=":1" /> Verder het 'n fokus op die vlak van die situasie wysheidnavorsers in staat gestel om 'n vollediger begrip te ontwikkel van die rol van konteks self vir die voortbring van wysheid.<ref name="Wisdom in context" /> Spesifiek, studies het bewyse getoon van kruiskulturele<ref>{{cite journal|last1=Grossmann|first1=I.|last2=Karasawa|first2=M.|last3=Izumi|first3=S.|last4=Na|first4=J.|last5=Varnum|first5=M.E.|last6=Kitayama|first6=S|last7=Nisbett|first7=R.E|year=2012|title=Aging and wisdom: Culture matters.|journal=Psychological Science|volume=23|issue=10|pages=1059–1066|doi=10.1177/0956797612446025|pmid=22933459|hdl=11244/25191|s2cid=4829751|hdl-access=free}}</ref> en binne-kulturele veranderlikheid,<ref>{{Cite journal|last1=Brienza|first1=Justin P.|last2=Grossmann|first2=Igor|title=Social class and wise reasoning about interpersonal conflicts across regions, persons and situations|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=284|issue=1869|pages=1869|doi=10.1098/rspb.2017.1870|pmid=29263284|pmc=5745406|year=2017}}</ref> en sistematiese veranderlikheid in verstandige redenering oor kontekste<ref name=":1" /><ref name=":4">{{cite journal|last1=Grossmann|first1=Igor|last2=Kross|first2=Ethan|year=2017|title=Exploring Solomon's Paradox: Self-distancing eliminates the self-other asymmetry in wise reasoning about close relationships in younger and older adults.|journal=Psychological Science|volume=25|issue=8|pages=1571–1580|doi=10.1177/0956797614535400|pmid=24916084|s2cid=3539860}}</ref> en in die daaglikse lewe.<ref name="ReferenceA" /> Baie, maar nie alle studies bevind dat [[volwassene]]s se selfgraderings van [[perspektief]] en wysheid nie van ouderdom afhang nie.<ref name="CSVperspective" /><ref name="Orwoll">{{cite book|last=Orwoll|first=L.|author2=Perlmutter, M. |title=Wisdom: Its nature, origins, and development|editor=R. J. Sternberg|publisher=Cambridge University Press|location=New York|year=1990|pages=160–177|isbn=978-0-521-36718-9}}</ref> Hierdie oortuiging staan in kontras met die algemene opvatting dat wysheid toeneem met ouderdom.<ref name="Orwoll" /> Die antwoord op die vraag van ouderdom-wysheid assosiasie hang af van hoe 'n mens wysheid definieer en die metodologiese raamwerk wat gebruik word om teoretiese aansprake te evalueer. Mees onlangse werk dui daarop dat die antwoord op hierdie vraag ook afhang van die mate van ervaring in 'n spesifieke domein, met sommige kontekste wat ouer volwassenes bevoordeel, ander wat jonger volwassenes bevoordeel, en sommige wat nie ouderdomsgroepe onderskei nie.<ref name="Wisdom in context" /> Opmerklik, streng longitudinale werk is nodig om die kwessie van ouderdom-wysheid verhouding volledig te ondersoek, en sulke werk is steeds uitstaande, met die meeste studies wat op dwarssnitwaarnemings staatmaak.<ref name="Meacham, J. A. 1990 bl. 181" /> Die Jeste-Thomas Wysheidsindeks<ref>{{cite web |title=Jeste-Thomas Wisdom Index |website=UC San Diego Health Sciences |url=https://survey.alchemer.com/s3/5991949/Jeste-Thomas-Wisdom-Index}}</ref> is gebaseer op 'n 28-vrae opname (SD-WISE-28) wat deur navorsers aan die Universiteit van Kalifornië San Diego geskep is om te bepaal hoe wys 'n persoon is. In 2021 het dr. Dilip V. Jeste en sy kollegas 'n baie korter 7-vraagtoets (SD-WISE-7) geskep wat uit sewe komponente bestaan: aanvaarding van diverse perspektiewe, beslistheid, emosionele regulering, prososiale gedrag, selfrefleksie, sosiale advies , en (in 'n mindere mate) [[spiritualiteit]].<ref>{{cite web |title=The 7-Item Wisdom Scale: A Fast Way to See If You're Wise |author=Christopher Bergland |website=Psychology Today |date=5 Desember 2021 |url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-athletes-way/202112/the-7-item-wisdom-scale-fast-way-see-if-you-re-wise}}</ref> == ''Sapiense sophia'' == Sapiense ([[Engels]]: ''sapience'', [[Latyn]] ''sapientia''), ''sophia'' ([[Grieks]]) word dikwels gedefinieer as "transendente wysheid", "uiteindelike werklikheid", of die uiteindelike waarheid van dinge.<ref name="Trowbridge2011" /><ref name="Walsh2015" /><ref name="Aggregates">{{cite journal|author=Karunamuni N.D.|date=Mei 2015|title=The Five-Aggregate Model of the Mind|journal=SAGE Open|volume=5|issue=2|pages=215824401558386|doi=10.1177/2158244015583860|doi-access=free}}</ref> Daar word gesê dat die ruimtelike perspektief van wysheid in die hart van elke [[godsdiens]] lê, waar dit dikwels verkry word deur intuïtiewe kennis.<ref name="Trowbridge2011" /><ref name="Walsh2015" /> Hierdie tipe wysheid word beskryf as wat verder gaan as blote praktiese wysheid en sluit selfkennis, onderlinge verbondenheid, gekondisioneerde ontstaan van verstandstoestande en ander dieper begrip van subjektiewe ervaring in.<ref name="Karunamuni2017" /><ref name="Trowbridge2011" /><ref name="Walsh2015" /> Hierdie tipe wysheid kan ook lei tot die vermoë van 'n individu om met gepaste oordeel op te tree, 'n breë begrip van situasies en groter waardering/deernis teenoor ander lewende wesens.<ref name="Karunamuni2017" /> Die woord ''sapience'' is afgelei van die Latynse ''sapientia'', wat "wysheid" beteken.<ref name="LewisShortLatinDictionary">{{cite book|title=Latin Dictionary|publisher=Oxford University Press|year=1963|isbn=978-0-19-864201-5|author1=Lewis, C.T. |author2=Short, C. }}</ref> Die ooreenstemmende werkwoord ''sapere'' het die oorspronklike betekenis van "om te proe", vandaar "om waar te neem, om te onderskei" en "om te weet"; sy huidige deelwoord ''sapiens'' is deur [[Carl Linnaeus]] gekies vir die Latynse [[Binomiale naam|binomiaal]] vir die menslike [[spesie]], ''[[Homo sapiens]]''. == Godsdienstige perspektiewe == === Antieke Nabye Ooste === In Mesopotamiese godsdiens en mitologie was [[Enki]], ook bekend as Ea, die God van wysheid en intelligensie. Goddelike Wysheid het die voorsienende aanwysing van funksies en die ordening van die [[kosmos]] toegelaat, en dit is bereik deur mense deur my-s te volg (in [[Sumeries]], orde, ritus, geregtigheid), wat die balans herstel.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pdfy-OBb9_axzoPvTFsq4|title=The God Enki in Sumerian Royal Ideology and Mythology|last=Espak|first=Peeter|publisher=Tartu University Press|year=2014|series=Dissertationes Theologiae Universitatis Tartuensis, 19|location=Tartu|isbn=9789949195220}}</ref> Benewens liedere aan Enki of Ea wat uit die derde millennium vC dateer, is daar onder die kleitablette van Abu Salabikh vanaf 2600 vC, wat as die oudste gedateerde tekste beskou word, 'n "Psalm vir [[Oetoe]]", waarin dit opgeteken is geskryf.<ref>{{Cite journal|last=Bonechi|first=Marco|year=2016|title=87) The Pregnant Woman in the Archaic Hymn to Shamash of Sippar|url=http://sepoa.fr/wp/wp-content/uploads/2017/01/NABU-2016-4-DEF.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801055234/http://sepoa.fr/wp/wp-content/uploads/2017/01/NABU-2016-4-DEF.pdf |archive-date=2019-08-01 |url-status=live|journal=Nouvelles Assyriologiques Brèves et Utilitaires |issue=4 |pages=147–150}}</ref> Breed is die binnehof van Shamash-nagkamer, (net so wyd is die [[baarmoeder]] van) 'n wyse swanger vrou [[Nanna|Sin]], sy vegter, wyse een, het gehoor van die offergawes en na sy fees afgekom. Hy is die vader van die nasie en die vader van [[intelligensie]]. Die konsep van [[Logos]] of gemanifesteerde woord van die goddelike denke, 'n konsep wat ook teenwoordig is in die filosofie en gesange van Egipte en Antieke Griekeland<ref name=":5">Uždavinys, Algis. Philosophy as a Rite of Rebirth: From Ancient Egypt to Neoplatonism. The Prometheus Trust. 2008. {{ISBN|9781 898910 35 0}}. https://themathesontrust.org/publications-files/MTexcerpt-PhilosophyRebirth.pdf</ref> (wat sentraal is tot die denker [[Herakleitos]]), en wesenlik in die [[Abrahamitiese gelowe|Abrahamitiese tradisies]], blyk afgelei te wees uit die Mesopotamiese kultuur.<ref>{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/6411568|title=Mesopotamian precursors to the Stoic concept of logic|last=Lawson, Jack Newton.|journal=Melammu Symposia 2. Myth and Mythologies: Methodological Approaches to Intercultural Influences|year=2001|publisher=[Melammu Project]|oclc=714111111}}</ref> Sia verteenwoordig die verpersoonliking van persepsie en bedagsaamheid in die tradisionele mitologie wat in [[Antieke Egipte]] nagekom is. [[Thoth]], getroud met [[Maät]] (in antieke Egipties, wat orde, geregtigheid, waarheid beteken), was ook belangrik en beskou as 'n nasionale inleier van wysheid.<ref>{{cite web|url=https://www.worldhistory.org/article/885/egyptian-gods---the-complete-list/|title=Egyptian Gods – The Complete List|website=World History Encyclopedia|access-date=2019-01-29}}</ref><ref name=":5" /> === Zoroastrisme === In die Avesta-gesange wat tradisioneel aan [[Zoroaster]], die Gathas, toegeskryf word, beteken Ahura Mazda "Here" (Ahura) en "Wysheid" (Mazda), en dit is die sentrale godheid wat goedheid beliggaam, en word ook "Goeie denke" (Vohu Manah) genoem.<ref>Boyce, Mary (1983), "Ahura Mazdā", ''Encyclopaedia Iranica'', '''1''', New York: Routledge & Kegan Paul, pp. 684–687</ref> In [[Zoroastrisme]] in die algemeen word die orde van die heelal en sedes Asha genoem (in [[Avesties]], waarheid, geregtigheid), wat bepaal word deur die benamings van hierdie alwetende Gedagte en ook beskou word as 'n godheid wat uit Ahura (Amesha Spenta) voortspruit; dit is verwant aan 'n ander ahura-godheid, Spenta Mainyu (aktiewe mentaliteit).<ref>Boyce, Mary (1975), ''A History of Zoroastrianism, Vol. I'', Leiden/Köln: Brill</ref> Dit sê in Yazna 31:<ref>{{cite web| url = http://avesta.org/yasna/yasna.htm| title = Avesta, Yazna 31}}</ref> “Aan hom sal die beste gebeur, wie, as een wat weet, tot my Reg se waarheidsgetroue woord van Welsyn en van Onsterflikheid spreek; selfs die heerskappy van Mazda wat goeie denke vir hom sal vermeerder. Waaroor hy in die begin dus gedink het, "laat die geseënde ryke met Lig vervul word", dit is hy wat deur sy wysheid Reg geskep het.” === Hebreeuse Bybel en Judaïsme === Die woord wysheid (חכם) word 222 keer in die [[Hebreeuse Bybel]] genoem. Dit is beskou as een van die hoogste deugde onder die Israeliete saam met vriendelikheid (חסד) en geregtigheid (צדק). Beide die boeke Spreuke en [[Psalms]] spoor lesers aan om wysheid te verkry en dit te laat groei. In die Hebreeuse Bybel word wysheid voorgestel deur Salomo, wat God vir wysheid vra in 2 Kronieke 1:10. Baie van die [[Spreuke van Salomo|Boek Spreuke]], wat gevul is met wyse woorde, word aan Salomo toegeskryf. In Spreuke 9:10 word die vrees van die Here die begin van wysheid genoem. In Spreuke 1:20 word daar ook verwys na wysheid wat in vroulike vorm verpersoonlik word, "Wysheid roep hardop op die strate, sy verhef haar stem op die markte." In Spreuke 8:22–31 word hierdie verpersoonlikte wysheid beskryf as teenwoordig by God voor die skepping begin het en selfs aan die skepping self deelneem. Die [[Talmoed]] leer dat 'n wyse persoon 'n persoon is wat die toekoms kan voorsien. ''Nolad'' is 'n Hebreeuse woord vir "[[toekoms]]", maar ook die Hebreeuse woord vir geboorte, so een rabbynse interpretasie van die lering is dat 'n wyse persoon een is wat die gevolge van sy/haar keuses kan voorsien (m.a.w. kan "die toekoms sien" wat hy/sy "geboorte gee" aan).<ref>Wolpe, David, perf. [http://sinaitemple.org/learning_with_the_rabbis/sermons/mp3/2012/Sermon081812.mp3 "Re'eh: What it Means to Choose."] ''Rabbi David Wolpe''. Sinai Temple, 11 Augustus 2012. web. 16 Augustus 2013.</ref> === Christelike teologie === [[Lêer:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 096.png|duimnael|[[Koning Dawid]] en Abigajil, Abigajil was 'n "wyse vrou" wat Dawid gehelp het, 1860 houtsnee deur Julius Schnorr von Karolsfeld.]] In Christelike teologie beskryf "wysheid" (uit [[Hebreeus]]: חכמה transliterasie: ''chokmâh'' uitgespreek: khok-maw', Grieks: ''Sophia'', Latyn: ''Sapientia'') 'n aspek van God, of die teologiese konsep met betrekking tot die wysheid van God. Daar is 'n opposisie-element in Christelike denke tussen sekulêre wysheid en Goddelike wysheid. Paulus die Apostel verklaar dat wêreldse wysheid dink dat die aansprake van Christus 'n dwaasheid is. Vir diegene wat "op die pad na verlossing" is, verteenwoordig Christus egter die wysheid van God (1 Korintiërs 1:17–31). Wysheid word beskou as een van die sewe gawes van die Heilige Gees volgens Anglikaanse, Katolieke en Lutherse geloof.<ref>{{cite book |last=Coughlin |first=Paul |year=2009 |title=Unleashing Courageous Faith: The Hidden Power of a Man's Soul |url=https://books.google.com/books?id=L3ZzBQAAQBAJ&q=Wisdom+is+considered+one+of+the+seven+gifts+of+the+Holy+Spirit+according+to+Anglican,+Catholic,+and+Lutheran+belief.&pg=PA116 |location=Minnesota |publisher=Bethany House Publishers |page=116 |isbn=978-0-7642-0761-7}}</ref> 1 Korintiërs 12:8–10 gee 'n alternatiewe lys van nege deugde, waaronder wysheid een is. Die boek Spreuke in die [[Ou Testament]] van die [[Bybel]] fokus hoofsaaklik op wysheid, en is hoofsaaklik geskryf deur een van die wysste konings volgens die Joodse geskiedenis, koning [[Salomo]]. Spreuke word in die Ou Testamentiese gedeelte van die Bybel gevind en gee rigting oor hoe om verskeie aspekte van die lewe te hanteer; 'n mens se verhouding met God, die huwelik, die hantering van finansies, werk, vriendskappe en volharding in moeilike situasies wat in die lewe in die gesig gestaar word.<ref>{{cite web |title=Proverbs |url=https://thebibleproject.com/explore/proverbs/ |website=The Bible Project |access-date=17 Januarie 2020 }}{{Dooie skakel|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Lêer:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 138.png|duimnael|Solomon en Wysheid deur Julius Schnorr von Karolsfeld, 1860.]] Volgens koning Salomo word wysheid van God verkry, "Want die Here gee wysheid, uit sy mond kom kennis en insig" Spreuke 2:6.<ref>{{Cite news|url=https://bible.org/seriespage/7-god-and-man-proverbs|title=7. God and Man in Proverbs|newspaper=Bible.org|access-date=2016-11-17}}</ref> En deur God se wyse hulp kan 'n mens 'n beter lewe hê: "Hy hou voorspoed vir die opregtes voor, Hy is 'n skild vir die wie se wandel onberispelik is, want Hy bewaar die weg van die regverdiges en beskerm die weg van sy getroues. "Spreuke 2:7-8. "Vertrou op die HERE met jou hele hart en steun nie op jou eie insig nie; onderdanig jou in al jou weë, en Hy sal jou paaie gelyk maak" Spreuke 3:5-6. Salomo sê basies dat met die wysheid wat 'n mens van God ontvang, 'n mens sukses en geluk in die lewe sal kan vind.<ref>"The Book of Proverbs: Wisdom for Living God's Way". About.com Religion & Spirituality. Besoek op 17 November 2016.</ref> Daar is verskeie verse in Spreuke wat parallelle bevat van wat God liefhet, wat wys is, en wat God nie liefhet nie, wat dwaas is. Byvoorbeeld, op die gebied van goeie en slegte gedrag sê Spreuke: "Die weg van die goddelose is vir die Here 'n gruwel, maar Hy het hom lief wat geregtigheid najaag (Spreuke 15:9). Met betrekking tot regverdigheid en sake word dit gestel. dat: "'n Valse weegskaal is vir die Here 'n gruwel, maar 'n regverdige gewig is vir Hom 'n vreugte" (Spreuke 11:1; vgl. 20:10,23). Oor die waarheid word gesê: "Leuen lippe is 'n gruwel vir die Here, maar die wat getrou handel, het sy welbehae" (12:22; vgl. 6:17,19). Hierdie is 'n paar voorbeelde van wat volgens Salomo goed en wys is in die oë van God, of sleg is. en dwaas, en deur hierdie goeie en wyse dinge te doen, kom mens nader aan God deur op 'n eerbare en vriendelike manier te lewe. [[Lêer:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 109.png|duimnael|Salomo se wysheid, 1860 houtsnee deur Julius Schnorr von Karolsfeld.]] Koning Salomo sit sy wysheidsleer voort in die boek [[Prediker]], wat as een van die mees neerdrukkende boeke van die Bybel beskou word. Salomo bespreek sy verkenning van die sin van lewe en vervulling, terwyl hy praat van die lewe se plesier, werk en materialisme, maar kom tot die gevolgtrekking dat dit alles betekenisloos is. "'Betekenisloos! Betekenisloos!" sê die Leermeester [Salomo]. 'Heeltemaal betekenisloos! Alles is betekenisloos'...Want met baie wysheid kom baie droefheid, hoe meer kennis, hoe meer droefheid" (Prediker 1:2,18) Salomo kom tot die gevolgtrekking dat al die lewe se plesier en rykdom, en selfs wysheid, niks beteken as daar nie verhouding met God is nie.<ref>"The Book of Proverbs: Wisdom for Living God's Way". About.com Religion & Spirituality. Besoek op 17 November 2016.</ref> Daar word gesê dat die boek [[Jakobus]], geskryf deur die apostel Jakobus, die Nuwe-Testamentiese weergawe van die boek Spreuke is, deurdat dit 'n ander boek is wat wysheid bespreek. Dit herhaal die boodskap van Spreuke van wysheid wat van God af kom deur te sê: "As een van julle wysheid kortkom, moet julle God vra, wat mildelik aan almal gee sonder om fout te vind, en dit sal aan julle gegee word." Jakobus 1:5. Jakobus verduidelik ook hoe wysheid 'n mens help om ander vorme van deug te verkry, "Maar die wysheid wat uit die hemel kom, is in die eerste plek rein; daarna vredeliewend, bedagsaam, onderdanig, vol barmhartigheid en goeie vrugte, onpartydig en opreg." Jakobus 3:17. Boonop, deur wysheid om te lewe, fokus Jakobus daarop om hierdie Godgegewe wysheid te gebruik om dade van diens aan die minderbevoorregtes uit te voer. Benewens Spreuke, Prediker en Jakobus, is ander hoofboeke van wysheid in die Bybel [[Job]], [[Psalms]] en [[1 Korintiërs|1]] en [[2 Korintiërs]], wat lesse gee oor die verkryging en gebruik van wysheid deur moeilike situasies. === Indiese godsdienste === In die Indiese tradisies kan wysheid ''prajña'' of ''vijñana'' genoem word. Die ontwikkeling van wysheid is van sentrale belang in Boeddhistiese tradisies, waar die uiteindelike doel dikwels voorgestel word as "om dinge te sien soos hulle is" of as die verkryging van 'n "penetratiewe begrip van alle verskynsels", wat op sy beurt beskryf word as wat uiteindelik lei tot die "volledige vryheid". van lyding".<ref name="Karunamuni2017" /><ref name="Bhikkhu Bodhi" /> In Boeddhisme word die ontwikkeling van wysheid bewerkstellig deur 'n begrip van wat bekend staan as die [[Vier Edel Waarhede]] en deur die [[Edel Agtvoudige Pad]] te volg.<ref name="Karunamuni2017" /><ref name="Bhikkhu Bodhi" /> Hierdie pad lys bewustheid as een van agt vereiste komponente vir die kweek van wysheid.<ref name="Karunamuni2017" /> Boeddhistiese geskrifte leer dat 'n wyse persoon gewoonlik toegerus is met goeie en miskien liggaamlike gedrag, en soms goeie verbale gedrag, en goeie geestelike gedrag.(AN 3:2) 'n Wyse persoon doen aksies wat onaangenaam is om te doen, maar goeie resultate lewer, en doen nie dade wat aangenaam is om te doen nie, wat slegte resultate gee (AN 4:115). Wysheid is die teenmiddel vir die selfgekose gif van onkunde. Die [[Boeddha]] het baie te sê oor die onderwerp van wysheid, insluitend: * Hy wat 'n saak met [[geweld]] arbitreer, word nie daardeur regverdig nie (gevestig in Dhamma). Maar die wyse man is hy wat noukeurig onderskei tussen reg en verkeerd.<ref>''Dhammapada'' v. 256</ref> * Hy wat ander deur geweldloosheid lei, regverdig en met gelykheid, is inderdaad 'n bewaker van geregtigheid, wys en regverdig.<ref>''Dhammapada'' v. 257</ref> * 'n Mens is nie wys bloot omdat hy baie praat nie. Maar hy wat kalm is, vry van haat en vrees, word waarlik 'n wyse man genoem.<ref>''Dhammapada'' v. 258</ref> * Deur stilte alleen word 'n mens nie 'n wyse (''muni'') as hy dwaas en onkundig is nie. Maar hy wat, asof hy 'n weegskaal vashou, die goeie neem en die kwaad vermy, is 'n wyse man; hy is inderdaad 'n muni om daardie rede. Hy wat goed en kwaad verstaan soos dit werklik is, word 'n ware wysgeer genoem.<ref>''Dhammapada'' v. 268–9</ref> Om die oorspronklike hoogste wysheid van die self-natuur (Boeddha-natuur of Tathagata) te herwin wat deur die selfopgelegde drie stowwerige gifstowwe (die ''kleshas'': gierigheid, woede, onkunde) bedek is, het Boeddha aan sy studente die drievoudige opleiding geleer deur gierigheid in vrygewigheid te verander en dissipline, woede in vriendelikheid en meditasie, onkunde in wysheid. Soos die Sesde Patriarg van Chán Boeddhisme, Huineng, in sy Platform Sutra gesê het, "Verstand sonder dispuut is self-natuur dissipline, verstand sonder versteuring is self-natuur meditasie, verstand sonder onkunde is self-natuur wysheid." In Mahayana en esoteriese Boeddhistiese afstammelinge word ''Mañjuśrī'' as 'n beliggaming van Boeddha-wysheid beskou. In [[Hindoeïsme]] word wysheid beskou as 'n gemoedstoestand en siel waar 'n persoon bevryding bereik. Die god van wysheid is [[Ganesha]] en die godin van kennis is [[Saraswati]]. Die [[Sanskrit]]-vers om kennis te verkry is: असतो मा सद्गमय । ''Asatō mā sadgamaya'' तमसो मा ज्योतिर्गमय । ''tamasō mā jyōtirgamaya'' मृत्योर्मा अमृतं गमय । ''mr̥tyōrmā amr̥taṁ gamaya'' ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ''Om śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ'' - ''Br̥hadāraṇyakopaniṣat'' 1.3.28 “Lei my van die onwerklike na die werklike. Lei my van die duisternis na die lig. Lei my van die dood na onsterflikheid. Mag daar vrede, vrede en vrede wees. -"Brihadaranyaka [[Upanishad]] 1.3.28. Wysheid in Hindoeïsme is om jouself te ken as die waarheid, basis vir die hele Skepping, d.w.s. van ''Shristi''. Met ander woorde, wysheid beteken eenvoudig 'n persoon met Selfbewustheid as die een wat die hele skepping in al sy fasette aanskou en vorms. Verder beteken dit besef dat 'n individu, deur regte gedrag en regte lewe, tot die besef van hul ware verhouding met die skepping en die ''Paramatma'' kan kom. === Islam === Die Islamitiese term vir wysheid is ''hikmah''. Profete van Islam word deur Moslems geglo om hoëvlakke van wysheid te besit. Die term kom 'n aantal kere in die [[Koran]] voor, veral in Hoofstuk 2:269, Hoofstuk 22:46: sowel as Hoofstuk 6:151. Die [[Soefisme|Soefi]]-filosoof [[Ibn Arabi]] beskou ''al-Hakim'' ("Die Wyse") as een van die name van die Skepper.<ref>Shahzad, Qaiser (2004). "[https://www.jstor.org/stable/20837323?read-now=1&seq=34#page_scan_tab_contents Ibn 'Arabī's Contribution to the Ethics of Divine Names]". ''Islamic Studies''. '''43''' (1)</ref> Wysheid en waarheid, wat as goddelike eienskappe beskou word, was konsepte wat verband hou met en waardeer word in die Islamitiese wetenskappe en filosofie sedert hul begin, en die eerste Arabiese filosoof, [[Al-Kindi]] sê aan die begin van sy boek:<ref>{{Citation|last=Adamson|first=Peter|title=Al-Kindi|year=2018|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2018/entries/al-kindi/|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Summer 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=2019-08-16}}</ref> Ons moenie skaam wees om die waarheid te bewonder of om dit te verkry, van waar dit ook al kom nie. Selfs al sou dit van verafgeleë nasies en vreemde volke kom, is daar vir die student van die waarheid niks belangriker as die waarheid nie, en ook word die waarheid ook nie afgekraak of verminder deur die een wat dit stel of oordra nie; niemand word deur die waarheid verneder nie, maar almal word daardeur veredel.— [[Al-Kindi]], ''On First Philosophy'' === Chinese godsdiens === Die Boeddhistiese term ''Prajñā'' is in Chinees vertaal as 智慧 ([[pinyin]] ''zhìhuì'', karakters 智 "kennis" en 慧 "helder, intelligent"). Volgens die ''Zhongyong'' het [[Konfusius]] gesê: "Liefde vir leer is soortgelyk aan wysheid. Om met alle mag te oefen is soortgelyk aan menslikheid. Om te weet om nie skandelik te wees is soortgelyk aan moed (zhi, ren, yong.. drie van [[Mengzi]] se spruite van deugde)." Vergelyk dit met die Konfusiaanse klassieke ''Daxue'', wat begin met: "Die manier om te leer om groot te wees, bestaan daarin om die duidelike karakter te manifesteer, die mense lief te hê en in die hoogste goed te bly." 'n Mens kan die korrelasie met die Romeinse deug omsigtigheid duidelik sien, veral as 'n mens "helder karakter" as "suiwer gewete" interpreteer. (Uit Chan se ''Sources of Chinese Philosophy''). In [[Taoïsme]] word wysheid vertolk as die nakoming van die Drie Skatte (Taoïsme): liefdadigheid, eenvoud en nederigheid. "Hy wat ander mense ken, het onderskeidingsvermoëens [智]; hy wat homself ken is intelligent [明]." (知人者智，自知者明。''Tao Te Ching'' 33).<ref>[http://ctext.org/dao-de-jing Chinese Text Project], trans. James Legge.</ref> In Chinese Boeddhisme sal die idee van wysheid egter nou gekoppel bly aan sy Indiese ekwivalent soos dit byvoorbeeld voorkom in sekere konseptuele kontinuïteite wat tussen ''Asanga'', ''Vasubandhu'' en ''Xuanzang'' bestaan.<ref>{{cite journal |last1=Jannel |first1=Romaric |title=Xuanzang and the Three Types of Wisdom: Learning, Reasoning, and Cultivating in Yogācāra Thought |journal=Religions |date=May 2022 |volume=13 |issue=6 |page=486 |doi=10.3390/rel13060486 |doi-access=free }}</ref> === Ander === In die [[Noorse mitologie]] is die god [[Odin]] veral bekend vir sy wysheid, wat dikwels verkry is deur verskeie ontberings en beproewings wat pyn en selfopoffering behels. In een geval het hy 'n oog uitgepluk en dit aan Mímir, bewaker van die put van kennis en wysheid, aangebied in ruil vir 'n drankie uit die put.<ref name="Faulkes">Faulkes, Anthony (transl. and ed.) (1987). ''[[Edda]]'' (Snorri Sturluson). Everyman. {{ISBN|0-460-87616-3}}</ref> In nog 'n bekende weergawe het Odin homself vir nege nagte opgehang aan [[Yggdrasil]], die Wêreldboom wat al die ryke van die bestaan verenig, wat honger en dors ly en homself uiteindelik met 'n spies gewond het totdat hy die kennis van runes bekom het vir gebruik in kragtige magie <ref>Larrington, Carolyne (transl. and ed.) (1996). ''Poetic Edda''. Oxford World's Classics. {{ISBN|0-19-283946-2}}</ref> Hy was ook in staat om die mead van poësie van die reuse te bekom, waarvan 'n drankie die mag van 'n geleerde of digter kon verleen, tot voordeel van gode en sterflinge.<ref name="Faulkes" /> In die [[Bahá'í]] Geloofsskrif, "Die kern van wysheid is die vrees van God, die vrees vir Sy plaag en straf, en die aangryping van Sy geregtigheid en besluit."<ref>{{cite web|title=Bahai Reference Library|url=http://reference.bahai.org/en/t/b/TB/tb-11.html|work=Tablets of Bahá’u’lláh Revealed After the Kitáb-i-Aqdas|publisher=US Bahá’í Publishing Trust, 1988 pocket-size edition|access-date=19 Maart 2013}}</ref> Wysheid word gesien as 'n lig, wat die duisternis verdryf, en "die voorskrifte daarvan moet onder alle omstandighede nagekom word"<ref>{{cite book|last=Browne|first=ʻAbduʹl-Bahá; translated by Edward G.|title=A traveler's narrative.|year=1980|publisher=Bahá'i Publ. Trust|location=Wilmette, Ill.|isbn=978-0-87743-134-3|page=46|edition=New and corr.}}</ref> 'n Mens kan kennis en wysheid verkry deur God, sy Woord en sy Goddelike Manifestasie en die bron van alle leer is die kennis van God.<ref>{{cite book|last=Esslemont|first=J.E.|title=Bahá'u'lláh and the new era : an introduction to the Bahá'í faith|year=2006|publisher=Bahá'í Pub. Trust|location=Wilmette, Ill.|isbn=978-1-931847-27-8}}</ref> ==== Wysheidsnarratiewe in populêre kultuur ==== In die Star Wars-heelal word wysheid gewaardeer in die vertelling van die rolprente, waarin [[George Lucas]] kwessies van spiritualiteit en sedes uitgebeeld het, wat herhaal word in mitologiese en filosofiese temas; een van sy inspirasies was Joseph Campbell se ''The Hero of a Thousand Faces''.<ref>Joseph Campbell, ''The Hero's Journey: Joseph Campbell on His Life and Work'', 3rd edition, Phil Cousineau, editor. Novato, California: New World Library, 2003, bl. 186-187.</ref> Meester Yoda word algemeen beskou as 'n gewilde wysheidsfiguur, wat die beeld van 'n "Oosterse monnik" oproep<ref>{{Cite book|title=Virtual orientalism : Asian religions and American popular culture|last=Iwamura, Jane Naomi|year=2010|publisher=Oxford University Press|oclc=1090089521}}</ref><ref>{{Cite book|title=Positive psychology at the movies : using films to build character strengths and well-being|last=Niemiec, Ryan M.|isbn=978-0-88937-443-0|oclc=844533648|year = 2014}}</ref> en hy word gereeld aangehaal, analoog aan Chinese denkers of Oosterse wyses in die algemeen.<ref>{{Cite book|title=Virtual orientalism : Asian religions and American popular culture|last=Iwamura, Jane Naomi|year=2010|publisher=Oxford University Press|oclc=1090089521}}</ref><ref>{{Cite book|title=Positive psychology at the movies : using films to build character strengths and well-being|last=Niemiec, Ryan M.|isbn=978-0-88937-443-0|oclc=844533648|year = 2014}}</ref> and he is frequently quoted, analogously to Chinese thinkers or Eastern sages in general.<ref>"[https://www.haaretz.com/life/star-wars-who-said-it-yoda-or-a-jewish-sage-1.5436169 Star Wars: Who Said It? Yoda or a Jewish Sage]". ''Haaretz'' (em inglês). 12 de setembro de 2017</ref><ref>{{cite web|url=https://www.inc.com/kevin-daum/may-the-fourth-be-with-you-the-wisdom-of-star-wars-in-40-iconic-quotes.html|title=May the Fourth Be With You: the Wisdom of Star Wars in 40 Iconic Quotes|last=Daum|first=Kevin|date=2017-05-04|website=Inc.com|access-date=2019-08-16}}</ref><ref name=":6">{{Cite book|title=The Tao of Yoda : based upon the Tao Te Ching by Lao Tzu|last=Kreger, D. W.|year=2013|publisher=Windham Everitt|isbn=978-0-9833099-2-5|oclc=861507203}}</ref> Sielkundige D. W. Kreger se boek "The Tao of Yoda" pas die wysheid van die Tao Te Ching aan met betrekking tot Yoda se denke.<ref name=":6" /> Kennis word kanonies beskou as een van die pilare van die Jedi, wat ook aangehaal word in die nie-kanon boek ''The Jedi Path'',<ref>{{Citation|last=Scott, Cavan.|title=Dooku : Jedi Lost (Star Wars)|isbn=978-0-593-10281-7|oclc=1099657064}}</ref><ref>{{Cite book|title=Jedi path|last=Wallace|first=Daniel|year=2010|isbn=978-0-429-64877-9|oclc=1083368300}}</ref> en wysheid kan dien as 'n beginsel vir Jediisme. Die Jedi-kode sê ook: "Onkunde, tog kennis."<ref>Weisman, Greg; Larraz, Pepe. ''Kanan 7: First Blood, Part I: The Corridors of Coruscant''. Marvel Comics. 2015.</ref> In 'n sielkunde bevolkingstudie wat in 2019 deur Grossmann en span gepubliseer is, word meester Yoda as wyser beskou as Spock, nog 'n fiktiewe karakter (uit die [[Star Trek]]-reeks), a.g.v. sy emodiversiteitseienskap, wat positief geassosieer is met wyse redenasie by mense:<ref>{{cite web|url=https://www.sciencealert.com/the-scientific-reason-yoda-is-wiser-than-spock|title=The Scientific Reason Yoda Is Wiser Than Spock|last=Dockrill|first=Peter|website=ScienceAlert|date=30 January 2019 |access-date=2019-08-16}}</ref> "Yoda omhels sy emosies en poog om 'n balans tussen hulle te bereik. Yoda is bekend daarvoor dat hy emosioneel ekspressief is, om 'n goeie grap met ander te deel, maar ook om erken droefheid en sy vorige foute".<ref>{{Cite journal|last1=Grossmann|first1=Igor|last2=Oakes|first2=Harrison|last3=Santos|first3=Henri Carlo|year=2019|title=Wise Reasoning Benefits from Emodiversity, Irrespective of Emotional Intensity|url=https://www.researchgate.net/publication/326115367|journal=Journal of Experimental Psychology|volume=148|issue=5|pages=805–823|doi=10.1037/xge0000543|pmid=30688474|s2cid=59306284}}</ref> Wysheid is om te leer hoe om te verstaan, wie om te wees en hoe om te lewe.<ref>{{cite web|title=Wisdom, sleeping..|url=http://wisdom.tenner.org/|access-date=2021-05-24|website=Wisdom, sleeping..|language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Wisdom|Wysheid}} * Zalta, Edward N. (red.). "''Wisdom''". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [https://plato.stanford.edu/entries/wisdom/] * [http://www.wisdomresearch.org/ Center for Practical Wisdom at the University of Chicago] {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Filosofie]] cxr7ov65sdc6zoc6e2aq2rtp6woh07a Stade Jean-Bouin 0 398193 2888432 2817016 2026-03-28T19:45:42Z SpesBona 2720 + Kategorie 2888432 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Stade Jean-Bouin | bynaam = | beeld = [[Lêer:Paris Stade Jean-Bouin.jpg|300px]] | byskrif = | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Parys]], [[Frankryk]] | koördinate = {{Koördinate|48|50|35.858|N|2|15|10.627|O|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = 1925 | geopen = Oktober 1925 | renovasie = | uitgebrei = 1975, 2011 | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Stad Parys | operateur = | oppervlak = | boukoste = | argitek = Rudy Ricciotti | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = Paris FC (sokker)<br />Stade Français (rugby) | sitplekke = 20&nbsp;000 | dimensies = 100&nbsp;m × 70&nbsp;m }} Die '''Stade Jean-Bouin''' is 'n [[sport]]stadion in [[Parys]], [[Frankryk]] reg langs die [[Parc des Princes]] van [[Paris Saint-Germain]].<ref>{{fr}} [https://surlatouche.fr/histoire-stade-jean-bouin/ Histoire du Stade Jean Bouin]</ref> Dit word hoofsaaklik vir [[rugby]]wedstryde en tuiswedstryde van die plaaslike [[sokker]]klub Stade français gebruik, maar ook vir sportwedstryde van Stade français se ander takke.<ref>{{fr}} [https://paris-promeneurs.com/le-stade-jean-bouin/ Le stade Jean Bouin]</ref> Die stadion is in 1925 geopen en beskik ná twee opknappings oor 'n kapasiteit van 20&nbsp;000.<ref>{{fr}} [https://www.thefootballmarket.com/blogs/infos/histoire-stade-jean-bouin-paris-saint-germain VOICI L'HISTOIRE DU STADE JEAN BOUIN DANS LEQUEL LE PARIS SAINT-GERMAIN A JOUÉ]</ref> Die Stade Jean-Bouin is tydens die [[Vrouerugbywêreldbeker 2014]] vir die uitklopwedstryde gebruik. == Wedstryde == === Vrouerugbywêreldbeker 2014 === {{Hoofartikel|Vrouerugbywêreldbeker 2014}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte |- | 13 Augustus 2014 || {{NZLruv}} || style="text-align:center;"| 63–7 || {{WALruv}} || Uitspeelwedstryde |- | 13 Augustus 2014 || {{IRLruv}} || style="text-align:center;"| 7–40 || {{ENGruv}} || Uitklopwedstryde |- | 13 Augustus 2014 || {{FRAruv}} || style="text-align:center;"| 16–18 || {{CANruv}} || Uitklopwedstryde |- | 17 Augustus 2014 || {{USAruv}} || style="text-align:center;"| 5–55 || {{NZLruv}} || Uitspeelwedstryde |- bgcolor=bronze | 17 Augustus 2014 || {{IRLruv}} || style="text-align:center;"| 18–25 || {{FRAruv}} || Bronseindstryd |- bgcolor=gold | 17 Augustus 2014 || {{ENGruv}} || style="text-align:center;"| 21–9 || {{CANruv}} || '''Eindstryd''' |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{fr}} [https://www.stade.fr/stade-jean-bouin/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Parys]] [[Kategorie:Sport in Parys]] [[Kategorie:Rugbystadions in Frankryk]] [[Kategorie:Vrouerugbywêreldbekerstadions]] 7vpnt8e2chocaf6ztprd37vm27iux9c Waterstof se kleure 0 402499 2888458 2881855 2026-03-29T03:47:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888458 wikitext text/x-wiki '''Waterstof se kleure''' is 'n begrip uit die debat oor [[hernubare energie]]. [[Waterstof]] is 'n kleurlose gas en dit maak dit 'n bietjie snaaks om oor die kleure van waterstof te praat. Tog word dit gedoen. In die jare 2010 en 2020 het die bespreking oor die element se rol in die oorgang van fossielbrandstowwe na hernubare energie baie sterker geword. Dit gaan hier oor die manier waarop waterstof verkry word, en waterstof word 'n denkbeeldige [[kleur]] toegeken, gekoppel aan sy bron. Waterstof word egter reeds jare lank gebruik in die industrie vir verskeie doeleindes, soos die produksie van [[ammoniak]] waaruit [[kunsmis]] vervaardig word. == Wit waterstof == Die vrye element is hier op aarde taamlik raar, maar daarvan kan soms tog voorrade gevind word soos in die [[Lotaringe]]-bekken van Frankryk. Dit word met die neutrale witkleur aangedui.<ref>{{cite web|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/excitement-grows-about-natural-hydrogen-as-huge-reserves-found-in-france/|accessdate=17 Julie 2023|publisher=Euractiv|title=Excitement grows about ‘natural hydrogen’ as huge reserves found in France|authors=Paul Massad}} </ref> == Swart waterstof == Waterstof kan uit [[steenkool]] gemaak word deur dit met [[stoom]] te laat reageer: :<math> C(s) + H_2O(g) \to H_2(g) + CO(g) </math> Die twee gasse word egter gewoonlik nie geskei nie en hierdie [[Brandstof#Watergas,_koolgas,_ens.|watergas]] word saam verbrand. == Grys waterstof == [[Aardgas]] bestaan hoofsaaklik uit [[metaan]] en dit kan ook met stoom behandel word: :<math>CH_4(g) + 2H_2O(g) \to 4H_2 + CO_2(g)</math> Die meeste waterstof wat in 2023 gebruik word, is grys waterstof. Die kooldioksied word aan die atmosfeer afgegee en dra by tot die klimaatprobleme. Maar daar word meer waterstof per kooldioksied vervaardig as by swart waterstof. == Blou waterstof == Daar word van blou waterstof gepraat as die vervaardiging van grys waterstof gevolg word deur die invang van die koolstofdioksied wat daarna permanent gestoor word. Dit word nog nêrens gedoen nie en blou waterstof sou natuurlik duurder as grys waterstof wees. == Groen waterstof == Dit is waterstof wat met hernubare elektrisiteit (van windenenergie, [[sonsel]]le, hidro of geotermiese energie) deur [[elektrolise]] vervaardig word. :<math>2H_2O(l) \xrightarrow{Energie} 2H_2(g) + O_2(g)</math> Die twee gasse word afsonderlik verkry en die afvalproduk suurstof kan sonder skade in die atmosfeer vrygestel word. Tot die [[Oekraïne|Oekraïnse krisis]] van 2022 is groen waterstof net op 'n paar plekke vervaardig, soos die [[Orkney-eilande]],<ref>{{cite web|url=https://www.orkney.gov.uk/Service-Directory/Renewable/h2-in-orkney-the-hydrogen-islands.htm|publisher=Orkney gov|titel=H2 in Orkney – The Hydrogen Islands|accessdate=17 Julie 2023}}</ref> of by James Bay in [[Quebec]] ([[Kanada]]) waar 'n groot oorskot aan elektriese energie was wat moeilik verkoop en getransporteer kon word. In die res van de wêreld was dit nie ekonomies haalbaar nie omdat grys waterstof goedkoper was. Die verwagting was dat dit tot ongeveer 2050 so sou bly, maar aardgas se prys het in die Oekraïnse krisis sterk gestyg en groen waterstof het reeds in 2022 mededingend geword. Sy ontwikkeling lyk daardeur in 2023 baie aantrekliker. <ref>{{cite web|url=https://www.cleanenergywire.org/news/rising-gas-prices-make-green-hydrogen-cheaper-gray-hydrogen|title=Rising gas prices make green hydrogen cheaper than grey hydrogen|publisher=clean energy wire|date=2022|access-date=17 Julie 2023|archive-date=17 Julie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717163054/https://www.cleanenergywire.org/news/rising-gas-prices-make-green-hydrogen-cheaper-gray-hydrogen|url-status=dead}}</ref> Groen waterstof word beskou as 'n belangrike metode om die wisselvalligheid van wind en son as energiebron deur opslag in 'n brandstof op te los. In Junie 2023 het die Nederlandse en Deense eerste ministers Suid-Afrika besoek om 'n projek te finansier (teen VS$1 miljard) om groen waterstof in Suid-Afrika te ontwikkel.<ref>{{cite web|url=https://www.africanews.com/2023/06/20/dutch-danish-leaders-in-joint-visit-to-south-africa//|publisher=aricanews|date=20 Junie 2023|title=Dutch, Danish leaders in joint visit to South Africa|access-date=17 Julie 2023|archive-date=17 Julie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717163041/https://www.africanews.com/2023/06/20/dutch-danish-leaders-in-joint-visit-to-south-africa//|url-status=dead}}</ref> == Pers waterstof == Dit verwys na waterstof wat met [[atoomkrag]] vervaardig sou word. Weens die hoë prys word dit egter teen 2023 nog nie gedoen nie. ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Energie-omsetting]] 2542j1zsp271izmgfv2n5qch50p0hdt Narendra Modi 0 406313 2888374 2822280 2026-03-28T14:40:32Z ~2026-19271-33 205427 2888374 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Narendra Modi<br />નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી | beeld = Shri Narendra Modi, Prime Minister of India.jpg | beeldonderskrif = Narendra Modi in 2023 | orde = 14de Eerste Minister van [[Indië]] | termynaanvang = [[26 Mei]] [[2014]] | termyneinde = | president = [[Pranab Mukherjee]]<br />[[Ram Nath Kovind]] | voorganger = [[Manmohan Singh]] | opvolger = | geboortedatum = <!-- moenie invul nie --> | geboortejaar = 1950 | geboortemaand = 9 | geboortedag = 17 | geboorteplek = [[Vadnagar]], [[Gujarat]], [[Indië]] | sterftedatum =[[27 Maart]] [[2026]] | sterfteplek = | party = [[Bharatiya Janata Party]] | orde2 = 14de Hoofminister van Gujarat | termynaanvang2 = [[7 Oktober]] [[2001]] | termyneinde2 = [[22 Mei]] [[2014]] | goewerneur2 = Sunder Singh Bhandari<br />Kailashpati Mishra<br />Balram Jakhar<br />Nawal Kishore Sharma<br />S. C. Jamir<br />Kamla Beniwal | voorganger2 = Keshubhai Patel | opvolger2 = Anandiben Patel | orde3 = LP van Indië (Lok Sabha)<br />vir Varanasi | termynaanvang3 = [[16 Mei]] [[2014]] | termyneinde3 = | voorganger3 = Murli Manohar Joshi | opvolger3 = | orde4 = LP van Gujarat<br />vir Maninagar | termynaanvang4 = [[1 Januarie]] [[2002]] | termyneinde4 = [[16 Mei]] [[2014]] | voorganger4 = Kamlesh Patel | opvolger4 = Suresh Patel | eggenoot = Jashodaben Narendrabhai (1968–''hede''; losgemaak) | kinders = | alma_mater = Universiteit van Delhi<br />Gujarat Universiteit | religie = [[Hindoeïsme]] | handtekening = Signature of Narendra Modi (Hindi).svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Narendra Damodardas Modi''' ([[Gujarati]]: નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી, [ˈnəɾeːnd̪rə d̪aːmoːd̪əɾˈd̪aːs ˈmoːd̪iː], {{Audio|Hi-NarendraModi.ogg|luister}}, gebore [[17 September]] [[1950]]) is die 14de en huidige [[eerste minister]] van [[Indië]]. Hy is die leier van die [[Bharatiya Janata Party]]. [[Lêer:The Prime Minister, Shri Narendra Modi meeting the Prime Minister of Malaysia, Dr. Mahathir Bin Mohamad, in Kuala Lumpur, Malaysia on May 31, 2018.JPG|duimnael|Modi en Premier van [[Maleisië]] [[Mahathir Mohamad]] (31 Mei 2018)]] == Biografie == Hy is die derde in 'n gesin van vier kinders. Sy pa het aan die Ghanchi-kaste behoort. Gedurende sy kinder- en tienerjare het Modi hul pa se teestalletjie saam met sy broer bestuur.<ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/narendra-modi-from-tea-vendor-to-pm-candidate/1/309693.html Narendra Modi: From tea vendor to PM candidate]. ''India Today'', 13 September 2013</ref> As volwassene het hy aan die universiteite van Delhi en Gujarat gestudeer. Hy het 'n meestersgraad in politieke wetenskap verwerf. Hy het egter sy belangrikste opleiding ontvang in die geledere van die Rashtriya Swayamasevak Sangh (RSS, die Corps of National Volunteers), waarby hy as kind aangesluit het. Na sy studies het Modi sy politieke loopbaan in 1988 begin as sekretaris van die Gujarat-tak vir die Bharatiya Janata Party (BJP). In die middel van die 1990's het Modi nasionale sekretaris geword en in 1998 hoofsekretaris van die BJP. === Politieke loopbaan === Van 2001 tot 2014 het hy as die 14de hoofminister van die Indiese deelstaat [[Gujarat]] gedien. Modi is omstrede vir sy rol in die 2002 Gujarat-onluste, waarin 'n geskatte 1 000 [[Moslem]]s in drie weke vermoor is. Modi word daarvan beskuldig dat hy niks gedoen het om die aggressie van die Hindoes teen die Moslems te verhinder nie.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13170914 BBC (South Asia)]</ref> Gujarat was 'n ekonomiese suksesverhaal tydens Modi se ampstermyn. In die 2014-parlementêre verkiesing het Modi die BJP tot 'n skouspelagtige oorwinning gelei. Die BJP het 'n volstrekte meerderheid in die [[Lok Sabha]] met 282 setels verseker, die eerste keer sedert die 1984-verkiesing dat 'n party dit behaal het en die eerste keer dat 'n ander party as die Congress Party die grootste in die land is. Modi is op 26 Mei [[2014]] as premier van Indië ingesweer. Op die inisiatief van Modi is die International Solar Alliance (ISA) in 2015 in Parys geloods deur Modi en die voormalige president van Frankryk [[François Hollande]]. Hierdie alliansie van meer as 120 tropiese lande wil ook die afhanklikheid van [[fossielbrandstof|fossielbrandstowwe]] verminder deur die ontginning van [[sonenergie]]. In die 2019 Indiese parlementêre verkiesing het Modi se party sy volstrekte meerderheid met 21 setels uitgebrei en weereens Indië se grootste geword. Op 30 Mei 2019 is Modi vir 'n tweede termyn as premier ingesweer. == Persoonlike lewe == Daar is lank gedink dat Modi ongetroud was. Dit was eers tydens die verkiesingsveldtog in 2014 dat dit aan die lig kom dat hy 45 jaar lank getroud was. Dit was 'n gereëlde huwelik. Kort ná die troue het Modi sy vrou verlaat, maar nooit van haar geskei nie.<ref>[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/modi-geeft-toe-een-vrouw-te-hebben~a3634052/ Modi geeft toe een vrouw te hebben], de Volkskrant, 12 April 2014</ref> == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Shri Narendra Modi sworn in as Prime Minister.jpg|Modi lê die ampseed af as die premier van Indië, met president Pranab Mukherjee wat toekyk Lêer:The President, Shri Ram Nath Kovind administering the oath of office of the Prime Minister to Shri Narendra Modi, at a Swearing-in Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 30, 2019 (3).jpg|Modi lê die ampseed af as die premier van Indië vir die tweede keer, met president [[Ram Nath Kovind]] wat die eed voorlees. Lêer:The Prime Minister, Shri Narendra Modi walking towards the dais to address the Nation at Red Fort, on the occasion of 75th Independence Day, in Delhi on August 15, 2021 (2).jpg|Eerste Minister Modi stap na die podium om die nasie toe te spreek by Red Fort, ter geleentheid van die 75ste onafhanklikheidsdag in Delhi op 15 Augustus 2021 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{en}} {{hi}} [http://www.narendramodi.in/ Amptelike webwerf] {{BRICS}} {{Regeringshoofde van die Statebond}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Huidige leiers van die G20}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Modi, Narendra}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Indië]] [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] 80nt282iu3mid7ikped3oenbs87z0wo 2888377 2888374 2026-03-28T14:45:05Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-19271-33|~2026-19271-33]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:SpesBona|SpesBona]] 2769005 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Narendra Modi<br />નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી | beeld = Shri Narendra Modi, Prime Minister of India.jpg | beeldonderskrif = Narendra Modi in 2023 | orde = 14de Eerste Minister van [[Indië]] | termynaanvang = [[26 Mei]] [[2014]] | termyneinde = | president = [[Pranab Mukherjee]]<br />[[Ram Nath Kovind]] | voorganger = [[Manmohan Singh]] | opvolger = | geboortedatum = <!-- moenie invul nie --> | geboortejaar = 1950 | geboortemaand = 9 | geboortedag = 17 | geboorteplek = [[Vadnagar]], [[Gujarat]], [[Indië]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Bharatiya Janata Party]] | orde2 = 14de Hoofminister van Gujarat | termynaanvang2 = [[7 Oktober]] [[2001]] | termyneinde2 = [[22 Mei]] [[2014]] | goewerneur2 = Sunder Singh Bhandari<br />Kailashpati Mishra<br />Balram Jakhar<br />Nawal Kishore Sharma<br />S. C. Jamir<br />Kamla Beniwal | voorganger2 = Keshubhai Patel | opvolger2 = Anandiben Patel | orde3 = LP van Indië (Lok Sabha)<br />vir Varanasi | termynaanvang3 = [[16 Mei]] [[2014]] | termyneinde3 = | voorganger3 = Murli Manohar Joshi | opvolger3 = | orde4 = LP van Gujarat<br />vir Maninagar | termynaanvang4 = [[1 Januarie]] [[2002]] | termyneinde4 = [[16 Mei]] [[2014]] | voorganger4 = Kamlesh Patel | opvolger4 = Suresh Patel | eggenoot = Jashodaben Narendrabhai (1968–''hede''; losgemaak) | kinders = | alma_mater = Universiteit van Delhi<br />Gujarat Universiteit | religie = [[Hindoeïsme]] | handtekening = Signature of Narendra Modi (Hindi).svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Narendra Damodardas Modi''' ([[Gujarati]]: નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી, [ˈnəɾeːnd̪rə d̪aːmoːd̪əɾˈd̪aːs ˈmoːd̪iː], {{Audio|Hi-NarendraModi.ogg|luister}}, gebore [[17 September]] [[1950]]) is die 14de en huidige [[eerste minister]] van [[Indië]]. Hy is die leier van die [[Bharatiya Janata Party]]. [[Lêer:The Prime Minister, Shri Narendra Modi meeting the Prime Minister of Malaysia, Dr. Mahathir Bin Mohamad, in Kuala Lumpur, Malaysia on May 31, 2018.JPG|duimnael|Modi en Premier van [[Maleisië]] [[Mahathir Mohamad]] (31 Mei 2018)]] == Biografie == Hy is die derde in 'n gesin van vier kinders. Sy pa het aan die Ghanchi-kaste behoort. Gedurende sy kinder- en tienerjare het Modi hul pa se teestalletjie saam met sy broer bestuur.<ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/narendra-modi-from-tea-vendor-to-pm-candidate/1/309693.html Narendra Modi: From tea vendor to PM candidate]. ''India Today'', 13 September 2013</ref> As volwassene het hy aan die universiteite van Delhi en Gujarat gestudeer. Hy het 'n meestersgraad in politieke wetenskap verwerf. Hy het egter sy belangrikste opleiding ontvang in die geledere van die Rashtriya Swayamasevak Sangh (RSS, die Corps of National Volunteers), waarby hy as kind aangesluit het. Na sy studies het Modi sy politieke loopbaan in 1988 begin as sekretaris van die Gujarat-tak vir die Bharatiya Janata Party (BJP). In die middel van die 1990's het Modi nasionale sekretaris geword en in 1998 hoofsekretaris van die BJP. === Politieke loopbaan === Van 2001 tot 2014 het hy as die 14de hoofminister van die Indiese deelstaat [[Gujarat]] gedien. Modi is omstrede vir sy rol in die 2002 Gujarat-onluste, waarin 'n geskatte 1 000 [[Moslem]]s in drie weke vermoor is. Modi word daarvan beskuldig dat hy niks gedoen het om die aggressie van die Hindoes teen die Moslems te verhinder nie.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13170914 BBC (South Asia)]</ref> Gujarat was 'n ekonomiese suksesverhaal tydens Modi se ampstermyn. In die 2014-parlementêre verkiesing het Modi die BJP tot 'n skouspelagtige oorwinning gelei. Die BJP het 'n volstrekte meerderheid in die [[Lok Sabha]] met 282 setels verseker, die eerste keer sedert die 1984-verkiesing dat 'n party dit behaal het en die eerste keer dat 'n ander party as die Congress Party die grootste in die land is. Modi is op 26 Mei [[2014]] as premier van Indië ingesweer. Op die inisiatief van Modi is die International Solar Alliance (ISA) in 2015 in Parys geloods deur Modi en die voormalige president van Frankryk [[François Hollande]]. Hierdie alliansie van meer as 120 tropiese lande wil ook die afhanklikheid van [[fossielbrandstof|fossielbrandstowwe]] verminder deur die ontginning van [[sonenergie]]. In die 2019 Indiese parlementêre verkiesing het Modi se party sy volstrekte meerderheid met 21 setels uitgebrei en weereens Indië se grootste geword. Op 30 Mei 2019 is Modi vir 'n tweede termyn as premier ingesweer. == Persoonlike lewe == Daar is lank gedink dat Modi ongetroud was. Dit was eers tydens die verkiesingsveldtog in 2014 dat dit aan die lig kom dat hy 45 jaar lank getroud was. Dit was 'n gereëlde huwelik. Kort ná die troue het Modi sy vrou verlaat, maar nooit van haar geskei nie.<ref>[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/modi-geeft-toe-een-vrouw-te-hebben~a3634052/ Modi geeft toe een vrouw te hebben], de Volkskrant, 12 April 2014</ref> == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Shri Narendra Modi sworn in as Prime Minister.jpg|Modi lê die ampseed af as die premier van Indië, met president Pranab Mukherjee wat toekyk Lêer:The President, Shri Ram Nath Kovind administering the oath of office of the Prime Minister to Shri Narendra Modi, at a Swearing-in Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 30, 2019 (3).jpg|Modi lê die ampseed af as die premier van Indië vir die tweede keer, met president [[Ram Nath Kovind]] wat die eed voorlees. Lêer:The Prime Minister, Shri Narendra Modi walking towards the dais to address the Nation at Red Fort, on the occasion of 75th Independence Day, in Delhi on August 15, 2021 (2).jpg|Eerste Minister Modi stap na die podium om die nasie toe te spreek by Red Fort, ter geleentheid van die 75ste onafhanklikheidsdag in Delhi op 15 Augustus 2021 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{en}} {{hi}} [http://www.narendramodi.in/ Amptelike webwerf] {{BRICS}} {{Regeringshoofde van die Statebond}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Huidige leiers van die G20}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Modi, Narendra}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Indië]] [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] 32m51ntbq9zpn6m4ze5yh0urbut90ax 2888453 2888377 2026-03-28T22:30:16Z SpesBona 2720 Opruim 2888453 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Narendra Modi<br />નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી | beeld = Shri Narendra Modi, Prime Minister of India.jpg | beeldonderskrif = Narendra Modi in 2023 | orde = 14de Eerste Minister van [[Indië]] | termynaanvang = [[26 Mei]] [[2014]] | termyneinde = | president = [[Pranab Mukherjee]]<br />[[Ram Nath Kovind]] | voorganger = [[Manmohan Singh]] | opvolger = | geboortedatum = <!-- moenie invul nie --> | geboortejaar = 1950 | geboortemaand = 9 | geboortedag = 17 | geboorteplek = [[Vadnagar]], [[Goedjarat]], [[Indië]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Bharatiya Janata Party]] | orde2 = 14de Hoofminister van [[Goedjarat]] | termynaanvang2 = [[7 Oktober]] [[2001]] | termyneinde2 = [[22 Mei]] [[2014]] | goewerneur2 = Sunder Singh Bhandari<br />Kailashpati Mishra<br />Balram Jakhar<br />Nawal Kishore Sharma<br />S. C. Jamir<br />Kamla Beniwal | voorganger2 = Keshubhai Patel | opvolger2 = Anandiben Patel | orde3 = LP van Indië (Lok Sabha)<br />vir Varanasi | termynaanvang3 = [[16 Mei]] [[2014]] | termyneinde3 = | voorganger3 = Murli Manohar Joshi | opvolger3 = | orde4 = LP van Goedjarat<br />vir Maninagar | termynaanvang4 = [[1 Januarie]] [[2002]] | termyneinde4 = [[16 Mei]] [[2014]] | voorganger4 = Kamlesh Patel | opvolger4 = Suresh Patel | eggenoot = Jashodaben Narendrabhai (1968–''hede''; losgemaak) | kinders = | alma_mater = Universiteit van Delhi<br />Goedjarat Universiteit | religie = [[Hindoeïsme]] | handtekening = Signature of Narendra Modi (Hindi).svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Narendra Damodardas Modi''' ([[Goedjarati]]: નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી, [ˈnəɾeːnd̪rə d̪aːmoːd̪əɾˈd̪aːs ˈmoːd̪iː], {{Audio|Hi-NarendraModi.ogg|luister}}, gebore [[17 September]] [[1950]]) is die 14de en huidige [[eerste minister]] van [[Indië]]. Hy is die leier van die [[Bharatiya Janata Party]] (BJP). == Biografie == Hy is die derde in 'n gesin van vier kinders. Sy pa het aan die Ghanchi-kaste behoort. Gedurende sy kinder- en tienerjare het Modi hul pa se teestalletjie saam met sy broer bestuur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/narendra-modi-from-tea-vendor-to-pm-candidate-210939-2013-09-12 |title=Narendra Modi: From tea vendor to PM candidate |publisher=India Today |date=13 September 2013 |accessdate=28 Maart 2026}}</ref> As volwassene het hy aan die universiteite van Delhi en Goedjarat gestudeer. Hy het 'n meestersgraad in politieke wetenskap verwerf. Hy het egter sy belangrikste opleiding ontvang in die geledere van die Rashtriya Swayamasevak Sangh (RSS, die Corps of National Volunteers), waarby hy as kind aangesluit het. Na sy studies het Modi sy politieke loopbaan in 1988 begin as sekretaris van die Goedjarat-tak vir die Bharatiya Janata Party (BJP). In die middel van die 1990's het Modi nasionale sekretaris geword en in 1998 hoofsekretaris van die BJP. === Politieke loopbaan === Van 2001 tot 2014 het hy as die 14de hoofminister van die Indiese deelstaat [[Goedjarat]] gedien. Modi is omstrede vir sy rol in die 2002 Goedjarat-onluste, waarin 'n geskatte 1 000 [[Moslem]]s in drie weke vermoor is. Modi word daarvan beskuldig dat hy niks gedoen het om die aggressie van die Hindoes teen die Moslems te verhinder nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13170914 |title=Narendra Modi 'allowed' Gujarat 2002 anti-Muslim riots |publisher=[[BBC]] |author=Sanjoy Majumder |date=22 April 2011 |accessdate=28 Maart 2026}}</ref> Goedjarat was 'n ekonomiese suksesverhaal tydens Modi se ampstermyn. In die 2014-parlementêre verkiesing het Modi die BJP tot 'n skouspelagtige oorwinning gelei. Die BJP het 'n volstrekte meerderheid in die [[Lok Sabha]] met 282 setels verseker, die eerste keer sedert die 1984-verkiesing dat 'n party dit behaal het en die eerste keer dat 'n ander party as die Congress Party die grootste in die land is. Modi is op 26 Mei 2014 as premier van Indië ingesweer. Op die inisiatief van Modi is die International Solar Alliance (ISA) in 2015 in Parys geloods deur Modi en die voormalige president van Frankryk [[François Hollande]]. Hierdie alliansie van meer as 120 tropiese lande wil ook die afhanklikheid van [[fossielbrandstof|fossielbrandstowwe]] verminder deur die ontginning van [[sonenergie]]. In die 2019 Indiese parlementêre verkiesing het Modi se party sy volstrekte meerderheid met 21 setels uitgebrei en weereens Indië se grootste geword. Op 30 Mei 2019 is Modi vir 'n tweede termyn as premier ingesweer. == Persoonlike lewe == Daar is lank gedink dat Modi ongetroud was. Dit was eers tydens die verkiesingsveldtog in 2014 dat dit aan die lig kom dat hy 45 jaar lank getroud was. Dit was 'n gereëlde huwelik. Kort ná die troue het Modi sy vrou verlaat, maar nooit van haar geskei nie.<ref>{{nl}} {{cite web |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/modi-geeft-toe-een-vrouw-te-hebben~b4a0b786/ |title=Modi geeft toe een vrouw te hebben |publisher=[[De Volkskrant]] |date=12 April 2014 |accessdate=28 Maart 2026}}</ref> == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Shri Narendra Modi sworn in as Prime Minister.jpg|Modi lê die ampseed af as die premier van Indië, met president Pranab Mukherjee wat toekyk Lêer:The President, Shri Ram Nath Kovind administering the oath of office of the Prime Minister to Shri Narendra Modi, at a Swearing-in Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 30, 2019 (3).jpg|Modi lê die ampseed af as die premier van Indië vir die tweede keer, met president [[Ram Nath Kovind]] wat die eed voorlees. Lêer:The Prime Minister, Shri Narendra Modi meeting the Prime Minister of Malaysia, Dr. Mahathir Bin Mohamad, in Kuala Lumpur, Malaysia on May 31, 2018.JPG|Modi en die Premier van [[Maleisië]] [[Mahathir Mohamad]] op 31 Mei 2018 Lêer:The Prime Minister, Shri Narendra Modi walking towards the dais to address the Nation at Red Fort, on the occasion of 75th Independence Day, in Delhi on August 15, 2021 (2).jpg|Eerste Minister Modi stap na die podium om die nasie toe te spreek by Red Fort, ter geleentheid van die 75ste onafhanklikheidsdag in Delhi op 15 Augustus 2021 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{hi}} [http://www.narendramodi.in/ Amptelike webwerf] {{BRICS}} {{Regeringshoofde van die Statebond}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Huidige leiers van die G20}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Modi, Narendra}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Indië]] [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] nhig1ecg66r9d9dltb9xpf5zqz6q0sj Douglas DC-4 0 418016 2888379 2888352 2026-03-28T15:57:24Z Gaius le Roux 203341 Hierdie is 'n oefensessie en die teks en beelde moet uitgevee word. 2888379 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas DC-4 |beeld= Lêer:American Airlines NC90423.jpg |byskrif=American Airlines NC90423 |tipe=Lugdiens- en vragvliegtuig |vervaardiger=[[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug= 14 Februarie 1942<ref name="Boeing history">{{cite web|url=http://www.boeing.com/history/mdc/dc-4.htm |title=History: Products: DC-4/C-54 Skymaster Transport |publisher=[[Boeing]] |access-date=20 January 2015}}</ref> |bekendstelling= 1942 met [[United Airlines]] |vrygestel= |onttrek= 1991 |status= In beperkte gebruik |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1942 – Augustus 1947 |aantal gebou=80<ref>Piston Engine Airliner Production List 1996</ref> DC-4 en 1&nbsp;163 C-54/R5D |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas DC-4''' is 'n Amerikaanse viermotorige suierenjin, skroefaangedrewe [[passasiersvliegtuig]] wat deur die [[Douglas Aircraft Company]] ontwikkel en vervaardig is. Daar is ook militêre weergawes van die vliegtuig gebou, die [[Douglas C-54 Skymaster]] en R5D. Die militêre weergawes is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebruik, hulle het ook gehelp met die [[Berlynse Lugbrug]] en diens gedoen tot in die 1960s. Sedert 1945 het verskeie lugvaartmaatskappye die DC-4 bedryf. == Ontwerp en ontwikkeling == Ná toetsvlugte deur United Airlines met die DC-4E, het dit duidelik geword dat die 52-sitplekvliegtuig ondoeltreffend en onbetroubaar was om ekonomies te werk en rederye soos [[American Airlines]], Eastern, [[Pan American World Airways|Pan American]], [[Trans World Airlines|Trans World]] en [[United Airlines|United]] het 'n lys van verbeteringe van die ontwerp aangevra. Douglas het die nuwe vereistes geneem en 'n heeltemal nuwe, veel kleiner ontwerp, die DC-4A met 'n eenvoudiger romp wat steeds nie onder druk was nie, [[Pratt & Whitney R-2000 Twin Wasp]]-enjins, en 'n enkele rigtingroer en vin, geproduseer. Die driewielonderstel is behou. Met die toetrede van die Verenigde State tot die Tweede Wêreldoorlog in Desember 1941, het die Amerikaanse Lugmag die voorlopige bestellings van die lugdienste oorgeneem en hulle die benaming C-54 Skymaster toegeken. Die eerste C-54 het op 14 Februarie 1942 vanaf Clover Field in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]] gevlieg. Om aan militêre vereistes te voldoen, het die eerste produksievliegtuig vier bykomende brandstoftenks in die hoofkajuit gehad, wat die passasiersitplekke tot 26 verminder het. Die volgende groep vliegtuie was die eerste wat volgens militêre spesifikasies gebou is en is die C-54A genoem en met 'n sterker vloer en 'n vragdeur met 'n hystoestel en windas gebou. Die eerste C-54A is in Februarie 1943 afgelewer. Met die bekendstelling van die C-54B in Maart 1944 is die buitenste vlerke verander om geïntegreerde brandstoftenks te hou, wat dit moontlik gemaak het om twee van die kajuitenks te verwyder. Dit het weer die installering van 49 sitplekke (of 16 draagbare) moontlik gemaak. Die C-54C was 'n hibriedvliegtuig vir presidensiële gebruik; dit het 'n C-54A-romp met vier kajuitbrandstoftenks gehad en die C-54B-vlerke met ingeboude tenks om maksimum reikafstand te verseker. Die mees algemene variant was die C-54D, wat in Augustus 1944 in diens gestel is, in wese 'n C-54B met kragtiger R-2000-11-enjins. Met die C-54E is die laaste twee kajuitbrandstoftenks na die vlerke verskuif, wat meer vrag- of 44 passasiersitplekke moontlik gemaak het. In totaal is 1&nbsp;163 C-54's (of R5D in diens van die Amerikaanse Vloot) vir die Verenigde State se weermag gebou tussen 1942 en Januarie 1946 en nog 79 DC-4's is na die oorlog gebou. 'n Latere variant, met kragtiger Merlin-enjins wat dit toelaat om meer as 40% vinniger te vlieg, is in [[Kanada]] gebou as die Canadair North Star. == Operasionele geskiedenis == Die DC-4/C-54 het bewys dat dit 'n gewilde en betroubare vliegtuig was, met 1 245 wat tussen Mei 1942 en Augustus 1947 gebou is, insluitend 79 na-oorlogse DC-4's. Verskeie is steeds in diens teen 2022. Douglas het ontwikkeling van die model tydens die oorlog voortgesit ter voorbereiding vir 'n terugkeer na burgerlike lugvaartgebruik wanneer die oorlog verby was. Verkope van nuwe vliegtuie moes meeding teen 500 oorlogstydse voormalige militêre C-54's en R5D's wat op die burgerlike mark gekom het, waarvan baie deur Douglas na die DC-4-standaard omgeskakel is. Die DC-4's was 'n gunsteling van huurlugrederye soos Great Lakes Airlines, North American Airlines, Universal Airlines en Transocean Airlines. In die 1950's was Transocean ([[Oakland]], Kalifornië) die grootste burgerlike gebruiker van die C-54/DC-4. Douglas het 79 nuwe DC-4's tussen Januarie 1946 en 9 Augustus 1947 vervaardig, waarvan die laaste een aan die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] afgelewer is. Drukvaste kajuite was 'n opsie, maar alle burgerlike DC-4's (en C-54's) is sonder die opsie gebou. 'n Totaal van 330 DC-4's en C-54's is in die [[Berlynse Lugbrug]] gebruik, wat hulle een van die mees gebruikte tipes gemaak het. Kopers van nuutgeboude DC-4's het Pan American Airways, National Airlines, Northwest Airlines en Western Airlines in die VSA ingesluit. Oorseese kopers was [[KLM]], [[Scandinavian Airlines]], [[IBERIA]]-lugredery, Swissair, [[Air France]], Sabena, Cubana de Aviación, Avianca, Aerolíneas Argentinas, Aeropostal of Venezuela (1946) en die Suid-Afrikaanse Lugdiens.<ref>Berry 1967, pp. 70–73.</ref> Verskeie lugdienste het nuwe DC-4's gebruik om geskeduleerde transatlantiese vlugte tussen [[Latyns-Amerika]] en [[Europa]] te begin. Van die vroegste was Aerolíneas Argentinas (1946), Iberia Airlines van Spanje (1946) en Cubana de Aviación (1948). Basiese pryse vir 'n nuwe DC-4 in 1946–47 was ongeveer £140&nbsp;000-£160&nbsp;000 (gelykstaande aan £5&nbsp;544&nbsp;759 in 2023). In 1960 was gebruikte DC-4's beskikbaar vir ongeveer £80&nbsp;000 (gelykstaande aan £1&nbsp;534&nbsp;159 in 2023).<ref>{{cite journal |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%202687.html |title=de havilland {{!}} 1960 {{!}} 2687 {{!}} Flight Archive |journal=Flight |date=18 November 1960 |access-date=28 February 2017}}</ref> Hierdie is om te oefen. Dit sal uitgevee word. Fotogalery<gallery perrow="2" caption="Traditional"> Lêer:6907 1990-03-24 FAPB 340 her 72dpi.jpg|C-54A 6907 24 Maart 1990 Pietersburg Lêer:7qyyy 1994-04-23 FALA 097 dust shd25 600x364.jpg|C-54A 7Q-YYY 23 April 1994 Lanseria </gallery><gallery mode="nolines" perrow="2" caption="Traditional without outlines"> Lêer:6907 1990-03-24 FAPB 340 her 72dpi.jpg|C-54A 6907 24 Maart 1990 Pietersburg Lêer:7qyyy 1994-04-23 FALA 097 dust shd25 600x364.jpg|C-54A 7Q-YYY 23 April 1994 Lanseria </gallery><gallery mode="slideshow" caption="Skyfievertoning"> Lêer:6907 1990-03-24 FAPB 340 her 72dpi.jpg|C-54A 6907 24 Maart 1990 Pietersburg Lêer:7qyyy 1994-04-23 FALA 097 dust shd25 600x364.jpg|C-54A 7Q-YYY 23 April 1994 Lanseria </gallery>Vee hierbo uit. == Variante == ;DC-4 :Hoofproduk, na-oorlogs ;[[Canadair North Star]] :Kanadese produksie van 'n [[Rolls-Royce Merlin]]-aangedrewe variant met een voorbeeld aangedryf deur [[Pratt & Whitney R-2800]] enjins. ;[[Aviation Traders Carvair]] :Britse vrag- en motorvragvliegtuig met 'n gemodifiseerde neus en verhoogde kajuit wat toelaat dat voertuie makliker gelaai kan word. == Verwysings == {{verwysings}} {{en-vertaal|Douglas DC-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie]] [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Vragvliegtuie]] actb5jfvsspmpk5t19aoqvg77lwswov 2888380 2888379 2026-03-28T16:01:34Z Gaius le Roux 203341 Ek het die oefensessie uitgevee. 2888380 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas DC-4 |beeld= Lêer:American Airlines NC90423.jpg |byskrif=American Airlines NC90423 |tipe=Lugdiens- en vragvliegtuig |vervaardiger=[[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug= 14 Februarie 1942<ref name="Boeing history">{{cite web|url=http://www.boeing.com/history/mdc/dc-4.htm |title=History: Products: DC-4/C-54 Skymaster Transport |publisher=[[Boeing]] |access-date=20 January 2015}}</ref> |bekendstelling= 1942 met [[United Airlines]] |vrygestel= |onttrek= 1991 |status= In beperkte gebruik |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1942 – Augustus 1947 |aantal gebou=80<ref>Piston Engine Airliner Production List 1996</ref> DC-4 en 1&nbsp;163 C-54/R5D |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas DC-4''' is 'n Amerikaanse viermotorige suierenjin, skroefaangedrewe [[passasiersvliegtuig]] wat deur die [[Douglas Aircraft Company]] ontwikkel en vervaardig is. Daar is ook militêre weergawes van die vliegtuig gebou, die [[Douglas C-54 Skymaster]] en R5D. Die militêre weergawes is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebruik, hulle het ook gehelp met die [[Berlynse Lugbrug]] en diens gedoen tot in die 1960s. Sedert 1945 het verskeie lugvaartmaatskappye die DC-4 bedryf. == Ontwerp en ontwikkeling == Ná toetsvlugte deur United Airlines met die DC-4E, het dit duidelik geword dat die 52-sitplekvliegtuig ondoeltreffend en onbetroubaar was om ekonomies te werk en rederye soos [[American Airlines]], Eastern, [[Pan American World Airways|Pan American]], [[Trans World Airlines|Trans World]] en [[United Airlines|United]] het 'n lys van verbeteringe van die ontwerp aangevra. Douglas het die nuwe vereistes geneem en 'n heeltemal nuwe, veel kleiner ontwerp, die DC-4A met 'n eenvoudiger romp wat steeds nie onder druk was nie, [[Pratt & Whitney R-2000 Twin Wasp]]-enjins, en 'n enkele rigtingroer en vin, geproduseer. Die driewielonderstel is behou. Met die toetrede van die Verenigde State tot die Tweede Wêreldoorlog in Desember 1941, het die Amerikaanse Lugmag die voorlopige bestellings van die lugdienste oorgeneem en hulle die benaming C-54 Skymaster toegeken. Die eerste C-54 het op 14 Februarie 1942 vanaf Clover Field in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]] gevlieg. Om aan militêre vereistes te voldoen, het die eerste produksievliegtuig vier bykomende brandstoftenks in die hoofkajuit gehad, wat die passasiersitplekke tot 26 verminder het. Die volgende groep vliegtuie was die eerste wat volgens militêre spesifikasies gebou is en is die C-54A genoem en met 'n sterker vloer en 'n vragdeur met 'n hystoestel en windas gebou. Die eerste C-54A is in Februarie 1943 afgelewer. Met die bekendstelling van die C-54B in Maart 1944 is die buitenste vlerke verander om geïntegreerde brandstoftenks te hou, wat dit moontlik gemaak het om twee van die kajuitenks te verwyder. Dit het weer die installering van 49 sitplekke (of 16 draagbare) moontlik gemaak. Die C-54C was 'n hibriedvliegtuig vir presidensiële gebruik; dit het 'n C-54A-romp met vier kajuitbrandstoftenks gehad en die C-54B-vlerke met ingeboude tenks om maksimum reikafstand te verseker. Die mees algemene variant was die C-54D, wat in Augustus 1944 in diens gestel is, in wese 'n C-54B met kragtiger R-2000-11-enjins. Met die C-54E is die laaste twee kajuitbrandstoftenks na die vlerke verskuif, wat meer vrag- of 44 passasiersitplekke moontlik gemaak het. In totaal is 1&nbsp;163 C-54's (of R5D in diens van die Amerikaanse Vloot) vir die Verenigde State se weermag gebou tussen 1942 en Januarie 1946 en nog 79 DC-4's is na die oorlog gebou. 'n Latere variant, met kragtiger Merlin-enjins wat dit toelaat om meer as 40% vinniger te vlieg, is in [[Kanada]] gebou as die Canadair North Star. == Operasionele geskiedenis == Die DC-4/C-54 het bewys dat dit 'n gewilde en betroubare vliegtuig was, met 1 245 wat tussen Mei 1942 en Augustus 1947 gebou is, insluitend 79 na-oorlogse DC-4's. Verskeie is steeds in diens teen 2022. Douglas het ontwikkeling van die model tydens die oorlog voortgesit ter voorbereiding vir 'n terugkeer na burgerlike lugvaartgebruik wanneer die oorlog verby was. Verkope van nuwe vliegtuie moes meeding teen 500 oorlogstydse voormalige militêre C-54's en R5D's wat op die burgerlike mark gekom het, waarvan baie deur Douglas na die DC-4-standaard omgeskakel is. Die DC-4's was 'n gunsteling van huurlugrederye soos Great Lakes Airlines, North American Airlines, Universal Airlines en Transocean Airlines. In die 1950's was Transocean ([[Oakland]], Kalifornië) die grootste burgerlike gebruiker van die C-54/DC-4. Douglas het 79 nuwe DC-4's tussen Januarie 1946 en 9 Augustus 1947 vervaardig, waarvan die laaste een aan die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] afgelewer is. Drukvaste kajuite was 'n opsie, maar alle burgerlike DC-4's (en C-54's) is sonder die opsie gebou. 'n Totaal van 330 DC-4's en C-54's is in die [[Berlynse Lugbrug]] gebruik, wat hulle een van die mees gebruikte tipes gemaak het. Kopers van nuutgeboude DC-4's het Pan American Airways, National Airlines, Northwest Airlines en Western Airlines in die VSA ingesluit. Oorseese kopers was [[KLM]], [[Scandinavian Airlines]], [[IBERIA]]-lugredery, Swissair, [[Air France]], Sabena, Cubana de Aviación, Avianca, Aerolíneas Argentinas, Aeropostal of Venezuela (1946) en die Suid-Afrikaanse Lugdiens.<ref>Berry 1967, pp. 70–73.</ref> Verskeie lugdienste het nuwe DC-4's gebruik om geskeduleerde transatlantiese vlugte tussen [[Latyns-Amerika]] en [[Europa]] te begin. Van die vroegste was Aerolíneas Argentinas (1946), Iberia Airlines van Spanje (1946) en Cubana de Aviación (1948). Basiese pryse vir 'n nuwe DC-4 in 1946–47 was ongeveer £140&nbsp;000-£160&nbsp;000 (gelykstaande aan £5&nbsp;544&nbsp;759 in 2023). In 1960 was gebruikte DC-4's beskikbaar vir ongeveer £80&nbsp;000 (gelykstaande aan £1&nbsp;534&nbsp;159 in 2023).<ref>{{cite journal |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%202687.html |title=de havilland {{!}} 1960 {{!}} 2687 {{!}} Flight Archive |journal=Flight |date=18 November 1960 |access-date=28 February 2017}}</ref> == Variante == ;DC-4 :Hoofproduk, na-oorlogs ;[[Canadair North Star]] :Kanadese produksie van 'n [[Rolls-Royce Merlin]]-aangedrewe variant met een voorbeeld aangedryf deur [[Pratt & Whitney R-2800]] enjins. ;[[Aviation Traders Carvair]] :Britse vrag- en motorvragvliegtuig met 'n gemodifiseerde neus en verhoogde kajuit wat toelaat dat voertuie makliker gelaai kan word. == Verwysings == {{verwysings}} {{en-vertaal|Douglas DC-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie]] [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Vragvliegtuie]] pvocy2qddzhswng6d3mcnh3c9hsdc74 Olympiastadion Berlyn 0 450121 2888442 2813014 2026-03-28T20:45:34Z SpesBona 2720 + Wedstryde & Eksterne skakels 2888442 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Olimpiese Stadion Berlyn | bynaam = | beeld = [[Lêer:Olympiastadion Berlin, 2023.jpg|300px]] | byskrif = | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Berlyn]], [[Duitsland]] | koördinate = {{Koördinate|52|30|53|N|13|14|22|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = 1934–1936 | geopen = 1936 | renovasie = 1974, 2000–2004 | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Regering van Berlyn | operateur = Olympiastadion Berlin GmbH | oppervlak = [[Gras]] | boukoste = | argitek = Werner March, [[Albert Speer]] (1936)<br />Friedrich Wilhelm Krahe (1974) | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = [[Hertha BSC]] (1963–hede)<br />[[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland]] (enkele wedstryde) | sitplekke = 74&nbsp;475 | dimensies = }} Die '''Olympiastadion''', ook bekend as die '''Olimpiese Stadion Berlyn''', is ’n sportstadion in die Olympiapark Berlyn in [[Berlyn]], [[Duitsland]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dw.com/en/take-a-tour-of-berlins-iconic-olympic-stadium/video-69302335 |title=Take a tour of Berlin's iconic Olympic Stadium |publisher=Deutsche Welle |date=8 Junie 2024 |accessdate=14 Junie 2025}}</ref> Dit is oorspronklik deur Werner March ontwerp vir die [[Olimpiese Somerspele 1936]]. Tydens dié Olimpiese Spele was die rekordbywoning glo meer as 100&nbsp;000. Sedert die opknapping in 2004 het die Olympiastadion ’n permanente kapasiteit van 74&nbsp;475, waarmee dit die grootste internasionale sokkerstadion in Duitsland is. Die Olympiastadion is volgens [[UEFA]] ’n kategorie vier-stadion. Benewens die gebruik as ’n atletiekstadion het die stadion ook ’n [[sokker]]tradisie opgebou. Sedert 1963 is dit die tuiste van [[Hertha BSC]]. Tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974]] het dit drie wedstryde aangebied. Dit is ook opgeknap vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006]], toe dit ses wedstryde, insluitend die eindstryd, aangebied het. Die [[DFB-Pokal]]-eindstryd word sedert 1985 jaarliks daar beslis. Die Olympiastadion Berlyn is ook vir beide die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011]] en die [[UEFA Champions League]]-eindstryd in 2015 gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/33010277 |title=Juventus 1-3 Barcelona |publisher=[[BBC]] |date=6 Junie 2015 |accessdate=14 Junie 2025}}</ref> Dit het ook ses wedstryde tydens die [[UEFA Europa-beker|Europese Sokkerkampioenskap]] in 2024 aangebied, insluitend die eindstryd tussen [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] en [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cp68zzx8x4rt |title=UEFA European Championship – Final |publisher=[[BBC]] |date=14 Julie 2024 |accessdate=14 Junie 2025}}</ref> == Wedstryde == === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 14 Junie 1974 || 16:00 || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Chili}} || Groep 1 || 83&nbsp;168 |- | 18 Junie 1974 || 19:30 || {{vlagland|Chili}} || style="text-align:center;"| 1–1 || {{vlagland|Oos-Duitsland}} || Groep 1 || 20&nbsp;000 |- | 22 Junie 1974 || 16:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Chili}} || Groep 1 || 14&nbsp;681 |} === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 13 Junie 2006 || 21:00 || {{vlagland|Brasilië}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Kroasië}} || Groep F || 72&nbsp;000 |- | 15 Junie 2006 || 21:00 || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Paraguay}} || Groep B || 72&nbsp;000 |- | 20 Junie 2006 || 16:00 || {{vlagland|Ecuador}} || style="text-align:center;"| 0–3 || {{vlagland|Duitsland}} || Groep A || 72&nbsp;000 |- | 23 Junie 2006 || 16:00 || {{vlagland|Oekraïne}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Tunisië}} || Groep H || 72&nbsp;000 |- | 30 Junie 2006 || 17:00 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 1–1 (4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Argentinië}} || Kwarteindrondte || 72&nbsp;000 |- bgcolor=gold | 9 Julie 2006 || 20:00 || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;"| 1–1 (5–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Frankryk}} || '''Eindstryd''' || 69&nbsp;000 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2011 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2011}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 26 Junie 2011 || 18:00 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Kanada}} || Groep A || 73&nbsp;680 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Olympiastadion Berlin|Olympiastadion Berlyn}} * {{en}} [https://olympiastadion.berlin/de/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Berlyn]] [[Kategorie:Olimpiese stadions]] [[Kategorie:Sport in Berlyn]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] 6pewyrg2zqe8zggotlq31cs791zznt0 Vrouerugbywêreldbeker 2021 0 450844 2888411 2857531 2026-03-28T19:00:12Z SpesBona 2720 Bygewerk 2888411 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbywêreldbeker | kenteken = Vrouerugbywêreldbeker 2021.svg | kentekengrootte = | gasheer = {{vlagland|Nieu-Seeland}} | datums = 8 Oktober – 12 November 2022 | nasies = 12 (30 kwalifiseer) | kampioen = {{NZLruv}} | naaswenner = {{ENGruv}} | derdeplek = {{FRAruv}} | wedstryde = 26 | bywoning = 140000 | drieë = 185 | toppuntebehaler = {{vlagikoon|Engeland}} [[Emily Scarratt]] (44) | meeste drieë = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Portia Woodman]] (7) | vorige = [[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] | volgende = [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] }} Die '''Vrouerugbywêreldbeker 2021''' ([[Engels]]: ''2021 Women’s Rugby World Cup'') is van 8 Oktober tot 12 November 2022 in [[Nieu-Seeland]] beslis. Dit was die negende [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse vrouerugbywêreldkampioenskap en die sewende wat deur [[Wêreldrugby]] aangebied is. Oorspronklik sou die toernooi in 2021 gehou word, maar dit moes vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] met een jaar uitgestel word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1107687/rugby-world-cup-2021-new-dates-2022-nz |title=New 2022 dates for postponed Rugby World Cup 2021 in New Zealand offer five-day rests |publisher=Inside the Games |author=Mike Rowbottom |date=12 Mei 2021 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> Nogtans is dit as die Vrouerugbywêreldbeker vir 2021 geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/56257270 |title=Rugby World Cup 2021 set to be postponed until 2022, World Rugby announces |publisher=[[BBC]] |date=2 Maart 2021 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> Dit was die eerste toernooi wat in die [[Suidelike Halfrond]] aangebied is. Saam met die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]] en die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]] (saam met [[Australië]]) was dit een van drie vername vroue[[wêreldbeker]]toernooie wat Nieu-Seeland binne drie jaar aangebied het; al drie behoort tot die gewildste en suksesvolste vrouesportsoorte in dié land. [[Lêer:WRWC trophy.jpg|duimnael|links|upright|Die trofee waarom meegeding is]] Twaalf nasionale vroue[[rugby]]spanne het aan die Vrouerugbywêreldbeker 2021 deelgeneem: [[Wallaroos|Australië]], [[Engelse nasionale vrouerugbyspan|Engeland]], [[Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan|Fidji]], [[Franse nasionale vrouerugbyspan|Frankryk]], [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan|Italië]], [[Japannese nasionale vrouerugbyspan|Japan]], [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan|Kanada]], [[Black Ferns|Nieu-Seeland]], [[Skotse nasionale vrouerugbyspan|Skotland]], [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Suid-Afrika]], die [[Verenigde State se nasionale vrouerugbyspan|Verenigde State]] en [[Walliese nasionale vrouerugbyspan|Wallis]]. Tydens die Vrouerugbywêreldbeker 2021 is 26 wedstryde gespeel, waaronder 18 tydens die groepfase en agt tydens die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die spanne is in drie groepe van vier elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het. Die agt beste spanne van die groepfase het hierna gekwalifiseer vir die kwarteindrondte. Dit was die laaste vrouerugbywêreldbekertoernooi waaraan twaalf nasionale spanne deelgeneem het, nadat die aantal nasionale spanne vir die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] na 16 verhoog is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/605873/rugby-world-cup-2025-set-to-break-new-ground-as-tournament-expands-to-16-teams |title=Rugby World Cup 2025 set to break new ground as tournament expands to 16 teams |publisher=rugbyworldcup.com |date=30 November 2020 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> Nieu-Seeland het die eindstryd op [[Edenparkstadion|Edenpark]] in [[Auckland]] teen Engeland met 34–31 gewen en sodoende sy sesde vrouerugbywêreldbekertitel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/rugby-world-cup/130457749/black-ferns-stun-england-to-win-rugby-world-cup-for-a-sixth-time-in-eden-park-thriller |title=Black Ferns stun England to win Rugby World Cup for a sixth time in Eden Park thriller |publisher=Stuff |author=Joseph Pearson |date=12 November 2022 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> Frankryk het in die derde en Kanada in die vierde plek geëindig. == Toewysing == Op 14 November 2018 het die wêreldbeheerliggaam [[Wêreldrugby]] die Vrouerugbywêreldbeker 2021 aan Nieu-Seeland toegewys. Die enigste ander kandidaatland was Australië. Daarmee het dit die eerste vrouerugbywêreldbekertoernooi geword wat in die [[Suidelike Halfrond]] aangebied is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/46211404 |title=Women's Rugby World Cup 2021: New Zealand beat Australia to host |publisher=[[BBC]] |date=14 November 2018 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> Die Vrouerugbywêreldbeker 2021 was saam met die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]] en die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]] (saam met [[Australië]]) een van drie vername vroue[[wêreldbeker]]toernooie wat Nieu-Seeland binne drie jaar aangebied het; al drie behoort tot die gewildste en suksesvolste vrouesportsoorte in dié land. Nadat beide die Vrouerugbywêreldbeker en die Vrouekrieketwêreldbeker weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] met een jaar uitgestel moes word, is al drie die toernooie binne een-en-'n-half jaar beslis. Gevolglik is beide die Vrouerugby- en die Vrouekrieketwêreldbeker in dieselfde jaar in Nieu-Seeland gehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/423032/women-s-cricket-world-cup-pushed-back-12-months |title=Women's Cricket World Cup pushed back 12 months |publisher=Radio New Zealand |author=Andrea Nelson |date=9 Augustus 2020 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/women-in-sport/300136933/progress-report-new-zealands-3-world-cups-in-3-years |title=Progress report: New Zealand’s 3 World Cups in 3 years |publisher=Stuff |author=Ashley Stanley |date=19 Oktober 2020 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> == Deelnemers == [[Lêer:2021 Women's Rugby World Cup Qualification.png|duimnael|Grafiek van die kwalifiseringsproses vir die Vrouerugbywêreldbeker 2021]] Twaalf nasionale vrouerugbyspanne het aan die Vrouerugbywêreldbeker 2021 deelgeneem. Die sewe beste spanne van die Vrouerugbywêreldbeker 2017 – Australië, Engeland, Frankryk, Kanada, Nieu-Seeland, die Verenigde State en Wallis – het almal regstreeks gekwalifiseer. Die oorblywende vyf plekke is tydens plaaslike kwalifiserings in Afrika, Asië, Europa, Oseanië en ’n internasionale uitspeelrondte beslis. Op 17 Augustus 2019 het Suid-Afrika die Afrikakampioenskap 2021 gewen en sodoende vir die hooftoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/springbok-women-qualify-for-2021-womens-rugby-world-cup/ |title=Springbok Women qualify for 2021 Women’s Rugby World Cup |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=19 Augustus 2019 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> Vanweë beide Australië en Nieu-Seeland se regstreekse kwalifisering het Oseanië vir die eerste keer oor sy eie kwalifiseringsplek beskik wat in November 2019 Fidji bespreek het, gelyk aan sy eerste deelname ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/543018 |title=Fiji qualify for Rugby World Cup 2021 |publisher=rugbyworldcup.com |date=30 November 2019 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> In September 2021 het Italië die Europese plek bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-world-cup/italy-qualify-for-rugby-world-cup-2021-130838 |title=Italy qualify for Rugby World Cup 2021 |publisher=Rugby World |date=26 September 2021 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> Die verdere kwalifiseringsproses is erg deur die die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] ontwrig. Gevolglik kon die Asiatiese Vrouerugbykampioenskap 2021 nie beslis word nie en Japan het weens sy plek op Wêreldrugby se ranglys vir die toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://en.rugby-japan.jp/2021/10/20/sakura-fifteen-qualify-for-rugby-world-cup-2021-in-new-zealand/ |title=Sakura Fifteen Qualify for Rugby World Cup 2021 in New Zealand |publisher=[[Japannese Rugbyvoetbalunie]] |date=20 Oktober 2021 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> In Februarie 2022 het Skotland die laaste oorblywende plek bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/60528770 |title=Scotland reach World Cup with 59-3 win over Colombia |publisher=[[BBC]] |date=25 Februarie 2022 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> [[Lêer:2021 Rugby World Cup (women) participating nations.svg|duimnael|400px|Spanne wat aan die Vrouerugbywêreldbeker 2021 deelgeneem het: {{sleutel|#f00|Gasvroue}} {{sleutel|#07f|Sewe beste spanne van die 2017-toernooi}} {{sleutel|#0d0|Wenner van die plaaslike kwalifisering}} {{sleutel|#ff0|Versuim om te kwalifiseer}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie !Groep |- |{{NZLruv}} |'''Gasvroue''' |Agtste |[[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 1998|1998]], [[Vrouerugbywêreldbeker 2002|2002]], [[Vrouerugbywêreldbeker 2006|2006]], [[Vrouerugbywêreldbeker 2010|2010]], [[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]])</small> |A |- |{{AUSruv}} |rowspan="6"|'''Regstreeks''' |Sewende |[[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] |Derde plek <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 2010|2010]])</small> |A |- |{{ENGruv}} |Negende |[[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 1994|1994]], [[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]])</small> |C |- |{{FRAruv}} |Negende |[[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] |Derde plek <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 1991|1991]], [[Vrouerugbywêreldbeker 1994|1994]], [[Vrouerugbywêreldbeker 2002|2002]], [[Vrouerugbywêreldbeker 2006|2006]], [[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]], [[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]])</small> |C |- |{{CANruv}} |Negende |[[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] |Naaswenner <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]])</small> |B |- |{{USAruv}} |Negende |[[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 1991|1991]])</small> |B |- |{{WALruv}} |Agtste |[[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] |Vierde plek <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 1994|1994]])</small> |A |- |{{FIJruv}} |rowspan="5"|Kwalifisering |Eerste |– |Debuut |C |- |{{ITAruv}} |Vyfde |[[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] |Agtste plek <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 1991|1991]])</small> |B |- |{{JPNruv}} |Vyfde |[[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] |Agtste plek <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 1994|1994]])</small> |B |- |{{SCOruv}} |Sesde |[[Vrouerugbywêreldbeker 2010|2010]] |Vyfde plek <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 1994|1994]])</small> |A |- |{{RSAruv}} |Vierde |[[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]] |Tiende plek <small>([[Vrouerugbywêreldbeker 2010|2010]], [[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]])</small> |C |} == Stadions == Al die wedstryde is op die Nieu-Seelandse [[Noordeiland]] gehou. In [[Auckland]] is [[Edenparkstadion|Edenpark]] en [[The Trusts Arena]] asook in [[Whangarei]] [[Okarapark]] gebruik. <center> {| class="wikitable centered" style="text-align:center" ! [[Auckland]] ! rowspan="13"|{{Location map+|Nieu-Seeland|width=400|places= {{Location map~|Nieu-Seeland|label=Edenpark|position=right|lat=-36.875278|long=174.745|region=NZ-AUK}} {{Location map~|Nieu-Seeland|label=The Trusts Arena|position=left|lat=-36.86|long=174.6362|region=NZ-AUK}} {{Location map~|Nieu-Seeland|label=Okarapark|position=top|lat=-35.734057|long=174.329529|region=NZ-NTL}} }} ! [[Auckland]] |- | [[Edenparkstadion|Edenpark]] | [[The Trusts Arena]] |- | <small>{{Koördinate|36|52|31|S|174|44|42|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Edenpark}}</small> | <small>{{Koördinate|36|51|36|S|174|38|10.32|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=The Trusts Arena}}</small> |- | Kapasiteit: '''50&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''4&nbsp;901''' |- | [[Lêer:Eden Park cropped.jpg|200px]] | [[Lêer:Trusts Stadium From Central Park Drive (cropped).jpg|200px]] |- ! [[Whangarei]] |- | [[Okarapark]] |- | <small>{{Koördinate|35|44|2.6|S|174|19|46.3|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Okarapark}}</small> |- | Kapasiteit: '''18&nbsp;500''' |- | [[Lêer:Semenoff Stadium 20260111 124603.jpg|200px]] |}</center> == Formaat == Die Vrouerugbywêreldbeker 2021 is oor 36 dae tussen twaalf verskillende spanne oor 26 wedstryde beslis. Dit het op 8 Oktober 2022 op die Aucklandse Edenpark met die openingswedstryd tussen die gasvroue Nieu-Seeland en Australië afgeskop. Die toernooi het geëindig op 12 November by dieselfde stadion met die eindstryd tussen Engeland en Nieu-Seeland, waartydens die Black Ferns die trofee verdedig het. === Kalender === Die volgende tabel dui die Vrouerugbywêreldbeker 2021 se daaglikse program aan. ’n Pers blokkie dui op wedstryde tydens die groepfase, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase, ’n blou blokkie op die bronseindstryd en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Groepfase<br />Oktober ! scope=col |Sa<br />8 ! scope=col |So<br />9 ! scope=col |Ma<br />10 ! scope=col |Di<br />11 ! scope=col |Wo<br />12 ! scope=col |Do<br />13 ! scope=col |Vr<br />14 ! scope=col |Sa<br />15 ! scope=col |So<br />16 ! scope=col |Ma<br />17 ! scope=col |Di<br />18 ! scope=col |Wo<br />19 ! scope=col |Do<br />20 ! scope=col |Vr<br />21 ! scope=col |Sa<br />22 ! scope=col |So<br />23 ! scope=col |Ma<br />24 ! scope=col |Di<br />25 |- align=center | align=left|Groep A <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| |- align=center |align=left|Groep B <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| |- align=center |align=left|Groep C <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Oktober/November ! scope=col |Wo<br />26 ! scope=col |Do<br />27 ! scope=col |Vr<br />28 ! scope=col |Sa<br />29 ! scope=col |So<br />30 ! scope=col |Ma<br />31 ! scope=col |Di<br />1 ! scope=col |Wo<br />2 ! scope=col |Do<br />3 ! scope=col |Vr<br />4 ! scope=col |Sa<br />5 ! scope=col |So<br />6 ! scope=col |Ma<br />7 ! scope=col |Di<br />8 ! scope=col |Wo<br />9 ! scope=col |Do<br />10 ! scope=col |Vr<br />11 ! colspan=2 scope=col |Sa<br />12 |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 30 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#3399ff| '''1''' <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#c364f3|Groepwedstryde}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopwedstryde}} |- | {{sleutel|#3399ff|Bronseindstryd}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Groepe === Die eerste rondte, of die groepfase, het twaalf spanne bevat wat in drie groepe van vier spanne verdeel is. Die loting vir die groepfase, waar die twaalf deelnemers in vier groepe verdeel is na aanleiding van hul posisie op die Wêreldrugby-ranglys (soos op 1 Januarie 2020, voor die begin van die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]]), het op 20 November 2020 in die Aucklandse SkyCity Theatre plaasgevind. Vir die eerste keer in die vrouerugbywêreldbekergeskiedenis was die loting nie gebaseer op die prestasie tydens die vorige toernooi nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/593549/date-set-for-rugby-world-cup-2021-draw |title=Date set for 2021 Rugby World Cup draw |publisher=rugbyworldcup.com |date=19 Oktober 2020 |accessdate=12 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512155125/https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/593549/date-set-for-rugby-world-cup-2021-draw |archive-date=12 Mei 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/602393/rugby-world-cup-2021-draw-to-be-confirmed-in-auckland-next-week |title=Confirmation of 2021 Rugby World Cup draw |publisher=rugbyworldcup.com |date=12 November 2020 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327004233/https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/602393/rugby-world-cup-2021-draw-to-be-confirmed-in-auckland-next-week |archive-date=27 Maart 2023}}</ref> * '''Groep 1:''' Die drie beste regstreekse kwalifiseerders (1–3) * '''Groep 2:''' Die drie naasbeste regstreekse kwalifiseerders (4–6) * '''Groep 3:''' Die sewende regstreekse kwalifiseerder, Europa 1 en Afrika 1 * '''Groep 4:''' Asië 1, Oseanië 1 en die uitspeelwedstrydwenner Die groepe vir die loting op 20 November 2020 is soos volg (in hakies is die ranglysplasing vóór die loting): {| |- style="text-align:left" !style="width:12em"|Groep 1 !style="width:12em"|Groep 2 !style="width:12em"|Groep 3 !style="width:16em"|Groep 4 |- style="vertical-align:top" | valign=top | * {{NZLruv}} <small>(1)</small> * {{ENGruv}} <small>(2)</small> * {{CANruv}} <small>(3)</small> | valign=top | * {{FRAruv}} <small>(4)</small> * {{AUSruv}} <small>(5)</small> * {{USAruv}} <small>(6)</small> | valign=top | * {{WALruv}} <small>(7)</small> * {{ITAruv}} <small>(Europa 1)</small> * {{RSAruv}} <small>(Afrika 1)</small> | valign=top | * {{JPNruv}} <small>(Asië 1)</small> * {{FIJruv}} <small>(Oseanië 1)</small> * {{SCOruv}} <small>(uitspeelwedstrydwenner)</small> |} Ná die loting op 20 November 2020 lyk die groepe soos volg:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/women/rugby-world-cup-2021-pool-draw-116789 |title=Rugby World Cup 2021 Pool Draw |publisher=Rugby World |date=19 November 2020 |accessdate=1 Julie 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! style="width:25%"|[[#Groep A|Groep A]] ! style="width:25%"|[[#Groep B|Groep B]] ! style="width:25%"|[[#Groep C|Groep C]] |- | {{AUSruv}}<br /> {{NZLruv}}<br /> {{SCOruv}}<br /> {{WALruv}} | {{JPNruv}}<br /> {{ITAruv}}<br /> {{CANruv}}<br /> {{USAruv}} | {{ENGruv}}<br /> {{FIJruv}}<br /> {{FRAruv}}<br /> {{RSAruv}} |} === Groepfase === Die negende Vrouerugbywêreldbekertoernooi is deur twaalf nasionale vrouerugbyspanne beslis. Vir die groepfase is die twaalf deelnemende spanne in vier groepe van drie elk verdeel; elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span drie wedstryde in die groepfase gespeel. Klassifisering binne elke groep was gegrond op die volgende puntestelsel: * Vier wedstrydpunte vir ’n oorwinning; * Twee vir ’n gelykop; * geen vir ’n nederlaag; * Een bonuspunt vir die druk van vier of meer [[Drie (sport)|drieë]], of ’n nederlaag met sewe punte of minder. Aan die einde van die groepfase is die spanne gerangskik van die eerste na die vierde posisie, gegrond op versamelde wedstrydpunte, met die agt beste spanne van die groepfase wat na die kwarteindrondte deurgedring het. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit agt wedstryde bestaan het: vier kwarteindstryde, twee halfeindstryde, ’n derdeplekwedstryd en die eindstryd. Die agt beste spanne van die groepfase het na die uitklopfase deurgedring. Die beste span van die groepfase het teen die voorlaaste span te staan gekom, die naasbeste teen die derde laaste span, ens. Die uitklopfase het met die kwarteindrondte begin. Elke wedstryd in die uitklopfase moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná tagtig minute van gewone spel ’n gelykopuitslag was, is daar verder gespeel om te bepaal wie die wenner is. Aanvanklik is daar twee periodes van [[ekstra tyd]] gespeel, tien minute in elke rigting: as daar dan steeds geen wenner was nie, is daar vir tien minute gespeel in ’n uitklopformaat, waar die eerste span wat daarin geslaag het om punte aan te teken, gewen het. As daar steeds nie ’n wenner was ná 110 minute nie is die wenner bepaal deur ’n stelskopkompetisie. === 2021-effek op 2025-kwalifisering === Die vier beste spanne van die toernooi het regstreeks vir die volgende Vrouerugbywêreldbeker 2025 in Engeland gekwalifiseer. Hulle was Engeland, Frankryk, Kanada en Nieu-Seeland. == Betrokkenes == === Wedstrydbeamptes === Op 26 Mei 2022 het die wêreldbeheerliggaam die wedstrydbeamptes aangekondig. ’n Paneel van nege skeidsregters, vyf lynregters en vier televisieskeidsregters is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/718623/all-female-team-of-referees-to-take-charge-of-rugby-world-cup-2021?lang=en |title=All-female team of referees to take charge of Rugby World Cup 2021 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=26 Mei 2022 |accessdate=20 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620154122/https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/718623/all-female-team-of-referees-to-take-charge-of-rugby-world-cup-2021 |archive-date=20 Junie 2024}}</ref> {{col-begin}} {{col-2}} ; Skeidsregters * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Aimee Barrett-Theron <small>([[Suid-Afrikaanse Rugbyunie|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Maggie Cogger-Orr <small>([[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Sara Cox <small>([[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Skotland}} Hollie Davidson <small>([[Skotse Rugbyunie|Skotland]])</small> * {{vlagikoon|Frankryk}} Aurélie Groizeleau <small>([[Franse Rugbyfederasie|Frankryk]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Lauren Jenner <small>([[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Amber McLachlan <small>([[Rugby Australia|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Italië}} Clara Munarini <small>([[Italiaanse Rugbyfederasie|Italië]])</small> * {{vlagikoon|Ierland|rugby}} Joy Neville <small>([[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]])</small> {{col-2}} ; Lynregters * {{vlagikoon|Italië}} Maria Beatrice Benvenuti <small>([[Italiaanse Rugbyfederasie|Italië]])</small> * {{vlagikoon|Frankryk}} Doriane Domenjo <small>([[Franse Rugbyfederasie|Frankryk]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Tyler Miller <small>([[Rugby Australia|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Verenigde State}} Kat Roche <small>([[VSA Rugby|Verenigde State]])</small> * {{vlagikoon|Kanada}} Julianne Zussman <small>([[Rugby Kanada|Kanada]])</small> ; Televisieskeidsregters * {{vlagikoon|Kanada}} Chris Assmus <small>([[Rugby Kanada|Kanada]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Lee Jeffrey <small>([[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Ian Tempest <small>([[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Wallis}} Ben Whitehouse <small>([[Walliese Rugbyunie|Wallis]])</small> {{col-end}} == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |} Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die groep- en die uitklopfase. === Groepfase === Twaalf spanne het aan die groepfase deelgeneem. Die agt beste spanne van die groepfase het na die uitklopfase deurgedring. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=165|Span !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|P&nbsp;v|Punte vir}} !width=25|{{Afkorting|P&nbsp;t|Punte teen}} !width=25|{{Afkorting|+/−|Punteverskil}} !width=25|{{Afkorting|BP|Bonuspunte}} !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{NZLruv}} |3||3||0||0||154||29||+125||3||'''15''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{AUSruv}} |3||2||0||1||44||60||–16||0||'''8''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{WALruv}} |3||1||0||2||37||84||–47||1||'''5''' |- |align=left|{{SCOruv}} |3||0||0||3||27||89||–62||2||'''2''' |} {{rugbywedstryd |datum = 8 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{AUSruv-r}} |telling = 17–41 |rapport = |weg = {{NZLruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 9 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{WALruv-r}} |telling = 18–15 |rapport = |weg = {{SCOruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 15 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{SCOruv-r}} |telling = 12–14 |rapport = |weg = {{AUSruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 16 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{WALruv-r}} |telling = 12–56 |rapport = |weg = {{NZLruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[The Trusts Arena]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 22 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{AUSruv-r}} |telling = 13–7 |rapport = |weg = {{WALruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 22 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{NZLruv-r}} |telling = 57–0 |rapport = |weg = {{SCOruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=165|Span !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|P&nbsp;v|Punte vir}} !width=25|{{Afkorting|P&nbsp;t|Punte teen}} !width=25|{{Afkorting|+/−|Punteverskil}} !width=25|{{Afkorting|BP|Bonuspunte}} !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{CANruv}} |3||3||0||0||92||31||+61||3||'''15''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{ITAruv}} |3||2||0||1||55||40||+15||1||'''9''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{USAruv}} |3||1||0||2||54||68||–14||1||'''5''' |- |align=left|{{JPNruv}} |3||0||0||3||30||92||–62||0||'''0''' |} {{rugbywedstryd |datum = 9 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{USAruv-r}} |telling = 10–22 |rapport = |weg = {{ITAruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 9 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{JPNruv-r}} |telling = 5–41 |rapport = |weg = {{CANruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 15 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{USAruv-r}} |telling = 30–17 |rapport = |weg = {{JPNruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 16 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{ITAruv-r}} |telling = 12–22 |rapport = |weg = {{CANruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[The Trusts Arena]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 23 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{JPNruv-r}} |telling = 8–21 |rapport = |weg = {{ITAruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[The Trusts Arena]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 23 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{CANruv-r}} |telling = 29–14 |rapport = |weg = {{USAruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[The Trusts Arena]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} ==== Groep C ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=165|Span !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|P&nbsp;v|Punte vir}} !width=25|{{Afkorting|P&nbsp;t|Punte teen}} !width=25|{{Afkorting|+/−|Punteverskil}} !width=25|{{Afkorting|BP|Bonuspunte}} !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{ENGruv}} |3||3||0||0||172||26||+146||2||'''14''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{FRAruv}} |3||2||0||1||91||18||+73||3||'''11''' |- |align=left|{{FIJruv}} |3||1||0||2||40||145||–105||0||'''4''' |- |align=left|{{RSAruv}} |3||0||0||3||22||136||–114||1||'''1''' |} {{rugbywedstryd |datum = 8 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{RSAruv-r}} |telling = 5–40 |rapport = |weg = {{FRAruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 8 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{FIJruv-r}} |telling = 19–84 |rapport = |weg = {{ENGruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 15 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{FRAruv-r}} |telling = 7–13 |rapport = |weg = {{ENGruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 16 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{FIJruv-r}} |telling = 21–17 |rapport = |weg = {{RSAruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[The Trusts Arena]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 22 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{FRAruv-r}} |telling = 44–0 |rapport = |weg = {{FIJruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 23 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{ENGruv-r}} |telling = 75–0 |rapport = |weg = {{RSAruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[The Trusts Arena]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} === Uitklopfase === [[Lêer:Part of the Black Ferns RWC squad standing on parliament steps with trophy and medals.jpg|duimnael|Ontvangs van die [[Black Ferns]] by die Parlementsgebou nadat hulle in 2021 as die wêreldkampioen gekroon is]] {{Wedstrydskema laatste 8 | RD1 = Kwarteindrondte | RD2 = Halfeindrondte | RD3 = Eindrondte | RD1-header01 = 29 Oktober – Whangarei | RD1-team01 = '''{{FRAruv}}''' | RD1-score01 = '''39''' | RD1-team02 = {{ITAruv}} | RD1-score02 = 3 | RD1-header02 = 29 Oktober – Whangarei | RD1-team03 = '''{{NZLruv}}''' | RD1-score03 = '''55''' | RD1-team04 = {{WALruv}} | RD1-score04 = 3 | RD1-header03 = 30 Oktober – Auckland | RD1-team05 = '''{{ENGruv}}''' | RD1-score05 = '''41''' | RD1-team06 = {{AUSruv}} | RD1-score06 = 5 | RD1-header04 = 30 Oktober – Auckland | RD1-team07 = '''{{CANruv}}''' | RD1-score07 = '''32''' | RD1-team08 = {{USAruv}} | RD1-score08 = 11 | RD2-header01 = 5 November – Auckland | RD2-team01 = {{FRAruv}} | RD2-score01 = 24 | RD2-team02 = '''{{NZLruv}}''' | RD2-score02 = '''25''' | RD2-header02 = 5 November – Auckland | RD2-team03 = '''{{ENGruv}}''' | RD2-score03 = '''26''' | RD2-team04 = {{CANruv}} | RD2-score04 = 19 | RD3-header01 = 12 November – Auckland | RD3-team01 = '''{{NZLruv}}''' | RD3-score01 = '''34''' | RD3-team02 = {{ENGruv}} | RD3-score02 = 31 | RD3-header02 = 12 November – Auckland | RD3-team03 = '''{{FRAruv}}''' | RD3-score03 = '''36''' | RD3-team04 = {{CANruv}} | RD3-score04 = 0 }} ==== Kwarteindrondte ==== {{rugbywedstryd |datum = 29 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{FRAruv-r}} |telling = 39–3 |rapport = |weg = {{ITAruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 29 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{NZLruv-r}} |telling = 55–3 |rapport = |weg = {{WALruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Okarapark]], [[Whangarei]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 30 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{ENGruv-r}} |telling = 41–5 |rapport = |weg = {{AUSruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[The Trusts Arena]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 30 Oktober 2022 |tyd = |tuis = {{CANruv-r}} |telling = 32–11 |rapport = |weg = {{USAruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[The Trusts Arena]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} ==== Halfeindrondte ==== {{rugbywedstryd |datum = 5 November 2022 |tyd = |tuis = {{CANruv-r}} |telling = 19–26 |rapport = |weg = {{ENGruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} {{rugbywedstryd |datum = 5 November 2022 |tyd = |tuis = {{NZLruv-r}} |telling = 25–24 |rapport = |weg = {{FRAruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} ==== Bronseindstryd ==== {{rugbywedstryd |datum = 12 November 2022 |tyd = |tuis = {{CANruv-r}} |telling = 0–36 |rapport = |weg = {{FRAruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} ==== Eindstryd ==== {{rugbywedstryd |datum = 12 November 2022 |tyd = |tuis = {{ENGruv-r}} |telling = 31–34 |rapport = |weg = {{NZLruv}} |tuispunte = |wegpunte = |stadion = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |bywoning = |skeidsregter = |speler van die wedstryd = |notas = }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Vrouerugbywêreldkampioen 2021 |- |align=center|'''{{NZLruv}}''' |} == Statistiek == === Finale puntestand === Hierdie tabel toon die finale puntestand van al twaalf deelnemende nasionale vrouerugbyspanne in die Vrouerugbywêreldbeker 2021. [[Lêer:2021 Rugby World Cup (women) results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die Vrouerugbywêreldbeker 2021: {{columns-list|2| {{sleutel|#fd0|Kampioen}} {{sleutel|#880|Naaswenner}} {{sleutel|#c96|Derde plek}} {{sleutel|#07f|Vierde plek}} {{sleutel|#0cf|Vyfde plek}} {{sleutel|#aef|Sesde plek}} {{sleutel|#0d0|Sewende en agtste plek}} {{sleutel|#f55|Negende tot twaalfde plek}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} !width=25|Drieë !width=25|Doelskoppe !width=25|Strafdoele !width=25|Skepdoele |- style="background:#fd0" | 1 || style="text-align:left;"|{{NZLruv}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 234 || 38 || 19 || 2 || 0 |- style="background:#880;" | 2 || style="text-align:left;"|{{ENGruv}} || 5 || 4 || 0 || 1 || 239 || 38 || 17 || 5 || 0 |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{FRAruv}} || 5 || 3 || 0 || 2 || 154 || 21 || 15 || 4 || 0 |- style="background:#07f;" | 4 || style="text-align:left;"|{{CANruv}} || 5 || 4 || 0 || 1 || 143 || 23 || 11 || 2 || 0 |- | 5 || style="text-align:left;"|{{ITAruv}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 58 || 8 || 3 || 3 || 0 |- | 6 || style="text-align:left;"|{{AUSruv}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 49 || 7 || 4 || 2 || 0 |- | 7 || style="text-align:left;"|{{USAruv}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 65 || 9 || 6 || 2 || 0 |- | 8 || style="text-align:left;"|{{WALruv}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 40 || 5 || 3 || 3 || 0 |- | 9 || style="text-align:left;"|{{FIJruv}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 40 || 6 || 5 || 0 || 0 |- | 10 || style="text-align:left;"|{{SCOruv}} || 3 || 0 || 0 || 3 || 27 || 6 || 0 || 0 || 0 |- | 11 || style="text-align:left;"|{{RSAruv}} || 3 || 0 || 0 || 3 || 22 || 3 || 2 || 1 || 0 |- | 12 || style="text-align:left;"|{{JPNruv}} || 3 || 0 || 0 || 3 || 30 || 5 || 2 || 0 || 0 |} === Meeste punte en drieë === {| class="toptextcells" | Meeste punte aangeteken: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Punte |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Emily Scarratt]] | 44 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Frankryk}} [[Caroline Drouin]] | 38 |- |rowspan="2"| 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Portia Woodman]] |rowspan="2"| 35 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Renee Holmes]] |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Ruahei Demant]] | 31 |- |rowspan="3"| 6 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Amy Cokayne]] |rowspan="3"| 30 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Marlie Packer]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Kanada}} [[Emily Tuttosi]] |- | 9 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Alev Kelter]] | 27 |- | 10 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Ruby Tui]] |} | Meeste drieë gedruk: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Drieë |- | 1. |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Portia Woodman]] | 7 |- |rowspan="3"| 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Amy Cokayne]] |rowspan="3"| 6 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Marlie Packer]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Kanada}} [[Emily Tuttosi]] |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Ruby Tui]] | 5 |- |rowspan="5"| 6 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Abigail Dow]] |rowspan="5"| 4 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Kanada}} [[Paige Farries]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Frankryk}} [[Joanna Grisez]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Claudia MacDonald]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Connie Powell]] |} |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2021 Rugby World Cup (Women)|Vrouerugbywêreldbeker 2021}} * {{en}} [https://www.rugbyworldcup.com/2025/en/past-tournaments/2021 Amptelike Vrouerugbywêreldbekerwebwerf] {{Navigasie Vrouerugbywêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vrouerugbywereldbeker 2021}} [[Kategorie:Geskiedenis van Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbykompetisies in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Vrouerugbywêreldbeker|2021]] [[Kategorie:Sport in 2022]] iws13fwoi06n6io2g6jl2htnniwaqms Vrouekrieketwêreldbeker 2022 0 453565 2888412 2886848 2026-03-28T19:00:18Z SpesBona 2720 Bygewerk 2888412 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Vrouekrieketwêreldbeker 2022 | beeld = Vrouekrieketwêreldbeker 2022.svg | beeldgrote = | onderskrif = Kenteken van die Vrouekrieketwêreldbeker 2022 | vanafdatum = 4 Maart | totdatum = 3 April | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Internasionale eendagwedstryd|Internasionale eendagkrieket]] (EDI) | toernooiformaat = Groep- en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Nieu-Seeland}} | kampioen = {{Crv-AU}} | naaswenner = {{Crv-EN}} | getal = 7 | deelnemers = 8 | wedstryde gespeel = 31 | bywoning = | speler van die reeks = {{vlagikoon|Australië}} [[Alyssa Healy]] | meeste lopies = {{vlagikoon|Australië}} [[Alyssa Healy]] (509)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-women-s-world-cup-2021-22-13629 |title=Most runs in ICC Women's World Cup, 2021/22 |publisher=ESPNcricinfo |date=3 April 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Engeland}} [[Sophie Ecclestone]] (21)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-women-s-world-cup-2021-22-13629 |title=Most wickets For ICC Women's World Cup, 2021/22 |publisher=ESPNcricinfo |date=3 April 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> | vorige jaar = 2017 | vorige toernooi = Vrouekrieketwêreldbeker 2017 | volgende jaar = 2025 | volgende toernooi = Vrouekrieketwêreldbeker 2025 }} Die '''Vrouekrieketwêreldbeker 2022''' ([[Engels]]: ''2022 Women’s Cricket World Cup'') is van 4 Maart tot 3 April 2022 in [[Nieu-Seeland]] beslis. Dit was die twaalfde [[vrouekrieketwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse krieketwêreldkampioenskap in [[Internasionale eendagwedstryd|internasionale eendagkrieket]] (EDI) en die vierde wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied is. Daarbenewens was dit ná die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982|1982-]] en [[Vrouekrieketwêreldbeker 2000|2000-toernooie]] die derde in Nieu-Seeland. Oorspronklik sou die toernooi van 30 Januarie tot 20 Februarie 2021 gehou word, maar dit is in Augustus 2020 vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] eers na Februarie en Maart 2022 uitgestel<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/53698343 |title=Women's Cricket World Cup postponed until 2022 |publisher=[[BBC]] |date=7 Augustus 2020 |accessdate=14 November 2025}}</ref> en toe na die uiteindelike datums verskuif. Saam met die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]] en die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]] (saam met [[Australië]]) was dit een van drie vername vroue[[wêreldbeker]]toernooie wat Nieu-Seeland binne drie jaar aangebied het; al drie behoort tot die gewildste en suksesvolste vrouesportsoorte in dié land. Die toernooi se formaat van 2017 het onveranderd gebly en agt nasionale vroue[[krieket]]spanne het aan die Vrouekrieketwêreldbeker 2022 deelgeneem: [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]], [[Bengaalse nasionale vrouekrieketspan|Bangladesj]], [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale vrouekrieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale vrouekrieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale vrouekrieketspan|Pakistan]], [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] en [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]]. Tydens die Vrouekrieketwêreldbeker 2022 is 31 wedstryde gespeel, waaronder 28 tydens die groepfase en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die spanne is in een groep geplaas, waarin elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het, dus het elke span sewe groepwedstryde gespeel. Die vier beste spanne het hierna vir die halfeindrondte gekwalifiseer en die wenners het mekaar in die eindstryd ontmoet. Elke wedstryd het uit 50 boulbeurte per span bestaan. Australië, Engeland, Suid-Afrika en Wes-Indië het vir die halfeindrondte gekwalifiseer. Australië het Wes-Indië en Engeland het Suid-Afrika geklop, waardeur die twee vorige vrouekrieketwêreldkampioene Australië en Engeland mekaar vir die derde keer in die eindstryd ontmoet het. Australië het die verdedigende kampioen Engeland in die eindstryd op die [[Hagley-ovaal]] in [[Christchurch]] met 71 lopies verslaan en sodoende sy sewende vrouekrieketwêreldbekertitel ingepalm. Die gasvroue Nieu-Seeland is in die groepfase uitgeskakel. Bangladesj het vir die eerste keer aan ’n vrouekrieketwêreldbekertoernooi deelgeneem. == Toewysing == Die Vrouekrieketwêreldbeker 2022 was saam met die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]] en die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]] (saam met [[Australië]]) een van drie vername vroue[[wêreldbeker]]toernooie wat Nieu-Seeland binne drie jaar aangebied het; al drie behoort tot die gewildste en suksesvolste vrouesportsoorte in dié land. Nadat beide die Vrouekrieketwêreldbeker en die Vrouerugbywêreldbeker weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] met een jaar uitgestel moes word, is al drie die toernooie binne een-en-'n-half jaar beslis. Gevolglik is beide die Vrouekrieket- en die Vrouerubgywêreldbeker in dieselfde jaar in Nieu-Seeland gehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/423032/women-s-cricket-world-cup-pushed-back-12-months |title=Women's Cricket World Cup pushed back 12 months |publisher=Radio New Zealand |author=Andrea Nelson |date=9 Augustus 2020 |accessdate=14 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/women-in-sport/300136933/progress-report-new-zealands-3-world-cups-in-3-years |title=Progress report: New Zealand’s 3 World Cups in 3 years |publisher=Stuff |author=Ashley Stanley |date=19 Oktober 2020 |accessdate=14 November 2025}}</ref> == Deelnemers == Agt nasionale vrouekrieketspanne het aan die Vrouekrieketwêreldbeker 2022 deelgeneem. Die kwalifisering het uit twee dele bestaan. Van Oktober 2017 tot Maart 2020 is die Vrouekampioenskap 2017–20 tussen agt spanne beslis, waarvan die vier beste spanne vir die Vrouekrieketwêreldbeker 2022 gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/881375 |title=New qualification pathway for ICC Men's Cricket World Cup approved |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Oktober 2018 |accessdate=14 November 2025}}</ref> Dit was ’n verandering aan die oorspronklike skedule, waarvolgens slegs drie spanne van dié toernooi sou kon kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/785582 |title=England move to third position after 2-1 series win over New Zealand |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=14 Julie 2018 |accessdate=14 November 2025}}</ref> Daarbenewens was die gasvroue Nieu-Seeland regstreeks gekwalifiseer. Die drie verslane spanne, die twee spanne met EDI-status (Bangladesj en Ierland), asook vyf plaaslike kwalifiseerders sou tydens die Vrouekrieketwêreldbekerkwalifisering 2021 in [[Zimbabwe]] die drie oorblywende plekke beslis. Dié toernooi is egter ná die ontdekking van die Covid-19 se Omikron-variant in [[Suid-Afrika]] afgelas en gevolglik is die plekke volgens die EDI-ranglys bepaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-world-cup-qualifier-2021-22-in-zimbabwe-called-off-following-concerns-over-new-covid-19-variant-1291300 |title=Women's World Cup qualifier in Zimbabwe called off following concerns over new Covid-19 variant |publisher=ESPNcricinfo |date=27 November 2021 |accessdate=14 November 2025}}</ref> Bangladesj het vir die eerste keer aan ’n vrouekrieketwêreldbekertoernooi deelgeneem. [[Lêer:2022 Women's Cricket World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering; altesaam agt spanne het deelgeneem. {{sleutel|#003|Gasvroue}} {{sleutel|#00f|Gekwalifiseer tydens die Vrouekampioenskap}} {{sleutel|#01a2ff|Gekwalifiseer deur die IKR se T20I-ranglys}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Crv-NZ}} |'''Gasvroue''' |Twaalfde |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Vrouekrieketwêreldbeker 2000|2000]])</small> |- |{{Crv-AU}} | rowspan="4" |Vrouekampioenskap 2017–20 |Twaalfde |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Vrouekrieketwêreldbeker 1978|1978]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982|1982]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 1988|1988]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997|1997]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005|2005]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 2013|2013]])</small> |- |{{Crv-EN}} |Twaalfde |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Vrouekrieketwêreldbeker 1973|1973]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 1993|1993]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 2009|2009]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]])</small> |- |{{Crv-IN}} |Tiende |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]] |Naaswenner <small>([[Vrouekrieketwêreldbeker 2005|2005]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]])</small> |- |{{Crv-ZA}} |Sewende |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]] |Halfeindrondte <small>([[Vrouekrieketwêreldbeker 2000|2000]], [[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]])</small> |- |{{Crv-BD}} | rowspan="3" |EDI-ranglys |Eerste | – |Debuut |- |{{Crv-PK}} |Vyfde |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]] |Sesde plek <small>([[Vrouekrieketwêreldbeker 2009|2009]])</small> |- |{{Crv-WI}} |Sewende |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]] |Naaswenner <small>([[Vrouekrieketwêreldbeker 2013|2013]])</small> |} == Stadions == Tydens die toernooi is ses Nieu-Seelandse stadions gebruik. Altesaam 31 wedstryde is tydens die Vrouekrieketwêreldbeker 2022 gespeel, waaronder die eindstryd. <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! [[Christchurch]] ! [[Auckland]] ! [[Mount Maunganui]] |- | [[Hagley-ovaal]] | [[Edenparkstadion|Edenpark]] | [[Bay-ovaal]] |- | <small>{{Koördinate|43|32|2.4|S|172|37|8.4|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Hagley-ovaal}}</small> | <small>{{Koördinate|36|52|30|S|174|44|41|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Edenpark}}</small> | <small>{{Koördinate|37|39|10|S|176|11|27|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Bay-ovaal}}</small> |- | Kapasiteit: '''18&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''42&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' |- | [[Lêer:Aerial view of Hagley Oval.jpg|200px]] | [[Lêer:Eden Park, Auckland, South Stand.jpg|200px]] | [[Lêer:Bay Oval.jpg|200px]] |- ! colspan=4|{{Location map+|Nieu-Seeland|width=400|float=center|places= {{Location map~|Nieu-Seeland|lat=-43.534|long=172.619|label=[[Christchurch]]|position=right}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat=-36.875|long=174.744722|label=[[Auckland]]|position=left}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat=-37.652778|long=176.190833|label=[[Mount Maunganui]]|position=bottom}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat=-37.786667|long=175.274167|label=[[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]]|position=left}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat=-41.300278|long=174.780278|label=[[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]|position=right}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat=-45.865833|long=170.525278|label=[[Dunedin]]|position=right}}}} |- ! [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] ! [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] ! [[Dunedin]] |- | [[Seddonpark]] | [[Basin Reserve]] | [[Universiteit van Otago-ovaal]] |- | <small>{{Koördinate|37|47|12|S|175|16|27|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Seddonpark}}</small> | <small>{{Koördinate|41|18|1|S|174|46|49|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Basin Reserve}}</small> | <small>{{Koördinate|45|51|57|S|170|31|31|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Universiteit van Otago-ovaal}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''11&nbsp;600''' | Kapasiteit: '''3&nbsp;500''' |- | [[Lêer:Waikato cricket ground.jpg|200px]] | [[Lêer:Basin Reserve.JPG|200px]] | [[Lêer:UniversityOvalNZ.jpg|200px]] |}</center> == Formaat == Die Vrouekrieketwêreldbeker 2022 is oor 30 dae tussen agt verskillende spanne oor 31 wedstryde beslis. Dit het op 4 Maart 2022 op die Bay-ovaal in Mount Maunganui met die openingswedstryd tussen die gasvroue Nieu-Seeland en Wes-Indië begin. Die toernooi het geëindig op 3 April op die Hagley-ovaal in Christchurch met die eindstryd tussen Australië en Engeland, waartydens Australië die Vrouekrieketwêreldbekertrofee gewen het. Dieselfde formaat is voorheen tydens die Vrouekrieketwêreldbeker 2017 gebruik. === Kalender === Die volgende tabel dui die Vrouekrieketwêreldbeker 2022 se daaglikse program aan. ’n Rooi blokkie dui op beide die openings- en sluitingseremonie, ’n pers blokkie dui op wedstryde tydens die groepfase, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Groepfase<br />Maart/April ! scope=col |Vr<br />4 ! scope=col |Sa<br />5 ! scope=col |So<br />6 ! scope=col |Ma<br />7 ! scope=col |Di<br />8 ! scope=col |Wo<br />9 ! scope=col |Do<br />10 ! scope=col |Vr<br />11 ! scope=col |Sa<br />12 ! scope=col |So<br />13 ! scope=col |Ma<br />14 ! scope=col |Di<br />15 ! scope=col |Wo<br />16 ! scope=col |Do<br />17 ! scope=col |Vr<br />18 ! scope=col |Sa<br />19 ! scope=col |So<br />20 ! scope=col |Ma<br />21 ! scope=col |Di<br />22 ! scope=col |Wo<br />23 ! scope=col |Do<br />24 ! scope=col |Vr<br />25 ! scope=col |Sa<br />26 ! scope=col |So<br />27 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 4 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|OS|Openingseremonie}}''' <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center | align=left|Groepfase <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Maart/April ! scope=col |Ma<br />28 ! scope=col |Di<br />29 ! scope=col |Wo<br />30 ! scope=col |Do<br />31 ! scope=col |Vr<br />1 ! scope=col |Sa<br />2 ! scope=col |So<br />3 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}''' |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 31 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} {| | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#d6325b|Seremonies}} |- | {{sleutel|#c364f3|Groepfase}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} == Betrokkenes == === Skeidsregters en wedstrydbeamptes === ’n Paneel van twaalf skeidsregters en drie wedstrydbeamptes is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/icc-match-officials-world-cup-new-zealand |title=Eight women among 15 Match Officials named for ICC World Cup 2022 |publisher=Women's Criczone |date=22 Februarie 2022 |accessdate=22 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222094833/https://www.womenscriczone.com/icc-match-officials-world-cup-new-zealand/ |archive-date=22 Februarie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Skeidsregters ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Lauren Agenbag <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Kim Cotton <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Afghanistan}} Ahmed Shah Pakteen <small>([[Afghaanse Krieketraad|Afghanistan]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Ruchira Palliyaguruge <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Claire Polosak <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Sue Redfern <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> || * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Langton Rusere <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> * {{vlagikoon|Bangladesj}} Sharfuddoula <small>([[Bengaalse Krieketraad|Bangladesj]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Eloise Sheridan <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Alex Wharf <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Jacqueline Williams <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Paul Wilson <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> |} ==== Wedstrydbeamptes ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Gary Baxter <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Shandre Fritz <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> || * {{vlagikoon|Indië}} G. S. Lakshmi <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> |} === Spanne === Elke land het 15 spelers vir die toernooi gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/list-of-all-the-squads-for-the-icc-womens-cricket-world-cup-2022 |title=List of all the squads for the ICC Women's Cricket World Cup 2022 |publisher=Women's CricZone |accessdate=14 November 2025}} {{dooie skakel}}</ref> === Groepfase === Die Vrouekrieketwêreldbeker 2022 is deur agt nasionale vrouekrieketspanne beslis. Vir die groepfase is die agt deelnemende spanne in een enkele groep geplaas; elke span het een wedstryde teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span sewe wedstryde in die groepfase gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een punt vir ’n gelykop of onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo gerangskik. Die vier beste spanne het na die halfeindrondte deurgedring. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit drie wedstryde bestaan het: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die vier beste spanne van die groep het na die uitklopfase deurgedring. Die eerste span het teen die vierde span en die tweede span teen die derde span in die halfeindstryde gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hosts-new-zealand-to-kick-off-2022-women-s-odi-world-cup-on-march-4-1243890 |title=Hosts New Zealand to kick off 2022 Women's ODI World Cup on March 4 |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Desember 2020 |accessdate=14 November 2025}}</ref> == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die groep- en die uitklopfase. === Groepfase === [[Lêer:Liz Dawson and Dame Cindy.jpg|duimnael|Die president van die Nieu-Seelandse [[Nasionale Olimpiese Komitee]], Liz Dawson, en die goewerneur-generaal, Cindy Kiro, met ’n kolf wat deur die [[Kaptein (sport)|kapteins]] van die agt deelnemende spanne geteken is]] Agt spanne het aan die groepfase deelgeneem. Die vier beste spanne het na die uitklopfase deurgedring. {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} |- bgcolor="ccffcc" |style="text-align:left"|{{Crv-AU}} |7||7||0||0||+1.283||'''14''' |- bgcolor="ccffcc" |style="text-align:left"|{{Crv-ZA}} |7||5||1||1||+0.078||'''11''' |- bgcolor="ccffcc" |style="text-align:left"|{{Crv-EN}} |7||4||3||0||+0.949||'''8''' |- bgcolor="ccffcc" |style="text-align:left"|{{Crv-WI}} |7||3||3||1||–0.885||'''7''' |- |style="text-align:left"|{{Crv-IN}} |7||3||4||0||+0.642||'''6''' |- |style="text-align:left"|{{Crv-NZ}} |7||3||4||0||+0.027||'''6''' |- |style="text-align:left"|{{Crv-BD}} |7||1||6||0||–0.999||'''2''' |- |style="text-align:left"|{{Crv-PK}} |7||1||6||0||–1.313||'''2''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-WI}} | telling1 = 259/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-NZ}} | telling2 = 256 (49.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Hayley Matthews]] 119 (128) | paaltjies1 = [[Lea Tahuhu]] 3/57 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Sophie Devine]] 108 (127) | paaltjies2 = [[Deandra Dottin]] 2/2 (0.5 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met drie lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-west-indies-women-1st-match-1243908/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bay-ovaal]], [[Mount Maunganui]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Hayley Matthews]] (WI) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Beide [[Hayley Matthews]] (WI) en [[Sophie Devine]] (NZ) teken ’n vrouekrieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Hundreds">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-list-hundreds/women-s-world-cup-68 |title=List of hundreds for Women's World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 November 2025}}</ref> * ''[[Sophie Devine]] (NZ) teken haar 3&nbsp;000ste EDI-lopie aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-west-indies-women-1st-match-1243908/match-report |title=Devine 108 in vain as Matthews-powered West Indies pull off massive opening-day upset |publisher=ESPNcricinfo |author=Annesha Ghosh |date=4 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-ZA}} | telling1 = 207 (49.5 boulbeurte) | span2 = {{Crv-BD}} | telling2 = 175 (49.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Marizanne Kapp]] 42 (45) | paaltjies1 = [[Fariha Trisna]] 3/35 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Sharmin Akhter]] 34 (77) | paaltjies2 = [[Ayabonga Khaka]] 4/32 (10 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 32 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-south-africa-women-2nd-match-1243909/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Universiteit van Otago-ovaal]], [[Dunedin]] | skeidsregters = Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) en Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Ayabonga Khaka]] (RSA) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Ayabonga Khaka]] (RSA) neem haar 100ste EDI-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-south-africa-women-2nd-match-1243909/match-report |title=Ayabonga Khaka four-for bails South Africa batters out against Bangladesh |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=4 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 310/3 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 298/8 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Rachael Haynes]] 130 (131) | paaltjies1 = [[Natalie Sciver-Brunt]] 2/68 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Natalie Sciver-Brunt]] 109* (85) | paaltjies2 = [[Alana King]] 3/59 (10 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met twaalf lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-england-women-3rd-match-1243910/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Seddonpark]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] | skeidsregters = Ahmed Shah Pakteen ([[Afghaanse Krieketraad|Afg]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Rachael Haynes]] (Aus) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Beide [[Rachael Haynes]] (Aus) en [[Natalie Sciver-Brunt]] (Eng) teken ’n vrouekrieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Hundreds" /> * ''[[Tammy Beaumont]] (Eng) teken haar 3&nbsp;000ste EDI-lopie aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-england-women-3rd-match-1243910/match-report |title=Haynes-Lanning record stand studs close Australia win |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=5 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 244/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-PK}} | telling2 = 137 (43 boulbeurte) | lopies1 = [[Pooja Vastrakar]] 67 (59) | paaltjies1 = [[Nashra Sandhu]] 2/36 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Sidra Ameen]] 30 (64) | paaltjies2 = [[Rajeshwari Gayakwad]] 4/31 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 107 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/india-women-vs-pakistan-women-4th-match-1243911/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bay-ovaal]], [[Mount Maunganui]] | skeidsregters = Sue Redfern en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Pooja Vastrakar]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-BD}} | telling1 = 140/8 (27 boulbeurte) | span2 = {{Crv-NZ}} | telling2 = 144/1 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Fargana Hoque]] 52 (63) | paaltjies1 = [[Amy Satterthwaite]] 3/25 (5 boulbeurte) | lopies2 = [[Suzie Bates]] 79* (68) | paaltjies2 = [[Salma Khatun]] 1/34 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-bangladesh-women-5th-match-1243912/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Universiteit van Otago-ovaal]], [[Dunedin]] | skeidsregters = Claire Polosak en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Suzie Bates]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Wedstryd verkort weens reën tot 27 boulbeurte per span. | notas = [[Suzie Bates]] (NZ) teken haar 1&nbsp;000ste vrouekrieketwêreldbekerlopie aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/women-in-sport/127976715/white-ferns-beat-bangladesh-after-rain-eases-at-womens-cricket-world-cup |title=White Ferns beat Bangladesh after rain eases at Women's Cricket World Cup |publisher=Stuff |author=Andrew Voerman |date=7 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-PK}} | telling1 = 190/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-AU}} | telling2 = 193/3 (34.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Bismah Maroof]] 78* (122) | paaltjies1 = [[Alana King]] 2/24 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Alyssa Healy]] 72 (79) | paaltjies2 = [[Omaima Sohail]] 2/39 (8 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-pakistan-women-6th-match-1243913/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bay-ovaal]], [[Mount Maunganui]] | skeidsregters = Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Alyssa Healy]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-WI}} | telling1 = 225/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 218 (47.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Shemaine Campbelle]] 66 (80) | paaltjies1 = [[Sophie Ecclestone]] 3/20 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Tammy Beaumont]] 46 (76) | paaltjies2 = [[Shamilia Connell]] 3/38 (10 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met sewe lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/england-women-vs-west-indies-women-7th-match-1243914/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Universiteit van Otago-ovaal]], [[Dunedin]] | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Shemaine Campbelle]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 260/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-IN}} | telling2 = 198 (46.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Amy Satterthwaite]] 75 (84) | paaltjies1 = [[Pooja Vastrakar]] 4/34 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Harmanpreet Kaur]] 71 (63) | paaltjies2 = [[Lea Tahuhu]] 3/17 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 62 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-india-women-8th-match-1243915/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Seddonpark]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] | skeidsregters = Ruchira Palliyaguruge ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Amy Satterthwaite]] (NZ) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-ZA}} | telling1 = 223/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-PK}} | telling2 = 217 (49.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Laura Wolvaardt]] 75 (91) | paaltjies1 = [[Fatima Sana]] 3/43 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Omaima Sohail]] 65 (104) | paaltjies2 = [[Shabnim Ismail]] 3/41 (9.5 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met ses lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/pakistan-women-vs-south-africa-women-9th-match-1243916/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bay-ovaal]], [[Mount Maunganui]] | skeidsregters = Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Shabnim Ismail]] (RSA) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 317/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-WI}} | telling2 = 162 (40.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Smriti Mandhana]] 123 (119) | paaltjies1 = [[Anisa Mohammed]] 2/59 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Deandra Dottin]] 62 (46) | paaltjies2 = [[Sneh Rana]] 3/22 (9.3 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 155 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/india-women-vs-west-indies-women-10th-match-1243917/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Seddonpark]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] | skeidsregters = Eloise Sheridan en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Smriti Mandhana]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Beide [[Smriti Mandhana]] en [[Harmanpreet Kaur]] (albei Ind) teken ’n vrouekrieketwêreldbekerhonderdtal aan.<ref name="Hundreds" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 269/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-NZ}} | telling2 = 128 (30.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Ellyse Perry]] 68 (86) | paaltjies1 = [[Lea Tahuhu]] 3/53 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Amy Satterthwaite]] 44 (67) | paaltjies2 = [[Darcie Brown]] 3/22 (7 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 141 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-australia-women-11th-match-1243918/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Basin Reserve]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Ellyse Perry]] (Aus) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Katey Martin]] (NZ) speel in haar 100ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.odt.co.nz/sport/cricket/australia-favourite—-don’t-underestimate-white-ferns |title=Australia favourite—but don’t underestimate the White Ferns |publisher=Otago Daily Times |author=Adrian Seconi |date=12 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> * ''Australië teken sy 100ste EDI-oorwinning oor Nieu-Seeland aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-australia-women-11th-match-1243918/match-report |title=All-round Ashleigh Gardner and fifties from Ellyse Perry, Tahlia McGrath help Australia thump New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=12 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-BD}} | telling1 = 234/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-PK}} | telling2 = 225/9 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Fargana Hoque]] 71 (115) | paaltjies1 = [[Nashra Sandhu]] 3/41 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Sidra Ameen]] 104 (140) | paaltjies2 = [[Fahima Khatun]] 3/38 (8 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met nege lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-pakistan-women-13th-match-1243920/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Seddonpark]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] | skeidsregters = Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) en Ahmed Shah Pakteen ([[Afghaanse Krieketraad|Afg]]) | speler van die wedstryd = [[Fahima Khatun]] (Ban) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Sidra Ameen]] (Pak) teken haar eerste EDI-honderdtal aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-pakistan-women-13th-match-1243920/match-report |title=Pakistan stay bottom as Fargana, Fahima lead Bangladesh to first World Cup victory |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=13 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> * ''Bangladesj teken sy eerste vrouekrieketwêreldbekeroorwinning oor Pakistan aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/wwc-2022-ban-vs-pak-fahima-khatun-we-want-to-take-back-some-good-memories-from-our-first-world-cup-1305532 |title=Fahima Khatun: 'We want to take back some good memories' from our first World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=14 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-EN}} | telling1 = 235/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 236/7 (49.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Tammy Beaumont]] 62 (97) | paaltjies1 = [[Marizanne Kapp]] 5/45 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Laura Wolvaardt]] 77 (101) | paaltjies2 = [[Anya Shrubsole]] 2/34 (9 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/england-women-vs-south-africa-women-12th-match-1243919/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bay-ovaal]], [[Mount Maunganui]] | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Marizanne Kapp]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Marizanne Kapp]] (RSA) neem haar eerste EDI-vyf-paaltjie-oes.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/england-women-vs-south-africa-women-12th-match-1243919/match-report |title=Peerless Kapp takes South Africa over the line to leave England winless |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=14 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-WI}} | telling1 = 131 (45.5 boulbeurte) | span2 = {{Crv-AU}} | telling2 = 132/3 (30.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Stafanie Taylor]] 50 (91) | paaltjies1 = [[Ellyse Perry]] 3/22 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Rachael Haynes]] 83* (95) | paaltjies2 = [[Chinelle Henry]] 1/20 (5 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-west-indies-women-14th-match-1243921/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Basin Reserve]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] | skeidsregters = Sue Redfern en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Ellyse Perry]] (Aus) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 134 (36.2 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 136/6 (31.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Smriti Mandhana]] 35 (58) | paaltjies1 = [[Charlie Dean]] 4/23 (8.2 boulbeurte) | lopies2 = [[Heather Knight]] 53* (72) | paaltjies2 = [[Meghna Singh]] 3/26 (7.2 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/england-women-vs-india-women-15th-match-1243922/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bay-ovaal]], [[Mount Maunganui]] | skeidsregters = Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Charlie Dean]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Anya Shrubsole]] (Eng) neem haar 100ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/60760948 |title=Cricket World Cup: England beat India to keep hopes alive |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=16 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> * ''[[Jhulan Goswami]] (Ind) word die eerste vroulike bouler wat haar 250ste EDI-paaltjie neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/jhulan-goswami-bags-250th-odi-wicket-becomes-first-womens-cricketer-on-planet-to-achieve-feat-article-90252288 |title=Jhulan Goswami bags 250th ODI wicket, becomes first woman cricketer on planet to achieve feat |publisher=Times Now |author=Sahil Bakshi |date=16 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 228 (47.5 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 229/8 (49.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Sophie Devine]] 93 (101) | paaltjies1 = [[Shabnim Ismail]] 3/27 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Laura Wolvaardt]] 67 (94) | paaltjies2 = [[Amelia Kerr]] 3/50 (10 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met twee paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-south-africa-women-16th-match-1243923/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Seddonpark]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] | skeidsregters = Ahmed Shah Pakteen ([[Afghaanse Krieketraad|Afg]]) en Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Marizanne Kapp]] (RSA) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-WI}} | telling1 = 140/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-BD}} | telling2 = 136 (49.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Shemaine Campbelle]] 53* (107) | paaltjies1 = [[Salma Khatun]] 2/23 (10 boulbeurte)<br />[[Nahida Akter]] 2/23 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Nahida Akter]] 25* (64) | paaltjies2 = [[Hayley Matthews]] 4/15 (10 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met vier lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-west-indies-women-17th-match-1243924/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bay-ovaal]], [[Mount Maunganui]] | skeidsregters = Eloise Sheridan en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Hayley Matthews]] (WI) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 277/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-AU}} | telling2 = 280/4 (49.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Mithali Raj]] 68 (96) | paaltjies1 = [[Darcie Brown]] 3/30 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Meg Lanning]] 97 (107) | paaltjies2 = [[Pooja Vastrakar]] 2/43 (10 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-india-women-18th-match-1243925/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Meg Lanning]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Jhulan Goswami]] (Ind) speel in haar 200ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://morningexpress.in/jhulan-goswami-200th-matches-jhulan-goswamis-unique-double-century-became-the-worlds-second-cricketer-after-mithali-raj |title=Jhulan Goswami 200th Matches: Jhulan Goswami's unique double century, became the world's second cricketer after Mithali Raj |publisher=Morning Express |date=19 Maart 2022 |accessdate=9 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409092619/https://morningexpress.in/jhulan-goswami-200th-matches-jhulan-goswamis-unique-double-century-became-the-worlds-second-cricketer-after-mithali-raj/ |archive-date=9 April 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Australië teken die hoogste vrouekrieketwêreldbekerlopiejaagtog in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/wwc-2022-aus-vs-ind-australia-s-17th-successful-odi-chase-in-a-row-meg-lanning-ellyse-perry-dominance-1306357 |title=Australia's 17th successful ODI chase in a row, Meg Lanning-Ellyse Perry dominance |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=19 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref><ref name="Run_chase">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?batting_fielding_first=2;class=9;filter=advanced;orderby=team_score;result=1;template=results;trophy=68;type=team;view=innings |title=Statistics / Statsguru / Women's One-Day Internationals / Team records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 November 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Australië vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/3317973 |title=Record run chase takes Australia into Cup semis |publisher=[[Krieket Australië]] |author=Laura Jolly |date=19 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 203 (48.5 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 204/9 (47.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Maddy Green]] 52* (75) | paaltjies1 = [[Kate Cross]] 3/35 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Natalie Sciver-Brunt]] 61 (108) | paaltjies2 = [[Frances Mackay]] 4/34 (9 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met een paaltjie | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-england-women-19th-match-1243926/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] | skeidsregters = Ruchira Palliyaguruge ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Natalie Sciver-Brunt]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-WI}} | telling1 = 89/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Crv-PK}} | telling2 = 90/2 (18.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Deandra Dottin]] 27 (35) | paaltjies1 = [[Nida Dar]] 4/10 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Muneeba Ali]] 37 (43) | paaltjies2 = [[Shakera Selman]] 1/15 (3.5 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/pakistan-women-vs-west-indies-women-20th-match-1243927/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Seddonpark]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] | skeidsregters = Eloise Sheridan en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Nida Dar]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Wedstryd verkort weens reën tot 20 boulbeurte per span. | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-ZA}} | telling1 = 271/5 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-AU}} | telling2 = 272/5 (45.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Laura Wolvaardt]] 90 (134) | paaltjies1 = [[Annabel Sutherland]] 1/26 (6 boulbeurte) | lopies2 = [[Meg Lanning]] 135* (130) | paaltjies2 = [[Shabnim Ismail]] 2/33 (7 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-south-africa-women-21st-match-1243928/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Basin Reserve]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] | skeidsregters = Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Meg Lanning]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Meg Lanning]] (Aus) teken ’n vrouekrieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Hundreds" /> * ''Australië word die eerste span – beide mans- en vroue – wat sy 18de agtereenvolgende lopiejaagtog aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/22/meg-lanning-century-australia-defeat-south-africa-icc-cricket-womens-world-cup |title=Meg Lanning ton helps Australia condemn South Africa to first Women’s World Cup defeat |publisher=[[The Guardian]] |date=22 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 229/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-BD}} | telling2 = 119 (40.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Yastika Bhatia]] 50 (80) | paaltjies1 = [[Ritu Moni]] 3/37 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Salma Khatun]] 32 (35) | paaltjies2 = [[Sneh Rana]] 4/30 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 110 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-india-women-22nd-match-1243929/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Seddonpark]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Yastika Bhatia]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-ZA}} | telling1 = 61/4 (10.5 boulbeurte) | span2 = {{Crv-WI}} | telling2 = | lopies1 = [[Mignon du Preez]] 38* (31) | paaltjies1 = [[Chinelle Henry]] 3/19 (5 boulbeurte) | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Onbeslis | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/south-africa-women-vs-west-indies-women-23rd-match-1243930/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Basin Reserve]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] | skeidsregters = Ahmed Shah Pakteen ([[Afghaanse Krieketraad|Afg]]) en Sue Redfern ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Wedstryd verkort weens reën tot 26 boulbeurte per span.'' * ''Reën tydens Suid-Afrika se kolfbeurt verhoed verdere verrigtinge. | notas = <span style="color:green">Suid-Afrika vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/south-africa-women-vs-west-indies-women-23rd-match-1243930/match-report |title=SA qualify for World Cup semis after washout against WI |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=24 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-PK}} | telling1 = 105 (41.3 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 107/1 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Sidra Amin]] 32 (77) | paaltjies1 = [[Katherine Sciver-Brunt]] 3/17 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Danni Wyatt-Hodge]] 76* (68) | paaltjies2 = [[Diana Baig]] 1/14 (6 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/england-women-vs-pakistan-women-24th-match-1243931/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Hagley-ovaal]], [[Christchurch]] | skeidsregters = Ruchira Palliyaguruge ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Danni Wyatt-Hodge]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = <span style="color:red">Pakistan is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/england-women-vs-pakistan-women-24th-match-1243931/match-report |title=Brunt, Wyatt find form to lift England to big win against Pakistan |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=24 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-BD}} | telling1 = 135/6 (43 boulbeurte) | span2 = {{Crv-AU}} | telling2 = 136/5 (32.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Lata Mondal]] 33 (63) | paaltjies1 = [[Jess Jonassen]] 2/13 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Beth Mooney]] 66* (75) | paaltjies2 = [[Salma Khatun]] 3/23 (9 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-bangladesh-women-25th-match-1243932/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Basin Reserve]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Beth Mooney]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Wedstryd verkort weens reën tot 43 boulbeurte per span. | notas = [[Fargana Hoque]] word die eerste Bengaalse vroulike kolwer wat haar 1&nbsp;000ste EDI-lopie aanteken.''<ref name="BANvAUS">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-bangladesh-women-25th-match-1243932/match-report |title=Mooney fifty helps stumbling Australia over the line |publisher=ESPNcricinfo |author=Annesha Ghosh |date=25 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Bangladesj is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref name="BANvAUS" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 26 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 265/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-PK}} | telling2 = 194/9 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Suzie Bates]] 126 (135) | paaltjies1 = [[Nida Dar]] 3/39 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Nida Dar]] 50 (53) | paaltjies2 = [[Hannah Rowe]] 5/55 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 71 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-pakistan-women-26th-match-1243933/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Hagley-ovaal]], [[Christchurch]] | skeidsregters = Claire Polosak ([[Krieket Australië|Aus]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Suzie Bates]] (NZ) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Suzie Bates]] (NZ) teken ’n vrouekrieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Hundreds" /> * ''Sy word ook die eerste Nieu-Seelandse vroulike kolwer wat haar 5&nbsp;000ste EDI-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/women-in-sport/128174033/white-ferns-topple-pakistan-in-last-world-cup-round-match-but-too-little-too-late |title=White Ferns topple Pakistan in last World Cup round match, but too little too late |publisher=Stuff |author=Brendon Egan |date=26 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> * ''[[Hannah Rowe]] (NZ) neem haar eerste EDI-vyf-paaltjie-oes.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/sports-pakistan-new-zealand-bangladesh-cricket-989ab8dda15cd7c9281c7f673921f1b9 |title=New Zealand beats Pakistan at Women’s World Cup |publisher=Associated Press |author=Steve Mcmorran |date=26 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-EN}} | telling1 = 234/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-BD}} | telling2 = 134 (48 boulbeurte) | lopies1 = [[Sophia Dunkley]] 67 (72) | paaltjies1 = [[Salma Khatun]] 2/46 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Lata Mondal]] 30 (45) | paaltjies2 = [[Sophie Ecclestone]] 3/15 (10 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 100 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-england-women-27th-match-1243934/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Basin Reserve]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] | skeidsregters = Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Ruchira Palliyaguruge ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Sophia Dunkley]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = <span style="color:green">Engeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref name="ENGvBAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-england-women-27th-match-1243934/match-report |title=Sophia Dunkley, spinners shine as England make semi-finals after defeating Bangladesh |publisher=ESPNcricinfo |author=Annesha Ghosh |date=27 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Nieu-Seeland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref name="ENGvBAN" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 274/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 275/7 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Smriti Mandhana]] 71 (84) | paaltjies1 = [[Masabata Klaas]] 2/38 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Laura Wolvaardt]] 80 (79) | paaltjies2 = [[Harmanpreet Kaur]] 2/42 (8 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/india-women-vs-south-africa-women-28th-match-1243935/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Hagley-ovaal]], [[Christchurch]] | skeidsregters = Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Mignon du Preez]] (RSA) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Suid-Afrika teken sy hoogste EDI-lopiejaagtog in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/sport/cricket/womenscricketworldcup/brilliant-proteas-win-final-ball-thriller-break-indian-hearts-in-record-world-cup-chase-20220327 |title=Brilliant Proteas win final-ball thriller, break Indian hearts in record World Cup chase |publisher=[[Nuus24]] |author=Lloyd Burnard |date=27 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Wes-Indië vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref name="INDvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/india-women-vs-south-africa-women-28th-match-1243935/match-report |title=Mignon du Preez stars in dramatic chase to knock India out, West Indies qualify for semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=27 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Indië is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref name="INDvRSA" /> }} === Uitklopfase === {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 30 Maart – Wellington | RD1-span01 = '''{{Crv-AU}}''' | RD1-telling01 = '''305/3''' | RD1-span02 = {{Crv-WI}} | RD1-telling02 = 148 | RD1-hofie02 = 31 Maart – Christchurch | RD1-span03 = '''{{Crv-EN}}''' | RD1-telling03 = '''293/8''' | RD1-span04 = {{Crv-ZA}} | RD1-telling04 = 156 | RD2-hofie01 = 3 April – Christchurch | RD2-span01 = '''{{Crv-AU}}''' | RD2-telling01 = '''356/5''' | RD2-span02 = {{Crv-EN}} | RD2-telling02 = 285 }} === Halfeindrondte === {{Krieketwedstryd | datum = 30 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 305/3 (45 boulbeurte) | span2 = {{Crv-WI}} | telling2 = 148 (37 boulbeurte) | lopies1 = [[Alyssa Healy]] 129 (107) | paaltjies1 = [[Chinelle Henry]] 2/51 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Stafanie Taylor]] 48 (75) | paaltjies2 = [[Jess Jonassen]] 2/14 (5 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 157 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1243936/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Basin Reserve]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Alyssa Healy]] (Aus) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Wedstryd verkort weens reën tot 45 boulbeurte per span. | notas = [[Alyssa Healy]] (Aus) teken ’n vrouekrieketwêreldbekerhonderdtal aan.<ref name="Hundreds" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 31 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-EN}} | telling1 = 293/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-ZA}} | telling2 = 156 (38 boulbeurte) | lopies1 = [[Danni Wyatt-Hodge]] 129 (125) | paaltjies1 = [[Shabnim Ismail]] 3/46 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Mignon du Preez]] 30 (48) | paaltjies2 = [[Sophie Ecclestone]] 6/36 (8 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 137 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/south-africa-women-vs-england-women-2nd-semi-final-1243937/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Hagley-ovaal]], [[Christchurch]] | skeidsregters = Claire Polosak en Eloise Sheridan ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Danni Wyatt-Hodge]] (Eng) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Beide [[Lizelle Lee]] en [[Suné Luus]] (albei RSA) speel in hulle 100ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/sport/cricket/womenscricketworldcup/luus-lee-to-play-100th-odi-in-world-cup-semi-final-its-an-honour-20220330 |title=Luus, Lee to play 100th ODI in World Cup semi-final: 'It's an honour' |publisher=[[Nuus24]] |date=31 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> * ''[[Danni Wyatt-Hodge]] (Eng) teken ’n vrouekrieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Hundreds" /> * ''[[Sophie Ecclestone]] (Eng) neem haar eerste EDI-vyf-paaltjie-oes.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/60936551 |title=Women's World Cup: England beat South Africa to book final date with Australia |publisher=[[BBC]] |date=31 Maart 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} === Eindstryd === {{Krieketwedstryd | datum = 3 April 2022 | tyd = 13:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 356/5 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 285 (43.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Alyssa Healy]] 170 (138) | paaltjies1 = [[Anya Shrubsole]] 3/46 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Natalie Sciver-Brunt]] 148* (121) | paaltjies2 = [[Jess Jonassen]] 3/57 (8.4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 71 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-england-women-final-1243938/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Hagley-ovaal]], [[Christchurch]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Kim Cotton ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Alyssa Healy]] (Aus) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Meg Lanning]] (Aus) speel in haar 100ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-england-women-final-1243938/match-preview |title=England aim to complete miraculous turnaround in first title clash against Australia since 1988 |publisher=ESPNcricinfo |date=3 April 2022 |accessdate=14 November 2025}}</ref> * ''Beide [[Alyssa Healy]] (Aus) en [[Natalie Sciver-Brunt]] (Eng) teken ’n vrouekrieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Hundreds" /> * ''Alyssa Healy teken die meeste lopies in dié tyd tydens ’n vrouekrieketwêreldbekertoernooi aan (456).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-runs-series/women-s-world-cup-68 |title=Most runs in a series For Women's World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 November 2025}}</ref> }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Vrouekrieketwêreldkampioen 2022 |- |align=center|'''{{Crv-AU}}''' |} == Statistiek == === Finale puntestand === Hierdie tabel toon die finale puntestand van al agt deelnemende nasionale vrouekrieketspanne in die Vrouekrieketwêreldbeker 2022. [[Lêer:2022 Women's Cricket World Cup results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die Vrouekrieketwêreldbeker 2022: {{columns-list|2| {{sleutel|#fd0|Kampioen}} {{sleutel|#777|Naaswenner}} {{sleutel|#c96|Halfeindrondte}} {{sleutel|#c46|Groepfase}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|LV|Lopies vir}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopies teen}} !width=25|{{Afkorting|LD|Lopieverskil}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} |- | colspan="12"| '''Finaliste''' |- style="background:#fd0" | 1 || style="text-align:left;"|{{Crv-AU}} || – || 9 || 9 || 0 || 0 || 2253 || 1863 || +390 || — || 18 |- style="background:#777;" | 2 || style="text-align:left;"|{{Crv-EN}} || – || 9 || 5 || 0 || 4 || 2010 || 1859 || +151 || — || 10 |- | colspan="12"| '''In die halfeindrondte uitgeskakel''' |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{Crv-ZA}} || – || 8 || 5 || 1 || 2 || 1658 || 1694 || –36 || — || 11 |- style="background:#c96;" | 4 || style="text-align:left;"|{{Crv-WI}} || – || 8 || 3 || 1 || 2 || 1154 || 1515 || –361 || — || 7 |- | colspan="12"| '''In die groepfase uitgeskakel''' |- style="background:#c46;" | 5 || style="text-align:left;"|{{Crv-IN}} || – || 7 || 3 || 0 || 4 || 1673 || 1369 || +304 || +0.642 || 6 |- style="background:#c46;" | 6 || style="text-align:left;"|{{Crv-NZ}} || – || 7 || 3 || 0 || 4 || 1484 || 1493 || –9 || +0.027 || 6 |- style="background:#c46;" | 7 || style="text-align:left;"|{{Crv-BD}} || – || 7 || 1 || 0 || 6 || 1073 || 1315 || –242 || –0.999 || 2 |- style="background:#c46;" | 8 || style="text-align:left;"|{{Crv-PK}} || – || 7 || 1 || 0 || 6 || 1158 || 1355 || –197 || –1.313 || 2 |} === Meeste lopies en paaltjies === {| class="toptextcells" | Meeste lopies aangeteken:<ref name="Most_Runs" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Lopies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Alyssa Healy]] | 509 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Rachael Haynes]] | 497 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Natalie Sciver-Brunt]] | 436 |- | 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Laura Wolvaardt]] | 433 |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Meg Lanning]] | 394 |} | Meeste paaltjies geneem:<ref name="Most_Wickets" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Paaltjies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Sophie Ecclestone]] | 21 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Shabnim Ismail]] | 14 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Jess Jonassen]] | 13 |- |rowspan="3"| 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Alana King]] |rowspan="3"| 12 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Marizanne Kapp]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Ayabonga Khaka]] |} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2022 Women's Cricket World Cup|Vrouekrieketwêreldbeker 2022}} * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028 ''2022 Women’s Cricket World Cup''] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/ Amptelike webtuiste van die Internasionale Krieketraad] * {{en}} {{IMDb-titel|17678718|Women's Cricket World Cup 2022}} {{Navigasie Vrouekrieketwêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vrouekrieketwereldbeker 2022}} [[Kategorie:Geskiedenis van Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Vrouekrieketwêreldbeker|2022]] [[Kategorie:Sport in 2022]] b5fxq4ftsll137o59zuakw125fymzwm 2026 Formule Een-seisoen 0 453774 2888367 2888166 2026-03-28T14:28:59Z Aliwal2012 39067 /* Afgelas */ In Frans gestel--'n gatslag! 2888367 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 2025 | Huidige = 2026 | Volgende = 2027 }} Die '''2026 Formule 1-seisoen''' is geskeduleer om die 77ste Formule 1-seisoen te wees. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap," is die hoogste klas van motorsport soos gedefinieer deur die Fédération Internationale de l'Automobile (FIA). Die beplande kampioenskap sal uit vier-en-twintig Grands Prix bestaan, wat van Maart tot Desember gehou word. Die 2026-seisoen sal groot regulasieveranderinge sien, met nuwe motors en enjins. Motors sal met aktiewe aërodinamika en beweegbare vleuels bekendgestel word. == Algemeen == ===Verandering in regulasies=== Die voorskrifte vir die enjin, aërodinamika, geometrie en veiligheidsregulasies sal almal vir die 2026-seisoen hersien word. ===Tegniese regulasies=== Die vyftiende weergawe van die tegniese regulasies vir die 2026-seisoen is op 10 Desember 2025 gepubliseer.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_15_-_2025-12-10_0.pdf |titel=2026 Formula 1 Section C Technical Regulations - Issue 15|website=fia.com |datum=2025-12-10}}</ref> ===Afmetings en aërodinamika van motors=== Op 6 Junie 2024 is die 2026-motorkonsep onthul. Die konsep beskik oor nuwe aktiewe aërodinamika in beide die voor- en agtervlerke. In die konsep is die sleepverminderingstelsel afgeskaf en vervang deur 'n nuwe handmatige enjinmodus. Die wielbasis is verminder van 360 cm tot 340 cm, die breedte is verminder van 200 cm tot 190 cm, en die minimum massa is verminder tot 768 kg. Die breedte van die voor- en agterbande sal onderskeidelik met 2,5 cm en 3,0 cm verminder word. Die vloer sal 'n verminderde grondeffek hê om die probleme wat motors met bons tydens bestuur gehad het, te verlig. ===Kragbron=== Nuwe krageenheidregulasies sal vir die 2026-seisoen ingestel word. Die nuwe krageenhede sal steeds meer as 1 000 pk (750 kW) produseer, hoewel krag uit verskillende bronne aangewend word. Die enjinregulasies sal die 1.6-liter turbo-aangejaagde V6-binnebrandenjin behou wat sedert 2014 gebruik word. Die MGU-H (Motor Generator Unit - Heat), wat ook sedert 2014 gebruik word, sal egter verbied word, terwyl die krag van die MGU-K (Motor Generator Unit - Kinetic) verhoog sal word van 160 pk (120 kW) tot 470 pk (350 kW). Die krag van die interne verbrandingsgedeelte van die krageenheid sal afneem van 630 kW tot 400 kW. Die krageenhede sal 'n ten volle volhoubare brandstof gebruik wat deur Formule 1 ontwikkel word. Daar word verwag dat die krageenhede twee keer soveel elektriese energie as voorheen sal herwin. == Sportregulasies == Die vierde weergawe van die sportregulasies vir die 2026-seisoen is op 10 Desember 2025 gepubliseer.<ref name=SR>{{en}}{{Cite web |url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_b_sporting_-_iss_04_-_2025-12-10_0.pdf |titel=2026 Formula 1 Section B Sporting Regulations - Issue 04|website=fia.com |datum=2025-12-10}}</ref> ===Naelren=== Hierdie seisoen, soos in 2025, sal die naelren by ses Grands Prix gehou word. Die [[2026 Chinese Grand Prix|Chinese]], [[2026 Miami Grand Prix|Miami]], [[2026 Kanadese Grand Prix|Kanadese]], [[2026 Britse Grand Prix|Britse]], [[2026 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse]] en [[2026 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse]] Grands Prix sal die naelren-formaat aanbied. Vir Kanada, Nederland en Singapoer sal dit die eerste keer wees waar 'n naelren plaasvind.<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-announce-2026-sprint-calendar.3PyLPAazrBNe8kQIS3wOfY |titel=Formula 1 and FIA announce 2026 Sprint calendar |website=formula1.com |datum=16 September 2025}}</ref><ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.circuitzandvoort.nl/nieuws/formula-1-heineken-dutch-grand-prix-viert-unieke-motorsportgeschiedenis-in-nederland-met-laatste-editie-in-2026/ |titel=Formula 1 Heineken Dutch Grand Prix viert unieke motorsportgeschiedenis in Nederland met laatste editie in 2026 |website=circuitzandvoort.nl |datum=4 Desember 2024}}</ref> === Hittegevaar === Indien die amptelike weerdiens voorspel dat die hitte-indeks 30.5°C sal oorskry op enige stadium gedurende die naelren of wedren, of indien die wedrendirekteur so bepaal, kan 'n hittegevaar 24 uur voor die geskeduleerde begin van die naelren of wedren verklaar word. Sodra 'n hittegevaar verklaar is, moet bykomende items om die bestuurder te help afkoel, aangebring word. === Wegspringrooster === Die voorlopige wegspringrooster sal nie later nie as twee uur voor die geskeduleerde begin van die formasierondte vir die wedren aangekondig word. In vorige jare was dit vier uur. === Finansiële regulasies === Die laaste opgedateerde weergawe van die Finansiële Tegniese Regulasie is op 10 Desember 2025 deur FIA gepubliseer.<ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_d_financial_regulations_-_f1_teams_iss_04_-_2025-12-10_0.pdf |title=2026 Formula 1 Section D Financial Regulations - Issue 04 |website=fia.com |datum=10 Desember 2025}}</ref> == Kalender == [[Lêer:Formula_1_all_over_the_world-2026.svg|duimnael|280px|Lande wat 'n [[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] in 2026 aanbied, word in groen aangedui, vorige gasheerlande word in donkergrys aangedui.]] Op 10 Junie 2025 is die kalender amptelik aangekondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.nu.nl/formule-1/6358632/gp-nederland-volgend-jaar-week-eerder-madrid-vervangt-imola-op-f1-kalender.html|title=GP Nederland volgend jaar week eerder, Madrid vervangt Imola op F1-kalender|date=10 Junie 2025|website=nu.nl}}</ref> Daar verskyn vier-en-twintig Grands Prix op die kalender.<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.nl/f1-onthult-kalender-voor-2026|title=F1 onthult kalender voor 2026|date=2025-06-10|website=RacingNews365.nl|access-date=10 Junie 2025}}</ref> {| class="wikitable" border="1" style="font-size: 90%" !{{Afkorting|GP nr.|Grand Prix nommer sedert 1950}} !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] ![[Lys van Formule Een-bane|Baan]] !Plek !Datum |- |{{Middel|1150}} !1 |[[Australiese Grand Prix|GP van Australië]] |{{AU-VLAG}} [[Albert Park Renbaan]] |[[Melbourne]] |8 Maart |- |{{Middel|1151}} !2 |[[Chinese Grand Prix|GP van China]] |{{CN-VLAG}} [[Shanghai Internasionale Renbaan]] |[[Shanghai]] |15 Maart |- |{{Middel|1152}} !3 |[[Japannese Grand Prix|GP van Japan]] |{{JP-VLAG}} [[Suzuka Internasionale Renbaan]] |Suzuka |29 Maart |- |{{Middel|1153}} !4 |[[Miami Grand Prix|GP van Miami]] |{{US-VLAG}} [[Miami International Autodrome]] |Miami Gardens ([[Florida]]) |3 Mei |- |{{Middel|1154}} !5 |[[Kanadese Grand Prix|GP van Kanada]] |{{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve-renbaan]] |[[Montreal]] ([[Quebec]]) |24 Mei |- |{{Middel|1155}} !7 |[[Monaco Grand Prix|GP van Monaco]] |{{MC-VLAG}} [[Monaco-renbaan]] |[[Monaco]] |7 Junie |- |{{Middel|1156}} !7 |GP van Barcelona-Katalonië |{{ES-VLAG}} [[Barcelona-Catalunya-renbaan]] |Montmeló |14 Junie |- |{{Middel|1157}} !8 |[[Oostenrykse Grand Prix|GP van Oostenryk]] |{{AT-VLAG}} [[Red Bull Ring]] |Spielberg |28 Junie |- |{{Middel|1158}} !9 |[[Britse Grand Prix|GP van Groot-Brittanje]] |{{GB-VLAG}} [[Silverstone-renbaan]] |Silverstone |5 Julie |- |{{Middel|1159}} !10 |[[Belgiese Grand Prix|GP van België]] |{{BE-VLAG}} [[Circuit de Spa-Francorchamps]] |Stavelot |19 Julie |- |{{Middel|1160}} !11 |[[Hongaarse Grand Prix|GP van Hongarye]] |{{HU-VLAG}} [[Hungaroring]] |Mogyoród |26 Julie |- |{{Middel|1161}} !12 |[[Nederlandse Grand Prix|GP van Nederland]] |{{NL-VLAG}} [[Zandvoort-renbaan]] |Zandvoort |23 Augustus |- |{{Middel|1162}} !13 |[[Italiaanse Grand Prix|GP van Italië]] |{{IT-VLAG}} [[Autodromo Nazionale di Monza]] |Monza |6 September |- |{{Middel|1163}} !14 |[[Spaanse Grand Prix|GP van Spanje]] |{{ES-VLAG}} Circuito de Madring |[[Madrid]] |13 September |- |{{Middel|1164}} !15 |[[Azerbeidjanse Grand Prix|GP van Azerbeidjan]] |{{AZ-VLAG}} [[Bakoe-straatrenbaan]] |[[Bakoe]] |26 September |- |{{Middel|1165}} !16 |[[Singapoerse Grand Prix|GP van Singapoer]] |{{SG-VLAG}} [[Marinabaai Straatrenbaan]] |[[Singapoer|Singapore]] |11 Oktober |- |{{Middel|1166}} !17 |[[Verenigde State Grand Prix|GP van die Verenigde State]] |{{US-VLAG}} [[Circuit of the Americas]] |[[Austin, Texas|Austin]] ([[Texas]]) |25 Oktober |- |{{Middel|1167}} !18 |[[Meksikaanse Grand Prix|GP van Meksiko-Stad]] |{{MX-VLAG}} [[Autódromo Hermanos Rodríguez]] |[[Meksikostad]] |1 November |- |{{Middel|1168}} !19 |[[Brasiliaanse Grand Prix|GP van São Paulo]] |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace-renbaan]] |[[São Paulo]] |8 November |- |{{Middel|1169}} !20 |[[Las Vegas Grand Prix|GP van Las Vegas]] |{{US-VLAG}} [[Las Vegas Straatrenbaan]] |[[Las Vegas]] ([[Nevada]]) |21 November |- |{{Middel|1170}} !21 |[[Katarse Grand Prix|GP van Katar]] |{{Vlagikoon|QAT}} [[Losail Internasionale Renbaan]] |[[Lusail]] |29 November |- |{{Middel|1171}} !22 |[[Aboe Dhabi Grand Prix|GP van Aboe Dhabi]] |{{AE-VLAG}} [[Yas Marina-renbaan]] |[[Yas-eiland|Yas]] |6 Desember |} === Kalenderwysigings in 2026 === * Die [[Emilia-Romagna Grand Prix]] het van die kalender verdwyn omdat die kontrak nie hernu is nie. * Die [[Kanadese Grand Prix]] is op die kalender vervroeg om die doeltreffendheid van vragvervoer te verbeter. Vrag kan nou van Miami Gardens na [[Montreal]] vervoer word sonder om eers na Monaco en Montmeló in Europa te reis. * Die [[Spaanse Grand Prix]] sal by die Madring-straatrenbaan in Madrid gehou word in plaas van die [[Circuit de Barcelona-Catalunya]], wat ook 'n ren genaamd die Grand Prix van Barcelona-Katalonië aanbied. * Die [[Nederlandse Grand Prix]] is vir die laaste keer op die kalender en sal vir die eerste keer 'n naelren aanbied. * Die [[Azerbeidjanse Grand Prix]] word met een dag vervroeg weens die land se Herdenkingsviering op 27 September. Op versoek van die organiseerders sal die wedren op Saterdag 26 September gehou word. === Afgelaste renne === Op 13 Maart 2026 word bekendgemaak dat die [[Bahreinse Grand Prix]] en [[Saoedi-Arabiese Grand Prix]] nie sal plaasvind in April nie, vanweë die voortgesette oorlog in [[Iran]] en die Midde-Ooste.<ref>{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |titel=Bahrain and Saudi Arabian Grands Prix will not take place in April |website=formula1.com |datum=14 Maart 2026 | taal=en}}</ref><ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaat races in Bahrein en Saoedi-Arabië van de kalender halen wegens oorlog in het Midden-Oosten |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" border="1" style="font-size: 85%" !Rondte !|Grand Prix ![[Lys van Formule Een-bane|Baan]] !Plek !Oorspronklike datum |- !4 |[[Bahreinse Grand Prix|GP van Bahrein]] |{{BH-VLAG}} [[Bahrein Internasionale Renbaan]] |[[Sakhir]] |12 April |- !5 |[[Saoedi-Arabiese Grand Prix|GP van Saoedi-Arabië]] |{{Vlagikoon|SAU}} [[Djedda-straatrenbaan]] |[[Djedda|Jeddah]] |19 April |} == Inskrywings == Die volgende vervaardigers en jaers is onder kontrak om aan die 2025 Wêreldkampioenskap deel te neem. Alle spanne ding mee met bande wat slegs deur [[Pirelli]] verskaf word.<ref>{{en}}{{citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/pirelli-to-continue-as-formula-1s-exclusive-tyre-supplier-until-2027.7xJIxJyMe84N3p7k4iIMjK |titel=Pirelli to continue as Formula 1's exclusive tyre supplier until 2027 |website=formula1.com |datum=2023-10-10}}</ref> Elke span het ten minste twee renjaers ingeskryf, een vir elk van die twee verpligte motors. <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class="wikitable" style="font-size: 90%;" |+{{Nowrap|Spanne en jaers wat gekontrakteer is om aan die 2026 Wêreldkampioenskap deel te neem}} !Inskrywer !Vervaardiger !Onderstel !Kragbron !Nr. !Renjaer !{{Afkorting|Grands Prix|Rondtes ingeskryf}} !style="border-left:2px solid #aaaaaa"|Nr. !Renjaers vrye oefening !{{Afkorting|Grands Prix|Rondtes ingeskryf}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{Vlagikoon|FRA}} BWT Alpine Formula One Team !rowspan=2|[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-AMG|Mercedes]] |rowspan=2|A526<Ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/alpine/modeles.aspx |titel=Alpine Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br>E Performance<ref name="AlpineMercedes">{{nl}}{{Cite web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-alpine-stapt-vanaf-2026-over-op-mercedes-motoren/ |titel=Alpine stapt vanaf 2026 over op Mercedes-motoren |website=Formule 1.nl |datum=12 November 2024 }}</ref> |{{Center|10}} |{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]<ref name="Gasly">{{nl}}{{Citeer web|url=https://www.nu.nl/formule-1/6318484/gasly-verbindt-formule-1-toekomst-aan-alpine-met-meerjarig-contract.html |titel=Gasly verbindt Formule 1-toekomst aan Alpine met meerjarig contract |website=nu.nl |datum=2024-06-27}}</ref> |align=center|1–3 |rowspan=2 align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| |rowspan=2| |rowspan=2 align=center| |- |{{Center|43}} |{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/alpine-verlengt-contract-franco-colapinto-bevestigt-line-up-2026-paul-aron/ |titel=Alpine verlengt contract Franco Colapinto, bevestigt line-up voor 2026 |achternaam=Nijhuis |voornaam=Matthijs |datum=2025-11-07 |bezochtdatum=7 November 2025 |werk=Formule1.nl}}</ref> |align=center|1–3 <!-- |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| --> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} Aston Martin Aramco Formula One Team !rowspan=2|[[Aston Martin F1|Aston Martin]] Aramco-[[Honda]] |rowspan=2|AMR26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/aston-martin/modeles.aspx |titel=Aston Martin Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Honda RA626H<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/honda-neemt-tijd-nieuwe-aston-martin-motor-ontwikkelen-laatste-moment/ |titel=Honda neemt tijd voor nieuwe Aston Martin-motor: ‘Ontwikkelen tot het laatste moment’ |website=formule1.nl |datum=2025-03-05 |bezochtdatum=2025-04-24}}</ref> |{{Center|14}} |{{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]]<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2516397-formule-1-coureur-alonso-verlengt-contract-bij-aston-martin|titel=Formule 1-coureur Alonso verlengt contract bij Aston Martin |website=nos.nl |datum=2024-04-11}}</ref> |align=center|1–3 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|34 |{{VS-VLAG}} [[Jak Crawford]] |align=center|3 |- |{{Center|18}} |{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]]<ref name="Stroll">{{en}}{{Citeer web|url=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-confirms-lance-stroll-for-2025-and-beyond |titel=Aston Martin Aramco confirms Lance Stroll for 2025 and beyond |website=astonmartinf1.com |datum=2024-06-27}}</ref> |align=center|1–3 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} Atlassian Williams F1 Team !rowspan=2|[[Williams F1|Atlassian Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |rowspan=2|FW48<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/williams/modeles.aspx |titel=Williams Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br>E Performance<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |titel=Williams F1 team to use Mercedes engines until at least 2030 |website=Reuters |datum=2024-01-08}}</ref> |{{Center|23}} |{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]]<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-williams-confirm-albon-for-2023-on-new-multi-year-contract.1rpexVv61cyqPW7h7La6LZ.html |titel=Williams confirm Albon for 2023 on new multi-year contract |website=Formula1.com |datum=2023-08-03}}</ref> |align=center|1–3 |rowspan=2 align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| |rowspan=2| |rowspan=2 align=center| |- |{{Center|55}} |{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]]<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2530783-formule-1-coureur-sainz-stapt-over-van-ferrari-naar-williams |titel=Formule 1-coureur Sainz stapt over van Ferrari naar Williams |website=nos.nl |datum=2024-07-29 |bezochtdatum=2024-07-29}}</ref> |align=center|1–3 <!-- |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| --> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{DE-VLAG}} Audi Revolut F1 Team<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/officieel-audi-slaat-de-handen-ineen-met-formule-1-team |titel=Officieel: Audi slaat de handen ineen met Formule 1-team |website=racingnews365.nl |datum=26 Oktober 2022}}</ref><ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/audi-presenteert-titelsponsor-nieuw-f1-team-2026 |titel=Audi presenteert titelsponsor nieuw F1-team 2026 |website=racingnews365.nl |datum=30 Julie 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Audi F1-span|Audi]] |rowspan=2|R26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/audi/modeles.aspx |titel=Audi Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Audi AFR 26 Hybrid |{{Center|5}} |{{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-2-coureur-gabriel-bortoleto-2025-naar-sauber-line-up-compleet/ |titel=Formule 2-coureur Gabriel Bortoleto in 2025 naar Sauber, line-up compleet |achternaam=Nijhuis |voornaam=Matthijs |website=Formule1.nl |datum=2024-11-06 |bezochtdatum=2024-11-06}}</ref> |align=center|1–3 |rowspan=2 align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| |rowspan=2| |rowspan=2 align=center| |- |{{Center|27}} |{{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]]<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2518255-hulkenberg-stapt-na-dit-seizoen-over-van-haas-naar-sauber-dat-vanaf-2026-audi-wordt |titel=Hülkenberg stapt na dit seizoen over van Haas naar Sauber, dat vanaf 2026 Audi wordt |website=nos.nl |datum=2024-04-26}}</ref> |align=center|1–3 <!-- |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| --> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac Formula 1 Team]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.69uoRF1uwHwXkr4efkpnhc |titel=Statement on General Motors application to join FIA Formula One World Championship in 2026 |website=Formula 1.com |datum=25 November 2024 |bezochtdatum=24 April 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] |rowspan=2|MAC-26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/cadillac/modeles.aspx |titel=Cadillac Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Ferrari 067/6<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/breaking-gloednieuw-f1-team-tekent-eerste-motordeal |titel=Gloednieuw F1-team tekent eerste motordeal |website=racingnews365.nl |datum=2024-12-10}}</ref> |{{Center|11}} |{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]]<ref name=PERBOT>{{nl}}{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2579988-veteranen-bottas-en-perez-keren-bij-nieuw-team-cadillac-terug-in-formule-1 |titel=Veteranen Bottas en Pérez keren bij nieuw team Cadillac terug in Formule 1|website=Nos.nl |datum=2025-08-26}}</ref> |align=center|1–3 |rowspan=2 align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| |rowspan=2| |rowspan=2 align=center| |- |{{Center|77}} |{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]]<ref name=PERBOT/> |align=center|1–3 <!-- |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| --> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{IT-VLAG}} Scuderia Ferrari [[Hewlett-Packard|HP]] !rowspan=2|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |rowspan=2|SF-26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://nl.motorsport.com/f1/news/ferrari-onthult-naam-f1-auto-seizoen-2026/10788970/ |titel=Ferrari onthult naam van F1-auto die ommekeer moet brengen |datum=2026-01-11 |bezochtdatum=2026-01-12 |werk=nl.motorsport.com }}</ref> |rowspan=2|Ferrari 067/6<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.ferrari.com/en-NL/formula1/sf-26 |titel=Ferrari SF-26 |website=ferrari.com |datum=2026-01-23}}</ref> |{{Center|16}} |{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://racingnews365.nl/breaking-leclerc-verlengt-zijn-contract-bij-ferrari |titel=Leclerc verlengt zijn contract bij Ferrari voor onbepaalde tijd |website=racingnews365.nl |datum=2024-01-25}}</ref> |align=center|1–3 |rowspan=2 align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| |rowspan=2| |rowspan=2 align=center| |- |{{Center|44}} |{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2507120-sensationele-transfer-is-rond-hamilton-rijdt-in-2025-voor-ferrari-sainz-weg |titel=Sensationele transfer is rond: Hamilton rijdt in 2025 voor Ferrari, Sainz weg |website=nos.nl |datum=2024-02-01}}</ref> |align=center|1–3 <!-- |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| --> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{VS-VLAG}} [[Toyota Gazoo Racing|TGR]] [[Haas F1-span|Haas F1 Team]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/toyota-gazoo-racing-to-become-title-sponsors-of-haas-from-2026.7cSSDjuSpWld580YQKVtvh |titel=Toyota Gazoo Racing to become title sponsors of Haas from 2026 |website=formula1.com |datum=4 Desember 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] |rowspan=2|VF-26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/haas/modeles.aspx |titel=Haas Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Ferrari 067/6 |{{Center|31}} |{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-esteban-ocon-tekent-meerjarig-contract-bij-haas/ |titel=Esteban Ocon tekent meerjarig contract bij Haas |website=Formule1.nl |datum=2024-07-25 }}</ref> |align=center|1–3 |rowspan=2 align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| |rowspan=2| |rowspan=2 align=center| |- |{{Center|87}} |{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-oliver-bearman-tekent-meerjarig-contract-haas/ |titel=Ferrari-talent Oliver Bearman tekent meerjarig contract met Haas |website=Formule1.nl |datum=2024-07-04 }}</ref> |align=center|1–3 <!-- |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| --> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} McLaren Mastercard F1 Team !rowspan=2|[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |rowspan=2|MCL40<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/mclaren/modeles.aspx |titel=McLaren Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br>E Performance |{{Center|1}} |{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/norris-verlengt-contract-en-wil-met-mclaren-op-jacht-naar-verstappen-en-red-bull/ |titel=Norris verlengt contract, wil met McLaren op jacht naar Verstappen en Red Bull |website=formule1.nl |datum=26 Januarie 2024 |bezochtdatum=24 April 2025 }}</ref> |align=center|1–3 |rowspan=2 align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| |rowspan=2| |rowspan=2 align=center| |- |{{Center|81}} |{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-piastri-agrees-new-multi-year-contract-extension-with-mclaren.29O2HI46I2Te3orUqkwdwX |titel=Piastri agrees new multi-year contract extension with McLaren |datum=15 Oktober 2025 |bezochtdatum=15 Oktober 2025 |website=formule1.nl}}</ref> |align=center|1–3 <!-- |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| --> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{DE-VLAG}} {{Nowrap|Mercedes AMG Petronas F1-span}} !rowspan=2|[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] |rowspan=2|F1 W17<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/mercedes/modeles.aspx |titel=Mercedes Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br>E Performance |{{Center|12}} |{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]<ref name=MER>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-and-antonelli-confirmed-as-2026-mercedes-line-up.1vrWrdgEflkIwPgaybBEDj |titel=Russell and Antonelli confirmed as 2026 Mercedes line-up |bezochtdatum=15 Oktober 2025 |website=formula1.com }}</ref> |align=center|1–3 |rowspan=2 align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| |rowspan=2| |rowspan=2 align=center| |- |{{Center|63}} |{{GB-VLAG}} [[George Russell]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6364018/mercedes-gaat-door-met-russell-en-antonelli-hebben-bewezen-sterk-duo-te-zijn.html |titel=Mercedes gaat door met Russell en Antonelli: 'Hebben bewezen sterk duo te zijn' |website=nu.nl |datum=15 Oktober 2025}}</ref> |align=center|1–3 <!-- |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| --> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{IT-VLAG}} Visa Cash App Racing Bulls F1 Team !rowspan=2|[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] |rowspan=2|VCARB 03<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/racing-bulls/modeles.aspx |titel=Racing Bulls Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Red Bull Ford DM01<ref name=RBF>{{en}}{{Citeer web |url=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |titel=Ford returns to Formula 1; Strategic partner to Oracle Red Bull Racing for 2026 season and beyond |website=media.ford.com |bezochtdatum=24 April 2025 }}</ref> |{{Center|30}} |{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]]<ref name=LAWLIN>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.visacashapprb.com/int-en/2026-driver-live-up-announcement |titel=Our Driver Line-Up For 2026 |website=visacashapprb.com |datum=2 Desember 2025}}</ref> |align=center|1–3 |rowspan=2 align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| |rowspan=2| |rowspan=2 align=center| |- |{{Center|41}} |{{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]]<ref name=LAWLIN/> |align=center|1–3 <!-- |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| --> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{AT-VLAG}} Oracle Red Bull Racing !rowspan=2|[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] |rowspan=2|RB22<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/red-bull/modeles.aspx |titel=Red Bull Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|{{Nowrap|Red Bull Ford DM01}}<ref name=RBF/> |{{Center|3}} |{{Nowrap|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6187089/verstappen-verlengt-contract-en-blijft-tot-en-met-2028-bij-red-bull.html |titel=Verstappen verlengt contract en blijft tot en met 2028 bij Red Bull |website=nu.nl |datum=2022-09-22}}</ref>}} |align=center|1–3 |rowspan=2 align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| |rowspan=2| |rowspan=2 align=center| |- |{{Center|6}} |{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2592751-hadjar-volgt-tsunoda-op-als-teamgenoot-verstappen-bij-red-bull-racing|titel='Hadjar volgt Tsunoda op als teamgenoot Verstappen bij Red Bull Racing'|website=Nos.nl|datum=1 Desember 2025}}</ref> |align=center|1–3 <!-- |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| --> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !colspan="10" align=center| Bron: FIA<ref name=Inschrijflijst>{{en}}{{citeer web|url=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry |titel=2026 FIA Formula One World Championship Entry List |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2025-12-19}}</ref><ref>Officiële inschrijflijsten: * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Australian Grand Prix – Entry List |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-06}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Chinese Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-13}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Japanese Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-27}} </ref> |}</div> == Uitslae en ranglys == === Grands Prix === <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {|class="wikitable" style=font-size:85% !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] !Voorste wegspringplek !Vinnigste ronde !Wenner<br/>(renjaer) !Wenner<br/>(vervaardiger) !Verslag |- !1 | {{AU-VLAG}} [[Australiese Grand Prix]] | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Australiese Grand Prix|Verslag]] |- !2 | {{CN-VLAG}} [[Chinese Grand Prix]] +Naelren '''*<sup>1</sup>''' | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Chinese Grand Prix|Verslag]] |- !3 | {{JP-VLAG}} [[Japannese Grand Prix]] | | | | | [[2026 Japannese Grand Prix|Verslag]] |- !4 | [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]] [[Miami Grand Prix]] +Naelren | | | | | [[2026 Miami Grand Prix|Verslag]] |- !5 | {{CA-VLAG}} [[Kanadese Grand Prix]] +Naelren | | | | | [[2026 Kanadese Grand Prix|Verslag]] |- !6 | {{MC-VLAG}} [[Monaco Grand Prix]] | | | | | [[2026 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- !7 | {{nowrap|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] [[Barcelona-Katalonië Grand Prix]]}} | | | | | [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|Verslag]] |- !8 | {{AT-VLAG}} [[Oostenrykse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Oostenrykse Grand Prix|Verslag]] |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Britse Grand Prix]] +Naelren | | | | | [[2026 Britse Grand Prix|Verslag]] |- !10 | {{BE-VLAG}} [[Belgiese Grand Prix]] | | | | | [[2026 Belgiese Grand Prix|Verslag]] |- !11 | {{HU-VLAG}} [[Hongaarse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Hongaarse Grand Prix|Verslag]] |- !12 | {{Nowrap|{{NL-VLAG}} [[Nederlandse Grand Prix]] +Naelren}} | | | | | [[2026 Nederlandse Grand Prix|Verslag]] |- !13 | {{IT-VLAG}} [[Italiaanse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Italiaanse Grand Prix|Verslag]] |- !14 | {{ES-VLAG}} [[Spaanse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Spaanse Grand Prix|Verslag]] |- !15 | {{AZ-VLAG}} [[Azerbeidjanse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|Verslag]] |- !16 | {{SG-VLAG}} [[Singapoerse Grand Prix]] +Naelren | | | | | [[2026 Singapoerse Grand Prix|Verslag]] |- !17 | {{VS-VLAG}} [[Verenigde State Grand Prix]] | | | | | [[2026 Verenigde State Grand Prix|Verslag]] |- !18 | [[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]] [[Meksikaanse Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] | | | | | [[2026 Meksikostad Grand Prix|Verslag]] |- !19 | [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]] [[Brasiliaanse Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] | | | | | [[2026 São Paulo Grand Prix|Verslag]] |- !20 | [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] [[Las Vegas Grand Prix]] | | | | | [[2026 Las Vegas Grand Prix|Verslag]] |- !21 | {{vlagikoon|QAT}} [[Katarse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Katarse Grand Prix|Verslag]] |- !22 | [[Beeld:Flag of Abu Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]] [[Aboe Dhabi Grand Prix]] | | | | | [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|Verslag]] |} </div> '''*<sup>1</sup>''' [[George Russell]] wen die [[2026 Chinese Grand Prix#Naelren|naelren van die Chinese Grand Prix]].<br/> === Puntestelsel === Punte word volgens 'n glyskaal toegeken vir die eerste tien geklassifiseerde renjaers. Punte vir die naelren word op 'n glyskaal toegeken vir die eerste agt geklassifiseerde renjaers. Die punte vir elke wedren word soos volg toegeken: {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align:center" |bgcolor=dfdfdf align=left|'''Plek''' |bgcolor=ffffbf|{{0}}'''1ste'''{{0}} |bgcolor=dfdfdf|{{0}}'''2de'''{{0}} |bgcolor=ffdf9f|{{0}}'''3de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''4de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''5de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''6de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''7de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''8de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''9de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''10de'''{{0}} |- |bgcolor=dfdfdf align=left|'''Grand Prix''' |bgcolor=ffffbf|25 |bgcolor=dfdfdf|18 |bgcolor=ffdf9f|15 |bgcolor=dfffdf|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|2 |bgcolor=dfffdf|1 |- |bgcolor=dfdfdf align=left|'''Naelren''' |bgcolor=ffffff|8 |bgcolor=ffffff|7 |bgcolor=ffffff|6 |bgcolor=ffffff|5 |bgcolor=ffffff|4 |bgcolor=ffffff|3 |bgcolor=ffffff|2 |bgcolor=ffffff|1 |} === Ranglys van renjaers === {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class= "wikitable" style="font-size: 85%; text-align:center;" |- !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !valign="middle" rowspan=2|Renjaer !valign="middle" colspan="22"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|rand|Vlag van Katalonië]]<br>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !1 |63 |align=left|{{GB-VLAG}} [[George Russell]] |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|<sup>'''1'''</sup>2 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|RUS|seasonpoints}} |- !2 |12 |align=left|{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|<sup>'''5'''</sup>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|ANT|seasonpoints}} |- !3 |16 |align=left|{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|<sup>'''2'''</sup>4 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|LEC|seasonpoints}} |- !4 |44 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|<sup>'''3'''</sup>3 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|HAM|seasonpoints}} |- !5 |87 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|<sup>'''8'''</sup>5 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|BEA|seasonpoints}} |- !6 |1 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffff|<sup>'''4'''</sup><small>DNS</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|NOR|seasonpoints}} |- !7 |10 |align=left|{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|GAS|seasonpoints}} |- !8 |3 |align=left|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=dfffdf|6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|VER|seasonpoints}} |- !9 |30 |align=left|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|<sup>'''7'''</sup>7 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|LAW|seasonpoints}} |- !10 |41 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|LIN|seasonpoints}} |- !11 |6 |align=left|{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|HAD|seasonpoints}} |- !12 |81 |align=left|{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=ffffff|<sup>'''6'''</sup><small>DNS</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|PIA|seasonpoints}} |- !13 |55 |align=left|{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|SAI|seasonpoints}} |- !14 |5 |align=left|{{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|BOR|seasonpoints}} |- !15 |43 |align=left|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|COL|seasonpoints}} |- !16 |31 |align=left|{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|OCO|seasonpoints}} |- !17 |27 |align=left|{{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|HUL|seasonpoints}} |- !18 |23 |align=left|{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|ALB|seasonpoints}} |- !19 |77 |align=left|{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|BOT|seasonpoints}} |- !20 |11 |align=left|{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|PER|seasonpoints}} |- !21 |14 |align=left|{{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|ALO|seasonpoints}} |- !22 |18 |align=left|{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|STR|seasonpoints}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !valign="middle" rowspan=2|Renjaer !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]]<br>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !valign="middle" colspan="22"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] |} </div> '''Opmerking''':<br/> <sup>'''†'''</sup> — Die renjaer kon nie die Grand Prix voltooi nie, maar is geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die ren voltooi het. === Ranglys van vervaardigers === {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align:center;" |-valign="top" !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|Vervaardiger !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !valign="middle" colspan="22"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]]<br>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|1 |rowspan=2 align=left|{{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] |align=center|12<!--ANT--> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|<sup>'''5'''</sup>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|98 |- |align=center|63<!--RUS--> |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|<sup>'''1'''</sup>2 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|2 |rowspan=2 align=left|{{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |align=center|16<!--LEC--> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|<sup>'''2'''</sup>4 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|67 |- |align=center|44<!--HAM--> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|<sup>'''3'''</sup>3 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|3 |rowspan=2 align=left|{{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align=center|1<!--NOR--> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffff|<sup>'''4'''</sup><small>DNS</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|18 |- |align=center|81<!--PIA--> |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=ffffff|<sup>'''6'''</sup><small>DNS</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|4 |rowspan=2 align=left|{{VS-VLAG}} [[Haas F1-span]]-[[Ferrari]] |align=center|31<!--OCO--> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|17 |- |align=center|87<!--BEA--> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|<sup>'''8'''</sup>5 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|5 |rowspan=2 align=left|{{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-<br>[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford Motor Company|Ford]] |align=center|3<!--VER--> |bgcolor=dfffdf|6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|12 |- |align=center|6<!--HAD--> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|6 |rowspan=2 align=left|{{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-<br>[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford Motor Company|Ford]] |align=center|30<!--LAW--> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|<sup>'''7'''</sup>7 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|12 |- |align=center|41<!--LIN--> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|7 |rowspan=2 align=left|{{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align=center|10<!--GAS--> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|10 |- |align=center|43<!--COL--> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|8 |rowspan=2 align=left|{{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] |align=center|5<!--BOR--> |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|2 |- |align=center|27<!--HUL--> |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|9 |rowspan=2 align=left|{{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align=center|23<!--ALB--> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|2 |- |align=center|55<!--SAI--> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|10 |rowspan=2 align=left|{{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] |align=center|11<!--PER--> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|0 |- |align=center|77<!--BOT--> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|11 |rowspan=2 align=left|{{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-<br>[[Honda]] |align=center|14<!--ALO--> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|0 |- |align=center|18<!--STR--> |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|Vervaardiger !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]]<br>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !valign="middle" colspan="22"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] |} </div> '''Opmerking''':<br/> <sup>'''†'''</sup> — Die renjaer kon nie die Grand Prix voltooi nie, maar is geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die ren voltooi het. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] swd021mbcmu1s6c5iqr6703rb05nl6o Madlanga-kommissie 0 453915 2888375 2887762 2026-03-28T14:43:46Z Sobaka 328 /* Verrigtinge en Belangrike Bewysstukke (September – Oktober 2025) */ bywerk 2888375 wikitext text/x-wiki Die '''Regterlike Kommissie van Ondersoek na Kriminaliteit, Politieke Inmenging en Korrupsie in die Strafregstelsel''', beter bekend as die '''Madlanga-kommissie''', is 'n openbare ondersoek wat in Julie 2025 deur President [[Cyril Ramaphosa]] aangekondig is om bewerings te ondersoek wat deur die [[KwaZulu-Natal]] Provinsiale Polisiekommissaris, Luitenant-Generaal [[Nhlanhla Mkhwanazi]], gemaak is, van sameswering en [[korrupsie]] tussen politici, senior polisie, aanklaers, intelligensie-operateurs en elemente van die regbank in [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web |title=Madlanga Commission must confront criminal capture of justice system |url=https://www.polity.org.za/article/madlanga-commission-must-confront-criminal-capture-of-justice-system-2025-09-17 |access-date=2025-09-17 |website=www.polity.org.za |language=en}}</ref><ref>https://www.enca.com/news/mkhwanazi-testifies-about-mchunus-decision-disband-political-killings-task-team</ref><ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=September 17, 2025 |title=Follow live: Mkhwanazi first witness at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-17-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-17 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Dit word gelei deur Konstitusionele Hofregter Mbuyiseli Madlanga. Verhore het op 17 September 2025 begin met Luitenant-Generaal Nhlanhla Mkhwanazi se getuienis, waar hy sy bewerings volledig verduidelik het en bewyse aangebied het wat hy gehad het, in die vorm van dokumente, kommunikasie of verslae, onder andere, om die waarheid van sy bewerings te bevestig.<ref>{{Cite web |title=WRAP {{!}} Mkhwanazi slams ‘misplaced’ Mchunu’s decision to disband Political Killings Task Team |url=https://www.news24.com/southafrica/news/live-madlanga-commission-mkhwanazi-in-witness-box-20250917-0417 |access-date=2025-09-17 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-0909-2222 |title=Madlanga Commission {{!}} Mkhwanazi places politicians at centre of rot - eNCA |url=https://www.enca.com/videos/madlanga-commission-mkhwanazi-places-politicians-centre-rot |access-date=2025-09-22 |website=www.enca.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Madlanga Commission: Lt. General Mkhwanazi gives evidence {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/madlanga-commission-lt-general-mkhwanazi-gives-evidence |access-date=2025-09-22 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Na Mkwanazi was dit die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal [[Fannie Masemola]], wat op 22 September 2025 in [[Pretoria]] getuienis afgelê het voor die Madlanga-kommissie.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-23 |title=Follow live: Police Commissioner Fannie Masemola continues testimony at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-23-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-23 |website=[[Daily Maverick]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-22 |title=Police Commissioner Masemola appears at Madlanga Commission {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/police-commissioner-masemola-appears-madlanga-commission |access-date=2025-09-23 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Hy het die geskorste polisieminister, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy sy grondwetlike mandaat oorskry het deur die onmiddellike ontbinding van die politieke moordtaakspan in 2024 te las.<ref>https://iol.co.za/news/politics/2025-09-22-madlanga-commission-masemola-accuses-senzo-mchunu-of-total-encroachment-over-task-team-disbandment/</ref> Op 29 September 2025 het die hoof van Misdaadintelligensie, Dumisani Khumalo, verdere inligting verskaf oor 'n gesofistikeerde georganiseerde misdaadsindikaat, bekend as die "Groot Vyf". Hy het genoem dat die kartel, wat in [[Gauteng]] gebaseer is, na bewering betrokke is by verskeie sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission: Khumalo set to only give details on Gauteng's 'Big Five' syndicate |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/30/madlanga-commission-khumalo-set-to-only-give-details-on-gautengs-big-five-syndicate |access-date=2025-09-30 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Eyaaz |date=2025-09-29 |title=Khumalo: ‘Big 5’ cartel paid ANC delegates and drove task team’s disbandment |url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/ |access-date=2025-09-30 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> ==Agtergrond== Op 6 Julie het die KwaZulu-Natalse polisiekommissaris, luitenant-generaal Nhlanhla Mkhwanazi, 'n perskonferensie by die SAPD se provinsiale hoofkwartier in Durban gehou. Tydens die konferensie het hy die destydse minister van polisie, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy inmeng met voortgesette ondersoeke. Mkhwanazi het daarna 'n kriminele klag teen Mchunu ingedien, waarin hy beweer het dat hy politieke inmeng in die werk van die Suid-Afrikaanse Polisiediens se Politieke Moorde-taakspan, wat gestig is om polities gemotiveerde moorde te ondersoek.<ref>{{Cite web |last=Mthethwa |first=Cebelihle |date=23 September 2025 |title=KZN top cop Mkhwanazi accuses police minister of political interference in investigations |url=https://www.news24.com/southafrica/news/kzn-top-cop-accuses-police-minister-of-political-interference-in-investigations-20250706-0663 |access-date=24 September 2025 |website=News24}}</ref> ==Verrigtinge en Belangrike Bewysstukke (September – Oktober 2025)== Die openbare verhore, wat middel September 2025 begin het, het onmiddellik die kontoere van die beweerde politieke inmenging en die infiltrasie van georganiseerde misdaad begin openbaar. ===Bewyse van politieke inmenging=== Die aanvanklike fase van die verhore het gefokus op die kernbewerings wat deur Luitenant-generaal Mkhwanazi gemaak is. Mkhwanazi het gedetailleerde bewyse gelewer, wat die politieke inmenging en twyfelagtige instruksies wat hy van senior regeringsamptenare rakende polisie-operasies ontvang het, uiteengesit het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-09-17 |title=Madlanga commission starts its hearings, with Mkhwanazi in the hot seat |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-starts-its-hearings-with-mkhwanazi-in-the-hot-seat/ |access-date=2025-10-05 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> Na aanleiding van Mkhwanazi het die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal Fannie Masemola, op 22 September 2025 in Pretoria getuienis gelewer. Masemola se getuienis het hoofsaaklik gefokus op die operasionele en administratiewe besluite rondom die beweerde inmenging, insluitend die uitvoerende besluit om die KwaZulu-Natal Politieke Moorde-taakspan te ontbind.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission left baffled by some of Masemola's contradictory statements |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/22/madlanga-commission-left-baffled-by-some-of-masemolas-contradictory-statements |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref> Van kritieke belang is dat Masemola se voorlegging Mkhwanazi se aanvanklike bewerings grootliks bevestig het. Hierdie amptelike bevestiging van die hoof van die SAPD was 'n deurslaggewende ontwikkeling wat Mkhwanazi se kommer van 'n politieke meningsverskil tot 'n aanvaarde feit onder senior polisieleierskap verhef het, en sodoende die feitelike basis vir die ondersoek verstewig het.<ref>{{Cite web |last=@ifaisa |date=2025-10-03 |title=Submission by Accountability Now to the Ad Hoc Committee of the National Assembly investigating the allegations made by Lt. Gen. Mkhwanazi on 6 Julie 2025. |url=https://accountabilitynow.org.za/submission-by-accountability-now-to-the-ad-hoc-committee-of-the-national-assembly-investigating-the-allegations-made-by-lt-gen-mkhwanazi-on-6-july-2025/ |access-date=2025-10-05 |website=Accountability |language=en-US}}</ref> ===Die infiltrasie van georganiseerde misdaad: Getuienis oor die "Groot Vyf"-kartel=== Die trajek van die ondersoek het op 29 September 2025 aansienlik verskuif toe die hoof van Misdaadintelligensie, luitenant-generaal Dumisani Khumalo, die getuiebank ingeneem het.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Crime Intelligence boss Dumisani Khumalo to testify before Madlanga Commission |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/29/crime-intelligence-boss-dumisani-khumalo-to-testify-before-madlanga-commission |access-date=2025-10-06 |website=EWN |language=en}}</ref> Khumalo se getuienis het gedetailleerde inligting verskaf oor die infiltrasie van die staatsapparaat deur gesofistikeerde georganiseerde kriminele entiteite.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Khumalo het bewyse aangebied rakende 'n gesofistikeerde sindikaat genaamd die "[[Groot Vyf-kartel|Groot Vyf]]", ook bekend as die "Kartel", wat hoofsaaklik vanuit Gauteng opereer.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die beweerde aktiwiteite van hierdie sindikaat is wydlopend en dek groot sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde. Verder het Khumalo spesifieke finansiële en kommunikasiebesonderhede onthul, insluitend [[WhatsApp]]-boodskappe wat bewyse van onwettige transaksies verskaf het, veral besonderhede van betalings wat deur [[Vusimuzi Matlala|Vusimuzi 'Cat' Matlala]] aan [[Brown Mogotsi]] gemaak is.<ref>{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-09-29 |title=Khumalo on Big Five cartel — money for ANC, ATM bombings, state infiltration |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-29-big-five-cartels-dark-web-of-political-ties-and-criminal-operations-unveiled-by-dumisani-khumalo/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hierdie bewysstukke het die Kommissie se fokus fundamenteel herdefinieer en die behoefte aan die spesifieke verwysingsraamwerk wat die "fasilitering van georganiseerde misdaad" aanspreek, bevestig. Die onthullings het bevestig dat die staat se sistemiese mislukking nie beperk was tot politieke korrupsie nie, maar dat dit [[staatskaping]] deur gewelddadige kriminele netwerke behels het, wat die openbare veiligheid en ekonomiese integriteit direk beïnvloed het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-07-28 |title=Madlanga commission terms of reference gazetted |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-terms-of-reference-gazetted/ |access-date=2025-10-06 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> ===Getuienis agter geslote deure=== Die kommissie se bewysleiers voer aan dat geslote sittings (geslote vir die publiek en media) nodig is om die veiligheid van sleutelgetuies te beskerm wat 'n kriminele kartel sal impliseer, asook om sensitiewe ondersoektegnieke te beskerm. [[Daily Maverick]] en [[News24]] het 'n regsgeding teen die Madlanga-kommissie van ondersoek se aansoek ingestel om 'n week van sy verhore "in camera" te hou.<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Rebecca |date=2025-10-13 |title=Closed Madlanga Commission sittings would 'imperil integrity' |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-13-daily-maverick-and-news24-challenge-madlanga-commissions-push-for-in-camera-testimony/ |access-date=2025-10-14 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die mediahuise staan hierteen, met verwysing na die grondwetlike beginsel van oop geregtigheid en voer aan dat 'n kompromis moet toelaat dat besluite oor sluiting op 'n geval-tot-geval-basis geneem word.<ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Bernadette |title=Madlanga Commission: In camera ruling would 'imperil integrity' of its work, say media |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/madlanga-commission-in-camera-ruling-would-imperil-integrity-of-its-work-say-media-20251013-0971 |access-date=2025-10-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-13 |title=Madlanga Commission {{!}} Media houses want evidence made public - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-commission-media-houses-want-evidence-made-public |access-date=2025-10-14 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Voortsetting van die kommissie=== Die Madlanga-kommissie se fokus het gesentreer op [[WhatsApp]]-gesprekke wat korrupsie tussen die vermeende dwelmkartellid Vusimuzi “Cat” Matlala en senior regerings- en polisiebeamptes beweer het.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-10-17 |title=Catch Up: Mchunu advised chief of staff to record conversations with Mkhwanazi, Parliament hears |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-17-live-mkhwanazi-police-corruption/ |access-date=2025-10-19 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Getuienis van "Getuie X" het 'n voordelige verhouding tussen Matlala en die KwaZulu-Natalse Valke-hoof, generaal-majoor Lesetja Senona, onthul, wat beweer het dat Senona vertroulike polisie-inligting met Matlala gedeel het en hom bespreek het om 'n eiendomstransaksie vir sy seun te fasiliteer.<ref name=":0">{{Cite web |last=Koka |first=Mpho |date=2025-10-18 |title=Madlanga Commission: the week in focus |url=https://sundayworld.co.za/news/madlanga-commission-the-week-in-focus/ |access-date=2025-10-19 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref> Die gesprekke het verder Matlala se invloed getoon, aangesien hy die adjunk-polisiehoof van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD), [[Julius Mkhwanazi]], gevra het om te "help" en "in te gryp" in 'n spoedarrestasie vir Matlala se bestuurder, wat Mkhwanazi na bewering gedoen het.<ref name=":0" /> As gevolg van kommer oor veiligheid en tegniese probleme wat tydens afstandgetuienis ontstaan het, het die kommissie sy verrigtinge aangepas om beide in-camera (geslote) en afstandgetuienis van buite die kamera vir sensitiewe getuies en voortgesette ondersoeke in te sluit.<ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-17 |title=Madlanga inquiry to continue behind closed doors - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-inquiry-continue-behind-closed-doors |access-date=2025-10-19 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Sluipmoord van Getuie D=== Op 5 Desember 2025 is [[Marius van der Merwe]], die eienaar van 'n privaat sekuriteitsmaatskappy en deur die kommissie bekend as "Getuie D", buite sy huis in [[Brakpan]] geskiet. Van der Merwe was saam met sy vrou en kinders toe twee mans, wat na bewering 'n Nissan NP200-bakkie bestuur het, die man genader en hom met ‘n [[AK-47]] geskiet het.<ref name="iol vdm">{{cite news |last1=Majadibodu |first1=Simon |title='I’ve been hiding since 2022': SAPS whistleblower fears for the lives of family after Witness D killed in police probe |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-12-06-ive-been-hiding-since-2022-saps-whistleblower-fears-for-the-lives-of-family-after-witness-d-killed-in-police-probe/ |access-date=6 December 2025 |work=IOL]|date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Van der Merwe het voor die kommissie getuig oor Julius Mkhwanazi en Vusimuzi Matlala se betrokkenheid by die toesmeerdery, [[marteling]] en [[moord]] van 'n roofverdagte in 2022. Die verdagte het blykbaar 'n plastieksak oor sy kop gehad om hom te versmoor totdat hy die rooftog erken het.<ref name="n24">{{cite news |last1=Wicks |first1=Jeff |last2=Mitchley |first2=Alex |last3=Wicks |first3=Bernadette |last4=Sibiya |first4=Noxolo |last5=Cowan |first5=Kyle |title=Madlanga Commission’s ‘Witness D’ shot dead in apparent hit in Brakpan |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/witness-in-madlanga-commission-shot-dead-in-brakpan-20251205-1203 |access-date=6 Desember 2025 |work=[[News24]] |date=5 Desember 2025}}</ref> Toe die verdagte sterf, het Van der Merwe getuig dat Mkhwanazi hom opdrag gegee het om die liggaam te ontslae te raak en toe die liggaam later in 'n reservoir in [[Nigel]] gevind is, het polisie-informant Jaco Hanekom aan die getuie gesê dat Mkhwanazi die situasie sou toesmeer.<ref name="n24"/> President Ramaphosa het op 6 Desember 'n verklaring uitgereik waarin hy sy meegevoel aan Van der Merwe se familie betuig en belowe het om pogings te verdubbel om fluitjieblasers te beskerm en voort te gaan om korrupsie te beveg.<ref>{{cite web |title=President condemns heinous murder of Madlanga Commission witness |url=https://www.thepresidency.gov.za/president-condemns-heinous-murder-madlanga-commission-witness |publisher=The Presidency - Republic of South Africa |access-date=6 Desember 2025}}</ref> [[Glynnis Breytenbach]] van die [[Demokratiese Alliansie]] het 'n verklaring met 'n soortgelyke boodskap uitgereik.<ref>{{cite web |title=DA condemns assassination of Madlanga Commission witness and demands urgent protection for whistleblowers |url=https://www.da.org.za/2025/12/da-condemns-assassination-of-madlanga-commission-witness-and-demands-urgent-protection-for-whistleblowers |website=Democratic Alliance |access-date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Minister van Justisie, [[Mmamoloko Kubayi]], het die regering se getuiebeskermingsprogram en die sekuriteit wat aan die kommissie se getuies verskaf word, verdedig en die blaam op die Suid-Afrikaanse media geplaas vir die ontdekking van Getuie D se identiteit.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Justice minister says Madlanga Commission not negligent in protecting witnesses, blames media and public |url=https://www.citizen.co.za/news/justice-minister-madlanga-commission-not-negligent-in-protecting-witnesses/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Nadat Van der Merwe vermoor is, het mediabronne begin twyfel plaas oor die voortsetting van die kommissie en gespekuleer oor die veiligheid van ander kommissiegetuies en ander fluitjieblasers.<ref name="iol vdm"/> Terwyl Van der Merwe getuiebeskerming geweier het, het verskeie vorige fluitjieblasers onder regeringsbeskerming berig dat hulle vir hul lewens gevrees het.<ref name="iol vdm"/> Verskeie kommissiegetuies het berig dat hulle dreigemente teen hul lewens ontvang het, met een potensiële getuie wat bang was om te getuig omdat hy moontlik volgende op die moordlys was.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Madlanga Commission at risk? Witnesses ready to pull out after Marius van der Merwe 'hit' |url=https://www.citizen.co.za/news/madlanga-commission-risk-witnesses-marius-van-der-merwe-hit/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> ===Jothan Msibi=== In Oktober 2025 het 'n getuie ("Getuie B") getuig dat [[Jothan Msibi]] geïdentifiseer is as die "president" van 'n kriminele netwerk genaamd "Die Firma", onder wie se sambreel die "[[Groot Vyf-kartel]]" opereer.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Late PTA taxi boss Msibi identified as head of criminal network that Big Five cartel operates under |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/24/late-pta-taxi-boss-msibi-identified-as-head-of-criminal-network-that-big-five-cartel-operates-under |access-date=2025-11-13 |website=EWN |language=en}}</ref> Msibi is beskryf as "gevaarlik" en "meedoënloos" in verband met [[moord]]e.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-11-03 |title=Beyond the Big Five cartel — a murky mix of taxi boss ‘Mswazi’, politicians and dodgy private security |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-03-beyond-the-big-five-cartel-a-murky-mix-of-taxi-boss-mswazi-politicians-and-dodgy-private-security/ |access-date=2025-11-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die getuienis het verklaar dat Mswazi blykbaar president was, en die res is van die bestuurders wat die Groot Vyf gevorm het.<ref>{{Cite web |last=Online |first=Central News |date=2025-10-24 |title=Witness B Exposes Late Taxi Boss Jothan ‘Mswazi’ Msibi as Head of ‘Big Five’ Cartel in Shocking Madlanga Commission Testimony {{!}} Central News South Africa |url=https://centralnews.co.za/witness-b-exposes-late-taxi-boss-jothan-mswazi-msibi-as-head-of-big-five-cartel-in-shocking-madlanga-commission-testimony/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> Daar word beweer dat die kartel betrokke was by afpersing, [[moord]], tenderbedrog, beskermingshandel en infiltrasie van die regstelsel.<ref name=":2">{{Cite web |date=2025-10-20 |title=Bribes offered for alleged hitmen in Vaal engineer murder to get bail, Madlanga commission hears |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2025-10-20-bribes-offered-for-alleged-hitmen-in-vaal-engineer-murder-to-get-bail-madlanga-commission-hears/ |access-date=2025-11-13 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref> Ondersoekers wat voor die kommissie getuig het, het Msibi gekoppel aan die moord op ingenieur Armand Swart. 'n Getuie ("Getuie A") voor die kommissie het gesê dat koeverte met omkoopgeld in die saak aangebied is: "Daar was drie koeverte wat rondgesweef het ... een sal vir die ondersoekbeamptes wees, een sal vir die landdros wees en die laaste een sal vir die aanklaer wees."<ref name=":2" /> Getuienis het aangedui dat Msibi se plaas naby [[Hammanskraal]] vir vergaderings deur kartel-medewerkers gebruik is. Een getuie het gesê die plaas was “uiters veilig” en slegs toeganklik vir diegene na aan Msibi.<ref name=":2" /> Msibi is nooit krimineel skuldig bevind nie. Die bewerings bly bewerings gebaseer op beëdigde getuienis en ondersoekende verslaggewing. Voormalige SANTACO-lid Phillip Taaibosch het gesê dat Msibi nie 'n "tsotsi" was nie.<ref name=":1" /> Die medestigter van SANTACO, Mandla Gcaba, het gesê dat Msibi oor die jare hard gewerk het om stabiliteit en vrede in die taxibedryf te bring en gewerk het om dit in 'n lewensvatbare besigheid te omskep deur die stigting van die vereniging. Gcaba het bygevoeg dat die posisie van voorsitter van die vrouelessenaar in die taxivereniging nie sou bestaan sonder die druk wat Msibi uitgeoefen het om dit te laat gebeur nie.<ref>{{Cite web |date=2024-01-15 |title=The man who brought peace to the taxi industry - Scrolla.Africa |url=https://scrolla.africa/the-man-who-brought-peace-to-the-taxi-industry/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> == Arrestasies == Op 24 Maart 2026 is 12 senior polisiebeamptes in hegtenis geneem in verband met die polisietender van R360 miljoen wat aan [[Cat Matlala]] se Medicare 24 toegeken is. <ref>{{Cite web |last=Haffajee |first=Ferial |date=2026-03-24 |title=Anti-corruption directorate arrests 12 police officers over R360m ‘Cat' Matlala contract |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-03-24-anti-corruption-directorate-arrests-12-police-officers-over-r360m-cat-matlala-contract/ |access-date=2026-03-25 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Jeff |title=12 cops arrested in dramatic raids to join Cat Matlala in dock for R360m tender corruption |url=https://www.news24.com/investigations/12-cops-arrested-in-dramatic-raids-to-join-cat-matlala-in-dock-for-r360m-tender-corruption-20260324-1117 |access-date=2026-03-25 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Die beamptes het sedertdien in die [[Pretoria]] landdroshof verskyn.<ref>{{Cite news |date=2026-03-25 |title=South Africa arrests 12 senior police officers on suspicion of corruption |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/25/south-africa-police-corruption-arrest-contract-crime/f844ea9e-2832-11f1-a0f2-3ba4c9fe08ac_story.html |access-date=2026-03-25 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> ==Sien ook== *[[Zondo-kommissie]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Korrupsie]] [[Kategorie:Politiek]] tscebht8g896adx6luwu6dpyfipytvb 2888376 2888375 2026-03-28T14:45:03Z Sobaka 328 /* Verrigtinge en Belangrike Bewysstukke (September – Oktober 2025) */ tydlyn skuif 2888376 wikitext text/x-wiki Die '''Regterlike Kommissie van Ondersoek na Kriminaliteit, Politieke Inmenging en Korrupsie in die Strafregstelsel''', beter bekend as die '''Madlanga-kommissie''', is 'n openbare ondersoek wat in Julie 2025 deur President [[Cyril Ramaphosa]] aangekondig is om bewerings te ondersoek wat deur die [[KwaZulu-Natal]] Provinsiale Polisiekommissaris, Luitenant-Generaal [[Nhlanhla Mkhwanazi]], gemaak is, van sameswering en [[korrupsie]] tussen politici, senior polisie, aanklaers, intelligensie-operateurs en elemente van die regbank in [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web |title=Madlanga Commission must confront criminal capture of justice system |url=https://www.polity.org.za/article/madlanga-commission-must-confront-criminal-capture-of-justice-system-2025-09-17 |access-date=2025-09-17 |website=www.polity.org.za |language=en}}</ref><ref>https://www.enca.com/news/mkhwanazi-testifies-about-mchunus-decision-disband-political-killings-task-team</ref><ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=September 17, 2025 |title=Follow live: Mkhwanazi first witness at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-17-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-17 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Dit word gelei deur Konstitusionele Hofregter Mbuyiseli Madlanga. Verhore het op 17 September 2025 begin met Luitenant-Generaal Nhlanhla Mkhwanazi se getuienis, waar hy sy bewerings volledig verduidelik het en bewyse aangebied het wat hy gehad het, in die vorm van dokumente, kommunikasie of verslae, onder andere, om die waarheid van sy bewerings te bevestig.<ref>{{Cite web |title=WRAP {{!}} Mkhwanazi slams ‘misplaced’ Mchunu’s decision to disband Political Killings Task Team |url=https://www.news24.com/southafrica/news/live-madlanga-commission-mkhwanazi-in-witness-box-20250917-0417 |access-date=2025-09-17 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-0909-2222 |title=Madlanga Commission {{!}} Mkhwanazi places politicians at centre of rot - eNCA |url=https://www.enca.com/videos/madlanga-commission-mkhwanazi-places-politicians-centre-rot |access-date=2025-09-22 |website=www.enca.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Madlanga Commission: Lt. General Mkhwanazi gives evidence {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/madlanga-commission-lt-general-mkhwanazi-gives-evidence |access-date=2025-09-22 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Na Mkwanazi was dit die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal [[Fannie Masemola]], wat op 22 September 2025 in [[Pretoria]] getuienis afgelê het voor die Madlanga-kommissie.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-23 |title=Follow live: Police Commissioner Fannie Masemola continues testimony at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-23-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-23 |website=[[Daily Maverick]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-22 |title=Police Commissioner Masemola appears at Madlanga Commission {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/police-commissioner-masemola-appears-madlanga-commission |access-date=2025-09-23 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Hy het die geskorste polisieminister, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy sy grondwetlike mandaat oorskry het deur die onmiddellike ontbinding van die politieke moordtaakspan in 2024 te las.<ref>https://iol.co.za/news/politics/2025-09-22-madlanga-commission-masemola-accuses-senzo-mchunu-of-total-encroachment-over-task-team-disbandment/</ref> Op 29 September 2025 het die hoof van Misdaadintelligensie, Dumisani Khumalo, verdere inligting verskaf oor 'n gesofistikeerde georganiseerde misdaadsindikaat, bekend as die "Groot Vyf". Hy het genoem dat die kartel, wat in [[Gauteng]] gebaseer is, na bewering betrokke is by verskeie sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission: Khumalo set to only give details on Gauteng's 'Big Five' syndicate |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/30/madlanga-commission-khumalo-set-to-only-give-details-on-gautengs-big-five-syndicate |access-date=2025-09-30 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Eyaaz |date=2025-09-29 |title=Khumalo: ‘Big 5’ cartel paid ANC delegates and drove task team’s disbandment |url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/ |access-date=2025-09-30 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> ==Agtergrond== Op 6 Julie het die KwaZulu-Natalse polisiekommissaris, luitenant-generaal Nhlanhla Mkhwanazi, 'n perskonferensie by die SAPD se provinsiale hoofkwartier in Durban gehou. Tydens die konferensie het hy die destydse minister van polisie, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy inmeng met voortgesette ondersoeke. Mkhwanazi het daarna 'n kriminele klag teen Mchunu ingedien, waarin hy beweer het dat hy politieke inmeng in die werk van die Suid-Afrikaanse Polisiediens se Politieke Moorde-taakspan, wat gestig is om polities gemotiveerde moorde te ondersoek.<ref>{{Cite web |last=Mthethwa |first=Cebelihle |date=23 September 2025 |title=KZN top cop Mkhwanazi accuses police minister of political interference in investigations |url=https://www.news24.com/southafrica/news/kzn-top-cop-accuses-police-minister-of-political-interference-in-investigations-20250706-0663 |access-date=24 September 2025 |website=News24}}</ref> ==Verrigtinge en Belangrike Bewysstukke (September – Oktober 2025)== Die openbare verhore, wat middel September 2025 begin het, het onmiddellik die kontoere van die beweerde politieke inmenging en die infiltrasie van georganiseerde misdaad begin openbaar. ===Bewyse van politieke inmenging=== Die aanvanklike fase van die verhore het gefokus op die kernbewerings wat deur Luitenant-generaal Mkhwanazi gemaak is. Mkhwanazi het gedetailleerde bewyse gelewer, wat die politieke inmenging en twyfelagtige instruksies wat hy van senior regeringsamptenare rakende polisie-operasies ontvang het, uiteengesit het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-09-17 |title=Madlanga commission starts its hearings, with Mkhwanazi in the hot seat |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-starts-its-hearings-with-mkhwanazi-in-the-hot-seat/ |access-date=2025-10-05 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> Na aanleiding van Mkhwanazi het die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal Fannie Masemola, op 22 September 2025 in Pretoria getuienis gelewer. Masemola se getuienis het hoofsaaklik gefokus op die operasionele en administratiewe besluite rondom die beweerde inmenging, insluitend die uitvoerende besluit om die KwaZulu-Natal Politieke Moorde-taakspan te ontbind.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission left baffled by some of Masemola's contradictory statements |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/22/madlanga-commission-left-baffled-by-some-of-masemolas-contradictory-statements |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref> Van kritieke belang is dat Masemola se voorlegging Mkhwanazi se aanvanklike bewerings grootliks bevestig het. Hierdie amptelike bevestiging van die hoof van die SAPD was 'n deurslaggewende ontwikkeling wat Mkhwanazi se kommer van 'n politieke meningsverskil tot 'n aanvaarde feit onder senior polisieleierskap verhef het, en sodoende die feitelike basis vir die ondersoek verstewig het.<ref>{{Cite web |last=@ifaisa |date=2025-10-03 |title=Submission by Accountability Now to the Ad Hoc Committee of the National Assembly investigating the allegations made by Lt. Gen. Mkhwanazi on 6 Julie 2025. |url=https://accountabilitynow.org.za/submission-by-accountability-now-to-the-ad-hoc-committee-of-the-national-assembly-investigating-the-allegations-made-by-lt-gen-mkhwanazi-on-6-july-2025/ |access-date=2025-10-05 |website=Accountability |language=en-US}}</ref> ===Die infiltrasie van georganiseerde misdaad: Getuienis oor die "Groot Vyf"-kartel=== Die trajek van die ondersoek het op 29 September 2025 aansienlik verskuif toe die hoof van Misdaadintelligensie, luitenant-generaal Dumisani Khumalo, die getuiebank ingeneem het.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Crime Intelligence boss Dumisani Khumalo to testify before Madlanga Commission |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/29/crime-intelligence-boss-dumisani-khumalo-to-testify-before-madlanga-commission |access-date=2025-10-06 |website=EWN |language=en}}</ref> Khumalo se getuienis het gedetailleerde inligting verskaf oor die infiltrasie van die staatsapparaat deur gesofistikeerde georganiseerde kriminele entiteite.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Khumalo het bewyse aangebied rakende 'n gesofistikeerde sindikaat genaamd die "[[Groot Vyf-kartel|Groot Vyf]]", ook bekend as die "Kartel", wat hoofsaaklik vanuit Gauteng opereer.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die beweerde aktiwiteite van hierdie sindikaat is wydlopend en dek groot sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde. Verder het Khumalo spesifieke finansiële en kommunikasiebesonderhede onthul, insluitend [[WhatsApp]]-boodskappe wat bewyse van onwettige transaksies verskaf het, veral besonderhede van betalings wat deur [[Vusimuzi Matlala|Vusimuzi 'Cat' Matlala]] aan [[Brown Mogotsi]] gemaak is.<ref>{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-09-29 |title=Khumalo on Big Five cartel — money for ANC, ATM bombings, state infiltration |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-29-big-five-cartels-dark-web-of-political-ties-and-criminal-operations-unveiled-by-dumisani-khumalo/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hierdie bewysstukke het die Kommissie se fokus fundamenteel herdefinieer en die behoefte aan die spesifieke verwysingsraamwerk wat die "fasilitering van georganiseerde misdaad" aanspreek, bevestig. Die onthullings het bevestig dat die staat se sistemiese mislukking nie beperk was tot politieke korrupsie nie, maar dat dit [[staatskaping]] deur gewelddadige kriminele netwerke behels het, wat die openbare veiligheid en ekonomiese integriteit direk beïnvloed het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-07-28 |title=Madlanga commission terms of reference gazetted |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-terms-of-reference-gazetted/ |access-date=2025-10-06 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> ===Getuienis agter geslote deure=== Die kommissie se bewysleiers voer aan dat geslote sittings (geslote vir die publiek en media) nodig is om die veiligheid van sleutelgetuies te beskerm wat 'n kriminele kartel sal impliseer, asook om sensitiewe ondersoektegnieke te beskerm. [[Daily Maverick]] en [[News24]] het 'n regsgeding teen die Madlanga-kommissie van ondersoek se aansoek ingestel om 'n week van sy verhore "in camera" te hou.<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Rebecca |date=2025-10-13 |title=Closed Madlanga Commission sittings would 'imperil integrity' |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-13-daily-maverick-and-news24-challenge-madlanga-commissions-push-for-in-camera-testimony/ |access-date=2025-10-14 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die mediahuise staan hierteen, met verwysing na die grondwetlike beginsel van oop geregtigheid en voer aan dat 'n kompromis moet toelaat dat besluite oor sluiting op 'n geval-tot-geval-basis geneem word.<ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Bernadette |title=Madlanga Commission: In camera ruling would 'imperil integrity' of its work, say media |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/madlanga-commission-in-camera-ruling-would-imperil-integrity-of-its-work-say-media-20251013-0971 |access-date=2025-10-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-13 |title=Madlanga Commission {{!}} Media houses want evidence made public - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-commission-media-houses-want-evidence-made-public |access-date=2025-10-14 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Voortsetting van die kommissie=== Die Madlanga-kommissie se fokus het gesentreer op [[WhatsApp]]-gesprekke wat korrupsie tussen die vermeende dwelmkartellid Vusimuzi “Cat” Matlala en senior regerings- en polisiebeamptes beweer het.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-10-17 |title=Catch Up: Mchunu advised chief of staff to record conversations with Mkhwanazi, Parliament hears |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-17-live-mkhwanazi-police-corruption/ |access-date=2025-10-19 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Getuienis van "Getuie X" het 'n voordelige verhouding tussen Matlala en die KwaZulu-Natalse Valke-hoof, generaal-majoor Lesetja Senona, onthul, wat beweer het dat Senona vertroulike polisie-inligting met Matlala gedeel het en hom bespreek het om 'n eiendomstransaksie vir sy seun te fasiliteer.<ref name=":0">{{Cite web |last=Koka |first=Mpho |date=2025-10-18 |title=Madlanga Commission: the week in focus |url=https://sundayworld.co.za/news/madlanga-commission-the-week-in-focus/ |access-date=2025-10-19 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref> Die gesprekke het verder Matlala se invloed getoon, aangesien hy die adjunk-polisiehoof van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD), [[Julius Mkhwanazi]], gevra het om te "help" en "in te gryp" in 'n spoedarrestasie vir Matlala se bestuurder, wat Mkhwanazi na bewering gedoen het.<ref name=":0" /> As gevolg van kommer oor veiligheid en tegniese probleme wat tydens afstandgetuienis ontstaan het, het die kommissie sy verrigtinge aangepas om beide in-camera (geslote) en afstandgetuienis van buite die kamera vir sensitiewe getuies en voortgesette ondersoeke in te sluit.<ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-17 |title=Madlanga inquiry to continue behind closed doors - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-inquiry-continue-behind-closed-doors |access-date=2025-10-19 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Jothan Msibi=== In Oktober 2025 het 'n getuie ("Getuie B") getuig dat [[Jothan Msibi]] geïdentifiseer is as die "president" van 'n kriminele netwerk genaamd "Die Firma", onder wie se sambreel die "[[Groot Vyf-kartel]]" opereer.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Late PTA taxi boss Msibi identified as head of criminal network that Big Five cartel operates under |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/24/late-pta-taxi-boss-msibi-identified-as-head-of-criminal-network-that-big-five-cartel-operates-under |access-date=2025-11-13 |website=EWN |language=en}}</ref> Msibi is beskryf as "gevaarlik" en "meedoënloos" in verband met [[moord]]e.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-11-03 |title=Beyond the Big Five cartel — a murky mix of taxi boss ‘Mswazi’, politicians and dodgy private security |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-03-beyond-the-big-five-cartel-a-murky-mix-of-taxi-boss-mswazi-politicians-and-dodgy-private-security/ |access-date=2025-11-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die getuienis het verklaar dat Mswazi blykbaar president was, en die res is van die bestuurders wat die Groot Vyf gevorm het.<ref>{{Cite web |last=Online |first=Central News |date=2025-10-24 |title=Witness B Exposes Late Taxi Boss Jothan ‘Mswazi’ Msibi as Head of ‘Big Five’ Cartel in Shocking Madlanga Commission Testimony {{!}} Central News South Africa |url=https://centralnews.co.za/witness-b-exposes-late-taxi-boss-jothan-mswazi-msibi-as-head-of-big-five-cartel-in-shocking-madlanga-commission-testimony/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> Daar word beweer dat die kartel betrokke was by afpersing, [[moord]], tenderbedrog, beskermingshandel en infiltrasie van die regstelsel.<ref name=":2">{{Cite web |date=2025-10-20 |title=Bribes offered for alleged hitmen in Vaal engineer murder to get bail, Madlanga commission hears |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2025-10-20-bribes-offered-for-alleged-hitmen-in-vaal-engineer-murder-to-get-bail-madlanga-commission-hears/ |access-date=2025-11-13 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref> Ondersoekers wat voor die kommissie getuig het, het Msibi gekoppel aan die moord op ingenieur Armand Swart. 'n Getuie ("Getuie A") voor die kommissie het gesê dat koeverte met omkoopgeld in die saak aangebied is: "Daar was drie koeverte wat rondgesweef het ... een sal vir die ondersoekbeamptes wees, een sal vir die landdros wees en die laaste een sal vir die aanklaer wees."<ref name=":2" /> Getuienis het aangedui dat Msibi se plaas naby [[Hammanskraal]] vir vergaderings deur kartel-medewerkers gebruik is. Een getuie het gesê die plaas was “uiters veilig” en slegs toeganklik vir diegene na aan Msibi.<ref name=":2" /> Msibi is nooit krimineel skuldig bevind nie. Die bewerings bly bewerings gebaseer op beëdigde getuienis en ondersoekende verslaggewing. Voormalige SANTACO-lid Phillip Taaibosch het gesê dat Msibi nie 'n "tsotsi" was nie.<ref name=":1" /> Die medestigter van SANTACO, Mandla Gcaba, het gesê dat Msibi oor die jare hard gewerk het om stabiliteit en vrede in die taxibedryf te bring en gewerk het om dit in 'n lewensvatbare besigheid te omskep deur die stigting van die vereniging. Gcaba het bygevoeg dat die posisie van voorsitter van die vrouelessenaar in die taxivereniging nie sou bestaan sonder die druk wat Msibi uitgeoefen het om dit te laat gebeur nie.<ref>{{Cite web |date=2024-01-15 |title=The man who brought peace to the taxi industry - Scrolla.Africa |url=https://scrolla.africa/the-man-who-brought-peace-to-the-taxi-industry/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> ===Sluipmoord van Getuie D=== Op 5 Desember 2025 is [[Marius van der Merwe]], die eienaar van 'n privaat sekuriteitsmaatskappy en deur die kommissie bekend as "Getuie D", buite sy huis in [[Brakpan]] geskiet. Van der Merwe was saam met sy vrou en kinders toe twee mans, wat na bewering 'n Nissan NP200-bakkie bestuur het, die man genader en hom met ‘n [[AK-47]] geskiet het.<ref name="iol vdm">{{cite news |last1=Majadibodu |first1=Simon |title='I’ve been hiding since 2022': SAPS whistleblower fears for the lives of family after Witness D killed in police probe |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-12-06-ive-been-hiding-since-2022-saps-whistleblower-fears-for-the-lives-of-family-after-witness-d-killed-in-police-probe/ |access-date=6 December 2025 |work=IOL]|date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Van der Merwe het voor die kommissie getuig oor Julius Mkhwanazi en Vusimuzi Matlala se betrokkenheid by die toesmeerdery, [[marteling]] en [[moord]] van 'n roofverdagte in 2022. Die verdagte het blykbaar 'n plastieksak oor sy kop gehad om hom te versmoor totdat hy die rooftog erken het.<ref name="n24">{{cite news |last1=Wicks |first1=Jeff |last2=Mitchley |first2=Alex |last3=Wicks |first3=Bernadette |last4=Sibiya |first4=Noxolo |last5=Cowan |first5=Kyle |title=Madlanga Commission’s ‘Witness D’ shot dead in apparent hit in Brakpan |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/witness-in-madlanga-commission-shot-dead-in-brakpan-20251205-1203 |access-date=6 Desember 2025 |work=[[News24]] |date=5 Desember 2025}}</ref> Toe die verdagte sterf, het Van der Merwe getuig dat Mkhwanazi hom opdrag gegee het om die liggaam te ontslae te raak en toe die liggaam later in 'n reservoir in [[Nigel]] gevind is, het polisie-informant Jaco Hanekom aan die getuie gesê dat Mkhwanazi die situasie sou toesmeer.<ref name="n24"/> President Ramaphosa het op 6 Desember 'n verklaring uitgereik waarin hy sy meegevoel aan Van der Merwe se familie betuig en belowe het om pogings te verdubbel om fluitjieblasers te beskerm en voort te gaan om korrupsie te beveg.<ref>{{cite web |title=President condemns heinous murder of Madlanga Commission witness |url=https://www.thepresidency.gov.za/president-condemns-heinous-murder-madlanga-commission-witness |publisher=The Presidency - Republic of South Africa |access-date=6 Desember 2025}}</ref> [[Glynnis Breytenbach]] van die [[Demokratiese Alliansie]] het 'n verklaring met 'n soortgelyke boodskap uitgereik.<ref>{{cite web |title=DA condemns assassination of Madlanga Commission witness and demands urgent protection for whistleblowers |url=https://www.da.org.za/2025/12/da-condemns-assassination-of-madlanga-commission-witness-and-demands-urgent-protection-for-whistleblowers |website=Democratic Alliance |access-date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Minister van Justisie, [[Mmamoloko Kubayi]], het die regering se getuiebeskermingsprogram en die sekuriteit wat aan die kommissie se getuies verskaf word, verdedig en die blaam op die Suid-Afrikaanse media geplaas vir die ontdekking van Getuie D se identiteit.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Justice minister says Madlanga Commission not negligent in protecting witnesses, blames media and public |url=https://www.citizen.co.za/news/justice-minister-madlanga-commission-not-negligent-in-protecting-witnesses/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Nadat Van der Merwe vermoor is, het mediabronne begin twyfel plaas oor die voortsetting van die kommissie en gespekuleer oor die veiligheid van ander kommissiegetuies en ander fluitjieblasers.<ref name="iol vdm"/> Terwyl Van der Merwe getuiebeskerming geweier het, het verskeie vorige fluitjieblasers onder regeringsbeskerming berig dat hulle vir hul lewens gevrees het.<ref name="iol vdm"/> Verskeie kommissiegetuies het berig dat hulle dreigemente teen hul lewens ontvang het, met een potensiële getuie wat bang was om te getuig omdat hy moontlik volgende op die moordlys was.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Madlanga Commission at risk? Witnesses ready to pull out after Marius van der Merwe 'hit' |url=https://www.citizen.co.za/news/madlanga-commission-risk-witnesses-marius-van-der-merwe-hit/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> == Arrestasies == Op 24 Maart 2026 is 12 senior polisiebeamptes in hegtenis geneem in verband met die polisietender van R360 miljoen wat aan [[Cat Matlala]] se Medicare 24 toegeken is. <ref>{{Cite web |last=Haffajee |first=Ferial |date=2026-03-24 |title=Anti-corruption directorate arrests 12 police officers over R360m ‘Cat' Matlala contract |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-03-24-anti-corruption-directorate-arrests-12-police-officers-over-r360m-cat-matlala-contract/ |access-date=2026-03-25 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Jeff |title=12 cops arrested in dramatic raids to join Cat Matlala in dock for R360m tender corruption |url=https://www.news24.com/investigations/12-cops-arrested-in-dramatic-raids-to-join-cat-matlala-in-dock-for-r360m-tender-corruption-20260324-1117 |access-date=2026-03-25 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Die beamptes het sedertdien in die [[Pretoria]] landdroshof verskyn.<ref>{{Cite news |date=2026-03-25 |title=South Africa arrests 12 senior police officers on suspicion of corruption |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/25/south-africa-police-corruption-arrest-contract-crime/f844ea9e-2832-11f1-a0f2-3ba4c9fe08ac_story.html |access-date=2026-03-25 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> ==Sien ook== *[[Zondo-kommissie]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Korrupsie]] [[Kategorie:Politiek]] t7ft9enrv2s0so4jzcp6cads0u54ok6 2888464 2888376 2026-03-29T07:17:53Z Sobaka 328 /* Verrigtinge en Belangrike Bewysstukke (September – Oktober 2025) */ bywerk 2888464 wikitext text/x-wiki Die '''Regterlike Kommissie van Ondersoek na Kriminaliteit, Politieke Inmenging en Korrupsie in die Strafregstelsel''', beter bekend as die '''Madlanga-kommissie''', is 'n openbare ondersoek wat in Julie 2025 deur President [[Cyril Ramaphosa]] aangekondig is om bewerings te ondersoek wat deur die [[KwaZulu-Natal]] Provinsiale Polisiekommissaris, Luitenant-Generaal [[Nhlanhla Mkhwanazi]], gemaak is, van sameswering en [[korrupsie]] tussen politici, senior polisie, aanklaers, intelligensie-operateurs en elemente van die regbank in [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web |title=Madlanga Commission must confront criminal capture of justice system |url=https://www.polity.org.za/article/madlanga-commission-must-confront-criminal-capture-of-justice-system-2025-09-17 |access-date=2025-09-17 |website=www.polity.org.za |language=en}}</ref><ref>https://www.enca.com/news/mkhwanazi-testifies-about-mchunus-decision-disband-political-killings-task-team</ref><ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=September 17, 2025 |title=Follow live: Mkhwanazi first witness at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-17-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-17 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Dit word gelei deur Konstitusionele Hofregter Mbuyiseli Madlanga. Verhore het op 17 September 2025 begin met Luitenant-Generaal Nhlanhla Mkhwanazi se getuienis, waar hy sy bewerings volledig verduidelik het en bewyse aangebied het wat hy gehad het, in die vorm van dokumente, kommunikasie of verslae, onder andere, om die waarheid van sy bewerings te bevestig.<ref>{{Cite web |title=WRAP {{!}} Mkhwanazi slams ‘misplaced’ Mchunu’s decision to disband Political Killings Task Team |url=https://www.news24.com/southafrica/news/live-madlanga-commission-mkhwanazi-in-witness-box-20250917-0417 |access-date=2025-09-17 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-0909-2222 |title=Madlanga Commission {{!}} Mkhwanazi places politicians at centre of rot - eNCA |url=https://www.enca.com/videos/madlanga-commission-mkhwanazi-places-politicians-centre-rot |access-date=2025-09-22 |website=www.enca.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Madlanga Commission: Lt. General Mkhwanazi gives evidence {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/madlanga-commission-lt-general-mkhwanazi-gives-evidence |access-date=2025-09-22 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Na Mkwanazi was dit die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal [[Fannie Masemola]], wat op 22 September 2025 in [[Pretoria]] getuienis afgelê het voor die Madlanga-kommissie.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-23 |title=Follow live: Police Commissioner Fannie Masemola continues testimony at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-23-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-23 |website=[[Daily Maverick]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-22 |title=Police Commissioner Masemola appears at Madlanga Commission {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/police-commissioner-masemola-appears-madlanga-commission |access-date=2025-09-23 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Hy het die geskorste polisieminister, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy sy grondwetlike mandaat oorskry het deur die onmiddellike ontbinding van die politieke moordtaakspan in 2024 te las.<ref>https://iol.co.za/news/politics/2025-09-22-madlanga-commission-masemola-accuses-senzo-mchunu-of-total-encroachment-over-task-team-disbandment/</ref> Op 29 September 2025 het die hoof van Misdaadintelligensie, Dumisani Khumalo, verdere inligting verskaf oor 'n gesofistikeerde georganiseerde misdaadsindikaat, bekend as die "Groot Vyf". Hy het genoem dat die kartel, wat in [[Gauteng]] gebaseer is, na bewering betrokke is by verskeie sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission: Khumalo set to only give details on Gauteng's 'Big Five' syndicate |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/30/madlanga-commission-khumalo-set-to-only-give-details-on-gautengs-big-five-syndicate |access-date=2025-09-30 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Eyaaz |date=2025-09-29 |title=Khumalo: ‘Big 5’ cartel paid ANC delegates and drove task team’s disbandment |url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/ |access-date=2025-09-30 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> ==Agtergrond== Op 6 Julie het die KwaZulu-Natalse polisiekommissaris, luitenant-generaal Nhlanhla Mkhwanazi, 'n perskonferensie by die SAPD se provinsiale hoofkwartier in Durban gehou. Tydens die konferensie het hy die destydse minister van polisie, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy inmeng met voortgesette ondersoeke. Mkhwanazi het daarna 'n kriminele klag teen Mchunu ingedien, waarin hy beweer het dat hy politieke inmeng in die werk van die Suid-Afrikaanse Polisiediens se Politieke Moorde-taakspan, wat gestig is om polities gemotiveerde moorde te ondersoek.<ref>{{Cite web |last=Mthethwa |first=Cebelihle |date=23 September 2025 |title=KZN top cop Mkhwanazi accuses police minister of political interference in investigations |url=https://www.news24.com/southafrica/news/kzn-top-cop-accuses-police-minister-of-political-interference-in-investigations-20250706-0663 |access-date=24 September 2025 |website=News24}}</ref> ==Verrigtinge en Belangrike Bewysstukke (September – Oktober 2025)== Die openbare verhore, wat middel September 2025 begin het, het onmiddellik die kontoere van die beweerde politieke inmenging en die infiltrasie van georganiseerde misdaad begin openbaar. ===Bewyse van politieke inmenging=== Die aanvanklike fase van die verhore het gefokus op die kernbewerings wat deur Luitenant-generaal Mkhwanazi gemaak is. Mkhwanazi het gedetailleerde bewyse gelewer, wat die politieke inmenging en twyfelagtige instruksies wat hy van senior regeringsamptenare rakende polisie-operasies ontvang het, uiteengesit het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-09-17 |title=Madlanga commission starts its hearings, with Mkhwanazi in the hot seat |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-starts-its-hearings-with-mkhwanazi-in-the-hot-seat/ |access-date=2025-10-05 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> Na aanleiding van Mkhwanazi het die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal Fannie Masemola, op 22 September 2025 in Pretoria getuienis gelewer. Masemola se getuienis het hoofsaaklik gefokus op die operasionele en administratiewe besluite rondom die beweerde inmenging, insluitend die uitvoerende besluit om die KwaZulu-Natal Politieke Moorde-taakspan te ontbind.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission left baffled by some of Masemola's contradictory statements |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/22/madlanga-commission-left-baffled-by-some-of-masemolas-contradictory-statements |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref> Van kritieke belang is dat Masemola se voorlegging Mkhwanazi se aanvanklike bewerings grootliks bevestig het. Hierdie amptelike bevestiging van die hoof van die SAPD was 'n deurslaggewende ontwikkeling wat Mkhwanazi se kommer van 'n politieke meningsverskil tot 'n aanvaarde feit onder senior polisieleierskap verhef het, en sodoende die feitelike basis vir die ondersoek verstewig het.<ref>{{Cite web |last=@ifaisa |date=2025-10-03 |title=Submission by Accountability Now to the Ad Hoc Committee of the National Assembly investigating the allegations made by Lt. Gen. Mkhwanazi on 6 Julie 2025. |url=https://accountabilitynow.org.za/submission-by-accountability-now-to-the-ad-hoc-committee-of-the-national-assembly-investigating-the-allegations-made-by-lt-gen-mkhwanazi-on-6-july-2025/ |access-date=2025-10-05 |website=Accountability |language=en-US}}</ref> ===Die infiltrasie van georganiseerde misdaad: Getuienis oor die "Groot Vyf"-kartel=== Die trajek van die ondersoek het op 29 September 2025 aansienlik verskuif toe die hoof van Misdaadintelligensie, luitenant-generaal Dumisani Khumalo, die getuiebank ingeneem het.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Crime Intelligence boss Dumisani Khumalo to testify before Madlanga Commission |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/29/crime-intelligence-boss-dumisani-khumalo-to-testify-before-madlanga-commission |access-date=2025-10-06 |website=EWN |language=en}}</ref> Khumalo se getuienis het gedetailleerde inligting verskaf oor die infiltrasie van die staatsapparaat deur gesofistikeerde georganiseerde kriminele entiteite.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Khumalo het bewyse aangebied rakende 'n gesofistikeerde sindikaat genaamd die "[[Groot Vyf-kartel|Groot Vyf]]", ook bekend as die "Kartel", wat hoofsaaklik vanuit Gauteng opereer.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die beweerde aktiwiteite van hierdie sindikaat is wydlopend en dek groot sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde. Verder het Khumalo spesifieke finansiële en kommunikasiebesonderhede onthul, insluitend [[WhatsApp]]-boodskappe wat bewyse van onwettige transaksies verskaf het, veral besonderhede van betalings wat deur [[Vusimuzi Matlala|Vusimuzi 'Cat' Matlala]] aan [[Brown Mogotsi]] gemaak is.<ref>{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-09-29 |title=Khumalo on Big Five cartel — money for ANC, ATM bombings, state infiltration |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-29-big-five-cartels-dark-web-of-political-ties-and-criminal-operations-unveiled-by-dumisani-khumalo/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hierdie bewysstukke het die Kommissie se fokus fundamenteel herdefinieer en die behoefte aan die spesifieke verwysingsraamwerk wat die "fasilitering van georganiseerde misdaad" aanspreek, bevestig. Die onthullings het bevestig dat die staat se sistemiese mislukking nie beperk was tot politieke korrupsie nie, maar dat dit [[staatskaping]] deur gewelddadige kriminele netwerke behels het, wat die openbare veiligheid en ekonomiese integriteit direk beïnvloed het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-07-28 |title=Madlanga commission terms of reference gazetted |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-terms-of-reference-gazetted/ |access-date=2025-10-06 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> ===Getuienis agter geslote deure=== Die kommissie se bewysleiers voer aan dat geslote sittings (geslote vir die publiek en media) nodig is om die veiligheid van sleutelgetuies te beskerm wat 'n kriminele kartel sal impliseer, asook om sensitiewe ondersoektegnieke te beskerm. [[Daily Maverick]] en [[News24]] het 'n regsgeding teen die Madlanga-kommissie van ondersoek se aansoek ingestel om 'n week van sy verhore "in camera" te hou.<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Rebecca |date=2025-10-13 |title=Closed Madlanga Commission sittings would 'imperil integrity' |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-13-daily-maverick-and-news24-challenge-madlanga-commissions-push-for-in-camera-testimony/ |access-date=2025-10-14 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die mediahuise staan hierteen, met verwysing na die grondwetlike beginsel van oop geregtigheid en voer aan dat 'n kompromis moet toelaat dat besluite oor sluiting op 'n geval-tot-geval-basis geneem word.<ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Bernadette |title=Madlanga Commission: In camera ruling would 'imperil integrity' of its work, say media |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/madlanga-commission-in-camera-ruling-would-imperil-integrity-of-its-work-say-media-20251013-0971 |access-date=2025-10-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-13 |title=Madlanga Commission {{!}} Media houses want evidence made public - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-commission-media-houses-want-evidence-made-public |access-date=2025-10-14 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Voortsetting van die kommissie=== Die Madlanga-kommissie se fokus het gesentreer op [[WhatsApp]]-gesprekke wat korrupsie tussen die vermeende dwelmkartellid Vusimuzi “Cat” Matlala en senior regerings- en polisiebeamptes beweer het.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-10-17 |title=Catch Up: Mchunu advised chief of staff to record conversations with Mkhwanazi, Parliament hears |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-17-live-mkhwanazi-police-corruption/ |access-date=2025-10-19 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Getuienis van "Getuie X" het 'n voordelige verhouding tussen Matlala en die KwaZulu-Natalse Valke-hoof, generaal-majoor Lesetja Senona, onthul, wat beweer het dat Senona vertroulike polisie-inligting met Matlala gedeel het en hom bespreek het om 'n eiendomstransaksie vir sy seun te fasiliteer.<ref name=":0">{{Cite web |last=Koka |first=Mpho |date=2025-10-18 |title=Madlanga Commission: the week in focus |url=https://sundayworld.co.za/news/madlanga-commission-the-week-in-focus/ |access-date=2025-10-19 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref> Die gesprekke het verder Matlala se invloed getoon, aangesien hy die adjunk-polisiehoof van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD), [[Julius Mkhwanazi]], gevra het om te "help" en "in te gryp" in 'n spoedarrestasie vir Matlala se bestuurder, wat Mkhwanazi na bewering gedoen het.<ref name=":0" /> As gevolg van kommer oor veiligheid en tegniese probleme wat tydens afstandgetuienis ontstaan het, het die kommissie sy verrigtinge aangepas om beide in-camera (geslote) en afstandgetuienis van buite die kamera vir sensitiewe getuies en voortgesette ondersoeke in te sluit.<ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-17 |title=Madlanga inquiry to continue behind closed doors - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-inquiry-continue-behind-closed-doors |access-date=2025-10-19 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Jothan Msibi=== In Oktober 2025 het 'n getuie ("Getuie B") getuig dat [[Jothan Msibi]] geïdentifiseer is as die "president" van 'n kriminele netwerk genaamd "Die Firma", onder wie se sambreel die "[[Groot Vyf-kartel]]" opereer.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Late PTA taxi boss Msibi identified as head of criminal network that Big Five cartel operates under |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/24/late-pta-taxi-boss-msibi-identified-as-head-of-criminal-network-that-big-five-cartel-operates-under |access-date=2025-11-13 |website=EWN |language=en}}</ref> Msibi is beskryf as "gevaarlik" en "meedoënloos" in verband met [[moord]]e.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-11-03 |title=Beyond the Big Five cartel — a murky mix of taxi boss ‘Mswazi’, politicians and dodgy private security |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-03-beyond-the-big-five-cartel-a-murky-mix-of-taxi-boss-mswazi-politicians-and-dodgy-private-security/ |access-date=2025-11-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die getuienis het verklaar dat Mswazi blykbaar president was, en die res is van die bestuurders wat die Groot Vyf gevorm het.<ref>{{Cite web |last=Online |first=Central News |date=2025-10-24 |title=Witness B Exposes Late Taxi Boss Jothan ‘Mswazi’ Msibi as Head of ‘Big Five’ Cartel in Shocking Madlanga Commission Testimony {{!}} Central News South Africa |url=https://centralnews.co.za/witness-b-exposes-late-taxi-boss-jothan-mswazi-msibi-as-head-of-big-five-cartel-in-shocking-madlanga-commission-testimony/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> Daar word beweer dat die kartel betrokke was by afpersing, [[moord]], tenderbedrog, beskermingshandel en infiltrasie van die regstelsel.<ref name=":2">{{Cite web |date=2025-10-20 |title=Bribes offered for alleged hitmen in Vaal engineer murder to get bail, Madlanga commission hears |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2025-10-20-bribes-offered-for-alleged-hitmen-in-vaal-engineer-murder-to-get-bail-madlanga-commission-hears/ |access-date=2025-11-13 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref> Ondersoekers wat voor die kommissie getuig het, het Msibi gekoppel aan die moord op ingenieur Armand Swart. 'n Getuie ("Getuie A") voor die kommissie het gesê dat koeverte met omkoopgeld in die saak aangebied is: "Daar was drie koeverte wat rondgesweef het ... een sal vir die ondersoekbeamptes wees, een sal vir die landdros wees en die laaste een sal vir die aanklaer wees."<ref name=":2" /> Getuienis het aangedui dat Msibi se plaas naby [[Hammanskraal]] vir vergaderings deur kartel-medewerkers gebruik is. Een getuie het gesê die plaas was “uiters veilig” en slegs toeganklik vir diegene na aan Msibi.<ref name=":2" /> Msibi is nooit krimineel skuldig bevind nie. Die bewerings bly bewerings gebaseer op beëdigde getuienis en ondersoekende verslaggewing. Voormalige SANTACO-lid Phillip Taaibosch het gesê dat Msibi nie 'n "tsotsi" was nie.<ref name=":1" /> Die medestigter van SANTACO, Mandla Gcaba, het gesê dat Msibi oor die jare hard gewerk het om stabiliteit en vrede in die taxibedryf te bring en gewerk het om dit in 'n lewensvatbare besigheid te omskep deur die stigting van die vereniging. Gcaba het bygevoeg dat die posisie van voorsitter van die vrouelessenaar in die taxivereniging nie sou bestaan sonder die druk wat Msibi uitgeoefen het om dit te laat gebeur nie.<ref>{{Cite web |date=2024-01-15 |title=The man who brought peace to the taxi industry - Scrolla.Africa |url=https://scrolla.africa/the-man-who-brought-peace-to-the-taxi-industry/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> ===Jaco Hanekom=== Jaco Hanekom (vermoor op 17 Maart 2023) was 'n Suid-Afrikaanse fluitjieblaser en polisie-informant wie se moord die onderwerp van nasionale aandag geword het na getuienis voor die Madlanga-kommissie in November 2025.<ref>https://www.sabcnews.com/sabcnews/jaco-hanekom-killed-after-exposing-empd-corruption-spies-testifies/</ref><ref>{{Cite web |last=House |first=The Whistleblower |date=2025-11-10 |title=Whistleblower murdered after exposing unlawful EMPD operation, Inquiry told |url=https://whistleblowerhouse.org/2025/11/10/whistleblower-murdered-after-exposing-unlawful-empd-operation-inquiry-told/ |access-date=2026-01-29 |website=The Whistleblower House |language=en-US}}</ref> Sy dood is in kommissie-bewyse gekoppel aan bewerings van korrupsie, onwettige bedrywighede en intimidasie waarby lede van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD) betrokke was.<ref name="SABC">{{cite news |date=10 November 2025 |title=Jaco Hanekom killed after exposing EMPD corruption, Spies testifies |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/jaco-hanekom-killed-after-exposing-empd-corruption-spies-testifies/ |access-date=29 Januarie 2026 |work=SABC News}}</ref> Hy is in Maart 2023 vermoor nadat hy 'n onwettige EMPD-koperklopjag in [[Meyerton]] aanskou het, wat buite sy operasionele gebied was. In 2022 het Hanekom CCTV-beeldmateriaal verkry wat na bewering EMPD-beamptes wys wat 'n ongemagtigde operasie by 'n werkswinkel buite die munisipaliteit se wettige polisiëringsgebied uitvoer. Die beeldmateriaal het glo die beslaglegging van koperkabel onder die dekmantel van 'n polisie-operasie uitgebeeld. Rovo Spies het by die kommissie getuig dat die operasie wat in die beeldmateriaal getoon word, nie in amptelike EMPD-dokumentasie opgeneem is nie en 'n wettige basis ontbreek het, en dit as krimineel eerder as 'n wettige wetstoepassingsaksie beskryf. Hy het ook aangedui dat die waarnemende adjunk-EMPD-hoof, [[Julius Mkhwanazi]], ook op die toneel was. Hanekom is 'n paar dae nadat die beamptes wat van die diefstal van die koper in Meyerton beskuldig is, borgtog gekry het, vermoor is. ===Sluipmoord van Getuie D=== Op 5 Desember 2025 is [[Marius van der Merwe]], die eienaar van 'n privaat sekuriteitsmaatskappy en deur die kommissie bekend as "Getuie D", buite sy huis in [[Brakpan]] geskiet. Van der Merwe was saam met sy vrou en kinders toe twee mans, wat na bewering 'n Nissan NP200-bakkie bestuur het, die man genader en hom met ‘n [[AK-47]] geskiet het.<ref name="iol vdm">{{cite news |last1=Majadibodu |first1=Simon |title='I’ve been hiding since 2022': SAPS whistleblower fears for the lives of family after Witness D killed in police probe |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-12-06-ive-been-hiding-since-2022-saps-whistleblower-fears-for-the-lives-of-family-after-witness-d-killed-in-police-probe/ |access-date=6 December 2025 |work=IOL]|date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Van der Merwe het voor die kommissie getuig oor Julius Mkhwanazi en Vusimuzi Matlala se betrokkenheid by die toesmeerdery, [[marteling]] en [[moord]] van 'n roofverdagte in 2022. Die verdagte het blykbaar 'n plastieksak oor sy kop gehad om hom te versmoor totdat hy die rooftog erken het.<ref name="n24">{{cite news |last1=Wicks |first1=Jeff |last2=Mitchley |first2=Alex |last3=Wicks |first3=Bernadette |last4=Sibiya |first4=Noxolo |last5=Cowan |first5=Kyle |title=Madlanga Commission’s ‘Witness D’ shot dead in apparent hit in Brakpan |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/witness-in-madlanga-commission-shot-dead-in-brakpan-20251205-1203 |access-date=6 Desember 2025 |work=[[News24]] |date=5 Desember 2025}}</ref> Toe die verdagte sterf, het Van der Merwe getuig dat Mkhwanazi hom opdrag gegee het om die liggaam te ontslae te raak en toe die liggaam later in 'n reservoir in [[Nigel]] gevind is, het polisie-informant Jaco Hanekom aan die getuie gesê dat Mkhwanazi die situasie sou toesmeer.<ref name="n24"/> President Ramaphosa het op 6 Desember 'n verklaring uitgereik waarin hy sy meegevoel aan Van der Merwe se familie betuig en belowe het om pogings te verdubbel om fluitjieblasers te beskerm en voort te gaan om korrupsie te beveg.<ref>{{cite web |title=President condemns heinous murder of Madlanga Commission witness |url=https://www.thepresidency.gov.za/president-condemns-heinous-murder-madlanga-commission-witness |publisher=The Presidency - Republic of South Africa |access-date=6 Desember 2025}}</ref> [[Glynnis Breytenbach]] van die [[Demokratiese Alliansie]] het 'n verklaring met 'n soortgelyke boodskap uitgereik.<ref>{{cite web |title=DA condemns assassination of Madlanga Commission witness and demands urgent protection for whistleblowers |url=https://www.da.org.za/2025/12/da-condemns-assassination-of-madlanga-commission-witness-and-demands-urgent-protection-for-whistleblowers |website=Democratic Alliance |access-date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Minister van Justisie, [[Mmamoloko Kubayi]], het die regering se getuiebeskermingsprogram en die sekuriteit wat aan die kommissie se getuies verskaf word, verdedig en die blaam op die Suid-Afrikaanse media geplaas vir die ontdekking van Getuie D se identiteit.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Justice minister says Madlanga Commission not negligent in protecting witnesses, blames media and public |url=https://www.citizen.co.za/news/justice-minister-madlanga-commission-not-negligent-in-protecting-witnesses/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Nadat Van der Merwe vermoor is, het mediabronne begin twyfel plaas oor die voortsetting van die kommissie en gespekuleer oor die veiligheid van ander kommissiegetuies en ander fluitjieblasers.<ref name="iol vdm"/> Terwyl Van der Merwe getuiebeskerming geweier het, het verskeie vorige fluitjieblasers onder regeringsbeskerming berig dat hulle vir hul lewens gevrees het.<ref name="iol vdm"/> Verskeie kommissiegetuies het berig dat hulle dreigemente teen hul lewens ontvang het, met een potensiële getuie wat bang was om te getuig omdat hy moontlik volgende op die moordlys was.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Madlanga Commission at risk? Witnesses ready to pull out after Marius van der Merwe 'hit' |url=https://www.citizen.co.za/news/madlanga-commission-risk-witnesses-marius-van-der-merwe-hit/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> == Arrestasies == Op 24 Maart 2026 is 12 senior polisiebeamptes in hegtenis geneem in verband met die polisietender van R360 miljoen wat aan [[Cat Matlala]] se Medicare 24 toegeken is. <ref>{{Cite web |last=Haffajee |first=Ferial |date=2026-03-24 |title=Anti-corruption directorate arrests 12 police officers over R360m ‘Cat' Matlala contract |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-03-24-anti-corruption-directorate-arrests-12-police-officers-over-r360m-cat-matlala-contract/ |access-date=2026-03-25 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Jeff |title=12 cops arrested in dramatic raids to join Cat Matlala in dock for R360m tender corruption |url=https://www.news24.com/investigations/12-cops-arrested-in-dramatic-raids-to-join-cat-matlala-in-dock-for-r360m-tender-corruption-20260324-1117 |access-date=2026-03-25 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Die beamptes het sedertdien in die [[Pretoria]] landdroshof verskyn.<ref>{{Cite news |date=2026-03-25 |title=South Africa arrests 12 senior police officers on suspicion of corruption |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/25/south-africa-police-corruption-arrest-contract-crime/f844ea9e-2832-11f1-a0f2-3ba4c9fe08ac_story.html |access-date=2026-03-25 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> ==Sien ook== *[[Zondo-kommissie]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Korrupsie]] [[Kategorie:Politiek]] cux2zuigunr7r2hqkfkx9o9xx0crz0m 2888465 2888464 2026-03-29T07:20:38Z Sobaka 328 /* Jothan Msibi */ verwysing 2888465 wikitext text/x-wiki Die '''Regterlike Kommissie van Ondersoek na Kriminaliteit, Politieke Inmenging en Korrupsie in die Strafregstelsel''', beter bekend as die '''Madlanga-kommissie''', is 'n openbare ondersoek wat in Julie 2025 deur President [[Cyril Ramaphosa]] aangekondig is om bewerings te ondersoek wat deur die [[KwaZulu-Natal]] Provinsiale Polisiekommissaris, Luitenant-Generaal [[Nhlanhla Mkhwanazi]], gemaak is, van sameswering en [[korrupsie]] tussen politici, senior polisie, aanklaers, intelligensie-operateurs en elemente van die regbank in [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web |title=Madlanga Commission must confront criminal capture of justice system |url=https://www.polity.org.za/article/madlanga-commission-must-confront-criminal-capture-of-justice-system-2025-09-17 |access-date=2025-09-17 |website=www.polity.org.za |language=en}}</ref><ref>https://www.enca.com/news/mkhwanazi-testifies-about-mchunus-decision-disband-political-killings-task-team</ref><ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=September 17, 2025 |title=Follow live: Mkhwanazi first witness at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-17-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-17 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Dit word gelei deur Konstitusionele Hofregter Mbuyiseli Madlanga. Verhore het op 17 September 2025 begin met Luitenant-Generaal Nhlanhla Mkhwanazi se getuienis, waar hy sy bewerings volledig verduidelik het en bewyse aangebied het wat hy gehad het, in die vorm van dokumente, kommunikasie of verslae, onder andere, om die waarheid van sy bewerings te bevestig.<ref>{{Cite web |title=WRAP {{!}} Mkhwanazi slams ‘misplaced’ Mchunu’s decision to disband Political Killings Task Team |url=https://www.news24.com/southafrica/news/live-madlanga-commission-mkhwanazi-in-witness-box-20250917-0417 |access-date=2025-09-17 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-0909-2222 |title=Madlanga Commission {{!}} Mkhwanazi places politicians at centre of rot - eNCA |url=https://www.enca.com/videos/madlanga-commission-mkhwanazi-places-politicians-centre-rot |access-date=2025-09-22 |website=www.enca.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Madlanga Commission: Lt. General Mkhwanazi gives evidence {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/madlanga-commission-lt-general-mkhwanazi-gives-evidence |access-date=2025-09-22 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Na Mkwanazi was dit die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal [[Fannie Masemola]], wat op 22 September 2025 in [[Pretoria]] getuienis afgelê het voor die Madlanga-kommissie.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-23 |title=Follow live: Police Commissioner Fannie Masemola continues testimony at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-23-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-23 |website=[[Daily Maverick]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-22 |title=Police Commissioner Masemola appears at Madlanga Commission {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/police-commissioner-masemola-appears-madlanga-commission |access-date=2025-09-23 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Hy het die geskorste polisieminister, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy sy grondwetlike mandaat oorskry het deur die onmiddellike ontbinding van die politieke moordtaakspan in 2024 te las.<ref>https://iol.co.za/news/politics/2025-09-22-madlanga-commission-masemola-accuses-senzo-mchunu-of-total-encroachment-over-task-team-disbandment/</ref> Op 29 September 2025 het die hoof van Misdaadintelligensie, Dumisani Khumalo, verdere inligting verskaf oor 'n gesofistikeerde georganiseerde misdaadsindikaat, bekend as die "Groot Vyf". Hy het genoem dat die kartel, wat in [[Gauteng]] gebaseer is, na bewering betrokke is by verskeie sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission: Khumalo set to only give details on Gauteng's 'Big Five' syndicate |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/30/madlanga-commission-khumalo-set-to-only-give-details-on-gautengs-big-five-syndicate |access-date=2025-09-30 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Eyaaz |date=2025-09-29 |title=Khumalo: ‘Big 5’ cartel paid ANC delegates and drove task team’s disbandment |url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/ |access-date=2025-09-30 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> ==Agtergrond== Op 6 Julie het die KwaZulu-Natalse polisiekommissaris, luitenant-generaal Nhlanhla Mkhwanazi, 'n perskonferensie by die SAPD se provinsiale hoofkwartier in Durban gehou. Tydens die konferensie het hy die destydse minister van polisie, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy inmeng met voortgesette ondersoeke. Mkhwanazi het daarna 'n kriminele klag teen Mchunu ingedien, waarin hy beweer het dat hy politieke inmeng in die werk van die Suid-Afrikaanse Polisiediens se Politieke Moorde-taakspan, wat gestig is om polities gemotiveerde moorde te ondersoek.<ref>{{Cite web |last=Mthethwa |first=Cebelihle |date=23 September 2025 |title=KZN top cop Mkhwanazi accuses police minister of political interference in investigations |url=https://www.news24.com/southafrica/news/kzn-top-cop-accuses-police-minister-of-political-interference-in-investigations-20250706-0663 |access-date=24 September 2025 |website=News24}}</ref> ==Verrigtinge en Belangrike Bewysstukke (September – Oktober 2025)== Die openbare verhore, wat middel September 2025 begin het, het onmiddellik die kontoere van die beweerde politieke inmenging en die infiltrasie van georganiseerde misdaad begin openbaar. ===Bewyse van politieke inmenging=== Die aanvanklike fase van die verhore het gefokus op die kernbewerings wat deur Luitenant-generaal Mkhwanazi gemaak is. Mkhwanazi het gedetailleerde bewyse gelewer, wat die politieke inmenging en twyfelagtige instruksies wat hy van senior regeringsamptenare rakende polisie-operasies ontvang het, uiteengesit het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-09-17 |title=Madlanga commission starts its hearings, with Mkhwanazi in the hot seat |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-starts-its-hearings-with-mkhwanazi-in-the-hot-seat/ |access-date=2025-10-05 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> Na aanleiding van Mkhwanazi het die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal Fannie Masemola, op 22 September 2025 in Pretoria getuienis gelewer. Masemola se getuienis het hoofsaaklik gefokus op die operasionele en administratiewe besluite rondom die beweerde inmenging, insluitend die uitvoerende besluit om die KwaZulu-Natal Politieke Moorde-taakspan te ontbind.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission left baffled by some of Masemola's contradictory statements |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/22/madlanga-commission-left-baffled-by-some-of-masemolas-contradictory-statements |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref> Van kritieke belang is dat Masemola se voorlegging Mkhwanazi se aanvanklike bewerings grootliks bevestig het. Hierdie amptelike bevestiging van die hoof van die SAPD was 'n deurslaggewende ontwikkeling wat Mkhwanazi se kommer van 'n politieke meningsverskil tot 'n aanvaarde feit onder senior polisieleierskap verhef het, en sodoende die feitelike basis vir die ondersoek verstewig het.<ref>{{Cite web |last=@ifaisa |date=2025-10-03 |title=Submission by Accountability Now to the Ad Hoc Committee of the National Assembly investigating the allegations made by Lt. Gen. Mkhwanazi on 6 Julie 2025. |url=https://accountabilitynow.org.za/submission-by-accountability-now-to-the-ad-hoc-committee-of-the-national-assembly-investigating-the-allegations-made-by-lt-gen-mkhwanazi-on-6-july-2025/ |access-date=2025-10-05 |website=Accountability |language=en-US}}</ref> ===Die infiltrasie van georganiseerde misdaad: Getuienis oor die "Groot Vyf"-kartel=== Die trajek van die ondersoek het op 29 September 2025 aansienlik verskuif toe die hoof van Misdaadintelligensie, luitenant-generaal Dumisani Khumalo, die getuiebank ingeneem het.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Crime Intelligence boss Dumisani Khumalo to testify before Madlanga Commission |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/29/crime-intelligence-boss-dumisani-khumalo-to-testify-before-madlanga-commission |access-date=2025-10-06 |website=EWN |language=en}}</ref> Khumalo se getuienis het gedetailleerde inligting verskaf oor die infiltrasie van die staatsapparaat deur gesofistikeerde georganiseerde kriminele entiteite.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Khumalo het bewyse aangebied rakende 'n gesofistikeerde sindikaat genaamd die "[[Groot Vyf-kartel|Groot Vyf]]", ook bekend as die "Kartel", wat hoofsaaklik vanuit Gauteng opereer.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die beweerde aktiwiteite van hierdie sindikaat is wydlopend en dek groot sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde. Verder het Khumalo spesifieke finansiële en kommunikasiebesonderhede onthul, insluitend [[WhatsApp]]-boodskappe wat bewyse van onwettige transaksies verskaf het, veral besonderhede van betalings wat deur [[Vusimuzi Matlala|Vusimuzi 'Cat' Matlala]] aan [[Brown Mogotsi]] gemaak is.<ref>{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-09-29 |title=Khumalo on Big Five cartel — money for ANC, ATM bombings, state infiltration |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-29-big-five-cartels-dark-web-of-political-ties-and-criminal-operations-unveiled-by-dumisani-khumalo/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hierdie bewysstukke het die Kommissie se fokus fundamenteel herdefinieer en die behoefte aan die spesifieke verwysingsraamwerk wat die "fasilitering van georganiseerde misdaad" aanspreek, bevestig. Die onthullings het bevestig dat die staat se sistemiese mislukking nie beperk was tot politieke korrupsie nie, maar dat dit [[staatskaping]] deur gewelddadige kriminele netwerke behels het, wat die openbare veiligheid en ekonomiese integriteit direk beïnvloed het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-07-28 |title=Madlanga commission terms of reference gazetted |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-terms-of-reference-gazetted/ |access-date=2025-10-06 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> ===Getuienis agter geslote deure=== Die kommissie se bewysleiers voer aan dat geslote sittings (geslote vir die publiek en media) nodig is om die veiligheid van sleutelgetuies te beskerm wat 'n kriminele kartel sal impliseer, asook om sensitiewe ondersoektegnieke te beskerm. [[Daily Maverick]] en [[News24]] het 'n regsgeding teen die Madlanga-kommissie van ondersoek se aansoek ingestel om 'n week van sy verhore "in camera" te hou.<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Rebecca |date=2025-10-13 |title=Closed Madlanga Commission sittings would 'imperil integrity' |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-13-daily-maverick-and-news24-challenge-madlanga-commissions-push-for-in-camera-testimony/ |access-date=2025-10-14 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die mediahuise staan hierteen, met verwysing na die grondwetlike beginsel van oop geregtigheid en voer aan dat 'n kompromis moet toelaat dat besluite oor sluiting op 'n geval-tot-geval-basis geneem word.<ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Bernadette |title=Madlanga Commission: In camera ruling would 'imperil integrity' of its work, say media |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/madlanga-commission-in-camera-ruling-would-imperil-integrity-of-its-work-say-media-20251013-0971 |access-date=2025-10-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-13 |title=Madlanga Commission {{!}} Media houses want evidence made public - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-commission-media-houses-want-evidence-made-public |access-date=2025-10-14 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Voortsetting van die kommissie=== Die Madlanga-kommissie se fokus het gesentreer op [[WhatsApp]]-gesprekke wat korrupsie tussen die vermeende dwelmkartellid Vusimuzi “Cat” Matlala en senior regerings- en polisiebeamptes beweer het.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-10-17 |title=Catch Up: Mchunu advised chief of staff to record conversations with Mkhwanazi, Parliament hears |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-17-live-mkhwanazi-police-corruption/ |access-date=2025-10-19 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Getuienis van "Getuie X" het 'n voordelige verhouding tussen Matlala en die KwaZulu-Natalse Valke-hoof, generaal-majoor Lesetja Senona, onthul, wat beweer het dat Senona vertroulike polisie-inligting met Matlala gedeel het en hom bespreek het om 'n eiendomstransaksie vir sy seun te fasiliteer.<ref name=":0">{{Cite web |last=Koka |first=Mpho |date=2025-10-18 |title=Madlanga Commission: the week in focus |url=https://sundayworld.co.za/news/madlanga-commission-the-week-in-focus/ |access-date=2025-10-19 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref> Die gesprekke het verder Matlala se invloed getoon, aangesien hy die adjunk-polisiehoof van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD), [[Julius Mkhwanazi]], gevra het om te "help" en "in te gryp" in 'n spoedarrestasie vir Matlala se bestuurder, wat Mkhwanazi na bewering gedoen het.<ref name=":0" /> As gevolg van kommer oor veiligheid en tegniese probleme wat tydens afstandgetuienis ontstaan het, het die kommissie sy verrigtinge aangepas om beide in-camera (geslote) en afstandgetuienis van buite die kamera vir sensitiewe getuies en voortgesette ondersoeke in te sluit.<ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-17 |title=Madlanga inquiry to continue behind closed doors - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-inquiry-continue-behind-closed-doors |access-date=2025-10-19 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Jothan Msibi=== In Oktober 2025 het 'n getuie ("Getuie B") getuig dat [[Jothan Msibi]] geïdentifiseer is as die "president" van 'n kriminele netwerk genaamd "Die Firma", onder wie se sambreel die "[[Groot Vyf-kartel]]" opereer.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Late PTA taxi boss Msibi identified as head of criminal network that Big Five cartel operates under |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/24/late-pta-taxi-boss-msibi-identified-as-head-of-criminal-network-that-big-five-cartel-operates-under |access-date=2025-11-13 |website=EWN |language=en}}</ref> Msibi is beskryf as "gevaarlik" en "meedoënloos" in verband met [[moord]]e.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-11-03 |title=Beyond the Big Five cartel — a murky mix of taxi boss ‘Mswazi’, politicians and dodgy private security |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-03-beyond-the-big-five-cartel-a-murky-mix-of-taxi-boss-mswazi-politicians-and-dodgy-private-security/ |access-date=2025-11-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die getuienis het verklaar dat Mswazi blykbaar president was, en die res is van die bestuurders wat die Groot Vyf gevorm het.<ref>{{Cite web |last=Online |first=Central News |date=2025-10-24 |title=Witness B Exposes Late Taxi Boss Jothan ‘Mswazi’ Msibi as Head of ‘Big Five’ Cartel in Shocking Madlanga Commission Testimony {{!}} Central News South Africa |url=https://centralnews.co.za/witness-b-exposes-late-taxi-boss-jothan-mswazi-msibi-as-head-of-big-five-cartel-in-shocking-madlanga-commission-testimony/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> Daar word beweer dat die kartel betrokke was by afpersing, [[moord]], tenderbedrog, beskermingshandel en infiltrasie van die regstelsel.<ref name=":2">{{Cite web |date=2025-10-20 |title=Bribes offered for alleged hitmen in Vaal engineer murder to get bail, Madlanga commission hears |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2025-10-20-bribes-offered-for-alleged-hitmen-in-vaal-engineer-murder-to-get-bail-madlanga-commission-hears/ |access-date=2025-11-13 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref> Ondersoekers wat voor die kommissie getuig het, het Msibi gekoppel aan die moord op ingenieur Armand Swart. 'n Getuie ("Getuie A") voor die kommissie het gesê dat koeverte met omkoopgeld in die saak aangebied is: "Daar was drie koeverte wat rondgesweef het ... een sal vir die ondersoekbeamptes wees, een sal vir die landdros wees en die laaste een sal vir die aanklaer wees."<ref name=":2" /> Getuienis het aangedui dat Msibi se plaas naby [[Hammanskraal]] vir vergaderings deur kartel-medewerkers gebruik is. Een getuie het gesê die plaas was “uiters veilig” en slegs toeganklik vir diegene na aan Msibi.<ref name=":2" /> Msibi is nooit krimineel skuldig bevind nie. Die bewerings bly bewerings gebaseer op beëdigde getuienis en ondersoekende verslaggewing. Voormalige SANTACO-lid Phillip Taaibosch het gesê dat Msibi nie 'n "tsotsi" was nie.<ref name=":1">{{Cite web |last=Mkhwanazi |first=Keletso |title=Feared taxi boss laid to rest |url=https://www.snl24.com/dailysun/news/famous-taxi-boss-jothan-zanemvula-king-mswazi-msibi-laid-to-rest-20240115 |access-date=2025-11-13 |website=Daily Sun |language=en-US}}</ref> Die medestigter van SANTACO, Mandla Gcaba, het gesê dat Msibi oor die jare hard gewerk het om stabiliteit en vrede in die taxibedryf te bring en gewerk het om dit in 'n lewensvatbare besigheid te omskep deur die stigting van die vereniging. Gcaba het bygevoeg dat die posisie van voorsitter van die vrouelessenaar in die taxivereniging nie sou bestaan sonder die druk wat Msibi uitgeoefen het om dit te laat gebeur nie.<ref>{{Cite web |date=2024-01-15 |title=The man who brought peace to the taxi industry - Scrolla.Africa |url=https://scrolla.africa/the-man-who-brought-peace-to-the-taxi-industry/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> ===Jaco Hanekom=== Jaco Hanekom (vermoor op 17 Maart 2023) was 'n Suid-Afrikaanse fluitjieblaser en polisie-informant wie se moord die onderwerp van nasionale aandag geword het na getuienis voor die Madlanga-kommissie in November 2025.<ref>https://www.sabcnews.com/sabcnews/jaco-hanekom-killed-after-exposing-empd-corruption-spies-testifies/</ref><ref>{{Cite web |last=House |first=The Whistleblower |date=2025-11-10 |title=Whistleblower murdered after exposing unlawful EMPD operation, Inquiry told |url=https://whistleblowerhouse.org/2025/11/10/whistleblower-murdered-after-exposing-unlawful-empd-operation-inquiry-told/ |access-date=2026-01-29 |website=The Whistleblower House |language=en-US}}</ref> Sy dood is in kommissie-bewyse gekoppel aan bewerings van korrupsie, onwettige bedrywighede en intimidasie waarby lede van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD) betrokke was.<ref name="SABC">{{cite news |date=10 November 2025 |title=Jaco Hanekom killed after exposing EMPD corruption, Spies testifies |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/jaco-hanekom-killed-after-exposing-empd-corruption-spies-testifies/ |access-date=29 Januarie 2026 |work=SABC News}}</ref> Hy is in Maart 2023 vermoor nadat hy 'n onwettige EMPD-koperklopjag in [[Meyerton]] aanskou het, wat buite sy operasionele gebied was. In 2022 het Hanekom CCTV-beeldmateriaal verkry wat na bewering EMPD-beamptes wys wat 'n ongemagtigde operasie by 'n werkswinkel buite die munisipaliteit se wettige polisiëringsgebied uitvoer. Die beeldmateriaal het glo die beslaglegging van koperkabel onder die dekmantel van 'n polisie-operasie uitgebeeld. Rovo Spies het by die kommissie getuig dat die operasie wat in die beeldmateriaal getoon word, nie in amptelike EMPD-dokumentasie opgeneem is nie en 'n wettige basis ontbreek het, en dit as krimineel eerder as 'n wettige wetstoepassingsaksie beskryf. Hy het ook aangedui dat die waarnemende adjunk-EMPD-hoof, [[Julius Mkhwanazi]], ook op die toneel was. Hanekom is 'n paar dae nadat die beamptes wat van die diefstal van die koper in Meyerton beskuldig is, borgtog gekry het, vermoor is. ===Sluipmoord van Getuie D=== Op 5 Desember 2025 is [[Marius van der Merwe]], die eienaar van 'n privaat sekuriteitsmaatskappy en deur die kommissie bekend as "Getuie D", buite sy huis in [[Brakpan]] geskiet. Van der Merwe was saam met sy vrou en kinders toe twee mans, wat na bewering 'n Nissan NP200-bakkie bestuur het, die man genader en hom met ‘n [[AK-47]] geskiet het.<ref name="iol vdm">{{cite news |last1=Majadibodu |first1=Simon |title='I’ve been hiding since 2022': SAPS whistleblower fears for the lives of family after Witness D killed in police probe |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-12-06-ive-been-hiding-since-2022-saps-whistleblower-fears-for-the-lives-of-family-after-witness-d-killed-in-police-probe/ |access-date=6 December 2025 |work=IOL]|date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Van der Merwe het voor die kommissie getuig oor Julius Mkhwanazi en Vusimuzi Matlala se betrokkenheid by die toesmeerdery, [[marteling]] en [[moord]] van 'n roofverdagte in 2022. Die verdagte het blykbaar 'n plastieksak oor sy kop gehad om hom te versmoor totdat hy die rooftog erken het.<ref name="n24">{{cite news |last1=Wicks |first1=Jeff |last2=Mitchley |first2=Alex |last3=Wicks |first3=Bernadette |last4=Sibiya |first4=Noxolo |last5=Cowan |first5=Kyle |title=Madlanga Commission’s ‘Witness D’ shot dead in apparent hit in Brakpan |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/witness-in-madlanga-commission-shot-dead-in-brakpan-20251205-1203 |access-date=6 Desember 2025 |work=[[News24]] |date=5 Desember 2025}}</ref> Toe die verdagte sterf, het Van der Merwe getuig dat Mkhwanazi hom opdrag gegee het om die liggaam te ontslae te raak en toe die liggaam later in 'n reservoir in [[Nigel]] gevind is, het polisie-informant Jaco Hanekom aan die getuie gesê dat Mkhwanazi die situasie sou toesmeer.<ref name="n24"/> President Ramaphosa het op 6 Desember 'n verklaring uitgereik waarin hy sy meegevoel aan Van der Merwe se familie betuig en belowe het om pogings te verdubbel om fluitjieblasers te beskerm en voort te gaan om korrupsie te beveg.<ref>{{cite web |title=President condemns heinous murder of Madlanga Commission witness |url=https://www.thepresidency.gov.za/president-condemns-heinous-murder-madlanga-commission-witness |publisher=The Presidency - Republic of South Africa |access-date=6 Desember 2025}}</ref> [[Glynnis Breytenbach]] van die [[Demokratiese Alliansie]] het 'n verklaring met 'n soortgelyke boodskap uitgereik.<ref>{{cite web |title=DA condemns assassination of Madlanga Commission witness and demands urgent protection for whistleblowers |url=https://www.da.org.za/2025/12/da-condemns-assassination-of-madlanga-commission-witness-and-demands-urgent-protection-for-whistleblowers |website=Democratic Alliance |access-date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Minister van Justisie, [[Mmamoloko Kubayi]], het die regering se getuiebeskermingsprogram en die sekuriteit wat aan die kommissie se getuies verskaf word, verdedig en die blaam op die Suid-Afrikaanse media geplaas vir die ontdekking van Getuie D se identiteit.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Justice minister says Madlanga Commission not negligent in protecting witnesses, blames media and public |url=https://www.citizen.co.za/news/justice-minister-madlanga-commission-not-negligent-in-protecting-witnesses/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Nadat Van der Merwe vermoor is, het mediabronne begin twyfel plaas oor die voortsetting van die kommissie en gespekuleer oor die veiligheid van ander kommissiegetuies en ander fluitjieblasers.<ref name="iol vdm"/> Terwyl Van der Merwe getuiebeskerming geweier het, het verskeie vorige fluitjieblasers onder regeringsbeskerming berig dat hulle vir hul lewens gevrees het.<ref name="iol vdm"/> Verskeie kommissiegetuies het berig dat hulle dreigemente teen hul lewens ontvang het, met een potensiële getuie wat bang was om te getuig omdat hy moontlik volgende op die moordlys was.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Madlanga Commission at risk? Witnesses ready to pull out after Marius van der Merwe 'hit' |url=https://www.citizen.co.za/news/madlanga-commission-risk-witnesses-marius-van-der-merwe-hit/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> == Arrestasies == Op 24 Maart 2026 is 12 senior polisiebeamptes in hegtenis geneem in verband met die polisietender van R360 miljoen wat aan [[Cat Matlala]] se Medicare 24 toegeken is. <ref>{{Cite web |last=Haffajee |first=Ferial |date=2026-03-24 |title=Anti-corruption directorate arrests 12 police officers over R360m ‘Cat' Matlala contract |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-03-24-anti-corruption-directorate-arrests-12-police-officers-over-r360m-cat-matlala-contract/ |access-date=2026-03-25 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Jeff |title=12 cops arrested in dramatic raids to join Cat Matlala in dock for R360m tender corruption |url=https://www.news24.com/investigations/12-cops-arrested-in-dramatic-raids-to-join-cat-matlala-in-dock-for-r360m-tender-corruption-20260324-1117 |access-date=2026-03-25 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Die beamptes het sedertdien in die [[Pretoria]] landdroshof verskyn.<ref>{{Cite news |date=2026-03-25 |title=South Africa arrests 12 senior police officers on suspicion of corruption |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/25/south-africa-police-corruption-arrest-contract-crime/f844ea9e-2832-11f1-a0f2-3ba4c9fe08ac_story.html |access-date=2026-03-25 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> ==Sien ook== *[[Zondo-kommissie]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Korrupsie]] [[Kategorie:Politiek]] qo68wfe04qv2cmj28uatvorftkjyzy5 2888468 2888465 2026-03-29T07:21:26Z Sobaka 328 opruim 2888468 wikitext text/x-wiki Die '''Regterlike Kommissie van Ondersoek na Kriminaliteit, Politieke Inmenging en Korrupsie in die Strafregstelsel''', beter bekend as die '''Madlanga-kommissie''', is 'n openbare ondersoek wat in Julie 2025 deur President [[Cyril Ramaphosa]] aangekondig is om bewerings te ondersoek wat deur die [[KwaZulu-Natal]] Provinsiale Polisiekommissaris, Luitenant-Generaal [[Nhlanhla Mkhwanazi]], gemaak is, van sameswering en [[korrupsie]] tussen politici, senior polisie, aanklaers, intelligensie-operateurs en elemente van die regbank in [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web |title=Madlanga Commission must confront criminal capture of justice system |url=https://www.polity.org.za/article/madlanga-commission-must-confront-criminal-capture-of-justice-system-2025-09-17 |access-date=2025-09-17 |website=www.polity.org.za |language=en}}</ref><ref>https://www.enca.com/news/mkhwanazi-testifies-about-mchunus-decision-disband-political-killings-task-team</ref><ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=September 17, 2025 |title=Follow live: Mkhwanazi first witness at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-17-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-17 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Dit word gelei deur Konstitusionele Hofregter Mbuyiseli Madlanga. Verhore het op 17 September 2025 begin met Luitenant-Generaal Nhlanhla Mkhwanazi se getuienis, waar hy sy bewerings volledig verduidelik het en bewyse aangebied het wat hy gehad het, in die vorm van dokumente, kommunikasie of verslae, onder andere, om die waarheid van sy bewerings te bevestig.<ref>{{Cite web |title=WRAP {{!}} Mkhwanazi slams ‘misplaced’ Mchunu’s decision to disband Political Killings Task Team |url=https://www.news24.com/southafrica/news/live-madlanga-commission-mkhwanazi-in-witness-box-20250917-0417 |access-date=2025-09-17 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-0909-2222 |title=Madlanga Commission {{!}} Mkhwanazi places politicians at centre of rot - eNCA |url=https://www.enca.com/videos/madlanga-commission-mkhwanazi-places-politicians-centre-rot |access-date=2025-09-22 |website=www.enca.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Madlanga Commission: Lt. General Mkhwanazi gives evidence {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/madlanga-commission-lt-general-mkhwanazi-gives-evidence |access-date=2025-09-22 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Na Mkwanazi was dit die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal [[Fannie Masemola]], wat op 22 September 2025 in [[Pretoria]] getuienis afgelê het voor die Madlanga-kommissie.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-23 |title=Follow live: Police Commissioner Fannie Masemola continues testimony at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-23-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-23 |website=[[Daily Maverick]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-22 |title=Police Commissioner Masemola appears at Madlanga Commission {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/police-commissioner-masemola-appears-madlanga-commission |access-date=2025-09-23 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Hy het die geskorste polisieminister, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy sy grondwetlike mandaat oorskry het deur die onmiddellike ontbinding van die politieke moordtaakspan in 2024 te las.<ref>https://iol.co.za/news/politics/2025-09-22-madlanga-commission-masemola-accuses-senzo-mchunu-of-total-encroachment-over-task-team-disbandment/</ref> Op 29 September 2025 het die hoof van Misdaadintelligensie, Dumisani Khumalo, verdere inligting verskaf oor 'n gesofistikeerde georganiseerde misdaadsindikaat, bekend as die "Groot Vyf". Hy het genoem dat die kartel, wat in [[Gauteng]] gebaseer is, na bewering betrokke is by verskeie sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission: Khumalo set to only give details on Gauteng's 'Big Five' syndicate |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/30/madlanga-commission-khumalo-set-to-only-give-details-on-gautengs-big-five-syndicate |access-date=2025-09-30 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Eyaaz |date=2025-09-29 |title=Khumalo: ‘Big 5’ cartel paid ANC delegates and drove task team’s disbandment |url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/ |access-date=2025-09-30 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> ==Agtergrond== Op 6 Julie het die KwaZulu-Natalse polisiekommissaris, luitenant-generaal Nhlanhla Mkhwanazi, 'n perskonferensie by die SAPD se provinsiale hoofkwartier in Durban gehou. Tydens die konferensie het hy die destydse minister van polisie, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy inmeng met voortgesette ondersoeke. Mkhwanazi het daarna 'n kriminele klag teen Mchunu ingedien, waarin hy beweer het dat hy politieke inmeng in die werk van die Suid-Afrikaanse Polisiediens se Politieke Moorde-taakspan, wat gestig is om polities gemotiveerde moorde te ondersoek.<ref>{{Cite web |last=Mthethwa |first=Cebelihle |date=23 September 2025 |title=KZN top cop Mkhwanazi accuses police minister of political interference in investigations |url=https://www.news24.com/southafrica/news/kzn-top-cop-accuses-police-minister-of-political-interference-in-investigations-20250706-0663 |access-date=24 September 2025 |website=News24}}</ref> ==Verrigtinge en Belangrike Bewysstukke (September – Oktober 2025)== Die openbare verhore, wat middel September 2025 begin het, het onmiddellik die kontoere van die beweerde politieke inmenging en die infiltrasie van georganiseerde misdaad begin openbaar. ===Bewyse van politieke inmenging=== Die aanvanklike fase van die verhore het gefokus op die kernbewerings wat deur Luitenant-generaal Mkhwanazi gemaak is. Mkhwanazi het gedetailleerde bewyse gelewer, wat die politieke inmenging en twyfelagtige instruksies wat hy van senior regeringsamptenare rakende polisie-operasies ontvang het, uiteengesit het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-09-17 |title=Madlanga commission starts its hearings, with Mkhwanazi in the hot seat |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-starts-its-hearings-with-mkhwanazi-in-the-hot-seat/ |access-date=2025-10-05 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> Na aanleiding van Mkhwanazi het die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal Fannie Masemola, op 22 September 2025 in Pretoria getuienis gelewer. Masemola se getuienis het hoofsaaklik gefokus op die operasionele en administratiewe besluite rondom die beweerde inmenging, insluitend die uitvoerende besluit om die KwaZulu-Natal Politieke Moorde-taakspan te ontbind.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission left baffled by some of Masemola's contradictory statements |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/22/madlanga-commission-left-baffled-by-some-of-masemolas-contradictory-statements |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref> Van kritieke belang is dat Masemola se voorlegging Mkhwanazi se aanvanklike bewerings grootliks bevestig het. Hierdie amptelike bevestiging van die hoof van die SAPD was 'n deurslaggewende ontwikkeling wat Mkhwanazi se kommer van 'n politieke meningsverskil tot 'n aanvaarde feit onder senior polisieleierskap verhef het, en sodoende die feitelike basis vir die ondersoek verstewig het.<ref>{{Cite web |last=@ifaisa |date=2025-10-03 |title=Submission by Accountability Now to the Ad Hoc Committee of the National Assembly investigating the allegations made by Lt. Gen. Mkhwanazi on 6 Julie 2025. |url=https://accountabilitynow.org.za/submission-by-accountability-now-to-the-ad-hoc-committee-of-the-national-assembly-investigating-the-allegations-made-by-lt-gen-mkhwanazi-on-6-july-2025/ |access-date=2025-10-05 |website=Accountability |language=en-US}}</ref> ===Die infiltrasie van georganiseerde misdaad: Getuienis oor die "Groot Vyf"-kartel=== Die trajek van die ondersoek het op 29 September 2025 aansienlik verskuif toe die hoof van Misdaadintelligensie, luitenant-generaal Dumisani Khumalo, die getuiebank ingeneem het.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Crime Intelligence boss Dumisani Khumalo to testify before Madlanga Commission |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/29/crime-intelligence-boss-dumisani-khumalo-to-testify-before-madlanga-commission |access-date=2025-10-06 |website=EWN |language=en}}</ref> Khumalo se getuienis het gedetailleerde inligting verskaf oor die infiltrasie van die staatsapparaat deur gesofistikeerde georganiseerde kriminele entiteite.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Khumalo het bewyse aangebied rakende 'n gesofistikeerde sindikaat genaamd die "[[Groot Vyf-kartel|Groot Vyf]]", ook bekend as die "Kartel", wat hoofsaaklik vanuit Gauteng opereer.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die beweerde aktiwiteite van hierdie sindikaat is wydlopend en dek groot sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde. Verder het Khumalo spesifieke finansiële en kommunikasiebesonderhede onthul, insluitend [[WhatsApp]]-boodskappe wat bewyse van onwettige transaksies verskaf het, veral besonderhede van betalings wat deur [[Vusimuzi Matlala|Vusimuzi 'Cat' Matlala]] aan [[Brown Mogotsi]] gemaak is.<ref>{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-09-29 |title=Khumalo on Big Five cartel — money for ANC, ATM bombings, state infiltration |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-29-big-five-cartels-dark-web-of-political-ties-and-criminal-operations-unveiled-by-dumisani-khumalo/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hierdie bewysstukke het die Kommissie se fokus fundamenteel herdefinieer en die behoefte aan die spesifieke verwysingsraamwerk wat die "fasilitering van georganiseerde misdaad" aanspreek, bevestig. Die onthullings het bevestig dat die staat se sistemiese mislukking nie beperk was tot politieke korrupsie nie, maar dat dit [[staatskaping]] deur gewelddadige kriminele netwerke behels het, wat die openbare veiligheid en ekonomiese integriteit direk beïnvloed het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-07-28 |title=Madlanga commission terms of reference gazetted |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-terms-of-reference-gazetted/ |access-date=2025-10-06 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> ===Getuienis agter geslote deure=== Die kommissie se bewysleiers voer aan dat geslote sittings (geslote vir die publiek en media) nodig is om die veiligheid van sleutelgetuies te beskerm wat 'n kriminele kartel sal impliseer, asook om sensitiewe ondersoektegnieke te beskerm. [[Daily Maverick]] en [[News24]] het 'n regsgeding teen die Madlanga-kommissie van ondersoek se aansoek ingestel om 'n week van sy verhore "in camera" te hou.<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Rebecca |date=2025-10-13 |title=Closed Madlanga Commission sittings would 'imperil integrity' |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-13-daily-maverick-and-news24-challenge-madlanga-commissions-push-for-in-camera-testimony/ |access-date=2025-10-14 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die mediahuise staan hierteen, met verwysing na die grondwetlike beginsel van oop geregtigheid en voer aan dat 'n kompromis moet toelaat dat besluite oor sluiting op 'n geval-tot-geval-basis geneem word.<ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Bernadette |title=Madlanga Commission: In camera ruling would 'imperil integrity' of its work, say media |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/madlanga-commission-in-camera-ruling-would-imperil-integrity-of-its-work-say-media-20251013-0971 |access-date=2025-10-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-13 |title=Madlanga Commission {{!}} Media houses want evidence made public - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-commission-media-houses-want-evidence-made-public |access-date=2025-10-14 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Voortsetting van die kommissie=== Die Madlanga-kommissie se fokus het gesentreer op [[WhatsApp]]-gesprekke wat korrupsie tussen die vermeende dwelmkartellid Vusimuzi “Cat” Matlala en senior regerings- en polisiebeamptes beweer het.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-10-17 |title=Catch Up: Mchunu advised chief of staff to record conversations with Mkhwanazi, Parliament hears |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-17-live-mkhwanazi-police-corruption/ |access-date=2025-10-19 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Getuienis van "Getuie X" het 'n voordelige verhouding tussen Matlala en die KwaZulu-Natalse Valke-hoof, generaal-majoor Lesetja Senona, onthul, wat beweer het dat Senona vertroulike polisie-inligting met Matlala gedeel het en hom bespreek het om 'n eiendomstransaksie vir sy seun te fasiliteer.<ref name=":0">{{Cite web |last=Koka |first=Mpho |date=2025-10-18 |title=Madlanga Commission: the week in focus |url=https://sundayworld.co.za/news/madlanga-commission-the-week-in-focus/ |access-date=2025-10-19 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref> Die gesprekke het verder Matlala se invloed getoon, aangesien hy die adjunk-polisiehoof van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD), [[Julius Mkhwanazi]], gevra het om te "help" en "in te gryp" in 'n spoedarrestasie vir Matlala se bestuurder, wat Mkhwanazi na bewering gedoen het.<ref name=":0" /> As gevolg van kommer oor veiligheid en tegniese probleme wat tydens afstandgetuienis ontstaan het, het die kommissie sy verrigtinge aangepas om beide in-camera (geslote) en afstandgetuienis van buite die kamera vir sensitiewe getuies en voortgesette ondersoeke in te sluit.<ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-17 |title=Madlanga inquiry to continue behind closed doors - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-inquiry-continue-behind-closed-doors |access-date=2025-10-19 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Jothan Msibi=== In Oktober 2025 het 'n getuie ("Getuie B") getuig dat [[Jothan Msibi]] geïdentifiseer is as die "president" van 'n kriminele netwerk genaamd "Die Firma", onder wie se sambreel die "[[Groot Vyf-kartel]]" opereer.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Late PTA taxi boss Msibi identified as head of criminal network that Big Five cartel operates under |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/24/late-pta-taxi-boss-msibi-identified-as-head-of-criminal-network-that-big-five-cartel-operates-under |access-date=2025-11-13 |website=EWN |language=en}}</ref> Msibi is beskryf as "gevaarlik" en "meedoënloos" in verband met [[moord]]e.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-11-03 |title=Beyond the Big Five cartel — a murky mix of taxi boss ‘Mswazi’, politicians and dodgy private security |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-03-beyond-the-big-five-cartel-a-murky-mix-of-taxi-boss-mswazi-politicians-and-dodgy-private-security/ |access-date=2025-11-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die getuienis het verklaar dat Mswazi blykbaar president was, en die res is van die bestuurders wat die Groot Vyf gevorm het.<ref>{{Cite web |last=Online |first=Central News |date=2025-10-24 |title=Witness B Exposes Late Taxi Boss Jothan ‘Mswazi’ Msibi as Head of ‘Big Five’ Cartel in Shocking Madlanga Commission Testimony {{!}} Central News South Africa |url=https://centralnews.co.za/witness-b-exposes-late-taxi-boss-jothan-mswazi-msibi-as-head-of-big-five-cartel-in-shocking-madlanga-commission-testimony/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> Daar word beweer dat die kartel betrokke was by afpersing, [[moord]], tenderbedrog, beskermingshandel en infiltrasie van die regstelsel.<ref name=":2">{{Cite web |date=2025-10-20 |title=Bribes offered for alleged hitmen in Vaal engineer murder to get bail, Madlanga commission hears |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2025-10-20-bribes-offered-for-alleged-hitmen-in-vaal-engineer-murder-to-get-bail-madlanga-commission-hears/ |access-date=2025-11-13 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref> Ondersoekers wat voor die kommissie getuig het, het Msibi gekoppel aan die moord op ingenieur Armand Swart. 'n Getuie ("Getuie A") voor die kommissie het gesê dat koeverte met omkoopgeld in die saak aangebied is: "Daar was drie koeverte wat rondgesweef het ... een sal vir die ondersoekbeamptes wees, een sal vir die landdros wees en die laaste een sal vir die aanklaer wees."<ref name=":2" /> Getuienis het aangedui dat Msibi se plaas naby [[Hammanskraal]] vir vergaderings deur kartel-medewerkers gebruik is. Een getuie het gesê die plaas was “uiters veilig” en slegs toeganklik vir diegene na aan Msibi.<ref name=":2" /> Msibi is nooit krimineel skuldig bevind nie. Die bewerings bly bewerings gebaseer op beëdigde getuienis en ondersoekende verslaggewing. Voormalige SANTACO-lid Phillip Taaibosch het gesê dat Msibi nie 'n "tsotsi" was nie.<ref name=":1">{{Cite web |last=Mkhwanazi |first=Keletso |title=Feared taxi boss laid to rest |url=https://www.snl24.com/dailysun/news/famous-taxi-boss-jothan-zanemvula-king-mswazi-msibi-laid-to-rest-20240115 |access-date=2025-11-13 |website=Daily Sun |language=en-US}}</ref> Die medestigter van SANTACO, Mandla Gcaba, het gesê dat Msibi oor die jare hard gewerk het om stabiliteit en vrede in die taxibedryf te bring en gewerk het om dit in 'n lewensvatbare besigheid te omskep deur die stigting van die vereniging. Gcaba het bygevoeg dat die posisie van voorsitter van die vrouelessenaar in die taxivereniging nie sou bestaan sonder die druk wat Msibi uitgeoefen het om dit te laat gebeur nie.<ref>{{Cite web |date=2024-01-15 |title=The man who brought peace to the taxi industry - Scrolla.Africa |url=https://scrolla.africa/the-man-who-brought-peace-to-the-taxi-industry/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> ===Jaco Hanekom=== Jaco Hanekom (vermoor op 17 Maart 2023) was 'n Suid-Afrikaanse fluitjieblaser en polisie-informant wie se moord die onderwerp van nasionale aandag geword het na getuienis voor die Madlanga-kommissie in November 2025.<ref>https://www.sabcnews.com/sabcnews/jaco-hanekom-killed-after-exposing-empd-corruption-spies-testifies/</ref><ref>{{Cite web |last=House |first=The Whistleblower |date=2025-11-10 |title=Whistleblower murdered after exposing unlawful EMPD operation, Inquiry told |url=https://whistleblowerhouse.org/2025/11/10/whistleblower-murdered-after-exposing-unlawful-empd-operation-inquiry-told/ |access-date=2026-01-29 |website=The Whistleblower House |language=en-US}}</ref> Sy dood is in kommissie-bewyse gekoppel aan bewerings van korrupsie, onwettige bedrywighede en intimidasie waarby lede van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD) betrokke was.<ref name="SABC">{{cite news |date=10 November 2025 |title=Jaco Hanekom killed after exposing EMPD corruption, Spies testifies |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/jaco-hanekom-killed-after-exposing-empd-corruption-spies-testifies/ |access-date=29 Januarie 2026 |work=SABC News}}</ref> Hy is in Maart 2023 vermoor nadat hy 'n onwettige EMPD-koperklopjag in [[Meyerton]] aanskou het, wat buite sy operasionele gebied was. In 2022 het Hanekom CCTV-beeldmateriaal verkry wat na bewering EMPD-beamptes wys wat 'n ongemagtigde operasie by 'n werkswinkel buite die munisipaliteit se wettige polisiëringsgebied uitvoer. Die beeldmateriaal het glo die beslaglegging van koperkabel onder die dekmantel van 'n polisie-operasie uitgebeeld. Rovo Spies het by die kommissie getuig dat die operasie wat in die beeldmateriaal getoon word, nie in amptelike EMPD-dokumentasie opgeneem is nie en 'n wettige basis ontbreek het, en dit as krimineel eerder as 'n wettige wetstoepassingsaksie beskryf. Hy het ook aangedui dat die waarnemende adjunk-EMPD-hoof, [[Julius Mkhwanazi]], ook op die toneel was. Hanekom is 'n paar dae nadat die beamptes wat van die diefstal van die koper in Meyerton beskuldig is, borgtog gekry het, vermoor is. ===Sluipmoord van Getuie D=== Op 5 Desember 2025 is [[Marius van der Merwe]], die eienaar van 'n privaat sekuriteitsmaatskappy en deur die kommissie bekend as "Getuie D", buite sy huis in [[Brakpan]] geskiet. Van der Merwe was saam met sy vrou en kinders toe twee mans, wat na bewering 'n Nissan NP200-bakkie bestuur het, die man genader en hom met ‘n [[AK-47]] geskiet het.<ref name="iol vdm">{{cite news |last1=Majadibodu |first1=Simon |title='I’ve been hiding since 2022': SAPS whistleblower fears for the lives of family after Witness D killed in police probe |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-12-06-ive-been-hiding-since-2022-saps-whistleblower-fears-for-the-lives-of-family-after-witness-d-killed-in-police-probe/ |access-date=6 December 2025 |work=IOL]|date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Van der Merwe het voor die kommissie getuig oor Julius Mkhwanazi en Vusimuzi Matlala se betrokkenheid by die toesmeerdery, [[marteling]] en [[moord]] van 'n roofverdagte in 2022. Die verdagte het blykbaar 'n plastieksak oor sy kop gehad om hom te versmoor totdat hy die rooftog erken het.<ref name="n24">{{cite news |last1=Wicks |first1=Jeff |last2=Mitchley |first2=Alex |last3=Wicks |first3=Bernadette |last4=Sibiya |first4=Noxolo |last5=Cowan |first5=Kyle |title=Madlanga Commission’s ‘Witness D’ shot dead in apparent hit in Brakpan |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/witness-in-madlanga-commission-shot-dead-in-brakpan-20251205-1203 |access-date=6 Desember 2025 |work=[[News24]] |date=5 Desember 2025}}</ref> Toe die verdagte sterf, het Van der Merwe getuig dat Mkhwanazi hom opdrag gegee het om die liggaam te ontslae te raak en toe die liggaam later in 'n reservoir in [[Nigel]] gevind is, het polisie-informant Jaco Hanekom aan die getuie gesê dat Mkhwanazi die situasie sou toesmeer.<ref name="n24"/> President Ramaphosa het op 6 Desember 'n verklaring uitgereik waarin hy sy meegevoel aan Van der Merwe se familie betuig en belowe het om pogings te verdubbel om fluitjieblasers te beskerm en voort te gaan om korrupsie te beveg.<ref>{{cite web |title=President condemns heinous murder of Madlanga Commission witness |url=https://www.thepresidency.gov.za/president-condemns-heinous-murder-madlanga-commission-witness |publisher=The Presidency - Republic of South Africa |access-date=6 Desember 2025}}</ref> [[Glynnis Breytenbach]] van die [[Demokratiese Alliansie]] het 'n verklaring met 'n soortgelyke boodskap uitgereik.<ref>{{cite web |title=DA condemns assassination of Madlanga Commission witness and demands urgent protection for whistleblowers |url=https://www.da.org.za/2025/12/da-condemns-assassination-of-madlanga-commission-witness-and-demands-urgent-protection-for-whistleblowers |website=Democratic Alliance |access-date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Minister van Justisie, [[Mmamoloko Kubayi]], het die regering se getuiebeskermingsprogram en die sekuriteit wat aan die kommissie se getuies verskaf word, verdedig en die blaam op die Suid-Afrikaanse media geplaas vir die ontdekking van Getuie D se identiteit.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Justice minister says Madlanga Commission not negligent in protecting witnesses, blames media and public |url=https://www.citizen.co.za/news/justice-minister-madlanga-commission-not-negligent-in-protecting-witnesses/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Nadat Van der Merwe vermoor is, het mediabronne begin twyfel plaas oor die voortsetting van die kommissie en gespekuleer oor die veiligheid van ander kommissiegetuies en ander fluitjieblasers.<ref name="iol vdm"/> Terwyl Van der Merwe getuiebeskerming geweier het, het verskeie vorige fluitjieblasers onder regeringsbeskerming berig dat hulle vir hul lewens gevrees het.<ref name="iol vdm"/> Verskeie kommissiegetuies het berig dat hulle dreigemente teen hul lewens ontvang het, met een potensiële getuie wat bang was om te getuig omdat hy moontlik volgende op die moordlys was.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Madlanga Commission at risk? Witnesses ready to pull out after Marius van der Merwe 'hit' |url=https://www.citizen.co.za/news/madlanga-commission-risk-witnesses-marius-van-der-merwe-hit/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> == Arrestasies == Op 24 Maart 2026 is 12 senior polisiebeamptes in hegtenis geneem in verband met die polisietender van R360 miljoen wat aan [[Cat Matlala]] se Medicare 24 toegeken is. <ref>{{Cite web |last=Haffajee |first=Ferial |date=2026-03-24 |title=Anti-corruption directorate arrests 12 police officers over R360m ‘Cat' Matlala contract |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-03-24-anti-corruption-directorate-arrests-12-police-officers-over-r360m-cat-matlala-contract/ |access-date=2026-03-25 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Jeff |title=12 cops arrested in dramatic raids to join Cat Matlala in dock for R360m tender corruption |url=https://www.news24.com/investigations/12-cops-arrested-in-dramatic-raids-to-join-cat-matlala-in-dock-for-r360m-tender-corruption-20260324-1117 |access-date=2026-03-25 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Die beamptes het sedertdien in die [[Pretoria]] landdroshof verskyn.<ref>{{Cite news |date=2026-03-25 |title=South Africa arrests 12 senior police officers on suspicion of corruption |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/25/south-africa-police-corruption-arrest-contract-crime/f844ea9e-2832-11f1-a0f2-3ba4c9fe08ac_story.html |access-date=2026-03-25 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> ==Sien ook== *[[Zondo-kommissie]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Korrupsie]] [[Kategorie:Politiek]] ermsqcnpp0riqve631qfabu04meo54v 2888469 2888468 2026-03-29T07:23:18Z Sobaka 328 /* Verrigtinge en Belangrike Bewysstukke (September – Oktober 2025) */ opruim 2888469 wikitext text/x-wiki Die '''Regterlike Kommissie van Ondersoek na Kriminaliteit, Politieke Inmenging en Korrupsie in die Strafregstelsel''', beter bekend as die '''Madlanga-kommissie''', is 'n openbare ondersoek wat in Julie 2025 deur President [[Cyril Ramaphosa]] aangekondig is om bewerings te ondersoek wat deur die [[KwaZulu-Natal]] Provinsiale Polisiekommissaris, Luitenant-Generaal [[Nhlanhla Mkhwanazi]], gemaak is, van sameswering en [[korrupsie]] tussen politici, senior polisie, aanklaers, intelligensie-operateurs en elemente van die regbank in [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web |title=Madlanga Commission must confront criminal capture of justice system |url=https://www.polity.org.za/article/madlanga-commission-must-confront-criminal-capture-of-justice-system-2025-09-17 |access-date=2025-09-17 |website=www.polity.org.za |language=en}}</ref><ref>https://www.enca.com/news/mkhwanazi-testifies-about-mchunus-decision-disband-political-killings-task-team</ref><ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=September 17, 2025 |title=Follow live: Mkhwanazi first witness at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-17-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-17 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Dit word gelei deur Konstitusionele Hofregter Mbuyiseli Madlanga. Verhore het op 17 September 2025 begin met Luitenant-Generaal Nhlanhla Mkhwanazi se getuienis, waar hy sy bewerings volledig verduidelik het en bewyse aangebied het wat hy gehad het, in die vorm van dokumente, kommunikasie of verslae, onder andere, om die waarheid van sy bewerings te bevestig.<ref>{{Cite web |title=WRAP {{!}} Mkhwanazi slams ‘misplaced’ Mchunu’s decision to disband Political Killings Task Team |url=https://www.news24.com/southafrica/news/live-madlanga-commission-mkhwanazi-in-witness-box-20250917-0417 |access-date=2025-09-17 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-0909-2222 |title=Madlanga Commission {{!}} Mkhwanazi places politicians at centre of rot - eNCA |url=https://www.enca.com/videos/madlanga-commission-mkhwanazi-places-politicians-centre-rot |access-date=2025-09-22 |website=www.enca.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Madlanga Commission: Lt. General Mkhwanazi gives evidence {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/madlanga-commission-lt-general-mkhwanazi-gives-evidence |access-date=2025-09-22 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Na Mkwanazi was dit die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal [[Fannie Masemola]], wat op 22 September 2025 in [[Pretoria]] getuienis afgelê het voor die Madlanga-kommissie.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-23 |title=Follow live: Police Commissioner Fannie Masemola continues testimony at Madlanga Commission |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-23-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-09-23 |website=[[Daily Maverick]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-22 |title=Police Commissioner Masemola appears at Madlanga Commission {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/police-commissioner-masemola-appears-madlanga-commission |access-date=2025-09-23 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref> Hy het die geskorste polisieminister, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy sy grondwetlike mandaat oorskry het deur die onmiddellike ontbinding van die politieke moordtaakspan in 2024 te las.<ref>https://iol.co.za/news/politics/2025-09-22-madlanga-commission-masemola-accuses-senzo-mchunu-of-total-encroachment-over-task-team-disbandment/</ref> Op 29 September 2025 het die hoof van Misdaadintelligensie, Dumisani Khumalo, verdere inligting verskaf oor 'n gesofistikeerde georganiseerde misdaadsindikaat, bekend as die "Groot Vyf". Hy het genoem dat die kartel, wat in [[Gauteng]] gebaseer is, na bewering betrokke is by verskeie sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission: Khumalo set to only give details on Gauteng's 'Big Five' syndicate |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/30/madlanga-commission-khumalo-set-to-only-give-details-on-gautengs-big-five-syndicate |access-date=2025-09-30 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Eyaaz |date=2025-09-29 |title=Khumalo: ‘Big 5’ cartel paid ANC delegates and drove task team’s disbandment |url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/ |access-date=2025-09-30 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> ==Agtergrond== Op 6 Julie het die KwaZulu-Natalse polisiekommissaris, luitenant-generaal Nhlanhla Mkhwanazi, 'n perskonferensie by die SAPD se provinsiale hoofkwartier in Durban gehou. Tydens die konferensie het hy die destydse minister van polisie, [[Senzo Mchunu]], daarvan beskuldig dat hy inmeng met voortgesette ondersoeke. Mkhwanazi het daarna 'n kriminele klag teen Mchunu ingedien, waarin hy beweer het dat hy politieke inmeng in die werk van die Suid-Afrikaanse Polisiediens se Politieke Moorde-taakspan, wat gestig is om polities gemotiveerde moorde te ondersoek.<ref>{{Cite web |last=Mthethwa |first=Cebelihle |date=23 September 2025 |title=KZN top cop Mkhwanazi accuses police minister of political interference in investigations |url=https://www.news24.com/southafrica/news/kzn-top-cop-accuses-police-minister-of-political-interference-in-investigations-20250706-0663 |access-date=24 September 2025 |website=News24}}</ref> ==Verrigtinge en Belangrike Bewysstukke (vanaf September 2025)== Die openbare verhore, wat middel September 2025 begin het, het onmiddellik die kontoere van die beweerde politieke inmenging en die infiltrasie van georganiseerde misdaad begin openbaar. ===Bewyse van politieke inmenging=== Die aanvanklike fase van die verhore het gefokus op die kernbewerings wat deur Luitenant-generaal Mkhwanazi gemaak is. Mkhwanazi het gedetailleerde bewyse gelewer, wat die politieke inmenging en twyfelagtige instruksies wat hy van senior regeringsamptenare rakende polisie-operasies ontvang het, uiteengesit het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-09-17 |title=Madlanga commission starts its hearings, with Mkhwanazi in the hot seat |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-starts-its-hearings-with-mkhwanazi-in-the-hot-seat/ |access-date=2025-10-05 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> Na aanleiding van Mkhwanazi het die Nasionale Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, Generaal Fannie Masemola, op 22 September 2025 in Pretoria getuienis gelewer. Masemola se getuienis het hoofsaaklik gefokus op die operasionele en administratiewe besluite rondom die beweerde inmenging, insluitend die uitvoerende besluit om die KwaZulu-Natal Politieke Moorde-taakspan te ontbind.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Madlanga Commission left baffled by some of Masemola's contradictory statements |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/22/madlanga-commission-left-baffled-by-some-of-masemolas-contradictory-statements |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref> Van kritieke belang is dat Masemola se voorlegging Mkhwanazi se aanvanklike bewerings grootliks bevestig het. Hierdie amptelike bevestiging van die hoof van die SAPD was 'n deurslaggewende ontwikkeling wat Mkhwanazi se kommer van 'n politieke meningsverskil tot 'n aanvaarde feit onder senior polisieleierskap verhef het, en sodoende die feitelike basis vir die ondersoek verstewig het.<ref>{{Cite web |last=@ifaisa |date=2025-10-03 |title=Submission by Accountability Now to the Ad Hoc Committee of the National Assembly investigating the allegations made by Lt. Gen. Mkhwanazi on 6 Julie 2025. |url=https://accountabilitynow.org.za/submission-by-accountability-now-to-the-ad-hoc-committee-of-the-national-assembly-investigating-the-allegations-made-by-lt-gen-mkhwanazi-on-6-july-2025/ |access-date=2025-10-05 |website=Accountability |language=en-US}}</ref> ===Die infiltrasie van georganiseerde misdaad: Getuienis oor die "Groot Vyf"-kartel=== Die trajek van die ondersoek het op 29 September 2025 aansienlik verskuif toe die hoof van Misdaadintelligensie, luitenant-generaal Dumisani Khumalo, die getuiebank ingeneem het.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Crime Intelligence boss Dumisani Khumalo to testify before Madlanga Commission |url=https://www.ewn.co.za/2025/09/29/crime-intelligence-boss-dumisani-khumalo-to-testify-before-madlanga-commission |access-date=2025-10-06 |website=EWN |language=en}}</ref> Khumalo se getuienis het gedetailleerde inligting verskaf oor die infiltrasie van die staatsapparaat deur gesofistikeerde georganiseerde kriminele entiteite.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Khumalo het bewyse aangebied rakende 'n gesofistikeerde sindikaat genaamd die "[[Groot Vyf-kartel|Groot Vyf]]", ook bekend as die "Kartel", wat hoofsaaklik vanuit Gauteng opereer.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-09-30 |title=Follow live: WhatsApp chats: On-leave Police Minister Senzo Mchunu is in hot soup |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-30-live-madlanga-commission-mkhwanazi/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die beweerde aktiwiteite van hierdie sindikaat is wydlopend en dek groot sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde. Verder het Khumalo spesifieke finansiële en kommunikasiebesonderhede onthul, insluitend [[WhatsApp]]-boodskappe wat bewyse van onwettige transaksies verskaf het, veral besonderhede van betalings wat deur [[Vusimuzi Matlala|Vusimuzi 'Cat' Matlala]] aan [[Brown Mogotsi]] gemaak is.<ref>{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-09-29 |title=Khumalo on Big Five cartel — money for ANC, ATM bombings, state infiltration |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-29-big-five-cartels-dark-web-of-political-ties-and-criminal-operations-unveiled-by-dumisani-khumalo/ |access-date=2025-10-06 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hierdie bewysstukke het die Kommissie se fokus fundamenteel herdefinieer en die behoefte aan die spesifieke verwysingsraamwerk wat die "fasilitering van georganiseerde misdaad" aanspreek, bevestig. Die onthullings het bevestig dat die staat se sistemiese mislukking nie beperk was tot politieke korrupsie nie, maar dat dit [[staatskaping]] deur gewelddadige kriminele netwerke behels het, wat die openbare veiligheid en ekonomiese integriteit direk beïnvloed het.<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Corruption |date=2025-07-28 |title=Madlanga commission terms of reference gazetted |url=https://www.corruptionwatch.org.za/madlanga-commission-terms-of-reference-gazetted/ |access-date=2025-10-06 |website=Corruption Watch |language=en-GB}}</ref> ===Getuienis agter geslote deure=== Die kommissie se bewysleiers voer aan dat geslote sittings (geslote vir die publiek en media) nodig is om die veiligheid van sleutelgetuies te beskerm wat 'n kriminele kartel sal impliseer, asook om sensitiewe ondersoektegnieke te beskerm. [[Daily Maverick]] en [[News24]] het 'n regsgeding teen die Madlanga-kommissie van ondersoek se aansoek ingestel om 'n week van sy verhore "in camera" te hou.<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Rebecca |date=2025-10-13 |title=Closed Madlanga Commission sittings would 'imperil integrity' |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-13-daily-maverick-and-news24-challenge-madlanga-commissions-push-for-in-camera-testimony/ |access-date=2025-10-14 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die mediahuise staan hierteen, met verwysing na die grondwetlike beginsel van oop geregtigheid en voer aan dat 'n kompromis moet toelaat dat besluite oor sluiting op 'n geval-tot-geval-basis geneem word.<ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Bernadette |title=Madlanga Commission: In camera ruling would 'imperil integrity' of its work, say media |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/madlanga-commission-in-camera-ruling-would-imperil-integrity-of-its-work-say-media-20251013-0971 |access-date=2025-10-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-13 |title=Madlanga Commission {{!}} Media houses want evidence made public - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-commission-media-houses-want-evidence-made-public |access-date=2025-10-14 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Voortsetting van die kommissie=== Die Madlanga-kommissie se fokus het gesentreer op [[WhatsApp]]-gesprekke wat korrupsie tussen die vermeende dwelmkartellid Vusimuzi “Cat” Matlala en senior regerings- en polisiebeamptes beweer het.<ref>{{Cite web |last=Maverick |first=Daily |date=2025-10-17 |title=Catch Up: Mchunu advised chief of staff to record conversations with Mkhwanazi, Parliament hears |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-10-17-live-mkhwanazi-police-corruption/ |access-date=2025-10-19 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Getuienis van "Getuie X" het 'n voordelige verhouding tussen Matlala en die KwaZulu-Natalse Valke-hoof, generaal-majoor Lesetja Senona, onthul, wat beweer het dat Senona vertroulike polisie-inligting met Matlala gedeel het en hom bespreek het om 'n eiendomstransaksie vir sy seun te fasiliteer.<ref name=":0">{{Cite web |last=Koka |first=Mpho |date=2025-10-18 |title=Madlanga Commission: the week in focus |url=https://sundayworld.co.za/news/madlanga-commission-the-week-in-focus/ |access-date=2025-10-19 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref> Die gesprekke het verder Matlala se invloed getoon, aangesien hy die adjunk-polisiehoof van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD), [[Julius Mkhwanazi]], gevra het om te "help" en "in te gryp" in 'n spoedarrestasie vir Matlala se bestuurder, wat Mkhwanazi na bewering gedoen het.<ref name=":0" /> As gevolg van kommer oor veiligheid en tegniese probleme wat tydens afstandgetuienis ontstaan het, het die kommissie sy verrigtinge aangepas om beide in-camera (geslote) en afstandgetuienis van buite die kamera vir sensitiewe getuies en voortgesette ondersoeke in te sluit.<ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-10-17 |title=Madlanga inquiry to continue behind closed doors - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/madlanga-inquiry-continue-behind-closed-doors |access-date=2025-10-19 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> ===Jothan Msibi=== In Oktober 2025 het 'n getuie ("Getuie B") getuig dat [[Jothan Msibi]] geïdentifiseer is as die "president" van 'n kriminele netwerk genaamd "Die Firma", onder wie se sambreel die "[[Groot Vyf-kartel]]" opereer.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Late PTA taxi boss Msibi identified as head of criminal network that Big Five cartel operates under |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/24/late-pta-taxi-boss-msibi-identified-as-head-of-criminal-network-that-big-five-cartel-operates-under |access-date=2025-11-13 |website=EWN |language=en}}</ref> Msibi is beskryf as "gevaarlik" en "meedoënloos" in verband met [[moord]]e.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-11-03 |title=Beyond the Big Five cartel — a murky mix of taxi boss ‘Mswazi’, politicians and dodgy private security |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-03-beyond-the-big-five-cartel-a-murky-mix-of-taxi-boss-mswazi-politicians-and-dodgy-private-security/ |access-date=2025-11-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die getuienis het verklaar dat Mswazi blykbaar president was, en die res is van die bestuurders wat die Groot Vyf gevorm het.<ref>{{Cite web |last=Online |first=Central News |date=2025-10-24 |title=Witness B Exposes Late Taxi Boss Jothan ‘Mswazi’ Msibi as Head of ‘Big Five’ Cartel in Shocking Madlanga Commission Testimony {{!}} Central News South Africa |url=https://centralnews.co.za/witness-b-exposes-late-taxi-boss-jothan-mswazi-msibi-as-head-of-big-five-cartel-in-shocking-madlanga-commission-testimony/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> Daar word beweer dat die kartel betrokke was by afpersing, [[moord]], tenderbedrog, beskermingshandel en infiltrasie van die regstelsel.<ref name=":2">{{Cite web |date=2025-10-20 |title=Bribes offered for alleged hitmen in Vaal engineer murder to get bail, Madlanga commission hears |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2025-10-20-bribes-offered-for-alleged-hitmen-in-vaal-engineer-murder-to-get-bail-madlanga-commission-hears/ |access-date=2025-11-13 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref> Ondersoekers wat voor die kommissie getuig het, het Msibi gekoppel aan die moord op ingenieur Armand Swart. 'n Getuie ("Getuie A") voor die kommissie het gesê dat koeverte met omkoopgeld in die saak aangebied is: "Daar was drie koeverte wat rondgesweef het ... een sal vir die ondersoekbeamptes wees, een sal vir die landdros wees en die laaste een sal vir die aanklaer wees."<ref name=":2" /> Getuienis het aangedui dat Msibi se plaas naby [[Hammanskraal]] vir vergaderings deur kartel-medewerkers gebruik is. Een getuie het gesê die plaas was “uiters veilig” en slegs toeganklik vir diegene na aan Msibi.<ref name=":2" /> Msibi is nooit krimineel skuldig bevind nie. Die bewerings bly bewerings gebaseer op beëdigde getuienis en ondersoekende verslaggewing. Voormalige SANTACO-lid Phillip Taaibosch het gesê dat Msibi nie 'n "tsotsi" was nie.<ref name=":1">{{Cite web |last=Mkhwanazi |first=Keletso |title=Feared taxi boss laid to rest |url=https://www.snl24.com/dailysun/news/famous-taxi-boss-jothan-zanemvula-king-mswazi-msibi-laid-to-rest-20240115 |access-date=2025-11-13 |website=Daily Sun |language=en-US}}</ref> Die medestigter van SANTACO, Mandla Gcaba, het gesê dat Msibi oor die jare hard gewerk het om stabiliteit en vrede in die taxibedryf te bring en gewerk het om dit in 'n lewensvatbare besigheid te omskep deur die stigting van die vereniging. Gcaba het bygevoeg dat die posisie van voorsitter van die vrouelessenaar in die taxivereniging nie sou bestaan sonder die druk wat Msibi uitgeoefen het om dit te laat gebeur nie.<ref>{{Cite web |date=2024-01-15 |title=The man who brought peace to the taxi industry - Scrolla.Africa |url=https://scrolla.africa/the-man-who-brought-peace-to-the-taxi-industry/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> ===Jaco Hanekom=== Jaco Hanekom (vermoor op 17 Maart 2023) was 'n Suid-Afrikaanse fluitjieblaser en polisie-informant wie se moord die onderwerp van nasionale aandag geword het na getuienis voor die Madlanga-kommissie in November 2025.<ref>https://www.sabcnews.com/sabcnews/jaco-hanekom-killed-after-exposing-empd-corruption-spies-testifies/</ref><ref>{{Cite web |last=House |first=The Whistleblower |date=2025-11-10 |title=Whistleblower murdered after exposing unlawful EMPD operation, Inquiry told |url=https://whistleblowerhouse.org/2025/11/10/whistleblower-murdered-after-exposing-unlawful-empd-operation-inquiry-told/ |access-date=2026-01-29 |website=The Whistleblower House |language=en-US}}</ref> Sy dood is in kommissie-bewyse gekoppel aan bewerings van korrupsie, onwettige bedrywighede en intimidasie waarby lede van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD) betrokke was.<ref name="SABC">{{cite news |date=10 November 2025 |title=Jaco Hanekom killed after exposing EMPD corruption, Spies testifies |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/jaco-hanekom-killed-after-exposing-empd-corruption-spies-testifies/ |access-date=29 Januarie 2026 |work=SABC News}}</ref> Hy is in Maart 2023 vermoor nadat hy 'n onwettige EMPD-koperklopjag in [[Meyerton]] aanskou het, wat buite sy operasionele gebied was. In 2022 het Hanekom CCTV-beeldmateriaal verkry wat na bewering EMPD-beamptes wys wat 'n ongemagtigde operasie by 'n werkswinkel buite die munisipaliteit se wettige polisiëringsgebied uitvoer. Die beeldmateriaal het glo die beslaglegging van koperkabel onder die dekmantel van 'n polisie-operasie uitgebeeld. Rovo Spies het by die kommissie getuig dat die operasie wat in die beeldmateriaal getoon word, nie in amptelike EMPD-dokumentasie opgeneem is nie en 'n wettige basis ontbreek het, en dit as krimineel eerder as 'n wettige wetstoepassingsaksie beskryf. Hy het ook aangedui dat die waarnemende adjunk-EMPD-hoof, [[Julius Mkhwanazi]], ook op die toneel was. Hanekom is 'n paar dae nadat die beamptes wat van die diefstal van die koper in Meyerton beskuldig is, borgtog gekry het, vermoor is. ===Sluipmoord van Getuie D=== Op 5 Desember 2025 is [[Marius van der Merwe]], die eienaar van 'n privaat sekuriteitsmaatskappy en deur die kommissie bekend as "Getuie D", buite sy huis in [[Brakpan]] geskiet. Van der Merwe was saam met sy vrou en kinders toe twee mans, wat na bewering 'n Nissan NP200-bakkie bestuur het, die man genader en hom met ‘n [[AK-47]] geskiet het.<ref name="iol vdm">{{cite news |last1=Majadibodu |first1=Simon |title='I’ve been hiding since 2022': SAPS whistleblower fears for the lives of family after Witness D killed in police probe |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-12-06-ive-been-hiding-since-2022-saps-whistleblower-fears-for-the-lives-of-family-after-witness-d-killed-in-police-probe/ |access-date=6 December 2025 |work=IOL]|date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Van der Merwe het voor die kommissie getuig oor Julius Mkhwanazi en Vusimuzi Matlala se betrokkenheid by die toesmeerdery, [[marteling]] en [[moord]] van 'n roofverdagte in 2022. Die verdagte het blykbaar 'n plastieksak oor sy kop gehad om hom te versmoor totdat hy die rooftog erken het.<ref name="n24">{{cite news |last1=Wicks |first1=Jeff |last2=Mitchley |first2=Alex |last3=Wicks |first3=Bernadette |last4=Sibiya |first4=Noxolo |last5=Cowan |first5=Kyle |title=Madlanga Commission’s ‘Witness D’ shot dead in apparent hit in Brakpan |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/witness-in-madlanga-commission-shot-dead-in-brakpan-20251205-1203 |access-date=6 Desember 2025 |work=[[News24]] |date=5 Desember 2025}}</ref> Toe die verdagte sterf, het Van der Merwe getuig dat Mkhwanazi hom opdrag gegee het om die liggaam te ontslae te raak en toe die liggaam later in 'n reservoir in [[Nigel]] gevind is, het polisie-informant Jaco Hanekom aan die getuie gesê dat Mkhwanazi die situasie sou toesmeer.<ref name="n24"/> President Ramaphosa het op 6 Desember 'n verklaring uitgereik waarin hy sy meegevoel aan Van der Merwe se familie betuig en belowe het om pogings te verdubbel om fluitjieblasers te beskerm en voort te gaan om korrupsie te beveg.<ref>{{cite web |title=President condemns heinous murder of Madlanga Commission witness |url=https://www.thepresidency.gov.za/president-condemns-heinous-murder-madlanga-commission-witness |publisher=The Presidency - Republic of South Africa |access-date=6 Desember 2025}}</ref> [[Glynnis Breytenbach]] van die [[Demokratiese Alliansie]] het 'n verklaring met 'n soortgelyke boodskap uitgereik.<ref>{{cite web |title=DA condemns assassination of Madlanga Commission witness and demands urgent protection for whistleblowers |url=https://www.da.org.za/2025/12/da-condemns-assassination-of-madlanga-commission-witness-and-demands-urgent-protection-for-whistleblowers |website=Democratic Alliance |access-date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Minister van Justisie, [[Mmamoloko Kubayi]], het die regering se getuiebeskermingsprogram en die sekuriteit wat aan die kommissie se getuies verskaf word, verdedig en die blaam op die Suid-Afrikaanse media geplaas vir die ontdekking van Getuie D se identiteit.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Justice minister says Madlanga Commission not negligent in protecting witnesses, blames media and public |url=https://www.citizen.co.za/news/justice-minister-madlanga-commission-not-negligent-in-protecting-witnesses/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> Nadat Van der Merwe vermoor is, het mediabronne begin twyfel plaas oor die voortsetting van die kommissie en gespekuleer oor die veiligheid van ander kommissiegetuies en ander fluitjieblasers.<ref name="iol vdm"/> Terwyl Van der Merwe getuiebeskerming geweier het, het verskeie vorige fluitjieblasers onder regeringsbeskerming berig dat hulle vir hul lewens gevrees het.<ref name="iol vdm"/> Verskeie kommissiegetuies het berig dat hulle dreigemente teen hul lewens ontvang het, met een potensiële getuie wat bang was om te getuig omdat hy moontlik volgende op die moordlys was.<ref>{{cite news |last1=Zeeman |first1=Kyle |title=Madlanga Commission at risk? Witnesses ready to pull out after Marius van der Merwe 'hit' |url=https://www.citizen.co.za/news/madlanga-commission-risk-witnesses-marius-van-der-merwe-hit/ |access-date=6 Desember 2025 |work=[[The Citizen]] |date=6 Desember 2025 |language=en}}</ref> == Arrestasies == Op 24 Maart 2026 is 12 senior polisiebeamptes in hegtenis geneem in verband met die polisietender van R360 miljoen wat aan [[Cat Matlala]] se Medicare 24 toegeken is. <ref>{{Cite web |last=Haffajee |first=Ferial |date=2026-03-24 |title=Anti-corruption directorate arrests 12 police officers over R360m ‘Cat' Matlala contract |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-03-24-anti-corruption-directorate-arrests-12-police-officers-over-r360m-cat-matlala-contract/ |access-date=2026-03-25 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Jeff |title=12 cops arrested in dramatic raids to join Cat Matlala in dock for R360m tender corruption |url=https://www.news24.com/investigations/12-cops-arrested-in-dramatic-raids-to-join-cat-matlala-in-dock-for-r360m-tender-corruption-20260324-1117 |access-date=2026-03-25 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Die beamptes het sedertdien in die [[Pretoria]] landdroshof verskyn.<ref>{{Cite news |date=2026-03-25 |title=South Africa arrests 12 senior police officers on suspicion of corruption |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/25/south-africa-police-corruption-arrest-contract-crime/f844ea9e-2832-11f1-a0f2-3ba4c9fe08ac_story.html |access-date=2026-03-25 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> ==Sien ook== *[[Zondo-kommissie]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Korrupsie]] [[Kategorie:Politiek]] tl1pflid4bzgddbftmjehoaao46ozgy Vusimuzi Matlala 0 453921 2888362 2839442 2026-03-28T14:19:57Z Sobaka 328 /* Tenderbetrokkenheid */ opruim 2888362 wikitext text/x-wiki '''Vusimuzi “Cat” Matlala''' is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[sakeman]] bekend vir sy betrokkenheid by groot staatskontrakte en verwante kontroversies. Hy is gebaseer in [[Pretoria]].<ref>{{Cite web |last=Sithole |first=Siyabonga |date=2025-09-18 |title=State believes it has "water-tight" case against Pretoria businessman Cat Matlala |url=https://capetimes.co.za/news/2025-09-18-state-believes-it-has-water-tight-case-against-pretoria-businessman-cat-matlala/ |url-status=live |access-date=2025-09-19 |website=Cape Times |language=en}}</ref> Hy is in die [[Media (kommunikasie)|media]] beskryf as 'n "sekuriteitsbaas" en "[[tenderpreneur]]".<ref>{{Cite web |last=Pijoos |first=Jeff Wicks & Iavan |title=SILENCED {{!}} Police award R360m contract to Tembisa Hospital tender don |url=https://www.news24.com/investigations/silenced-police-award-r360m-contract-to-tembisa-hospital-tender-don-20241220 |access-date=2025-09-19 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Matlala bestuur verskeie maatskappye in die sekuriteits- en mediese dienstesektore. Hy was byvoorbeeld die enigste direkteur van Medicare 24 Tshwane District,<ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Jeff |title=9 LIVES: How tender magnate handed R360m police deal to placeholder director |url=https://www.news24.com/investigations/paris-paper-queen-how-tender-magnate-handed-r360m-police-deal-to-placeholder-director-20250305 |access-date=2025-09-19 |website=News24 |language=en-US}}</ref> 'n maatskappy wat gesondheidsrisikobestuursdienste verskaf, en 'n aktiewe direkteur van Cat VIP Protection Pty Ltd, Falcon Cat Trading and Suppliers, Lux South African Investments Pty Ltd, Cor Kabeng Trading & Suppliers en Black AK Trading.<ref>{{Cite web |last=Yoganathan |first=Venilla |date=2023-02-15 |title=Tembisa tender tycoon now under scrunity over blue-lights cavalcade |url=https://www.medicalbrief.co.za/tembisa-tender-tycoon-now-under-scrunity-over-blue-lights-cavalcade/ |access-date=2025-09-19 |website=Juta MedicalBrief |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Majadibodu |first=Simon |date=2025-09-03 |title=Businessman Vusimuzi ‘Cat’ Matlala claims 52 workers lost jobs after SAPS cancelled his R360 million contract |url=https://thestar.co.za/news/crime-and-courts/2025-09-03-businessman-vusimuzi-cat-matlala-claims-52-workers-lost-jobs-after-saps-cancelled-his-r360-million-contract/ |url-status=live |access-date=2025-09-19 |website=The Star |language=en}}</ref> Deur hierdie firmas het hy uitgebrei na regeringsverkryging en gesondheidsdienstekontrakte.<ref name=":0">{{Cite web |last=Yoganathan |first=Venilla |date=2025-01-08 |title=Tembisa Hospital tender tycoon landed R360m SAPS contract |url=https://www.medicalbrief.co.za/tembisa-hospital-tender-tycoon-landed-r360m-saps-contract/ |access-date=2025-09-19 |website=Juta MedicalBrief |language=en-US}}</ref> ==Loopbaan== Matlala het 'n loopbaan in private sekuriteit en gesondheidsorgverkryging opgebou. Benewens Medicare 24, bestuur hy sekuriteitsverwante maatskappye.<ref name=":1">{{Cite web |last=Sithole |first=Siyabonga |date=2025-09-17 |title=Serious charges lead to bail denial for Pretoria businessman Cat Matlala |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2025-09-17-serious-charges-lead-to-bail-denial-for-pretoria-businessman-cat-matlala/ |url-status=live |access-date=2025-09-19 |website=IOL |language=en}}</ref> Hy het Black AK Trading en Cor Kabeng Trading (klein firmas geregistreer in 2017) gelei wat betrokke geraak het by hospitaalvoorsieningskontrakte.<ref name=":0" /> Ondersoekers het opgemerk dat Black AK en Cor Kabeng kort voor hulle tenders gewen het, geskep is, en Matlala het as die direkteur van beide gelys gebly.<ref name=":1" /> In die sekuriteitsektor is Matlala bekend daarvoor dat hy toesig hou oor Cat Protection and Security en Cat VIP Holdings. Hierdie firmas het sekuriteits- en verwante dienste verskaf.<ref>{{Cite web |last=Amashabalala |first=Mawande |date=2025-07-13 |title=State mum on who authorised Vusi ‘Cat’ Matlala’s blue light escorts |url=https://sundayworld.co.za/news/state-mum-on-who-authorised-vusi-cat-matlalas-blue-light-escorts/ |access-date=2025-09-19 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref> Sy sakebedrywighede het hoë openbare profiel gekry na 'n reeks regeringskontrakte in die middel-2020's. Media-ondersoeke beklemtoon dat hy "deur 'n reeks winsgewende kontrakte met die Suid-Afrikaanse regering tot prominensie gestyg het". Sy maatskappye het verskeie tenders gewen, maar het ook die aandag van ouditeure en ondersoekers getrek.<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Rebecca |date=2025-09-17 |title=Your guide to the main characters at the Madlanga Commission of Inquiry |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-17-your-guide-to-the-main-players-at-the-madlanga-commission-of-inquiry/ |access-date=2025-09-19 |website=[[Daily Maverick]]] |language=en}}</ref> ==Tenderbetrokkenheid== Matlala se naam is gekoppel aan verskeie groot regeringstenderkontrakte. In 2021 het fluitjieblaser [[Moord van Babita Deokaran|Babita Deokaran]], hoof van die Gautengse gesondheidsdepartement se anti-korrupsie-eenheid, onreëlmatighede in kontrakte by Tembisa-hospitaal uitgelig wat toegeken is aan maatskappye wat hy beheer het.<ref>{{Cite web |last=Manyane |first=Manyane |date=2025-09-14 |title=Investigation into Tembisa Hospital fraud implicates syndicate reportedly linked to President Ramaphosa's nephew |url=https://iol.co.za/news/2025-09-14-investigation-into-tembisa-hospital-fraud-implicates-syndicate-reportedly-linked-to-president-ramaphosas-nephew/ |url-status=live |access-date=2025-09-19 |website=IOL |language=en}}</ref> Deokaran se span het miljoene rande geïdentifiseer wat aan goedere en dienste van Black AK Trading & Suppliers en Cor Kabeng Trading & Suppliers bestee is, en het bedrogklagte teen die firmas voorgestel. Deokaran is in Augustus 2021 [[Moord van Babita Deokaran|vermoor]] voordat die ondersoek kon afsluit.<ref>{{Cite web |title=Silenced: Why Babita Deokaran was murdered |url=https://specialprojects.news24.com/silenced/ |access-date=2025-09-19 |website=specialprojects.news24.com |language=en}}</ref> Die Spesiale Ondersoekeenheid en die [[Valke (SAPD)|Valke]] het later parallelle ondersoeke na hierdie hospitaalkontrakte gedoen, met Matlala wat as die direkteur van die betrokke firmas aangewys is.<ref>{{Cite web |last=Majadibodu |first=Simon |date=2025-09-03 |title=Businessman Vusimuzi ‘Cat’ Matlala claims 52 workers lost jobs after SAPS cancelled his R360 million contract |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-09-03-businessman-vusimuzi-cat-matlala-claims-52-workers-lost-jobs-after-saps-cancelled-his-r360-million-contract/ |url-status=live |access-date=2025-09-19 |website=IOL |language=en}}</ref> In 2024 is Matlala se maatskappy Medicare 24 Tshwane District 'n driejaar-gesondheidsdienstekontrak met die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] (SAPD) ter waarde van R360 miljoen toegeken.<ref>{{Cite web |last=Majadibodu |first=Simon |date=2025-09-03 |title=Businessman Vusimuzi ‘Cat’ Matlala claims 52 workers lost jobs after SAPS cancelled his R360 million contract |url=https://dailynews.co.za/news/crime-and-courts/2025-09-03-businessman-vusimuzi-cat-matlala-claims-52-workers-lost-jobs-after-saps-cancelled-his-r360-million-contract/ |url-status=live |access-date=2025-09-19 |website=Daily News |language=en}}</ref> Ingevolge hierdie kontrak sou Medicare 24 mediese assesserings en welstandsdienste aan ongeveer 180 000 polisielede verskaf. Toekenningsdokumente wat in Junie deur die polisie gepubliseer is, bevestig dat Matlala se maatskappy die enigste suksesvolle bieër vir die kontrak van R360 miljoen was.<ref>{{Cite web |last=Mahlangu |first=Sifiso |date=2025-07-08 |title=Bheki Cele stayed in luxury suite owned by dodgy tender mogul 'Cat' Matlala |url=https://iol.co.za/the-star/news/2025-07-08-bheki-cele-stayed-in-luxury-suite-owned-by-dodgy-tender-mogul-cat-matlala/ |url-status=live |access-date=2025-09-19 |website=IOL |language=en}}</ref> Hierdie toekenning het onmiddellike aandag getrek: ondersoekbeamptes het later bewyse van fronting en sameswering ontdek, en polisiebeamptes het erken dat die tender "gemerk is vir bedrog en ander misdade".<ref>{{Cite news |date=2025-09-11 |title=South Africa: Cele Caught Meeting Cat Matlala Weeks Before R360-Million Tender Axed |url=https://allafrica.com/stories/202509110273.html |access-date=2025-09-19 |work=Scrolla |language=en}}</ref> Teen middel 2025 is die kontrak skielik gekanselleer deur die nasionale polisiekommissaris [[Fannie Masemola]], met verwysing na onreëlmatighede. ==Kontroversies== In 2024 is Matlala in hegtenis geneem en aangekla van verskeie oortredings. Volgens hofdokumente staan hy tereg op aanklagte van poging tot [[moord]], sameswering om moord te pleeg en [[geldwassery]].<ref>{{Cite web |last=Majadibodu |first=Simon |date=2025-09-17 |title=Court refuses bail for Matlala in alleged hit on actress ex-girlfriend Tebogo Thobejane |url=https://dailynews.co.za/news/crime-and-courts/2025-09-17-court-refuses-bail-for-matlala-in-alleged-hit-on-actress-ex-girlfriend-tebogo-thobejane/ |url-status=live |access-date=2025-09-19 |website=Daily News |language=en}}</ref> Hierdie aanklagte hou deels verband met 'n voorval in 2023 waarin 'n voertuig waarin sy voormalige meisie, die Suid-Afrikaanse aktrise Tebogo Thobejane, vervoer is, naby [[Sandton]] geskiet is. Matlala word daarvan beskuldig dat hy hierdie moord georkestreer het, maar hy het enige betrokkenheid of motief ontken. Thobejane is in die been gewond en het later landuit gevlug en gesê sy vrees vir haar lewe.<ref>{{Cite web |last=Online |first=Central News |date=2025-09-09 |title=Tebogo Thobejane Fled South Africa Fearing for Her Life After Shooting Linked to Ex Vusimuzi Cat Matlala {{!}} Central News South Africa |url=https://centralnews.co.za/tebogo-thobejane-fled-south-africa-fearing-for-her-life-after-shooting-linked-to-ex-vusimuzi-cat-matlala/ |access-date=2025-09-19 |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-za/news/other/actress-tebogo-thobejane-flees-south-africa-after-hit-drama-with-ex-lover-vusimuzi-cat-matlala/ar-AA1Ma5w7?apiversion=v2&noservercache=1&domshim=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1&batchservertelemetry=1&noservertelemetry=1 |access-date=2025-09-19 |website=www.msn.com}}</ref> Hy het onskuldig gepleit op alle aanklagte en bly in aanhouding nadat borgtog op 17 September 2025 geweier is,<ref>{{Cite web |last=ENCA |date=2025-09-17 |title=Vusimuzi 'Cat' Matlala denied bail |url=https://www.enca.com/news-top-stories/update-vusimuzi-cat-matlala-denied-bail |url-status=live |access-date=2025-09-19 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> op grond daarvan dat hy 'n vlugrisiko en gevaar vir die samelewing inhou.<ref>{{Cite web |last=Zeeman |first=Kyle |date=2025-09-17 |title=Businessman Vusimuzi 'Cat' Matlala denied bail |url=https://www.citizen.co.za/news/just-in-businessman-vusimuzi-cat-matlala-denied-bail/ |access-date=2025-09-19 |website=The Citizen |language=en}}</ref> In borgtogverhore het owerhede verskeie faktore opgemerk wat daarop dui dat Matlala vervolging kan ontduik: hulle beweer dat hy 'n bedrieglike [[Eswatini]]-identiteitsdokument en buitelandse bates (soos 'n privaatstraler en buitelandse bankrekeninge) besit het wat vlugte kon help. Matlala het hierdie bewerings ontken, eienaarskap van die bates weerlê en ondersoekbeamptes blameer vir die plant van bewyse.<ref>{{Cite web |last=Majadibodu |first=Simon |date=2025-09-17 |title=Court refuses bail for Matlala in alleged hit on actress ex-girlfriend Tebogo Thobejane |url=https://thestar.co.za/news/crime-and-courts/2025-09-17-court-refuses-bail-for-matlala-in-alleged-hit-on-actress-ex-girlfriend-tebogo-thobejane/ |url-status=live |access-date=2025-09-19 |website=The Star |language=en}}</ref> Benewens die kriminele aanklagte, is Matlala ook geïmpliseer in wyer bewerings van "polisie-aanval", bewerings dat senior polisiebeamptes onbehoorlik beïnvloed is deur sakefigure. Daar word berig dat ondersoekbeamptes hom as 'n sentrale figuur in sulke bewerings beskou, wat bygedra het tot die bekendstelling van die [[Madlanga-kommissie]] van ondersoek na [[korrupsie]] in die SAPD.<ref>{{Cite web |last=Gololo |first=Thato |title=UPDATE {{!}} ‘Clear danger to the community’: Tender tycoon Vusimusi ‘Cat’ Matlala denied bail |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/clear-danger-to-the-community-tender-tycoon-vusimusi-cat-matlala-denied-bail-20250917-0626 |access-date=2025-09-19 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Voormalige polisieminister [[Bheki Cele]] het erken dat hy Matlala weke voor die gekanselleerde tender van R360 miljoen met hom vergader het.<ref>{{Cite web |date=2025-09-11 |title=Cele caught meeting Cat Matlala weeks before R360-million tender axed |url=https://scrolla.africa/cele-caught-meeting-cat-matlala-weeks-before-r360-million-tender-axed/ |access-date=2025-09-19 |website=Scrolla.Africa |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |title=9 LIVES {{!}} How the 'Cat' captured the heart of the SAPS |url=https://specialprojects.news24.com/9-lives/ |access-date=2025-09-19 |website=specialprojects.news24.com |language=en}}</ref> Gevolglik het Matlala se sakebedrywighede en politieke konneksies intense openbare en amptelike ondersoek in Suid-Afrika getrek. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Korrupsie]] [[Kategorie:Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Lewende mense]] b5974emnrgbflumx6guowbaj8nytec6 Groot Vyf-kartel 0 455858 2888470 2856516 2026-03-29T07:25:37Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2888470 wikitext text/x-wiki Die "'''Groot Vyf-kartel'''" of net die "'''Groot Vyf'''" is 'n beweerde kriminele sindikaat gebaseer in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]], wat deur die polisie gekoppel word aan grootskaalse [[korrupsie]] en [[geweld]]smisdaad.<ref>{{Cite news |last=SABC |date=2025-09-30 |title=SA Crime Intelligence head Links 'Big Five' Cartel to Politics |url=http://web.sabc.co.za/sabc/home/channelafrica/news/details?id=3ba30654-7f6d-4920-97da-dc9d1831ac43&title=SA%20Crime%20Intelligence%20head%20Links%20%27Big%20Five%27%20Cartel%20to%20Politics |url-status=live |work=Channel Africa |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Moatshe |first=Rapula |date=2025-09-29 |title=Madlanga Commission: Crime Intelligence boss Khumalo reveals who is behind ' Big 5 cartel' |url=https://themercury.co.za/2025-09-29-madlanga-commission-crime-intelligence-boss-khumalo-reveals-who-is-behind-big-5-cartel/ |url-status=live |access-date=2025-10-24 |website=Mercury |language=en}}</ref> Misdaadintelligensiebaas Lt. Genl. Dumisani Khumalo het getuig dat die kartel "hoofsaaklik vanuit Gauteng opereer" en betrokke is by dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog, afpersing en kontrakmoorde. Die lede het bande met senior politici, wetstoepassingsbeamptes en sakefigure gekweek om hul bedrywighede te beskerm. Die kartel se bestaan het in die openbaar na vore gekom tydens die 2025 [[Madlanga-kommissie]] van ondersoek na beweerde kriminele kaping van die regstelsel.<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-09-29 |title=Police top brass and politicians abetted Matlala in dodging prosecution, Khumalo tells probe |url=https://www.businessday.co.za/bd/national/2025-09-29-police-top-brass-and-politicians-abetted-matlala-in-dodging-prosecution-khumalo-tells-probe/ |access-date=2025-10-24 |website=Business Day |language=en}}</ref> ==Vermeende lede== Openbare verslae het slegs 'n paar vermeende lede of leiers van die Groot Vyf genoem. Misdaadintelligensie-getuienis identifiseer sakeman [[Vusimuzi Matlala|Vusimuzi “Cat” Matlala]] en huurmoordenaar [[Katiso Molefe|Katiso “KT” Molefe]] as sentrale figure in die sindikaat.<ref name=":0" /> Matlala, 'n [[Pretoria]]-gebaseerde [[tenderpreneur]], word beskryf as "een van die leiers van die 'Groot 5' Gauteng-gebaseerde dwelmkartel".<ref name=":1">{{Cite web |last=Eyaaz |date=2025-09-29 |title=Khumalo: ‘Big 5’ cartel paid ANC delegates and drove task team’s disbandment |url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/ |access-date=2025-10-24 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Getuies het aan ondersoekbeamptes gesê dat die kartel gelei is deur die oorlede taxibaas Jonathan “King Mswazi” Msibi, wat 'n speurder die kartel se "president" genoem het. Benewens hierdie, het Khumalo gesê die ander toplede is nie publiek geïdentifiseer nie, hoewel hy gesinspeel het dat hulle hoëvlak-"reparateurs", senior polisiebeamptes en politici insluit, wat help om onwettige opbrengste te wit en vervolgings te dwarsboom.<ref>{{Cite web |date=2025-10-23 |title=Commission hears cops and business people are ‘fixers’ for ‘Big 5′ cartel |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2025-10-23-commission-hears-cops-and-business-people-are-fixers-for-big-5-cartel/ |access-date=2025-10-24 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref><ref name=":0" /> Matlala het noue bande met sakeman [[Brown Mogotsi]], 'n medewerker van die geskorste polisieminister [[Senzo Mchunu]].<ref name=":1" /> Matlala bly in aanhouding terwyl Molefe op borgtog van R400 000 vrygelaat is.<ref>{{Cite web |last=Majadibodu |first=Simon |date=1972-12-18 |title=Alleged crime kingpin Katiso “KT” Molefe granted R400,000 bail after appeal |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-10-10-alleged-crime-kingpin-katiso-kt-molefe-granted-r400000-bail-after-appeal/ |access-date=2025-10-24 |website=IOL |language=en}}</ref> ==Kriminele aktiwiteite en bedrywighede== Ondersoekers sê die Groot Vyf bedryf 'n gediversifiseerde kriminele onderneming. Volgens Khumalo en polisiegetuies sluit hul kernaktiwiteite dwelmsmokkelary en kontrakmoorde in, aangevul deur gewapende kapings en [[ontvoering]]s, afpersing, oorgrensvoertuigdiefstal en gemanipuleerde regeringskontrakte. Matlala self was gekoppel aan 'n gewapende moordbende: 'n speurder het getuig dat moordenaars "met Matlala moes bevestig" voordat hulle probeer het om sy eksmeisie, aktrise Tebogo Thobejane, te vermoor.<ref>{{Cite web |last=Mbatha |first=Jabulile |title=Businessman Vusimuzi Matlala appears in court over alleged hit on his ex-girlfriend Tebogo Thobejane |url=https://www.ewn.co.za/2025/05/15/businessman-vusimuzi-matlala-appears-in-court-over-alleged-hit-on-his-ex-girlfriend-tebogo-thobejane |access-date=2025-10-24 |website=EWN |language=en}}</ref> Katiso Molefe word daarvan beskuldig dat sy veelvuldige moorde (op ingenieur Armand Swart en DJ's "[[DJ Sumbody|Sumbody]]" en "Vintos") gelas het en dwelmverskepings hanteer het.<ref name=":3">{{Cite web |last=Moichela |first=Kamogelo |date=2025-10-22 |title=R2.5m bribe allegedly secured bail for Katiso ‘KT’ Molefe - Witness A tells Madlanga Commission |url=https://iol.co.za/news/politics/2025-10-22-r2-5m-bribe-allegedly-secured-bail-for-katiso-kt-molefe-witness-a-tells-madlanga-commission/ |access-date=2025-10-24 |website=IOL |language=en}}</ref> Khumalo het verduidelik dat hul hoof-"kommoditeit" dwelmsmokkelary is, dikwels beskerm deur omgekoopte amptenare, en dat dit "die politieke sfeer binnegedring het".<ref>{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-09-29 |title=Khumalo on Big Five cartel — money for ANC, ATM bombings, state infiltration |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-09-29-big-five-cartels-dark-web-of-political-ties-and-criminal-operations-unveiled-by-dumisani-khumalo/ |access-date=2025-10-24 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hy het gesê die Groot Vyf onderhou 'n nasionale netwerk: hoewel dit in Gauteng gebaseer is, werk dit "dwarsdeur die land, insluitend die [[Wes-Kaap]] en [[KwaZulu-Natal]]". Daar word gesê dat die sindikaat alliansies met die polisie, aanklaers en regters kweek om ondersoeke te ontspoor: Khumalo het byvoorbeeld opgemerk dat Matlala "top polisiebeamptes en politici gebruik het om vervolging te vermy".<ref>{{Cite web |date=2025-09-30 |title=Khumalo details how ‘Cat’ Matlala paid Brown Mogotsi to influence Mchunu |url=https://www.businessday.co.za/bd/national/2025-09-30-khumalo-details-how-cat-matlala-paid-brown-mogotsi-to-influence-mchunu/ |access-date=2025-10-24 |website=Business Day |language=en}}</ref> Een getuie het gewaarsku dat kartel-"repareerders" (hanteerders) op vrye voet bly selfs nadat huurmoordenaars in hegtenis geneem is, wat toelaat dat nuwe moordenaars gewerf word.<ref>{{Cite web |last=Seeletsa |first=Molefe |date=2025-10-23 |title=Katiso 'KT' Molefe's 'Big Five' cartel ties and protection of fugitive nephew under scrutiny |url=https://www.citizen.co.za/news/katiso-molefe-big-five-cartel-fugitive-nephew/ |access-date=2025-10-24 |website=The Citizen |language=en}}</ref> Die Groot Vyf word uitgebeeld as 'n multisektorale kriminele kartel wat rykdom en invloed gebruik om 'n breë kriminele portefeulje te onderhou. ==Politieke en sakekonneksies== Die Groot Vyf se aktiwiteite is nou gekoppel aan politieke en sakenetwerke. Matlala en medewerkers het na bewering politieke aktiwiteite befonds in ruil vir gunste. Getuienis het aan die lig gebring dat Matlala miljoene betaal het om [[African National Congress]] (ANC)-geleentheidsuitgawes te help dek, via sy medewerker Brown Mogotsi,<ref>{{Cite web |last=Moichela |first=Kamogelo |date=2025-10-01 |title=Mogotsi asked Matlala to pay R111k for ANC event silver package – WhatsApp messages{{!}} Madlanga Commission |url=https://dailynews.co.za/news/politics/2025-10-01-mogotsi-asked-matlala-to-pay-r111k-for-anc-event-silver-package-whatsapp-messages-madlanga-commission/ |url-status=live |access-date=2025-10-24 |website=Daily News |language=en}}</ref> en dat Mchunu se kring in ruil daarvoor gehelp het om 'n polisietaakspan te ontbind wat kartelsake ondersoek het.<ref>{{Cite web |last=Moatshe |first=Rapula |date=2025-09-30 |title=How Police Minister Senzo Mchunu' s ' associate' and Matlala plotted capture of SAPS |url=https://capetimes.co.za/news/2025-10-01-how-police-minister-senzo-mchunus-associate-and-matlala-plotted-capture-of-saps/ |url-status=live |access-date=2025-10-24 |website=Cape Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-29 |title=Not all evidence will be made public, Dumisani Khumalo tells commission |url=https://www.businessday.co.za/bd/national/2025-09-29-not-all-evidence-will-be-made-public-dumisani-khumalo-tells-commission/ |access-date=2025-10-24 |website=Business Day |language=en}}</ref> Khumalo het gesê die kartel het "politici gefinansier" en lojaliste in die regering geplaas om sy belange te beskerm.<ref>{{Cite web |last=Inside_Politics |date=2025-09-29 |title=Khumalo exposes 'Big Five' cartel linked to top politicians and police |url=https://insidepolitic.co.za/khumalo-exposes-big-five-cartel-linked-to-top-politicians-and-police/ |access-date=2025-10-24 |website=Inside Politic |language=en-US}}</ref> Een van die voorbeelde is Matlala se maatskappy Medicare24 wat 'n gesondheidsdienstekontrak van R360 miljoen van die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] (SAPD) in 2024 gewen het; die kontrak is later herroep te midde van [[korrupsie]]-ondersoeke.<ref>{{Cite web |last=Yoganathan |first=Venilla |date=2025-01-08 |title=Tembisa Hospital tender tycoon landed R360m SAPS contract |url=https://www.medicalbrief.co.za/tembisa-hospital-tender-tycoon-landed-r360m-saps-contract/ |access-date=2025-10-24 |website=Juta MedicalBrief |language=en-US}}</ref> Matlala het prominensie verwerf deur talle winsgewende regeringstenders te bekom, 'n verskynsel wat dikwels [[tenderpreneur|tenderpreneurskap]] genoem word.<ref name=":2">{{Cite web |last=Sithole |first=Siyabonga |date=2025-09-17 |title=Serious charges lead to bail denial for Pretoria businessman Cat Matlala |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2025-09-17-serious-charges-lead-to-bail-denial-for-pretoria-businessman-cat-matlala/ |url-status=live |access-date=2025-10-24 |website=IOL |language=en}}</ref> Hoëvlak-amptenare is by die skandaal betrek. Voormalige polisieminister [[Bheki Cele]] het erken dat hy Matlala ontmoet het en selfs laat in 2024 in Matlala se Pretoriase dakwoonstel gebly het.<ref>{{Cite web |last=Seeletsa |first=Molefe |date=2025-10-23 |title='It's a nice place by the way': Cele admits he stayed at Cat Matlala's penthouse because it was a 'freebie' |url=https://www.citizen.co.za/news/bheki-cele-vusimuzi-cat-matlala-penthouse/ |access-date=2025-10-24 |website=The Citizen |language=en}}</ref> Khumalo het getuig dat Matlala in kommunikasie was met top-polisiefigure, insluitend die [[Valke (SAPD)|Valke]]-hoof Lesetja Senona<ref>{{Cite web |last=Sidimba |first=Loyiso |date=2011-05-25 |title=Explosive Madlanga Commission testimony links top cops to ' Cat' Matlala, payments to Sibiya |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2025-10-24-explosive-madlanga-commission-testimony-links-top-cops-to-cat-matlala-payments-to-sibiya/ |access-date=2025-10-24 |website=IOL |language=en}}</ref> en die adjunkhoof van die Metro-polisiedepartement, [[Julius Mkhwanazi]].<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Justice commission hearings halted after top cop falls ill |url=https://www.businessday.co.za/bd/national/2025-10-01-madlanga-says-commission-will-adjourn-for-the-day-as-khumalo-is-unwell/ |access-date=2025-10-24 |website=Business Day |language=en}}</ref> Teksboodskappe wat van Matlala teruggevind is, het 'n "duidelike samewerking tussen Matlala, lede van die SAPD, hoëvlak-politici en sakelui, soos Brown Mogotsi, getoon". Een WhatsApp-uitruiling het selfs Lesetja Senona en polisieminister Senzo Mchunu betrek rakende die ontbinding van die Politieke Moorde-taakspan (PKTT).<ref>{{Cite web |last=Maughan |first=Karyn |title=Witness X uses WhatsApp evidence to expose Matlala’s cop, business, academic ‘protectors’ |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/witness-x-uses-whatsapp-evidence-to-expose-matlalas-cop-business-academic-protectors-20251014-1301 |access-date=2025-10-24 |website=News24 |language=en-US}}</ref> ==Tydlyn van belangrike gebeurtenisse== *2021: Fluitjieblaser [[Moord op Babita Deokaran|Babita Deokaran]], hoof van Gauteng se gesondheidseenheid se anti-korrupsie-eenheid, het onreëlmatige kontrakte by Tembisa-hospitaal blootgelê wat met Matlala se firmas verbind word. Deokaran is in Augustus 2021 vermoor. Polisie- en SIU-ondersoeke spoor miljoene in hospitaalbesteding na Matlala se maatskappye.<ref>{{Cite web |title=Silenced: Why Babita Deokaran was murdered |url=https://specialprojects.news24.com/silenced/ |access-date=2025-10-24 |website=specialprojects.news24.com |language=en}}</ref> *2023: Matlala se maatskappye wen verdere regeringskontrakte. Sy maatskappy, Medicare24 Tshwane District, het later 'n SAPS-ooreenkoms van R360 miljoen verseker.<ref name=":2" /> *Desember 2024: Polisieminister Senzo Mchunu ontbind die KwaZulu-Natal PKTT op 31 Desember, 'n stap wat later gekoppel is aan kartel-inmenging. *Januarie 2025: Khayelitsha ANC-geleentheid: getuienis beweer Matlala-befondsde betalings vir afgevaardigdes via Mokgotsi. *Mei 2025: Matlala word in hegtenis geneem op aanklagte van poging tot moord, bedrog en onwettige vuurwapens. Hy is omstreeks April/Mei 2025 in hegtenis geneem na 'n Gautengse teenintelligensie-klopjag.<ref>{{Cite web |last=Nonyane |first=Mduduzi |title=Vusi ‘Cat’ Matlala remains behind bars as State argues he is a flight risk, threat to witnesses |url=https://www.news24.com/citypress/news/vusi-cat-matlala-remains-behind-bars-as-state-argues-he-is-a-flight-risk-threat-to-witnesses-20251020-0774 |access-date=2025-10-24 |website=News24 |language=en-US}}</ref> *Julie 2025: KZN Polisiekommissaris Nhlanhla Mkhwanazi hou 'n perskonferensie waarin hy Minister Mchunu daarvan beskuldig dat hy inmeng met anti-kartelondersoeke; hy dien 'n kriminele klag in. *September 2025: President [[Cyril Ramaphosa]] stig die [[Madlanga-kommissie]]. Verhore begin op 17 September 2025 met Mkhwanazi (bewerings van politieke inmenging) en [[Fannie Masemola]] (SAPD-kommissaris). Op 29 September 2025 getuig Khumalo dat Matlala en Molefe deel is van die Groot Vyf-sindikaat. Hy beskryf die kartel se misdade en bande met politici. Matlala se borgtogaansoek word op 17 September van die hand gewys, en hy bly in aanhouding. *Oktober 2025: Op 22 Oktober berig die media dat Molefe omstrede borgtog toegestaan is na 'n beweerde omkoop van R2,5 miljoen aan hofamptenare.<ref name=":3" /> Op 23 Oktober het 'n speurder ("Getuie B") in camera getuig en die hiërargie van die Groot Vyf uiteengesit: Jonathan Msibi word as "president" genoem en die kartel se struktuur word in besonderhede uiteengesit. Parallel hiermee het parlementêre verhore onthul dat voormalige polisieminister Bheki Cele met Matlala ontmoet het (en erken het dat hy in Matlala se dakwoonstel gebly het) en dat Matlala aangebied het om politieke projekte te befonds. ==Ondersoeke en bewerings== Die Groot Vyf-kartel was die fokus van verskeie ondersoeke en hoëprofiel-kontroversies. Die Madlanga-kommissie (gestig September 2025) het die "fasilitering van georganiseerde misdaad" eksplisiet by sy verwysingsraamwerk gevoeg na Khumalo se onthullings.<ref>{{Citation |title=Madlanga Commission |date=2025-10-24 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Madlanga_Commission&oldid=1318554453 |access-date=2025-10-27 |language=en}}</ref> Khumalo se getuienis steun op gekonfiskeerde telefoonrekords en [[WhatsApp]]]-geselsies wat Matlala met senior SAPD-figure verbind, en is gedeeltelik agter geslote deure aangehoor weens sekuriteitsredes. Mediadekking ([[News24]], TimesLIVE, [[IOL]], [[Daily Maverick]]) het die bewerings versterk deur uitgelekde transkripsies en opsommings van kommissie-getuienis te publiseer. IOL het byvoorbeeld berig oor Khumalo se bewering dat Matlala en Molefe die Groot Vyf-kartel gelei het en hul korrupsietaktieke uiteengesit.<ref name=":0" /> Op die regsfront staan Matlala voor 'n reeks aanklagte. Teen die einde van 2025 is hy uit in aanhouding, aangekla van poging tot moord (op Tebogo Thobejane), [[geldwassery]] en [[bedrog]]. 'n Hof het bevind dat die staat se saak teen hom "waterdig" was toe hy borgtog geweier het.<ref name=":2" /> Katiso Molefe word aangehou op verskeie moordklagte (Swart, Sumbody, Vintos); sy suksesvolle borgtog in die hooggeregshof in Oktober 2025 is deur 'n ondersoekbeampte beskryf as die gevolg van omkopery.<ref name=":3" /> Hierdie sake beklemtoon die kartel se raakpunt met geweldsmisdaad en die regstelsel. ==Sien ook== *[[Madlanga-kommissie]] *[[Vusimuzi Matlala|Vusimuzi "Cat" Matlala]] *[[Katiso Molefe|Katiso “KT” Molefe]] *[[Brown Mogotsi]] *[[Senzo Mchunu]] *[[Jothan Msibi]] *[[Nhlanhla Mkhwanazi]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Misdaad in Suid-Afrika]] 99lwu8b7il9r7nkjq0uzyh2ilnoeb55 Vrouesokkerwêreldbeker 2023 0 457515 2888413 2879780 2026-03-28T19:00:24Z SpesBona 2720 Bygewerk 2888413 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas internasionale sokkerkompetisie | titel = Vrouesokkerwêreldbeker | jaar = 2023 | bo = 2023 FIFA Women’s World Cup<br />Ipu Wahine o te Ao Whīwha i 2023 | beeld = Vrouesokkerwêreldbeker 2023.svg | grootte = 200px | onderskrif = | land = Australië | land-vlagpar = | stad = | land2 = Nieu-Seeland | land2-vlagpar = | datums = 20 Julie–20 Augustus | konfederasies = 6 | num_spanne = 32 | stadions = 10 | stede = 9 | kampioen = Spanje | aantal = 1 | tweede = Engeland | derde = Swede | vierde = Australië | wedstryde = 64 | doele = 164 | bywoning = 1978274 | top_puntemaker = {{vlagikoon|Japan}} [[Hinata Miyazawa]] (5 doele) | speler = {{vlagikoon|Spanje}} [[Aitana Bonmatí]] | vorige = [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]] | volgende = [[Vrouesokkerwêreldbeker 2027|2027]] }} Die '''Vrouesokkerwêreldbeker 2023''' ([[Engels]]: ''2023 FIFA Women’s World Cup''; [[Maori (taal)|Maori]]: ''Ipu Wahine o te Ao Whīwha i 2023'') is van 20 Julie tot 20 Augustus 2023 in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] beslis. Dit was die negende [[vrouesokkerwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse vrouesokkerwêreldkampioenskap wat deur [[FIFA]] aangebied word en die eerste in [[Oseanië]]. Dit was die eerste vrouesokkerwêreldbekertoernooi wat deur meer as een gasheerland aangebied is en ook die eerste wat deur verskeie konfederasies gehuisves is, aangesien Australië ’n [[AFC]]-lid is en Nieu-Seeland ’n [[OFC]]-lid. Daarbenewens was dit die eerste vrouesokkerwêreldbekertoernooi in die [[Suidelike Halfrond]]. Saam met die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]] was dit een van drie vername vroue[[wêreldbeker]]toernooie wat Nieu-Seeland binne drie jaar aangebied het; al drie behoort tot die gewildste en suksesvolste vrouesportsoorte in dié land. [[Lêer:FIFA Women's World Cup.svg|duimnael|links|upright|Die Vrouesokkerwêreldbekertrofee waarom meegeding is]] 32 nasionale vrouesokkerspanne het aan die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 deelgeneem. Die spanne is in agt groepe verdeel, waarvan die twee beste spanne van elke groep na die agtste eindrondte deurgedring het. [[Spaanse nasionale vrouesokkerspan|Spanje]] het die trofee gewen nadat hulle [[Engelse nasionale vrouesokkerspan|Engeland]] geklop en sodoende hul eerste vrouewêreldbekertitel ingepalm het. Daarmee het hulle ná [[Duitsland]] ook die tweede land geword wat ’n sokkerwêreldbekertoernooi vir beide mans en vroue kon wen. [[Swede]] het in die derde en [[Australiese nasionale vrouesokkerspan|Australië]] in die vierde plek geëindig. Al vier die semifinaliste het voorheen nog nie ’n vrouesokkerwêreldbekertitel gewen nie, waardeur daar ’n nuwe vrouesokkerwêreldkampioen op die spel was. Die nasionale vrouesokkerspanne van [[Filippyne]], [[Haïti]], [[Marokko]], [[Panama]], [[Portugal]], die [[Republiek Ierland]], [[Viëtnam]] en [[Zambië]] het vir die eerste keer aan ’n vrouesokkerwêreldbekertoernooi deelgeneem. [[Banyana-Banyana|Suid-Afrika]] het ook vir die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 gekwalifiseer en die agtste eindrondte gehaal, waar hulle teen [[Nederland]] vasgeval het. Dit was die eerste toernooi met die nuwe aantal van 32 nasionale vrouesokkerspanne, wat verhoog is van die vorige 24 deelnemers tussen die vrouesokkerwêreldbekertoernooie van [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]] tot [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]. == Toewysing == Op 19 Februarie 2019 het [[FIFA]] die bodproses vir die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 begin.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womens-football/news/fifa-starts-bidding-process-for-fifa-women-s-world-cup-2023tm |title=FIFA starts bidding process for FIFA Women's World Cup 2023 |publisher=[[FIFA]] |date=19 Februarie 2019 |accessdate=22 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122042902/https://www.fifa.com/womens-football/news/fifa-starts-bidding-process-for-fifa-women-s-world-cup-2023tm |archive-date=22 November 2020 |url-status=live}}</ref> Belangstellende lande moes teen 15 Maart 2019 hul belangstelling aankondig en teen 16 April 2019 hul volledige boddokumente indien. Nadat FIFA op 31 Julie 2019 die toernooi na 32 spanne uitgebrei het, is die bodproses egter hersien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/news/fifa-council-unanimously-approves-the-expansion-of-the-fifa-women-s-world-cup-to |title=FIFA Council unanimously approves expanded 32-team field for FIFA Women's World Cup |publisher=[[FIFA]] |date=31 Julie 2019 |accessdate=9 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609024823/https://www.fifa.com/womensworldcup/news/fifa-council-unanimously-approves-the-expansion-of-the-fifa-women-s-world-cup-to |archive-date=9 Junie 2020 |url-status=live}}</ref> Daarna is ander belangstellende lande tot 16 Augustus tyd gegun om hul belangstelling aan te kondig, terwyl die voltooide bodregistrasie van nuwe belangstellende lande en die herbevestiging van vorige bieë teen 2 September afgehandel moes wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/388175ca2d3c9145/original/v3y65rwec2lhfxb6faye-pdf.pdf |title=FIFA Women's World Cup 2023: Overview of the bidding process (updated version, August 2019) |publisher=[[FIFA]] |date=3 September 2019 |accessdate=5 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805100341/https://digitalhub.fifa.com/m/388175ca2d3c9145/original/v3y65rwec2lhfxb6faye-pdf.pdf |archive-date=5 August 2021 |url-status=live}}</ref> Oorspronklik het nege lande hul belangstelling aangekondig: [[Argentinië]], [[Australië]], [[Bolivië]], [[Brasilië]], [[Colombia]], [[Japan]], [[Suid-Korea]] (met ’n moontlike gesamentlike bod met [[Noord-Korea]]), [[Nieu-Seeland]] en [[Suid-Afrika]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/news/fifa-receives-record-number-of-expressions-of-interest-in-hosting-fifa-women-s-w |title=FIFA receives record number of expressions of interest in hosting FIFA Women's World Cup 2023 |publisher=[[FIFA]] |date=18 Maart 2019 |accessdate=24 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210524150942/https://www.fifa.com/womensworldcup/news/fifa-receives-record-number-of-expressions-of-interest-in-hosting-fifa-women-s-w |archive-date=24 Mei 2021 |url-status=live}}</ref> [[België]] het ná die nuwe sperdatum ook sy belangstelling aangekondig, maar het in September 2019, soos Bolivië, sy bod onttrek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1084292/bidding-process-fifa-womens-world-cup |title=Belgium and Bolivia drop out as eight countries remain in race to host 2023 FIFA Women's World Cup |publisher=Inside the Games |date=3 September 2019 |accessdate=1 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001063603/https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1084292/bidding-process-fifa-womens-world-cup |archive-date=1 October 2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womens-football/news/bidding-process-for-fifa-women-s-world-cup-2023tm-continues-with-eight-member-as |title=Bidding process for FIFA Women's World Cup 2023 continues with eight member associations |publisher=[[FIFA]] |date=3 September 2019 |accessdate=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512091737/https://www.fifa.com/womens-football/news/bidding-process-for-fifa-women-s-world-cup-2023tm-continues-with-eight-member-as |archive-date=12 Mei 2021 |url-status=live}}</ref> Australië en Nieu-Seeland het later aangekondig dat hulle hul bieë tot een wou saamsmelt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asone2023.com/one-vision |title=One Vision |publisher=Australiese Sokkervereniging |accessdate=13 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213061414/https://www.asone2023.com/one-vision |archive-date=13 Desember 2019 |url-status=live}}</ref> Brasilië, Colombia en Japan het teen 13 Desember 2019 ook hul bieë ingedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womens-football/news/fifa-women-s-world-cup-2023tm-four-bids-submitted |title=FIFA Women's World Cup 2023: four bids submitted |publisher=[[FIFA]] |date=13 Desember 2019 |accessdate=22 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122222237/https://www.fifa.com/womens-football/news/fifa-women-s-world-cup-2023tm-four-bids-submitted |archive-date=22 November 2020 |url-status=live}}</ref> Beide Brasilië en Japan het in Junie 2020, voor die finale stemming, egter hul bieë onttrek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cbf.com.br/a-cbf/informes/index/brasil-retira-candidatura-a-sede-da-copa-do-mundo-feminina-fifa-2023 |title=Brasil retira candidatura a sede da Copa do Mundo Feminina FIFA 2023 |publisher=Brasiliaanse Sokkervereniging |date=8 Junie 2020 |accessdate=26 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126122633/https://www.cbf.com.br/a-cbf/informes/index/brasil-retira-candidatura-a-sede-da-copa-do-mundo-feminina-fifa-2023 |archive-date=26 Januarie 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://japan2023bid.com/en/news/00025033.html |title=Japan FA to withdraw from Bid to host the FIFA Women's World Cup 2023 |publisher=Japannese Sokkervereniging |date=22 Junie 2020 |accessdate=23 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623031351/https://japan2023bid.com/en/news/00025033.html |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=live}}</ref> Op 25 Junie 2020 is beide Australië en Nieu-Seeland deur FIFA as gesamentlike gasheerlande van die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/news/australia-and-new-zealand-selected-as-hosts-of-fifa-women-s-world-cup-2023tm |title=Australia and New Zealand selected as hosts of FIFA Women's World Cup 2023 |publisher=[[FIFA]] |date=25 Junie 2020 |accessdate=27 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627040959/https://www.fifa.com/womensworldcup/news/australia-and-new-zealand-selected-as-hosts-of-fifa-women-s-world-cup-2023tm |archive-date=27 Junie 2020 |url-status=live}}</ref> Dié besluit is deur FIFA se uitvoerende komitee gemaak, waartydens die seëvierende bod 22 stemme ontvang het, terwyl 13 vir Colombia se bod gestem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://img.fifa.com/image/upload/mf3rzakj79cmj1fss3yt.pdf |title=FIFA Women's World Cup 2023 Voting Results |publisher=[[FIFA]] |date=25 Junie 2020 |accessdate=25 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625161208/https://img.fifa.com/image/upload/mf3rzakj79cmj1fss3yt.pdf |archive-date=25 Junie 2020 |url-status=live}}</ref> Albei lande het voorheen nog nie ’n vername FIFA-toernooi gehuisves nie. Daarmee was dit ook die eerste vrouesokkerwêreldbekertoernooi wat deur meer as een land gehuisves is en die tweede vir beide mans en vroue, nadat die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] in [[Japan]] en [[Suid-Korea]] aangebied is. Daarbenewens was dit die eerste vrouesokkerwêreldbekertoernooi in die [[Suidelike Halfrond]], die eerste vername FIFA-toernooi in [[Oseanië]] en die eerste FIFA-toernooi wat deur verskeie kondederasies gehuisves is (Australië is ’n [[AFC]]-lid, terwyl Nieu-Seeland aan [[OFC]] behoort). Australië het ook die tweede AFC-lid geword om ’n vrouesokkerwêreldbekertoernooi aan te bied, nadat beide die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991-]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007-toernooie]] in die [[Volksrepubliek China]] beslis is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the-afc.com/en/national/fifa_womens_world_cup/news/australia_and_new_zealand_to_host_2023_fifa_women%E2%80%99s_world_cup.html |title=Australia and New Zealand to host 2023 FIFA Women's World Cup |publisher=[[AFC]] |date=26 Junie 2020|accessdate=29 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629111611/https://www.the-afc.com/en/national/fifa_womens_world_cup/news/australia_and_new_zealand_to_host_2023_fifa_women%E2%80%99s_world_cup.html |archive-date=29 Junie 2023 |url-status=live}}</ref> Australië en Nieu-Seeland het voorheen reeds verskeie vername sporttoernooie saam gehuisves soos die [[Rugbywêreldbeker 1987]], asook die [[Krieketwêreldbeker 1992]] en die [[Krieketwêreldbeker 2015]]. Die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 was saam met die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]] een van drie vername vroue[[wêreldbeker]]toernooie wat Nieu-Seeland binne drie jaar aangebied het; al drie behoort tot die gewildste en suksesvolste vrouesportsoorte in dié land. Nadat beide die Vrouekrieketwêreldbeker en die Vrouerugbywêreldbeker weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] met een jaar uitgestel moes word, is al drie die toernooie binne een-en-'n-half jaar beslis. Gevolglik is beide die Vrouekrieket- en die Vrouerubgywêreldbeker in dieselfde jaar in Nieu-Seeland gehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/423032/women-s-cricket-world-cup-pushed-back-12-months |title=Women's Cricket World Cup pushed back 12 months |publisher=Radio New Zealand |author=Andrea Nelson |date=9 Augustus 2020 |accessdate=14 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/women-in-sport/300136933/progress-report-new-zealands-3-world-cups-in-3-years |title=Progress report: New Zealand’s 3 World Cups in 3 years |publisher=Stuff |author=Ashley Stanley |date=19 Oktober 2020 |accessdate=14 November 2025}}</ref> Die stemming het as volg verloop: {|class="wikitable collapsible" ! colspan="7" | Stemming vir gasheer van die Vrouesokkerwêreldbeker 2023<ref>{{en}} {{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/5979ba99241a252a/original/vpkcgcsw7y1h5mu9fhnc-pdf.pdf |title=FIFA Women’s World Cup 2023™ Voting Results |publisher=[[FIFA]] |date=25 Junie 2020 |accessdate=25 Junie 2020}}</ref> |- ! Land | style="background:silver;" | '''Rondte 1''' |- | {{vlagland|Australië}}, {{vlagland|Nieu-Seeland}} || style="text-align:center;" | '''22''' |- | {{vlagland|Colombia}} || style="text-align:center;" | 13 |} == Kwalifisering == 32 lande het aan die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 deelgeneem. [[Lêer:2023 FIFA Women's World Cup qualification map.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering: {{sleutel|#000cff|Land het gekwalifiseer}} {{sleutel|#ffb400|Land het nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#000000|Land het nie deelgeneem nie}} {{sleutel|#ababab|Nie ’n geassosieerde lid van FIFA nie}}]] {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=165|Span !width=80|Verskynings by eindstryde !width=50|Agtereenvolgende deelnames !width=80|Laaste verskyning !width=80|Vorige beste prestasie |- |align="left"|{{vlagland|Argentinië}} |4de||2||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Groepfase <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Australië}} |8ste||8||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Kwarteindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011|2011]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Brasilië}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Naaswenner <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Colombia}} |3de||1||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]]||Agtste eindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Costa Rica}} |2de||1||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]]||Groepfase <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Denemarke}} |%de||1||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]]||Kwarteindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 1995|1995]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Duitsland}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||'''Kampioen''' <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Engeland}} |6de||5||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Derde plek <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Filippyne}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Frankryk}} |5de||4||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Vierde plek <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2011|2011]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Haïti}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Italië}} |4de||2||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Kwarteindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Jamaika}} |2de||2||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Groepfase <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Japan}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||'''Kampioen''' <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2011|2011]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Kanada}} |8ste||8||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Vierde plek <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Marokko}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Nederland}} |3de||3||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Naaswenner <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Nieu-Seeland}} |6de||5||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Groepfase <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011|2011]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Nigerië}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Kwarteindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1999|1999]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Noorweë}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||'''Kampioen''' <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1995|1995]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Panama}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Portugal}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Republiek Ierland}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Spanje}} |3de||3||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Agtste eindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Suid-Afrika}} |2de||2||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Groepfase <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Suid-Korea}} |4de||3||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Agtste eindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Swede}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Naaswenner <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Switserland}} |2de||1||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]]||Agtste eindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Verenigde State}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||'''Kampioen''' <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 1999|1999]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Viëtnam}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Volksrepubliek China}} |8ste||3||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Naaswenner <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1999|1999]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Zambië}} |1ste||1||–||Debuut |} == Stadions == Wedstryde is in die volgende stede gespeel: <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:0 auto; clear:both" ! colspan=2 | [[Sydney]], [[Nieu-Suid-Wallis]] ! [[Brisbane]], [[Queensland]] ! [[Melbourne]], [[Victoria (Australië)|Victoria]] |- | [[ANZ-stadion|Stadium Australia]] | [[Sydney Voetbalstadion]] | [[Suncorpstadion|Langpark]]<br />'''<small>(Brisbane-stadion)</small>''' | [[Carisbrook]] |- | <small>{{Koördinate|33|50|50|S|151|03|47|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Stadium Australia}}</small> | <small>{{Koördinate|33|53|21|S|151|13|31|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Sydney Voetbalstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|27|27|53|S|153|0|34|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Langpark}}</small> | <small>{{Koördinate|37|49|31|S|144|59|2|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Melbourne Reghoekige Stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''75&nbsp;784''' | Kapasiteit: '''40&nbsp;583''' | Kapasiteit: '''49&nbsp;461''' | Kapasiteit: '''27&nbsp;706''' |- | [[Lêer:2023FWWC Final (stadium).jpg|200px]] | [[Lêer:SydneyFootballStadium Aug2022 Pre-open.jpg|200px]] | [[Lêer:Suncorp Stadium 22 April 2012 (cropped).jpg|200px]] | [[Lêer:AAMI Park - FIFAWWC 2023 (2).jpg|200px]] |- ! [[Perth]], [[Wes-Australië]] !rowspan=5|{{location map+|Australië|width=400|float=center|places= {{Location map~|Australië|lat_deg=-33|lat_min=-52|lon_deg=151|lon_min=13|position=left|background=|label=[[Sydney]]}} {{Location map~|Australië|lat_deg=-27|lat_min=-28|lon_deg=153|lon_min=02|position=left|background=|label=[[Brisbane]]}} {{Location map~|Australië|lat_deg=-37|lat_min=-49|lon_deg=144|lon_min=58|position=top|background=|label=[[Melbourne]]}} {{Location map~|Australië|lat_deg=-31|lat_min=-57|lon_deg=115|lon_min=52|position=right|background=|label=[[Perth]]}} {{Location map~|Australië|lat_deg=-34|lat_min=-56|lon_deg=138|lon_min=36|position=top|background=|label=[[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]}} }} !rowspan=5|{{location map+|Nieu-Seeland|width=300|float=center|places= {{Location map~|Nieu-Seeland|lat_deg=-36|lat_min=-51|lon_deg=174|lon_min=46|position=left|background=|label=[[Auckland]]}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat_deg=-41|lat_min=-17|lon_deg=174|lon_min=47|position=bottom|background=|label=[[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat_deg=-45|lat_min=-52|lon_deg=170|lon_min=30|position=top|background=|label=[[Dunedin]]}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat_deg=-37|lat_min=-47|lon_deg=175|lon_min=17|position=left|background=|label=[[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]]}} }} ! [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]], [[Suid-Australië]] |- | [[Perth Ovaal]] | [[Hindmarsh-stadion]] |- | <small>{{Koördinate|31|56|45|S|115|52|12|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Perth Ovaal}}</small> | <small>{{Koördinate|34|54|27|S|138|34|8|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Hindmarsh-stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''18&nbsp;727''' | Kapasiteit: '''13&nbsp;557''' |- | [[Lêer:Perth Oval Panorama January 2017.jpg|200px]] | [[Lêer:Adelaide United FC vs. Sydney FC at Hindmarsh Stadium - April 2023.JPG|150px]] |- ! [[Auckland]], [[Noordeiland]] ! [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], Noordeiland ! [[Dunedin]], [[Suideiland]] ! [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]], Noordeiland |- | [[Edenparkstadion|Edenpark]] | [[Westpacstadion]] | [[Forsyth Barr-stadion]]<br />'''<small>(Dunedin-stadion)</small>''' | [[Waikatostadion]] |- | <small>{{Koördinate|36|52|30|S|174|44|41|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Edenpark}}</small> | <small>{{Koördinate|41|16|23|S|174|47|9|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Westpacstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|45|52|9|S|170|31|28|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Forsyth Barr-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|37|46|52|S|175|16|6|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Waikatostadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''43&nbsp;217''' | Kapasiteit: '''33&nbsp;132''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;947''' | Kapasiteit: '''18&nbsp;009''' |- | [[Lêer:2023 Women's World Cup Semifinal Game (53150759107).jpg|200px]] | [[Lêer:All Whites v Peru 11 November 2017 (cropped).jpg|200px]] | [[Lêer:Otago United v Waikato FC (1).jpg|200px]] | [[Lêer:Hamilton 03.jpg|200px]] |}</center> == Formaat == Die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 is oor 32 dae tussen 32 verskillende lande oor 64 wedstryde beslis. Dit het op 20 Julie 2023 op Eden Park in Auckland met die openingswedstryd tussen die medegasheer Nieu-Seeland en Noorweë afgeskop. Die toernooi het geëindig op die Stadium Australia in Sydney op 20 Augustus met die eindstryd tussen Engeland en Spanje, waartydens Spanje die Vrouesokkerwêreldbekertrofee ingepalm het. === Kalender === Die volgende tabel dui die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 se daaglikse program aan. ’n Pers blokkie dui op wedstryde tydens die groepfase, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase, ’n blou blokkie op die bronseindstryd en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Groepfase<br />Julie/Augustus ! scope=col |Do<br />20 ! scope=col |Vr<br />21 ! scope=col |Sa<br />22 ! scope=col |So<br />23 ! scope=col |Ma<br />24 ! scope=col |Di<br />25 ! scope=col |Wo<br />26 ! scope=col |Do<br />27 ! scope=col |Vr<br />28 ! scope=col |Sa<br />29 ! scope=col |So<br />30 ! scope=col |Ma<br />31 ! scope=col |Di<br />1 ! scope=col |Wo<br />2 ! scope=col |Do<br />3 ! scope=col |Vr<br />4 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 20 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|OS|Openingseremonie}}''' <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center | align=left|Groep A <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep B <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep C <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep D <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep E <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep F <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep G <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 29 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep H <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 4 -->| |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Augustus ! scope=col |Sa<br />5 ! scope=col |So<br />6 ! scope=col |Ma<br />7 ! scope=col |Di<br />8 ! scope=col |Wo<br />9 ! scope=col |Do<br />10 ! scope=col |Vr<br />11 ! scope=col |Sa<br />12 ! scope=col |So<br />13 ! scope=col |Ma<br />14 ! scope=col |Di<br />15 ! scope=col |Wo<br />16 ! scope=col |Do<br />17 ! scope=col |Vr<br />18 ! scope=col |Sa<br />19 ! scope=col |So<br />20 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}''' |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 5 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 6 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 7 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 8 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 12 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#3399ff| 1 <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#d6325b|Seremonies}} |- | {{sleutel|#c364f3|Groepwedstryde}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#3399ff|Derde plek}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Groepfase === Die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 is deur 32 nasionale vrouesokkerspanne beslis. Vir die groepfase is die 32 deelnemende spanne in agt groepe van vier spanne elk verdeel; elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span drie wedstryde in die groepfase gespeel. Drie punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens aangetekende doele gerangskik. Klassifisering binne elke groep was gegrond op die volgende puntestelsel: * Drie wedstrydpunte vir ’n oorwinning; * Een vir ’n gelykop; * geen vir ’n nederlaag. Aan die einde van die groepfase is die spanne gerangskik van die eerste na die vierde posisie, gegrond op versamelde wedstrydpunte, met die twee beste spanne wat na die uitklopfase deurgedring het. As twee spanne gelyk op punte was, is die rangorde deur hul aantal aangetekende doele bepaal. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit 16 wedstryde bestaan het: agt agtste eindstryde, vier kwarteindstryde, twee halfeindstryde, ’n derdeplekwedstryd en die eindstryd. Die wenner en naaswenner van elk van die groepe het saam met die vier beste derde-plek-spanne na die uitklopfase deurgedring. Elke wedstryd in die uitklopstadium moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná negentig minute van gewone spel ’n gelykopuitslag was, is daar verder gespeel om die wenner te bepaal. Aanvanklik is daar twee periodes van [[ekstra tyd]] gespeel, 15 minute in elke rigting. As daar steeds nie ’n wenner was ná 120 minute nie, is die wenner deur ’n [[Strafskop (sokker)|strafskopkompetisie]] bepaal. == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die groep- en die uitklopfase. Die loting is op 22 Oktober 2022 op die Aotea-sentrum in Auckland gehou. === Groepfase === [[Lêer:Aotea Centre And Council Building.jpg|duimnael|Die loting vir die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 is op 22 Oktober 2022 op die Aotea-sentrum in Auckland gehou]] 32 spanne het aan die groepfase deelgeneem. Die twee beste spanne in elke groep het na die uitklopfase deurgedring. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Switserland}} |3||1||2||0||2||0||+2||'''5''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Noorweë}} |3||1||1||1||6||1||+5||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Nieu-Seeland}} |3||1||1||1||1||1||±0||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Filippyne}} |3||1||0||2||1||8||–7||'''3''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222852 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |goals1 = [[Hannah Wilkinson|Wilkinson]] {{goal|48}} |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 42&nbsp;137 |referee = Yoshimi Yamashita (Japan)}} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Julie]] [[2023]] |time = 17:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Filippyne}}''' |score = 0–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222854 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|45|straf}} [[Ramona Bachmann|Bachmann]]<br />{{goal|64}} [[Seraina Piubel|Piubel]] |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 13&nbsp;711 |referee = Vincentia Amedome (Togo)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Julie]] [[2023]] |time = 17:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222857 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Filippyne}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|24}} [[Sarina Bolden|Bolden]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 32&nbsp;357 |referee = Katia García (Meksiko)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222856 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Waikatostadion]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] |attendance = 10&nbsp;769 |referee = Stéphanie Frappart (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222855 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 25&nbsp;947 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |score = 6–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222853 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Filippyne}}''' |goals1 = [[Sophie Román Haug|Román Haug]] {{goal|6}}, {{goal|17}}, {{goal|90+5}}<br />[[Caroline Graham Hansen|Graham Hansen]] {{goal|31}}<br />[[Alicia Barker|Barker]] {{goal|48|e.d.}}<br />[[Guro Reiten|Reiten]] {{goal|53|straf}} |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 34&nbsp;697 |referee = Marie-Soleil Beaudoin (Kanada)}} ==== Groep B ==== [[Lêer:2023 FIFA Women's World Cup Australia vs. Ireland (F1ijj0pakAA679z).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Australië en Ierland]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Australië}} |3||2||0||1||7||3||+4||'''6''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Nigerië}} |3||1||2||0||3||2||+1||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Kanada}} |3||1||1||1||2||5||–3||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Republiek Ierland}} |3||0||1||2||1||3||–2||'''1''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222851 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Republiek Ierland}}''' |goals1 = [[Steph Catley|Catley]] {{goal|52|straf}} |goals2 = |stadium = [[Stadium Australia]], [[Sydney]] |attendance = 75&nbsp;784 |referee = Edina Alves Batista (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Julie]] [[2023]] |time = 12:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Nigerië}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222848 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 21&nbsp;410 |referee = Lina Lehtovaara (Finland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AWST (UTC+8) |team1 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222850 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Republiek Ierland}}''' |goals1 = [[Megan Connolly|Connolly]] {{goal|45+5|e.d.}}<br />[[Adriana Leon|Leon]] {{goal|53}} |goals2 = {{goal|4}} [[Katie McCabe|McCabe]] |stadium = [[Perth Ovaal]], [[Perth]] |attendance = 17&nbsp;065 |referee = Laura Fortunato (Argentinië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 2–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222846 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nigerië}}''' |goals1 = [[Emily van Egmond|Van Egmond]] {{goal|45+1}}<br />[[Alanna Kennedy|Kennedy]] {{goal|90+10}} |goals2 = {{goal|45+6}} [[Uchenna Kanu|Kanu]]<br />[[Osinachi Ohale|Ohale]] {{goal|65}}<br />[[Asisat Oshoala|Oshoala]] {{goal|72}} |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 49&nbsp;156 |referee = Esther Staubli (Switserland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[31 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |score = 0–4 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222849 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Australië}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|9}}, {{goal|39}} [[Hayley Raso|Raso]]<br />{{goal|58}} [[Mary Fowler|Fowler]]<br />{{goal|90+4|straf}} [[Steph Catley|Catley]] |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 27&nbsp;706 |referee = Stéphanie Frappart (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[31 Julie]] [[2023]] |time = 18:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Republiek Ierland}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222847 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nigerië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 24&nbsp;884 |referee = Katia García (Meksiko)}} ==== Groep C ==== [[Lêer:Japan vs Spain – 2023 FIFA Women's World Cup Group C – 3.jpg|duimnael|Wedstryd tussen Japan en Spanje]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Japan}} |3||3||0||0||11||0||+11||'''9''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Spanje}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Zambië}} |3||1||0||2||3||11||–8||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Costa Rica}} |3||0||0||3||1||8||–7||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 3–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222844 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Costa Rica}}''' |goals1 = [[Valeria del Campo|Del Campo]] {{goal|21|e.d.}}<br />[[Aitana Bonmatí|Bonmatí]] {{goal|23}}<br />[[Esther González|González]] {{goal|27}} |goals2 = |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 22&nbsp;966 |referee = Casey Reibelt (Australië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Zambië}}''' |score = 0–5 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222842 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Japan}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|43}}, {{goal|62}} [[Hinata Miyazawa|Miyazawa]]<br />{{goal|55}} [[Mina Tanaka|Tanaka]]<br />{{goal|71}} [[Jun Endō|Endō]]<br />{{goal|90+11|straf}} [[Riko Ueki|Ueki]] |stadium = [[Waikatostadion]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] |attendance = 16&nbsp;111 |referee = Tess Olofsson (Swede)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Julie]] [[2023]] |time = 17:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Japan}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222841 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Costa Rica}}''' |goals1 = [[Hikaru Naomoto|Naomoto]] {{goal|25}}<br />[[Aoba Fujino|Fujino]] {{goal|27}} |goals2 = |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 6&nbsp;992 |referee = Maria Sole Ferrieri Caputi (Italië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 5–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222840 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Zambië}}''' |goals1 = [[Teresa Abelleira|Abelleira]] {{goal|9}}<br />[[Jenni Hermoso|Hermoso]] {{goal|13}}, {{goal|70}}<br />[[Alba Redondo|Redondo]] {{goal|69}}, {{goal|85}} |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 20&nbsp;983 |referee = Oh Hyeon-jeong (Suid-Korea)}} {{sokkerwedstryd |date = [[31 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Japan}}''' |score = 4–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222845 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |goals1 = [[Hinata Miyazawa|Miyazawa]] {{goal|12}}, {{goal|40}}<br />[[Riko Ueki|Ueki]] {{goal|29}}<br />[[Mina Tanaka|Mi. Tanaka]] {{goal|82}} |goals2 = |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 20&nbsp;957 |referee = Ekaterina Koroleva (Verenigde State)}} {{sokkerwedstryd |date = [[31 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Costa Rica}}''' |score = 1–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222843 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Zambië}}''' |goals1 = [[Melissa Herrera|Herrera]] {{goal|47}} |goals2 = {{goal|3}} [[Lushomo Mweemba|Mweemba]]<br />{{goal|31|straf}} [[Barbra Banda|B. Banda]]<br />{{goal|90+3}} [[Racheal Kundananji|Kundananji]] |stadium = [[Waikatostadion]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] |attendance = 8&nbsp;117 |referee = Bouchra Karboubi (Marokko)}} ==== Groep D ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Engeland}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Denemarke}} |3||2||0||1||3||1||+2||'''6''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Volksrepubliek China}} |3||1||0||2||2||7||–5||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Haïti}} |3||0||0||3||0||4||–4||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222836 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |goals1 = [[Georgia Stanway|Stanway]] {{goal|29|straf}} |goals2 = |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 44&nbsp;369 |referee = Emikar Calderas Barrera (Venezuela)}} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AWST (UTC+8) |team1 = '''{{vlagland|Denemarke}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222837 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Volksrepubliek China}}''' |goals1 = [[Amalie Vangsgaard|Vangsgaard]] {{goal|90}} |goals2 = |stadium = [[Perth Ovaal]], [[Perth]] |attendance = 16&nbsp;989 |referee = Marie-Soleil Beaudoin (Kanada)}} {{sokkerwedstryd |date = [[28 Julie]] [[2023]] |time = 18:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222839 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Denemarke}}''' |goals1 = [[Lauren James|James]] {{goal|6}} |goals2 = |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 40&nbsp;439 |referee = Tess Olofsson (Swede)}} {{sokkerwedstryd |date = [[28 Julie]] [[2023]] |time = 20:30 ACST (UTC+9:30) |team1 = '''{{vlagland|Volksrepubliek China}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222834 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |goals1 = [[Wang Shuang]] {{goal|74|straf}} |goals2 = |stadium = [[Hindmarsh-stadion]], [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] |attendance = 12&nbsp;675 |referee = Marta Huerta de Aza (Spanje)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Augustus]] [[2023]] |time = 20:30 ACST (UTC+9:30) |team1 = '''{{vlagland|Volksrepubliek China}}''' |score = 1–6 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222835 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |goals1 = [[Wang Shuang]] {{goal|57|straf}} |goals2 = {{goal|4}} [[Alessia Russo|Russo]]<br />{{goal|26}} [[Lauren Hemp|Hemp]]<br />{{goal|41}}, {{goal|65}} [[Lauren James|James]]<br />{{goal|77}} [[Chloe Kelly|Kelly]]<br />{{goal|84}} [[Rachel Daly|Daly]] |stadium = [[Hindmarsh-stadion]], [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] |attendance = 13&nbsp;497 |referee = Casey Reibelt (Australië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 AWST (UTC+8) |team1 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |score = 0–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222838 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Denemarke}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|21|straf}} [[Pernille Harder|Harder]]<br />{{goal|90+10}} [[Sanne Troelsgaard|Troelsgaard]] |stadium = [[Perth Ovaal]], [[Perth]] |attendance = 17&nbsp;897 |referee = Oh Hyeon-jeong (Suid-Korea)}} ==== Groep E ==== [[Lêer:FIFA Women’s World Cup match between the United States and the Netherlands in Wellington, New Zealand on July 27, 2023 (2).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Nederland en die Verenigde State]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Nederland}} |3||2||1||0||9||1||+8||'''7''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Verenigde State}} |3||1||2||0||4||1||+3||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Portugal}} |3||1||1||1||2||1||+1||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Viëtnam}} |3||0||0||3||0||12||–12||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Julie]] [[2023]] |time = 13:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |score = 3–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222864 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Viëtnam}}''' |goals1 = [[Sophia Wilson|Wilson]] {{goal|14}}, {{goal|45+7}}<br />[[Lindsey Heaps|Heaps]] {{goal|77}} |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 41&nbsp;107 |referee = Bouchra Karboubi (Marokko)}} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222866 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |goals1 = [[Stefanie van der Gragt|Van der Gragt]] {{goal|13}} |goals2 = |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 11&nbsp;991 |referee = Kateryna Monsul (Oekraïne)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Julie]] [[2023]] |time = 13:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222869 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |goals1 = [[Lindsey Heaps|Heaps]] {{goal|62}} |goals2 = {{goal|17}} [[Jill Roord|Roord]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 27&nbsp;312 |referee = Yoshimi Yamashita (Japan)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222868 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Viëtnam}}''' |goals1 = [[Telma Encarnação|Telma]] {{goal|7}}<br />[[Kika Nazareth|Kika]] {{goal|21}} |goals2 = |stadium = [[Waikatostadion]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] |attendance = 6&nbsp;645 |referee = Salima Mukansanga (Rwanda)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222865 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 42&nbsp;958 |referee = Rebecca Welch (Engeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Viëtnam}}''' |score = 0–7 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222867 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|8}} [[Lieke Martens|Martens]]<br />{{goal|11}} [[Katja Snoeijs|Snoeijs]]<br />{{goal|18}}, {{goal|57}} [[Esmee Brugts|Brugts]]<br />{{goal|23}}, {{goal|83}} [[Jill Roord|Roord]]<br />{{goal|45}} [[Daniëlle van de Donk|Van de Donk]] |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 8&nbsp;215 |referee = Ivana Martinčić (Kroasië)}} ==== Groep F ==== [[Lêer:AAMI Park - FIFAWWC 2023 (3).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Brasilië en Jamaika]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Frankryk}} |3||2||1||0||8||4||+4||'''7''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Jamaika}} |3||1||2||0||1||0||+1||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Brasilië}} |3||1||1||1||5||2||+3||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Panama}} |3||0||0||3||3||11||–8||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222862 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Jamaika}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 39&nbsp;045 |referee = María Carvajal (Chili)}} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Julie]] [[2023]] |time = 20:30 ACST (UTC+9:30) |team1 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |score = 4–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222858 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Panama}}''' |goals1 = [[Ary Borges]] {{goal|19}}, {{goal|39}}, {{goal|70}}<br />[[Bia Zaneratto]] {{goal|48}} |goals2 = |stadium = [[Hindmarsh-stadion]], [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] |attendance = 13&nbsp;142 |referee = Cheryl Foster (Wallis)}} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222859 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |goals1 = [[Eugénie Le Sommer|Le Sommer]] {{goal|17}}<br />[[Wendie Renard|Renard]] {{goal|83}} |goals2 = {{goal|58}} [[Debinha]] |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 49&nbsp;378 |referee = Kate Jacewicz (Australië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Julie]] [[2023]] |time = 20:30 AWST (UTC+8) |team1 = '''{{vlagland|Panama}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222861 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Jamaika}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|56}} [[Allyson Swaby|A. Swaby]] |stadium = [[Perth Ovaal]], [[Perth]] |attendance = 15&nbsp;987 |referee = Kateryna Monsul (Oekraïne)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Panama}}''' |score = 3–6 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222863 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |goals1 = [[Marta Cox|Cox]] {{goal|2}}<br />[[Yomira Pinzón|Pinzón]] {{goal|64|straf}}<br />[[Lineth Cedeño|Cedeño]] {{goal|87}} |goals2 = {{goal|21}} [[Maëlle Lakrar|Lakrar]]<br />{{goal|28}}, {{goal|37|straf}}, {{goal|52|straf}} [[Kadidiatou Diani|Diani]]<br />{{goal|45+5}} [[Léa Le Garrec|Le Garrec]]<br />{{goal|90+10}} [[Vicki Bècho|Bècho]] |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 40&nbsp;498 |referee = Laura Fortunato (Argentinië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Jamaika}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222860 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 27&nbsp;638 |referee = Esther Staubli (Switserland)}} ==== Groep G ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Swede}} |3||3||0||0||9||1||+8||'''9''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Afrika}} |3||1||1||1||6||6||±0||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Italië}} |3||1||0||2||3||8||–5||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Argentinië}} |3||0||1||2||2||5||–3||'''1''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Julie]] [[2023]] |time = 17:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Swede}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222873 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |goals1 = [[Fridolina Rolfö|Rolfö]] {{goal|65}}<br />[[Amanda Ilestedt|Ilestedt]] {{goal|90}} |goals2 = {{goal|48}} [[Hildah Magaia|Magaia]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 18&nbsp;317 |referee = Ekaterina Koroleva (Verenigde State)}} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Julie]] [[2023]] |time = 18:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Italië}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222870 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |goals1 = [[Cristiana Girelli|Girelli]] {{goal|87}} |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 30&nbsp;889 |referee = Melissa Borjas (Honduras)}} {{sokkerwedstryd |date = [[28 Julie]] [[2023]] |time = 12:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |score = 2–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222871 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |goals1 = [[Sophia Braun|Braun]] {{goal|74}}<br />[[Romina Núñez|Núñez]] {{goal|79}} |goals2 = {{goal|30}} [[Linda Motlhalo|Motlhalo]]<br />{{goal|66}} [[Thembi Kgatlana|Kgatlana]] |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 8&nbsp;834 |referee = Anna-Marie Keighley (Nieu-Seeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Swede}}''' |score = 5–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222874 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Italië}}''' |goals1 = [[Amanda Ilestedt|Ilestedt]] {{goal|39}}, {{goal|50}}<br />[[Fridolina Rolfö|Rolfö]] {{goal|44}}<br />[[Stina Blackstenius|Blackstenius]] {{goal|45+1}}<br />[[Rebecka Blomqvist|Blomqvist]] {{goal|90+5}} |goals2 = |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 29&nbsp;143 |referee = Cheryl Foster (Wallis)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |score = 0–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222872 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|66}} [[Rebecka Blomqvist|Blomqvist]]<br />{{goal|90|straf}} [[Elin Rubensson|Rubensson]] |stadium = [[Waikatostadion]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] |attendance = 17&nbsp;907 |referee = Salima Mukansanga (Rwanda)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |score = 3–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222875 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Italië}}''' |goals1 = [[Benedetta Orsi|Orsi]] {{goal|32|e.d.}}<br />[[Hildah Magaia|Magaia]] {{goal|67}}<br />[[Thembi Kgatlana|Kgatlana]] {{goal|90+2}} |goals2 = {{goal|11|straf}}, {{goal|74}} [[Arianna Caruso|Caruso]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 14&nbsp;967 |referee = María Carvajal (Chili)}} ==== Groep H ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Colombia}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Marokko}} |3||2||0||1||2||6||–4||'''6''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Duitsland}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Korea}} |3||0||1||2||1||4||–3||'''1''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Julie]] [[2023]] |time = 18:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |score = 6–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222878 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = [[Alexandra Popp|Popp]] {{goal|11}}, {{goal|39}}<br />[[Klara Bühl|Bühl]] {{goal|46}}<br />[[Hanane Aït El Haj|Aït El Haj]] {{goal|54|e.d.}}<br />[[Zineb Redouani|Redouani]] {{goal|79|e.d.}}<br />[[Lea Schüller|Schüller]] {{goal|90}} |goals2 = |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 27&nbsp;256 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Julie]] [[2023]] |time = 12:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222880 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |goals1 = [[Catalina Usme|Usme]] {{goal|30|straf}}<br />[[Linda Caicedo|Caicedo]] {{goal|39}} |goals2 = |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 24&nbsp;323 |referee = Rebecca Welch (Engeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Julie]] [[2023]] |time = 14:00 ACST (UTC+9:30) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222876 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|6}} [[Ibtissam Jraïdi|Jraïdi]] |stadium = [[Hindmarsh-stadion]], [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] |attendance = 12&nbsp;886 |referee = Edina Alves Batista (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |score = 1–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222881 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |goals1 = [[Alexandra Popp|Popp]] {{goal|89|straf}} |goals2 = {{goal|52}} [[Linda Caicedo|Caicedo]]<br />{{goal|90+7}} [[Manuela Vanegas|Vanegas]] |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 40&nbsp;499 |referee = Melissa Borjas (Honduras)}} {{sokkerwedstryd |date = [[3 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222877 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |goals1 = [[Cho So-hyun]] {{goal|6}} |goals2 = {{goal|42}} [[Alexandra Popp|Popp]] |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 38&nbsp;945 |referee = Anna-Marie Keighley (Nieu-Seeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[3 Augustus]] [[2023]] |time = 18:00 AWST (UTC+8) |team1 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222879 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |goals1 = [[Anissa Lahmari|Lahmari]] {{goal|45+4}} |goals2 = |stadium = [[Perth Ovaal]], [[Perth]] |attendance = 17&nbsp;342 |referee = Maria Sole Ferrieri Caputi (Italië)}} === Uitklopfase === [[Lêer:2023 Women's World Cup Semifinal Game (53151528644).jpg|duimnael|Die halfeindstryd tussen Spanje en Swede]] [[Lêer:Sydney Opera House lit up in support of the Matildas during the 2023 Women's World Cup.jpg|duimnael|Die [[Sydney-opera]] verlig ter ondersteuning van die Australiese nasionale vrouesokkerspan tydens die bronseindstryd om die derde plek]] [[Lêer:2023FWWC Final (stadium).jpg|duimnael|Die eindstryd tussen Engeland en Spanje]] {{Wedstrydskema laatste 16 | RD1 = Agtste eindrondte | RD2 = Kwarteindrondte | RD3 = Halfeindrondte | RD4 = Eindstryd | RD1-header-01 = 5 Augustus – Auckland | RD1-team01 = {{vlagland|Switserland}} | RD1-score01 = 1 | RD1-team02 = '''{{vlagland|Spanje}}''' | RD1-score02 = '''5''' | RD1-header-02 = 6 Augustus – Sydney | RD1-team03 = '''{{vlagland|Nederland}}''' | RD1-score03 = '''2''' | RD1-team04 = {{vlagland|Suid-Afrika}} | RD1-score04 = 0 | RD1-header-03 = 5 Augustus – Wellington | RD1-team05 = '''{{vlagland|Japan}}''' | RD1-score05 = '''3''' | RD1-team06 = {{vlagland|Noorweë}} | RD1-score06 = 1 | RD1-header-04 = 6 Augustus – Melbourne | RD1-team07 = '''{{vlagland|Swede}}''' | RD1-score07 = '''0<br />(5)''' | RD1-team08 = {{vlagland|Verenigde State}} | RD1-score08 = 0<br />(4) | RD1-header-05 = 7 Augustus – Sydney | RD1-team09 = '''{{vlagland|Australië}}''' | RD1-score09 = '''2''' | RD1-team10 = {{vlagland|Denemarke}} | RD1-score10 = 0 | RD1-header-06 = 8 Augustus – Adelaide | RD1-team11 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' | RD1-score11 = '''4''' | RD1-team12 = {{vlagland|Marokko}} | RD1-score12 = 0 | RD1-header-07 = 7 Augustus – Brisbane | RD1-team13 = '''{{vlagland|Engeland}}''' | RD1-score13 = '''0<br />(4)''' | RD1-team14 = {{vlagland|Nigerië}} | RD1-score14 = 0<br />(2) | RD1-header-08 = 8 Augustus – Melbourne | RD1-team15 = '''{{vlagland|Colombia}}''' | RD1-score15 = '''1''' | RD1-team16 = {{vlagland|Jamaika}} | RD1-score16 = 0 | RD2-header-01 = 11 Augustus – Wellington | RD2-team01 = '''{{vlagland|Spanje}}''' | RD2-score01 = '''2''' | RD2-team02 = {{vlagland|Nederland}} | RD2-score02 = 1 | RD2-header-02 = 11 Augustus – Auckland | RD2-team03 = {{vlagland|Japan}} | RD2-score03 = 1 | RD2-team04 = '''{{vlagland|Swede}}''' | RD2-score04 = '''2''' | RD2-header-03 = 12 Augustus – Brisbane | RD2-team05 = '''{{vlagland|Australië}}''' | RD2-score05 = '''0<br />(7)''' | RD2-team06 = {{vlagland|Frankryk}} | RD2-score06 = 0<br />(6) | RD2-header-04 = 12 Augustus – Sydney | RD2-team07 = '''{{vlagland|Engeland}}''' | RD2-score07 = '''2''' | RD2-team08 = {{vlagland|Colombia}} | RD2-score08 = 1 | RD3-header-01 = 15 Augustus – Auckland | RD3-team01 = '''{{vlagland|Spanje}}''' | RD3-score01 = '''2''' | RD3-team02 = {{vlagland|Swede}} | RD3-score02 = 1 | RD3-header-02 = 16 Augustus – Sydney | RD3-team03 = {{vlagland|Australië}} | RD3-score03 = 1 | RD3-team04 = '''{{vlagland|Engeland}}''' | RD3-score04 = '''3''' | RD4-header-01 = 20 Augustus – Sydney | RD4-team01 = '''{{vlagland|Spanje}}''' | RD4-score01 = '''1''' | RD4-team02 = {{vlagland|Engeland}} | RD4-score02 = 0 | RD4-header-02 = 19 Augustus – Brisbane | RD4-team03 = '''{{vlagland|Swede}}''' | RD4-score03 = '''2''' | RD4-team04 = {{vlagland|Australië}} | RD4-score04 = 0 }} ==== Agtste eindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[5 Augustus]] [[2023]] |time = 17:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = 1–5 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222832 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |goals1 = [[Laia Codina|Codina]] {{goal|11|e.d.}} |goals2 = {{goal|5}}, {{goal|36}} [[Aitana Bonmatí|Bonmatí]]<br />{{goal|17}} [[Alba Redondo|Redondo]]<br />{{goal|45}} [[Laia Codina|Codina]]<br />{{goal|70}} [[Jenni Hermoso|Hermoso]] |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 43&nbsp;217 |referee = Cheryl Foster (Wallis)}} {{sokkerwedstryd |date = [[5 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Japan}}''' |score = 3–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222833 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |goals1 = [[Ingrid Syrstad Engen|Syrstad Engen]] {{goal|15|e.d.}}<br />[[Risa Shimizu|Shimizu]] {{goal|50}}<br />[[Hinata Miyazawa|Miyazawa]] {{goal|81}} |goals2 = {{goal|20}} [[Guro Reiten|Reiten]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 33&nbsp;042 |referee = Edina Alves Batista (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[6 Augustus]] [[2023]] |time = 12:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222831 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |goals1 = [[Jill Roord|Roord]] {{goal|9}}<br />[[Lineth Beerensteyn|Beerensteyn]] {{goal|68}} |goals2 = |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 40&nbsp;233 |referee = Yoshimi Yamashita (Japan)}} {{sokkerwedstryd |date = [[6 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Swede}}''' |score = 0–0 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222828 Verslag]<br />[[Strafskop (sokker)|Strafskoppe]]<br />'''5–4''' |team2 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |goals1 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />[[Fridolina Rolfö|Rolfö]] {{pengoal}}<br />[[Elin Rubensson|Rubensson]] {{pengoal}}<br />[[Nathalie Björn|Björn]] {{penmiss}}<br />[[Rebecka Blomqvist|Blomqvist]] {{penmiss}}<br />[[Hanna Bennison|Bennison]] {{pengoal}}<br />[[Magdalena Eriksson|Eriksson]] {{pengoal}}<br />[[Lina Hurtig|Hurtig]] {{pengoal}} |goals2 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />{{pengoal}} [[Andi Sullivan|Sullivan]]<br />{{pengoal}} [[Lindsey Heaps|Heaps]]<br />{{pengoal}} [[Kristie Mewis|Mewis]]<br />{{penmiss}} [[Megan Rapinoe|Rapinoe]]<br />{{penmiss}} [[Sophia Wilson|Wilson]]<br />{{pengoal}} [[Alyssa Naeher|Naeher]]<br />{{penmiss}} [[Kelley O’Hara|O’Hara]] |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 27&nbsp;706 |referee = Stéphanie Frappart (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[7 Augustus]] [[2023]] |time = 17:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 0–0 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222827 Verslag]<br />[[Strafskop (sokker)|Strafskoppe]]<br />'''4–2''' |team2 = '''{{vlagland|Nigerië}}''' |goals1 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />[[Georgia Stanway|Stanway]] {{penmiss}}<br />[[Bethany England|England]] {{pengoal}}<br />[[Rachel Daly|Daly]] {{pengoal}}<br />[[Alex Greenwood|Greenwood]] {{pengoal}}<br />[[Chloe Kelly|Kelly]] {{pengoal}} |goals2 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />{{penmiss}} [[Desire Oparanozie|Oparanozie]]<br />{{penmiss}} [[Michelle Alozie|Alozie]]<br />{{pengoal}} [[Rasheedat Ajibade|Ajibade]]<br />{{pengoal}} [[Christy Ucheibe|Ucheibe]] |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 49&nbsp;461 |referee = Melissa Borjas (Honduras)}} {{sokkerwedstryd |date = [[7 Augustus]] [[2023]] |time = 20:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222830 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Denemarke}}''' |goals1 = [[Caitlin Foord|Foord]] {{goal|29}}<br />[[Hayley Raso|Raso]] {{goal|70}} |goals2 = |stadium = [[Stadium Australia]], [[Sydney]] |attendance = 75&nbsp;784 |referee = Rebecca Welch (Engeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[8 Augustus]] [[2023]] |time = 18:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222829 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Jamaika}}''' |goals1 = [[Catalina Usme|Usme]] {{goal|51}} |goals2 = |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 27&nbsp;706 |referee = Kate Jacewicz (Australië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[8 Augustus]] [[2023]] |time = 20:30 ACST (UTC+9:30) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = 4–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222826 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = [[Kadidiatou Diani|Diani]] {{goal|15}}<br />[[Kenza Dali|Dali]] {{goal|20}}<br />[[Eugénie Le Sommer|Le Sommer]] {{goal|23}}, {{goal|70}} |goals2 = |stadium = [[Hindmarsh-stadion]], [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] |attendance = 13&nbsp;557 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} ==== Kwarteindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[11 Augustus]] [[2023]] |time = 13:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 2–1 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285031/400258561 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |goals1 = [[Mariona Caldentey|Caldentey]] {{goal|81|straf}}<br />[[Salma Paralluelo|Paralluelo]] {{goal|111}} |goals2 = {{goal|90+1}} [[Stefanie van der Gragt|Van der Gragt]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 32&nbsp;021 |referee = Stéphanie Frappart (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[11 Augustus]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Japan}}''' |score = 1–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285031/400258560 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = [[Honoka Hayashi|Hayashi]] {{goal|87}} |goals2 = {{goal|32}} [[Amanda Ilestedt|Ilestedt]]<br />{{goal|51|straf}} [[Filippa Angeldahl|Angeldahl]] |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 43&nbsp;217 |referee = Esther Staubli (Switserland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[12 Augustus]] [[2023]] |time = 17:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 0–0 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285031/400258558 Verslag]<br />[[Strafskop (sokker)|Strafskoppe]]<br />'''7–6''' |team2 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |goals1 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />[[Caitlin Foord|Foord]] {{pengoal}}<br />[[Steph Catley|Catley]] {{penmiss}}<br />[[Sam Kerr|Kerr]] {{pengoal}}<br />[[Mary Fowler|Fowler]] {{pengoal}}<br />[[Mackenzie Arnold|Arnold]] {{penmiss}}<br />[[Katrina Gorry|Gorry]] {{pengoal}}<br />[[Tameka Yallop|Yallop]] {{pengoal}}<br />[[Ellie Carpenter|Carpenter]] {{pengoal}}<br />[[Clare Hunt|Hunt]] {{penmiss}}<br />[[Cortnee Vine|Vine]] {{pengoal}} |goals2 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />{{penmiss}} [[Selma Bacha|Bacha]]<br />{{pengoal}} [[Kadidiatou Diani|Diani]]<br />{{pengoal}} [[Wendie Renard|Renard]]<br />{{pengoal}} [[Eugénie Le Sommer|Le Sommer]]<br />{{penmiss}} [[Ève Périsset|Périsset]]<br />{{pengoal}} [[Grace Geyoro|Geyoro]]<br />{{pengoal}} [[Sakina Karchaoui|Karchaoui]]<br />{{pengoal}} [[Maëlle Lakrar|Lakrar]]<br />{{penmiss}} [[Kenza Dali|Dali]]<br />{{penmiss}} [[Vicki Bècho|Bècho]] |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 49&nbsp;461 |referee = María Carvajal (Chili)}} {{sokkerwedstryd |date = [[12 Augustus]] [[2023]] |time = 20:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285031/400258559 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |goals1 = [[Lauren Hemp|Hemp]] {{goal|45+7}}<br />[[Alessia Russo|Russo]] {{goal|63}} |goals2 = {{goal|44}} [[Leicy Santos|Santos]] |stadium = [[Stadium Australia]], [[Sydney]] |attendance = 75&nbsp;784 |referee = Ekaterina Koroleva (Verenigde State)}} ==== Halfeindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[15 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285030/400258557 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = [[Salma Paralluelo|Paralluelo]] {{goal|81}}<br />[[Olga Carmona|Carmona]] {{goal|89}} |goals2 = {{goal|88}} [[Rebecka Blomqvist|Blomqvist]] |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 43&nbsp;217 |referee = Edina Alves Batista (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[16 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 1–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285030/400258556 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |goals1 = [[Sam Kerr|Kerr]] {{goal|63}} |goals2 = {{goal|36}} [[Ella Toone|Toone]]<br />{{goal|71}} [[Lauren Hemp|Hemp]]<br />{{goal|86}} [[Alessia Russo|Russo]] |stadium = [[Stadium Australia]], [[Sydney]] |attendance = 75&nbsp;784 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} ==== Klein finale (om die derde plek) ==== {{sokkerwedstryd |date = [[19 Augustus]] [[2023]] |time = 18:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Swede}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285029/400258555 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Australië}}''' |goals1 = [[Fridolina Rolfö|Rolfö]] {{goal|30|straf}}<br />[[Kosovare Asllani|Asllani]] {{goal|62}} |goals2 = |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 49&nbsp;461 |referee = Cheryl Foster (Wallis)}} ==== Eindstryd ==== {{sokkerwedstryd |date = [[20 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285028/400258554 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |goals1 = [[Olga Carmona|Carmona]] {{goal|29}} |goals2 = |stadium = [[Stadium Australia]], [[Sydney]] |attendance = 75&nbsp;784 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Vrouesokkerwêreldkampioen 2023 |- |align=center|'''{{vlagland|Spanje}}''' |} == FIFA se ranglys == Ná die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 het FIFA ’n verslag gepubliseer waarin al die deelnemende vrouespanne geranglys is volgens vordering in die toernooi, algehele resultate en kwaliteit van die meedinger. Die ranglys vir die 2023-toernooi is soos gevolg: [[Lêer:2023 FIFA Women's World Cup map.svg|duimnael|400px|Deelnemende spanne volgens ranglys: {{columns-list|3| {{sleutel|#2b42a3|Kampioen}} {{sleutel|#34c0be|Tweede plek}} {{sleutel|#269c5a|Derde plek}} {{sleutel|#81c846|Vierde plek}} {{sleutel|#e4e454|Kwarteindrondte}} {{sleutel|#b94954|Groepfase}} {{sleutel|#ababab|Geen deelname}}}}]] [[Lêer:2023FWWC Final (celebration).jpg|duimnael|Die Spaanse nasionale vrouesokkerspan nadat hulle die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 gewen het]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=25|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=25|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=25|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=25|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:gold" | 1 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Spanje}} || C || 7 || 6 || 0 || 1 || 18 || 7 || +11 || 18 |- style="background:silver;" | 2 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Engeland}} || D || 7 || 5 || 1 || 1 || 13 || 4 || +9 || 16 |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Swede}} || G || 7 || 5 || 1 || 1 || 14 || 4 || +10 || 16 |- style="background:beige;" | 4 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Australië}} || B || 7 || 3 || 1 || 3 || 10 || 7 || +3 || 10 |- | colspan="11"| '''In die kwarteindrondte uitgeskakel''' |- | 5 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Japan}} || C || 5 || 4 || 0 || 1 || 15 || 3 || +12 || 12 |- | 6 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Frankryk}} || F || 5 || 3 || 2 || 0 || 12 || 4 || +8 || 11 |- | 7 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Nederland}} || E || 5 || 3 || 1 || 1 || 12 || 3 || +9 || 10 |- | 8 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Colombia}} || H || 5 || 3 || 0 || 2 || 6 || 4 || +2 || 9 |- | colspan="11"| '''In die agtste eindrondte uitgeskakel''' |- | 9 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Verenigde State}} || E || 4 || 1 || 3 || 0 || 4 || 1 || +3 || 6 |- | 10 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Nigerië}} || B || 4 || 1 || 3 || 0 || 3 || 2 || +1 || 6 |- | 11 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Denemarke}} || D || 4 || 2 || 0 || 2 || 3 || 3 || ±0 || 6 |- | 12 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Marokko}} || H || 4 || 2 || 0 || 2 || 2 || 10 || −8 || 6 |- | 13 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Jamaika}} || F || 4 || 1 || 2 || 1 || 1 || 1 || ±0 || 5 |- | 14 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Switserland}} || A || 4 || 1 || 2 || 1 || 3 || 5 || −2 || 5 |- | 15 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Noorweë}} || A || 4 || 1 || 1 || 2 || 7 || 4 || +3 || 4 |- | 16 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Afrika}} || G || 4 || 1 || 1 || 2 || 6 || 8 || −2 || 4 |- | colspan="11"| '''In die groepfase uitgeskakel''' |- | 17 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Duitsland}} || H || 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 3 || +5 || 4 |- | 18 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Brasilië}} || F || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 2 || +3 || 4 |- | 19 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Portugal}} || E || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 1 || +1 || 4 |- | 20 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Nieu-Seeland}} || A || 3 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || ±0 || 4 |- | 21 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Kanada}} || B || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 5 || −3 || 4 |- | 22 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Italië}} || G || 3 || 1 || 0 || 2 || 3 || 8 || −5 || 3 |- | 23 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Volksrepubliek China}} || D || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 7 || −5 || 3 |- | 24 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Filippyne}} || A || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 8 || −7 || 3 |- | 25 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Zambië}} || C || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 8 || −7 || 3 |- | 26 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Republiek Ierland}} || B || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 3 || −2 || 1 |- | 27 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Argentinië}} || G || 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 5 || −3 || 1 |- | 28 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Korea}} || H || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 4 || −3 || 1 |- | 29 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Haïti}} || D || 3 || 0 || 0 || 3 || 0 || 4 || −4 || 0 |- | 30 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Costa Rica}} || C || 3 || 0 || 0 || 3 || 1 || 8 || −7 || 0 |- | 31 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Panama}} || F || 3 || 0 || 0 || 3 || 3 || 11 || −8 || 0 |- | 32 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Viëtnam}} || E || 3 || 0 || 0 || 3 || 0 || 12 || −12 || 0 |} == Meeste doele aangeteken == Meeste doele aangeteken: {| class="toptextcells" |style=padding-right:20px| {| class="wikitable" ! Rang !! style="width:160px" | Speler !! Doele |- ! 1 | {{vlagikoon|Japan}} [[Hinata Miyazawa]] || align="center" | 5 |- ! 2 | {{vlagikoon|Frankryk}} [[Kadidiatou Diani]] || align="center" | 4 |- ! | {{vlagikoon|Duitsland}} [[Alexandra Popp]] || align="center" | 4 |- ! | {{vlagikoon|Nederland}} [[Jill Roord]] || align="center" | 4 |- ! | {{vlagikoon|Swede}} [[Amanda Ilestedt]] || align="center" | 4 |- ! 6 | {{vlagikoon|Australië}} [[Hayley Raso]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Engeland}} [[Lauren James]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Noorweë}} [[Sophie Román Haug]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Spanje}} [[Alba Redondo]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Brasilië}} [[Ary Borges]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Engeland}} [[Alessia Russo]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Spanje}} [[Aitana Bonmatí]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Swede}} [[Rebecka Blomqvist]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Engeland}} [[Lauren Hemp]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Frankryk}} [[Eugénie Le Sommer]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Spanje}} [[Jenni Hermoso]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Swede}} [[Fridolina Rolfö]] || align="center" | 3 |} | {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe5" ! Rang !! style="width:160px" | Speler !! Doele |- ! 18 | {{vlagikoon|Australië}} [[Steph Catley]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Italië}} [[Steph Catley]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Nederland}} [[Stefanie van der Gragt]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Spanje}} [[Olga Carmona]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Wang Shuang]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Japan}} [[Mina Tanaka]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Noorweë}} [[Guro Reiten]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Spanje}} [[Salma Paralluelo]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Colombia}} [[Linda Caicedo]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Japan}} [[Riko Ueki]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Thembi Kgatlana]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Lindsey Heaps]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Colombia}} [[Catalina Usme]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Nederland}} [[Esmee Brugts]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Hildah Magaia]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Sophia Smith]] || align="center" | 2 |} |} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2023 FIFA Women's World Cup|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} * {{en}} [https://www.fifa.com/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023 fifa.com: ''Spain reign as Women’s World Cup goes Beyond Greatness''] * {{en}} [https://www.rsssf.org/tablesw/wwc2023f.html rsssf.com: ''Women's World Cup 2023 (Australia and New Zealand)''] {{Navigasie Vrouesokkerwêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vrouesokkerwereldbeker 2023}} [[Kategorie:Geskiedenis van Australië]] [[Kategorie:Sportkompetisies in Australië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Sportkompetisies in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Sport in 2023]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbeker|2023]] mj8pvp0ei2entc2nvt5g3bibnroqiwn Vredesraad 0 457802 2888456 2874156 2026-03-29T01:52:48Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888456 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Board of Peace logo.png|duimnael|Vredesraad logo.]] [[Lêer:Map of the Board of Peace (accepted invitations).svg|duimnael|Lande wat die uitnodiging om lede van die Vredesraad te word, aanvaar het.]] Die '''Vredesraad''' (ook '''Raad van Vrede''':[[Engels]]: Board of Peace - BoP) is 'n organisasie onder leiding van regering van die [[Verenigde State]] wat deur [[Donald Trump]] gestig is met die verklaarde doel om vredesbewaring regoor die wêreld te bevorder. Dit word in Resolusie 2803 van die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad genoem as 'n liggaam wat die taak het om toesig te hou oor die prosesse van die [[Gazastrook]]-vredesplan.<ref name="charter">{{Cite web|title= Full text: Charter of Trump's Board of Peace|url=https://www.timesofisrael.com/full-text-charter-of-trumps-board-of-peace/|website=The Times of Israel|date=18 Januarie 2026|last=Magid|first=Jacob|access-date=20 Januarie 2026}}</ref> Die raad is in September 2025 voorgestel en formeel gestig aan die kantlyn van die 56ste [[Wêreld- Ekonomiese Forum|Wêreld Ekonomiese Forum]] in Januarie 2026.<ref name="auto5">{{Cite news |last=Mancini |first=Ryan |date=15 Januarie 2026 |title=Trump announces Gaza 'Board of Peace' has been formed |url=https://thehill.com/homenews/administration/5692121-trump-announces-board-of-peace-gaza/ |access-date=15 Januarie 2026 |work=The Hill}}</ref><ref name=":2">{{cite magazine|title=Trump Unveils Gaza 'Board of Peace' at Davos and Lauds Overseas Accomplishments|url=https://time.com/7357067/trump-gaza-board-of-peace-members-davos/|date=22 Januarie 2026|access-date=23 Januarie 2026|magazine=Time|last1=Cleary|first1=Olivia-Anne|last2=Sutherland|first2=Callum|archive-date=24 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124020537/https://time.com/7357067/trump-gaza-board-of-peace-members-davos/|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{cite news |title=Trump Launches 'Board of Peace' in Davos |url=https://foreignpolicy.com/2026/01/22/board-of-peace-charter-signing-ceremony-trump-davos-member-countries-gaza/|date=22 Januarie 2026 |access-date=23 Januarie 2026 |work=Foreign Policy|last=Davey|first=Maxine}}</ref> Resolusie 2803 het die raad verwelkom om te help met heropboupogings in die Gazastrook, via die Nasionale Komitee vir die Administrasie van Gaza, en het dit gemagtig om 'n tydelike vredesmag te ontplooi.<ref name="Res2803">{{Cite web|url=https://digitallibrary.un.org/record/4093207?ln=en&v=pdf|title=Resolution 2803 (2025) / adopted by the Security Council at its 10046th meeting, on 17 November 2025|accessdate=23 Januarie 2026}}</ref> Kritici het aangevoer dat die instelling min ooreenkoms het met wat onder Resolusie 2803 in die vooruitsig gestel is; ''[[The Guardian]]'' het dit beskryf as 'n "betaal-om-te-speel-klub" wat gesentreer is op Trump se sake eerder as op die take wat in die Gazastrook voorhande is, aangesien dit onthul is dat genooide lande VS$1 miljard aan die organisasie sou moes skenk om hul lidmaatskap na die eerste drie jaar te hernu.<ref name="theguardian5">{{cite news |last=Borger |first=Julian |date=20 Januarie 2026 |title=Trump's board of peace is an imperial court completely unlike what was proposed |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/jan/20/trumps-board-of-peace-is-an-imperial-court-completely-unlike-what-was-proposed |access-date=20 Januarie 2026 |work=The Guardian}}</ref> Teen 2026 het 25 van die 62 genooide lande die raad se handves onderteken, maar dit het nie daarin geslaag om steun in die [[Europese Unie]] (EU) te kry nie.<ref name="auto1">{{cite web |title=Starmer turns away from Trump's Board of Peace as US-UK tensions mount |url=https://www.ft.com/content/159bc866-1f2a-44eb-8bff-ff7c73749def|website=[[The Financial Times]] |access-date=20 Januarie 2026 |archive-url=https://archive.md/68jEH|archive-date=21 Januarie 2026|url-status=live|url-access=subscription|last1=Parker|first1=George|last2=Fisher|first2=Lucy|date=20 Januarie 2026}}</ref><ref name="politico2">{{cite news |title=France rejects Trump Gaza peace board invite over fears it wants to supplant UN |url=https://www.politico.eu/article/france-rejects-trump-gaza-peace-board-invite-over-fears-it-wants-to-supplant-un/ |access-date=20 Januarie 2026 |work=Politico|last=Caulcutt|first=Clea|date=19 Januarie 2026}}</ref> Min nasionale leiers het Trump se uitnodigings in die openbaar aanvaar, en ook nie gesê dat hulle vir lidmaatskap betaal het nie.<ref>{{cite news |title=Trump's 'Board of Peace' could upend world order, but faces pushback from allies |url=https://www.nbcnews.com/world/gaza/trump-board-peace-world-order-pushback-allies-price-tag-rcna254851 |access-date=20 Januarie 2026 |work=NBC News|last1=Bradley|first1=Matt|date=21 Januarie 2026|last2=Williams|first2=Abigail|last3=Dean|first3=Sarah}}</ref> Kenners en kritici het gesê dat Trump probeer om die BoP te rig om 'n alternatief te wees, waar slegs hy vetoreg het, vir die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies.<ref name="ap1">{{cite news |title=Sweden says no to Trump's peace council |url=https://www.aftenposten.no/verden/i/xr362p/sverige-sier-nei-til-trumps-fredsraad |access-date=21 Januarie 2026 |work=Aftenposten |quote=Eksperter og kritikere mener Trump forsøker å gjøre rådet til et alternativ til FNs sikkerhetsråd der bare han selv har vetomakt.|trans-quote= Kenners en kritici glo Trump probeer die raad in 'n alternatief vir die VN-Veiligheidsraad omskep, waar slegs hy self vetoreg het. |trans-title=|last=Drabløs|first=Øystein Tronsli|date=21 Januarie 2026}}</ref> Hugh Lovatt, 'n senior beleidsgenoot by die Europese Raad vir Buitelandse Betrekkinge, het die organisasie 'n "bo-na-onder-projek om Trump se beheer oor globale sake te bevestig" genoem,<ref name="LovattECFR">{{Cite web |last=Lovatt |first=Hugh |date=23 Januarie 2026 |title=Welcome to the jungle: Trump's Board of Peace goes global – European Council on Foreign Relations |url=https://ecfr.eu/article/welcome-to-the-jungle-trumps-board-of-peace-goes-global/ |access-date=24 Januarie 2026 |website=European Council on Foreign Relations |language=en}}</ref> terwyl [[Frankryk]] kommer uitgespreek het dat dit die rol van die [[Verenigde Nasies]] wil oorneem.<ref name=politico2/> Trump het gesê dat die BoP die Verenigde Nasies "dalk" kan vervang<ref name="timesofis">{{cite news |title=Trump says Board of Peace 'might' replace United Nations, but wants UN to continue |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-says-board-of-peace-might-replace-united-nations-but-wants-un-to-continue/ |access-date=20 Januarie 2026 |work=Times of Israel|last=Magid|first=Jacob|date=20 Januarie 2026}}</ref> en sy reputasie verdedig.<ref name="auto5"/><ref name="auto2">{{Cite web |last= |first= |title=Trump revokes Canada's invitation to join Board of Peace |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/23/trump-revokes-canadas-invitation-to-join-board-of-peace |access-date=24 Januarie 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ==Agtergrond == Die [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa-oorlog]] het in Oktober 2023 begin na 'n reeks gekoördineerde gewapende aanvalle wat deur [[Hamas]] en verskeie ander Palestynse militante groepe in die suide van [[Israel]] op 7 Oktober 2023 uitgevoer is.<ref name="APtalks">{{Cite web |last1=Anna |first1=Cara |last2=Magdy |first2=Samy |date=4 Oktober 2025 |title=What to know as key talks to end the war in Gaza begin |url=https://apnews.com/article/gaza-israel-palestinians-hamas-war-explainer-d5c5057d2fe9e2e255215850b454f601 |access-date=16 Januarie 2026 |website=AP News |language=en}}</ref> Tydens die daaropvolgende konflik het die Verenigde State diplomatieke en militêre steun aan Israel gehandhaaf, terwyl Israel die onderwerp geword het van [[Volksmoord in Gasa|volksmoordbewerings]] in [[Suid-Afrika teen Israel (Volksmoordkonvensie)|verrigtinge wat deur Suid-Afrika]] in Desember 2023 voor die [[Internasionale Geregshof]] aanhangig gemaak is, bewerings wat Israel verwerp het.<ref>{{Cite news|title=The genocide in Gaza is far from over|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over|work=The Guardian|date=2025-11-28|access-date=2026-02-01|issn=0261-3077|language=en|first=Raz|last=Segal}}</ref> Voormalige Britse premier Tony Blair het aanvanklik voorgestel om die Gazastrook in Augustus 2025 onder internasionale administrasie te plaas.<ref>{{cite news |last1=Badshah |first1=Nadeem |title=Tony Blair attends White House meeting with Trump on postwar Gaza |work=The Guardian |date=27 Augustus 2025 |url=https://www.theguardian.com/politics/2025/aug/27/tony-blair-attends-white-house-meeting-with-trump-on-postwar-gaza }}</ref> Die Amerikaanse president Donald Trump het 'n soortgelyke plan laat in September 2025 aangebied wat gedeeltelik deur beide die Israeliese regering en Hamas die volgende maand aanvaar is.<ref name="APtalks" /> Die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies het Resolusie 2803 van die Veiligheidsraad op 17 November 2025 aangeneem waarin die stigting van die Raad van Vrede verwelkom word.<ref name="UN News">{{Cite web |date=17 November 2025 |title=UN Security Council authorizes temporary international force for Gaza |url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166391 |website=UN News}}</ref> Resolusie 2803 het die raad gemagtig om 'n Internasionale Stabiliseringsmag na die Gazastrook te ontplooi.<ref name="UN News"/> Die [[Amerikaanse Kongres]] het geen rol gespeel in die magtiging van die projek nie, en dit is beskryf as die jongste in 'n reeks pogings tot magsgrype deur Trump.<ref>{{cite news |title=The glaring problem(s) with Trump's newly unveiled 'Board of Peace' |url=https://www.ms.now/rachel-maddow-show/maddowblog/the-glaring-problems-with-trumps-newly-unveiled-board-of-peace |access-date=23 Januarie 2026 |work=MS NOW|last=Benen|first=Steve|date=22 Januarie 2026}}</ref> Na die inwerkingtreding van die Gazastrook-vredesooreenkoms twee dae tevore, het [[Tony Blair]] die visepresident van Palestina, Hussein al-Sheikh, op 12 Oktober 2025 in [[Jordanië]] ontmoet om die heropbou in die Gazastrook te bespreek.<ref>{{Cite news |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/pa-chiefs-deputy-meets-tony-blair-to-discuss-truce-and-gazas-reconstruction/ |title=PA chief's deputy meets Tony Blair to discuss truce and Gaza's reconstruction |first=Nurit|last=Yohanan |date=12 Oktober 2025 |work=Times of Israel}}</ref> Daardie aand het Trump verklaar "die oorlog is verby" en dat die Vredesraad vinnig gevorm sou word.<ref>{{cite news |title=Gaza latest: Trump wants to 'rebuild Gaza' after 'historic day' – but avoids stance on Palestinian state |work=Sky News |url=https://news.sky.com/story/gaza-hostages-israel-hamas-war-latest-release-palestinian-prisoners-sky-news-live-13443931?postid=10344120#liveblog-body }}</ref> ==Geskiedenis== Vroeg in Januarie 2026 is berig dat die voormalige spesiale koördineerder van die Verenigde Nasies vir die Midde-Oosterse vredesproses, Nikolay Mladenov, gekies is om as direkteur-generaal van die Raad van Vrede te dien. Mladenov het daarna vergaderings gehou met die Israeliese premier [[Benjamin Netanyahu]] en die Palestynse visepresident Hussein al-Sheikh.<ref>{{Cite news |url=https://www.timesofisrael.com/netanyahu-meets-with-former-un-mideast-envoy-tapped-to-represent-board-of-peace/|title=Netanyahu meets with former UN Mideast envoy tapped to represent Board of Peace|work=The Times of Israel |date=8 Januarie 2026}}</ref> Op 11 Januarie 2026 is berig dat Trump na verwagting binne die week die individue sou aankondig wat hy by die Raad van Vrede sou aanstel. In reaksie hierop het Hamas-woordvoerder Hazem Kassem gevra dat die stigting van die Palestynse tegnokratiese komitee bespoedig word.<ref>{{Cite web |last1=Shurafa |first1=Wafaa |last2=Magdy |first2=Samy |date=12 Januarie 2026 |title=Drone strike kills 3 in Gaza as Hamas prepares to transfer governance to new committee |url=https://apnews.com/article/gaza-israel-hamas-drone-strike-governance-f59c7e742149366e67549e7dd2e10309 |access-date=13 Januarie 2026 |website=AP News |language=en}}</ref> Met die aanvang van die tweede fase van die Gaza-vredesooreenkoms op 14 Januarie 2026, is berig dat die Verenigde State uitnodigings aan verskeie lande gestuur het om by die raad aan te sluit en dat dit sy eerste vergadering aan die kantlyn van die [[Wêreld Ekonomiese Forum]]-beraad die volgende week sou hou.<ref>{{cite news |last=Ravid |first=Barak |title=White House announces "phase two" of Gaza ceasefire deal |url=https://www.axios.com/2026/01/14/gaza-phase-two-hamas-disarm-israel |work=Axios |date=14 Januarie 2026}}</ref> Trump het die stigting van die raad op 15 Januarie 2026 aangekondig via 'n plasing op Truth Social, wat lui: "Dit is my groot eer om aan te kondig dat DIE RAAD VAN VREDE gevorm is. Die lede van die Raad sal binnekort aangekondig word, maar ek kan met sekerheid sê dat dit die Grootste en Mees Prestigieuse Raad is wat ooit op enige tyd, enige plek byeengekom is."<ref name="auto5"/> Op 17 Januarie 2026 het die Argentynse president [[Javier Milei]] en die Argentynse ambassadeur in die Verenigde State, Alec Oxenford, aangekondig dat Trump [[Argentinië]] formeel genooi het om by die Raad aan te sluit en 'n stigterslid te word.<ref name="straitsarg">{{cite news |title=Argentina's Milei, Turkey's Erdogan invited to join Trump's Gaza 'Board of Peace' |url=https://www.straitstimes.com/world/united-states/milei-erdogan-invited-to-join-trumps-gaza-board-of-peace |access-date=17 Januarie 2026 |work=The Straits Times |date=17 Januarie 2026}}</ref><ref name="arginfobae">{{cite news |title=Donald Trump invitó a Javier Milei a integrar el Board of Peace, una organización para resolver conflictos globales |url=https://www.infobae.com/politica/2026/01/17/donald-trump-invito-a-javier-milei-a-integrar-el-board-of-peace-una-organizacion-para-resolver-conflicto-globales/ |access-date=17 Januarie 2026 |work=Infobae |date=17 Januarie 2026 |language=es |trans-title=Donald Trump invited Javier Milei to join the Board of Peace, an organization to resolve global conflicts}}</ref> Milei het op X (voorheen [[Twitter]]) geplaas dat hy Trump vir die uitnodiging verwelkom het, dit 'n "eer" genoem het en herbevestig het dat Argentinië "saam met die lande staan" wat "[[terrorisme]] direk konfronteer" en "lewe en eiendom verdedig".<ref name="arginfobae"/><ref name="lavozcba">{{cite news |title=Invitación. Argentina se suma al Board of Peace impulsado por Trump: su rol fundador en un plan para Gaza |url=https://www.lavoz.com.ar/politica/argentina-se-suma-al-board-of-peace-impulsado-por-trump-su-rol-fundador-en-un-plan-para-gaza/ |access-date=17 January 2026 |work=La Voz del Interior |date=17 Januarie 2026 |language=es |trans-title=Invitation. Argentina joins the Board of Peace promoted by Trump: its founding role in a plan for Gaza}}</ref><ref name="straitsarg"/> Die Turkse president [[Recep Tayyip Erdoğan]] en die Kanadese premier [[Mark Carney]] is ook deur Trump genooi, met Carney wat sy deelname bevestig het.<ref name="straitsarg"/> Die Albanese premier [[Edi Rama]] het op [[Facebook]] geplaas dat [[Albanië]] persoonlik genooi is om by die Raad aan te sluit en 'n stigterslid te word, en dit beskryf as belangrike internasionale erkenning en 'n teken van die land se groeiende internasionale aansien.‬<ref name="CNA-Jan17">{{Cite web |date=17 Januarie 2026 |title="Albania, be one of the founding members of the Peace Board"/ Donald Trump invites Rama |url=https://www.cna.al/english/politike/shqiperia-te-jete-nje-nga-anetaret-themeluese-te-bordit-te-paqes-donald-i452476 |access-date=17 January 2026 |website=CNA}}</ref><ref>{{Cite web |title=Albania part of the Gaza Peace Board, Rama thanks Trump for the "personal" invitation: Proud of my country |url=https://www.voxnews.al/english/politike/trump-ftoi-ramen-per-te-qene-pjese-e-bordit-te-paqes-per-gazen-reagon-k-i108331 |access-date=17 Januarie 2026 |website=Vox News}}</ref> Op 20 Januarie 2026 het Trump na die "Raad van Vrede" verwys en gesê "die Verenigde Nasies het my nooit gehelp nie" as 'n rede vir die bestaan daarvan,<ref name=sky>{{cite news |title=Trump latest: NATO would be in 'ash heap of history' if it weren't for me, says president |url=https://news.sky.com/story/greenland-live-trump-tariffs-nobel-peace-prize-latest-starmer-13489831 |access-date=20 Januarie 2026 |work=Sky News}}</ref> en beweer dat sy raad die VN "dalk" kan vervang.<ref name=timesofis/><ref>{{cite news |title=Trump Could Still Lead Board of Peace After Term Ends, US Says |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-01-20/trump-suggests-board-of-peace-could-supplant-united-nations |access-date=20 Januarie 2026 |work=Bloomberg|archive-url=https://archive.ph/l7Rkj|archive-date=24 Januarie 2026|url-status=live|last1=Sullivan|first1=Kate|date=20 Januarie 2026|last2=Martin|first2=Eric}}</ref> Op 22 Januarie 2026 het Trump 'n ondertekeningseremonie vir die stigtingshandves van die Raad van Vrede aangebied aan die kantlyn van die 56ste Wêreld Ekonomiese Forum in [[Davos]]. Leiers en ministers van buitelandse sake van 19 lande, benewens die Verenigde State, het die ondertekeningseremonie van die Raad van Vrede in Davos bygewoon en die stigtingshandves onderteken.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Die Israeliese premier Benjamin Netanyahu het gekies om nie die seremonie by te woon nie, en het sy kommer oor die inhegtenisneming deur die Switserse owerhede aangehaal, wat verklaar het dat hulle "verplig was om saam te werk" met die [[Internasionale Strafhof]] se lasbrief vir die inhegtenisneming rakende sy beweerde oorlogsmisdade.<ref>{{cite web |last1=Rozovsky |first1=Liza |title=Netanyahu to skip Board of Peace signing amid ICC arrest warrant |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2026-01-21/ty-article-live/trump-we-think-we-know-the-location-of-body-of-the-last-israeli-hostage-in-gaza/0000019b-de80-d195-a9bb-de81cb990000?liveBlogItemId=396245579#396245579 |website=Haaretz |access-date=24 Januarie 2026 |date=21 Januarie 2026}}</ref> ==Struktuur== Die huidige Amerikaanse president Donald Trump word as voorsitter in die handves van die Raad van Vrede aangewys en is 'n lewenslange lid. Die handves van die Raad van Vrede beskryf 'n multivlakstruktuur vir die organisasie, wat insluit:<ref name="Sudworth">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c07xvv9r422o |title=Big names on Trump's peace panel face huge challenges in Gaza |first1=John|last1=Sudworth |date=17 Januarie 2026|work=BBC}}</ref> *Donald Trump, aangewys as lewenslange voorsitter. *Die hoofraad van vrede, hoofsaaklik saamgestel uit die leiers van lande. Ongeveer sestig is genooi. *Die uitvoerende raad, met 'n fokus op diplomasie en belegging. Sewe lede is aangestel. *Die uitvoerende raad van Gasa, om die Nasionale Komitee vir die administrasie van Gaza te lei. Die hoof daarvan, Nickolay Mladenov, wat saam met tien ander in die raad aangestel is, word die Hoë Verteenwoordiger vir Gasa getitel. ===Voorsitter=== Trump word eksplisiet in die handves as die voorsitter van die Raad van Vrede genoem. Hy is nie onderhewig aan termynbeperkings nie en het die uitsluitlike gesag om sy aangewese opvolger te benoem. Slegs hy mag lande nooi om by die Raad aan te sluit, volgens die handves se delegering van die reg aan die voorsitter alleen. As voorsitter het hy ook die uitsluitlike gesag om filiale van die Raad van Vrede te skep, te wysig of te ontbind. Alle hersienings aan die handves, sowel as administratiewe riglyne wat deur die Raad van Vrede uitgereik word, is onderhewig aan sy goedkeuring.<ref name="charter"/> Trump se voorsitterskap van die Raad van Vrede is onafhanklik van sy presidentskap van die Verenigde State, en hy het aangedui dat hy lewenslank voorsitter wil bly.<ref>{{cite news |last=Khan |first=Mariam |title=Trump could potentially chair Board of Peace for life; $1 billion contributions are voluntary: US official |url=https://abcnews.go.com/International/trump-potentially-chair-board-peace-life-1-billion/story?id=129400459 |access-date=25 Januarie 2026 |work=ABC News |date=21 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite web |last= Grillo |first= Francesco|title=Donald Trump's Board of Peace signed at Davos: key points I took away from my visit to the ski resort |url=https://theconversation.com/donald-trumps-board-of-peace-signed-at-davos-key-points-i-took-away-from-my-visit-to-the-ski-resort-274140 |website=The Conversation |date= 23 Januarie 2026 |access-date= 25 Januarie 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last= Drummond |first= Michael|title=Who's on Trump's Board of Peace – and who said no|url=https://news.sky.com/story/what-is-trumps-board-of-peace-and-is-it-going-to-replace-the-un-13497460|website=Sky News |date= 22 Januarie 2026 |access-date= 25 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Doucet |first= Lyce|title=Could Trump's new Board of Peace sideline the struggling UN? |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jj228g2vo|website=BBC News |date= 22 Januarie 2026 |access-date= 25 Januarie 2026}}</ref> ===Lidmaatskap=== Ongeveer 60 lande het uitnodigings van Trump ontvang om by die Raad van Vrede aan te sluit.<ref>{{Cite news |date=19 January 2026 |title=World leaders show caution on Trump's broader 'Board of Peace' amid fears for UN |url=https://www.reuters.com/world/europe/world-leaders-show-caution-trumps-broader-board-peace-amid-fears-un-2026-01-18/ |access-date=19 Januarie 2026 |work=Reuters|last1=Irish|first1=John|last2=Rinke|first2=Andreas}}</ref> Geen lande van [[Afrika suid van die Sahara]] het uitnodigings ontvang nie. Die volgende lande is genooi om as stigterslede deel te neem. Lande wat permanente lede van die Raad van Vrede wil wees, moet US$1 miljard in 'n fonds betaal wat deur Trump beheer word; andersins dien elke land 'n driejaartermyn wat na goeddunke hernu kan word.<ref>{{Cite web |last=Irish |first=John |orig-date=2026-01-18 |editor-last=Heavens |editor-first=Louise |title=Trump's Gaza peace board charter seeks $1 billion for extended membership, document shows |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/trumps-gaza-peace-board-charter-seeks-1-billion-extended-membership-document-2026-01-18/ |website=[[Reuters]] |quote= 'n Konsep-handves wat deur die Amerikaanse administrasie aan sowat 60 lande gestuur is, vereis dat lede $1 miljard kontant bydra as hulle wil hê dat hul lidmaatskap langer as drie jaar moet duur, volgens die dokument wat Reuters gesien het.}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Januarie 2026 |title=Shield, gold and US-centric globe: Why Trump's 'Board of Peace' logo is raising eyebrows |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/us/shield-gold-and-us-centric-globe-why-trumps-board-of-peace-logo-is-raising-eyebrows/articleshow/127166625.cms |access-date=23 Januarie 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ====Uitnodiging aanvaar==== Die volgende state het die handves van die Raad van Vrede op 22 Januarie 2026 onderteken (stigterslede):<ref name=":2" /> *{{vlagland|Argentinië}}<ref name="Argentine joining">{{Cite web|title= Argentina's Milei invited by Trump to join Gaza Board of Peace, calls it 'an honor'|url= https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/argentinas-milei-invited-by-trump-to-join-gaza-board-of-peace-calls-it-an-honor/|website=The Times of Israel|date=17 Januarie 2026|agency=Agence France-Presse|access-date=20 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Armenië}}<ref>{{cite news |title=Armenian PM accepts Trump's invitation to join the Board of Peace |url=https://armenpress.am/en/article/1240027 |access-date=20 Januarie 2026 |work=Armenpress |date=20 Januarie 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bardouka |first1=Yousef |title=Trump invites Pashinyan to join Gaza Board of Peace |url=https://oc-media.org/trump-invites-pashinyan-to-join-gaza-board-of-peace/ |access-date=20 Januarie 2026 |work=OC Media |date=20 Januarie 2026 |language=en}}</ref> *{{vlagland|Azerbeidjan}}<ref>{{Cite news |date=21 Januarie 2026 |title=Azerbaijan says it agreed to join Trump's 'Board of Peace' |url=https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-it-agreed-join-trumps-board-peace-2026-01-21/ |access-date=21 Januarie 2026 |work=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Azerbaijan |date=21 Januarie 2026 |title=No:014/26, Press Release on the decision of the Republic of Azerbaijan to join the Board of Peace, announced by the U.S. President Donald J. Trump |url=https://mfa.gov.az/en/news/no01426 |access-date=21 Januarie 2026 |website=mfa.gov.az |language=en}}</ref> *{{vlagland|Bahrein}}<ref>{{cite news |title=Abraham Accords partners Bahrain, Morocco are first to sign Board of Peace charter |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/abraham-accords-partners-bahrain-morocco-are-first-to-sign-board-of-peace-charter/ |access-date=22 Januarie 2026 |work=The Times of Israel |date=22 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Bulgarye}}<ref>{{cite news |last1=Isufi |first1=Perparim |last2=Firat Biyuk |first2=Hamdi |last3=Todorov |first3=Svetoslav |title=Kosovo, Bulgaria, Turkey Join Trump's 'Board of Peace' |url=https://prishtinainsight.com/kosovo-bulgaria-turkey-join-trumps-board-of-peace/ |access-date=22 Januarie 2026 |work=Prishtina Insight |date=22 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|El Salvador}}<ref>{{cite news |last1=Magid |first1=Jacob |title=El Salvador confirmed as 27th country represented on Trump’s Board of Peace |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/el-salvador-confirmed-as-27th-country-represented-on-trumps-board-of-peace/ |access-date=28 Januarie 2026 |work=The Times of Israel |date=28 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Hongarye}}<ref>{{cite news |last1=Jacobs |first1=Jennifer |last2=Cook |first2=Sara |last3=Watson |first3=Kathryn |title=More than 10 countries have signed on to Trump's "Board of Peace," sources say |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-board-of-peace-countries/ |access-date=20 Januarie 2026 |work=CBS News |date=20 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Indonesië}}<ref>{{cite news |last1=Shofa |first1=Jayanty Nada |title=Indonesia Joins Trump's Board of Peace for Gaza |url=https://jakartaglobe.id/news/indonesia-joins-trumps-board-of-peace-for-gaza |access-date=22 Januarie 2026 |work=Jakarta Globe |date=22 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Jordanië}}<ref>{{Cite magazine|url=https://time.com/7357067/trump-gaza-board-of-peace-members-davos/|title=Trump Unveils Gaza 'Board of Peace' at Davos. See the List|first1=Olivia-Anne|last1=Cleary|first2=Callum|last2=Sutherland|date=22 Januarie 2026|magazine=TIME|access-date= 3 Februarie 2026|archive-date=24 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124020537/https://time.com/7357067/trump-gaza-board-of-peace-members-davos/|url-status=dead}}</ref> *{{vlagland|Kazakstan}}<ref>{{Cite web |last=Sabi |first=Ulpan |date=19 Januarie 2026 |title=Trump invites Tokayev and Kazakhstan to the Peace Council |url=https://en.tengrinews.kz/kazakhstan_news/trump-invites-tokayev-and-kazakhstan-to-the-peace-council-270730/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Tengri News |language=en}}</ref> *{{vlagland|Kosovo}}<ref>{{Cite news |date=21 Januarie 2026 |title=Trump letër Osmanit, e fton Republikën e Kosovës të bëhet shtet themelues i Kartës së Bordit të Paqes |url=https://www.gazetaexpress.com/trump-leter-osmanit-e-fton-republiken-e-kosoves-te-behet-shtet-themelues-i-kartes-se-bordit-te-paqes/ |access-date=21 Januarie 2026 |work=Gazeta Express}}</ref> *{{vlagland|Mongolië}}<ref>{{Cite news |date=22 Januarie 2026 |title=Trump unveils 'Board of Peace' in Davos ceremony, claims Gaza war 'down to little fires'|url=https://nypost.com/2026/01/22/us-news/trump-unveils-board-of-peace-during-signing-ceremony-in-davos/|access-date=22 Januarie 2026 |work=New York Post}}</ref>* *{{vlagland|Marokko}}<ref>{{cite news |title=Morocco accepts Trump's invite to 'Board of Peace', Putin yet to decide |url=https://www.abc.net.au/news/2026-01-20/morocco-accepts-trump-invite-to-peace-board-putin-yet-to-decide/106247306 |access-date=20 Januarie 2026 |work=ABC News |date=19 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Pakistan}}<ref>{{Cite web |last=Ministry of Foreign Affairs of the Government of Pakistan |date=21 January 2026 |title=Pakistan Accepts Invitation for Joining the Board of Peace (BoP) with the View to Achieving Lasting Peace in Gaza |url=https://mofa.gov.pk/press-releases/pakistan-accepts-invitation-for-joining-the-board-of-peace-bop-with-the-view-to-achieving-lasting-peace-in-gaza#:~:text=Donald%20J.%20Trump%2C%20Pakistan%20would,Nations%20Security%20Council%20Resolution%202803. |access-date=21 Januarie 2026 |website=mofa.gov.pk}}</ref>* *{{vlagland|Paraguay}}<ref>{{cite news |title=Trump invitó a Erdogan, Al Sisi, Milei y Peña a unirse al Consejo de la Paz que tendrá a cargo la administración de la Franja de Gaza |url=https://www.infobae.com/america/mundo/2026/01/17/trump-invito-a-erdogan-al-sisi-y-milei-a-unirse-al-consejo-de-la-paz-que-tendra-a-cargo-la-administracion-de-la-franja-de-gaza/ |access-date=17 Januarie 2026 |work=[[Infobae]] |date=17 Januarie 2026 |language=es |trans-title=Trump invited Erdogan, Al Sisi, Milei and Peña to join the Peace Council that will be responsible for administering the Gaza Strip.}}</ref> *{{vlagland|Katar}}<ref name="jointstatement">{{cite news |last1= |title=Saudi Arabia, Turkey, Egypt, Jordan, Indonesia, Pakistan, Qatar, UAE join Trump's 'Board of Peace' |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/saudi-arabia-turkey-egypt-jordan-indonesia-pakistan-qatar-uae-join-trumps-board-2026-01-21/ |access-date=22 Januarie 2026 |work=Reuters |date=21 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Saoedi-Arabië}}<ref name="jointstatement"/> *{{vlagland|Turkye}}<ref name="jointstatement"/> *{{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}}<ref>{{cite web |date=20 Januarie 2026 |title=UAE President accepts US invitation to the Board of Peace |url=https://www.mofa.gov.ae/en/MediaHub/News/2026/1/20/UAE-US |publisher=The UAE Ministry of Foreign Affairs (MOFA) |access-date=20 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Verenigde State}}<ref name="comprehensive" /><ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/articles/2026/01/president-trump-ratifies-board-of-peace-in-historic-ceremony-opening-path-to-hope-and-dignity-for-gazans/|title=President Trump Ratifies Board of Peace in Historic Ceremony, Opening Path to Hope and Dignity for Gazans|website=The White House|date=22 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Oesbekistan}}<ref>{{Cite web |date=19 Januarie 2026 |title=President of Uzbekistan agrees to join Board of Peace on invitation of US president |url=https://www.gazeta.uz/en/2026/01/19/peace-council/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Gazeta}}</ref> Die volgende state het hul voorneme uitgespreek om hul uitnodigings na die Raad van Vrede te aanvaar *{{vlagland|Albanië}}<ref name="CNA-Jan17" /> *{{vlagland|Belarus}}<ref>{{Cite news |date=20 Januarie 2026 |title=Lukashenko joins Trump's 'Board of Peace' as US eases his isolation |url=https://www.reuters.com/world/lukashenko-joins-trumps-board-peace-us-eases-his-isolation-2026-01-20/ |access-date=20 Januarie 2026 |work=Reuters}}</ref> *{{vlagland|Kambodja}}<ref>{{cite news |last1=Chan Thul |first1=Prak |title=Trump Invites Cambodia to Join Proposed 'Board of Peace' |url=https://kiripost.com/stories/trump-invites-cambodia-to-join-proposed-board-of-peace |access-date=21 Januarie 2026 |work=Kiripost |date=21 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Cambodia to join Trump's Board of Peace, prime minister says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-join-trumps-board-peace-prime-minister-says-2026-01-26/ |website=Reuters |access-date=26 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Egipte}}<ref>{{Cite web |last=Ministry of Foreign Affairs of the Arab Republic of Egypt |date=21 Januarie 2026 |title=مصر ترحب بالدعوة للانضمام لمجلس السلام |trans-title=Egypt has welcomed the invitation to join the Board of Peace |url=https://www.mfa.gov.eg/ar/Ministers/Details/StatementsAndWordsOfTheMinisterOfForeignAffairs/4106 |access-date=21 Januarie 2026 |website=www.mfa.gov.eg |language=ar}}</ref> *{{vlagland|Israel}}<ref>{{cite news |title=Israel's Netanyahu agrees to join Trump's Board of Peace |url=https://www.npr.org/2026/01/21/g-s1-106641/netanyahu-join-trump-board-of-peace |date=21 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Koeweit}}<ref>{{cite news |title=Kuwait welcomes US President's invitation to join Board of Peace |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=3271420 |access-date=21 Januarie 2026 |work=KUNA |date=21 Januarie 2026}}</ref> *{{vlagland|Viëtnam}}<ref>{{Cite web |date=18 Januarie 2026 |title=Viet Nam accepts invitation to join Gaza Peace Council |url=https://en.nhandan.vn/viet-nam-accepts-invitation-to-join-gaza-peace-council-post157984.html |access-date=18 Januarie 2026 |website=Nhân Dân |publisher=Communist Party of Vietnam |quote=Die party se algemene sekretaris, To Lam, het die uitnodiging van die Amerikaanse president Donald Trump aanvaar om by die Gasa-vredesraad aan te sluit en Viëtnam se gereedheid bevestig om as stigterslidstaat van die raad deel te neem.}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Midde-Ooste]] [[Kategorie:Gasastrook]] [[Kategorie:Israel]] [[Kategorie:Staat Palestina]] 8qm7tdrnp2nshhb2hcwmdip2ft808h2 Vlieënde piering 0 457848 2888455 2874281 2026-03-29T01:07:15Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888455 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Supposed UFO, Passaic, New Jersey (cropped).jpg|’n vermeende vlieënde piering gefotografeer bo Passaic, [[New Jersey]], in 1952|duimnael]] ’n '''Vlieënde piering''', of '''vlieënde skyf''', is ’n vermeende tipe skyf-vormige [[vreemde vlieënde voorwerp]] (VVV). Die term is in 1947 deur die Amerikaanse nuusmedia geskep vir die voorwerpe wat die vlieënier Kenneth Arnold beweer het langs sy vliegtuig gevlie het naby Mount Rainier, in [[Washington (staat)|Washington-staat]]. Koerante het Arnold se storie met snelheidskattings verslaan wat onwaarskynlik was vir vliegtuie van daardie tydperk. Die storie het voorafgegaan aan ’n golf van honderde waarnemings dwarsdeur die Verenigde State, insluitend die [[Roswell-voorval]] en die Flight 105 UFO sighting. ’n Nasionale Garde-vlieënier is in 1948 dood terwyl hy ’n vlieënde piering agtervolg het,<ref name="Hambling-2002"/> en burgerlike navorsingsgroepe en samesweringsteorieë het rondom die onderwerp ontwikkel. Die konsep het vinnig na ander lande versprei. Vroeë berigte het gespekuleer oor geheime militêre tegnologie, maar teen 1950 het vlieënde pierings sinoniem geword met buitenaardse wesens. Die meer algemene militêre terme “vreemde vlieënde voorwerp” (VVV) en “onbekende anomale verskynsels” (''unidentified anomalous phenomena'', UAP) het mettertyd die term vervang. [[Lêer:Sept 1971 - Lake Cote UAP - Full Size RGB Drum Scan cropped levels.jpg|alt=swart-wit foto met reflektiewe sirkelvorm|duimnael|Lugfoto geneem bo Lake Cote, [[Costa Rica]], deur Sergio Loaiza (1971)<ref>{{multiref2 |{{Cite news |last1=Hodgkin |first1=Emily |last2=Ashmore |first2=Richard |date=2024-08-25 |title='Best Ever' UFO Picture Showing Silvery Disc Over Lake Seen After 50 Years |url=https://www.irishstar.com/news/us-news/best-ever-ufo-picture-showing-33535287 |access-date=2025-01-13 |language=en |work=Irish Star}} |Loaiza, Sergio (1971). Lake Cote, Costa Rica: National Geographic Institute of Costa Rica. Scanned by [https://web.archive.org/web/20220528122002/https://www.uapmedia.uk/articles/costarica-ufo Michael Strickland Photography] |{{cite news |url=https://www.ladbible.com/news/latest-researchers-release-highquality-photo-of-ufo-20220508 |title=Researchers Release High-Quality 'Best Ever' Photo Of A UFO Flying Above Earth |last=Collins |first=Jayden |date=13 May 2022 |work=LADbible}} }} </ref>]] In [[wetenskapsfiksie]], VVV-waarnemings, VVV-samesweringsteorieë en breër populêre kultuur word pierings tipies deur nie-menslike wesens bestuur.<ref name="Britt-2016">{{cite web |last1=Britt |first1=Ryan |title=Meet the UFO Expert Who Doesn't Believe in Aliens |url=https://www.inverse.com/article/20857-ufos-flying-saucers-jack-womack |website=Inverse |access-date=13 July 2024 |language=en |date=13 September 2016}}</ref> Die meeste gerapporteerde waarnemings beskryf pierings in die verte en noem nie ’n bemanning nie. Beskrywings van die vaartuie wissel aansienlik. Vroeë berigte het klem gelê op spoed, maar die beskrywings het oor die dekades verskuif na die voorwerpe wat meestal sweef. Hulle word oor die algemeen as rond beskryf, soms met ’n uitsteeksel bo-op, maar die details van die vorm wissel tussen verslae. Getuies beskryf vlieënde pierings as stil of oorverdowend, met ligte in elke kleur, en vlieg alleen of in formatie. Grootte-skattings wissel van klein genoeg om in ’n woonkamer te pas tot meer as {{convert|2000|ft|m}} in deursnee. Waarnemings is mees gereeld snags. Sterrekundige Donald Howard Menzel het tot die gevolgtrekking gekom dat die verslae te veel varieer om almal dieselfde tipe voorwerpe te beskryf. Kenners het die meeste gerapporteerde pierings geïdentifiseer as bekende verskynsels, insluitend sterrekundige voorwerpe soos [[Venus]], lugvoorwerpe soos ballonne, en optiese verskynsels soos [[Parhelium|bysonne]]. Die popkultuur van die 1950’s het vlieënde pierings omhels. Die skywe het in rolprente, televisie, literatuur, musiek, speelgoed en advertensies verskyn. Hul verslae het godsdienstige bewegings beïnvloed en was die onderwerp van militêre ondersoeke. Die vorm het visuele kortsluiting geword vir buitenaardse indringers. Tydens die 1960’s het pierings in gewildheid afgeneem terwyl VVV’s in ander vorms gerapporteer en uitgebeeld is. Skywe het opgehou om as die standaardvorm vir buitenaardse ruimtetuie beskou te word, maar word steeds dikwels uitgebeeld, soms vir hul retro-waarde om die vroeë Koue Oorlog-era op te roep. ==Geskiedenis== ===Voorlopers=== [[Lêer:Science Wonder Stories Nov 1929 - flying saucer.jpg|duimnael|upright=1.0|alt=tydskrif, volledige omslagtekst by skakel |’n "vlieënde piering" op die omslag van ’n 1929-uitgawe van ''Science Wonder Stories''<ref name="Prothero-2017" />]] Verslae van fantastiese vliegtuie dateer voor die eerste vlieënde pierings.<ref name="Eghigian-2024">{{cite book |last1=Eghigian |first1=Greg |title=After the Flying Saucers Came: A Global History of the UFO Phenomenon |date=2024 |publisher=Oxford University Press |location=New York, NY |isbn=9780190092054 |url=https://books.google.com/books?id=0VoIEQAAQBAJ&q=After+the+Flying+Saucers+Came.+A+Global+History+of+the+Ufo+Phenomenon}}</ref> In die oudheid is geheimsinnige ligte in die lug as spirituele verskynsels geïnterpreteer.<ref name="Bader-2011">{{cite book |last1=Bader |first1=Christopher D. |last2=Mencken |first2=F. Carson |last3=Baker |first3=Joseph O. |title=Paranormal America: Ghost Encounters, UFO Sightings, Bigfoot Hunts, and Other Curiosities in Religion and Culture |date=2011 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-8642-0 |pages=46–50 |url=https://books.google.com/books?id=pSSnLpYK7gQC |language=en}}</ref> In die 1800’s het baie koerante massiewe lugskippe met gloeiende ligte en brommende enjins gerapporteer. Hierdie word dikwels gesien as voorlopers van vlieënde piering- en VVV-waarnemings.<ref>{{cite journal |last1=Welsch |first1=Robert |title='This Mysterious Light Called an Airship': Nebraska 'Saucer' Sightings, 1897 |journal=Nebraska History |date=1979 |volume=60 |pages=92–113 |url=https://history.nebraska.gov/wp-content/uploads/2017/12/doc_publications_NH1979UFOs.pdf}}</ref> Op 25 Januarie 1878 het die ''Denison Daily News'' ’n artikel gedruk waarin John Martin, ’n plaaslike boer, ’n voorwerp wat soos ’n ballon lyk, gerapporteer het wat “met wonderlike spoed” vlieg. Die koerant het gesê dit het van sy perspektief soos ’n piering gelyk, een van die eerste gebruike van die woord “piering” in verband met ’n VVV.<ref>{{Cite web |date=2012-08-19 |work=American Chronicle |title=Before the Wright Brothers...There Were UFOs |url=http://www.americanchronicle.com/articles/view/17732 |access-date=2022-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819213938/http://www.americanchronicle.com/articles/view/17732 |archive-date=19 August 2012}}</ref> ’n Uitbarsting van talle waarnemings van "mystery airships" het in Amerika in 1896 en 1897 plaasgevind. Tydens [[Tweede Wêreldoorlog]] het Geallieerde vlieëniers balle ligte gerapporteer wat hul vliegtuie gevolg het. Hulle het die ligte "foo fighters" genoem en geglo dit was gevorderde [[Spilmoondhede]]-toestelle.<ref name="Peebles-1994" /> Baie aspekte van die tipiese vlieënde piering het eers in [[wetenskapsfiksie]] verskyn.<ref>{{cite web |url=http://ufopop.org/ufopop_mags.php |title=Early 20th Century Magazine Covers with "Flying Saucer"-Like Craft |publisher=Ufopop.org |access-date=23 March 2013}}</ref><ref name="Kripal-2010" /> Die Franse sosioloog Bertrand Méheust het byvoorbeeld Jean de La Hire se 1908-roman ''La Roue fulgurante'' (''The Lightning Wheel'') opgemerk.<ref>{{cite book |first=Bertrand |last=Meheust |title=Science Fiction et Soucoupes Volantes |publisher=Mercure de France |date=1978}}</ref> In die roman word ’n vlieënde skyf-vormige masjien wat die protagoniste via ’n ligstraal ontvoer.<ref name="Kripal-2010">{{cite book |first=Jeffrey J. |last=Kripal |title=Authors of the Impossible: The Paranormal and the Sacred |publisher=University of Chicago Press |date=2010 |url=https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/A/bo8490174.html}}</ref> Die wetenskapsfiksie-tydskrif ''Amazing Stories'' het in 1945 begin publiseer "The Shaver Mystery". Geschryf deur Richard Sharpe Shaver en geredigeer deur Raymond A. Palmer, was dit wetenskapsfiksie-verhale oor tegnologies gevorderde "skadelike robotte" wat mense ontvoer het, maar die verhale is as ’n ware rekening van Shaver se lewe aangebied.<ref name="Britt-2016" /><ref name="Mckee-2020">{{cite journal |last1=Mckee |first1=Gabriel |title="Reality – Is It a Horror?": Richard Shaver's Subterranean World and the Displaced Self |journal=The Journal of Gods and Monsters |date=18 July 2020 |volume=1 |issue=1 |pages=1–17 |doi=10.58997/jgm.v1i1.1|doi-access=free }}</ref> Totdat die tydskrif The Shaver Mystery gestaak het, was ''Amazing Stories''' briefkolom gereeld vol lesers wat hul eie vermeende ware waarnemings van die robotte deel.<ref name="Mckee-2020" /> Voor die term “vlieënde piering” geskep is, het fantasiekuns in [[Pulptydskrif|pulptydskrifte]] vlieënde skywe uitgebeeld.<ref name="Prothero-2017">{{Cite book |last1=Prothero |first1=Donald R. |url=https://books.google.com/books?id=G5SFDwAAQBAJ&pg=PA319 |title=UFOs, Chemtrails, and Aliens: What Science Says |last2=Callahan |first2=Timothy D. |date=2017-08-02 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-03338-3 |pages=319–321 |language=en}}</ref> Die skeptiese fisikus Milton Rothman het die voorkoms van sogenaamde vlieënde pierings in die fantasiekuns van 1930’s pulp wetenskapsfiksie-tydskrifte opgemerk, deur kunstenaars soos Frank R. Paul.<ref name="Wu">{{cite web |last=Wu |first=Frank |date=1998 |title=Gallery of Frank R. Paul's Science Fiction Artwork |url=http://www.frankwu.com/Paul-8.html |access-date=April 1, 2015 |website=www.frankwu.com |publisher=}}</ref><ref name="Darr">{{cite web |last=Darr |first=Jennifer |title=Coming To A Sky Near You |publisher=Philadelphia Citypaper |date=July 3, 1997 |url=http://citypaper.net/articles/070397/article005.shtml |access-date=April 1, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001154047/http://citypaper.net/articles/070397/article005.shtml |archive-date=1 October 2015 |df=dmy-all}}</ref> Een van Paul se vroegste uitbeeldings van ’n vlieënde piering het op die omslag van die November 1929-uitgawe van Hugo Gernsback se pulp wetenskapsfiksie-tydskrif ''Science Wonder Stories'' verskyn.<ref name="Prothero-2017" /> Die wetenskapsfiksie-illustrateur Frank Wu het geskryf: {{blockquote|Die punt is dat die idee van ruimtetuie in die vorm van vlieënde pierings jare lank voor 1947, toe die Roswell-voorval plaasgevind het, in die nasionale psige ingedrukt was. Dit het nie veel verbeelding verg om die eerste waarnemers van VVV’s te laat aanvaar dat die onbekende voorwerpe wat in die lug sweef dieselfde skyfvorm as die wetenskapsfiktiewe voertuie het nie.<ref name="Wu" />}} ===Oorsprong=== [[Image:Arnold AAF drawing.jpg|duimnael|regs|alt=gedrukte verslag met sy- en bo-aansigsketse plus handgeskrewe notas |Kenneth Arnold se Julie 1947-verslag aan [[United States Army Air Forces|Army Air Forces]] (AAF)-intelligensie met sketse]] Die moderne vlieënde piering-konsep, insluitend die assosiasie met buitenaardse wesens, kan teruggevoer word na die 1947 Kenneth Arnold VVV-waarneming.<ref name="Garber-2014"/><ref name="Bader-2011"/> Op 24 Junie 1947 het die sake-man en amateurvlieënier Kenneth Arnold by die Yakima, Washington-lughawe geland. Hy het personeel en vriende vertel dat hy nege ongewone lugvoorwerpe gesien het.<ref name="Wright-2017">{{cite news |last1=Wright |first1=Phil |title=The Sighting |url=https://www.eastoregonian.com/news/local/the-sighting/article_1dc33f61-868d-5c36-b159-87c8465fb662.html |access-date=14 July 2024 |work=East Oregonian |date=16 June 2017 |language=en |archive-date=14 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714054743/https://www.eastoregonian.com/news/local/the-sighting/article_1dc33f61-868d-5c36-b159-87c8465fb662.html |url-status=dead }}</ref> Arnold het hul spoed geskat op 1 700 myl per uur, verby die vermoëns van bekende vliegtuie.<ref name="Garber-2014">{{cite news |last1=Garber |first1=Megan |title=The Man Who Introduced the World to Flying Saucers |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2014/06/the-man-who-introduced-the-world-to-flying-saucers/372732/ |access-date=14 July 2024 |work=The Atlantic |date=15 June 2014 |language=en}}</ref> Koerante het gou Arnold vir onderhoude gebel. Die ''East Oregonian'' het sy vermeende vliegtuie as "piering-agtig" gerapporteer.<ref name="Russell-2022">{{cite news |last1=Lee |first1=Russell |title=1947: Year of the Flying Saucer |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/1947-year-flying-saucer |access-date=18 July 2024 |work=airandspace.si.edu |date=24 June 2022 |language=en |quote=He told his story to reporters Bill Bequette and Nolan Skiff of the East Oregonian newspaper the day after his sighting. Skiff used the words 'saucer-like aircraft' when he published a short print article that same day. After suggesting to Arnold that a wire story might generate comments from the military on flights of experimental aircraft that could explain Arnold’s sighting, Bequette published a brief story picked up by the Associated Press wire service, using the words 'nine bright saucer-like objects' to describe what Arnold said he saw.}}</ref> In ’n 26 Junie radio-onderhoud het Arnold hulle beskryf as "iets soos ’n pietbak wat in die helfte gesny is met ’n soort konvekse driehoek agter".<ref>{{cite interview |title=12:15 News |last=Arnold |first=Kenneth |date=June 26, 1947 |interviewer-last=Smith |interviewer-first=Ted |publisher=KWRC |location=Pendleton, Oregon |type=Radio}}</ref><ref name="Meyer-2011">{{cite news |last1=Meyer |first1=Dave |title=64th Anniversary of Flying Saucers at Mt. Rainier |url=https://www.knkx.org/other-news/2011-06-24/64th-anniversary-of-flying-saucers-at-mt-rainier |access-date=18 July 2024 |work=KNKX Public Radio |date=24 June 2011 |language=en |quote=Arnold described the shiny objects as 'something like a pie plate that was cut in half with a sort of a convex triangle in the rear' and that they flew 'like a saucer if you skipped it across the water.' The term 'flying saucer' made it into a newspaper headline and the rest, as they say, is history.}}</ref> Nuuskopskrywers het die terme "vlieënde piering" en "vlieënde skyf" (of net "skyf") vir die storie geskep.<ref name="Garber-2014"/><ref>{{cite news |location=Chicago |newspaper=Chicago Sun |date=June 26, 1947 |title=Supersonic Flying Saucers Sighted by Idaho Pilot |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chicago_Sun_1947-06-26-2_Flying_Saucer_headline-th.jpg}}</ref> Arnold het later aan CBS News gesê dat die vroeë dekking "het my nie behoorlik aangehaal nie [...] toe ek beskryf hoe hulle gevlie het, het ek gesê dat hulle gevlie het soos jy ’n piering oor die water gooi. Die meeste koerante het dit verkeerd verstaan en verkeerd aangehaal. Hulle het gesê dat ek gesê het dat hulle piering-agtig was; ek het gesê dat hulle op ’n piering-agtige manier gevlie het."<ref name="Sagan-1997" /> Die sirkelvorm van tipiese vlieënde pierings kan wees as gevolg van verslaggewers wat Arnold se "piering-agtige" beskrywing van beweging verkeerd verstaan het.<ref name="Garber-2014"/> Arnold se storie het voorafgegaan aan ’n golf van honderde vlieënde piering-verslae.<ref name="Garber-2014" /> Die Luitenant-Goewerneur van Idaho Donald S. Whitehead het beweer dat hy ’n vinnig bewegende voorwerp wat soos ’n meteoriet lyk, gesien het rondom die tyd van Arnold se waarneming.<ref>{{Cite book|last=Bartholomew|first=Robert E.|url=https://books.google.com/books?id=8XR55jphsw4C&q=Whitehead&pg=PA172 |page=172 |title=Hoaxes, Myths, and Manias: Why We Need Critical Thinking|date=2010-11-02|publisher=Prometheus Books|isbn=978-1-61592-338-0|language=en}}</ref> In vroeë Julie het die hoof van Air Materiel Command Nathan F. Twining aan verslaggewers gesê dat "enigiemand wat die voorwerpe sien" moet kontak maak met Wright Field.<ref>{{cite book |last1=Arnold |first1=Gordon |title=Flying Saucers Over America: The UFO Craze of 1947 |date=17 December 2021 |publisher=McFarland |isbn=978-1-4766-4652-7 |page=55 |url=https://books.google.com/books?id=8GBVEAAAQBAJ |language=en}}</ref> Die volgende wydverspreide verslag was die waarneming deur ’n [[United Airlines]]-bemanning op 4 Julie van nog nege skyf-agtige voorwerpe wat hul vliegtuig oor [[Idaho]] pas.<ref>{{cite news |last1=Renshaw |first1=Eric |title=Argus Leader Subscription Offers, Specials, and Discounts |url=https://www.argusleader.com/story/news/2021/03/19/looking-back-flying-saucer-hype-reached-sioux-falls-late-1940-s/4754123001/ |website=Argus Leader |archive-url=https://archive.today/20230517115137/https://www.argusleader.com/story/news/2021/03/19/looking-back-flying-saucer-hype-reached-sioux-falls-late-1940-s/4754123001/ |archive-date=2023-05-17}}</ref><ref name="Peebles-1994">{{cite book |last=Peebles |first=Curtis |url=https://archive.org/details/watchskieschroni0000peeb_k3q2 |title=Watch the Skies!: A Chronicle of the Flying Saucer Myth |date=1994 |publisher=The Smithsonian Institution |isbn=978-1-56098-343-9 |location=Washington, DC}}</ref> Die publiek was verdeeld oor die potensiële oorsprong van die pierings.<ref name="Bartholomew-2000">{{cite journal |last1=Bartholomew |first1=Robert E. |title=From Airships to Flying Saucers: Oregon's Place in the Evolution of UFO Lore |journal=Oregon Historical Quarterly |date=2000 |volume=101 |issue=2 |pages=192–213 |jstor=20615052 |url=https://www.jstor.org/stable/20615052 |issn=0030-4727}}</ref> Arnold het militêre intelligensiebeamptes vertel dat hy vermoed die skywe was eksperimentele vliegtuie, en vroeë koerante het Arnold as sêende aangehaal: "Ek weet nie wat hulle was nie—tensy hulle geleide missiele was."<ref>{{cite news |title=Whizzing 'Pie-Pan' Plane Report Gets Army Skepticism |date=26 June 1947 |newspaper=The Oregon Daily Journal |location=Pendleton, Oregon |url=https://www.newspapers.com/article/the-oregon-daily-journal/159608237/}}</ref><ref name="Garber-2014" /> Nuusmedia het gespekuleer oor ’n [[Sowjetunie|Sowjet]]-oorsprong, en baie oorlogsveterane het hulle verbind met die foo fighters wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gesien is.<ref>{{cite book |last1=Geppert |first1=Alexander C. T. |title=Imagining Outer Space: European Astroculture in the Twentieth Century |date=2012 |publisher=Palgrave Macmillan |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/25970/Geppert%202012%20-%20Imagining%20Outer%20Space.pdf |location=New York |isbn=978-0-230-23172-6 |pages=227}}</ref><ref name="Eghigian-2024" /> ’n Gallup-peiling het bevind dat 90% van Amerikaners bewus was van die piering-verhale, en 16 persent het geglo hulle was geheime militêre wapens, meestal Amerikaans. Die mees algemene verklaring wat gegee is, was een of ander tipe illusie of mirage.<ref name="Gallup-1947" /><ref>{{cite journal |last1=Gabilliet |first1=Jean-Paul |title=Making a Homefront Without a Battlefront: The Manufacturing of Domestic Enemies in the Early Cold War Culture |journal=European Journal of American Studies |date=29 March 2012 |volume=7 |issue=2 |doi=10.4000/ejas.9549}}</ref> Minder as een persent het geglo hulle was buitenaardse vaartuie.<ref name="Gallup-1947">{{cite news |title=9 out of 10 Heard of Flying Saucers |date=15 August 1947 |last=Gallup |first=George |work=Tampa Bay Times |location=St. Petersburg, Florida |quote='What do you think these saucers are?' No answer, don't know: 33%. Imagination, optical illusion, mirage, etc.: 29%. Hoax: 10%. U.S. secret weapon, part of atomic bomb, etc.: 15%. Weather forecasting devices: 3%. Russian secret weapon: 1%. Searchlights on airplanes: 2%. Other explanations: 9%.}}</ref><ref name="Bartholomew-2000" /> Een verslag uit Seattle, Washington, het ’n [[hamer en sekel]] geskilder op ’n vlieënde skyf beskryf.<ref name="Bartholomew-2000" /> Die stories het na ander lande versprei, waar hulle beïnvloed is deur plaaslike politieke en sosiale kwessies. In Europa, wat nog steeds herstel het van die Tweede Wêreldoorlog, was pierings dikwels gerapporteer met raket-agtige eienskappe. Duitse koerante het vlieënde pierings gerapporteer wat ontplof het of vuursterte gehad het.<ref name="Eghigian-2014">{{cite journal |last1=Eghigian |first1=Greg |title='A Transatlantic Buzz': Flying Saucers, Extraterrestrials and America in Postwar Germany |journal=Journal of Transatlantic Studies |date=3 July 2014 |volume=12 |issue=3 |pages=282–303 |doi=10.1080/14794012.2014.928032}}</ref> Die name vir die skywe was grootliks afgelei van die Engelse "flying saucer", insluitend die Franse ''soucoupe volante'', Spaanse ''platillo volante'', Portugese ''disco voador'', Sweedse ''flygande tefat'', Duitse ''fliegende Untertasse'', en Italiaanse ''disco volante''.<ref>{{multiref2 |{{cite dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/french-english/soucoupe-volante |title=Soucoupe Volante |dictionary=Cambridge Dictionary}} |{{cite dictionary |url=https://www.spanishdict.com/translate/platillo%20volante |title=Platillo Volante |dictionary=SpanishDictionary.com}} |{{cite dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/portuguese-english/disco-voador |title=Disco Voador |dictionary=Cambridge Dictionary}} |{{cite dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/swedish-english/flygande-tefat |title=Flygande Tefat |dictionary=Cambridge Dictionary}} |{{cite dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/german-english/fliegende-untertasse |title=Fliegende Untertasse |dictionary=Cambridge Dictionary}} |{{cite dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/italian-english/disco-volante |title=Disco Volante |dictionary=Cambridge Dictionary}} }}</ref><ref name="Eghigian-2024" /> Die 1947-waarnemings het ’n hoogtepunt bereik in die dae ná die Vierde van Julie en het vinnig tot half-Julie afgeneem.<ref>{{cite book |last1=Bloecher |first1=Ted |title=Report on the UFO Wave of 1947 |date=1967 |url=http://kirkmcd.princeton.edu/JEMcDonald/bloecher_67.pdf |oclc=429980 |quote=which reached its peak on July 6–7, 1947}}</ref><ref name="Wright-1998" /> Veelvuldige organisasies het $1 000-pryse vir harde bewyse aangebied.<ref>{{cite news |title=Thinking Flashes in the Sky (Part 3) |work=San Diego Reader |url=https://www.sandiegoreader.com/news/2013/oct/09/second-thinking-flashes-sky-part-3/ |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |last1=Watson |first1=Nigel |title=75 Years On, the Roswell Mythology Continues to Captivate Ufologists and the Public Alike |magazine=The Skeptic |date=22 August 2022 |url=https://www.skeptic.org.uk/2022/08/75-years-on-the-roswell-mythology-continues-to-captivate-ufologists-and-the-public-alike/}}</ref> In die wydverspreide 7 Julie 1947, Twin Falls-vlieënde piering-bedrogspul, het vier tienerlinge in Idaho ’n neergestorte skyf van jukebox-dele vervals.<ref>{{cite news |date=July 12, 1947 |title=Twin Falls Falling Disc Proves Ingenious Hoax of 4 Teen-Age Boys |url=https://www.newspapers.com/clip/94298643/twin-falls-falling-disc-proves/ |work=Deseret News |via=Newspapers.com |page=9}}</ref><ref>{{cite book |last=Weeks |first=Andy |date=2015 |title=Forgotten Tales of Idaho |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3efuBwAAQBAJ&pg=PT67 |chapter=Fooled by a, Um... UFO |publisher=The History Press |location=Charleston, South Carolina |isbn=9781625852465}}</ref> Op 8 Julie het die Army Air Force-basis by Roswell, New Mexico, ’n persverklaring uitgereik dat hulle ’n "vlieënde skyf" van ’n nabygeleë plaas herstel het; die sogenaamde [[Roswell-voorval]] het voorbladnuus gemaak.<ref name="Becket-2022">{{cite news |last1=Becket |first1=Stefan |title=Recently Uncovered 1947 Headline From Long-Defunct Newspaper Offers "Amazing Glimpse" at UFO Incident in Roswell |url=https://www.cbsnews.com/news/roswell-ufo-incident-1947-headline-dispatch/ |work=CBS News |date=1 July 2022}}</ref><ref>{{cite book |last=Goldberg |first=Robert Alan |date=2001 |title=Enemies Within: The Culture of Conspiracy in Modern America |url=https://books.google.com/books?id=Z8e5YELGGFAC |publisher=Yale University Press |location=New Haven, Connecticut |isbn=978-0300132946 |page=192}}</ref> Internasionale media het die militêre aankondiging van ’n neergestorte skyf gedek, maar binne 24 uur het hulle die militêre terugtrekking en verduideliking gerapporteer dat die materiaal ballonpuin was.<ref>{{cite book |last=Pflock |first=Karl |url=https://archive.org/details/isbn_9781573928946 |title=Roswell: Inconvenient Facts and the Will to Believe |date=2001 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-57392-894-6 |location=Amherst, New York |pages=27, 171}}</ref><ref name="Wright-1998">{{cite book |last=Wright |first=Susan |date=1998 |title=UFO Headquarters: Investigations on Current Extraterrestrial Activity in Area 51 |url=https://books.google.com/books?id=81xoS94LSncC&pg=PA39 |location=New York |publisher=St. Martin's Press |page=39 |isbn=9780312207816}}</ref> Teen 11 Julie was die wydverspreidste storie ’n inwoner van North Hollywood se bewering dat ’n 30-duim galvaniseerde ysterskyf met glas radiobuise in sy tuin neergestort het. Koerante het Brandweer-bataljonhoof Wallace Newcombe se assessering aangehaal: "Dit lyk nie vir my asof dit kan vlieg nie."<ref>{{multiref2 |{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/the-press-democrat-another-one-found/163392483/ |title=Another One 'Found' |date=10 July 1947 |page=3 |work=The Press Democrat}} |{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/the-chronicle-telegram-flying-saucers-gi/163392579/ |title=Flying Saucers Give Jokesters a Field Day |date=10 July 1947 |page=10 |work=The Chronicle-Telegram}} |{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/the-lexington-herald-flying-disc-with-ra/163392625/ |title=Flying Disc With Radio Tube Found |date=10 July 1947 |page=2 |work=The Lexington Herald}} |{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/bartlesville-examiner-enterprise-flying/163392701/ |title=Flying? Disc Found |date=10 July 1947 |page=1 |work=Bartlesville Examiner-Enterprise}} }}</ref><ref name="Wright-1998" /> Die Lugmag het meer as honderd verslae by Wright Field, nou Wright-Patterson Air Force Base, [[Ohio]], versamel.<ref>{{cite book |last=Dick |first=Steven J. |year=1998 |title=Life on Other Worlds: The 20th-Century Extraterrestrial Life Debate |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |isbn=0521620120 |url=https://books.google.com/books?id=sk51eo3fKEgC&pg=PA141 |page=141}}</ref> Lugmag-generaal Nathan Twining het Project SAUCER gestig, later hernoem na Project Sign,<ref>{{Cite web |title=CIA's Role in the Study of UFOs, 1947-90 — Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/97unclass/ufo.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613113822/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/97unclass/ufo.html |url-status=dead |archive-date=June 13, 2007 |website=www.cia.gov |access-date=2020-04-30}}</ref> die eerste in ’n reeks van VVV-ondersoeke deur die VSA-regering.<ref name="Eghigian-2017">{{cite web |last=Eghigian |first=Greg |date=19 December 2017 |title=That Secret Government Program to Track UFOs? It's Not the First |url=https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/secret-government-program-track-ufos-its-not-first-180967597/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=29 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709040210/https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/secret-government-program-track-ufos-its-not-first-180967597/ |archive-date=9 July 2023 |url-status=live}}</ref> Ander nasionale regerings het gevolg. Kanada het Project Magnet begin en die [[Verenigde Koninkryk]] het die Flying Saucer Working Party in 1950 geloods, wat piering-verslae toegeskryf het aan meteorologiese verskynsels, sterrekundige verskynsels, verkeerde identifikasie, optiese illusies, misverstande of grappies.<ref>{{cite news |last1=Posted |first1=Chris Rutkowski |title=May 2022: Disdain, Confusion Around Officials' Handling of UFO Reports |url=https://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/entertainment/books/2022/05/21/disdain-confusion-around-officials-handling-of-ufo-reports |access-date=22 August 2024 |work=Winnipeg Free Press |date=21 May 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blackshaw |first1=Ethan |last2=O'sullivan |first2=John |title=UK's Hidden UFO Probes by MoD and Their Strong Verdicts Unveiled |url=https://www.irishstar.com/news/us-news/uk-ufo-investigation-results-mod-33104213 |work=Irish Star |date=25 June 2024 |language=en}}</ref> ===Ontwikkeling=== [[Lêer:Trent2 UFOA 600dpi.jpg|duimnael|upright 1.2|alt=vae profiel van OVV wat soos ’n motor se sy-spieël lyk |Vergroting van tweede McMinnville VVV-foto van 1950]] Teen die 1950’s was die term "vlieënde piering" wyd geassosieer met buitenaardse lewe.<ref name="Eghigian-2024" /> Nadat kommersiële vlieëniers Clarence Chiles en John Whitted in 1948 ’n gloeiende silindriese voorwerp gerapporteer het wat hul vliegtuig verbygevlie het, het die VSA Lugmag begin om ernstig die moontlikheid van ’n buitenaardse oorsprong te ondersoek, maar het ook tot die gevolgtrekking gekom dat gerapporteerde skywe "blyk onverenigbaar met die vereistes vir ruimtereis."<ref name="Eghigian-2024" /><ref name="Peebles-1994" /> In ’n 1950-onderhoud oor vlieënde pierings het Kenneth Arnold gesê: "as dit nie deur ons wetenskap of ons Army Air Forces gemaak is nie, is ek geneig om te glo dit is van ’n buitenaardse oorsprong".<ref name="Garber-2014"/> Hierdie buitenaardse hipotese is gepaard met ander ongewone teorieë. Meade Layne het gespekuleer dat hulle uit ’n alternatiewe dimensie kom.<ref name="Reece-2007">{{Cite book |last=Reece |first=Gregory L. |title=UFO Religion: Inside Flying Saucer Cults and Culture |publisher=[[I. B. Tauris]] |year=2007 |isbn=978-1845114510}}</ref> Baie mense het beweer dat hulle die uitvinders van die skywe is, maar kon geen bewyse bied nie.<ref name="Eghigian-2024" /> Van 1947 tot 1970 was daar ’n wye verskeidenheid oorvleuelende en strydige verklarings vir die oorsprong en doel van die pierings, selfs onder voorstanders.<ref name="Gulyas-2013"/> Oortuigings oor vlieënde pierings is beïnvloed deur pulp wetenskapsfiksie.<ref name="Gulyas-2013" /> ''Amazing Stories''-redakteur Ray Palmer het oorgeskakel van die publisering van die vermeende ware Shaver Mystery, na die publisering en organiseer van VVV-ondersoeke.<ref name="Eghigian-2024" /> In 1946 het Palmer Fred Crisman se briewe oor sy ontmoetings met ondergrondse wesens gepubliseer.<ref name="Kinsella-2011">{{cite book |last1=Kinsella |first1=Michael |title=Legend-Tripping Online: Supernatural Folklore and the Search for Ong's Hat |date=2011 |publisher=University Press of Mississippi |location=Jackson |isbn=9781604739848 |url=https://academic.oup.com/mississippi-scholarship-online/book/18426 |edition=1. pr}}</ref> Die volgende jaar het Crisman pale metaalfragmente saam met ’n verslag van sy werknemer, Harold Dahl, oor ’n wanwerkende vlieënde piering aan Palmer gestuur.<ref name="Harrison-2007" /><ref name="Gulyas-2015" /> Palmer het Kenneth Arnold gerekruteer om Crisman en Dahl se Maury Island-voorval te ondersoek. Die fragmente het uitgekom as slak van ’n plaaslike smelter, maar die "men in black" wat Crisman en Dahl beweer het hulle volg, sou ’n algemene element in latere VVV-literatuur word.<ref name="Harrison-2007">{{Cite book |last=Harrison |first=Albert A. |url=https://books.google.com/books?id=ORNcQUBAEjUC&pg=PA123 |title=Starstruck: Cosmic Visions in Science, Religion, and Folklore |publisher=Berghahn Books |year=2007 |isbn=978-1-84545-286-5 |page=123 |access-date=October 2, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012231551/http://books.google.com/books?id=ORNcQUBAEjUC&pg=PA123 |archive-date=October 12, 2013 |url-status=live}}</ref><ref name="Gulyas-2015">{{Cite book |last=Gulyas |first=Aaron John |url=https://archive.org/details/paranormalparano0000guly |title=The Paranormal and the Paranoid: Conspiratorial Science Fiction Television |publisher=Rowman & Littlefield |year=2015 |isbn=9781442251144 |location=Lanham, Maryland |pages=30–31 }}</ref> Gray Barker het die idee van "men in black" wat VVV-getuies intimideer of stilmaak in sy boek ''They Knew Too Much About Flying Saucers'' gewild gemaak.<ref>{{cite news |title=The Legacy of Men in Black |url=https://www.cnn.com/2012/05/24/living/the-legacy-of-men-in-black/index.html |access-date=4 September 2024 |work=CNN |date=24 May 2012 |language=en}}</ref> Palmer het die tydskrif ''Fate'' in 1948 geloods, met die bewering om "die waarheid oor vlieënde pierings" aan te bied.<ref name="Eghigian-2024" /> Dit was die eerste van baie nie-fiksie paranormale tydskrifte, ’n genre wat in die 1950’s gebloei het.<ref name="Mckee-2020" />{{rp|3}} [[Lêer:Integratron-3.jpg|alt=gedomeerde wit struktuur in die woestyn |Die Integratron|duimnael|links]] ’n Vlieënde piering-beweging het tydens die 1950’s ontwikkel.<ref name="Eghigian-2024" />{{rp|83}} Dit is beïnvloed deur wetenskaplike navorsing, okkulte praktyke, popkultuur, bestaande godsdienste en vroeëre mites. In verslae en in popkultuurmedia soos die 1951-film ''The Day the Earth Stood Still'', is pierings en hul vlieëniers gekarakteriseer as boodskappers.<ref name="Partridge-2003">{{cite book |last1=Partridge |first1=Christopher |title=UFO Religions |date=2003 |publisher=Routledge |location=London |isbn=0-415-26323-9}}</ref> Die eerste golf van sogenaamde contactees, George Van Tassel, George Adamski, Truman Bethurum, Orfeo Angelucci, en George Hunt Williamson, het almal beweer dat hulle aan boord van die pierings gery het en boodskappe vir die mensdom teruggebring het.<ref name="Reece-2007" /> Nuwe godsdienste en instellings het rondom die contactees ontstaan.<ref name="Reece-2007" /> Van Tassel het die Integratron, ’n gedomeerde struktuur naby Landers, [[Kalifornië]], gebou om verdere kontak met buitenaardse wesens, fisieke verjonging en ’n soort spirituele tydreis te fasiliteer.<ref name="Reece-2007" /> Volgens George King het hy die Aetherius Society—’n nuwe godsdienstige beweging beïnvloed deur teosofie—gestig op die direkte instruksie van ’n buitenaardse wese.<ref name="Reece-2007" /> Sommige bestaande godsdienste het begin om vlieënde pierings in te sluit. Die [[Nasie van Islam]] het geleer dat die [[Eskatologie|einde van die wêreld]] deur die "Moederwiel" of "Moedervliegtuig", ’n vlieënde piering half ’n myl wyd, gebring sal word.<ref name="Partridge-2003" /> Terwyl Margaret Murray se "Ou Godsdienst" of heksekultus-hipotese in akademiese kringe diskrediet is, is die kernidee—’n verlore beskawing wat in mites onthou word—in pulp-fiksie, okkulte groepe en die groeiende VVV-beweging omhels.<ref name="Card-2019">{{cite journal |last1=Card |first1=Jeb J. |title=Witches and Aliens: How an Archaeologist Inspired Two New Religious Movements |journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions |date=2019 |volume=22 |issue=4 |pages=44–59 |doi=10.1525/nr.2019.22.4.44 |jstor=26770451 |url=https://www.jstor.org/stable/26770451 |issn=1092-6690|url-access=subscription }}</ref> Verskeie outeurs het gespekuleer dat [[Antieke ruimtevaarders|antieke buiteaardse wesens]] wat VVV’s bestuur, die oorsaak van mites en godsdienste was. Skoolonderwyser Robert Dione het ''God Drives a Flying Saucer'' geskryf om bybelse mirakels en die Miracle of the Sun as die werk van mensagtige buitenaardse wesens wat vlieënde pierings bestuur, te herinterpreteer. Later het Erich von Däniken ''Chariots of the Gods?'' vrygestel, ’n werk van [[pseudowetenskap]] wat antieke artefakte en monumente toegeskryf het aan sy vermeende antieke astronautte.<ref name="Peters-1993">{{Cite web |last=Peters |first=Ted |date=1993 |title=Chariots, UFOs, and the Mystery of God |url=https://www.religion-online.org/article/chariots-ufos-and-the-mystery-of-god/ |website=Religion Online}}</ref> [[Lêer:1952 UFO Flap - Air Force frequency graph of UFO reports.png|alt=grafiek, details by skakel|duimnael|1952-piek in VVV-verslae]] Ufologie het as ’n parallelle sosiale beweging ontwikkel.<ref name="Zeller-2021">{{cite journal |last1=Zeller |first1=Benjamin E. |title=(Dis)Enchanted Ufology |journal=Nova Religio |date=1 November 2021 |volume=25 |issue=2 |pages=61–86 |doi=10.1525/nr.2021.25.2.61}}</ref> Die bekende ''Variety''-kolomnis Frank Scully het ''Behind the Flying Saucers'' in 1950 gepubliseer. Die boek bied die neergestorte piering-grap in Aztec, New Mexico, as die ware rekening van ’n buitenaardse vaartuig wat "sagweg soos [[Sonja Henie]] wat ’n stervende swaan naboots, op aarde neergepancake het" en deur die Verenigde State-regering herstel is. Die grapmakers is van bedrog skuldig bevind vir die verkoop van nuttelose wichelroede-toerusting aan die olie-industrie op grond van ’n beweerde buitenaardse oorsprong, maar die boek het een van die mans as ’n dokter met "meer grade as ’n termometer" beskryf.<ref>{{cite book |last=McAndrew |first=James |url=https://www.esd.whs.mil/Portals/54/Documents/FOID/Reading%20Room/UFOsandUAPs/RoswellReportCaseClosed.pdf?ver=2017-05-22-113519-430 |title=The Roswell Report: Case Closed |date=1997 |publisher=US Government Printing Office |isbn=9780160490187 |location=Washington, DC |pages=84–85}}</ref><ref name="Reece-2007"/> Donald Keyhoe het ’n "nuts and bolts"-benadering tot die idee van die regering wat buitenaardse lewe bedek, in sy 1950-boek ''The Flying Saucers Are Real'' gevolg.<ref name="Reece-2007"/> Toe die gewilde en gerespekteerde ''[[Life (tydskrif)|Life]]''-tydskrif in 1952 "Have We Visitors From Space?" loop, wat idees van buitenaardse besoekers ernstig opneem, het ’n golf van waarnemings gevolg.<ref name="Mazur-2017">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=rjwrDwAAQBAJ&pg=PA123 |title=Implausible Beliefs: In the Bible, Astrology, and UFOs |first=Allan |last=Mazur |date=2017 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-51322-7 |via=Google Books}}</ref> Die 1952-waarnemings het Leonard H. Stringfield aangespoor om ’n vroeë VVV-ondersoekgroep genaamd die Civilian Investigating Group for Aerial Phenomena te vorm en navorsing oor VVV’s te publiseer.<ref name="Eghigian-2024"/> Albert K. Bender het sy eie International Flying Saucer Bureau in Bridgeport, Connecticut, in 1952 begin.<ref name="Eghigian-2024"/> Beïnvloed deur hierdie werke, het James W. Moseley begin om die land te toer, getuies te onderhou en ’n nuusbrief vir die groeiende piering-subkultuur te versprei.<ref name="Eghigian-2024"/> Binne ’n dekade van die eerste piering-waarnemings het verslae na ander lande versprei, wat gelei het tot die ontstaan van plaaslike groepe en ufologe.<ref name="Eghigian-2024" /> Antonio Ribera het ''Centro de Estudios Interplanetarios'' in Spanje begin, en Edgar Jarrold het die Australia Flying Saucer Bureau gestig.<ref name="Eghigian-2024" /> In Frankryk het VVV-groepe oorvleuel met okkultistiese groepe en die anti-kernkragbeweging.<ref name="Eghigian-2024" /> Verslae is meer dikwels gemaak in lande waar VVV-groepe aktief is, soos die Verenigde State, Frankryk, Spanje, die Verenigde Koninkryk, Brasilië, Chili en Argentinië.<ref name="Iain-2024">{{cite web |last1=Todd |first1=Iain |title=Historian Greg Eghigian Looked at the History of Reported UFO Sightings. This Is What He Found. |url=https://www.skyatnightmagazine.com/space-science/flying-saucers-ufo-history |website=www.skyatnightmagazine.com |date=7 August 2024 |access-date=7 September 2024 |language=en}}</ref> Teen die einde van die dekade het ''The Case for the UFO''-outeur Morris K. Jessup oor sy veld nagedink: "Hierdie embrio-wetenskap is so vol kulte, vete en dogmas soos ’n hond vol vlooie. Daar is waarskynlik meer menings oor die aard en doel van VVV’s as wat daar ufologe is."<ref name="Dirda-2023">{{cite news |last1=Dirda |first1=Michael |title='Flying Saucers Are Real!': Womack's New Book Looks at the Heyday of UFO Lore |url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/flying-saucers-are-real-womacks-new-book-looks-at-the-heyday-of-ufo-lore/2016/10/12/d15d6134-8b27-11e6-bff0-d53f592f176e_story.html |access-date=24 August 2024 |newspaper=Washington Post |date=12 April 2023 |archive-url=https://archive.today/20221014164916/https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/flying-saucers-are-real-womacks-new-book-looks-at-the-heyday-of-ufo-lore/2016/10/12/d15d6134-8b27-11e6-bff0-d53f592f176e_story.html |archive-date=2022-10-14}}</ref><ref name="Eghigian-2024" /> {{multiple image | perrow = 1 | total_width = 250 | image1 = | image2 = Sears & Roebuck 742-461 TURD Gas Lantern 1930s (cropped) (cropped).jpg | footer = Adamski word vermoed om ook ’n 1930’s gaslantern gebruik het. }} VVV-fotografie het as ’n subgenre van dokumentêre fotografie ontstaan, wat dikwels wasige of abstrakte skywe wys wat deur andersins alledaagse omgewings raam word.<ref name="Joseph-2015" /> Opmerklike voorbeelde sluit in die 1950 McMinnville-foto's,<ref name="debunker.com">{{Cite web |last=Sheaffer |first=Robert |date=10 September 2010 |title=The Trent UFO Photos McMinnville, Oregon - May 11, 1950 |url=http://www.debunker.com/trent.html |website=The Debunker's Domain}}</ref><ref name="The Trent UFO Photos">{{Cite web |last=Sheaffer |first=Robert |date=September 10, 2014 |title=The Trent UFO Photos - |url=http://www.debunker.com/trent.html |access-date=12 April 2018 |website=www.debunker.com}}</ref><ref name="Bartholomew-2000" /> die Passaic UFO photographs,<ref>{{cite web |title=Ronald Reagan Sees a UFO |url=https://science.howstuffworks.com/space/aliens-ufos/ronald-reagan-ufo.htm |website=HowStuffWorks |access-date=4 September 2024 |language=en-us |date=1 January 1970}}</ref> en die foto's van contactee George Adamski.<ref name="Joseph-2015">{{Citation |last=Joseph |first=Branden W. |title=Nose-To-Nose With a Mutant: UFO Photography |date=2015 |work=Imponderable: The Archives of Tony Oursler |url=https://comparativemedia.columbia.edu/nose-nose-mutant-ufo-photography |place=Zurich |publisher=LUMA Foundation}}</ref> Sommige van die beweerde vlieënde piering-foto's van die era was grape, geskep met alledaagse voorwerpe soos hubcaps.<ref name="Barber-2022" /> Die Duitse rakettekenaar Walther Johannes Riedel het George Adamski se VVV-foto's ontleed en gevind dat hulle vervals is. Die VVV se "landingsstutte" was General Electric gloeilampe met GE-logo's sigbaar daarop.<ref name="Nong-2021">{{cite news |last1=Nóng |first1=Xã Luận Tin |title=Do You Remember Dolores Barrios, the Woman from the Planet Venus?? |url=https://www.xaluannews.com/modules.php?name=News&file=article&sid=3226334 |access-date=21 August 2024 |work=www.xaluannews.com |date=4 August 2021}}</ref><ref name="Moseley-2002">{{cite book |last1=Moseley |first1=James W. |last2=Pflock |first2=Karl T. |title=Shockingly Close to the Truth! Confessions of a Grave-Robbing Ufologist |date=2002 |publisher=Prometheus Books |location=Amherst, NY |isbn=1-57392-991-3 |page=69}}</ref> VVV-navorsers Joel Carpenter het die liggaam van Adamski se "vlieënde piering" as die lampskerm van ’n 1930’s druklantern geïdentifiseer.<ref>{{cite web |url=http://www.beamsinvestigations.org/Adamski%20Scout%20Ship%20Hoax.pdf |title=Preliminary Notes on the Adamski Scout Ship Photos |access-date=8 June 2017 |last=Carpenter |first=Joel}}</ref><ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/ACriticalAppraisalOfGeorgeAdamskiTheManWhoSpokeToTheSpaceBrothers |title=A Critical Appraisal of George Adamski The Man Who Spoke to the Space Brothers |last=Hallet |first=Marc |publisher=Self-published |date=2015 |page=70}}</ref> Vlieënde pierings word nou as retro beskou en emblematies van die 1950’s en van wetenskapsfiksie B-flieks.<ref name="Kelly-2014">{{cite news |last1=Kelly |first1=Jon |title=The Lasting Allure of the Flying Saucer |url=https://www.bbc.com/news/magazine-27796697 |work=BBC News |date=12 June 2014}}</ref><ref name="Barber-2022">{{cite web |last1=Barber |first1=Nicholas |date=14 July 2022 |title=The UFO Sightings That Swept the US |url=https://www.bbc.com/culture/article/20220714-the-ufo-sightings-that-swept-the-us |website=BBC |access-date=7 September 2024}}</ref> Die term "vlieënde piering" is geleidelik deur "VVV" en later "UAP" vervang.<ref>{{Cite magazine |last=Eghigian |first=Greg |title=UFOs, UAPs—Whatever We Call Them, Why Do We Assume Mysterious Flying Objects Are Extraterrestrial? |url=https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/ufos-uapswhatever-we-call-them-why-do-we-assume-mysterious-flying-objects-are-extraterrestrial-180978374/ |access-date=18 July 2024 |magazine=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Skywe het opgehou om die standaardvorm in VVV-verslae te wees,<ref name="Rao-2023">{{cite news |last1=Rao |first1=Smriti |title=UFO Sightings: The Shapes They Are A-Changing |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/ufo-sightings-the-shapes-they-are-a-changing |access-date=22 August 2024 |work=Discover Magazine |date=Jun 28, 2023 |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Wiley |first=Chris |date=2023-08-04 |title=The Enticing Mysteries of U.F.O. Photography |url=https://www.newyorker.com/culture/photo-booth/the-enticing-mysteries-of-ufo-photography |archive-url=https://archive.today/20230804165219/https://www.newyorker.com/culture/photo-booth/the-enticing-mysteries-of-ufo-photography |archive-date=2023-08-04 |magazine=The New Yorker}}</ref> en ’n wyer verskeidenheid voorwerpe is gerapporteer.<ref name="Gnerre-2019" /> Onlangse verslae beskryf meer dikwels sferiese en driehoekige VVV’s.<ref name="Gottschalk-2018">{{cite web |last1=Gottschalk |first1=Molly |title=These Drawings Show How Pop Culture Has Changed the Way We See UFOs |url=https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-drawings-pop-culture-changed-way-ufos |website=Artsy |language=en |date=20 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Flying Saucers Are So 1947. This Is the New Shape of the Modern UFO |url=https://www.popularmechanics.com/military/aviation/a43918091/new-shape-of-modern-ufos/ |website=Popular Mechanics |access-date=12 October 2024 |date=17 May 2023}}</ref> ==Beskrywing== === Identifikasie === [[Lêer:Sun dog with reflection over Brofjorden.jpg|duimnael|’n [[Parhelium|byson]] veroorsaak deur yskristalle, sigbaar links van die son]] Kenneers het die meerderheid vlieënde piering- en breër VVV-verslae geïdentifiseer met bekende verskynsels.<ref name="Huang-2022">{{cite news |last1=Huang |first1=Nancy |title=UFO Sightings Are Real, but Aliens Are Not Responsible |url=https://now.northropgrumman.com/ufo-sightings-are-real-but-aliens-are-not-responsible |work=Northrop Grumman |date=21 March 2022 |language=en}}</ref> Britse regeringsondersoeke in die 1950’s het bevind dat die oorgrote meerderheid van verslae verkeerde identifikasies of grappies was.<ref name="Eghigian-2024"/>{{rp|111}} Algemene verklarings vir piering-waarnemings sluit in die planeet Venus, weerfenomene soos yskristalle, ballonne en lugafval.<ref name="Achenbach-2021">{{cite news |last1=Achenbach |first1=Joel |title=Dear Earthlings: Please Stop Obsessing About UFOs |url=https://www.washingtonpost.com/magazine/2021/08/11/stop-ufo-mania-no-evidence-of-aliens/ |newspaper=Washington Post |date=11 August 2021 |language=en}}</ref> Die VSA Mariniers en General Mills het duisende top-geheime Skyhook spioenasie-ballonne teen die middel van die 1950’s geloods. Omdat hulle teen hoë hoogte gesweef het, was dit moeilik om die spoed van die massiewe ballonne te beoordeel, en hulle is wyd gerapporteer as vlieënde pierings.<ref name="Baker-2024">{{cite news |last1=Baker |first1=Nicholson |title=No Aliens Haven't Visited the Eart |url=https://nymag.com/intelligencer/article/leslie-kean-ufo-sightings-aliens.html |access-date=9 October 2024 |work=Intelligencer |date=31 January 2024 |language=en}}</ref> Kentucky Air National Guard-vlieënier Thomas Mantell is dood terwyl hy ’n onbekende ronde voorwerp "van geweldige grootte" agtervolg het,<ref name="Peebles-1994" /> later geïdentifiseer as ’n Skyhook-ballon.<ref name="Graff2023">{{cite news |last1=Graff |first1=Garrett M. |title=A History of Confusing Stuff in the Sky |url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2023/02/-chinese-spy-balloon-shot-down-ufo-history/672982/ |access-date=16 November 2023 |work=The Atlantic |date=8 February 2023 |archive-url=https://archive.today/20230209131504/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2023/02/-chinese-spy-balloon-shot-down-ufo-history/672982/ |archive-date=9 February 2023 |language=en}}</ref> Nuusmedia het Mantell as iemand wat "’n vlieënde piering agtervolg" het, neergestort, en sommige verlore Skyhook-ballonne is opgespoor deur nuusverslae van VVV-waarnemings.<ref name="Hambling-2002">{{cite magazine |last1=Hambling |first1=David |title=The Secrets of Area 51: classified balloons and flying saucers |url=https://www.skeptic.org.uk/2002/07/the-secrets-of-area-51-classified-balloons-and-flying-saucers/ |website=The Skeptic |date=1 July 2002}}</ref> In die middel van die 1950’s het sielkundiges begin om te bestudeer waarom mense in vlieënde pierings glo ten spyte van die gebrek aan bewyse. Die Franse psigiater Georges Heuyer het die verskynsel as ’n soort globale folie à deux, of gedeelde waan, gesien, uitgelok deur vrees vir ’n moontlike nukleêre holocaust.<ref name="Eghigian-2024" /> In die 1970’s het die Franse VVV-navorsers Michel Monnerie gerapporteerde verslae wat later geïdentifiseer is, met dié wat onverklaarbaar gebly het, vergelyk. Monnerie het geen verskil gevind in die frekwensie van parapsigologiese verskynsels wat langs die waarnemings gerapporteer is nie. Hierdie bevindinge het hom gelei om die tesis te ontwikkel dat die piering-spesifieke ervarings ’n "psigososiale" proses van miteskepping was wat deur, maar nie veroorsaak deur, lugverskynsels was. Hierdie psigososiale VVV-hipotese het ’n gewilde verklaring in Frankryk geword.<ref>{{cite book |last=Monnerie |first=Michel |date=1977 |title=Et Si Les OVNIs N'existaient Pas? |location=Paris |publisher=Les Humanoïdes Associés |language=fr |trans-title=What If UFOs Do Not Exist?}}</ref><ref name="Eghigian-2024" /> === Gerapporteerde waarnemings === [[Lêer:UFO Sightings Chart.jpg|duimnael|alt=diagram met reeks gerapporteerde OVV-vorms |Sketse van gerapporteerde vlieënde pierings (uit die VK Nasionale Argiewe)]] Ooggetuiebeskrywings verskil in gerapporteerde voorkoms, beweging en doel. In ’n 1963-oorsig van vlieënde pierings het sterrekundige Donald Howard Menzel sekere breë eienskappe oor waarnemings gevind, maar opgemerk dat "geen twee verslae presies dieselfde tipe VVV beskryf nie."<ref name="Menzel-1963-Description"/> Menzel het gevind dat pierings gewoonlik as rond gerapporteer word, maar sluit voorwerpe in wat soos eetskottels, traandrope, sigare, nierboontjies, die planeet [[Saturnus]], en garing spindels lyk. Pierings word dikwels gerapporteer met ’n koepel of knopvormige uitsteeksel op die boonste kant. Grootte-skattings het gewissel van 6 m tot meer as 610 m in deursnee. Menzel het gevind dat pierings in byna elke kleur gerapporteer word, dikwels gloeiend of flitsend. Die waarnemings het min konsekwentheid in gerapporteerde beweging gehad. Getuies het klanke beskryf wat wissel van ’n donderslag tot totale stilte. Waarnemings het tipies snags plaasgevind, rond sononder of sonsopkoms. Byna alle getuies het afgeleë pierings in vlug beskryf.<ref name="Menzel-1963-Description">{{Cite book |last1=Menzel |first1=Donald Howard |url=https://www.gutenberg.org/ebooks/66639 |title=The World of Flying Saucers: A Scientific Examination of a Major Myth of the Space Age |last2=Boyd |first2=Lyle Gifford |language=en |date=1963 |via=Project Gutenburg |chapter=The Saucer Worlds |pages=[https://www.gutenberg.org/cache/epub/66639/pg66639-images.html#Page_7 7], [https://www.gutenberg.org/cache/epub/66639/pg66639-images.html#Page_9 9], [https://www.gutenberg.org/cache/epub/66639/pg66639-images.html#Page_10 10]}} [https://catalog.hathitrust.org/Record/001115219 Scan] – via HathiTrust.</ref> Menzel het tot die gevolgtrekking gekom: "Geen enkele verskynsel kon moontlik sulke oneindige verskeidenheid vertoon nie."<ref name="Menzel-1963-Description"/> As ’n getuie ’n bemanning van ’n piering beskryf, beskou hulle hulle gewoonlik as buitenaards.<ref name="Sagan-1997" /> Grys buitenaardse wesens ("grey aliens") het geleidelik die mees gerapporteerde tipe vlieënier geword, maar ’n wye verskeidenheid wesens is gerapporteer.<ref name="cdbb-ce4k-1995">{{Cite book|url=https://archive.org/details/closeencounterso00brya_0|title=Close Encounters of the Fourth Kind: Alien Abduction, UFOs, and the Conference at M.I.T.|last=Bryan|first=C. D. B.|publisher=Alfred A. Knopf, Inc|year=1995|isbn=978-0-679-42975-3|edition=First|location=NY, US|oclc=32390030|url-access=registration|page=68}}</ref> Die diversiteit was groter in die 1950’s en vroeë 1960’s, toe getuies die buitenaardse wesens verskeie as behaard, onbehaard, monstersagtig, pragtig, reusagtig, dwergagtig, robotagtig, insekagtig, voëlachtig, Nordiese buitenaardse wesens, of grysvel-agtig beskryf het.<ref name="Iain-2024" /><ref name="Sagan-1997">{{cite book |last=Sagan |first=Carl |author-link=Carl Sagan |url=https://archive.org/details/B-001-001-709 |title=The Demon-Haunted World |date=1997 |publisher=Headline |isbn=978-0-7472-5156-9 |edition=Paperback |location=London |pages=69, 123–127}}</ref> Die historikus Greg Eghigian argumenteer dat hierdie geleidelike standaardisering ’n kulturele proses aandui om ’n breed herkenbare ontwerp te skep.<ref name="Iain-2024" /> Getuies beskryf en beeld vlieënde pierings konsekwent uit as vooruitgang op tydgenootlike tegnologie. By die vergelyking van die 1947 piering-verslae met die mystery airships van die 1800’s, het die sosioloog Robert Bartholomew gevind dat die beweerde waarnemings "populêre sosiale en kulturele verwagtinge van elke periode weerspieël".<ref name="Bartholomew-2000" /> Die mystery airship-waarnemings van die 1800’s het details soos metaalrompe, propellers, soekligte en groot vlerke ingesluit.<ref name="Bartholomew-2000" /> Die 1947-waarnemings—wat maande voor [[Chuck Yeager]] die [[klankmuur]] gebreek het—het die "ongelooflike spoed" van vlieënde pierings beklemtoon.<ref name="Kottmeyer-2017">{{cite book |last=Kottmeyer |first=Martin S. |url=https://books.google.com/books?id=eHo2DwAAQBAJ&pg=PT238 |title=Why Statues Weep: The Best of the "Skeptic" |date=2017 |publisher=Routledge |isbn=978-1134962525 |editor-last=Grossman |editor-first=Wendy M. |location=Oxfordshire, England |chapter=Why Have UFOs Changed Speed Over the Years? |editor-last2=French |editor-first2=Christopher C. |chapter-url=https://archive.org/details/whystatuesweepbe0000gros/page/170/}}</ref> Terwyl die meeste 1947-verslae op spoed gefokus het, het dit in 1971 tot 41 persent en in 1986 tot 22 persent gedaal.<ref name="Kottmeyer-2017" /> In die 1950’s was swevende vlieënde pierings geassosieer met kontakpersone en grappies. Teen 1986 is byna die helfte van gerapporteerde VVV’s gesê om stadig te sweef of roerloos te bly.<ref name="Kottmeyer-2017" /> === Fiksie-uitbeeldings === In popkultuurmedia het vlieënde pierings ’n verandering in beweging ondergaan wat soortgelyk is aan die verskuiwing in ooggetuieverslae. Vroeë uitbeeldings het klem gelê op hoëspoedmanoeuvres, maar later media het geleidelik verskuif na stadig swevende skywe.<ref name="Kottmeyer-2017" /> Vroeë rolprente soos ''The Flying Saucer'' (1950) en fliekreekse soos ''Bruce Gentry – Daredevil of the Skies'' (1949), wys pierings wat teen hoë snelhede verbyjaag. ''The Day the Earth Stood Still'' (1951) noem hoë snelhede wat deur radar opgespoor is, maar sluit ook ’n stadige landingtoneel in. Die 1960’s televisiereeks ''The Invaders'' bevat prominent ’n stadige landingtoneel in elke episode. Baie latere ikoniese vlieënde piering-films, insluitend ''[[Close Encounters of the Third Kind]]'' (1977) en ''Fire in the Sky'' (1993), beeld sweef- en stadige bewegings uit.<ref name="Kottmeyer-2017" />{{rp|175}} === Popkultuur === [[Lêer:Earth vs. the Flying Saucers (1956) by Fred F. Sears, trailer.webm|duimnael|thumbtime=10|''Earth vs. the Flying Saucers'' (1956)]] Sedert die laat 1940’s het vlieënde skywe toenemend geassosieer geword met ’n kulturele konsep van buitenaardse wesens wat die sosiale en politieke angs van die 20ste eeu weerspieël. Fiktiewe vlieënde pierings verteenwoordig kommer oor atomoorlog, die Koue Oorlog, verlies van liggaamlike integriteit, xenofobie, regeringsgeheimhouding, en die vraag of die mensdom alleen in die heelal is.<ref name="Horton-2021">{{Cite web |last=Horton |first=Adrian |date=25 June 2021 |title=How Pop Culture Has Shaped Our Understanding of Aliens |url=https://www.theguardian.com/culture/2021/jun/25/how-pop-culture-has-shaped-our-understanding-of-aliens |access-date=12 September 2024 |website=The Guardian}}</ref> Verslae van getuies het popkultuurmedia beïnvloed, wat gelei het tot groter belangstelling in vlieënde pierings.<ref name="Horton-2021" /> Vir die film ''Earth vs. the Flying Saucers'' het produsent Charles H. Schneer Donald Keyhoe se VVV-boeke vir die draaiboek aangepas, terwyl spesiale effekte-kunstenaar Ray Harryhausen met contactee George Adamski oor die piering-ontwerp geraadpleeg het.<ref>{{cite book |last1=Hankin |first1=Mike |title=Ray Harryhausen - Master of the Majicks Vol. 2: The American Films |date=14 September 2008 |publisher=Ray Harryhausen - Majicks |isbn=978-0-9817829-0-4 |url=https://books.google.com/books?id=1voGbBwpB9sC |pages=146–147}}</ref> Geen korrelasie is gevind tussen die vrystelling van groot VVV-films en pieke in waarnemings nie.<ref name="Eghigian-2024" /> ’n Skyf, dikwels met ’n koepel of wat ’n ligstraal uitsit, het visuele kortsluiting vir buitenaardse wesens geword.<ref name="Barber-2022" /> In 2017 is die vlieënde piering-emoji by [[Unicode]] gevoeg.<ref>{{multiref2 |{{Cite web |date=26 May 2021 |title=Ready To Make Contact With The 🛸 UFO Emoji? |url=https://www.dictionary.com/e/emoji/ufo-emoji/ |access-date=4 September 2024 |website=Dictionary.com}} |{{cite dictionary |title=🛸 UFO emoji |date=26 May 2021 |url=https://www.dictionary.com/e/emoji/ufo-emoji/ |dictionary=Dictionary.com}} |{{cite news |title=Face palm: When the emoji you want doesn't exist |url=https://www.bbc.com/news/technology-57848226 |access-date=4 September 2024 |date=23 July 2021 |first1=Sarah |last1=Treanor |first2=Vivienne |last2=Nunis}} }}</ref> Alhoewel die simbool nou buitenaardse lewe beteken, het soortgelyke motiewe in die verlede onverwante godsdienstige en sterrekundige betekenisse gehad. Sommige ufologe het probeer om premoderne kuns te herinterpreteer om pseudohistoriese aansprake van antieke buitenaardse interaksies met die mensdom te ondersteun. Ufologe beweer dat vroeë uitbeeldings van vlieënde skywe ’n historiese basis kan vestig vir hul bestaan as fisieke vaartuie of een of ander ander tipe eksterne verskynsel. Tog het kenners konsekwent vermeende uitbeeldings van antieke VVV’s as artefakte van die kulture wat hulle geproduseer het, verduidelik. Byvoorbeeld, die Italiaanse Renaissance-skilder Carlo Crivelli het ’n skyfvormige element in sy 1486 altaarstuk ''The Annunciation, with Saint Emidius'' geplaas wat kuns-historikus Massimo Polidoro as "’n wervelstorm van engele in die wolke" beskryf het. Die kunstenaars en gehore van daardie tyd het dit as ’n artistieke toestel verstaan wat die invloed van die Christelike God verteenwoordig, nie buitenaardse wesens nie. Die toestel is duideliker in baie tydgenootlike werke gesien, veral Luca Signorelli se 1491 ''Annunciation''.<ref>{{multiref2 |{{cite magazine |last1=Kreidler |first1=Marc |title=There's a UFO in My Painting! |date=1 May 2005 |volume=29 |issue=3 |pages=22–23 |magazine=Skeptical Inquirer |url=https://cdn.centerforinquiry.org/wp-content/uploads/sites/29/2005/05/22164635/p22.pdf}} |{{cite magazine |last1=Polidoro |first1=Massimo |date=2018 |title=Does the Vatican Hold a Painting of a UFO? |journal=Skeptical Inquirer |publisher=Committee for Skeptical Inquiry |volume=42 |issue=3 |page=19}} |{{Cite web |last=Cuoghi |first=Diego |date=2002 |title=Part 1 |url=http://sprezzatura.it/Arte/Arte_UFO_1_eng.htm |website=Art and UFO |translator-first=Daniela |translator-last=Cisi}} |{{cite web |last1=Cuoghi |first1=Diego |title=Part 2 |url=http://sprezzatura.it/Arte/Arte_UFO_2_eng.htm |work=Art and UFO |translator-first=Daniela |translator-last=Cisi |date=2002}} |{{cite web |last1=Cuoghi |first1=Diego |title=Part 5 |url=http://sprezzatura.it/Arte/Arte_UFO_5_eng.htm |work=Art and UFO |translator-first=Leonardo |translator-last=Serni |date=2002}} |{{Cite web |last=Speigel |first=Lee |date=2015-12-23 |title=Look! Is That A UFO Over Jesus' Head? |url=https://www.huffpost.com/entry/ufos-in-renaissance-art_n_5679991de4b014efe0d7044b |access-date=2024-09-13 |website=HuffPost |language=en}} }}</ref> === Literatuur === {{multiple image | align = right | caption_align = center | total_width = 320 | image1 = Amazing Stories August 1946 back cover.png | alt1 = omslag, details by skakel | caption1 = 1946 | image2 = Amazing Stories October 1957.jpg | alt2 = omslag, details by skakel | caption2 = 1957 | footer = Vlieënde skyf-vormige vaartuie uitgebeeld op pulp-tydskrifte uit 1946 en 1957 }} Verskeie voorlopers van moderne vlieënde pierings het in wetenskapsfiksie-literatuur verskyn, insluitend The Shaver Mystery.<ref name="Maughan-2016">{{cite web |last1=Maughan |first1=Tim |title=Your Coffee Table Needs This Lavish Collection of Retro UFO Pulp Fiction Art |url=https://www.vice.com/en/article/flying-saucers-are-real-jack-womack-pulp-fiction-cover-art/ |website=VICE |access-date=2 October 2024 |date=10 August 2016}}</ref> Richard Sharpe Shaver se verhale oor ’n geheime tegnologies gevorderde beskawing van "skadelike robotte" binne die aarde is as ’n ware rekening van sy lewe gepubliseer.<ref name="Gulyas-2013">{{cite book |last1=Gulyas |first1=Aaron John |title=Extraterrestrials and the American Zeitgeist: Alien Contact Tales Since the 1950s |date=11 May 2013 |publisher=McFarland |isbn=978-1-4766-0168-7 |pages=30–36 |url=https://books.google.com/books?id=bPxRk_-Wv1wC |language=en}}</ref> Terugslag uit die wetenskapsfiksie-gemeenskap het oorgedra na VVV-literatuur.<ref name="Mckee-2020"/> Pierings het wel in konvensionele wetenskapsfiksie verskyn,<ref>{{cite book |last1=Asimov |first1=Isaac |editor-last1=Asimov |editor-first1=Isaac |editor-last2=Greenberg |editor-first2=Martin Harry |editor-last3=Waugh |editor-first3=Charles Gordon |title=Flying Saucers |date=1987 |publisher=Fawcett Crest |isbn=978-0-449-21400-8 |language=en |chapter=Introduction}}</ref> maar ’n genre het ontstaan wat fantastiese verhale as óf waar óf plausibel waar behandel het.<ref name="Stupple-1977">{{cite journal |last1=Stupple |first1=David |last2=Dashti |first2=Abdollah |title=Flying Saucers and Multiple Realities: A Case Study in Phenomenological Theory |journal=Journal of Popular Culture |date=1977 |volume=11 |issue=2 |pages=479–493 |doi=10.1111/j.0022-3840.1977.00479.x |hdl=2027.42/75099 |url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/75099/j.0022-3840.1977.00479.x.pdf}}</ref> Die debuutuitgawe van ''Mystic''-tydskrif het lesers gevra: "Wanneer jy hierdie storie lees, sal jy vir jouself sê dat dit fiksie is; die redakteurs verseker jou dat dit is. Maar wat as—dit nie is nie?"<ref>{{cite web |last1=Crumm |first1=David |title=Amazing Ray Palmer, the Pulp Pioneer Behind the Flying Saucer Craze |url=https://readthespirit.com/explore/ray-palmer-interview-with-biographer-fred-nadis-about-flying-saucers-and-pulp-fiction/ |website=Read the Spirit |publisher=Front Edge Publishing |access-date=2 October 2024 |date=June 29, 2013}}</ref> ''The Fortec Conspiracy'', ’n wetenskapsfiksie-roman, het beide uit en in neergestorte piering-gerugte geput.<ref name="Smith-2000">{{cite book |last=Smith |first=Toby |url=https://books.google.com/books?id=9qSxyR0i6goC |title=Little Gray Men: Roswell and the Rise of a Popular Culture |date=2000 |publisher=University of New Mexico Press |isbn=978-0826321213 |location=Albuquerque |page=82}}</ref> Groot koerante het selde resensies vir piering-boeke gedoen, maar het hul sensasionele advertensies gedruk wat beweer het dat vlieënde pierings geland het of bedek word. Kultuurstudies-geleerde Jonathan Gray beskryf hierdie tipe wydgesiene alarmistiese advertensie as ’n parateks (verwantskap met die sentrale teks, maar nie deel daarvan nie), wat ’n veel wyer gehoor as die teks self kan bereik.<ref name="McAllister-2022"/> [[Lêer:They Knew Too Much About Flying Saucers ad (crop).png|duimnael|alt=’n Advertensie lees: "Waarom is hierdie mans verstil? Hulle het te veel geweet oor vlieënde pierings"|Advertensie geformateer soos ’n koerantartikel<ref>{{cite news |author=University Books |title=They Knew Too Much About Flying Saucers |url=https://www.newspapers.com/article/the-los-angeles-times-they-knew-too-much/163409755/They |work=The Los Angeles Times |date=24 June 1956 |page=100}}</ref>]] Advertensies het kulturele belangstelling in vlieënde pierings vanaf die vroegste verslae benut. Tydskrifte is bevorder as biedend skeptiese, ontmaskerende verklarings vir die verskynsel. Van 1947 tot in die 1970’s het bemarking die skywe se potensiaal as gevorderde tegnologie benut. Teen die 1980’s is pierings in advertensies gebruik om eerder ontzag vir hul potensiële vlieëniers as futurisme op te roep.<ref name="McAllister-2022">{{cite journal |last1=McAllister |first1=Matthew P. |last2=Eghigian |first2=Greg |title=Flying Saucers and UFOs in US Advertising During the Cold War, 1947–1989 |journal=Advertising & Society Quarterly |date=2022 |volume=23 |issue=3 |doi=10.1353/asr.2022.0028 |url=https://muse.jhu.edu/article/868219 |issn=2475-1790}}</ref> Buitenaardse wesens en vlieënde skywe was algemeen in 1950’s wetenskapfiksie-streekstrips wat gebloei het ná die "Golden Age of Comic Books".<ref name="Reece-2014" /> Geloods in die 1960’s, het die stripverhaal-antologie ''UFO Flying Saucers'' illustrasies van vermeende ware waarnemings bevat.<ref name="Reece-2014">{{cite web |last1=Reece |first1=Gregory L. |title=Where Do They Come From? What Do They Want? |url=https://www.popmatters.com/182966-where-do-they-come-from-what-do-they-want-2495648430.html |website=PopMatters |access-date=1 October 2024 |date=19 June 2014}}</ref> Die openingslyn van sy eerste uitgawe het verklaar: "Ons wetenskaplikes het hulle gesien! Ons vlieëniers het teen hulle geveg!"<ref>{{cite web |title=UFO Flying Saucers |issue=1 |date=1968 |publisher=[[Gold Key Comics]] |story=The UFOs and Flying Saucers! |url=https://archive.org/details/ufo-flying-saucers-issue-1/page/n2/mode/1up |page=1 |writer=[[Leo Dorfman|Dorfman, Leo]] |artist=Certa, Joe}}</ref> Soos die 1950’s vorder het, het vorige pulp-lesers hul aandag na die groeiende medium van televisie verskuif.<ref>{{cite news |title=Out of This World |url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/out-of-this-world-20050423-gdl6jq.html |website=The Sydney Morning Herald |access-date=2 October 2024 |language=en |date=23 April 2005}}</ref> === Film en televisie === [[Lêer:Encina Drive-in Ad - 4 May 1956, CA.jpg|duimnael|Filmplakkaat vir ’n drive-in bioskoop wat ''Forbidden Planet'' wys]] Baie vroeë uitbeeldings van vlieënde pierings het hulle met die Koue Oorlog verbind.<ref name="Eghigian-2024"/> Die 1949-filmreeks ''Bruce Gentry – Daredevil of the Skies'' het ’n mensgemaakte vlieënde piering uitgebeeld,<ref>Greer, John Michael. ''The UFO Phenomenon: Fact, Fantasy and Disinformation''. Woodbury, Minnesota: Llewellyn Publications, 2009. {{ISBN|978-0-73871-319-9}}. p.33</ref> en die 1950-film ''The Flying Saucer'' het op Koue Oorlog-spioenasie gefokus.<ref name="Eghigian-2024"/> Piering-films in die 1950’s het buitenaardse vlieëniers uitgebeeld, maar baie het steeds op Koue Oorlog-vrese gefokus.<ref name="meehan-1998"/> ''The Thing from Another World'' (1951) was ’n losse aanpassing van John W. Campbell se "Who Goes There?", opgedateer om buitenaardse wesens in te sluit en na Alaska verplaas, waar Amerikaners ’n Russiese aanval gevrees het.<ref name="meehan-1998"/> Later daardie jaar het ''The Day the Earth Stood Still'' sy mensagtige buitenaardse Klaatu gehad om gehore eksplisiete waarskuwings oor ’n moontlike kernholocaust te gee.<ref name="meehan-1998"/>{{rp|4}} ''The Day the Earth Stood Still'' en ''The Thing from Another World'' was finansiële suksesse wat die mark vir ’n "buitenaardse besoeker"-subgenre van wetenskapsfiksie gevestig het wat vlieënde pierings in bestaande ruimte-opera-tropes ingesmelt het.<ref name="Eghigian-2024"/> Stadig swevende skywe, soos dié uit die landingstoneel in ''The Day the Earth Stood Still'', het deur wetenskapsfiksie verskyn, insluitend ''It Came from Outer Space'' (1953), ''Earth vs. the Flying Saucers'' (1956), en die televisiereeks ''The Invaders''.<ref name="Kottmeyer-2017" /> Terwyl contactees buitenaardse wesens as weldadige boodskappers beskryf het, het Hollywood-flieks hulle dikwels as monstersagtige antagoniste uitgebeeld.<ref name="Eghigian-2024"/> Ander lande het die grotendeels Amerikaanse verskynsel op verskillende tye aangepas en elemente van die plaaslike kultuur bygevoeg. Vroeë Britse rolprente was lae-begroting produksies soos ''Devil Girl from Mars'' (1954) en ''Stranger from Venus'' (1954).<ref name="BFIsearch">{{Cite web|title=Devil Girl from Mars|url=https://collections-search.bfi.org.uk/web/Details/ChoiceFilmWorks/150016673|access-date=16 December 2023|website=British Film Institute Collections Search}}</ref><ref>{{Cite web|last=Lenera|first=Dr|date=7 January 2024|title=Devil Girl From Mars [1954]|url=https://horrorcultfilms.co.uk/2024/01/devil-girl-from-mars-1954/|access-date=13 September 2024|website=Horror Cult Films}}</ref> Japannese rolprentmakers het vlieënde skywe en buitenaardse indringers in die ''tokusatsu''-tradisie ingesluit in middel-50’s films soos ''Fearful Attack of the Flying Saucers'' en ''Warning from Space''.<ref name="Warning-from-Space">{{multiref2 |{{cite book |last1=Galbraith |first1=Stuart |title=Japanese science fiction, fantasy, and horror films : a critical analysis of 103 features released in the United States, 1950-1992 |date=1994 |publisher=McFarland |location=Jefferson, North Carolina |isbn=978-0-89950-853-5 |pages=21–23 |url=https://archive.org/details/japanesesciencef00unse}} |{{Cite web |last=Erickson |first=Glenn |date=29 September 2020 |title=Warning from Space |url=https://trailersfromhell.com/warning-from-space/ |access-date=13 September 2024 |website=Trailers From Hell}} |{{cite web |last1=Lenera |title=Warning From Space [1956]: On Blu-ray Now |url=https://horrorcultfilms.co.uk/2020/10/warning-from-space-1956-on-blu-ray-now/ |website=Horror Cult Films |access-date=13 September 2024 |date=29 October 2020}} |{{Cite book |last=Galbraith |first=Stuart |url=https://archive.org/details/japanesefilmogra0000galb |title=The Japanese filmography : a complete reference to 209 filmmakers and the over 1250 films released in the United States, 1900 through 1994 |date=1996 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-0032-4 |location=Jefferson, North Carolina |page=63}} }}</ref> Indiese rolprente het begin om buitenaardse indringers in die 1960’s in te sluit, begin met die Tamil-taalrolprent ''Kalai Arasi''.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wg_RCwAAQBAJ&q=kalaiarasi+queen+of+arts&pg=PA56 |title=The Liverpool Companion to World Science Fiction Film |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2014 |isbn=978-1-78138-038-3 |editor-last=Fritzsche |editor-first=Sonja |pages=56 |access-date=18 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607141822/https://books.google.com/books?id=Wg_RCwAAQBAJ&q=kalaiarasi+queen+of+arts&pg=PA56 |archive-date=7 June 2021 |url-status=live}}</ref> ’n aanpassing van ''Bankubabur Bandhu'' deur [[Satyajit Ray]] is nooit voltooi nie, maar mag ander werke van wetenskapsfiksie beïnvloed het.<ref>{{Cite news |last=Khan |first=Murtaza Ali |date=16 June 2018 |title=Did Steven Spielberg Plagiarise Satyajit Ray's The Alien? |url=https://www.newslaundry.com/2018/06/16/did-steven-spielberg-plagiarise-satyajit-rays-the-alien |access-date=13 September 2024 |work=Newslaundry |language=en}}</ref> In Spanje het buitenaardse-tema televisieprogramme in die 1960’s gewild geword.<ref name="Eghigian-2024" />{{rp|174}} Vlieënde pierings het vinnig na ander genres versprei. In Metro-Goldwyn-Mayer se groot-begroting ''Forbidden Planet'', ’n futuristiese 1956-aanpassing van William Shakespeare se toneelstuk ''[[The Tempest]]'', reis mense deur die ruimte in die ''United Planets Cruiser C-57D'', ’n skip wat soos ’n vlieënde piering lyk.<ref name="Wilson-2000">{{Cite book |last=Wilson |first=Robert F. |url=https://archive.org/details/shakespeareinhol0000will |title=Shakespeare in Hollywood, 1929-1956 |date=2000 |publisher=Fairleigh Dickinson University Press |isbn=0838638325 |pages=71, 101–109}}</ref> ''The Twilight Zone'' episodes "The Monsters Are Due on Maple Street", "Third from the Sun", "Death Ship", "To Serve Man", "The Invaders", en "On Thursday We Leave for Home", maak almal gebruik van die ikoniese piering uit ''Forbidden Planet''.<ref>{{Cite web |last1=Braukman |first1=Stacy |last2=Maderer |first2=Jason |date=August 28, 2018 |title=Out of This World |url=https://news.gatech.edu/archive/features/out-world.shtml}}</ref> Die ''C-57D'' is gevolg deur ander skyf-vormige ruimtetuie in breër wetenskapsfiksie, soos die ''Jupiter 2'' uit die televisiereeks ''Lost in Space'' (1965–1968).<ref>{{Cite web |last=Seibold |first=Witney |date=7 March 2018 |title=How Netflix's Lost in Space Compares to the Other Lost in Spaces |url=https://www.ign.com/articles/2018/03/07/how-netflixs-lost-in-space-compares-to-the-other-lost-in-spaces |website=IGN}}</ref> Pierings het in die televisiereeks ''Babylon 5'' (1994–1998) verskyn as sterreskepe wat deur ’n ras genaamd die Vree gebruik word.<ref>{{cite web |last1=Nizalowski |first1=Ursula |title=Babylon 5: The 10 Fastest Ships In The Universe, Ranked |url=https://screenrant.com/babylon-5-fastest-ships-ranked/ |website=ScreenRant |access-date=28 September 2024 |language=en |date=12 July 2019}}</ref> Buitenaardse wesens in die film ''Independence Day'' (1996) het die mensdom in reuse stadsgrootte piering-vormige ruimtetuie aangeval.<ref>{{cite web |title=8 Things We'll Never Forget From Alien Invasion Blockbuster 'Independence Day' |url=https://www.nyfa.edu/student-resources/8-things-independence-day/ |website=New York Film Academy |date=28 June 2019}}</ref> [[Lêer:Plan9SaucerShadow.jpg|duimnael|’n vlieënde piering en sy moederskip in ''Plan 9 from Outer Space'' (1957)]] Vlieënde pierings is deur ander konsepte vervang en het uit gunsteling by Hollywood-film-makers geraak.<ref name="Barber-2022" /><ref name="meehan-1998" /> Na 1956 was Amerikaanse piering-films hoofsaaklik B-flieke. ''Plan 9 from Outer Space'' is berug vir sy "pietpan"-pierings wat aan sigbare pianodraad hang.<ref>{{cite news |last1=Newman |first1=Bruce |title=Computers Now, Apocalypse Coming Right Up |url=https://www.nytimes.com/1996/06/30/movies/computers-now-apocalypse-coming-right-up.html |work=The New York Times |date=30 June 1996}}</ref><ref name="meehan-1998" /> Televisieprogramme en Britse films het tot in die 1960’s voortgegaan om vlieënde skywe en buitenaardse indringers uit te beeld.<ref name="meehan-1998" />{{rp|106}} Verskeie piering-ontwerpe het in ''Doctor Who'' verskyn, soos dié wat deur die Daleks in ''Daleks' Invasion Earth 2150 A.D.'' of die Cybermen in "The Tenth Planet" gebruik is.<ref>{{cite web |last1=Mount |first1=Paul |title=Daleks – Invasion Earth – 2150 AD (1966) |url=https://www.starburstmagazine.com/reviews/blu-ray-review-daleks-invasion-earth-2150-ad-1966/ |website=Starburst |access-date=28 September 2024}}</ref><ref>{{cite web |last1=Blair |first1=Andrew |title=Doctor Who: The 60 Best Episodes |url=https://www.denofgeek.com/tv/doctor-who-the-60-best-episodes/ |website=Den of Geek |access-date=28 September 2024 |date=20 November 2023}}</ref> Italië het ’n golf lae-begroting films geproduseer, dikwels ruimte-operas of komedies, insluitend ''Omicron'' (1963) en ''Il disco volante'' (1964).<ref name="meehan-1998" /> Teen die einde van die 1960’s het Japan, Italië en Brittanje grotendeels opgehou om piering-films te produseer.<ref name="meehan-1998">{{cite book |last1=Meehan |first1=Paul |title=Saucer Movies: A UFOlogical History of the Cinema |date=1998 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, Md. |isbn=978-0-8108-3573-3 |pages=105–145 |url=https://archive.org/details/saucermoviesufol0000meeh}}</ref> Skyf-vormige ruimtetuie het uit gunsteling in reguit wetenskapsfiksie geraak, maar het voortgegaan om ironies in komedies gebruik te word.<ref name="Anders-2009">{{cite web |last1=Anders |first1=Charlie Jane |title=Alien Trespass: The Ultimate 1950s Nostalgia Trip |url=https://gizmodo.com/alien-trespass-the-ultimate-1950s-nostalgia-trip-5162486 |website=Gizmodo |access-date=7 October 2024 |date=3 March 2009}}</ref><ref name="Barber-2022" /> Die beeld word dikwels retrofuturisties aangeroep om ’n nostalgiese gevoel in periode-werke te skep.<ref name="Horton-2021" /> Byvoorbeeld, ''Mars Attacks!'' (1996) put uit die vlieënde piering as deel van die groter satiriese weergawe van 1950’s [[B-film]]-tropes.<ref>{{Cite magazine |last=Busack |first=Richard von |date=December 18, 1996 |title=Alien Notions |url=http://www.metroactive.com/papers/metro/12.12.96/mars-attacks-9650.html |access-date=23 March 2013 |magazine=Metro}}</ref> === Argitektuur === [[Lêer:LAX Theme Building and moon from northwest 2016-07-21.jpg|links|duimnael|Die Theme Building in Los Angeles, Kalifornië, is ’n voorbeeld van Googie architecture.]] Die glansende, silwer vlieënde piering word wyd beskou as ’n simbool van 1950’s kultuur.<ref name="Barber-2022"/> Die motief is algemeen in Googie-argitektuur en Atomic Age-dekór.<ref>{{Cite web |last=Suaya |first=Stacy |date=October 27, 2022 |title=9 UFO-Inspired Homes Around the World |url=https://www.architecturaldigest.com/gallery/ufo-inspired-homes-around-the-world}}</ref> Opmerklike vlieënde piering-strukture sluit in Seattle se Space Needle en Los Angeles Internasionale Lughawe se Theme Building.<ref>{{Cite web |title=Astronomers and the Space Needle |url=http://astroprofspage.com/archives/593 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070228142944/http://astroprofspage.com/archives/593 |archive-date=February 28, 2007 |access-date=23 March 2013 |website=Astroprof's}}</ref><ref>{{cite book |last1=Winter |first1=Robert |title=An Architectural Guidebook to Los Angeles |date=September 2009 |publisher=Gibbs Smith |isbn=978-1-4236-0893-6 |page=77 |url=https://books.google.com/books?id=WWl29hn0C9gC |language=en}}</ref> Googie-argitektuur in Kalifornië, soos die Chemosphere-huis, het die futuristiese strukture in die 1960’s tekenfilm ''The Jetsons'' beïnvloed. Die tekenfilm het die styl so gewild gemaak dat dit dikwels as die "Jetsons look" verwys word.<ref>{{Cite magazine |last=Novak |first=Matt |title=Mid-21st Century Modern: That Jetsons Architecture |url=https://www.smithsonianmag.com/history/mid-21st-century-modern-that-jetsons-architecture-2494820/ |access-date=12 September 2024 |magazine=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Argitek [[Frank Lloyd Wright]], wat saamgewerk het aan die ontwerp van die vlieënde piering in ''The Day The Earth Stood Still'', het daarna die vlieënde piering as ’n argitektoniese motief gebruik.<ref>{{Cite book |last=Walla |first=Douglas |url=https://books.google.com/books?id=iErAEAAAQBAJ&pg=PA77 |title=The Essential Paul Laffoley: Works from the Boston Visionary Cell |date=9 May 2016 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-31541-6}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hamilton |first=Tierney |date=19 July 2019 |title=Imagining the Future Through Frank Lloyd Wright's Work |url=https://franklloydwright.org/imagining-the-future-through-frank-lloyd-wrights-work/ |publisher=Marin Cultural Association}}</ref> Wright se sirkelvormige Annunciation Greek Orthodox Church in Wauwatosa, [[Wisconsin]], Verenigde State, is gekap met ’n plat koepel oor honderd voet oor.<ref>{{Cite web |date=1 January 2012 |title=9400 W Congress St |url=https://www.wisconsinhistory.org/Records/Property/HI8918 |access-date=12 September 2024 |website=Architecture and History Inventory |publisher=Wisconsin Historical Society |language=en}}</ref> [[Lêer:Spaceship osciron 02.jpg|duimnael|Tentoonstellingsmodel van ’n vlieënde piering (2022)]] Ruimtetuie is een van die onderwerpe van [[popargitektuur]]. Ook bekend as mimetiese argitektuur, is popargitektuur die praktyk om strukture te skep wat soos ander bestaande voorwerpe lyk.<ref>{{Cite web |last=Campbell |first=Tori |title=The Art of Imitation: Novelty Architecture |date=29 January 2021 |url=https://magazine.artland.com/the-art-of-imitation-novelty-architecture/ }}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Kommunist-era Kielce-busstasie in Kielce, [[Pole]], is deur argitek Edward Modrzejewski ontwerp om soos ’n VVV te lyk.<ref>{{multiref2 |{{cite news |last1=M.D. |title=Love Them or Hate Them |url=https://www.economist.com/eastern-/2013/12/19/love-them-or-hate-them |access-date=13 September 2024 |work=Economist |date=19 December 2013}} |{{Cite web |year=2020 |title=Kielce Bus Station |url=https://www.sageglass.com/en-gb/case-studies/kielce-bus-station |website=SageGlass}} |{{cite web |title=Kielce Bus Station in Kielce, Poland |url=https://www.kathmanduandbeyond.com/kielce-bus-station-poland/ |website=Kathmandu & Beyond |access-date=13 September 2024 |date=20 December 2018}} }}</ref> Die historiese landmerkarena in [[Katowice]], [[Pole]], word Spodek (Pools vir "piering") genoem op grond van sy ooreenkoms met die pierings van 1960’s wetenskapsfiksie.<ref>{{cite book |last1=Bulsa |first1=Michał |last2=Grzegorek |first2=Grzegorz |last3=Tabaczyński |first3=Piotr |last4=Waniek |first4=Henryk |last5=Witaszczyk |first5=Beata |title=Domy i gmachy Katowic |date=2013 |publisher=Wydawnictwo Prasa i Książka Grzegorz Grzegorek |location=Katowice |isbn=978-83-63780-00-5 |page=208}}</ref> Ander [[Modernisme|modernistiese]] en [[Brutalisme|brutalistiese]] VVV-strukture sluit in die Oekraïense Instituut vir Wetenskaplike, Tegniese en Ekonomiese Inligting,<ref>{{Cite web |date=7 January 2019 |title=Institute of Scientific & Technological Research & Development, Kyiv |url=https://www.kathmanduandbeyond.com/ukrainian-institute-scientific-technological-research-development-kiev/ |access-date=13 September 2024 |website=Kathmandu & Beyond}}</ref> Bulgarije se [[Boezloedja-monument|Buzludzha monument]],<ref>{{Cite news |last=Salem |first=Jarryd |date=18 January 2017 |title=Inside Bulgaria's Crumbling Communist UFO |url=https://www.cnn.com/travel/article/bulgaria-buzludzha-monument/index.html |access-date=13 September 2024 |work=CNN |language=en}}</ref> die Brug van die Slowaakse Nasionale Opstand (''Most SNP'') in [[Bratislava]], Slowakye,<ref>{{cite news |last1=Majumdar |first1=Debashree |title=Rough Edges of Bratislava |url=https://openthemagazine.com/travel-issue-2019/rough-edges-of-bratislava/ |access-date=2 October 2024 |work=Open The Magazine |date=28 June 2019}}</ref> en The Flying Saucer in [[Sharjah]], [[Verenigde Arabiese Emirate]].<ref>{{Cite news |last=Ravenscroft |first=Tom |date=28 September 2020 |title=Sharjah's Brutalist Flying Saucer Turned into Arts Centre |url=https://www.dezeen.com/2020/09/28/brutalist-flying-saucer-sharjah-art-foundation-spacecontinuum-design-studio/ |access-date=13 September 2024 |work=Dezeen |language=en}}</ref> Die Westall UFO is herdien met die Grange Reserve UFO Park, wat ’n UFO met rooi glybane bevat wat op die gerapporteerde waarneming gemodelleer is.<ref name="Kingston">{{Cite web |title=The Grange Reserve (UFO Park) |url=https://www.kingston.vic.gov.au/Outdoors/Parks-Playgrounds/Playgrounds/The-Grange-Reserve-UFO-Park |archive-url=https://archive.today/20210621110501/https://www.kingston.vic.gov.au/Outdoors/Parks-Playgrounds/Playgrounds/The-Grange-Reserve-UFO-Park |archive-date=21 June 2021 |access-date=24 March 2021 |website=kingston.vic.gov.au |publisher=Kingston City Council}}</ref> Roswell, [[Nieu-Meksiko]], is ’n VVV-toeriste-bestemming in die Suidwestelike Verenigde State. Baie strukture in Roswell, insluitend die straatligte en die McDonald's, is ontwerp rondom buitenaardse temas.<ref>{{Cite news |last1=Siegler |first1=Kirk |last2=Baker |first2=Liz |date=June 5, 2021 |title=The Truth Is (Still) Out There In 'UFO Capital' Roswell, New Mexico |url=https://www.npr.org/2021/06/05/1003267794/the-truth-is-still-out-there-in-ufo-capital-roswell-new-mexico |access-date=13 September 2024 |work=NPR}}</ref> Moonbeam, [[Ontario]], Kanada, het ’n buitenaardse wese as sy maskotte en ’n prominente padlangs vlieënde piering by sy welkom-sentrum.<ref>{{Cite web |last=Dunne |first=Nick |title=Roadside-Attraction Showdown: Moonbeam's Flying Saucer |url=https://www.tvo.org/article/roadside-attraction-showdown-moonbeams-flying-saucer |access-date=13 September 2024 |website=TVO Today}}</ref> UFO-vormige huise sluit in die Futuro-kapsules ontwerp deur Matti Suuronen,<ref>{{Cite news |last=Terzon |first=Emilia |date=3 September 2015 |title=Australia's Lost Futuro: The Tropical UFO Shaped Ski Chalet |url=https://www.abc.net.au/news/2015-09-03/futuro-home-flying-saucer-shaped-ski-chalet-became-darwin-icon/6730594 |access-date=13 September 2024 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> die voormalige Sanzhi UFO houses uit die Sanzhi District, [[Nieu-Taipei]], Taiwan,<ref>{{Cite news |last=Morrison |first=Geoffrey |date=September 23, 2018 |title=The Sci-Fi Future Stands Derelict: Taiwan's Abandoned UFO Houses |url=https://www.cnet.com/tech/computing/the-sci-fi-future-stands-derelict-taiwans-abandoned-ufo-houses/ |access-date=13 September 2024 |work=CNET |language=en}}</ref> en kunstenaar Harry Visser se ikoniese huis in [[Roodepoort]], Johannesburg, Suid-Afrika.<ref>{{Cite news |last=Patrick |first=Alex |date=15 February 2019 |title=If You've Got a UFO Obsession & R50k for Rent, We've Got a Jozi House for You |url=https://www.timeslive.co.za/sunday-times/lifestyle/home-and-gardening/2019-02-15-if-youve-got-a-ufo-obsession--r50k-for-rent-weve-got-a-jozi-house-for-you/ |access-date=13 September 2024 |work=Sunday Times}}</ref> === Breër popkultuur === [[Lêer:Masudaya – Battery Operated – Tin UFO – Galaxy Flying Saucer X-7 (銀河円盤 X-7) – Close Up.jpg|Battery-aangedrewe tin UFO|duimnael]] Vlieënde pierings was ’n alomteenwoordige deel van popkultuur van 1947 tot die middel van die 1970’s.<ref name="Reece-2014" /> Vlieënde skyf-motiewe is in speelgoed en ander nuuskierighede gebruik kort nadat die vroegste verslae verskyn het. Die [[frisbee]] is in 1948 vrygestel en aanvanklik as die "vlieënde piering" gemerk.<ref>{{Cite web |date=12 September 2024 |title=On This Day (Jan. 23) in History – 1957 – Toy Company Wham-O Produces First Frisbees |url=https://www.heraldchronicle.com/news/history/on-this-day-jan-23-in-history-1957-toy-company-wham-o-produces-first-frisbees/article_4108a409-4341-5ab1-bd1d-7f79c415c409.html |access-date=13 September 2024 |website=Herald Chronicle |language=en}}</ref> Vlieënde piering-lekkers is in die 1950’s bekendgestel toe ’n Belgiese produsent van kommuniehosties ’n daling in verkope gehad het.<ref>{{Cite web |last=Banim |first=Julia |date=10 April 2023 |title=People Astounded over History Behind Flying Saucer Sweets from Their Childhood |url=https://www.mirror.co.uk/news/weird-news/people-astounded-after-learning-history-29670333 |access-date=12 September 2024 |website=The Mirror |language=en}}</ref> Saam met ander vintage lekkers het hulle sedertdien hernieude belangstelling van kliënte as "retro" gesien.<ref>{{Cite news |last=Salter |first=Katy |date=6 August 2014 |title=Sherbet Dips, Flying Saucers and the British Retro Sweet Revival |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2014/aug/06/sweets-british-retro-revival-made-simple-bbc-hope-greenwood |access-date=12 September 2024 |work=The Guardian}}</ref> In die 1950’s en vroeë 1960’s was Japan ’n groot vervaardiger van blikke speelgoed dikwels met ruimte-temas soos robotte, vuurpyle en vlieënde skywe.<ref>{{multiref2 |{{Cite journal |last=Elsass |first=Bruce |date=2023-09-20 |title=The Journal of Antiques and Collectibles |url=https://journalofantiques.com/features/japanese-tin-toys-a-craze-that-rebuilt-post-war-japan/ |journal=Journal of Antiques and Collectibles |language=en-US}} |{{Cite web |last=Bunte |first=Jim |date=1999 |title=My Spacetoy History |url=https://vintagespacetoys.com/about/ |access-date=2024-09-13 |website=Vintage Spacetoys}} |{{Cite book |last=Teruhisa |first=Kitahara |url=https://archive.org/details/robotsspaceships0000unse |title=Robots : spaceships & other tin toys |date=2006 |publisher=Koln |isbn=978-3-8228-5062-6}} }}</ref> Deur die 1950’s het musikante soos Billy Lee Riley, Jesse Lee Turner, en Betty Johnson novelty-liedjies oor vlieënde skywe en buitenaardse indringers vrygestel. Bill Buchanan en Dickie Goodman het die eerste break-in-opnames, "The Flying Saucer", vrygestel, wat die vorm van ’n nagemaakte nuusuitsending oor ’n buitenaardse invasie geneem het.<ref>{{cite web |last1=Blevins |first1=Joe |title=Let's Celebrate Alien Day with Crazy Late 1950s Novelty Songs |url=https://www.avclub.com/let-s-celebrate-alien-day-with-crazy-late-1950s-novelty-1798246619 |website=AV Club |access-date=7 October 2024 |date=April 26, 2016}}</ref> Disneyland het ''Flying Saucers'', ’n aantreklikheid waar gaste ’n sweefskyf kon bestuur deur hul eie liggaam te kantel, oopgemaak.<ref name="Gnerre-2019">{{cite news |last1=Gnerre |first1=Sam |title=South Bay History: Flying Saucers Land with a Vengeance in 1950s Pop Culture |url=https://www.dailybreeze.com/2019/04/01/south-bay-history-flying-saucers-land-with-a-vengeance-in-1950s-pop-culture/ |access-date=4 October 2024 |work=Daily Breeze |date=1 April 2019}}</ref> Videospelletjies het ’n lang geskiedenis van die uitbeelding van vlieënde pierings, tipies as antagoniste.<ref name="Winchester-2022">{{Cite web |last=Winchester |first=Jonah |date=14 August 2022 |title=8 Iconic Flying Saucers In Gaming |url=https://www.thegamer.com/most-iconic-flying-saucers-in-gaming/ |access-date=12 September 2024 |website=TheGamer |language=en}}</ref> In die speelhallen het die gewilde vroeë skiet-spelletjies ''Asteroids'' (1979) en ''Space Invaders'' (1978) vlieënde pierings as "bonus"-vyande uitgebeeld wat slegs kortliks verskyn het.<ref>{{Cite web |last=Jozefowicz |first=Gabriela |date=30 December 2023 |title=The Rise of the Arcade |url=https://theboar.org/2023/12/the-rise-of-the-arcade-by-gabriela-jozefowicz/ |access-date=12 September 2024 |website=theboar.org}}</ref> ''Super Mario Land'', een van [[Nintendo]] se lanseertitels vir die oorspronklike Game Boy, het ruimtetuie bevat wat op foto's deur George Adamski gemodelleer is en tussen verskeie monumente gestel is wat valslik aan antieke ruimtetuigreisigers toegeskryf word, soos die [[Egiptiese piramide|Egiptiese piramides]] en die monolitiese [[Moai]] van Paas-Eiland.<ref>{{Cite web |last=Lambie |first=Ryan |date=22 April 2019 |title=Super Mario Land: The Brilliance of an Underrated Classic |url=https://www.denofgeek.com/games/super-mario-land-underrated-classic/ |access-date=12 September 2024 |website=Den of Geek}}</ref> Die ''XCOM''-reeks stel spelers voor om ’n invasie van buitenaardse wesens wat in vlieënde skywe op aarde land, te keer. Pierings het verskyn as ’n vaartuig wat spelers in ''Fortnite'', ''Destroy All Humans'', en ''Spore'' kan beheer.<ref name="Winchester-2022" /> ==Verwysings== {{Reflist}} {{Normdata}} [[Kategorie:Misterie]] [[Kategorie:Skynwetenskappe]] 86uyj8ft1afpufh88ovbpmulr4e0el8 Universele basiese dienste 0 457978 2888429 2881725 2026-03-28T19:36:59Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888429 wikitext text/x-wiki '''Universele basiese dienste''' ('''UBD''') is 'n idee{{sfn|Percy|Moore|Portes|Reed|2017}} van 'n vorm van maatskaplike sekerheid waarin alle burgers of inwoners van 'n [[gemeenskap]], streek of [[land]] onvoorwaardelike toegang ontvang tot 'n reeks gratis, basiese, openbare dienste, wat deur belastingbetalers befonds word en gesamentlik deur 'n [[regering]] of openbare instelling verskaf word.<ref>{{cite journal |last1=Gough |first1=Ian |title=The Case for Universal Basic Services |journal=LSE Public Policy Review |date=2020 |volume=1 |issue=2 |doi=10.31389/lseppr.12 |doi-access=free}}</ref> Die basiese dienste sluit gewoonlik in:<ref>Percy, Moore, Portes et al (2017)</ref> *[[Onderwys]] *Gesondheidsorg *Behuising *Noodsaaklike voedsel *[[Water]] en sanitasie *Busse en treine *Basiese [[internet]] *Regshulp en verteenwoordiging Verdere dienste, waar daar lae of geen marginale koste is vir die byvoeging van verdere gebruikers, is: *[[Elektrisiteit]] en verhitting *Kleinhandelbankdienste *Openbare uitsaaimedia ==Geskiedenis== Universele Basiese Dienste is 'n ontwikkeling van die welsynstaatmodel. Die term het in 2017 in die pers verskyn<ref>{{cite news|last1=Coyle|first1=Diane|title=Universal basic services are more important than income|url=https://www.ft.com/content/734e8fe6-1880-11e7-9c35-0dd2cb31823a|website=Financial Times|date=4 April 2017 |publisher=Financial Times|accessdate=20 April 2017}}</ref> en die eerste modellering in 'n verslag van die Universiteitskollege London (UCL) se Instituut vir Globale Voorspoed.<ref name=igpspnOct2017 /> Die Britse [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Arbeidersparty]] het die verslag verwelkom<ref>{{cite web|last1= McDonnell|first1=John|title=John McDonnell response to the Institute for Global Prosperity's report on Universal Basic Services|url=https://labour.org.uk/press/john-mcdonnell-response-to-the-institute-for/|website=Labour Party|accessdate=2 September 2018}}</ref> en in 2018 <ref>{{cite web|last1=McDonnell|first1=John|title=The new economics of Labour|url=https://www.opendemocracy.net/uk/hilary-wainwright/new-economics-of-labour|website=Open Democracy|accessdate=2 September 2018|archive-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923113733/https://www.opendemocracy.net/en/opendemocracyuk/new-economics-of-labour//|url-status=dead}}</ref> aangekondig dat UBD in die party se platform opgeneem sou word. ==UBD-insluitingsrasionaal== Universele Basiese Dienste word verskaf op die basis dat dit nodig is om elke burger se materiële veiligheid, geleentheid om by te dra of deel te neem aan die besluitnemingsprosesse van hul gemeenskap, streek of land te handhaaf en moontlik te maak, selfs al het hulle geen finansiële inkomste nie. Die UBS-model brei die idee van 'n sosiale veiligheidsnet uit om daardie elemente in te sluit wat nodig is om 'n groter rol <ref>{{cite web|last1=Unger|first1=Roberto|title=Freedom, Equality and a Future Political Economy: the structural change we need - Unger at RSA 2013|url=https://www.youtube.com/watch?v=_CBW3aFvxVs|website=RSA|date=11 December 2013 |accessdate=19 April 2017}}</ref> in die samelewing te vervul. Om insluiting in 'n UBD-voorsieningsdienste te staaf, voldoen aan ten minste een van hierdie voorwaardes: *noodsaaklik om die individu of die samelewing se materiële veiligheid te handhaaf *noodsaaklik om die individu se persoonlike pogings in staat te stel om hul vaardighede en vermoëns te gebruik om tot hul samelewing by te dra, hetsy teen vergoeding of nie *noodsaaklik om die individu toe te laat om deel te neem aan die politieke stelsel(s) waarin hulle leef Die volgende tabel verteenwoordig die rasionaliteite wat gebruik word vir die insluiting van sekere dienste in 'n UBS-definisie: {| class="wikitable" |+Rasionalisering vir die insluiting van UBD !UBD !Materiële veiligheid !Geleenthede !Deelname |- |Behuising |♦ | | |- |Elektrisiteit en verhitting |♦ | | |- |Voedsel en water |♦ | | |- |Gesondheid en sorg |♦ | | |- |Onderwys | |♦ |♦ |- |Vervoer | |♦ |♦ |- |Inligting | |♦ |♦ |- |Regsdiens |♦ |♦ |♦ |} Die konsep van universele basiese dienste (UBD) verwys dus na die voorsiening van noodsaaklike openbare dienste aan alle lede van ’n samelewing, ongeag inkomste of sosiale status. Hierdie dienste is daarop gemik om materiële veiligheid te verseker, geleenthede vir persoonlike en ekonomiese ontwikkeling te bevorder, en aktiewe deelname aan die samelewing moontlik te maak. Die tabel hierbo toon hoe verskillende diensgebiede, soos behuising, gesondheid, onderwys en vervoer, bydra tot hierdie drie kerndoelwitte. UBD word dikwels beskou as ’n alternatief of aanvulling tot universele basiese inkomste, met die fokus op kollektiewe voorsiening eerder as direkte kontantbetalings. Die spesifieke inhoud van enige stel UBS wissel na gelang van die hulpbronne wat beskikbaar is vir die samelewing en hul politieke definisies van wat basiese voorsiening uitmaak - sien UBS Insluitingsrasionaal. Baie samelewings verskaf reeds sommige elemente van UBS, soos openbare onderwys en openbare gesondheidsorgdienste. ==Diensdefinisies en voorbeelde== ===Skuiling=== *Skuiling vir haweloses *Behuising eerste *Openbare behuising *Reg op behuising Openbare behuising word gebou om bekostigbare of gesubsidieerde behuising vir laerinkomsteverdieners te bied. Dit is in lyn met die rasionaal agter die UBS, om sosiale insluiting te handhaaf. VN-Habitat beraam dat ongeveer 40% van die totale wêreldbevolking teen 2030 nie toegang tot bekostigbare behuising sal hê nie.<ref>{{cite web |url=https://unhabitat.org/topic/housing |title=The challenge |accessdate=19 September 2020 |url-status=dead |archive-date=20 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920074826/https://unhabitat.org/topic/housing }}</ref> ===Onderhoud=== *Voedselbank *Voedselsekuriteit *Mensereg op water en sanitasie *Reg op voedsel *Aanvullende voedingshulpprogram *Sopkombuis ===Gesondheid en sorg=== Dienste wat gesondheid ondersteun, en dienste wat voorsiening maak vir die versorging van gestremdes, bejaardes en ander. *Openbaar befondsde gesondheidsorg *Reg op gesondheid *Universele gesondheidsorg In “The Case for Universal Basic Services” argumenteer Coote en Percy vir die uitbreiding van die definisie van sorgdienste om kinderversorging in te sluit.<ref>{{cite web|last1=Coote|first1=Anna| last2=Percy|first2=Andrew|title=The Case for Universal Basic Services|url= https://www.wiley.com/en-gb/The+Case+for+Universal+Basic+Services-p-9781509539840|website=Wiley|accessdate=19 Desember 2020}}</ref> ===Onderwys=== Skoolonderrig en opleiding. *Gratis onderwys *Openbare onderwys *Reg op onderwys *Universele toegang tot onderwys ===Vervoer=== Plaaslike vervoer om toegang tot ander dienste, winkels en werk te verkry.. *Gratis openbare vervoer ===Informasie=== Toegang tot kommunikasie wat deelname aan die samelewing moontlik maak, sowel as toegang tot ander dienste. *Vryheid van inligting *Munisipale draadlose netwerk *Openbare biblioteek *Reg op internettoegang ===Regsaspekte=== In die regsomgewing dui UBD op 'n breë definisie om veiligheidsdienste, regsbystand en die apparaat in te sluit wat nodig is om die samelewing se regstelsel en politieke stelsel te onderhou. Die howe, vergaderings, politieke salarisse, staatsdienste en ander aspekte van die struktuur van die samelewing word ingesluit in die definisie van Regs-UBD. *Noodmediese dienste *Polisiëring *Brandbestryding *Regshulp *Howe *Reg op berading *Maatskaplike dienste-agentskappe ===Definisies van plaaslike dienste=== UBD word ontwerp en gelewer deur regerings en instellings wat die presiese inhoud van die dienste aanpas om aan die spesifieke omstandighede van die plaaslike gemeenskap te voldoen. ==Befondsing== In die gestandaardiseerde definisie van UBD word die koste van die dienste befonds deur inkomste verkry uit inkomstebelasting, wat gekoppel is aan die lewering van die UBD. Die meeste UBD-dienste in samelewings regoor die wêreld word vandag befonds uit algemene regeringsinkomste, soos openbare gesondheidsorg. ===Modelkosteberekening=== In Oktober 2017 het die Instituut vir Globale Voorspoed aan die Universiteitskollege London 'n verslag<ref name=igpspnOct2017>{{cite web|last1=Percy, Moore, Portes, Reed|title=Social prosperity for the future: A proposal for Universal Basic Services|url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10080175/|website=UCL|date=23 Desember 2016|publisher=IGP UCL|accessdate=28 April 2025}}</ref> opgestel wat die koste van UBS vir die Verenigde Koninkryk modelleer. Die verslag het die befondsing van die UBS-dienste (£42.16 miljard) gemodelleer uit 'n vermindering in die Persoonlike Belastingtoelaag. ===Koste-regverdigings vir UBD=== Die koste van die uitbreiding van openbare dienste as universele regte word geregverdig deur 'n kombinasie van die volgende besparings: * verhoogde produktiwiteit deur groter ondersteuning vir dieper spesialisasie * vervanging van kontantvoordele * verbeterde doeltreffendheid van lewering as gevolg van plaaslike ontwerp en vraagbestuur<ref>{{cite web|last1=Randle, Kippin|title=Beyond Nudge to Demand Management|url=https://www.thersa.org/discover/publications-and-articles/rsa-blogs/2013/07/local-government-faces-a-funding-black-hole.-it-must-look-to-demand-management-for-part-of-the-solution|website=RSA|publisher=RSA LGA|accessdate=20 April 2017|archive-date= 8 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608084643/https://www.thersa.org/discover/publications-and-articles/rsa-blogs/2013/07/local-government-faces-a-funding-black-hole.-it-must-look-to-demand-management-for-part-of-the-solution|url-status=dead}}</ref> * langtermyn besparings in arbeidskoste as UBS 'n plaasvervanger vir verhogings in salarisse<ref name=Smith1978>{{cite journal|last1=Adams|first1=Paul|title=Social Control or Social Wage: On the Political Economy of the Welfare State|url=http://scholarworks.wmich.edu/jssw/vol5/iss1/3|journal=The Journal of Sociology & Social Welfare|date=Januarie 1978|volume=5|issue=1|accessdate=20 April 2017}}</ref> == Arbeidsmark-effekte == Die twee mees algemene gevolge vir arbeidsmarkte is: #verhoogde buigsaamheid deur verbeterde toegang tot werksgeleenthede (bv. vervoertoegang<ref>{{cite web|last1=Fisher, Impink|title=The socioeconomic stakes of transit|url=https://www.brookings.edu/blog/the-avenue/2017/03/28/the-socioeconomic-stakes-of-transit/|website=The Brookings Institution|date=28 Maart 2017|accessdate=20 April 2017}}</ref>) #verminderde opwaartse druk op arbeidskoerse deur die vervanging van direkte finansiële koste ("sosiale loon"<ref name=Smith1978 />) Die 2017 UCL-verslag toon potensiële kostevervanging van 80% van die gemiddelde betaling vir die laagste inkomste-deciel<ref name=igpspnOct2017 /> ==Omgewingsvoordele== UBD kan lei tot laer uitlatings, veral deur groter gebruik van openbare vervoer.<ref>{{Cite web|url=https://seriouslydifferent.org/igp-stories/getting-beyond-the-economy-a-journey-with-extinction-rebellion|title=Getting Beyond the Economy: A Journey with Extinction Rebellion}}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Kritiek en voorwaardes== UBD mag dalk 'n ondoeltreffende metode wees om die persoonlike en noodwendig individuele lewenskoste wat verband hou met behoeftes soos toiletware te dek, wat vereis dat enige UBD aangevul word deur een of ander vorm van kontantoordragte of kredietstelsel wat deur burgers gebruik kan word om persoonlik spesifieke lewenskoste te dek. Hierdie komponent kan gelewer word as 'n vorm van basiese inkomste, soos gemodelleer in die UCL-verslag,<ref name=igpspnOct2017 /> alhoewel aan die lae kant van die skaal waarbinne basiese inkomsteverspreidings algemeen voorgestel word. ==Sien ook == *[[Basisinkomste]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Basisinkomste]] [[Kategorie:Toekomsstudies]] 0oolgowqwiiv2bd9qmduchg1kzd3iek 2026 Japannese Grand Prix 0 458962 2888356 2888346 2026-03-28T13:33:31Z Aliwal2012 39067 /* Kwalifisering */ Vergissings bij Hamilton en Gasly verbeter 2888356 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{vlagikoon|JPN}} 2026 Formule 1 Aramco Japannese Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Circuit Suzuka.png|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>29 Maart 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Suzuka Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:28.778</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small></small>|| <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small>|| <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small>||<small></small> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Japannese Grand Prix]]''' word op [[29 Maart]] [[2026]] op die [[Suzuka Internasionale Renbaan]] in [[Japan]] gehou. Dit is die derde wedren van die kampioenskapseisoen. == Bande == [[Pirelli]] het die volgende bande in Japan verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Suzuka |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === * <small>''Slegs die top vyf word vertoon.''</small> {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/practice/1 |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Practice 1 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-27}}</ref> ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:31.666 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:31.692 |- !3 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:31.798 |- !4 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:31.865 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:31.995 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/practice/2 |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Practice 2 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-27}}</ref> ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.133 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:30.225 |- !3 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:30.338 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.649 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.846 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/practice/3 |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-28}}</ref> ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:29.362 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:29.616 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.229 |- !4 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.364 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.383 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! K1 ! K2 ! K3 ! Rooster |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:30.035 | '''1:29.048''' | '''1:28.778''' | align=center|1 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:29.967 | 1:29.686 | 1:29.076 | align=center|2 |- !3 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.200 | 1:29.451 | 1:29.132 | align=center|3 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | '''1:29.915''' | 1:29.303 | 1:29.405 | align=center|4 |- !5 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.401 | 1:29.795 | 1:29.409 | align=center|5 |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.309 | 1:29.589 | 1:29.567 | align=center|6 |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.584 | 1:29.874 | 1:29.691 | align=center|7 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.662 | 1:30.104 | 1:29.978 | align=center|8 |- !9 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:30.359 | 1:29.990 | 1:30.274 | align=center|9 |- !10 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.781 | 1:30.109 | 1:30.319 | align=center|10 |- !11 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.519 | 1:30.262 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:30.915 | 1:30.309 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:30.358 | 1:30.387 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.657 | 1:30.495 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.931 | 1:30.627 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|15 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.927 | 1:31.033 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|16 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:31.088 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|17 |- !18 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:31.090 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|18 |- !19 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:32.206 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|19 |- !20 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:32.330 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|20 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:32.646 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|21 |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:32.920 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|22 |- !colspan="8"|K1 107% tyd: 1:36.209 |- !colspan=8|Bron: ''formula1.com''<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1281/japan/qualifying |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Qualifying |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-28}}</ref> |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- ! 2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- ! 3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- ! 4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- ! 5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- ! 6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- ! 7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- ! 8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- ! 9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- ! 10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- ! 11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- ! 20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! No. ! Renjaer ! Span ! Punte |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|51 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|47 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|34 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|33 |- !5 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|17 |- !6 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|15 |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|9 |- !8 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|8 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|8 |- !10 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|4 |- !11 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|4 |- !12 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|3 |- !13 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|2 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|2 |- !15 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|1 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !17 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|0 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|0 |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !20 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Span ! Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|98 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|67 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|18 |- !4 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|17 |- !5 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|12 |- !6 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|12 |- !7 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|10 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|2 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|2 |- !10 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !11 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Japannese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Japan]] dvv6bjjraqrz5irsn2abo67w7thkeq0 2888484 2888356 2026-03-29T09:28:25Z Aliwal2012 39067 /* Wedren */ 2888484 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{vlagikoon|JPN}} 2026 Formule 1 Aramco Japannese Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Circuit Suzuka.png|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>29 Maart 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Suzuka Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:28.778</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small></small>|| <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small>|| <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small>||<small></small> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Japannese Grand Prix]]''' word op [[29 Maart]] [[2026]] op die [[Suzuka Internasionale Renbaan]] in [[Japan]] gehou. Dit is die derde wedren van die kampioenskapseisoen. == Bande == [[Pirelli]] het die volgende bande in Japan verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Suzuka |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === * <small>''Slegs die top vyf word vertoon.''</small> {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/practice/1 |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Practice 1 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-27}}</ref> ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:31.666 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:31.692 |- !3 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:31.798 |- !4 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:31.865 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:31.995 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/practice/2 |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Practice 2 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-27}}</ref> ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.133 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:30.225 |- !3 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:30.338 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.649 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.846 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/practice/3 |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-28}}</ref> ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:29.362 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:29.616 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.229 |- !4 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.364 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.383 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! K1 ! K2 ! K3 ! Rooster |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:30.035 | '''1:29.048''' | '''1:28.778''' | align=center|1 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:29.967 | 1:29.686 | 1:29.076 | align=center|2 |- !3 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.200 | 1:29.451 | 1:29.132 | align=center|3 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | '''1:29.915''' | 1:29.303 | 1:29.405 | align=center|4 |- !5 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.401 | 1:29.795 | 1:29.409 | align=center|5 |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.309 | 1:29.589 | 1:29.567 | align=center|6 |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.584 | 1:29.874 | 1:29.691 | align=center|7 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.662 | 1:30.104 | 1:29.978 | align=center|8 |- !9 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:30.359 | 1:29.990 | 1:30.274 | align=center|9 |- !10 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.781 | 1:30.109 | 1:30.319 | align=center|10 |- !11 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.519 | 1:30.262 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:30.915 | 1:30.309 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:30.358 | 1:30.387 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.657 | 1:30.495 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.931 | 1:30.627 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|15 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.927 | 1:31.033 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|16 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:31.088 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|17 |- !18 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:31.090 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|18 |- !19 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:32.206 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|19 |- !20 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:32.330 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|20 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:32.646 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|21 |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:32.920 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|22 |- !colspan="8"|K1 107% tyd: 1:36.209 |- !colspan=8|Bron: ''formula1.com''<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1281/japan/qualifying |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Qualifying |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-28}}</ref> |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} '''[[Kimi Antonelli]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | 1:28:03.403 | align=center|1 | align=center|'''25'''{{Pictogram vinnigste ronde}} |- !2 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} '''[[Oscar Piastri]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +13.722 | align=center|3 | align=center|'''18''' |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} '''[[Charles Leclerc]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|53 | +15.270 | align=center|4 | align=center|'''15''' |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} '''[[George Russell]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | +15.754 | align=center|2 | align=center|'''12''' |- !5 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} '''[[Lando Norris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +23.479 | align=center|5 | align=center|'''10''' |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|53 | +25.037 | align=center|6 | align=center|'''8''' |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} '''[[Pierre Gasly]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +32.340 | align=center|7 | align=center|'''6''' |- !8 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +32.677 | align=center|11 | align=center|'''4''' |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} '''[[Liam Lawson]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +50.180 | align=center|14 | align=center|'''2''' |- !10 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} '''[[Esteban Ocon]]''' | '''[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]''' | align=center|53 | +51.216 | align=center|12 | align=center|'''1''' |- !11 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +52.280 | align=center|13 | |- !12 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|53 | +56.154 | align=center|8 | |- !13 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +59.078 | align=center|9 | |- !14 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|53 | +59.848 | align=center|10 | |- !15 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|53 | +1:05.008 | align=center|16 | |- !16 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|53 | +1:05.773 | align=center|15 | |- !17 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|53 | +1:32.453 | align=center|19 | |- !18 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|52 | +1 rondte | align=center|21 | |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|52 | +1 rondte | align=center|20 | |- !20 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|51 | +2 rondtes | align=center|17 | |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|30 | Waterdruk | align=center|22 | |- !22 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|20 | Ongeluk | align=center|18 | |- !colspan=8|Bron: ''formula1.com'' <ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/race-result.html |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 - Race Result |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-29}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/fastest-laps.html |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 - Fastest Laps |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-29}}</ref> |} {{Pictogram vinnigste ronde}} [[Kimi Antonelli]] teken vir die vyfde keer in sy loopbaan die vinnigste rondte aan. == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! No. ! Renjaer ! Span ! Punte |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|51 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|47 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|34 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|33 |- !5 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|17 |- !6 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|15 |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|9 |- !8 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|8 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|8 |- !10 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|4 |- !11 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|4 |- !12 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|3 |- !13 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|2 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|2 |- !15 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|1 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !17 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|0 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|0 |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !20 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Span ! Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|98 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|67 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|18 |- !4 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|17 |- !5 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|12 |- !6 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|12 |- !7 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|10 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|2 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|2 |- !10 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !11 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Japannese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Japan]] 1x7qr607trgv6uwp85wayrsitre2k6x 2888488 2888484 2026-03-29T09:51:28Z Aliwal2012 39067 2888488 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{vlagikoon|JPN}} 2026 Formule 1 Aramco Japannese Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Circuit Suzuka.png|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>29 Maart 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Suzuka Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:28.778</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small>|| <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]]</small>|| <small>[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]</small>||<small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Japannese Grand Prix]]''' is op [[29 Maart]] [[2026]] op die [[Suzuka Internasionale Renbaan]] in [[Japan]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande == [[Pirelli]] het die volgende bande in Japan verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Suzuka |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === * <small>''Slegs die top vyf word vertoon.''</small> {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/practice/1 |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Practice 1 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-27}}</ref> ! Plek ! No. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:31.666 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:31.692 |- !3 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:31.798 |- !4 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:31.865 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:31.995 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/practice/2 |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Practice 2 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-27}}</ref> ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.133 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:30.225 |- !3 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:30.338 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.649 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.846 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/practice/3 |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-28}}</ref> ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:29.362 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:29.616 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.229 |- !4 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.364 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.383 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! K1 ! K2 ! K3 ! Rooster |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:30.035 | '''1:29.048''' | '''1:28.778''' | align=center|1 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:29.967 | 1:29.686 | 1:29.076 | align=center|2 |- !3 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.200 | 1:29.451 | 1:29.132 | align=center|3 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | '''1:29.915''' | 1:29.303 | 1:29.405 | align=center|4 |- !5 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.401 | 1:29.795 | 1:29.409 | align=center|5 |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:30.309 | 1:29.589 | 1:29.567 | align=center|6 |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.584 | 1:29.874 | 1:29.691 | align=center|7 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.662 | 1:30.104 | 1:29.978 | align=center|8 |- !9 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:30.359 | 1:29.990 | 1:30.274 | align=center|9 |- !10 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.781 | 1:30.109 | 1:30.319 | align=center|10 |- !11 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.519 | 1:30.262 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:30.915 | 1:30.309 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:30.358 | 1:30.387 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:30.657 | 1:30.495 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.931 | 1:30.627 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|15 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:30.927 | 1:31.033 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|16 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:31.088 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|17 |- !18 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:31.090 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|18 |- !19 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:32.206 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|19 |- !20 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:32.330 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|20 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:32.646 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|21 |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:32.920 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|22 |- !colspan="8"|K1 107% tyd: 1:36.209 |- !colspan=8|Bron: ''formula1.com''<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1281/japan/qualifying |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 – Qualifying |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-28}}</ref> |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} '''[[Kimi Antonelli]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | 1:28:03.403 | align=center|1 | align=center|'''25'''{{Pictogram vinnigste ronde}} |- !2 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} '''[[Oscar Piastri]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +13.722 | align=center|3 | align=center|'''18''' |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} '''[[Charles Leclerc]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|53 | +15.270 | align=center|4 | align=center|'''15''' |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} '''[[George Russell]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | +15.754 | align=center|2 | align=center|'''12''' |- !5 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} '''[[Lando Norris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +23.479 | align=center|5 | align=center|'''10''' |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|53 | +25.037 | align=center|6 | align=center|'''8''' |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} '''[[Pierre Gasly]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +32.340 | align=center|7 | align=center|'''6''' |- !8 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +32.677 | align=center|11 | align=center|'''4''' |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} '''[[Liam Lawson]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +50.180 | align=center|14 | align=center|'''2''' |- !10 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} '''[[Esteban Ocon]]''' | '''[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]''' | align=center|53 | +51.216 | align=center|12 | align=center|'''1''' |- !11 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +52.280 | align=center|13 | |- !12 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|53 | +56.154 | align=center|8 | |- !13 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +59.078 | align=center|9 | |- !14 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|53 | +59.848 | align=center|10 | |- !15 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|53 | +1:05.008 | align=center|16 | |- !16 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|53 | +1:05.773 | align=center|15 | |- !17 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|53 | +1:32.453 | align=center|19 | |- !18 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|52 | +1 rondte | align=center|21 | |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|52 | +1 rondte | align=center|20 | |- !20 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|51 | +2 rondtes | align=center|17 | |- !DNF | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|30 | Waterdruk | align=center|22 | |- !DNF | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|20 | Ongeluk | align=center|18 | |- !colspan=8|Bron: ''formula1.com'' <ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/race-result.html |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 - Race Result |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-29}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1281/japan/fastest-laps.html |titel=Formula 1 Aramco Japanese Grand Prix 2026 - Fastest Laps |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-03-29}}</ref> |} {{Pictogram vinnigste ronde}} [[Kimi Antonelli]] teken vir die vyfde keer in sy loopbaan die vinnigste rondte aan. == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! No. ! Renjaer ! Span ! Punte |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|51 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|47 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|34 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|33 |- !5 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|17 |- !6 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|15 |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|9 |- !8 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|8 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|8 |- !10 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|4 |- !11 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|4 |- !12 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|3 |- !13 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|2 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|2 |- !15 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|1 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !17 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|0 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|0 |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !20 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Span ! Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|98 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|67 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|18 |- !4 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|17 |- !5 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|12 |- !6 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|12 |- !7 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|10 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|2 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|2 |- !10 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !11 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Japannese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Japan]] byxzs60fb0xpwvamvhputrie71l4kqt Trailer Park Boys 0 459195 2888381 2887001 2026-03-28T16:03:57Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888381 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Trailer Park Boys | beeld = [[Beeld:Trailer Park Boys logo.png|280px]] | onderskrif = | genre = {{plainlist| *Spotdokumentêr *Sitkom *Swartkomedie *Misdaadkomedie }} | skepper = Mike Clattenburg | ontwikkelaar = | skrywer = | regisseur = | kreatiewe regisseur = | aanbieder = | rolverdeling = | beoordelaars = | verteller = | temamusiekkomponis = {{Plainlist| * Blain Morris * Marc Mysterio }} | openingstema = | afsluitingstema = | komponis = | oorsprongsland = [[Kanada]] | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = 12 | aantal_episodes = 105 (plus 10 spesiale episodes) | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Gary Howsam * Erica Benson * Norm Bolen * Rachel Fulford * Laura Michalchyshyn }} | vervaardiger = {{Plainlist| * Mike Clattenburg * Barrie Dunn * Michael Volpe * Jonathan Walker * Mike Smith * John Paul Tremblay * Robb Wells }} | redigeerder = | lokasie = | kinematografie = {{Plainlist| * Adamm Liley * David Albiston * Mike Clattenburg }} | kamera = | looptydperk = sowat 23 minute (seisoen 1-7)<br />23-32 minute (seisoen 8-12)<br />30-47 minute (spesiale episodes) | maatskappy = {{plainlist| * Trailer Park Productions * Topsail Entertainment * Showcase Television * Sunnyvale Productions * Swearnet Pictures * Rollercoaster Entertainment }} | verspreider = | kanaal = Showcase <br>[[Netflix]] <br>TPB+ | eerste_uitsending = {{Begindatum|2001|04|22|df=yes}} }} '''''Trailer Park Boys''''' is 'n [[Kanada|Kanadese]] spotdokumentêr/sitkom vir [[televisie]] wat deur Mike Clattenburg geskep is. Dit het in 2001 begin wys as 'n voortsetting van sy twee kortprente “The Cart Boy” van 1995 en “One Last Shot” van 1998. {{Stapel|[[Beeld:Trailer Park Boys, April 2009.jpg|thumb|320px|Van links is [[Mike Smith (akteur)|Mike Smith]] as Bubbles, Robb Wells as Ricky en John Paul Tremblay as Julian.]]}} Die reeks gaan oor die lewe van 'n groep inwoners van 'n woonwapark wat in die fiktiewe "Sunnyvale Trailer Park" in [[Nova Scotia]] woon. Die première was op 22 April 2001 op Showcase. Die oorspronklike reeks was sewe seisoene lank en het op 7 Desember 2008 met 'n spesiale episode van 'n uur lank geëindig.<ref name="Abbott2010">{{cite book|author=Stacey Abbott|title=The Cult TV Book|url=https://books.google.com/books?id=gA7qK_VhVH0C&pg=PA84|access-date=June 6, 2011|date=March 10, 2010|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84885-026-2|pages=84–}}</ref> Vier rolprente het tussen 2006 en 2024 uit die reeks voortgespruit: ''The Movie'', ''Countdown to Liquor Day'', ''Don't Legalize It'' en ''Standing on the Shoulders of Kitties: The Bubbles and the Shitrockers Story''.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/trailer-park-boys-movie-standing-on-the-shoulders-of-kitties-blue-fox-1236178756/|title='Trailer Park Boys' Movie 'Standing on the Shoulders of Kitties' Acquired by Blue Fox Entertainment (Exclusive)|first=Emiliana|last=Betancourt|date=October 15, 2024}}</ref> In 2013 het Robb Wells, John Paul Tremblay en [[Mike Smith (akteur)|Mike Smith]], die akteurs wat die rolle van onderskeidelik Ricky, Julian en Bubbles vertolk, die regte tot die reeks van die oorspronklike vervaardigers gekoop en hulle eie stromingsdiens op die [[internet]], SwearNet, begin. Van Maart 2014 af het SwearNet nuwe episodes van die reeks vir [[Netflix]] vervaardig, en die première van die agtste seisoen was op 5 September 2014. Verskeie spesiale episodes en minireekse is in die daaropvolgende jare gemaak.<ref name=animate>{{cite news|title=Spring Premiere Dates For New & Returning Series: 2019 Edition|url=https://deadline.com/2019/03/spring-tv-premiere-dates-2019-list-streaming-cable-broadcast-1202577425/|publisher=Deadline|date=March 19, 2019|access-date=March 19, 2019}}</ref> 'n Spotprentspeletjie, ''Trailer Park Boys: Greasy Money'', het ook intussen die lig gesien. Klante word vir besighede gekoop, en die besighede en karakters kan opgegradeer word. ==Geskiedenis== In 1998 het die regisseur Mike Clattenburg ’n kortfilm met die titel ''One Last Shot'' geskryf en geregisseer; dit is in swart-wit verfilm.<ref>{{Citation |last=Clattenburg |first=Mike |title=One Last Shot |date=2017-10-30 |type=Short, Comedy, Drama |url=https://www.imdb.com/title/tt0380601/ |access-date=2024-11-29 |others=Robb Wells, John Paul Tremblay, John Dunsworth}}</ref> Die prent het gegaan oor die wedervarings van twee vriende, Rob (Robb Wells) en Gary William of GW (John Paul Tremblay), hoewel dit nie in dieselfde milieu as ''Trailer Park Boys'' afspeel nie. Dit was die eerste keer dat Wells, Tremblay en John Dunsworth (die karakter Lahey) saamgewerk het. In die 1999-rolprent ''Trailer Park Boys'' verklaar die karakter Julian voor die kamera dat hy wil hê sy lewe moet gedokumenteer word nadat ’n telefoonsiener voorspel het hy sal binnekort sterf. Hy het gehoop die prent sou ander afskrik van die misdaadlewe wat hy gekies het. Die rolprent is in 1999 by die Atlantiese Rolprentfees in [[Kanada]] vertoon en het die aandag getrek van die vervaardiger Barrie Dunn, wat die potensiaal vir ’n televisiereeks gesien het. Clattenburg, Wells en Tremblay het aan ’n voorstel vir ’n seisoen van 13 episodes van die program gewerk en na [[Toronto]] gereis om die program aan The Comedy Network voor te lê. Nadat die voorstel afgekeur is, het hulle skielik besluit om dit aan Showcase in Kanada voor te lê voordat hulle na [[Nova Scotia]] terugkeer. Tremblay onthou: "Ons het die loodsprogram aan Showcase gewys en hulle het regtig van die karakters en die spotdokumentêr-gevoel daarvan gehou. Dit was ’n baie lae begroting. Dit was die regte tyd en die regte plek om dit voor te lê."<ref>{{Cite web |last=Fontana |first=Kaitlin |date=2021-04-22 |title=The Complete Oral History of the Trailer Park Boys |url=https://sharpmagazine.com/2021/04/22/an-oral-history-of-the-trailer-park-boys/ |access-date=2025-05-26 |website=Sharp Magazine |language=en-US}}</ref> Die netwerk was ontvanklik. ’n Voormalige programmeerder by Showcase onthou: "Dit was oorspronklik, gewaagd en buitensporig. Hulle het gevloek, gerook en gedrink. Dit het nuut gevoel. Binne ’n week het ons gepraat oor hoe ’n reeks sou lyk."<ref>{{Cite web |last=Fontana |first=Kaitlin |date=2021-04-22 |title=The Complete Oral History of the Trailer Park Boys |url=https://sharpmagazine.com/2021/04/22/an-oral-history-of-the-trailer-park-boys/ |access-date=2025-05-26 |website=Sharp Magazine |language=en-US}}</ref> Die netwerk het hulle teruggestuur met ’n verbintenis tot ’n eerste seisoen, op voorwaarde dat ’n tweede ervare vervaardiger (wat uiteindelik Michael Volpe was) bygevoeg word om die span te help. Die eerste ses episodes van 'n halfuur elk is daarna geskryf en verfilm. Sekere wysigings is aan die karakters en storielyn vir die reeks aangebring, en meer humor is bygevoeg. Die program het op 22 April 2001 op Showcase gedebuteer.<ref>{{Cite web|title=Trailer Park Boys|url=http://www.showcase.ca/trailerparkboys/|archive-url=https://web.archive.org/web/20010502105454/http://www.showcase.ca/trailerparkboys/|url-status=dead|archive-date=2001-05-02|access-date=October 7, 2024|website=Showcase.ca}}</ref> Die grootste verandering van die rolprent na die reeks was die byvoeging van [[Mike Smith (akteur)|Mike Smith]] se die karakter, "Bubbles"; hy is oorspronklik ontwikkel vir die vroeëre kortprent ''The Cart Boy'' van 1995. Smith se karakter het gou gegroei van ’n herhalende rol tot een van die program se hoofspelers. ''Trailer Park Boys'' het vir sy eerste sewe seisoene by Showcase gebly.<ref>{{Cite web|title=The Beginning|url=http://www.trailerparkboys.com/site_story.php|access-date=December 9, 2008|publisher=TrailerParkBoys.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217074839/http://trailerparkboys.com/site_story.php|archive-date=December 17, 2008}}</ref> Van die agtste seisoen af is die reeks op [[Netflix]] uitgereik nadat Wells, Smith en Tremblay die volle regte vir die reeks gekoop het.<ref name=":0">{{Cite web |last=Fontana |first=Kaitlin |date=2021-04-22 |title=The Complete Oral History of the Trailer Park Boys |url=https://sharpmagazine.com/2021/04/22/an-oral-history-of-the-trailer-park-boys/ |access-date=2025-05-26 |website=Sharp Magazine |language=en}}</ref> Op 28 Maart 2016 het Netflix die 10de seisoen van ''Trailer Park Boys'' aangekondig. Dit bestaan uit 10 eisodes en sluit verskynings deur verskeie bekende sterre soos [[Snoop Dogg]] en [[Jimmy Kimmel]] in. Seisoen 12, die finale een wat deel van Netflix was en wat geskiet is net voor Dunsworth se dood op 71, was op 30 Maart 2018 beskikbaar. ==Opset en karakters== Smith sê die reeks "is regtig soos ''The Waltons'', met gewere en dwelms en drank".<ref>{{Cite web | title='Like comfort food': Trailer Park Boys cast reflects on 20 years of life in Sunnyvale {{!}} CBC News | url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/trailer-park-boys-anniversary-nova-scotia-1.5999166 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210509193630/https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/trailer-park-boys-anniversary-nova-scotia-1.5999166 | access-date=2025-08-04 | archive-date=2021-05-09}}</ref> Die episodes gaan eintlik oor die Sunnyvale-inwoners Ricky, Julian en Bubbles wat geld probeer maak met klein misdade terwyl hulle die polisie ontwyk. Hulle planne word bemoeilik deur die inmenging van die park se wraaksugtige en alkoholistiese toesighouer, Jim Lahey, en sy assistent en lewensmaat, Randy. Ricky, Bubbles en Julian se onbeholpenheid word geëwenaar deur Lahey se dronk onbevoegdheid. Deur die reeks beland Ricky, Julian en Bubbles herhaaldelik in en uit die tronk, met die meeste van hulle planne wat misluk. Latere seisoene het ’n sikliese formule aangeneem: Elke seisoen se laaste episode wys hoe die manne se planne slaag en hulle toekoms optimisties lyk, terwyl die volgende seisoen se eerste episode wys hoe hulle verduidelik dat alles intussen skeefgeloop het. {{Kombi-beeld|John Dunsworth.jpg|Patrick Roach.jpg|2011 Cory Bowles.jpg|Michaeljackson.jpg| |align=right |width=140px |caption1=John Dunsworth |caption2=Patrick Roach |caption3=Cory Bowles |caption4=Michael Jackson }} Elke karakter het sy of haar eie kenmerkende maniërismes of eienskappe. Julian neem dikwels ’n leiersrol aan en bedink planne, alles terwyl hy ’n Cuba Libre met ys in sy hand hou. Ricky beskou homself as dom, en sy spraak is dikwels deurspek met verkeerde woorde, wat aanhangers "Rickyismes" noem; hy woon in ’n vervalle Chrysler New Yorker van 1975 (met die bynaam "die Shitmobile") en kweek dagga. Bubbles dra 'n bril wat sy oë uiters groot laat lyk en woon in ’n skuur met baie katte. Daar is ook ’n aantal byspelers. Ray is Ricky se wettige, maar nie biologiese pa nie en gebruik ’n rolstoel. Hy is ’n voormalige vragmotorbestuurder en selfverklaarde [[Calvinis]] wat in die geheim ongeskiktheidsbedrog pleeg, benewens dat hy ’n alkoholis en dobbelverslaafde is. Barbara is die eienaar van die woonwapark en Lahey se eksvrou. Cory en Trevor is onbeholpe beste vriende wat Ricky en Julian help en verafgod, dikwels onbewus daarvan dat hulle as sondebokke sal dien wanneer Ricky en Julian se planne onvermydelik skeefloop; Jacob vervang later vir Trevor ná sy verdwyning uit Sunnyvale. Lucy is die ma van Ricky se dogter, Trinity, terwyl Sarah, ’n vriendin, by Lucy ingetrek het ná Ricky se eerste tronkstraf. J-Roc (regte naam Jamie) is ’n wit aspirant-rapper wat selde sonder sy vriend Tyrone gesien word. Die rolverdeling is soos volg: *John Paul Tremblay as Julian *Robb Wells as Ricky *[[Mike Smith (akteur)|Mike Smith]] as Bubbles *John Dunsworth as Lahey *Patrick Roach as Randy *Barrie Dunn as Ray *Corey Bowles as Cory *Michael Jackson as Trevor *Jacob Rolfe as Jacob *Lucy DeCoutere as Lucy *Jeanna Harrison as Trinity *Sarah E. Dunsworth as Sarah *Jonathan Torrens as J-Roc *Tyrone Parsons as Tyrone *Richard Collins as Philadelphia "Phil" Collins *[[Elliot Page]] as Treena Lahey<ref group="nota">Sy naam verskyn as Ellen Page; Page het in 2020 as 'n [[trans man]] uitgekom en sy naam verander.</ref> ==Ontvangs== Die reeks was in talle lande baie gewild. Die hooftrio het voorheen saam met die [[rock]]groep Our Lady Peace getoer, saam met wie Bubbles sy kenmerkende lied "Liquor and Whores" sing.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yVsp9gos3_8|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106215830/https://www.youtube.com/watch?v=yVsp9gos3_8|archive-date=2015-11-06|url-status=bot: unknown|title="Liquor And Whores" Bubbles and Guns n Roses live Halifax NS|publisher=YouTube|date=November 21, 2006|access-date=2026-03-22}}</ref> Die akteurs het ook in musiekvideo’s saam met die rockgroep The Tragically Hip verskyn, terwyl Bubbles saam met die musikante George Canyon en Snow verskyn het. Hulle was ook aanbieders op talle toekenningsvertonings – altyd in karakter. ''Trailer Park Boys'' was ’n sukses vir die kabelnetwerk Showcase; dit was die netwerk se hoogs gegradeerde Kanadese oorspronklike reeks. Dis is in baie ander lande uitgesaai, soos [[Australië]], [[Brittanje]], [[Spanje]], [[Ysland]], [[Israel]], [[Duitsland]], [[Pole]], [[Nederland]], [[Denemarke]] en [[Bulgarye]]. Dit is ook beskikbaar op Netflix (afhangend van die land waar die diens verkry word).<ref>{{Cite web|url = http://www.netflix.com/WiMovie/70153385|title = Trailer Park Boys, Netflix|website = [[Netflix]]}}</ref> ==Notas== {{Reflist|group=nota}} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Trailer Park Boys}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kanadese televisiereekse]] olw0ibm41plo3g0w8jue8p3knyywyh8 Bespreking:Heracleum 1 459465 2888433 2888263 2026-03-28T19:45:49Z BurgertB 2401 /* Hoort nie hier nie */ nuwe afdeling 2888433 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Hoort nie hier nie == Sulke goed hoort nie op die Afrikaanse Wikipdia nie: van die Antieke Griekse {{wikt-lang|grc|Ἡράκλειος}} ({{grc-tr|Ἡράκλειος}}) "van [[Herakles]]" [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:45, 28 Maart 2026 (UTC) rlo5319k57boi1d9c0hdsljpl26waf2 2888438 2888433 2026-03-28T20:01:40Z Oesjaar 7467 /* Hoort nie hier nie */ verwyder 2888438 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Hoort nie hier nie == Sulke goed hoort nie op die Afrikaanse Wikipdia nie: van die Antieke Griekse {{wikt-lang|grc|Ἡράκλειος}} ({{grc-tr|Ἡράκλειος}}) "van [[Herakles]]" [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:45, 28 Maart 2026 (UTC) : Verwyder! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 28 Maart 2026 (UTC) 16sl18jp38shgj8pnyeb0fraaa8wp4z Zyrphelis taxifolia 0 459470 2888357 2026-03-28T13:43:18Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2888357 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Zyrphelis taxifolia | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Nees, (1832) | synonyms =* ''Aster taxifolius'' <small>L.</small> * ''Mairia taxifolia'' <small>(L.) DC.</small> }} '''''Zyrphelis taxifolia''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] op die [[Kaapse Skiereiland]], [[Hottentots-Hollandberge]] en [[Kogelberg]] voor. Die spesie het 'n [[voorkoms]] van 1&nbsp;605&nbsp;km² en is deel van die [[fynbos]]-[[ekostreek]]. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3053-9 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:261444-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/bb2f1519-d722-44ff-a84a-a45e79386dff Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Zyrphelis|taxifolia]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 96hykqljhz7o7fqw1fztw6l7pv2ilj0 2888358 2888357 2026-03-28T13:43:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888358 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Zyrphelis taxifolia | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Nees, (1832) | synonyms =* ''Aster taxifolius'' <small>L.</small> * ''Mairia taxifolia'' <small>(L.) DC.</small> }} '''''Zyrphelis taxifolia''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] op die [[Kaapse Skiereiland]], [[Hottentots-Hollandberge]] en [[Kogelberg]] voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 1&nbsp;605&nbsp;km² en is deel van die [[fynbos]]-[[ekostreek]]. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3053-9 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:261444-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/bb2f1519-d722-44ff-a84a-a45e79386dff Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Zyrphelis|taxifolia]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 5wy3p9c9x3zl2q7iobe44lztvvprrh2 Bespreking:Zyrphelis taxifolia 1 459471 2888359 2026-03-28T13:54:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888359 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Zyrphelis burchellii 0 459472 2888360 2026-03-28T14:12:33Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2888360 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Zyrphelis burchellii | authority = (DC.) Kuntze, (1891) | synonyms =* ''Mairia burchellii'' <small>DC.</small> }} '''''Zyrphelis burchellii''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] vanaf die [[Groot-Winterhoekberge]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en [[Bredasdorp]] voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]]-[[ekostreek]] en blom van Februarie tot November. == Galery == <gallery> Mairia burchellii Helme 1.jpg Mairia burchellii Helme 2.jpg Mairia burchellii Helme 4.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3246-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:261435-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/34904768-d869-4e6d-9059-10625db4c6ce Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Zyrphelis|burchellii]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] pd7w4zld2e0a6d4eko946nkulnysgic Bespreking:Zyrphelis burchellii 1 459473 2888361 2026-03-28T14:15:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888361 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Jothan Msibi 0 459474 2888370 2026-03-28T14:35:58Z Sobaka 328 Begin nuwe artikel 2888370 wikitext text/x-wiki '''Jotham Zanemvula “Koning Mswazi” Msibi''', gebore [[3 Junie]] [[1961]], soms geskryf as "'''Jotham Msibi'''" (oorlede op [[7 Januarie]] [[2024]]) was 'n Suid-Afrikaanse taxibedryfsleier en sakeman wat 'n hoëprofielrol in taxiverenigings en bedryfsliggame gespeel het. Hy word by die [[Madlanga-kommissie]] geïmpliseer as die “president” van 'n kriminele netwerk genaamd “Die Firma”, onder wie se sambreel die “[[Groot Vyf-kartel]]” opereer. ==Rol in die taxibedryf== In die vroeë 1990's het hy Santaco gestig en die implementering van roetes, lisensies en verenigings.<ref name=":0">{{Cite web |last=Mkhwanazi |first=Keletso |title=Famous taxi boss Mswazi has died |url=https://www.snl24.com/dailysun/news/jothan-msibi-also-known-as-mswazi-the-taxi-boss-died-on-sunday-january-7-2023-20240108 |access-date=2025-11-13 |website=Daily Sun |language=en-US}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Nasionale Taxiraad (SANTACO) het hom in 'n huldeblyk beskryf as "een van die raad se stigters en 'n visionêre leier wat aansienlike bydraes tot die taxisektor gelewer het deur die bedryf se aanvaarding, voorspoed, harmonie en vrede te bevorder."<ref name=":1">{{Cite web |last=Mkhwanazi |first=Keletso |title=Feared taxi boss laid to rest |url=https://www.snl24.com/dailysun/news/famous-taxi-boss-jothan-zanemvula-king-mswazi-msibi-laid-to-rest-20240115 |access-date=2025-11-13 |website=Daily Sun |language=en-US}}</ref> In Februarie 2000 is Msibi se eksvrou Sara Msibi en haar suster Happy Mgoato in hegtenis geneem nadat hulle betrokke was by die komplot om hom te vermoor.<ref>{{Cite web |date=2005-09-04 |title=Taxi boss's wife held for hitmen plot |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2000-02-21-taxi-bosss-wife-held-for-hitmen-plot/ |access-date=2025-11-13 |website=IOL |language=en}}</ref> Mswazi, ook bekend as Ndlondlo, was 27 jaar lank die president van SALLDTBO (Suid-Afrikaanse Plaaslike Langafstand Taxibusorganisasie). In 2025 is hy opgevolg deur Joe 'Ferrari' Sibanyoni. [[Vusimuzi Matlala|Vusimuzi 'Cat' Matlala]] het probeer om Joe Sibanyoni namens Msibi te vermoor. Sibanyoni en Mswazi was voorheen taxi-vennote totdat hul verhouding verbrokkel het. Die vredesverdrag is bemiddel deur SANTACO-president Abner Motlhabane Tsebe nadat baie taxibestuurders aan beide kante dood is. Mswazi is oorlede as die voorsitter van Taxi Choice, 'n houermaatskappy vir Zola Taxi Sales wat in 2010 deur Mswazi gestig is. Taxi Choice, deur SANTACO, is 'n aandeelhouer van SA Taxi, 'n filiaal van Transaction Capital. Mnr. Joe 'Ferrari' Sibanyoni is die huidige voorsitter van Taxi Choice. ==Madlanga-kommissie== In Oktober 2025 het 'n getuie ("Getuie B") getuig dat Msibi geïdentifiseer is as die "president" van 'n kriminele netwerk genaamd "Die Firma", onder wie se sambreel die "[[Groot Vyf-kartel]]" opereer.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Orrin |title=Late PTA taxi boss Msibi identified as head of criminal network that Big Five cartel operates under |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/24/late-pta-taxi-boss-msibi-identified-as-head-of-criminal-network-that-big-five-cartel-operates-under |access-date=2025-11-13 |website=EWN |language=en}}</ref> Msibi is beskryf as "gevaarlik" en "meedoënloos" in verband met [[moord]]e.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dolley |first=Caryn |date=2025-11-03 |title=Beyond the Big Five cartel — a murky mix of taxi boss ‘Mswazi’, politicians and dodgy private security |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-03-beyond-the-big-five-cartel-a-murky-mix-of-taxi-boss-mswazi-politicians-and-dodgy-private-security/ |access-date=2025-11-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die getuienis het verklaar dat Mswazi blykbaar president was, en die res is van die bestuurders wat die Groot Vyf gevorm het.<ref>{{Cite web |last=Online |first=Central News |date=2025-10-24 |title=Witness B Exposes Late Taxi Boss Jothan ‘Mswazi’ Msibi as Head of ‘Big Five’ Cartel in Shocking Madlanga Commission Testimony {{!}} Central News South Africa |url=https://centralnews.co.za/witness-b-exposes-late-taxi-boss-jothan-mswazi-msibi-as-head-of-big-five-cartel-in-shocking-madlanga-commission-testimony/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> Daar word beweer dat die kartel betrokke was by afpersing, [[moord]], tenderbedrog, beskermingshandel en infiltrasie van die regstelsel.<ref name=":2">{{Cite web |date=2025-10-20 |title=Bribes offered for alleged hitmen in Vaal engineer murder to get bail, Madlanga commission hears |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2025-10-20-bribes-offered-for-alleged-hitmen-in-vaal-engineer-murder-to-get-bail-madlanga-commission-hears/ |access-date=2025-11-13 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref> Ondersoekers wat voor die kommissie getuig het, het Msibi gekoppel aan die moord op ingenieur Armand Swart. 'n Getuie ("Getuie A") voor die kommissie het gesê dat koeverte met omkoopgeld in die saak aangebied is: "Daar was drie koeverte wat rondgesweef het ... een sal vir die ondersoekbeamptes wees, een sal vir die landdros wees en die laaste een sal vir die aanklaer wees."<ref name=":2" /> Getuienis het aangedui dat Msibi se plaas naby [[Hammanskraal]] vir vergaderings deur kartel-medewerkers gebruik is. Een getuie het gesê die plaas was “uiters veilig” en slegs toeganklik vir diegene na aan Msibi.<ref name=":2" /> Msibi is nooit krimineel skuldig bevind nie. Die bewerings bly bewerings gebaseer op beëdigde getuienis en ondersoekende verslaggewing. Voormalige SANTACO-lid Phillip Taaibosch het gesê dat Msibi nie 'n "tsotsi" was nie.<ref name=":1" /> Die medestigter van SANTACO, Mandla Gcaba, het gesê dat Msibi oor die jare hard gewerk het om stabiliteit en vrede in die taxibedryf te bring en gewerk het om dit in 'n lewensvatbare besigheid te omskep deur die stigting van die vereniging. Gcaba het bygevoeg dat die posisie van voorsitter van die vrouelessenaar in die taxivereniging nie sou bestaan sonder die druk wat Msibi uitgeoefen het om dit te laat gebeur nie.<ref>{{Cite web |date=2024-01-15 |title=The man who brought peace to the taxi industry - Scrolla.Africa |url=https://scrolla.africa/the-man-who-brought-peace-to-the-taxi-industry/ |access-date=2025-11-13 |language=en-ZA}}</ref> ==Persoonlike lewe== Msibi was die broer van Mandla Msibi, die [[ANC]]-tesourier in [[Mpumalanga]].<ref name=":3" /> Msibi was getroud met Perciah Msibi. ==Afsterwe== Msibi is op 7 Januarie 2024 in 'n [[Tshwane]]-hospitaal oorlede na 'n kort siekbed.<ref name=":0" /> Op 11 Januarie 2024 het die Gautengse Departement van Paaie en Vervoer se LUR, Kedibone Daile Tlabela, sy familie besoek om haar meegevoel te betuig.<ref name=":1" /> 'n Gedenkdiens is op 12 Januarie 2024 op sy eiendom in die Dinokeng-wildreservaat gehou, met meer as 700 deelnemers wat ongeveer 50 taxiverenigings van al nege provinsies verteenwoordig het.<ref>{{Cite web |last=Mkhwanazi |first=Keletso |title=PICS: Feared taxi boss remembered |url=https://www.snl24.com/dailysun/news/taxi-boss-jothan-zanemvula-king-mswazi-msibi-remembered-in-a-memorial-service-20240112 |access-date=2025-11-13 |website=Daily Sun |language=en-US}}</ref> Sy begrafnis is op 14 Januarie by die Wild Life Estates-begraafplaas in Brits, Noordwes, gehou. Sy begrafnis is ook bygewoon deur die voormalige Minister van Polisie van Suid-Afrika, [[Bheki Cele]], en EFF-leier [[Julius Malema]].<ref>{{Cite web |last=Dube |first=Vusuthando Percyvil |title=‘More guns than flowers’ – Bheki Cele paints grim picture of taxi industry |url=https://www.news24.com/citypress/politics/more-guns-than-flowers-bheki-cele-paints-grim-picture-of-taxi-industry-20251023-1053 |access-date=2025-11-13 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":3" /> Sy weduwee Perciah Msibi het sy afsterwe as "'n massiewe verlies" beskryf en sy liefde vir sy familie en sy toewyding aan die bedryf en gemeenskap beklemtoon.<ref name=":1" / == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] pxv2qoscbco126jev85t1fsn67pb7fc Bespreking:Jothan Msibi 1 459475 2888373 2026-03-28T14:38:19Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2888373 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Creutzfeldt-Jakob-siekte 0 459476 2888383 2026-03-28T16:05:31Z Ramzanka2000 202205 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1340319121|Creutzfeldt–Jakob disease]]" 2888383 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas mediese toestand}} '''Creutzfeldt-Jakob-siekte''' ('''CJD''') is 'n ongeneeslike, noodlottige, neurodegeneratiewe siekte wat aan die oordraagbare sponsvormige enkefalopatie (TSE)-groep behoort.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref><ref name="CDC2015Main">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/creutzfeldt-jakob/about/|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD)|date=2 October 2018|website=CDC|access-date=21 November 2018}}</ref> Vroeë simptome sluit in geheueprobleme, gedragsveranderinge, swak koördinasie, visuele steurnisse en gehoorversteurnisse.<ref name="NIH2003" /> Latere simptome sluit in [[demensie]], onwillekeurige bewegings, blindheid, doofheid, swakheid en [[koma]].<ref name="NIH2003" /> Ongeveer 70% van lyers sterf binne 'n jaar na diagnose.<ref name="NIH2003" /> Die naam "Creutzfeldt-Jakob-siekte" is in 1922 deur Walther Spielmeyer bekendgestel, na die Duitse neuroloë Hans Gerhard Creutzfeldt en Alfons Maria Jakob. CJD word veroorsaak deur 'n [[prion]], <ref name="CDC2019">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases {{!}} CDC|date=1 February 2019|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=17 June 2019|quote=Classic CJD is a human prion disease}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html "Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) | Prion Diseases | CDC"]. ''www.cdc.gov''. 1 February 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 June</span> 2019</span>. <q>Classic CJD is a human prion disease</q></cite></ref> 'n aansteeklike abnormale vouing van 'n proteïen. Aansteeklike prions is verkeerd gevoude proteïene wat kan veroorsaak dat normaal gevoude proteïene ook verkeerd gevou word.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Ongeveer 85% van gevalle van CJD kom om onbekende redes voor, terwyl ongeveer 7.5% van gevalle op 'n outosomale dominante wyse oorgeërf word.<ref name="NIH2003" /><ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Blootstelling aan brein- of rugmurgweefsel van 'n besmette persoon kan ook verspreiding veroorsaak.<ref name="NIH2003" /> Daar is geen bewyse dat sporadiese CJD tussen mense kan versprei via normale kontak of [[Bloedoortapping|bloedoortappings]] nie, <ref name="NIH2003" /> alhoewel dit moontlik is in variant Creutzfeldt-Jakob-siekte.<ref>{{Cite journal |vauthors=Brandel J, Vlaciu M, Culeux A, Belondrade M, Grznarova K, Plu I, Levasseur M, Haik S |date=July 2, 2020 |title=Variant Creutzfeldt–Jakob Disease Diagnosed 7.5 Years after Occupational Exposure |journal=New England Journal of Medicine |volume=383 |issue=1 |pages=83–85 |doi=10.1056/NEJMc2000687 |pmid=32609989 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|title=Transfusion Handbook/ 5.4: Variant Creutzfeldt–Jakob disease (vCJD)|date=4 February 2014|website=Joint United Kingdom (UK) Blood Transfusion and Tissue Transplantation Services Professional Advisory Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305085007/http://transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|archive-date=2017-03-05|access-date=29 July 2021}}</ref> Diagnose behels die uitsluiting van ander potensiële oorsake.<ref name="NIH2003" /> 'n [[Elektroënsefalografie|Elektro-ensefalogram]], ruggraatprik of [[Magnetieseresonansiebeelding|magnetiese resonansiebeelding]] kan die diagnose ondersteun.<ref name="NIH2003" /> Nog 'n diagnosetegniek is die intydse bewerasie-geïnduseerde omskakelingstoets, wat die siekte in vroeë stadiums kan opspoor.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Alison J. E. |date=February 2019 |title=RT-QuIC: a new test for sporadic CJD |journal=Practical Neurology |volume=19 |issue=1 |pages=49–55 |doi=10.1136/practneurol-2018-001935 |issn=1474-7766 |pmc=6580883 |pmid=30282760}}</ref> Daar is geen spesifieke behandeling vir CJD nie.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> [[Opioïed|Opioïede]] kan gebruik word om met pyn te help, terwyl klonasepam of natriumvalproaat met onwillekeurige bewegings kan help.<ref name="NIH2003" /> CJD affekteer ongeveer een persoon per miljoen mense per jaar.<ref name="NIH2003" /> Aanvang is tipies rondom 60 jaar oud.<ref name="NIH2003" /> Die toestand is die eerste keer in 1920 beskryf.<ref name="NIH2003" /> Dit word geklassifiseer as 'n tipe oordraagbare sponsvormige enkefalopatie.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|title=About CJD {{!}} Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Disease|date=11 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808104028/https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|archive-date=8 August 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Oorerflike CJD is verantwoordelik vir ongeveer 10% van prionsiektegevalle.<ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Sporadiese CJD verskil van [[Sponsagtige beesenkefalopatie|beesponsvormige enkefalopatie]] (malkoeisiekte) en variant Creutzfeldt-Jakob-siekte (vCJD).<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases|date=6 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|archive-date=18 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> 0d3mau0yeovav84zfjme0uldd7mez9r 2888387 2888383 2026-03-28T16:35:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888387 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas mediese toestand}} '''Creutzfeldt-Jakob-siekte''' ('''CJD''') is 'n ongeneeslike, noodlottige, neurodegeneratiewe siekte wat aan die oordraagbare sponsvormige enkefalopatie (TSE)-groep behoort.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref><ref name="CDC2015Main">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/creutzfeldt-jakob/about/|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD)|date=2 October 2018|website=CDC|access-date=21 November 2018}}</ref> Vroeë simptome sluit in geheueprobleme, gedragsveranderinge, swak koördinasie, visuele steurnisse en gehoorversteurnisse.<ref name="NIH2003" /> Latere simptome sluit in [[demensie]], onwillekeurige bewegings, blindheid, doofheid, swakheid en [[koma]].<ref name="NIH2003" /> Ongeveer 70% van lyers sterf binne 'n jaar na diagnose.<ref name="NIH2003" /> Die naam "Creutzfeldt-Jakob-siekte" is in 1922 deur Walther Spielmeyer bekendgestel, na die Duitse neuroloë Hans Gerhard Creutzfeldt en Alfons Maria Jakob. CJD word veroorsaak deur 'n [[prion]], <ref name="CDC2019">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases {{!}} CDC|date=1 February 2019|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=17 June 2019|quote=Classic CJD is a human prion disease}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html "Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) | Prion Diseases | CDC"]. ''www.cdc.gov''. 1 February 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 June</span> 2019</span>. <q>Classic CJD is a human prion disease</q></cite></ref> 'n aansteeklike abnormale vouing van 'n proteïen. Aansteeklike prions is verkeerd gevoude proteïene wat kan veroorsaak dat normaal gevoude proteïene ook verkeerd gevou word.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Ongeveer 85% van gevalle van CJD kom om onbekende redes voor, terwyl ongeveer 7.5% van gevalle op 'n outosomale dominante wyse oorgeërf word.<ref name="NIH2003" /><ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Blootstelling aan brein- of rugmurgweefsel van 'n besmette persoon kan ook verspreiding veroorsaak.<ref name="NIH2003" /> Daar is geen bewyse dat sporadiese CJD tussen mense kan versprei via normale kontak of [[Bloedoortapping|bloedoortappings]] nie, <ref name="NIH2003" /> alhoewel dit moontlik is in variant Creutzfeldt-Jakob-siekte.<ref>{{Cite journal |vauthors=Brandel J, Vlaciu M, Culeux A, Belondrade M, Grznarova K, Plu I, Levasseur M, Haik S |date=July 2, 2020 |title=Variant Creutzfeldt–Jakob Disease Diagnosed 7.5 Years after Occupational Exposure |journal=New England Journal of Medicine |volume=383 |issue=1 |pages=83–85 |doi=10.1056/NEJMc2000687 |pmid=32609989 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|title=Transfusion Handbook/ 5.4: Variant Creutzfeldt–Jakob disease (vCJD)|date=4 February 2014|website=Joint United Kingdom (UK) Blood Transfusion and Tissue Transplantation Services Professional Advisory Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305085007/http://transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|archive-date=2017-03-05|access-date=29 July 2021}}</ref> Diagnose behels die uitsluiting van ander potensiële oorsake.<ref name="NIH2003" /> 'n [[Elektroënsefalografie|Elektro-ensefalogram]], ruggraatprik of [[Magnetieseresonansiebeelding|magnetiese resonansiebeelding]] kan die diagnose ondersteun.<ref name="NIH2003" /> Nog 'n diagnosetegniek is die intydse bewerasie-geïnduseerde omskakelingstoets, wat die siekte in vroeë stadiums kan opspoor.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Alison J. E. |date=February 2019 |title=RT-QuIC: a new test for sporadic CJD |journal=Practical Neurology |volume=19 |issue=1 |pages=49–55 |doi=10.1136/practneurol-2018-001935 |issn=1474-7766 |pmc=6580883 |pmid=30282760}}</ref> Daar is geen spesifieke behandeling vir CJD nie.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> [[Opioïed|Opioïede]] kan gebruik word om met pyn te help, terwyl klonasepam of natriumvalproaat met onwillekeurige bewegings kan help.<ref name="NIH2003" /> CJD affekteer ongeveer een persoon per miljoen mense per jaar.<ref name="NIH2003" /> Aanvang is tipies rondom 60 jaar oud.<ref name="NIH2003" /> Die toestand is die eerste keer in 1920 beskryf.<ref name="NIH2003" /> Dit word geklassifiseer as 'n tipe oordraagbare sponsvormige enkefalopatie.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|title=About CJD {{!}} Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Disease|date=11 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808104028/https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|archive-date=8 August 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Oorerflike CJD is verantwoordelik vir ongeveer 10% van prionsiektegevalle.<ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Sporadiese CJD verskil van [[Sponsagtige beesenkefalopatie|beesponsvormige enkefalopatie]] (malkoeisiekte) en variant Creutzfeldt-Jakob-siekte (vCJD).<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases|date=6 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|archive-date=18 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> == Verwysings == {{verwsyings}} 5cuf42p41c8hz84b3p90kwr6r3lmz1d 2888388 2888387 2026-03-28T16:36:10Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2888388 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas mediese toestand}} '''Creutzfeldt-Jakob-siekte''' ('''CJD''') is 'n ongeneeslike, noodlottige, neurodegeneratiewe siekte wat aan die oordraagbare sponsvormige enkefalopatie (TSE)-groep behoort.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref><ref name="CDC2015Main">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/creutzfeldt-jakob/about/|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD)|date=2 October 2018|website=CDC|access-date=21 November 2018}}</ref> Vroeë simptome sluit in geheueprobleme, gedragsveranderinge, swak koördinasie, visuele steurnisse en gehoorversteurnisse.<ref name="NIH2003" /> Latere simptome sluit in [[demensie]], onwillekeurige bewegings, blindheid, doofheid, swakheid en [[koma]].<ref name="NIH2003" /> Ongeveer 70% van lyers sterf binne 'n jaar na diagnose.<ref name="NIH2003" /> Die naam "Creutzfeldt-Jakob-siekte" is in 1922 deur Walther Spielmeyer bekendgestel, na die Duitse neuroloë Hans Gerhard Creutzfeldt en Alfons Maria Jakob. CJD word veroorsaak deur 'n [[prion]], <ref name="CDC2019">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases {{!}} CDC|date=1 February 2019|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=17 June 2019|quote=Classic CJD is a human prion disease}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html "Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) | Prion Diseases | CDC"]. ''www.cdc.gov''. 1 February 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 June</span> 2019</span>. <q>Classic CJD is a human prion disease</q></cite></ref> 'n aansteeklike abnormale vouing van 'n proteïen. Aansteeklike prions is verkeerd gevoude proteïene wat kan veroorsaak dat normaal gevoude proteïene ook verkeerd gevou word.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Ongeveer 85% van gevalle van CJD kom om onbekende redes voor, terwyl ongeveer 7.5% van gevalle op 'n outosomale dominante wyse oorgeërf word.<ref name="NIH2003" /><ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Blootstelling aan brein- of rugmurgweefsel van 'n besmette persoon kan ook verspreiding veroorsaak.<ref name="NIH2003" /> Daar is geen bewyse dat sporadiese CJD tussen mense kan versprei via normale kontak of [[Bloedoortapping|bloedoortappings]] nie, <ref name="NIH2003" /> alhoewel dit moontlik is in variant Creutzfeldt-Jakob-siekte.<ref>{{Cite journal |vauthors=Brandel J, Vlaciu M, Culeux A, Belondrade M, Grznarova K, Plu I, Levasseur M, Haik S |date=July 2, 2020 |title=Variant Creutzfeldt–Jakob Disease Diagnosed 7.5 Years after Occupational Exposure |journal=New England Journal of Medicine |volume=383 |issue=1 |pages=83–85 |doi=10.1056/NEJMc2000687 |pmid=32609989 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|title=Transfusion Handbook/ 5.4: Variant Creutzfeldt–Jakob disease (vCJD)|date=4 February 2014|website=Joint United Kingdom (UK) Blood Transfusion and Tissue Transplantation Services Professional Advisory Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305085007/http://transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|archive-date=2017-03-05|access-date=29 July 2021}}</ref> Diagnose behels die uitsluiting van ander potensiële oorsake.<ref name="NIH2003" /> 'n [[Elektroënsefalografie|Elektro-ensefalogram]], ruggraatprik of [[Magnetieseresonansiebeelding|magnetiese resonansiebeelding]] kan die diagnose ondersteun.<ref name="NIH2003" /> Nog 'n diagnosetegniek is die intydse bewerasie-geïnduseerde omskakelingstoets, wat die siekte in vroeë stadiums kan opspoor.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Alison J. E. |date=February 2019 |title=RT-QuIC: a new test for sporadic CJD |journal=Practical Neurology |volume=19 |issue=1 |pages=49–55 |doi=10.1136/practneurol-2018-001935 |issn=1474-7766 |pmc=6580883 |pmid=30282760}}</ref> Daar is geen spesifieke behandeling vir CJD nie.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> [[Opioïed|Opioïede]] kan gebruik word om met pyn te help, terwyl klonasepam of natriumvalproaat met onwillekeurige bewegings kan help.<ref name="NIH2003" /> CJD affekteer ongeveer een persoon per miljoen mense per jaar.<ref name="NIH2003" /> Aanvang is tipies rondom 60 jaar oud.<ref name="NIH2003" /> Die toestand is die eerste keer in 1920 beskryf.<ref name="NIH2003" /> Dit word geklassifiseer as 'n tipe oordraagbare sponsvormige enkefalopatie.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|title=About CJD {{!}} Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Disease|date=11 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808104028/https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|archive-date=8 August 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Oorerflike CJD is verantwoordelik vir ongeveer 10% van prionsiektegevalle.<ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Sporadiese CJD verskil van [[Sponsagtige beesenkefalopatie|beesponsvormige enkefalopatie]] (malkoeisiekte) en variant Creutzfeldt-Jakob-siekte (vCJD).<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases|date=6 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|archive-date=18 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> == Verwysings == {{verwyings}} 0knqces2dbnr8ulj7g2hqviund8usrn 2888389 2888388 2026-03-28T16:36:30Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Ai! 2888389 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas mediese toestand}} '''Creutzfeldt-Jakob-siekte''' ('''CJD''') is 'n ongeneeslike, noodlottige, neurodegeneratiewe siekte wat aan die oordraagbare sponsvormige enkefalopatie (TSE)-groep behoort.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref><ref name="CDC2015Main">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/creutzfeldt-jakob/about/|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD)|date=2 October 2018|website=CDC|access-date=21 November 2018}}</ref> Vroeë simptome sluit in geheueprobleme, gedragsveranderinge, swak koördinasie, visuele steurnisse en gehoorversteurnisse.<ref name="NIH2003" /> Latere simptome sluit in [[demensie]], onwillekeurige bewegings, blindheid, doofheid, swakheid en [[koma]].<ref name="NIH2003" /> Ongeveer 70% van lyers sterf binne 'n jaar na diagnose.<ref name="NIH2003" /> Die naam "Creutzfeldt-Jakob-siekte" is in 1922 deur Walther Spielmeyer bekendgestel, na die Duitse neuroloë Hans Gerhard Creutzfeldt en Alfons Maria Jakob. CJD word veroorsaak deur 'n [[prion]], <ref name="CDC2019">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases {{!}} CDC|date=1 February 2019|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=17 June 2019|quote=Classic CJD is a human prion disease}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html "Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) | Prion Diseases | CDC"]. ''www.cdc.gov''. 1 February 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 June</span> 2019</span>. <q>Classic CJD is a human prion disease</q></cite></ref> 'n aansteeklike abnormale vouing van 'n proteïen. Aansteeklike prions is verkeerd gevoude proteïene wat kan veroorsaak dat normaal gevoude proteïene ook verkeerd gevou word.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Ongeveer 85% van gevalle van CJD kom om onbekende redes voor, terwyl ongeveer 7.5% van gevalle op 'n outosomale dominante wyse oorgeërf word.<ref name="NIH2003" /><ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Blootstelling aan brein- of rugmurgweefsel van 'n besmette persoon kan ook verspreiding veroorsaak.<ref name="NIH2003" /> Daar is geen bewyse dat sporadiese CJD tussen mense kan versprei via normale kontak of [[Bloedoortapping|bloedoortappings]] nie, <ref name="NIH2003" /> alhoewel dit moontlik is in variant Creutzfeldt-Jakob-siekte.<ref>{{Cite journal |vauthors=Brandel J, Vlaciu M, Culeux A, Belondrade M, Grznarova K, Plu I, Levasseur M, Haik S |date=July 2, 2020 |title=Variant Creutzfeldt–Jakob Disease Diagnosed 7.5 Years after Occupational Exposure |journal=New England Journal of Medicine |volume=383 |issue=1 |pages=83–85 |doi=10.1056/NEJMc2000687 |pmid=32609989 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|title=Transfusion Handbook/ 5.4: Variant Creutzfeldt–Jakob disease (vCJD)|date=4 February 2014|website=Joint United Kingdom (UK) Blood Transfusion and Tissue Transplantation Services Professional Advisory Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305085007/http://transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|archive-date=2017-03-05|access-date=29 July 2021}}</ref> Diagnose behels die uitsluiting van ander potensiële oorsake.<ref name="NIH2003" /> 'n [[Elektroënsefalografie|Elektro-ensefalogram]], ruggraatprik of [[Magnetieseresonansiebeelding|magnetiese resonansiebeelding]] kan die diagnose ondersteun.<ref name="NIH2003" /> Nog 'n diagnosetegniek is die intydse bewerasie-geïnduseerde omskakelingstoets, wat die siekte in vroeë stadiums kan opspoor.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Alison J. E. |date=February 2019 |title=RT-QuIC: a new test for sporadic CJD |journal=Practical Neurology |volume=19 |issue=1 |pages=49–55 |doi=10.1136/practneurol-2018-001935 |issn=1474-7766 |pmc=6580883 |pmid=30282760}}</ref> Daar is geen spesifieke behandeling vir CJD nie.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> [[Opioïed|Opioïede]] kan gebruik word om met pyn te help, terwyl klonasepam of natriumvalproaat met onwillekeurige bewegings kan help.<ref name="NIH2003" /> CJD affekteer ongeveer een persoon per miljoen mense per jaar.<ref name="NIH2003" /> Aanvang is tipies rondom 60 jaar oud.<ref name="NIH2003" /> Die toestand is die eerste keer in 1920 beskryf.<ref name="NIH2003" /> Dit word geklassifiseer as 'n tipe oordraagbare sponsvormige enkefalopatie.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|title=About CJD {{!}} Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Disease|date=11 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808104028/https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|archive-date=8 August 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Oorerflike CJD is verantwoordelik vir ongeveer 10% van prionsiektegevalle.<ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Sporadiese CJD verskil van [[Sponsagtige beesenkefalopatie|beesponsvormige enkefalopatie]] (malkoeisiekte) en variant Creutzfeldt-Jakob-siekte (vCJD).<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases|date=6 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|archive-date=18 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} 6wvy013vf4nasa8okjt5zooxr8oc9os 2888392 2888389 2026-03-28T16:47:55Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Creutzfeldt–Jakob disease]] na [[Creutzfeldt–Jakob-siekte]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Korrekte titel 2888389 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas mediese toestand}} '''Creutzfeldt-Jakob-siekte''' ('''CJD''') is 'n ongeneeslike, noodlottige, neurodegeneratiewe siekte wat aan die oordraagbare sponsvormige enkefalopatie (TSE)-groep behoort.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref><ref name="CDC2015Main">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/creutzfeldt-jakob/about/|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD)|date=2 October 2018|website=CDC|access-date=21 November 2018}}</ref> Vroeë simptome sluit in geheueprobleme, gedragsveranderinge, swak koördinasie, visuele steurnisse en gehoorversteurnisse.<ref name="NIH2003" /> Latere simptome sluit in [[demensie]], onwillekeurige bewegings, blindheid, doofheid, swakheid en [[koma]].<ref name="NIH2003" /> Ongeveer 70% van lyers sterf binne 'n jaar na diagnose.<ref name="NIH2003" /> Die naam "Creutzfeldt-Jakob-siekte" is in 1922 deur Walther Spielmeyer bekendgestel, na die Duitse neuroloë Hans Gerhard Creutzfeldt en Alfons Maria Jakob. CJD word veroorsaak deur 'n [[prion]], <ref name="CDC2019">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases {{!}} CDC|date=1 February 2019|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=17 June 2019|quote=Classic CJD is a human prion disease}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html "Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) | Prion Diseases | CDC"]. ''www.cdc.gov''. 1 February 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 June</span> 2019</span>. <q>Classic CJD is a human prion disease</q></cite></ref> 'n aansteeklike abnormale vouing van 'n proteïen. Aansteeklike prions is verkeerd gevoude proteïene wat kan veroorsaak dat normaal gevoude proteïene ook verkeerd gevou word.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Ongeveer 85% van gevalle van CJD kom om onbekende redes voor, terwyl ongeveer 7.5% van gevalle op 'n outosomale dominante wyse oorgeërf word.<ref name="NIH2003" /><ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Blootstelling aan brein- of rugmurgweefsel van 'n besmette persoon kan ook verspreiding veroorsaak.<ref name="NIH2003" /> Daar is geen bewyse dat sporadiese CJD tussen mense kan versprei via normale kontak of [[Bloedoortapping|bloedoortappings]] nie, <ref name="NIH2003" /> alhoewel dit moontlik is in variant Creutzfeldt-Jakob-siekte.<ref>{{Cite journal |vauthors=Brandel J, Vlaciu M, Culeux A, Belondrade M, Grznarova K, Plu I, Levasseur M, Haik S |date=July 2, 2020 |title=Variant Creutzfeldt–Jakob Disease Diagnosed 7.5 Years after Occupational Exposure |journal=New England Journal of Medicine |volume=383 |issue=1 |pages=83–85 |doi=10.1056/NEJMc2000687 |pmid=32609989 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|title=Transfusion Handbook/ 5.4: Variant Creutzfeldt–Jakob disease (vCJD)|date=4 February 2014|website=Joint United Kingdom (UK) Blood Transfusion and Tissue Transplantation Services Professional Advisory Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305085007/http://transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|archive-date=2017-03-05|access-date=29 July 2021}}</ref> Diagnose behels die uitsluiting van ander potensiële oorsake.<ref name="NIH2003" /> 'n [[Elektroënsefalografie|Elektro-ensefalogram]], ruggraatprik of [[Magnetieseresonansiebeelding|magnetiese resonansiebeelding]] kan die diagnose ondersteun.<ref name="NIH2003" /> Nog 'n diagnosetegniek is die intydse bewerasie-geïnduseerde omskakelingstoets, wat die siekte in vroeë stadiums kan opspoor.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Alison J. E. |date=February 2019 |title=RT-QuIC: a new test for sporadic CJD |journal=Practical Neurology |volume=19 |issue=1 |pages=49–55 |doi=10.1136/practneurol-2018-001935 |issn=1474-7766 |pmc=6580883 |pmid=30282760}}</ref> Daar is geen spesifieke behandeling vir CJD nie.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> [[Opioïed|Opioïede]] kan gebruik word om met pyn te help, terwyl klonasepam of natriumvalproaat met onwillekeurige bewegings kan help.<ref name="NIH2003" /> CJD affekteer ongeveer een persoon per miljoen mense per jaar.<ref name="NIH2003" /> Aanvang is tipies rondom 60 jaar oud.<ref name="NIH2003" /> Die toestand is die eerste keer in 1920 beskryf.<ref name="NIH2003" /> Dit word geklassifiseer as 'n tipe oordraagbare sponsvormige enkefalopatie.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|title=About CJD {{!}} Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Disease|date=11 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808104028/https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|archive-date=8 August 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Oorerflike CJD is verantwoordelik vir ongeveer 10% van prionsiektegevalle.<ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Sporadiese CJD verskil van [[Sponsagtige beesenkefalopatie|beesponsvormige enkefalopatie]] (malkoeisiekte) en variant Creutzfeldt-Jakob-siekte (vCJD).<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases|date=6 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|archive-date=18 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} 6wvy013vf4nasa8okjt5zooxr8oc9os 2888393 2888392 2026-03-28T16:58:02Z Aliwal2012 39067 opruim na vertaling 2888393 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas mediese toestand}} '''Creutzfeldt–Jakob-siekte''' ('''CJD''') is 'n ongeneeslike, noodlottige, neurodegeneratiewe siekte wat aan die oordraagbare sponsvormige enkefalopatie (TSE)-groep behoort.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref><ref name="CDC2015Main">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/creutzfeldt-jakob/about/|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD)|date=2 October 2018|website=CDC|access-date=21 November 2018}}</ref> Vroeë simptome sluit in geheueprobleme, gedragsveranderinge, swak koördinasie, visuele steurnisse en gehoorversteurnisse.<ref name="NIH2003" /> Latere simptome sluit in [[demensie]], onwillekeurige bewegings, blindheid, doofheid, swakheid en [[koma]].<ref name="NIH2003" /> Ongeveer 70% van lyers sterf binne 'n jaar na diagnose.<ref name="NIH2003" /> Die naam "Creutzfeldt-Jakob-siekte" is in 1922 deur Walther Spielmeyer bekendgestel, na die Duitse neuroloë Hans Gerhard Creutzfeldt en Alfons Maria Jakob. CJD word veroorsaak deur 'n [[prion]], <ref name="CDC2019">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases {{!}} CDC|date=1 February 2019|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=17 June 2019|quote=Classic CJD is a human prion disease}}</ref> 'n aansteeklike abnormale vouing van 'n proteïen. Aansteeklike prions is verkeerd gevoude proteïene wat kan veroorsaak dat normaal gevoude proteïene ook verkeerd gevou word.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Ongeveer 85% van gevalle van CJD kom om onbekende redes voor, terwyl ongeveer 7.5% van gevalle op 'n outosomale dominante wyse oorgeërf word.<ref name="NIH2003" /><ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Blootstelling aan brein- of rugmurgweefsel van 'n besmette persoon kan ook verspreiding veroorsaak.<ref name="NIH2003" /> Daar is geen bewyse dat sporadiese Creutzfeldt–Jakob-siekte tussen mense kan versprei via normale kontak of [[bloedoortapping]]s nie,<ref name="NIH2003" /> alhoewel dit moontlik is in variant Creutzfeldt–Jakob-siekte.<ref>{{Cite journal |vauthors=Brandel J, Vlaciu M, Culeux A, Belondrade M, Grznarova K, Plu I, Levasseur M, Haik S |date=July 2, 2020 |title=Variant Creutzfeldt–Jakob Disease Diagnosed 7.5 Years after Occupational Exposure |journal=New England Journal of Medicine |volume=383 |issue=1 |pages=83–85 |doi=10.1056/NEJMc2000687 |pmid=32609989 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|title=Transfusion Handbook/ 5.4: Variant Creutzfeldt–Jakob disease (vCJD)|date=4 February 2014|website=Joint United Kingdom (UK) Blood Transfusion and Tissue Transplantation Services Professional Advisory Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305085007/http://transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|archive-date=2017-03-05|access-date=29 July 2021}}</ref> Diagnose behels die uitsluiting van ander potensiële oorsake.<ref name="NIH2003" /> 'n [[Elektroënsefalografie|Elektroënsefalogram]], ruggraatprik of [[magnetieseresonansiebeelding]] kan die diagnose ondersteun.<ref name="NIH2003" /> Nog 'n diagnosetegniek is die intydse bewerasie-geïnduseerde omskakelingstoets, wat die siekte in vroeë stadiums kan opspoor.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Alison J. E. |date=February 2019 |title=RT-QuIC: a new test for sporadic CJD |journal=Practical Neurology |volume=19 |issue=1 |pages=49–55 |doi=10.1136/practneurol-2018-001935 |issn=1474-7766 |pmc=6580883 |pmid=30282760}}</ref> Daar is geen spesifieke behandeling vir Creutzfeldt–Jakob-siekte nie.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> [[Opioïed]]e kan gebruik word om pyn te verlig, terwyl klonasepam of natriumvalproaat met onwillekeurige bewegings kan help.<ref name="NIH2003" /> CJD affekteer ongeveer een persoon per miljoen per jaar.<ref name="NIH2003" /> Aanvang is tipies rondom 60 jaar oud.<ref name="NIH2003" /> Die toestand is die eerste keer in 1920 beskryf.<ref name="NIH2003" /> Dit word geklassifiseer as 'n tipe oordraagbare sponsvormige enkefalopatie.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|title=About CJD {{!}} Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Disease|date=11 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808104028/https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|archive-date=8 August 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Oorerflike CJD is verantwoordelik vir ongeveer 10% van prionsiektegevalle.<ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Sporadiese CJD verskil van [[sponsagtige beesenkefalopatie]] (malkoeisiekte) en variant Creutzfeldt–Jakob-siekte (vCJD).<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases|date=6 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|archive-date=18 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|3}} gsdsgjurkb0ixa1gkw0zfauxeh197ti 2888414 2888393 2026-03-28T19:05:28Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Creutzfeldt–Jakob-siekte]] na [[Creutzfeldt-Jakob-siekte]] geskuif: Nee, dis Engels 2888393 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas mediese toestand}} '''Creutzfeldt–Jakob-siekte''' ('''CJD''') is 'n ongeneeslike, noodlottige, neurodegeneratiewe siekte wat aan die oordraagbare sponsvormige enkefalopatie (TSE)-groep behoort.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref><ref name="CDC2015Main">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/creutzfeldt-jakob/about/|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD)|date=2 October 2018|website=CDC|access-date=21 November 2018}}</ref> Vroeë simptome sluit in geheueprobleme, gedragsveranderinge, swak koördinasie, visuele steurnisse en gehoorversteurnisse.<ref name="NIH2003" /> Latere simptome sluit in [[demensie]], onwillekeurige bewegings, blindheid, doofheid, swakheid en [[koma]].<ref name="NIH2003" /> Ongeveer 70% van lyers sterf binne 'n jaar na diagnose.<ref name="NIH2003" /> Die naam "Creutzfeldt-Jakob-siekte" is in 1922 deur Walther Spielmeyer bekendgestel, na die Duitse neuroloë Hans Gerhard Creutzfeldt en Alfons Maria Jakob. CJD word veroorsaak deur 'n [[prion]], <ref name="CDC2019">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases {{!}} CDC|date=1 February 2019|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=17 June 2019|quote=Classic CJD is a human prion disease}}</ref> 'n aansteeklike abnormale vouing van 'n proteïen. Aansteeklike prions is verkeerd gevoude proteïene wat kan veroorsaak dat normaal gevoude proteïene ook verkeerd gevou word.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Ongeveer 85% van gevalle van CJD kom om onbekende redes voor, terwyl ongeveer 7.5% van gevalle op 'n outosomale dominante wyse oorgeërf word.<ref name="NIH2003" /><ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Blootstelling aan brein- of rugmurgweefsel van 'n besmette persoon kan ook verspreiding veroorsaak.<ref name="NIH2003" /> Daar is geen bewyse dat sporadiese Creutzfeldt–Jakob-siekte tussen mense kan versprei via normale kontak of [[bloedoortapping]]s nie,<ref name="NIH2003" /> alhoewel dit moontlik is in variant Creutzfeldt–Jakob-siekte.<ref>{{Cite journal |vauthors=Brandel J, Vlaciu M, Culeux A, Belondrade M, Grznarova K, Plu I, Levasseur M, Haik S |date=July 2, 2020 |title=Variant Creutzfeldt–Jakob Disease Diagnosed 7.5 Years after Occupational Exposure |journal=New England Journal of Medicine |volume=383 |issue=1 |pages=83–85 |doi=10.1056/NEJMc2000687 |pmid=32609989 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|title=Transfusion Handbook/ 5.4: Variant Creutzfeldt–Jakob disease (vCJD)|date=4 February 2014|website=Joint United Kingdom (UK) Blood Transfusion and Tissue Transplantation Services Professional Advisory Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305085007/http://transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|archive-date=2017-03-05|access-date=29 July 2021}}</ref> Diagnose behels die uitsluiting van ander potensiële oorsake.<ref name="NIH2003" /> 'n [[Elektroënsefalografie|Elektroënsefalogram]], ruggraatprik of [[magnetieseresonansiebeelding]] kan die diagnose ondersteun.<ref name="NIH2003" /> Nog 'n diagnosetegniek is die intydse bewerasie-geïnduseerde omskakelingstoets, wat die siekte in vroeë stadiums kan opspoor.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Alison J. E. |date=February 2019 |title=RT-QuIC: a new test for sporadic CJD |journal=Practical Neurology |volume=19 |issue=1 |pages=49–55 |doi=10.1136/practneurol-2018-001935 |issn=1474-7766 |pmc=6580883 |pmid=30282760}}</ref> Daar is geen spesifieke behandeling vir Creutzfeldt–Jakob-siekte nie.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> [[Opioïed]]e kan gebruik word om pyn te verlig, terwyl klonasepam of natriumvalproaat met onwillekeurige bewegings kan help.<ref name="NIH2003" /> CJD affekteer ongeveer een persoon per miljoen per jaar.<ref name="NIH2003" /> Aanvang is tipies rondom 60 jaar oud.<ref name="NIH2003" /> Die toestand is die eerste keer in 1920 beskryf.<ref name="NIH2003" /> Dit word geklassifiseer as 'n tipe oordraagbare sponsvormige enkefalopatie.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|title=About CJD {{!}} Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Disease|date=11 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808104028/https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|archive-date=8 August 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Oorerflike CJD is verantwoordelik vir ongeveer 10% van prionsiektegevalle.<ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Sporadiese CJD verskil van [[sponsagtige beesenkefalopatie]] (malkoeisiekte) en variant Creutzfeldt–Jakob-siekte (vCJD).<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases|date=6 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|archive-date=18 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|3}} gsdsgjurkb0ixa1gkw0zfauxeh197ti 2888416 2888414 2026-03-28T19:09:56Z BurgertB 2401 Creutzfeldt-Jakob in Afrikaans 2888416 wikitext text/x-wiki '''Creutzfeldt-Jakob-siekte''' ('''CJD''') is 'n ongeneeslike, noodlottige, neurodegeneratiewe siekte wat aan die oordraagbare sponsvormige enkefalopatie (TSE)-groep behoort.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref><ref name="CDC2015Main">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/creutzfeldt-jakob/about/|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD)|date=2 October 2018|website=CDC|access-date=21 November 2018}}</ref> Vroeë simptome sluit in geheueprobleme, gedragsveranderinge, swak koördinasie, visuele steurnisse en gehoorversteurnisse.<ref name="NIH2003" /> Latere simptome sluit in [[demensie]], onwillekeurige bewegings, blindheid, doofheid, swakheid en [[koma]].<ref name="NIH2003" /> Ongeveer 70% van lyers sterf binne 'n jaar na diagnose.<ref name="NIH2003" /> Die naam "Creutzfeldt-Jakob-siekte" is in 1922 deur Walther Spielmeyer bekendgestel, na die Duitse neuroloë Hans Gerhard Creutzfeldt en Alfons Maria Jakob. CJD word veroorsaak deur 'n [[prion]], <ref name="CDC2019">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases {{!}} CDC|date=1 February 2019|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=17 June 2019|quote=Classic CJD is a human prion disease}}</ref> 'n aansteeklike abnormale vouing van 'n proteïen. Aansteeklike prions is verkeerd gevoude proteïene wat kan veroorsaak dat normaal gevoude proteïene ook verkeerd gevou word.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Ongeveer 85% van gevalle van CJD kom om onbekende redes voor, terwyl ongeveer 7.5% van gevalle op 'n outosomale dominante wyse oorgeërf word.<ref name="NIH2003" /><ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Blootstelling aan brein- of rugmurgweefsel van 'n besmette persoon kan ook verspreiding veroorsaak.<ref name="NIH2003" /> Daar is geen bewyse dat sporadiese Creutzfeldt-Jakob-siekte tussen mense kan versprei via normale kontak of [[bloedoortapping]]s nie,<ref name="NIH2003" /> alhoewel dit moontlik is in variant Creutzfeldt-Jakob-siekte.<ref>{{Cite journal |vauthors=Brandel J, Vlaciu M, Culeux A, Belondrade M, Grznarova K, Plu I, Levasseur M, Haik S |date=July 2, 2020 |title=Variant Creutzfeldt–Jakob Disease Diagnosed 7.5 Years after Occupational Exposure |journal=New England Journal of Medicine |volume=383 |issue=1 |pages=83–85 |doi=10.1056/NEJMc2000687 |pmid=32609989 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|title=Transfusion Handbook/ 5.4: Variant Creutzfeldt-Jakob disease (vCJD)|date=4 February 2014|website=Joint United Kingdom (UK) Blood Transfusion and Tissue Transplantation Services Professional Advisory Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305085007/http://transfusionguidelines.org/transfusion-handbook/5-adverse-effects-of-transfusion/5-4-variant-creutzfeldt-jakob-disease-vcjd|archive-date=2017-03-05|access-date=29 July 2021}}</ref> Diagnose behels die uitsluiting van ander potensiële oorsake.<ref name="NIH2003" /> 'n [[Elektroënsefalografie|Elektroënsefalogram]], ruggraatprik of [[magnetieseresonansiebeelding]] kan die diagnose ondersteun.<ref name="NIH2003" /> Nog 'n diagnosetegniek is die intydse bewerasie-geïnduseerde omskakelingstoets, wat die siekte in vroeë stadiums kan opspoor.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Alison J. E. |date=February 2019 |title=RT-QuIC: a new test for sporadic CJD |journal=Practical Neurology |volume=19 |issue=1 |pages=49–55 |doi=10.1136/practneurol-2018-001935 |issn=1474-7766 |pmc=6580883 |pmid=30282760}}</ref> Daar is geen spesifieke behandeling vir Creutzfeldt-Jakob-siekte nie.<ref name="NIH2003">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|date=March 2003|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> [[Opioïed]]e kan gebruik word om pyn te verlig, terwyl klonasepam of natriumvalproaat met onwillekeurige bewegings kan help.<ref name="NIH2003" /> CJD affekteer ongeveer een persoon per miljoen per jaar.<ref name="NIH2003" /> Aanvang is tipies rondom 60 jaar oud.<ref name="NIH2003" /> Die toestand is die eerste keer in 1920 beskryf.<ref name="NIH2003" /> Dit word geklassifiseer as 'n tipe oordraagbare sponsvormige enkefalopatie.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|title=About CJD {{!}} Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Disease|date=11 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808104028/https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|archive-date=8 August 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> Oorerflike CJD is verantwoordelik vir ongeveer 10% van prionsiektegevalle.<ref name="Man2015">{{Cite journal |last=Manix |first=Marc |last2=Kalakoti |first2=Piyush |last3=Henry |first3=Miriam |last4=Thakur |first4=Jai |last5=Menger |first5=Richard |last6=Guthikonda |first6=Bharat |last7=Nanda |first7=Anil |date=2015-11-01 |title=Creutzfeldt–Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy |journal=Neurosurgical Focus |language=en-us |volume=39 |issue=5 |page=E2 |doi=10.3171/2015.8.FOCUS15328 |issn=1092-0684 |pmid=26646926 |doi-access=free}}</ref> Sporadiese CJD verskil van [[sponsagtige beesenkefalopatie]] (malkoeisiekte) en variant Creutzfeldt-Jakob-siekte (vCJD).<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases|date=6 February 2015|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|archive-date=18 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|3}} q1u4sn67kmbmyeb5bo031oie1bvqx0k Something Very Bad Is Going to Happen 0 459477 2888397 2026-03-28T18:04:41Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2888397 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Something Very Bad Is Going to Happen | genre = [[Riller]] | skepper = Haley Z. Boston | rolverdeling = {{Plainlist| * Camila Morrone * Adam DiMarco * Gus Birney * Karla Crome * Sawyer Fraser * Jeff Wilbusch * [[Ted Levine]] * [[Jennifer Jason Leigh]] }} | oorsprongsland = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = <!-- of reekse --> | aantal_episodes = 8 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Haley Z. Boston * Die Duffer-broers * Hilary Leavitt * Andrea Sperling * Weronika Tofilska }} | kinematografie = {{Plainlist| * Krzysztof Trojnar * Bobby Shore }} | looptydperk = 40-59 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Too Much Blood Productions * A Dog's Dream * Upside Down Pictures }} | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2026|03|26|df=yes}} }} '''''Something Very Bad Is Going to Happen''''' is 'n [[Amerika]]anse [[riller]]minireeks vir [[televisie]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/creative-content/tv-shows/something-very-bad-is-going-to-happen-trailer-netflix/|title='Something Very Bad Is Going to Happen' Trailer: Here Comes the Bride in New Netflix Horror|website=TheWrap|first=Casey|last=Loving|date=February 13, 2026|access-date=March 4, 2026}}</ref> wat deur Haley Z. Boston vir [[Netflix]] geskep is. Boston is ook die hoof- uitvoerende vervaardiger. Camila Morrone en Adam DiMarco speel die hoofrolle, dié van 'n verloofde paartjie wat voor hulle huwelik probleme ondervind. Die prent is op 26 Maart 2026 uitgereik. ==Storielyn== Rachel en Nicky is verloof en gaan 'n week later trou. Hulle reis na sy ouerhuis, waar die huwelik gaan plaasvind. Voordat hulle egter afhaak, gebeur iets vreesliks wat die troue in gevaar stel. ==Hoofakteurs== * Camila Morrone as Rachel * Adam DiMarco as Nicky, Rachel se verloofde * Gus Birney as Portia, Nicky se suster * Jeff Wilbusch as Jules, Nick se ouer broer * Karla Crome as Nell, Jules se tweede vrou * Sawyer Fraser as Jude, Jules se seun * [[Ted Levine]] as Boris, Nicky se pa * [[Jennifer Jason Leigh]] as Victoria, Nicky se ma * [[Zlatko Burić]] as Die Getuie * [[Victoria Pedretti]] as Alexandra Harkin, Rachel se oorlede ma * [[Josh Hamilton (akteur)|Josh Hamilton]] as Die Indringer / Jay, Rachel se vervreemde pa ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Something Very Bad Is Going to Happen}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] 88qzaojq9lx4ory390edqps3rrnityk 2888399 2888397 2026-03-28T18:22:21Z BurgertB 2401 Besig 2888399 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Something Very Bad Is Going to Happen | genre = [[Riller]] | skepper = Haley Z. Boston | rolverdeling = {{Plainlist| * Camila Morrone * Adam DiMarco * Gus Birney * Karla Crome * Sawyer Fraser * Jeff Wilbusch * [[Ted Levine]] * [[Jennifer Jason Leigh]] }} | oorsprongsland = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = <!-- of reekse --> | aantal_episodes = 8 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Haley Z. Boston * Die Duffer-broers * Hilary Leavitt * Andrea Sperling * Weronika Tofilska }} | kinematografie = {{Plainlist| * Krzysztof Trojnar * Bobby Shore }} | looptydperk = 40-59 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Too Much Blood Productions * A Dog's Dream * Upside Down Pictures }} | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2026|03|26|df=yes}} }} '''''Something Very Bad Is Going to Happen''''' is 'n [[Amerika]]anse [[riller]]minireeks vir [[televisie]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/creative-content/tv-shows/something-very-bad-is-going-to-happen-trailer-netflix/|title='Something Very Bad Is Going to Happen' Trailer: Here Comes the Bride in New Netflix Horror|website=TheWrap|first=Casey|last=Loving|date=February 13, 2026|access-date=March 4, 2026}}</ref> wat deur Haley Z. Boston vir [[Netflix]] geskep is. Boston is ook die hoof- uitvoerende vervaardiger. Camila Morrone en Adam DiMarco speel die hoofrolle, dié van 'n verloofde paartjie wat voor hulle huwelik probleme ondervind. Die prent is op 26 Maart 2026 uitgereik. ==Storielyn== Rachel en Nicky is verloof en gaan 'n week later trou. Hulle reis na sy ouerhuis, waar die huwelik gaan plaasvind. Voordat hulle egter afhaak, gebeur iets vreesliks wat die troue in gevaar stel. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 / 2 |total_width=260 |align=center |image1=Jeff Wilbusch Berlinale 2018.jpg|caption1=Jeff Wilbusch |image2=Adam DiMarco 2024 Emmys 01.png|caption2=Adam DiMarco |image3=Ted Levine1.jpg|caption3=[[Ted Levine]] |image4=Jennifer Jason Leigh by Gage Skidmore.jpg|caption4=[[Jennifer Jason Leigh|Jennifer Leigh]] }}}} ==Hoofakteurs== * Camila Morrone as Rachel * Adam DiMarco as Nicky, Rachel se verloofde * Gus Birney as Portia, Nicky se suster * Jeff Wilbusch as Jules, Nick se ouer broer * Karla Crome as Nell, Jules se tweede vrou * Sawyer Fraser as Jude, Jules se seun * [[Ted Levine]] as Boris, Nicky se pa * [[Jennifer Jason Leigh]] as Victoria, Nicky se ma * [[Zlatko Burić]] as Die Getuie * [[Victoria Pedretti]] as Alexandra Harkin, Rachel se oorlede ma * [[Josh Hamilton (akteur)|Josh Hamilton]] as Die Indringer / Jay, Rachel se vervreemde pa ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Something Very Bad Is Going to Happen}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] gdlyj7bnq9k4z9jfh65whdr3yk5ga79 2888401 2888399 2026-03-28T18:44:29Z BurgertB 2401 Klaar 2888401 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Something Very Bad Is Going to Happen | genre = [[Riller]] | skepper = Haley Z. Boston | rolverdeling = {{Plainlist| * Camila Morrone * Adam DiMarco * Gus Birney * Karla Crome * Sawyer Fraser * Jeff Wilbusch * [[Ted Levine]] * [[Jennifer Jason Leigh]] }} | oorsprongsland = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = <!-- of reekse --> | aantal_episodes = 8 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Haley Z. Boston * Die Duffer-broers * Hilary Leavitt * Andrea Sperling * Weronika Tofilska }} | kinematografie = {{Plainlist| * Krzysztof Trojnar * Bobby Shore }} | looptydperk = 40-59 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Too Much Blood Productions * A Dog's Dream * Upside Down Pictures }} | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2026|03|26|df=yes}} }} '''''Something Very Bad Is Going to Happen''''' is 'n [[Amerika]]anse [[riller]]minireeks vir [[televisie]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/creative-content/tv-shows/something-very-bad-is-going-to-happen-trailer-netflix/|title='Something Very Bad Is Going to Happen' Trailer: Here Comes the Bride in New Netflix Horror|website=TheWrap|first=Casey|last=Loving|date=February 13, 2026|access-date=March 4, 2026}}</ref> wat deur Haley Z. Boston vir [[Netflix]] geskep is. Boston is ook die hoof- uitvoerende vervaardiger. Camila Morrone en Adam DiMarco speel die hoofrolle, dié van 'n verloofde paartjie wat voor hulle huwelik probleme ondervind. Die prent is op 26 Maart 2026 uitgereik. ==Storielyn== Rachel en Nicky is verloof en gaan 'n week later trou. Hulle reis na sy ouerhuis, waar die huwelik gaan plaasvind. Voordat hulle egter afhaak, gebeur iets vreesliks wat die troue in gevaar stel. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 / 2 |total_width=260 |align=center |image1=Jeff Wilbusch Berlinale 2018.jpg|caption1=Jeff Wilbusch |image2=Adam DiMarco 2024 Emmys 01.png|caption2=Adam DiMarco |image3=Ted Levine1.jpg|caption3=[[Ted Levine]] |image4=Jennifer Jason Leigh by Gage Skidmore.jpg|caption4=[[Jennifer Jason Leigh|Jennifer Leigh]] }}}} ==Hoofakteurs== * Camila Morrone as Rachel * Adam DiMarco as Nicky, Rachel se verloofde * Gus Birney as Portia, Nicky se suster * Jeff Wilbusch as Jules, Nick se ouer broer * Karla Crome as Nell, Jules se tweede vrou * Sawyer Fraser as Jude, Jules se seun * [[Ted Levine]] as Boris, Nicky se pa * [[Jennifer Jason Leigh]] as Victoria, Nicky se ma * [[Zlatko Burić]] as Die Getuie * [[Victoria Pedretti]] as Alexandra Harkin, Rachel se oorlede ma * [[Josh Hamilton (akteur)|Josh Hamilton]] as Die Indringer / Jay, Rachel se vervreemde pa ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] was 82% van die 33 resensies positief. Die webtuiste se konsensus lui: "Deur gruwel en atmosferiese storievertelling op 'n opwindende manier te kombineer, vervoer Something Very Bad is Going to Happen op 'n vaardige manier die senuweeagtigheid van pasgetroudes na die surrealistiese wêreld van ''binge''-waardige televisie.<ref>{{Cite Rotten Tomatoes|id=something_very_bad_is_going_to_happen|type=tv|season=1|access-date=March 28, 2026|publisher_hide=y}}{{cbignore}}</ref>Op [[Metacritic]] het die reeks 'n punt van 64 uit 100 gebaseer op 19 resensies, wat dui op 'n "algemeen gunstige" ontvangs.<ref>{{Cite Metacritic|id=something-very-bad-is-going-to-happen|type=tv|season=1|access-date=March 26, 2026|publisher_hide=y}}{{cbignore}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Something Very Bad Is Going to Happen}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] 03dev3eg9yskmeeuodj2q7hknrkvunc 2888407 2888401 2026-03-28T18:51:06Z BurgertB 2401 2888407 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Something Very Bad Is Going to Happen | genre = [[Riller]] | skepper = Haley Z. Boston | rolverdeling = {{Plainlist| * Camila Morrone * Adam DiMarco * Gus Birney * Karla Crome * Sawyer Fraser * Jeff Wilbusch * [[Ted Levine]] * [[Jennifer Jason Leigh]] }} | oorsprongsland = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = <!-- of reekse --> | aantal_episodes = 8 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Haley Z. Boston * Die Duffer-broers * Hilary Leavitt * Andrea Sperling * Weronika Tofilska }} | kinematografie = {{Plainlist| * Krzysztof Trojnar * Bobby Shore }} | looptydperk = 40-59 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Too Much Blood Productions * A Dog's Dream * Upside Down Pictures }} | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2026|03|26|df=yes}} }} '''''Something Very Bad Is Going to Happen''''' is 'n [[Amerika]]anse [[riller]]minireeks vir [[televisie]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/creative-content/tv-shows/something-very-bad-is-going-to-happen-trailer-netflix/|title='Something Very Bad Is Going to Happen' Trailer: Here Comes the Bride in New Netflix Horror|website=TheWrap|first=Casey|last=Loving|date=February 13, 2026|access-date=March 4, 2026}}</ref> wat deur Haley Z. Boston vir [[Netflix]] geskep is. Boston is ook die hoof- uitvoerende vervaardiger. Camila Morrone en Adam DiMarco speel die hoofrolle, dié van 'n verloofde paartjie wat voor hulle huwelik probleme ondervind. Die prent is op 26 Maart 2026 uitgereik. ==Storielyn== Rachel en Nicky is verloof en gaan 'n week later trou. Hulle reis na sy ouerhuis, waar die huwelik gaan plaasvind. Voordat hulle egter afhaak, gebeur iets baie ergs wat die troue in gevaar stel. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 / 2 |total_width=260 |align=center |image1=Jeff Wilbusch Berlinale 2018.jpg|caption1=Jeff Wilbusch |image2=Adam DiMarco 2024 Emmys 01.png|caption2=Adam DiMarco |image3=Ted Levine1.jpg|caption3=[[Ted Levine]] |image4=Jennifer Jason Leigh by Gage Skidmore.jpg|caption4=[[Jennifer Jason Leigh|Jennifer Leigh]] }}}} ==Hoofakteurs== * Camila Morrone as Rachel * Adam DiMarco as Nicky, Rachel se verloofde * Gus Birney as Portia, Nicky se suster * Jeff Wilbusch as Jules, Nick se ouer broer * Karla Crome as Nell, Jules se tweede vrou * Sawyer Fraser as Jude, Jules se seun * [[Ted Levine]] as Boris, Nicky se pa * [[Jennifer Jason Leigh]] as Victoria, Nicky se ma * [[Zlatko Burić]] as Die Getuie * [[Victoria Pedretti]] as Alexandra Harkin, Rachel se oorlede ma * [[Josh Hamilton (akteur)|Josh Hamilton]] as Die Indringer / Jay, Rachel se vervreemde pa ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] was 82% van die 33 resensies positief. Die webtuiste se konsensus lui: "Deur gruwel en atmosferiese storievertelling op 'n opwindende manier te kombineer, vervoer Something Very Bad is Going to Happen op 'n vaardige manier die senuweeagtigheid van pasgetroudes na die surrealistiese wêreld van ''binge''-waardige televisie.<ref>{{Cite Rotten Tomatoes|id=something_very_bad_is_going_to_happen|type=tv|season=1|access-date=March 28, 2026|publisher_hide=y}}{{cbignore}}</ref>Op [[Metacritic]] het die reeks 'n punt van 64 uit 100 gebaseer op 19 resensies, wat dui op 'n "algemeen gunstige" ontvangs.<ref>{{Cite Metacritic|id=something-very-bad-is-going-to-happen|type=tv|season=1|access-date=March 26, 2026|publisher_hide=y}}{{cbignore}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Something Very Bad Is Going to Happen}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] ig7hulgpkc1uacf1kr5e9rkkoqy7rbz 2888408 2888407 2026-03-28T18:55:39Z BurgertB 2401 /* Storielyn */ 2888408 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Something Very Bad Is Going to Happen | genre = [[Riller]] | skepper = Haley Z. Boston | rolverdeling = {{Plainlist| * Camila Morrone * Adam DiMarco * Gus Birney * Karla Crome * Sawyer Fraser * Jeff Wilbusch * [[Ted Levine]] * [[Jennifer Jason Leigh]] }} | oorsprongsland = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = <!-- of reekse --> | aantal_episodes = 8 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Haley Z. Boston * Die Duffer-broers * Hilary Leavitt * Andrea Sperling * Weronika Tofilska }} | kinematografie = {{Plainlist| * Krzysztof Trojnar * Bobby Shore }} | looptydperk = 40-59 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Too Much Blood Productions * A Dog's Dream * Upside Down Pictures }} | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2026|03|26|df=yes}} }} '''''Something Very Bad Is Going to Happen''''' is 'n [[Amerika]]anse [[riller]]minireeks vir [[televisie]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/creative-content/tv-shows/something-very-bad-is-going-to-happen-trailer-netflix/|title='Something Very Bad Is Going to Happen' Trailer: Here Comes the Bride in New Netflix Horror|website=TheWrap|first=Casey|last=Loving|date=February 13, 2026|access-date=March 4, 2026}}</ref> wat deur Haley Z. Boston vir [[Netflix]] geskep is. Boston is ook die hoof- uitvoerende vervaardiger. Camila Morrone en Adam DiMarco speel die hoofrolle, dié van 'n verloofde paartjie wat voor hulle huwelik probleme ondervind. Die prent is op 26 Maart 2026 uitgereik. ==Storielyn== Die storie gaan oor 'n vloek wat op Rachel se familie rus. Sy en Nicky is verloof en gaan 'n week later trou. Hulle reis na sy ouerhuis, waar die huwelik gaan plaasvind. Voordat hulle egter afhaak, gebeur iets baie ergs wat die troue in gevaar stel en noodlottige gevolge vir sy familie het. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 / 2 |total_width=260 |align=center |image1=Jeff Wilbusch Berlinale 2018.jpg|caption1=Jeff Wilbusch |image2=Adam DiMarco 2024 Emmys 01.png|caption2=Adam DiMarco |image3=Ted Levine1.jpg|caption3=[[Ted Levine]] |image4=Jennifer Jason Leigh by Gage Skidmore.jpg|caption4=[[Jennifer Jason Leigh|Jennifer Leigh]] }}}} ==Hoofakteurs== * Camila Morrone as Rachel * Adam DiMarco as Nicky, Rachel se verloofde * Gus Birney as Portia, Nicky se suster * Jeff Wilbusch as Jules, Nick se ouer broer * Karla Crome as Nell, Jules se tweede vrou * Sawyer Fraser as Jude, Jules se seun * [[Ted Levine]] as Boris, Nicky se pa * [[Jennifer Jason Leigh]] as Victoria, Nicky se ma * [[Zlatko Burić]] as Die Getuie * [[Victoria Pedretti]] as Alexandra Harkin, Rachel se oorlede ma * [[Josh Hamilton (akteur)|Josh Hamilton]] as Die Indringer / Jay, Rachel se vervreemde pa ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] was 82% van die 33 resensies positief. Die webtuiste se konsensus lui: "Deur gruwel en atmosferiese storievertelling op 'n opwindende manier te kombineer, vervoer Something Very Bad is Going to Happen op 'n vaardige manier die senuweeagtigheid van pasgetroudes na die surrealistiese wêreld van ''binge''-waardige televisie.<ref>{{Cite Rotten Tomatoes|id=something_very_bad_is_going_to_happen|type=tv|season=1|access-date=March 28, 2026|publisher_hide=y}}{{cbignore}}</ref>Op [[Metacritic]] het die reeks 'n punt van 64 uit 100 gebaseer op 19 resensies, wat dui op 'n "algemeen gunstige" ontvangs.<ref>{{Cite Metacritic|id=something-very-bad-is-going-to-happen|type=tv|season=1|access-date=March 26, 2026|publisher_hide=y}}{{cbignore}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Something Very Bad Is Going to Happen}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] 4afg23x45k0ucfe9fkdp5yekxin8glx 2888409 2888408 2026-03-28T18:57:19Z BurgertB 2401 /* Storielyn */ 2888409 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Something Very Bad Is Going to Happen | genre = [[Riller]] | skepper = Haley Z. Boston | rolverdeling = {{Plainlist| * Camila Morrone * Adam DiMarco * Gus Birney * Karla Crome * Sawyer Fraser * Jeff Wilbusch * [[Ted Levine]] * [[Jennifer Jason Leigh]] }} | oorsprongsland = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = <!-- of reekse --> | aantal_episodes = 8 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Haley Z. Boston * Die Duffer-broers * Hilary Leavitt * Andrea Sperling * Weronika Tofilska }} | kinematografie = {{Plainlist| * Krzysztof Trojnar * Bobby Shore }} | looptydperk = 40-59 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Too Much Blood Productions * A Dog's Dream * Upside Down Pictures }} | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2026|03|26|df=yes}} }} '''''Something Very Bad Is Going to Happen''''' is 'n [[Amerika]]anse [[riller]]minireeks vir [[televisie]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/creative-content/tv-shows/something-very-bad-is-going-to-happen-trailer-netflix/|title='Something Very Bad Is Going to Happen' Trailer: Here Comes the Bride in New Netflix Horror|website=TheWrap|first=Casey|last=Loving|date=February 13, 2026|access-date=March 4, 2026}}</ref> wat deur Haley Z. Boston vir [[Netflix]] geskep is. Boston is ook die hoof- uitvoerende vervaardiger. Camila Morrone en Adam DiMarco speel die hoofrolle, dié van 'n verloofde paartjie wat voor hulle huwelik probleme ondervind. Die prent is op 26 Maart 2026 uitgereik. ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Die storie gaan oor 'n vloek wat op Rachel se familie rus. Sy en Nicky is verloof en gaan 'n week later trou. Hulle reis na sy ouerhuis, waar die huwelik gaan plaasvind. Voordat hulle egter afhaak, gebeur iets baie ergs wat die troue in gevaar stel en noodlottige gevolge vir sy familie het. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 / 2 |total_width=260 |align=center |image1=Jeff Wilbusch Berlinale 2018.jpg|caption1=Jeff Wilbusch |image2=Adam DiMarco 2024 Emmys 01.png|caption2=Adam DiMarco |image3=Ted Levine1.jpg|caption3=[[Ted Levine]] |image4=Jennifer Jason Leigh by Gage Skidmore.jpg|caption4=[[Jennifer Jason Leigh|Jennifer Leigh]] }}}} ==Hoofakteurs== * Camila Morrone as Rachel * Adam DiMarco as Nicky, Rachel se verloofde * Gus Birney as Portia, Nicky se suster * Jeff Wilbusch as Jules, Nick se ouer broer * Karla Crome as Nell, Jules se tweede vrou * Sawyer Fraser as Jude, Jules se seun * [[Ted Levine]] as Boris, Nicky se pa * [[Jennifer Jason Leigh]] as Victoria, Nicky se ma * [[Zlatko Burić]] as Die Getuie * [[Victoria Pedretti]] as Alexandra Harkin, Rachel se oorlede ma * [[Josh Hamilton (akteur)|Josh Hamilton]] as Die Indringer / Jay, Rachel se vervreemde pa ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] was 82% van die 33 resensies positief. Die webtuiste se konsensus lui: "Deur gruwel en atmosferiese storievertelling op 'n opwindende manier te kombineer, vervoer Something Very Bad is Going to Happen op 'n vaardige manier die senuweeagtigheid van pasgetroudes na die surrealistiese wêreld van ''binge''-waardige televisie.<ref>{{Cite Rotten Tomatoes|id=something_very_bad_is_going_to_happen|type=tv|season=1|access-date=March 28, 2026|publisher_hide=y}}{{cbignore}}</ref>Op [[Metacritic]] het die reeks 'n punt van 64 uit 100 gebaseer op 19 resensies, wat dui op 'n "algemeen gunstige" ontvangs.<ref>{{Cite Metacritic|id=something-very-bad-is-going-to-happen|type=tv|season=1|access-date=March 26, 2026|publisher_hide=y}}{{cbignore}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Something Very Bad Is Going to Happen}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] ikzqdxhsm37ivyd1mmmu82e5bish31m Bespreking:Something Very Bad Is Going to Happen 1 459478 2888398 2026-03-28T18:05:11Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2888398 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Creutzfeldt–Jakob-siekte 0 459479 2888415 2026-03-28T19:05:28Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Creutzfeldt–Jakob-siekte]] na [[Creutzfeldt-Jakob-siekte]] geskuif: Nee, dis Engels 2888415 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Creutzfeldt-Jakob-siekte]] 9bwmgf6x1fth3mz0utzb7z9xtq3tvvh Bespreking:Creutzfeldt-Jakob-siekte 1 459480 2888417 2026-03-28T19:11:41Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2888417 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Wikipedia:Interessante brokkies/143 4 459481 2888418 2026-03-28T19:15:08Z SpesBona 2720 n Nuwe interessante brokkie oor 'n unieke, onlangse sportprestasie gedoen deur Nieu-Seeland. 2888418 wikitext text/x-wiki ... dat binne een-en-'n-half jaar drie vername vroue[[wêreldbeker]]toernooie in [[Nieu-Seeland]] beslis is? Dié land het die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]] (uitgestel na 2022), die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]] (oorspronklik beplan vir 2021) en die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]] (saam met [[Australië]]) gehuisves; al drie behoort tot die gewildste en suksesvolste vrouesportsoorte in Nieu-Seeland. dv2edt0mlnphbrp83nzp6acs78u254n Bespreking:Leemte van die Veewagter 1 459482 2888428 2026-03-28T19:35:10Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2888428 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:7-Eleven 1 459483 2888430 2026-03-28T19:39:37Z BurgertB 2401 In SA 2888430 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} ==In SA== Die situasie in [[Suid-Afrika]]? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:39, 28 Maart 2026 (UTC) iy6gqfd3ls7sglrz8yr9smor82g0l9t Zyrphelis crenata 0 459484 2888474 2026-03-29T07:37:52Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2888474 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Zyrphelis crenata | authority = (Thunb.) Kuntze, (1891) | synonyms =* ''Arnica crenata'' <small>Thunb.</small> * ''Aster crenatus'' <small>(Thunb.) Less.</small> * ''Biotia crenata'' <small>Steud.</small> * ''Doronicum crenatum'' <small>(Thunb.) Poir.</small> * ''Gerbera crenata'' <small>(Thunb.) Lindl.</small> * ''Mairia crenata'' <small>(Thunb.) Nees</small> }} '''''Zyrphelis crenata''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaa]] en die [[Wes-Kaap]] vanaf die [[Kaapse Skiereiland]] deur die [[Kaapse Plooiberge]] tot by die [[Groot-Winterhoekberge (Oos-Kaap)|Groot-Winterhoekberge]] noord van [[Uitenhage]] voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]]-[[ekostreek]] en blom van Februarie tot Desember. == Galery == <gallery> Mairia crenata Helme 1.jpg Mairia crenata vBerkel 1.jpg Mairia crenata vBerkel 2.jpg Mairia crenata vBerkel 3.jpg Mairia crenata vBerkel 4.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3246-4 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:261437-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/c2cb53cf-de89-4ab5-83c7-6e33c78acd28 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Zyrphelis|crenata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 8vltl48bl3ddqd9w6208mpht20fu5nw 2888475 2888474 2026-03-29T07:38:09Z Oesjaar 7467 Ai! 2888475 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Zyrphelis crenata | authority = (Thunb.) Kuntze, (1891) | synonyms =* ''Arnica crenata'' <small>Thunb.</small> * ''Aster crenatus'' <small>(Thunb.) Less.</small> * ''Biotia crenata'' <small>Steud.</small> * ''Doronicum crenatum'' <small>(Thunb.) Poir.</small> * ''Gerbera crenata'' <small>(Thunb.) Lindl.</small> * ''Mairia crenata'' <small>(Thunb.) Nees</small> }} '''''Zyrphelis crenata''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] vanaf die [[Kaapse Skiereiland]] deur die [[Kaapse Plooiberge]] tot by die [[Groot-Winterhoekberge (Oos-Kaap)|Groot-Winterhoekberge]] noord van [[Uitenhage]] voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]]-[[ekostreek]] en blom van Februarie tot Desember. == Galery == <gallery> Mairia crenata Helme 1.jpg Mairia crenata vBerkel 1.jpg Mairia crenata vBerkel 2.jpg Mairia crenata vBerkel 3.jpg Mairia crenata vBerkel 4.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3246-4 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:261437-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/c2cb53cf-de89-4ab5-83c7-6e33c78acd28 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Zyrphelis|crenata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] f3hhcqm6jzx1hv5qvdkgbij116dap56 Bespreking:Zyrphelis crenata 1 459485 2888476 2026-03-29T07:39:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888476 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Wedersydse versekerde vernietiging 0 459486 2888485 2026-03-29T09:40:25Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2888485 wikitext text/x-wiki '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>{{Cite book|last=Danilovic|first=Vesna|url=http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371|title=When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers /|publisher=Ann Arbor : University of Michigan Press|year=2002|isbn=978-0-472-11287-6|pages=10|hdl=2027/mdp.39015056796371}}</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] hrh5f8yqf55mj1wlxp23b5u5q82shpp 2888487 2888485 2026-03-29T09:47:24Z Sobaka 328 Verwysing 2888487 wikitext text/x-wiki '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] mw0caz4721fzjgznvv2cpaveclaorqj 2888489 2888487 2026-03-29T09:58:50Z Sobaka 328 Beelde 2888489 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2/2/2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg | image3 = All tubes USS Ohio.jpg | image4 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | image5 = | image8 = | footer = = Strategiese bomwerpers, ICBM's, SLBM's en MIRVs dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal kernwapenleweringbare strategiese [[kernwapen]]s | image6 = }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] 4gqaqj07yh0cgmuynqhv3mu48ifm5l0 2888490 2888489 2026-03-29T09:59:33Z Sobaka 328 2888490 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2/2/2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg | image3 = All tubes USS Ohio.jpg | image4 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | image5 = | image8 = | footer = Strategiese bomwerpers, ICBM's, SLBM's en MIRVs dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal kernwapenleweringbare strategiese [[kernwapen]]s | image6 = }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] i0up8uemsk93ry25flpk93myd3yimbb 2888491 2888490 2026-03-29T10:07:06Z Sobaka 328 Beelde skuif 2888491 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2/2/2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg | image3 = All tubes USS Ohio.jpg | image4 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, ICBM's, SLBM's en MIRVs dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal kernwapenleweringbare strategiese [[kernwapen]]s }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] 4k02dw1dca69g17yd2di3rkw3jxy6ae 2888492 2888491 2026-03-29T10:10:25Z Sobaka 328 /* Teorie */ 2888492 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2/2/2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg | image3 = All tubes USS Ohio.jpg | image4 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, ICBM's, SLBM's en MIRVs dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal kernwapenleweringbare strategiese [[kernwapen]]s }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] ijb413jrwo8wh01t04r1nebk496fyb8 2888493 2888492 2026-03-29T10:12:27Z Sobaka 328 bywerk 2888493 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2/2/2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg | image3 = All tubes USS Ohio.jpg | image4 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, ICBM's, SLBM's en MIRVs dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal kernwapenleweringbare strategiese [[kernwapen]]s }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] duq5pr6edhtkdggy7uj2ebamringbdf 2888494 2888493 2026-03-29T10:15:33Z Sobaka 328 Beelde langs mekaar. Dankie vibe kodering 2888494 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, ICBM's, SLBM's en MIRVs dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal kernwapenleweringbare strategiese [[kernwapen]]s }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] 96eobx9vmbjbbv3s0rk0q6lrrjzz6ql Bespreking:Wedersydse versekerde vernietiging 1 459487 2888486 2026-03-29T09:42:22Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2888486 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv