Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Eau Claire 0 3043 2888937 2219362 2026-03-31T05:17:24Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "SargeBoydBandshellInOwenPark.JPG" met "SargeBoydBandshellInOwenPark,_Eau_Claire.jpg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] 2888937 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Eau Claire'''<br /> [[Lêer:Eau Claire - Barstow street looking north 2005.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:WIMap-doton-Eau Claire.png|170px|center]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coats of arms of None.svg|75px|center]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of None.svg|90px|center]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of the United States.svg|20px]] [[Verenigde State]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Deelstaat''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Wisconsin.svg|20px]] [[Wisconsin]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[County (Verenigde State)|County]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Eau Claire, Chippewa |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|44|49|N|91|30|W}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 83,8 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 240 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (Stad en county 2010) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 65&nbsp;883 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 786,2/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 161&nbsp;151 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | CST ([[UTC]] -6) <br /> Somertyd: CDT (UTC -5) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Kontinentale klimaat |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 6&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | -9,5 / 22&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 800 mm |- |&nbsp;'''Stadsbestuurder''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Dale Peters |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.eauclairewi.gov ''eauclairewi.gov''] |- style="border-top:1px solid #999;" |} [[Lêer:Emery-Street-Bungalow-District-2018.jpg|duimnael|links|''Emery Street Bungalow District'']] [[Lêer:SargeBoydBandshellInOwenPark, Eau Claire.jpg|duimnael|links|Die Sarge Boyd Bandshell in Owen Park is gelys op die Nasionale Register van Historiese Plekke.]] '''Eau Claire''' is 'n stad in [[Wisconsin]], [[Verenigde State]], aan die Chippewarivier. Dit is 'n universiteitstad en 'n belangrike mark vir landbouprodukte met 'n verskeidenheid nywerhede. Die stad het 65&nbsp;883 inwoners (2010). {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Wisconsin]] q25sxtoxj568pbmwqk7rpw3bexg54tb Ethiopië 0 10407 2888938 2882644 2026-03-31T05:26:08Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888938 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Federale Demokratiese Republiek Ethiopië |volle_naam = <small>''Ityoppiah Federalih Demokrasih Ummuno'' ([[Afar]])<br />የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ<br />''Ye'ītiyop'iya Fēdēralawī Dēmokirasīyawī Rīpebilīki'' ([[Amharies]])<br />''Rippabliikii Federaalawaa Dimokraatawaa Itiyoophiyaa'' ([[Oromo]])<br />''Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya'' ([[Somalies]])<br />ናይኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ<br />''Nayəʾitəyop̣əya Federalawi Demokərasiyawi Ripsäbəlikə'' ([[Tigrinya]])</small> |algemene_naam = Ethiopië |beeld_vlag = Flag of Ethiopia.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Ethiopia.svg |simbool_tipe = Embleem |beeld_kaart = Location Ethiopia AU Africa.svg |leuse = |volkslied = የዜግነት ክብር<br /><small>''([[Amharies]] vir: "Maart vorentoe, Liewe Moeder Ethiopië")''</small><br /><center>[[Lêer:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Afar]], [[Amharies]], [[Oromo]], [[Somalies]] en [[Tigrinya]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://venturesafrica.com/ethiopia-to-add-4-more-official-languages-to-foster-unity/ |title=Ethiopia to add 4 more official languages to foster unity |publisher=Ventures Africa |date=4 Maart 2020 |accessdate=6 September 2021}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nazret.com/2020/03/07/ethiopia-is-adding-four-more-official-languages-to-amharic-as-political-instability-mounts/ |title=Ethiopia is adding four more official languages to Amharic as political instability mounts |publisher=Nazret |accessdate=6 September 2021 |archive-date=17 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817225007/https://www.nazret.com/2020/03/07/ethiopia-is-adding-four-more-official-languages-to-amharic-as-political-instability-mounts/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages/ |title=One to five: Ethiopia gets four new federal working languages |publisher=Africa News |author=Abdurahman Shaban |access-date=29 Oktober 2020 |archive-date=28 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028052106/https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages/ |url-status=dead }}</ref> |hoofstad = [[Addis Abeba]] {{Koördinate|9|1|N|38|45|O}} |latd = 9 |latm = 1 |latNS = N |longd = 38 |longm = 45 |longEW = O |grootste_stad = [[Addis Abeba]] |regeringsvorm = Etnofederale parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]]<br />• Adjunkpremier |leiername = [[Taye Atske Selassie]]<br />[[Abiy Ahmed]]<br />Temesgen Tiruneh |oppervlak_rang = 28<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;104&nbsp;300<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/|title=Ethiopia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=8 Oktober 2024|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421154941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 426&nbsp;372,6 |persent_water = 0,7 |bevolking_skatting = 118&nbsp;550&nbsp;298<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 12<sup>de</sup> |bevolking_sensus = 73&nbsp;750&nbsp;932<ref name=2007Census>{{en}} {{cite web |title=Country Level |url=http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&view=doc&id=264&format=raw&Itemid=521 |work=2007 Population and Housing Census of Ethiopia |publisher=Central Statistical Agency (Ethiopia) |date=13 Julie 2010 |accessdate=5 Maart 2016 |archive-date=13 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113215945/http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&view=doc&id=264&format=raw&Itemid=521 |url-status=bot: unknown }}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2007 |bevolkingsdigtheid = 107,4 |bevolkingsdigtheidmi² = 278 |bevolkingsdigtheidrang = 123<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $431,688&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=644,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Ethiopia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2024 |accessdate=8 Oktober 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 55<sup>ste</sup> |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $4&nbsp;019<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 159<sup>ste</sup> |BBP = $205,130&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 59<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $1&nbsp;910<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 159<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Dʿmt<br />• [[Koninkryk Aksoem]]<br />• [[Keiserryk van Ethiopië]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />ca. 980 v.C.<br />ca. 100 n.C.<br />1137–1974<br />[[21 Augustus]] [[1995]] |MOI = {{wins}} 0,492<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=8 Oktober 2024}}</ref> |MOI_rang = 176<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#990000|laag}} |Gini = 35,0<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ET |title=Gini Index |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=8 Oktober 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2015 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Ethiopiese birr|Birr]] |geldeenheid_kode = ETB |land_kode = ET |tydsone = OAT |utc_afwyking = [[UTC+03:00|+3]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+3]] |internet_domein = [[.et]] |skakelkode = 251 |voetskrif = }} '''Ethiopië''' of '''Etiopië''' ([[Afar]]: ''Itiyoophiyaa''; [[Amharies]]: ኢትዮጵያ, ''ʾĪtyōṗṗyā'', {{Audio|Ityopya.ogg|luister}}; [[Ge'ez]]: ኢትዮጵያ; [[Oromo]]: ''Itoophiyaa''; [[Somalies]]: ''Itoobiya''; [[Tigrinya]]: ኢትዮጵያ), amptelik die '''Federale Demokratiese Republiek Ethiopië''', is 'n [[landingeslote land]] in [[Oos-Afrika]] in die [[Horing van Afrika]]. Ethiopië grens in die noorde aan [[Eritrea]], in die ooste aan [[Djiboeti]] en [[Somalië]], in die suide aan [[Kenia]] en in die weste aan [[Soedan]] en [[Suid-Soedan]]. Die land beslaan 'n oppervlakte van 1&nbsp;104&nbsp;300&nbsp;km² en het in 2024 'n bevolking van meer as 118 miljoen gehad.<ref name="CIA" /> Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Addis Abeba]], wat sentraal in Ethiopië geleë is. Die land se volle naam in sy vyf amptelike tale is: ''ityoppiah federalih demokrasih ummuno'' (Afar); የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ, ''yeʾĪtiyoṗṗiya Fēdēralawī Dēmokirasīyawī Rīpebilīk'' (Amharies), {{Audio|Ye Ityopya Federalawi Dimokrasiyawi Ripeblik.ogg|luister}}; ''Rippabliikii Federaalawaa Dimokraatawaa Itiyoophiyaa'' (Oromo); ''Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobyaa'' (Somalies); en ናይኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ, ''nayi'ītiyop'iya fēdēralawī dēmokirasīyawī rīpebilīki'' (Tigrinya). [[Beeld:Addis abeba meskele square.jpg|thumb|220px|links|Addis Abeba, die hoofstad van Ethiopië.]] Ethiopië se nasionale identiteit is gewortel in die historiese en huidige rolle van die [[Christendom]] en [[Islam]], asook die onafhanklikheid van die land van buitelandse heerskappy, soos die geval was in verskeie antieke Ethiopiese koninkryke.<ref>{{Cite book|last=Kessler |first = David F.|title=The Falashas : a Short History of the Ethiopian Jews |date= 2012|publisher=Routledge|isbn= 978-1-283-70872-2 |oclc=819506475}}</ref> Van die oudste skelette van [[Mens|mense met moderne anatomie]] is in Ethiopië ontdek.<ref>{{Cite journal |doi=10.1038/news050214-10 |title=Ethiopia is top choice for cradle of ''Homo sapiens'' |journal=Nature |date=16 Februarie 2005 |last=Hopkin |first=Michael }}</ref> Dit word algemeen beskou as die gebied van waar moderne mense eerste na die [[Midde-Ooste]] en verder plekke migreer het.<ref>{{Cite journal |last1=Li |first1=J.Z. |last2=Absher |first2=D.M. |last3=Tang |first3=H. |last4=Southwick |first4=A.M. |last5=Casto |first5=A.M. |last6=Ramachandran |first6=S. |last7=Cann |first7=H.M. |last8=Barsh |first8=G.S. |last9=Feldman |first9=M. |last10=Cavalli-Sforza |first10=L.L. |last11=Myers |first11=R.M. |title=Worldwide Human Relationships Inferred from Genome-Wide Patterns of Variation |journal=Science |volume=319 |issue=5866 |pages=1100–04 |year=2008 |doi=10.1126/science.1153717 |pmid=18292342 |bibcode=2008Sci...319.1100L |s2cid=53541133 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=awJVkvnk8KjM |title=Humans Moved From Africa Across Globe, DNA Study Says |publisher=Bloomberg News |date=21 Februarie 2008 |access-date=16 Maart 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629125652/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=awJVkvnk8KjM |archive-date=29 Junie 2011 }}</ref> Volgens [[Linguistiek|linguiste]] het die eerste sprekers van [[Afro-Asiatiese tale]] hulle in die [[Neolitikum|Neolitiese Tydperk]] in die Horing-gebied gevestig.<ref name="Zarins">{{cite journal |last=Zarins |first=Juris |year=1990 |title=Early Pastoral Nomadism and the Settlement of Lower Mesopotamia |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |jstor=1357309 |doi=10.2307/1357309 |volume=280 |issue=280 |pages=31–65 |s2cid=163491760 }}</ref> Van die 2de millennium&nbsp;v.C. af was Ethiopië vir die grootste deel van sy geskiedenis ’n [[monargie]]. Volgens oorlewering is die monargie gestig deur die [[Salomoniese Dinastie]] van die [[koningin van Skeba]], onder sy eerste koning, [[Menelik I]].<ref>{{cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/destinations/africa/ethiopia/mysterious-queen-sheba-legend-church-archaeology/?cmpid=org=ngp::mc=social::src=twitter::cmp=editorial::add=tw20190213travel-resurfsheba::rid=&sf207660858=1 |title=In search of the real Queen of Sheba| date=3 Desember 2018}}</ref> In die eerste eeue het die [[Koninkryk Aksoem]] die beskawing in die streek verenig gehou.<ref>''Ancient India, A History Textbook'' for Class XI, Ram Sharan Sharma, National Council of Educational Research and Training, India</ref><ref name="Munro-Hay57">[[#Munro-Hay|Munro-Hay]], p. 57</ref><ref name="Paul B. Henze 2005">Henze, Paul B. (2005) ''Layers of Time: A History of Ethiopia'', {{ISBN|1-85065-522-7}}.</ref> Gedurende die [[Wedloop om Afrika]] in die laat 19de eeu was Ethiopië en [[Liberië]] die enigste twee lande wat hulle [[soewereiniteit]] te midde van [[kolonialisme]] behou het, en baie nasies op die kontinent wat pas onafhanklik geword het, het die Ethiopiese vlagkleure, [[groen]], [[Goud (kleur)|goud]] en [[rooi]], aangeneem. In dié tyd het Ethiopië sy moderne grense vasgestel deur middel van groot verowerings van gebiede in sy ooste, weste en suide.<ref name="ReferenceA">{{Cite journal | doi = 10.1080/01436599814415| title = Regionalism and democracy in Ethiopia| journal = Third World Quarterly| volume = 19| issue = 2| pages = 191–204| year = 1998| last1 = Young | first1 = J. |jstor=3993156 }}</ref> Ethiopië was die eerste onafhanklike [[Afrika]]-lid van die [[Volkebond]] en die [[Verenigde Nasies]].<ref>[http://www.thereporterethiopia.com/index.php/opinion/commentary/item/460-ethiopia-and-the-oau-recalling-the-contributions-of-ethiopia%E2%80%99s-pan-africanist-leaders "The Reporter – English Edition"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131029210521/http://www.thereporterethiopia.com/index.php/opinion/commentary/item/460-ethiopia-and-the-oau-recalling-the-contributions-of-ethiopia%E2%80%99s-pan-africanist-leaders |date=29 Oktober 2013}}. ''thereporterethiopia.com''.</ref> Die land is in 1936 deur [[Italië]] beset en het Italiaans-Ethiopië geword as deel van [[Italiaans-Oos-Afrika]], totdat dit vyf jaar later, in 1941 tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], bevry is. Tydens die Italiaanse bewind het die regering die eeue oue praktyk van [[slawerny]] afgeskaf,<ref>{{cite web |last1=Goitom |first1=Hanibal |title=Abolition of Slavery in Ethiopia |url=https://blogs.loc.gov/law/2012/02/abolition-of-slavery-in-ethiopia/ |website=Library of Congress|date=14 Februarie 2012 }}</ref> en [[verstedeliking]] het stelselmatig toegeneem.<ref name="Accessed 15 Mei 2008">Shivley, K. "Addis Ababa, Ethiopia" [http://www.macalester.edu/courses/geog61/kshively/index.html Macalester.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211101151/https://www.macalester.edu/courses/geog61/kshively/index.html |date=11 Februarie 2017 }}. Besoek op 15 Mei 2008.</ref> In 1974 is die langdurige Ethiopiese monargie onder [[Haile Selassie]] omvergewerp deur die [[Derg]], ’n [[Kommunisme|kommunisties]]-militêre regering wat deur die [[Sowjetunie]] gesteun is.<ref>{{Cite web|title=Ethiopia|url=https://communistcrimes.org/en/countries/ethiopia|access-date=2020-10-23|website=Ethiopia {{!}} Communist Crimes|language=en}}</ref> In 1987 het die Derg die Demokratiese Volksrepubliek Ethiopië gestig wat in 1991 deur die Ethiopiese Rewolusionêre Demokratiese Volksfront omvergewerp is. Dit was die heersende politieke koalisie tot in 2019, toe dit deur [[Abiy Ahmed]] se Welvaartparty opgevolg is. [[Lêer:Etihopiekaart.png|duimnael|220px|links|'n Kaart van Ethiopië.]] Ethiopië is ’n nasie met vele [[Taal|tale]]; daar is sowat 80 etnolinguistiese groepe – die grootse vier is die [[Oromo (volk)|Oromo]], [[Amhare]], [[Somaliërs]] en [[Tigrinya (volk)|Tigrinya]]. Die meeste mense in die land praat [[Afro-Asiatiese tale]] tale van die [[Koesjitiese tale|Koesjitiese]] of [[Semitiese tale|Semitiese]] tak. Verder word [[Omotiese tale]] deur etniese minderheidsgroepe in die suidelike streke gepraat. [[Nilo-Sahariese tale]] word ook deur Nilotiese minderheidsgroepe gepraat. Oromo het die meeste moedertaalsprekers, terwyl Amharies die meeste totale sprekers het. Ge'ez bly belangrik as ’n liturgiese taal vir beide die [[Ethiopies-Ortodokse Tewahedo-kerk]] en die [[Eritrees-Ortodokse Tewahedo-kerk]] en vir die [[Beta Israel]]. Die meeste bewoners is [[Christen]]e (veral van die Ethiopies-Ortodokse Tewahedo-kerk en [[P'ent'ay]]), en die historiese Koninkryk Aksoem was een van die eerste state wat dié geloof aangeneem het. ’n Derde van die bewoners volg [[Islam]], veral [[Soenni]]. Die land het die oudste Moslemnedersetting in Afrika, by Negash. ’n Aansienlike bevolking [[Jode]], bekend as Beta Israel, het ook tot in die 1980's in Ethiopië gewoon.<ref>Weil, Shalva (2008) "Jews in Ethiopia", pp. 467–75 in ''Encyclopaedia of the Jewish Diaspora'', Vol. 2. M.A. Erlich (red.). Santa Barbara, VSA: ABC CLIO.</ref><ref>Weil, Shalva (2011) "Ethiopian Jews", pp. 165–66 in ''Cambridge Dictionary of Judaism and Jewish Culture''. Judith Baskin (red.). New York: Cambridge University Press.</ref> Die land is vol [[geografie]]se teenstrydighede, van die uitgestrekte en vrugbare weste met sy [[woud]]e en talle [[rivier]]e tot die wêreld se warmste nedersetting, Dallol in die noorde. Die [[Ethiopiese Hoogland]] is die grootste aaneenlopende [[bergreeks]] in Afrika, en die [[Sof Omar-grotte]] het een van die kontinent se langste grotte (15,1&nbsp;km). Ethiopië het ook die tweede grootste getal [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e in Afrika.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/&search=&searchSites=&search_by_country=&search_yearinscribed=&themes=&criteria_restrication=&media=&description=&order=region|title=UNESCO World Heritage Centre – World Heritage List|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> In die 1970's en 1980's het Ethiopië burgerlike onrus en die [[Rooi Terreur (Ethiopië)|Rooi Terreur]]-suiwerings beleef, wat sy [[ekonomie]] geknou het. Die land het sedertdien herstel en het in 2010 die grootste ekonomie (volgens [[BBP]]) in [[Oos-Afrika]] gehad,<ref>{{cite web |url=http://nazret.com/blog/index.php/2010/02/06/ethiopia_surpasses_kenya_to_become_east_ |title=Ethiopia surpasses Kenya to become East Africa's Biggest Economy |publisher=Nazret.com |date=6 Februarie 2010 |access-date=2 Junie 2010 |archive-date=22 Desember 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222182548/http://nazret.com/blog/index.php/2010/02/06/ethiopia_surpasses_kenya_to_become_east_ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&pr.y=2&sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=644&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= Ethiopia GDP purchasing power 2010: 86 billion]. [[Internasionale Monetêre Fonds]] (14 September 2006). Besoek op 3 Maart 2012.</ref> maar bly een van die wêreld se armste lande.<ref name=":32">{{Cite web |url= http://www.worldbank.org/en/topic/poverty/publication/ethiopia-poverty-assessment |title=Ethiopia Poverty Assessment| publisher =World Bank |access-date= 2018-12-17}}</ref> [[Armoede]], [[honger]]snood, [[korrupsie]], ’n swak infrastrutuur, min respek vir [[menseregte]] en beperkte toegang tot gesondheid en opvoeding staar die land in die gesig – net 49% is [[Geletterdheid|geletterd]].<ref>{{Cite web|url= https://www.africaw.com/major-problems-facing-ethiopia-today|title=Major problems facing Ethiopia today|website= Africaw}}</ref> ==Etimologie== Die [[Grieks]]e naam Αιθιοπία (''Aithiopia'', van Αιθίοψ ''Aithiops'', "Ethiopiër") kom van die woorde αἴθω (''aitho'', "ek brand") + ὤψ (''ops'', "gesig"). Volgens Liddell-Scott Jones se ''Greek-English Lexicon'' beteken dit as [[selfstandige naamwoord]] "gebrande gesig" en as [[byvoeglike naamwoord]] "rooibruin".<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%232329&redirect=true |contribution=Aithiops|first1=Henry George|last1=Liddell|first2=Robert|last2=Scott|title=A Greek-English Lexicon|publisher=Perseus|access-date=16 Maart 2009}}</ref> Die historikus [[Herodotos]] het die term gebruik vir dié dele van [[Afrika suid van die Sahara]] wat toe aan die "bewoonde wêreld" bekend was.<ref name=Herodotus1>Vir alle verwysings na Ethiopië in Herodotus, sien: [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/nebrowser?query=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&id=tgn%2C7000489 dié lys] by die Perseus Project.</ref> Die Griekse term kan ook ’n volksetimologie wees vir die [[Egipties]]e term ''athtiu-abu'', wat beteken "rowers van harte".<ref>Partridge, Eric. Origins: A Short Etymological Dictionary of the English Language, 4de uitg. 1966, p. 188.</ref> Dié Griekse naam is deur Amharies geleen as ኢትዮጵያ, ''ʾĪtyōṗṗyā''. In Grieks-[[Romeinse Ryk|Romeinse]] inskripsies was ''Aethiopia'' ’n spesifieke [[toponiem]] vir antieke [[Nubië]].<ref name="Hatke">{{cite book|last1=Hatke|first1=George|title=Aksum and Nubia: Warfare, Commerce, and Political Fictions in Ancient Northeast Africa|date=2013|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-6066-6|pages=52–53|url=https://www.google.com/books?id=PA4UCgAAQBAJ&pg=PA52}}</ref> Die naam ''Aethiopia'' verskyn ook in baie vertalings van die [[Ou Testament]] met verwysing na Nubië. Na aanleiding van die [[Hellenistiese Griekeland|Hellenistiese]] en [[Bybel]]se tradisie lui die ''Monumentum Adulitanum'', ’n 3de-eeuse inskripsie uit die Koninkryk Aksoem, dat Aksoem se destydse heerser regeer het oor ’n streek wat in die weste begrens is deur die gebied Ethiopië en Sasu. Koning [[Ezana van Aksoem]] het Nubië die volgende eeu geannekseer en die Aksoemiete het die naam "Ethiopiërs" vir hulleself aanvaar. In die 15de-eeuse ''Boek van Aksum'', in Ge'ez, kom die naam "Ethiopië" van ’n legendariese individu met die naam Itijopp'is. Hy was ’n seun van [[Kus (seun van Gam)|Kus]], die seun van Gam, wat nie in die [[Bybel]] genoem word nie. Hy het glo die stad [[Aksoem]] gestig.<ref name="Agrvt">{{cite book|title=Africa Geoscience Review, Volume 10|date=2003|publisher=Rock View International|page=366|url=https://www.google.com/books?id=QWBPAQAAIAAJ|access-date=9 Augustus 2014}}</ref> Buite die land was Ethiopië eens bekend as '''Abessinië'''. Dié toponiem is afgelei van die gelatiniseerde vorm van die antieke ''Ḥabashat'', wat gebruik word in die Ge'ez-weergawe van die Ezana-inskripsie en in [[Arabies]] ''Ḥabasha'' is.<ref>{{cite book|last1=Schoff|first1=Wilfred Harvey|title=The Periplus of the Erythraean Sea: travel and trade in the Indian Ocean|date=1912|publisher=Longmans, Green, and Co.|page=62|url=https://archive.org/stream/periplusoferythr00schouoft#page/62/mode/2up|access-date=28 September 2016}}</ref> ==Geskiedenis== ===Voorgeskiedenis=== Verskeie belangrike vondste het Ethiopië en die omringende gebied laat uitstaan in [[paleontologie]]. Die oudste [[Hominidae|hominiede]] wat tot dusver in Ethiopië ontdek is, is die 4,2&nbsp;miljoen jaar oue ''[[Ardipithecus|Ardipithecus ramidus]]'' (Ardi), wat in 1994 deur Tim D. White gevind is.<ref name="OldestHuman">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2009/TECH/science/10/01/oldest.human.skeleton/index.html|title=Oldest human skeleton offers new clues to evolution|last=Ansari|first=Azadeh|date=7 Oktober 2009|access-date=2 Maart 2011|newspaper=CNN.com/technology}}</ref> Die bekendste hominied wat ontdek is, is ''[[Australopithecus afarensis]]'' ([[Lucy]]). Die spesimen is plaaslik as "Dinkinesh" bekend en is in 1974 in die [[Awashrivier|Awashvallei]] van Ethiopië se Afarstreek ontdek deur Donald Johanson. Dit is een van die volledigste en bes bewaarde [[fossiel]]e van ''[[Australopithecus]]'' wat nog ontdek is. Lucy se wetenskaplike naam verwys na die streek waar die ontdekking gedoen is. Die hominied het na raming 3,2&nbsp;miljoen jaar gelede gelewe.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sn/prehistoric_life/human/human_evolution/mother_of_man1.shtml|title=Mother of man – 3.2&nbsp;million years ago|publisher=Bbc.co.uk|access-date=16 Maart 2009}}</ref><ref name="Dinkinesh">{{cite book|title=Lucy's Legacy: The Quest for Human Origins|last2=Wong|first2=Kate|date=2010|publisher=Crown Publishing Group|isbn=978-0-307-39640-2|pages=8–9|last1=Johanson|first1=Donald C.}}</ref><ref name="iho1">{{cite web|url=https://iho.asu.edu/about/lucys-story|title=Institute of Human Origins: Lucy's Story|date=15 Junie 2016|access-date=23 Maart 2017|archive-date=12 Maart 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150312130802/https://iho.asu.edu/about/lucys-story|url-status=dead}}</ref> [[Beeld:Homo Sapiens Idaltu.JPG|thumb|220px|links|’n Skedel van ''[[Homo sapiens idaltu]]''.]] Ethiopië word ook beskou as een van die eerste plekke waar die [[Mens|anatomies moderne mens]], ''[[Homo sapiens]]'', gewoon het. Die oudste van dié plaaslike fossiele vondste, die [[Omo-oorblyfsels]], is in die suidwestelike Omo Kibish-gebied opgegrawe en dateer uit die Middel-[[Paleolitikum]] van sowat 200 000 jaar gelede.<ref name=Mcdougall2005>{{Cite journal| first1 = I.| last2 = Brown| last3 = Fleagle | first2 = H. | first3 = G. | journal = Nature | volume = 433| last1 = Mcdougall | title = Stratigraphic placement and age of modern humans from Kibish, Ethiopia| issue = 7027 | pages = 733–36 | date=Feb 2005 | pmid = 15716951 | doi = 10.1038/nature03258|bibcode = 2005Natur.433..733M | s2cid = 1454595}}</ref> Verder is skelette van ''[[Homo sapiens idaltu]]'' op ’n terrein in die Middel-Awashvallei ontdek. Hulle is sowat 160&nbsp;000 jaar oud en kan dele wees van ’n uitgestorwe subspesie van ''Homo sapiens'', of die onmiddellike voorouers van die anatomies moderne mens.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1038/nature01669| title = Pleistocene Homo sapiens from Middle Awash, Ethiopia| journal = Nature| volume = 423| issue = 6941| pages = 742–47| year = 2003| last1 = White | first1 = T.D. | last2 = Asfaw | first2 = B. | last3 = Degusta | first3 = D. | last4 = Gilbert | first4 = H. | last5 = Richards | first5 = G.D. | last6 = Suwa | first6 = G. | last7 = Clark Howell | first7 = F. | pmid=12802332|bibcode = 2003Natur.423..742W | s2cid = 4432091}}</ref> Fossiele van [[argaïese mense]] wat in [[Marokko]] opgegrawe is, is sedertdien gedateer as uit ’n vroeëre tydperk, sowat 300&nbsp;000 jaar gelede,<ref>{{cite journal|last=Callaway|first=Ewan|title=Oldest ''Homo sapiens'' fossil claim rewrites our species' history|url=http://www.nature.com/news/oldest-homo-sapiens-fossil-claim-rewrites-our-species-history-1.22114|date=7 Junie 2017|journal=Nature|doi=10.1038/nature.2017.22114|access-date=5 Julie 2017}}</ref> terwyl Omo-Kibish I (Omo I) van Suid-Ethiopië sover bekend die oudste anatomies moderne menslike skelet is (196&nbsp;000 jaar).<ref>{{Cite journal|last1=Hammond|first1=Ashley S.|last2=Royer|first2=Danielle F.|last3=Fleagle|first3=John G.|date=Jul 2017|title=The Omo-Kibish I pelvis|journal=Journal of Human Evolution|volume=108|pages=199–219|doi=10.1016/j.jhevol.2017.04.004|issn=1095-8606|pmid=28552208}}</ref> Volgens linguiste het die eerste [[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiaties]]sprekende bevolkings tydens die [[Neolitikum]] in die streek aangekom uit hulle vermeende oorspronklike vaderland in die [[Nyl]]vallei<ref name="Zarins"/> of die [[Nabye Ooste]].<ref name="Aane">{{Cite journal | doi = 10.1126/science.1078208 | last1 = Diamond | first1 = J. | last2 = Bellwood | first2 = P. | title = Farmers and Their Languages: The First Expansions | journal = Science | volume = 300 | issue = 5619 | pages = 597–603 | year = 2003 |jstor=3834351 | pmid = 12714734|bibcode = 2003Sci...300..597D | url = http://faculty.bennington.edu/%7Ekwoods/classes/enviro-hist/diamond%20agriculture%20and%20language.pdf | type = Submitted manuscript | citeseerx = 10.1.1.1013.4523 | s2cid = 13350469 }}</ref> Ander geleerdes glo die Afro-Asiatiese familie het in die Horing van Afrika ontstaan en dat die sprekers later van daar af versprei het.<ref name="Blench143144">{{cite book|last1=Blench|first1=R.|title=Archaeology, Language, and the African Past|date=2006|publisher=Rowman Altamira|isbn=978-0-7591-0466-2|pages=143–44|url=https://www.google.com/books?id=esFy3Po57A8C}}</ref> In 2019 het [[Argeologie|argeoloë]] ’n 30&nbsp;000 jaar oue rotsskuiling uit die Middel-[[Steentydperk]] by Fincha Habera in die Baleberge van Ethiopië ontdek – op ’n hoogte van 3&nbsp;469 meter bo die [[seevlak]]. Op hierdie hoogte is mense aan beide hipoksie (’n gebrek aan suurstof) en ekstreme weer blootgestel. Volgens ’n studie wat in die tydskrif ''Nature'' gepubliseer is, is dit ’n bewys van die vroegste permanente menslike woonplek op groot hoogtes wat nog ontdek is. Duisende [[Been|dierebene]], honderde stukke steengereedskap en antieke vuurmaakplekke is ontdek, asook bewyse van ’n dieet van [[Spalacidae|reusetandmolle]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/08/08/science/humans-high-altitude-ethiopia.html|title=In the Ethiopian Mountains, Ancient Humans Were Living the High Life|last=Zimmer|first=Carl|date=8 Augustus 2019|work=The New York Times|access-date=16 Augustus 2019|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/found-earliest-evidence-high-altitude-home-humans-180972878/|title=Archaeologists Uncover Evidence of an Ancient High-Altitude Human Dwelling|last=Katz|first=Brigit|website=Smithsonian|language=en|access-date=16 Augustus 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/science/2019/08/ethiopia-provides-the-earliest-evidence-of-people-living-at-altitude/|title=The first people to live at high elevations snacked on giant mole rats|last=Smith|first=Kiona N.|date=9 Augustus 2019|website=Ars Technica|language=en-us|access-date=16 Augustus 2019}}</ref> Bewyse van die vroegste bekende projektiele met klippunte (’n tipiese wapen van ''Homo sapiens'') is in 2013 op die Ethiopiese terrein Gademotta ontdek. Dit is sowat 279&nbsp;000 jaar oud.<ref name="SahlePLOS1">{{Cite journal |last1=Sahle |first1=Y. |last2=Hutchings |first2=W. K. |last3=Braun |first3=D. R. |last4=Sealy |first4=J. C. |last5=Morgan |first5=L. E. |last6=Negash |first6=A. |last7=Atnafu |first7=B. |editor1-last=Petraglia |editor1-first=Michael D |title=Earliest Stone-Tipped Projectiles from the Ethiopian Rift Date to >279,000 Years Ago |doi=10.1371/journal.pone.0078092 |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=11 |pages=e78092 |year=2013 |pmid=24236011 |pmc=3827237 |bibcode=2013PLoSO...878092S }}</ref> In 2019 is nog bewyse van komplekse projektielwapens uit die Middel-Steentydperk by Aduma, ook in Ethiopië, ontdek wat sowat 80&nbsp;000 tot 100&nbsp;000 jaar oud is. Die punte was waarskynlik deel van pyle wat deur spieswerpers afgevuur is.<ref name="Sahle">{{Cite journal|title=Assessment of complex projectiles in the early Late Pleistocene at Aduma, Ethiopia|journal=PLOS ONE|volume=14|issue=5|pages=e0216716|year=2018|doi = 10.1371/journal.pone.0216716|pmid=31071181|pmc=6508696|vauthors=Sahle Y, Brooks AS}}</ref> ===Oudheid=== [[Beeld:ET Axum asv2018-01 img37 Stelae Park.jpg|thumb|180px|Die Obelisk van Aksoem.]] Omstreeks die 8ste eeu&nbsp;v.C. is ’n koninkryk met die naam [[Dʿmt]] in [[Tigray-provinsie|Tigray]] en [[Eritrea]] gestig. Die hoofstad was Jeha in Noord-Ethiopië. Die meeste historici dink dié beskawing was inheems Ethiopies, hoewel vroeër vermoed is dit was onder [[Sabeërs|Sabese]] invloed vanweë laasgenoemde se heerskappy oor die [[Rooisee]].<ref name="Munro-Hay57"/> Ander geleerdes beskou Dʿmt as die resultaat van ’n vereniging van Afro-Asiatiessprekende kulture van die Koesjitiese en die Semitiese tak; naamlik plaaslike [[Agau-volk]]e en [[Sabeërs]] van Suid-Arabië. [[Ge'ez]], die antieke Semitiese taal van Ethiopië, het egter vermoedelik onafhanklik ontwikkel van [[Sabees]], een van die Suid-Semitiese tale. Reeds omstreeks 2000&nbsp;v.C. het ander Semitiessprekendes in Ethiopië en Eritrea gewoon waar Ge'ez ontwikkel het.<ref>Tamrat, Taddesse (1972) ''Church and State in Ethiopia: 1270–1527''. Londen: Oxford University Press, pp. 5–13.</ref><ref>Uhlig, Siegbert (red.) (2005) ''Encyclopaedia Aethiopica'', "Ge'ez". Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, p. 732.</ref> Daar word nou vermoed die Sabese invloed was klein en beperk tot ’n paar plekke, en dat dit ná ’n paar dekades of ’n eeu verdwyn het. Dit kon ’n handels- of militêre kolonie gewees het in ’n alliansie met die Ethiopiese beskawing van Dʿmt of ’n ander proto-Aksoemitiese staat.<ref name="Munro-Hay57"/> [[Beeld:KingEndybisEthiopia227-235CE.jpg|thumb|220px|links|Muntstukke van koning Endubis van Aksoem, 227-'35, in die [[Britse Museum]]. Die inskripsie in antieke Grieks lui: "ΑΧΩΜΙΤΩ ΒΑΣΙΛΕΥΣ" ("KONING VAN AKSOEM") en "ΕΝΔΥΒΙΣ ΒΑΣΙΛΕΥΣ" ("KONING ENDUBIS"). Grieks was teen dié tyd die [[lingua franca]] en die konings het dit op muntstukke aangebring om buitelandse handel te vereenvoudig.]] Ná die val van Dʿmt in die 4de eeu&nbsp;v.C. is die Ethiopiese plato oorheers deur kleiner opvolgerkoninkryke. In die eerste eeu&nbsp;n.C. het die [[Koninkryk Aksoem]] ontstaan in wat nou Tigray en Eritrea is. Volgens die [[Middeleeuse]] ''Boek van Aksoem'' is die koninkryk se eerste hoofstad, Mazaber, gebou deur Itijopp'is, seun van die Bybelse Kus.<ref name="Agrvt"/> Aksoem het later sy heerskappy uitgebrei na [[Jemen]] aan die ander kant van die Rooisee.<ref>{{cite book |first=David W. |last=Phillipson |title=Ancient Ethiopia. Aksum: Its Antecedents and Successors |publisher=The British Museum Press |year=1998 |pages=7, 48–50 |isbn=978-0-7141-2763-7}}</ref> Die Persiese profeet [[Mani]] noem Aksoem in die 3de eeu saam met [[Rome]], [[Persië]] en [[China]] as die vier groot magte van dié tydperk.<ref>[[#Munro-Hay|Munro-Hay]], p. 13</ref> Omstreeks 316&nbsp;n.C. het die twee broers Frumentius en Edesius van [[Tirus]] hulle oom op ’n reis na Ethiopië vergesel. Toe die skip aan die Rooiseehawe vasmeer, het die plaaslike mense al die reisigers buiten die broers doodgemaak. Die twee is as [[Slaaf|slawe]] na die koninklike hof geneem. Hulle het vertrouensposisies by die monarg gekry en het lede van die hof tot die [[Christendom]] bekeer. Frumentius het die eerste biskop van Aksoem geword.<ref name="isbn0-313-32273-2">{{cite book |author=Adejumobi, Saheed A. |title=The history of Ethiopia |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CN |year=2007 |page=171 |isbn=978-0-313-32273-0|url= https://books.google.com/books?id=3Un6_LGIEyQC&pg=PA171}}</ref> ’n Muntstuk uit 324 wys Ethiopië was die eerste land naas [[Armenië]] (in 301) wat die Christelike geloof aangeneem het, hoewel dit aanvanklik net tot hofkringe beperk was. Die verswakkende Koninkryk Aksoem het in die 9de eeu tot ’n einde gekom toe [[Goedit]] die dinastie se laaste koning verslaan. Koningin Goedit, wat 40 jaar lank regeer het, wou die Christelike geloof afskaf deur kerke af te brand en Christene van die Ortodokse Tewahedo-kerk te laat kruisig; die kerk is in dié tyd as die staatsgodsdiens beskou. Sy het ook ’n groot deel van die nalatenskap van die Koninkryk Aksoem vernietig. Haar bewind het eindelik in 912 tot ’n einde gekom nadat sy deur die [[Zagwe-dinastie]] verslaan is.<ref>{{Cite book|title=Tegelachen|last=Haile Mariam|first=Mengistu|publisher=corneal Mengistu Haile Mariam|year=2004|location=Ethiopia|pages=16–21}}</ref> ===Middeleeue=== [[Beeld:Cristofano_dell’Altissimo,_Portrait_of_Lebnä-Dengel._c._1552-1568.jpg|thumb|180px|[[Dawid II van Ethiopië|Dawid II]], keiser van Ethiopië van 1507 tot 1540 en lid van die [[Salomoniese Dinastie]].]] Die Zagwe-dinastie het tussen die 12de en 13de eeu oor groot dele van die hedendaagse Ethiopië en Eritrea regeer. Die dinastie se naam kom van die [[Koesjitiese tale|Koesjitiessprekende]] [[Agau-volk]] van Noord-Ethiopië. Die bewind van die Zagwe-dinastie is deur [[Jekoeno Amlak]] beëindig.<ref>{{cite book|author1=Greville Stewart Parker Freeman-Grenville |author2=Stuart Christopher Munro-Hay|title=Islam: An Illustrated History|date=2006|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4411-6533-6|pages=177–78|url=https://www.google.com/books?id=3fKoAwAAQBAJ&pg=PA177}}</ref> Van 1270 tot met die ''[[Zemene Mesafint]]'' (Era van Prinse) het die [[Salomoniese Dinastie]] oor die [[Keiserryk Ethiopië]] regeer.<ref>A.K. Irvine, "Review: The Different Collections of Nägś Hymns in Ethiopic Literature and Their Contributions." ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London''. School of Oriental and African Studies, 1985.</ref> In die vroeë 15de eeu wou Ethiopië diplomatieke kontak met [[Europa]] maak, vir die eerste keer sedert die Koninkryk Aksoem. ’n Brief van [[Hendrik IV van Engeland]] aan die keiser van Abessinië het bewaar gebly.<ref>Mortimer, Ian (2007) ''The Fears of Henry IV'', p. 111. {{ISBN|1-84413-529-2}}</ref> In 1428 het [[Isak I van Ethiopië|Isak I]] twee gesante na Alfonso V van Aragon gestuur. Dié het self twee gesante gestuur, maar hulle het nie weer na Aragon teruggekeer nie.<ref>[[#Beshah|Beshah]], pp. 13–14.</ref> Die eerste aaneenlopende betrekkinge met ’n Europese land het in 1508 met [[Portugal]] begin; dit was tydens die bewind van [[Dawid II van Ethiopië|Dawid II]] (Lebna Dengel), wat pas die troon van sy pa geërf het.<ref>[[#Beshah|Beshah]], p. 25.</ref> In 1487 het koning Johannes II van Portugal gesante na die ooste gestuur.<ref>{{Cite book|date=5 November 2004|title=A History of Portuguese Overseas Expansion 1400–1668|url=https://books.google.com/books?id=HDODAgAAQBAJ|isbn=9781134553044|last1=Newitt|first1=Malyn}}</ref> ===''Zemene Mesafint''=== Tussen 1769 en 1855 het Ethiopië ’n tydperk van isolasie beleef wat die ''Zemene Mesafint'', of "Era van Prinse", genoem word. Die keisers het skynhoofde geword wat deur streeksadellikes soos [[Ras (titel)|''Ras'']] [[Mikael Sehoel]] van Tigray beheer is. Net voor die ''Zemene Mesafint'' het keiser [[Joas I van Ethiopië|Joas I]] die taal [[Oromo]] aan die hof ingestel in die plek van [[Amharies]].<ref>{{cite book|author=Pankhurst, Richard|title=The Ethiopian Royal Chronicles|location=London|publisher=Oxford University Press|year=1967|pages=139–143}}</ref><ref>{{cite web|url=http://gargaaraoromopc.org/OPC_Program.aspx |title=Political Program of the Oromo People's Congress (OPC) |publisher=Gargaaraoromopc.org |date=23 April 1996 |access-date=16 Maart 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307213227/http://gargaaraoromopc.org/OPC_Program.aspx |archive-date=7 Maart 2009 }}</ref> [[File:Téwodros_II_-_2.jpg|thumb|180px|Keiser [[Tewodros II]] van Ethiopië.]] Ethiopië se isolasie het geëindig ná ’n Britse sending om ’n verbondskap met Ethiopië te sluit, maar dit was eers in 1855 dat die Amhara-koninkryke van Noord-Ethiopië (Gondar, Gojam en Shoa) vir ’n kort rukkie verenig is nadat die mag van die keiser onder [[Tewodros II]] herstel is. Tewodros het die land gemoderniseer en die mag onder die keiser gesentraliseer. Ethiopië het weer aan wêreldsake deelgeneem.<ref>{{Cite book|chapter-url=https://oxfordre.com/africanhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-279|chapter=Ethiopia in the Nineteenth Century|last=Tibebu|first=Teshale|date=June 2018|title=Oxford Research Encyclopedia of African History|doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.279|isbn=9780190277734}}</ref> Tewodros het ook ’n proses van konsolidasie en staatsbou begin wat onder sy opvolgers voortgesit is. In dié proses is die mag van streekshoofde verminder, die ryk se administrasie gerestruktureer en ’n professionele weermag op die been gebring. Dié veranderings het die basis gevorm vir die doeltreffende [[soewereiniteit]] en territoriale integriteit van Ethiopië.<ref>{{cite book |last1=Keller |first1=Edmond J. |editor1-last=Laremont |editor1-first=Ricardo René |title=Borders, Nationalism, and the African State |date=2005 |publisher=Lynne Rienner Publishers |isbn=9781588263407 |pages=89–92 |url=https://www.sscnet.ucla.edu/polisci/faculty/keller/papers/SelectedPub/EthiopiaState.pdf |chapter=Making and Remaking State and Nation in Ethiopia |access-date=18 Junie 2021 |archive-date= 3 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403153053/https://www.sscnet.ucla.edu/polisci/faculty/keller/papers/SelectedPub/EthiopiaState.pdf |url-status=dead }}</ref> Daar was egter verskeie rebellies teen Tewodros. Noordelike Oromo-militante, Tigray-rebellies en konstante invalle deur die [[Ottomaanse Ryk]] en [[Egipte]] naby die Rooisee het Tewodros II se mag verswak en ’n einde aan sy bewind gebring. Hy het in 1868 [[selfmoord]] gepleeg tydens sy laaste veldslag, by Magdala, teen die Britse ekspedisie in Abessinië. ===Van Menelik II tot Adoea (1889-1913)=== [[Beeld:Menelik campaign map 1 3.jpg|links|thumb|220px|Gebiede wat van 1879 tot 1889 deur Ethiopië verower is.]] Ethiopië in rofweg sy huidige vorm het begin tydens die bewind van [[Menelik II]], wat van 1889 tot met sy dood in 1913 keiser was. Uit sy basis in die sentrale provinsie [[Shewa]] het Menelik streke in die suide, ooste en weste geannekseer<ref name="ReferenceA"/> – streke wat deur die Oromo, Sidama, Gurage, Welayta en ander volke bewoon is.<ref name=igg/> Van dié streke was nooit tevore deur Ethiopië beset nie, maar ander wel.<ref>{{cite journal |title=Great Britain and Ethiopia 1897–1910: Competition for Empire |author=Keefer, Edward C. |journal=International Journal of African Studies |volume=6 |issue=3 |pages=468–74 |year=1973 |jstor=216612 |doi=10.2307/216612}}</ref> Tydens die verowering van die Oromo het die Ethiopiese weermag groot gruweldade teen die Oromo-bevolking gepleeg, insluitende massaverminkings en -moorde en grootskaalse slawerny.<ref name="ReferenceD">Conquest, Tyranny, and Ethnocide against the Oromo: A Historical Assessment of Human Rights Conditions in Ethiopia, ca. 1880s–2002 by Mohammed Hassen, Northeast African Studies Volume 9, Number 3, 2002 (New Series)</ref><ref>Genocidal violence in the making of nation and state in Ethiopia by Mekuria Bulcha, African Sociological Review</ref> Sommige raam dat miljoene mense tydens die verowering dood is.<ref>A.K. Bulatovich Ethiopia Through Russian Eyes: Country in Transition, 1896–1898, vertaal deur Richard Seltzer, 2000</ref><ref name="ReferenceD"/><ref name="ReferenceE">Power and Powerlessness in Contemporary Ethiopia by Alemayehu Kumsa, Charles University in Prague</ref> Grootskaalse misdade is ook teen die Dizi-volk en die mense van die Koninkryk Kaficho gepleeg.<ref>Haberland, "Amharic Manuscript", pp. 241f</ref> Menelik se veldtog teen die Oromo was grootliks uit weerwraak vir eeue van Oromo-[[ekspansionisme]] en die ''Zemene Mesafint'', toe ’n reeks feodale Oromo-heersers die hooglanders oorheers het.<ref name="Kanno">{{cite book|last=Martial (de Salviac, père.)|first=Ayalew Kanno|title=An Ancient People in the State of Menelik: The Oromo (said to be of Gallic Origin) Great African Nation|year=2005|publisher=Ayalew Kanno|isbn=978-1-59975-189-4|page=8|url=https://books.google.com/books?id=pZpyAAAAMAAJ}}</ref> Menelik II het tydens sy bewind ook paaie, elektrisiteit en opvoeding verbeter; ’n sentrale belastingstelsel ontwikkel; en die stad [[Addis Abeba]] gestig en laat bou. Dit het in 1881 die hoofstad van die Shewa-provinsie geword. Nadat Menelik die troon in 1889 bestyg het, het dit die nuwe hoofstad van Abessinië geword. Menelik II word danksy sy leierskap in baie kringe as ’n held beskou. Hy het die Verdrag van Wichale met [[Italië]] in Mei 1889 onderteken waarkragtens Italië Ethiopië se soewereiniteit sou erken, solank Italië ’n gebied noord van Ethiopië (nou deel van Eritrea) kon beheer. In ruil daarvoor sou Italië Menelik van wapens voorsien en hom as keiser steun. Voordat die verdrag deur die Italiaanse regering bekragtig is, het Italië sy grondgebied probeer uitbrei. Dit het gelei tot die [[Slag van Adoea]] op 1 Maart 1896 waarin Italië se koloniale magte deur Ethiopië verslaan is.<ref name=igg>International Crisis Group, "Ethnic Federalism and its Discontents". Issue 153 of ''ICG Africa'' report (4 September 2009) p. 2</ref><ref>Negash, Tekeste. [https://books.google.com/books?id=txsoS39UplMC Eritrea and Ethiopia : The Federal Experience]. Uppsala, Swede: Nordiska Afrikainstitutet (2005) {{ISBN|1-56000-992-6}} pp. 13–14</ref> ===Haile Selassie (1916-1974) en Italiaans-Ethiopië=== [[Beeld:Addis Ababa-8e00855u.jpg|thumb|[[Haile Selassie]] in sy paleis se studeerkamer.]] Die vroeë 20ste eeu is gekenmerk deur die bewind van keiser [[Haile Selassie]] (''[[Ras (titel)|Ras]]'' Tafari). Haile Selassie se ouers het etniese bande met drie van Ethiopië se Afro-Asiatiessprekende bevolkings gehad: die Oromo en Amhare, die land se grootste twee etniese groepe, en die Gurage. Hy het aan die bewind gekom nadat [[Lidj Josua van Ethiopië|''Lidj'' Josua]] afgesit is en het onderneem om ’n landwye moderniseringsveldtog te onderneem vanaf 1916, toe hy ’n ''Ras'' en ’n regent (''Inderase'') vir die regerende keiserin, [[Zauditu]], en die [[de facto]]-heerser van die Keiserryk Ethiopië word. Met Zauditu se dood op 2 November 1930 het hy keiser geword.<ref>{{Cite web|url=https://www.merit.unu.edu/publications/publications-search/|title=U.S. and Soviet Foreign Aid during the Cold War – A Case Study of Ethiopia|last=Broich|first=Tobias|date=2017|website=The United Nations University – Maastricht Economic and Social Research Institute on Innovation and Technology (UNU-MERIT)|access-date=18 Junie 2021|archive-date=15 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915183529/http://www.merit.unu.edu/publications/publications-search/|url-status=dead}}</ref> In 1931 het Haile Selassie aan Ethiopië sy eerste [[grondwet]] gegee, in navolging van keiserlike [[Japan]] se 1890-grondwet, waardeur die [[Sentraal-Europa|Sentraal-Europese]] model van ’n unitêre en homogene etnolinguistiese nasiestaat vir die keiserryk aanvaar is.<ref>Asnake Kefale, Tomasz Kamusella en Christopher Van der Beken. 2021. ''Eurasian Empires as Blueprints for Ethiopia: From Ethnolinguistic Nation-State to Multiethnic Federation''. Londen: Routledge, pp 23-34.</ref> Ethiopië se onafhanklikheid is onderbreek deur die Tweede Italiaans-Ethiopiese Oorlog, wat begin het toe die land vroeg in Oktober 1935 deur fascistiese Italië binnegeval en van 1936 tot 1941 [[Italiaans-Oos-Afrika|deur Italië beset is]].<ref>Clapham, Christopher (2005) "Ḫaylä Śəllase" in Siegbert von Uhlig, red., ''Encyclopaedia Aethiopica: D-Ha''. Wiesbaden:Harrassowitz Verlag. pp. 1062–63.</ref> In 1935 het Haile Selassie ’n beroep op die [[Volkebond]] gedoen en ’n toespraak gelewer wat hom ’n wêreldwye figuur gemaak het, asook 1935 se ''Time''-[[Time se Persoon van die Jaar|persoon van die jaar]].<ref>{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755559-1,00.html|title=Man of the Year|date=6 Januarie 1936|magazine=TIME|access-date=16 Maart 2009|archive-date=30 Julie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090730014234/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755559-1,00.html|url-status=dead}}</ref> Haile Selassie het na [[Engeland]] in ballingskap gevlug. Mussolini het die land tot Italiaans-Ethiopië verklaar en die Italiaanse koning Vittorio Emanuele III het die keiserlike titel opgeëis.<ref>Leggere la storia, Dai Nazionalismi alla Seconda Guerra Mondiale. Editore: Einaudi Scuola; Autori: Manzoni Occhipinti Cereda Innocenti; pp. 302–03 La politica coloniale : La proclamazione dell'impero.</ref> In 1937 het die Italiaanse slagting van [[Yekatit 12]] plaasgevind, waartydens tot 30&nbsp;000 Ethiopiese burgerlikes vermoor en talle ander in hegtenis geneem is.<ref name=":02">{{Cite book|last=Campbell|first=Ian|title=The Addis Ababa Massacre: Italy's National Shame|year=2017|isbn=978-1-84904-692-3|location=London|oclc=999629248}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barker|first=A. J.|title=The Civilising Mission: The Italo-Ethiopian War 1935–6|publisher=Cassell|year=1968|isbn=978-0-304-93201-6|location=London|pages=292–293}}</ref><ref>{{Cite book|last=Martel|first=Gordon|title=The origins of the Second World War reconsidered : A.J.P. Taylor and the Historians|publisher=Routledge|year=1999|isbn=0-203-01024-8|edition=2nd|location=London|pages=188|oclc=252806536}}</ref> Die slagting was uit weerwraak vir die poging tot ’n sluipmoord op [[Rodolfo Graziani]], die onderkoning van [[Italiaans-Oos-Afrika]].<ref>{{Cite web|last=David|first=Forgacs|date=September 2016|title=Italian Massacres in Occupied Ethiopia|url=https://arb.crasc.dz/index.php/fr/37-volume-12-n%C2%B0-02-septembre-2016/313-italian-massacres-in-occupied-ethiopia1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202132955/http://arb.crasc.dz/index.php/fr/37-volume-12-n%C2%B0-02-septembre-2016/313-italian-massacres-in-occupied-ethiopia1|archive-date=2 Desember 2017|website=Revue Africaine des Livres – Centre de Recherche en Antropologie Sociale et Culturelle}}</ref> Die gebruik van chemiese wapens deur Italië, ’n oorlogsmisdaad, was algemeen tydens die inval en die besetting van Ethiopië.<ref>Sbacchi A. (2005) Poison Gas and Atrocities in the Italo-Ethiopian War (1935–1936). In: Ben-Ghiat R., Fuller M. (eds) Italian Colonialism. Italian and Italian American Studies. Palgrave Macmillan, New York. https://doi.org/10.1007/978-1-4039-8158-5_5</ref> [[Beeld:RAS Abissini Pd-italy-005.jpg|thumb|220px|links|''Ras'' Seyoum Mengesha, ''Ras'' Getachew Abate en ''Ras'' Kebede Gubret by [[Benito Mussolini]] op 6 Februarie 1937 in [[Rome]], Italië, na die Italiaanse besetting van Ethiopië.]] Die Italianers het tydens hulle besetting die Ethiopiese infrastruktuur verbeter. Hulle het die sogenaamde "Keiserlike Weg" tussen Addis Abeba en Massaua gebou.<ref>{{Cite web |url=http://media.tecnici.it/file/novecento/autocamionale_assab_addis-abeba.pdf |title=1940 Article on the special road Addis Ababa-Assab and map (in Italiaans) |access-date=14 Oktober 2019 |archive-date=2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402195204/http://media.tecnici.it/file/novecento/autocamionale_assab_addis-abeba.pdf |url-status=dead }}</ref> Spoorlyne van meer as 900&nbsp;km, damme en hidroëlektriese aanlegte is gebou, en baie openbare en privaat maatskappye is gestig. Die Italiaanse regering het ook die eeue oue praktyk slawerny in die land afgeskaf.<ref name="Accessed 15 May 2008">Shivley, K. "Addis Ababa, Ethiopia" [http://www.macalester.edu/courses/geog61/kshively/index.html Macalester.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211101151/https://www.macalester.edu/courses/geog61/kshively/index.html |date=11 Februarie 2017 }}. Besoek op 15 Mei 2008.</ref> Nadat Italië die [[Tweede Wêreldoorlog]] betree het, het die [[Britse Ryk]] magte en weerstandsoldate gestuur om Ethiopië se soewereiniteit in 1941 te herstel. ’n Italiaanse guerrillaoorlog het tot in 1943 geduur. Dit is gevolg deur Brittanje se erkenning van Ethiopië se volle soewereiniteit, sonder enige voordele vir Brittanje, toe die Anglo-Ethiopiese Ooreenkoms in Desember 1944 onderteken is.<ref>Clapham, "Ḫaylä Śəllase", ''Encyclopaedia Aethiopica'', p. 1063.</ref> Kragtens die vredesooreenkoms van 1947 het Italië ook die soewereiniteit en onafhanklikheid van Ethiopië erken. Op 26 Augustus 1942 het Haile Selassie ’n proklamasie uitgevaardig waarkragtens slawerny finaal afgeskaf is.<ref>Hinks, Peter P.; McKivigan, John R. and Williams, R. Owen (2007). ''[https://books.google.com/books?id=_SeZrcBqt-YC Encyclopedia of Antislavery and Abolition]'', Greenwood Publishing Group, p. 248. {{ISBN|0-313-33143-X}}.</ref> Ethiopië het in die vroeë 20ste eeu tussen 2&nbsp;miljoen en 4&nbsp;miljoen slawe gehad, uit ’n totale bevolking van sowat 11&nbsp;miljoen.{{sfn|Campbell|Miers|Miller|2007|p=219}} In 1952 het Haile Selassie ’n federasie met Eritrea georkestreer. Hy het dit in 1962 afgeskaf en Eritrea geannekseer, ’n stap wat tot die Eritrese Onafhanklikheidsoorlog gelei het. Haile Selassie het ’n leidende rol gespeel in die stigting van die [[Organisasie vir Afrika-eenheid]] (OAE) in 1963.<ref>{{Cite web|url=https://blackpast.org/1963-haile-selassie-towards-african-unity|title=(1963) Haile Selassie, "Towards African Unity"|date=7 Augustus 2009|website=BlackPast.org}}</ref> Haile Selassie het ongewild geraak in Ethiopië ná die wêreldwye oliekrisis van 1973. Dit het ’n skerp styging in brandstofpryse op 13 Februarie 1974 veroorsaak, asook voedseltekorte, onsekerheid oor die opvolging, grensoorloë en ontevredenheid onder die middelklas weens modernisering.<ref name="Black Book">''[[The Black Book of Communism]]'', pp. 687–95</ref> Taxidrywers en onderwysers het op 18 Februarie 1974 begin staak oor die hoë brandstofpryse, en studente en werkers in Addis Abeba het op 20 Februarie 1974 teen die regering begin betoog.<ref>Valdes Vivo, p. 115.</ref> Die kabinet van Akilou Habte Wolde is omvergewerp en ’n nuwe regering is gevorm met Endelkachew Makonnen as premier.<ref>Valdes Vivo, p. 21.</ref> ===Die Dergtydperk (1974-1991)=== [[Beeld:EPRP.jpg|thumb|180px|Die Ethiopiese Rewolusionêre Volksparty het tydens die [[Rooi Terreur (Ethiopië)|Rooi Terreur]] met die [[Derg]] gebots.]] Haile Selassie se bewind het op 12 September 1974 geëindig toe hy van die troon gesit is deur die [[Derg]], ’n nie-ideologiese komitee wat bestaan het uit militêre en polisie-offisiere onder leiding van Aman Andom.<ref>{{Cite news|last=Reuters|date=1974-09-13|title=REMOVAL IS QUIET|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1974/09/13/archives/removal-is-quiet.html|access-date=2021-06-17|issn=0362-4331}}</ref> Ná die teregstelling van 60 voormalige regerings- en militêre amptenare, insluitende Andom, in November 1974<ref>{{Cite news|last=Reuters|date=1974-11-24|title=Ethiopia Executes 60 Former Officials, Including 2 Premiers and Military Chief|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1974/11/24/archives/ethiopia-executes-60-former-officials-including-2-premiers-and.html|access-date=2021-06-17|issn=0362-4331}}</ref> het die nuwe Voorlopige Militêre Administratiewe Raad onder generaal Tafari Benti die monargie in Maart 1975 afgeskaf en Ethiopië as ’n [[Marxisme|Marxisties]]-[[Leninisme|Leninistiese]] eenpartystaat gevestig met die raad as die voorste party in ’n voorlopige regering.<ref>{{Cite news|date=1975-03-22|title=Ethiopia's Military Government Abolishes Monarchy and Titles|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1975/03/22/archives/ethiopias-military-government-abolishes-monarchy-and-titles.html|access-date=2021-06-17|issn=0362-4331}}</ref> Die afskaffing van [[feodalisme]], groter [[geletterdheid]], nasionalisasie en groot grondhervormings, insluitende hervestiging vanaf die [[Ethiopiese Hoogland]], het prioriteite geword.<ref>{{Cite book|last=ʼAndārgāčaw Ṭerunah|url=https://www.worldcat.org/oclc/25316141|title=The Ethiopian revolution, 1974-1987 : a transformation from an aristocratic to a totalitarian autocracy|date=1993|publisher=Cambridge University Press|others=Thomas Leiper Kane Collection|isbn=0-521-43082-8|location=Cambridge|oclc=25316141}}</ref> In 1987 het die Derg ontbind en die 1987-grondwet afgekondig wat op die 1977-grondwet van die [[Sowjetunie]] gegrond was.<ref>Asnake Kefale, Tomasz Kamusella en Christopher van der Beken. 2021. ''Eurasian Empires as Blueprints for Ethiopia: From Ethnolinguistic Nation-State to Multiethnic Federation''. London: Routledge, pp 35-43</ref> Ná binnelandse konflik, wat gelei het tot die teregstelling van generaal Benti en verskeie van sy ondersteuners in Februarie 1977, en die teregstelling van kolonel Atnafu Abate in November 1977, het [[Mengistu Haile Mariam]] die onbetwiste leier van die Derg geword.<ref>{{Cite news|last=Kaufman|first=Michael T.|date=1977-11-15|title=Ethiopian Official Is Believed to Have Been Executed|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1977/11/15/archives/ethiopian-official-is-believed-to-have-been-executed.html|access-date=2021-06-17|issn=0362-4331}}</ref> Die Derg het met verskeie staatsgrepe, opstande, ’n droogte en ’n groot vlugtelingprobleem te kampe gehad. In 1977 het [[Somalië]], wat voorheen hulp en wapens van die USSR ontvang het, Ethiopië binnegeval in die [[Ogadenoorlog]] en ’n deel van die Ogadenstreek verower. Ethiopië het dit teruggewen nadat dit enorme militêre hulp ontvang het van die Sowjetbloklande die USSR, [[Kuba]], [[Jemen|Suid-Jemen]], [[Oos-Duitsland]]<ref>{{cite book|last=Dagne|first=Haile Gabriel|title=The commitment of the German Democratic Republic in Ethiopia: a study based on Ethiopian sources|publisher=Global Lit.|year=2006|isbn=978-3-8258-9535-8|location=Londen}}</ref> en [[Noord-Korea]]. Dit het ingesluit sowat 15&nbsp;000 Kubaanse strydende troepe.<ref>{{cite web|title=The Mengistu Regime and Its Impact|url=https://memory.loc.gov/frd/etsave/et_01_08.html|website=Library of Congress}}</ref><ref>{{cite news|last=Oberdorfer|first=Don|date=March 1978|title=The Superpowers and the Ogaden War|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1978/03/05/the-superpowers-and-the-ogaden-war/00f60ef2-01b4-4cd3-8c5f-e545df388def/?}}</ref> [[Beeld:Mengistu_Haile_Mariam_4.jpg|thumb|180px|Die Ethiopiese leier [[Mengistu Haile Mariam]] (in sy amp 1977-1991) is ter dood veroordeel vir misdade wat deur sy regering gepleeg is. Hy het in 2018 nog in [[Zimbabwe]] in bannelingskap gewoon.]] In 1976-'78 is tot 500&nbsp;000 mense dood weens die [[Rooi Terreur (Ethiopië)|Rooi Terreur]],<ref>{{cite web|date=22 December 1999|title=US admits helping Mengistu escape|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/575405.stm|access-date=13 Desember 2017|website=BBC}}</ref> ’n gewelddadige politieke onderdrukkingsveldtog deur die Derg teen verskeie opposisiegroepe, veral die Ethiopiese Rewolusionêre Volksparty.<ref name="Black Book2">''The Black Book of Communism'', pp. 687–95</ref> Die Rooi Terreur was ’n antwoord op wat die Derg die "Wit Terreur" genoem het: ’n reeks gewelddadige voorvalle, sluipmoorde en moorde deur wat hy genoem het "klein bourgeois reaksionêre" wat ’n ommekeer van die 1974-rewolusie wou hê.<ref>{{cite news|last=Ottaway|first=David B.|date=21 Maart 1979|title=Addis Ababa Emerges From a Long, Bloody War|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1979/03/21/addis-ababa-emerges-from-a-long-bloody-war/263ac7da-0f96-444c-ab87-03c80bb1632a/|access-date=13 Desember 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=Katz|first=Donald R.|date=21 September 1978|title=Ethiopia After the Revolution: Vultures in the Land of Sheba|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/culture/features/ethiopia-after-the-revolution-vultures-return-to-the-land-of-sheba-19780921|access-date=13 Desember 2017}}</ref> Die droogte van 1983-'85 het sowat 8&nbsp;miljoen mense geraak, van wie ’n miljoen dood is. Opstande teen outoritêre heerskappy het voorgekom, veral in die noordelike streke [[Eritrea]] en [[Tigray-provinsie|Tigray]]. Die Volksbevrydingsfront van Tigray het in 1989 met ander etniesgebaseerde opposisiebewegings saamgesmelt en ’n koalisie gevorm bekend as die Ethiopiese Rewolusionêre Demokratiese Volksfront (ERDVF).<ref>{{cite book|last=Stapleton|first=Timothy J.|title=A History of Genocide in Africa|publisher=ABC-CLIO|year=2017|isbn=978-1-4408-3052-5|page=163}}</ref> In dié tyd het die Sowjetunie onder [[Michail Gorbatsjof]] sy beleid van wêreldkommunisme vervang met een van [[glasnost]] en [[perestroika]], en daar was ’n groot afname in hulp aan Ethiopië van die Sowjetblok. Dit het gelei tot groter ekonomiese probleme en die val van die militêre mag voor aanvalle deur vasbeslote guerrillas in die noorde. Die val van Marxisme-Leninisme oor die algemeen, en in [[Oos-Europa]] tydens die rewolusies van 1989, het saamgeval met die onttrekking van alle Sowjethulp aan Ethiopië in 1990. Om internasionale steun te kry het Mengistu ’n gemengde ekonomie ingestel en ’n einde gebring aan eenpartyregering, maar dit was te laat om sy regering te red.<ref>{{cite web|title=Foreign Policy|url=https://memory.loc.gov/frd/etsave/et_04_08.html|website=Library of Congress – American Memory: Remaining Collections.}}</ref><ref>{{cite web|last=Crowell Anderson-Jaquest|first=Tommie|date=May 2002|title=Restructuring the Soviet–Ethiopian Relationship: A Csse Study in Asymmetric Exchange|url=http://etheses.lse.ac.uk/2110/1/U613342.pdf|website=London School of Economics and Political Science|access-date=19 Junie 2021|archive-date=22 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022232615/http://etheses.lse.ac.uk/2110/1/U613342.pdf|url-status=dead}}</ref> ERDVF-magte het Addis Abeba in Mei 1991 genader en die Sowjetunie het nie ingegryp om die regering te help nie. Mengistu het uit die land gevlug en [[asiel]] gekry in [[Zimbabwe]], waar hy steeds woon.<ref>{{cite web|last=Tessema|first=Seleshi|date=November 2017|title=ADDIS ABABA|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/ethiopians-follow-zimbabwe-events-with-mengistu-in-mind/968413#|website=Anadolu Agency}}</ref><ref>{{cite news|date=Augustus 2018|title=Why a photo of Mengistu has proved so controversial|website=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-45043811}}</ref> In 2006, ná ’n verhoor wat 12 jaar geduur het, het Ethiopië se federale hooggeregshof in Addis Abeba Mengistu in absentia skuldig bevind aan [[volksmoord]].<ref>{{cite news|date=12 December 2006|title=Mengistu found guilty of genocide|publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6171429.stm|access-date=21 Julie 2007}}</ref> Talle ander topleiers van sy regering is ook in absentia aan oorlogsmisdade skuldig bevind nadat hulle gevlug het. Verskeie voormalige amptenare is ter dood veroordeel en dosyne ander het 20 jaar in die tronk deurgebring voordat hulle vonnisse van lewenslange gevangenisstraf verkort is.<ref>{{Cite web|date=Junie 2006|title=Mengistu Haile Mariam|url=https://trialinternational.org/latest-post/mengistu-haile-mariam/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022232516/https://trialinternational.org/latest-post/mengistu-haile-mariam/|archive-date=22 Oktober 2018|access-date=22 Oktober 2018|website=Trial International}}</ref><ref>{{Cite web|date=Januarie 2018|title=Eshetu Alemu|url=https://trialinternational.org/latest-post/eshetu-alemu/|website=Trial International|access-date=19 Junie 2021|archive-date=22 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022232452/https://trialinternational.org/latest-post/eshetu-alemu/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Alemu Aneme|first=Girmachew|date=2001|title=Apology and trials: The case of the Red Terror trials in Ethiopia|url=http://www.ahrlj.up.ac.za/aneme-g-a|website=African Human Rights Law Journal}}</ref> In Julie 1991 het die ERDVF ’n nasionale konferensie saamgestel om die Oorgangsregering van Ethiopië daar te stel. Dit het bestaan uit ’n raad van verteenwoordigers met 87 lede, wat onderworpe was aan ’n oorgangsgrondwet.{{sfn|Lyons|1996|pp=121–23}} In Junie 1992 het die Oromo-bevrydingsfront aan die regering onttrek, en in Maart 1993 lede van die Suid-Ethiopiese Demokratiese Volkskoalisie.<ref>{{Cite web|title=Ethiopia (03/08)|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/ethiopia/91642.htm|website=U.S. Department of the State}}</ref><ref>{{Cite web|title=About Ethiopia|url=http://www.ethiopia.gov.et/history?p_p_id=56_INSTANCE_eglYuFCcMdKJ&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_56_INSTANCE_eglYuFCcMdKJ_page=6|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023034822/http://www.ethiopia.gov.et/history?p_p_id=56_INSTANCE_eglYuFCcMdKJ&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_56_INSTANCE_eglYuFCcMdKJ_page=6|archive-date=23 Oktober 2018|website=Ethiopian Government Portal}}</ref> In 1994 is ’n nuwe grondwet opgestel wat Ethiopië gevestig het as ’n parlementêre republiek met ’n tweekamerwetgewer en ’n regstelsel.<ref name="Constitution2">{{cite web|title=Article 5|url=http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/et/et007en.pdf|access-date=2 Julie 2015|work=Ethiopian Constitution|publisher=WIPO}}</ref> ===Federale Demokratiese Republiek (1991-hede)=== [[Beeld:Meles Zenawi - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|thumb|180px|Die voormalige premier [[Meles Zenawi]] in 2012 by die jaarvergadering van die [[Wêreld- Ekonomiese Forum]].]] Die eerste veelpartyverkiesing in Ethiopië het in Mei 1995 plaasgevind en is deur die ERDVF gewen.{{Sfn|Lyons|1996|p=142}} Die president van die oorgangsregering, die ERDVF-leier [[Meles Zenawi]], het die eerste premier van die Federale Demokratiese Republiek Ethiopië geword, en [[Negasso Gidada]] is tot president verkies.<ref>{{Cite news|url=http://www.irinnews.org/report/22561/ethiopia-president-expelled-ruling-party|title=President expelled from ruling party|date=25 Junie 2001|work=IRIN|access-date=7 November 2017}}</ref> In Mei 1998 het ’n grensdispuut met Eritrea gelei tot die Eritrees-Ethiopiese Oorlog, wat tot Junie 2000 geduur en albei lande miljoene [[dollar]]s gekos het.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/750789.stm |title=Will arms ban slow war? |date=18 Mei 2000 |website=BBC News |archive-url=https://archive.today/20170112074549/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/750789.stm |archive-date=12 Januarie 2017 |url-status=live |access-date=12 Januarie 2017 }}</ref> Dit het ’n negatiewe uitwerking op Ethiopië se ekonomie gehad.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1476618.stm |title=War 'devastated' Ethiopian economy |date=7 Augustus 2001 |website=BBC News |archive-url=https://web.archive.org/web/20160704131529/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1476618.stm |archive-date=4 Julie 2016 |url-status=live |access-date=12 Januarie 2017 }}</ref> Middel 2011 het twee agtereenvolgende jare sonder reën die ergste [[droogte]] in 60 jaar in [[Oos-Afrika]] veroorsaak. Ethiopië het eers in 2012 hiervan herstel, danksy langtermynstrategieë deur die regering in samewerking met ontwikkelingsagentskappe.<ref name="Twdisyihoa">{{cite web|title=The worst drought in 60 years in Horn Africa |url=http://www.africa-eu-partnership.org/node/2158 |publisher=Africa and Europe in Partnership |access-date=2 Augustus 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111102172007/http://www.africa-eu-partnership.org/node/2158 |archive-date=2 November 2011 }}</ref> Op 5 Augustus 2016 het betogings dwarsoor die land voorgekom en dosyne betogers is deur die polisie doodgeskiet. Die betogers het aangedring op die beëindiging van vergrype teen [[menseregte]], die vrylating van politieke gevangenes, ’n regverdiger verdeling van rykdom wat uit meer as ’n dekade van ekonomiese groei ontstaan het en die teruggee van die Wolqayt-distrik aan die Amhara-streek.<ref name="BBC1">{{cite news|date=7 Augustus 2016|title='Several killed' as Ethiopia police clash with protesters|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-37004725|work=BBC|access-date=8 Augustus 2016}}</ref><ref name="BBC2">{{cite web|date=8 August 2016|title=Internet shutdown ends as protests continue in Ethiopia|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-36881410|work=BBC Monitoring|access-date=8 Augustus 2016}}</ref><ref name="Reuters1">{{cite news|last=Maasho|first=Aaron|date=8 Augustus 2016|title=At least 33 protesters killed in Ethiopia's Oromiya region: opposition|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKCN10J0ZJ?sp=true|work=Reuters|access-date=8 Augustus 2016|archive-date=12 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912011946/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKCN10J0ZJ?sp=true|url-status=dead}}</ref> Dit was die gewelddadigste onderdrukking van betogings in [[Afrika suid van die Sahara]] sedert die Ethiopiese regering in November en Desember 2015 minstens 75 people mense gedood het tydens proteste in die Oromia-streek.<ref>{{Citation|title=At least 75 killed in Ethiopia protests|url=https://www.youtube.com/watch?v=AYVC7iSR2Qc|language=en|access-date=13 Augustus 2019}}</ref><ref>{{Citation|title=Ethiopia Protests {{!}} At Least 140 Killed in Over State Land Plan|url=https://www.youtube.com/watch?v=HhnLs4kLETk|language=en|access-date=13 Augustus 2019}}</ref> Op 6 Oktober 2016 is ’n noodsituasie afgekondig,<ref>{{Cite news|url=http://www.africanews.com/2016/10/09/ethiopia-declares-6-months-state-of-emergency-over-oromia-protests//|title=Ethiopia declares 6 months state of emergency over Oromia protests {{!}} Africanews|last=AfricaNews|work=Africanews|access-date=7 November 2017|archive-date= 7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107172159/http://www.africanews.com/2016/10/09/ethiopia-declares-6-months-state-of-emergency-over-oromia-protests//|url-status=dead}}</ref> wat geduur het tot in Augustus 2017.<ref>{{Cite news|url=http://www.africanews.com/2017/10/26/deaths-reported-as-ethiopia-elite-forces-clash-with-protesters-in-oromia//|title=10 killed as Ethiopia forces clash with protesters in Oromia|last=AfricaNews|date=26 Oktober 2017|work=Africanews|access-date=7 November 2017|archive-date= 7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107171221/http://www.africanews.com/2017/10/26/deaths-reported-as-ethiopia-elite-forces-clash-with-protesters-in-oromia//|url-status=dead}}</ref> Op 16 Februarie 2018 het die Ethiopiese regering ’n ses maande lange landwye noodtoestand afgekondig ná die bedanking van premier [[Hailemariam Desalegn]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43091248|title=Ethiopia declares state of emergency|date=16 February 2018|work=BBC News}}</ref> Hy was die eerste leier in die moderne geskiedenis van Ethiopië wat bedank het; vorige leiers is almal in hulle amp dood of is omvergewerp.<ref>{{cite web|url=http://www.france24.com/en/20180306-ethiopia-state-emergency-protest-strike|title=Ethiopians protesting state of emergency shut down capital, Oromia region|date=6 Maart 2018|publisher= France 24}}</ref> Hailemariam het gesê hy wil die geleentheid skep vir hervormings. ===Abiy Ahmed en die Welvaartparty (2018-hede)=== Die nuwe premier was [[Abiy Ahmed]], wat in 2018 ’n historiese besoek aan [[Eritrea]] gebring en die 20 jaar lange oorlog tussen die twee lande beëindig het.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44764597|title=Ethiopia and Eritrea declare end of war|date=9 Julie 2018|work=BBC News}}</ref> Hy het daarvoor in 2019 die [[Nobelprys vir Vrede]] ontvang.<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/videos/world/2019/10/11/ethiopian-prime-minister-abiy-ahmed-wins-2019-nobel-peace-prize-lon-orig.cnn/video/playlists/intl-stories-worth-watching/|title=Ethiopian Prime Minister wins the 2019 Nobel Peace Prize|date=16 Oktober 2019|work=CNN News}}</ref> Nadat hy sy amp in April 2018 aanvaar het, het die {{ouderdom|1976|8|15}} jaar oue Abiy politieke gevangenes vrygelaat, regverdige verkiesings belowe en groot ekonomiese hervormings aangekondig.<ref>{{cite web |last1=Kaps |first1=Alisa |title=From agrarian country to industrial hub |url=https://www.dandc.eu/en/article/strengthening-foreign-trade-has-helped-ethiopias-governments-achieve-remarkable-economic |website=D+C, Development and cooperation}}</ref> Sedert 2019 is al die voorheen gesensorde [[webtuiste]]s weer toeganklik gemaak, meer as 13&nbsp;000 politieke gevangenes vrygelaat en honderde administratiewe personeellede afgedank as deel van die hervormings.<ref>{{cite news |title=Abiy's Ethiopia pardons 13,000 accused of treason or terrorism |url=https://www.reuters.com/article/us-ethiopia-politics-idUSKCN1PG1IZ |work=Reuters |date=22 Januarie 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ooni.torproject.org/post/ethiopia-unblocking/|title=OONI – Ethiopia: Verifying the unblocking of websites|website=ooni.torproject.org|access-date=14 Januarie 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newbusinessethiopia.com/ethiopia-prison-administration-fires-103-individuals/|title=Ethiopia prison administration fires 103 individuals – New Business Ethiopia|language=en-US|access-date=14 Januarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190113175528/https://newbusinessethiopia.com/ethiopia-prison-administration-fires-103-individuals/|archive-date=13 January 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://cyberethiopia.com/2013/?p=2012|title=Reflections on the Rule of Law and Ethiopia's Transition to Democratic Rule (Part I)|date=12 Januarie 2019|website=Cyber Ethiopia|language=en-US|access-date=14 Januarie 2019}}</ref> [[Beeld:Ethiopian Prime Minister Abiy Ahmed receiving the Nobel Peace Prize in Oslo 2019.jpg|thumb|240px|Premier [[Abiy Ahmed]] ontvang in 2019 die [[Nobelprys vir Vrede]] in [[Oslo]].]] Etniese geweld het saam met politieke onrus toegeneem. Daar was botsings tussen die Oromo, die grootste etniese groep in die land, en die etniese Somaliërs, wat daartoe gelei het dat 400&nbsp;000 mense in 2017 ontwortel is.<ref name=irinnews>{{cite news|url=http://www.irinnews.org/analysis/2017/11/08/ethnic-violence-displaces-hundreds-thousands-ethiopians|title=Ethnic violence displaces hundreds of thousands of Ethiopians|publisher=irinnews.com|date=8 November 2017}}</ref> Botsings tussen die Oromo en die Gedeo in die suide van die land het in 2018 daartoe gelei dat Ethiopië die grootste getal mense in die wêreld gehad het wat uit hulle huis moes vlug: 1,4&nbsp;miljoen.<ref>{{cite news|url=https://reliefweb.int/report/ethiopia/ethiopia-tops-global-list-highest-internal-displacement-2018|title=Ethiopia tops global list of highest internal displacement in 2018|publisher=Relief Web|access-date=7 April 2019}}</ref> Van 2019 af was burgermagslede van die Gumuz-volk betrokke in gevegte teen Amhare en Agaus in die Metekel-sone van die Benishangul-Gumuz-streek.<ref>{{Cite web|title=12 killed in latest attack in western Ethiopia|url=https://www.news24.com/news24/africa/news/12-killed-in-latest-attack-in-western-ethiopia-20201013|access-date=2020-12-26|website=News24|language=en-US}}</ref> In September 2018 is 23 mense gedood in opstande in die spesiale sone van Oromia naby die hoofstad, Addis Abeba.<ref>{{cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/News/World/2018/Sep-17/463632-at-least-23-die-in-weekend-of-ethiopia-ethnic-violence.ashx|title=At least 23 die in weekend of Ethiopia ethnic violence|date=17 September 2018|access-date=19 Junie 2021|archive-date= 2 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002001149/http://www.dailystar.com.lb/News/World/2018/Sep-17/463632-at-least-23-die-in-weekend-of-ethiopia-ethnic-violence.ashx|url-status=dead}}</ref> Op 22 Junie 2019 het faksies van die veiligheidsmagte van die Amhara-streek ’n mislukte staatsgreep op die streek se regering uitgevoer waartydens die streek se president vermoor is.<ref name=":10">{{cite news|url=https://www.ethiopiaobserver.com/2019/06/23/president-of-the-amhara-region-killed-regional-media/|title=President of the Amhara region killed|date=23 Junie 2019|work=Ethiopia Observer|access-date=24 Junie 2019}}</ref> ’n Lyfwag wat aan die kant van die nasionalistiese faksies was, het ’n sluipmoord uitgevoer op generaal Se'are Mekonnen, stafhoof van die Ethiopiese weermag, sowel as sy adjudant, generaal-majoor Gizae Aberra.<ref name=":10" /> Die premier se kantoor het brigadier-generaal Asaminew Tsige, hoof van die Amhara-streek se veiligheidsmag, daarvan beskuldig dat hy aan die hoof van die sameswering was,<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/2019/06/23/735236160/ethiopia-army-chief-killed-in-attempted-coup-government-says|title=Ethiopia Army Chief Killed In Attempted Coup, Government Says|last=Ingber|first=Sasha|date=23 Junie 2019|work=NPR|access-date=24 Junie 2019}}</ref> en Tsige is op 24 Junie naby Bahir Dar deur die polisie doodgeskiet.<ref>{{Cite news|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/africa/1561381510-ethiopian-coup-mastermind-shot-dead-after-36-hour-manhunt|title=Alleged Ethiopian coup mastermind shot dead after 36-hour manhunt|date=24 Junie 2019|work=i24 news|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Fano is ’n Amhaarse jeuggroep wat as óf ’n protesgroep óf ’n gewapende burgermag beskou word.<ref>{{cite web | last1 = Lefort | first1 =René | title= Preaching unity but flying solo, Abiy's ambition may stall Ethiopia's transition | website= Ethiopian Insight |date = 2020-02-25 | url = https://www.ethiopia-insight.com/2020/02/25/preaching-unity-but-flying-solo-abiys-ambition-may-stall-ethiopias-transition/ | access-date = 2020-12-02 |archive-url= https://archive.today/20201202200135/https://www.ethiopia-insight.com/2020/02/25/preaching-unity-but-flying-solo-abiys-ambition-may-stall-ethiopias-transition/ |archive-date= 2020-12-02 |url-status=live }}</ref> Fano-eenhede word beskuldig van deelname aan etniese slagtings, onder meer op 10-11 Januarie 2019.<ref>{{cite web | title= Beyond law enforcement – Human rights violations by Ethiopian security forces in Amhara and Oromia | website= Amnesty International |date = 2020-07-24 | url =https://www.amnesty.org/download/Documents/AFR2523582020ENGLISH.PDF | access-date = 2020-12-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201030063235/https://www.amnesty.org/download/Documents/AFR2523582020ENGLISH.PDF |archive-date= 2020-10-30 |url-status=live }}</ref> Betogings het uitgebreek ná die sluipmoord op die Oromo-musikant [[Hachalu Hundessa]]<ref>{{Cite web|last=Hundessa|first=Hachalu|date=Julie 2020|title=Two men arrested for the murder of the singer|url=https://www.horndaily.com/2020/07/10/breaking-news-two-men-arrested-for-murder-of-ethiopian-protest-singer/|access-date=26 Augustus 2020|website=The Daily Horn News}}</ref> op 29 Junie 2020, en dit het gelei tot die dood van minstens 239 mense.<ref>{{cite news |title=Ethiopia's week of unrest sees 239 dead, 3,500 arrested |url=https://www.washingtonpost.com/world/africa/ethiopias-week-of-unrest-sees-239-dead-3500-arrested/2020/07/08/8eb30952-c100-11ea-8908-68a2b9eae9e0_story.html |work=The Washington Post |date=8 Julie 2020}}</ref> Die dispuut tussen Ethiopië en [[Egipte]] oor die [[Groot Ethiopiese Renaissancedam]] het in 2020 in felheid toegeneem.<ref>{{cite news |last1=Walsh |first1=Decian |title=For Thousands of Years, Egypt Controlled the Nile. A New Dam Threatens That |url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/02/09/world/africa/nile-river-dam.html |newspaper=New York Times |date=9 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210015121/https://www.nytimes.com/interactive/2020/02/09/world/africa/nile-river-dam.html |archive-date=10 Februarie 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=An Egyptian cyber attack on Ethiopia by hackers is the latest strike over the Grand Dam |url=https://qz.com/africa/1874343/egypt-cyber-attack-on-ethiopia-is-strike-over-the-grand-dam/ |work=Quartz |date=27 Junie 2020}}</ref> Egipte is teen die bou van die dam gekant, omdat hy bang is dit verminder die hoeveelheid water wat hy uit die [[Nyl]]rivier kry.<ref>{{cite news |title=Row over Africa's largest dam in danger of escalating, warn scientists |url=https://www.nature.com/articles/d41586-020-02124-8 |work=Nature |date=15 Julie 2020}}</ref> Premier Abiy van Ethiopië het gesê: "Geen mag kan Ethiopië keer om ’n dam te bou nie. As ’n oorlog nodig is, kan ons miljoene gereed kry."<ref>{{cite news |title=Are Egypt and Ethiopia heading for a water war? |url=https://www.theweek.co.uk/107468/are-egypt-and-ethiopia-heading-for-a-water-war |work=The Week |date=8 Julie 2020}}</ref> Die federale regering, onder leiding van die Welvaartparty, het die nasionale verkiesingsraad gevra om 2020 se verkiesings uit te stel weens vrese oor die [[Covid-19-pandemie]], totdat ’n [[entstof]] ontwikkel is.<ref>{{Cite web|title=Ethiopian parliament allows PM Abiy to stay in office beyond term|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/ethiopian-parliament-pm-abiy-stay-office-term-200610195337702.html|access-date=2020-09-10|website=www.aljazeera.com}}</ref> Die Tigray- Liberale Volksfront, die regerende party in Tigray, het die besluit teengestaan en in elk geval op 9 September 2020 ’n verkiesing gehou. Hulle het saam met streekspartye gewerk en internasionale waarnemers in die verkiesingsproses betrek.<ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Ethiopia's Tigray region defies PM Abiy with 'illegal' election|url=https://www.france24.com/en/20200909-ethiopia-s-tigray-region-defies-pm-abiy-with-illegal-election-1|access-date=2020-09-10|website=France 24|language=en}}</ref> Die betrekkinge tussen die federale regering en die Tigray-streeksregering het sedertdien kwaai versleg<ref>{{cite news |title=Ethiopia Tigray crisis: Rockets hit outskirts of Eritrea capital |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54942546 |work=BBC News |date=15 November 2020}}</ref> en op 4 November 2020 het Abiy met ’n militêre aanval op die Tigray-streek begin uit reaksie op aanvalle op weermageenhede wat daar gestasioneer is. Duisende mense het na die naburige [[Sudan]] gevlug. Dit was die begin van die [[Tigray-oorlog]].<ref>{{cite news |title=Ethiopia Tigray crisis: Rights commission to investigate 'mass killings' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54941833 |work=BBC News |date=14 November 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Ethiopia: Tigray leader confirms bombing Eritrean capital |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/11/15/rockets-fired-from-ethiopias-tigray-region-hit-eritrean-capital |work=Al-Jazeera |date=15 November 2020}}</ref> ==Regering en politiek== Ethiopië is ’n [[Federasie|federale]] [[parlement]]êre [[republiek]] met ’n [[eerste minister]] as regeringshoof. Die president is die staatshoof, maar het hoofsaaklik seremoniële magte. Die regering het die uitvoerende gesag. Federale wetgewende gesag lê by die regering en twee parlementskamers. Kragtens Artikel 78 van die Ethiopiese grondwet van 1994 is die regterlike gesag heeltemal onafhanklik van die uitvoerende en wetgewende gesag.<ref>{{Cite web|url=http://www.civicwebs.com/cwvlib/constitutions/ethiopia/constitution_1994.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509194433/http://www.civicwebs.com/cwvlib/constitutions/ethiopia/constitution_1994.htm|url-status=dead|title=Constitution of Ethiopia – 8 Desember 1994|archive-date=9 Mei 2008}}</ref> [[Beeld:Ethiopian general elections 2005.jpg|thumb|220px|Die Ethiopiese algemene verkiesing van 2005. Net partye met meer as 10 setels word gewys.<br />Rooi: ERDVF<br />Groen: KED<br />Pers: VEDM<br />Donkerblou: SDVP<br />Oranje: OFDB<br />Ligblou: Ander]] Volgens die Demokrasie-indeks wat laat in 2010 deur die VK-gebaseerde Economist Intelligence Unit gepubliseer is, was Ethiopië ’n "outoritêre regime" wat op ’n lys van die demokratiesste lande nommer 118 van 167 was.<ref>[http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf The Economist Intelligence Unit's Index of Democracy 2010]. (PDF). Besoek op 3 Maart 2012.</ref> Ethiopië het sedert 2006 ’n hele 12 plekke afgeskuif, en die 2010-verslag skryf dit toe aan die regering se onderdrukking van opposisiebedrywighede, media en die burgerlike gemeenskap voor die Ethiopiese algemene verkiesing van 2010. Dit het Ethiopië ’n de facto-eenpartystaat gemaak. ===Regering=== Die eerste verkiesing van Ethiopië se grondwetgewende vergadering van 547 lede is in Junie 1994 gehou. Dié vergadering het die nuwe Ethiopiese grondwet in Desember 1994 aanvaar. Die verkiesings vir die land se eerste algemeen verkose nasionale parlement en wetgewende streeksmagte is in Mei en Junie 1995 gehou. Die meeste opposisiepartye het die verkiesings geboikot. Die Ethiopiese Rewolusionêre Demokratiese Volksfront (ERDVF) het loshande gewen. Die eerste regering onder die nuwe grondwet is in Augustus 1995 saamgestel met Negasso Gidada as president. Die regering van [[Meles Zenawi]] onder die ERDVF het ’n beleid van etniese federalisme gevolg en aansienlike magte aan etniesgebaseerde streeksowerhede gegee. Ethiopië het vandag 10 semi-outonome administratiewe streke wat die mag het om hulle eie inkomste te genereer en bestee. [[Beeld:Secretary Kerry and Ethiopian Foreign Minister Adhanom Hold a News Conference in Addis Ababa (3).jpg|thumb|240px|links|Die voormalige Ethiopiese eerste minister [[Tedros Adhanom]] (regs) by die voormalige Amerikaanse minister van buitelandse sake John Kerry.]] Ethiopiërs het min toegang tot ander media as die staat se eie netwerke. Die koerante in privaat besit het gesukkel om voort te bestaan en is periodiek deur die regering geteister.<ref name="FH Ethiopia">{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2007/ethiopia?page=22&year=2007&country=7175 |year=2007 |title=Map of Freedom 2007 |publisher=Freedom House |access-date=25 Desember 2007 |archive-date= 9 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909123107/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2007/ethiopia?page=22&year=2007&country=7175 |url-status=dead }}</ref> Sedert die 2005-verkiesing is minstens 18 joernaliste in hegtenis geneem wat kritiek jeens die regering uitgespreek het en is hulle van onder meer verraad aangekla. Die regering gebruik perswette oor laster om joernaliste te intimideer wat krities jeens sy beleide is.<ref name="HRW Ethiopia">{{cite web|url=http://hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/ethiop14704.htm |title=Essential Background: Overview of human rights issues in Ethiopia |publisher=Human Rights Watch |access-date=25 Desember 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224074548/http://hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/ethiop14704.htm |archive-date=24 Desember 2007 }}</ref> Meles se regering is in 2000 verkies in Ethiopië se eerste veelpartyverkiesing; internasionale waarnemers het die uitslag egter gekritiseer en die opposisie het gesê daar was bedrog. Die ERDVF het in 2005 weer die verkiesing gewen en Meles teruggeplaas in sy amp. Hoewel die opposisiestemme toegeneem het, het beide die opposisie en waarnemers van die [[Europese Unie]] en elders gemeen die stemmery het nie aan internasionale standaarde vir vry en regverdige verkiesings voldoen nie.<ref name="FH Ethiopia"/> Volgens berigte het die polisie 193 betogers, die meeste in die hoofstad, Addis Abeba, doodgemaak in die geweld wat op die verkiesing van Mei 2005 gevolg het.<ref>{{cite news|title=Ethiopian probe team criticises judge over report. |url=http://www.kilil5.com/node/4419 |archive-url=https://archive.today/20120907072116/http://www.kilil5.com/node/4419 |url-status=dead |archive-date=7 September 2012 |agency=Reuters |date=11 September 2006 |access-date=21 Julie 2007 }}</ref> Die vyf belangrikste opposisiepartye in 2008 was die Eenheid vir Demokrasie en Geregtigheid (EDG) onder regter Birtukan Mideksa, die Verenigde Ethiopiese Demokratiese Magte (VEDM) onder dr. Beyene Petros, die Oromo- Federalistiese Demokratiese Beweging (OFDB) onder dr. Bulcha Demeksa, die Oromo-volkskongres (OVK) onder dr. Merera Gudina en die Verenigde Ethiopiese Demokratiese Party – Medhin (VEDP) onder Lidetu Ayalew. Ná die 2015-verkiesing was daar geen parlementslede van opposisiepartye in Ethiopië oor nie.<ref name = "AJE opposition">{{Cite web | title = Ethiopia election: No seat in parliament for opposition | url = http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2015/06/ethiopia-election-seat-parliament-opposition-150623150257749.html | website = aljazeera.com | date = 23 Junie 2015 | access-date = 24 Junie 2015 }}</ref><ref name = "BBC Obama trip">{{Cite news | title = Obama in Ethiopia for key talks with regional leaders | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-33671340 | website = BBC News | date = 27 Julie 2015 | access-date = 27 Julie 2015 }}</ref> ===Weermag=== Die grootte van die Ethiopiese Nasionale Weermag het sedert 2000, ná die oorlog teen [[Eritrea]], aansienlik gewissel. In 2002 was daar sowat 250&nbsp;000 tot 350&nbsp;000 sodate.<ref name="Ethiopian armed forces">{{cite web|title=Ethiopia Armed Forces|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Ethiopia-ARMED-FORCES.html|publisher=Nations Encyclopedia}}</ref> Dit is later verminder, en in 2012 is die getal soldate geraam op 135&nbsp;000 grondmaglede en 3&nbsp;000 lugmaglede.<ref name=IISS2012>IISS Military Balance 2012, 434-5.</ref> Die weermag bestaan uit twee afdelings, ’n leër en lugmag.<ref name=IISS2012 /> Omdat Ethiopië ’n landingeslote staat is, het dit geen vloot nie. Daar is verskeie weermagnywerheidsorganisasies, wat verskillende wapenstelsels vervaardig en opknap. Diensplig is vrywillig vir mense bo 18 jaar oud, maar daar kan verpligtende oproepe tot militêre diens wees indien nodig.<ref name="CIA handbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2024.html|title=The World Factbook|access-date=27 October 2014|archive-date=22 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322125136/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/fields/2024.html|url-status=dead}}</ref> ===Menseregte=== Onlangse skendings van [[menseregte]] in Ethiopië sluit in die dood van 100 vreedsame betogers aan die hand van die regering in 2016 in die Oromo- en die Amhara-streek.<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/parallels/2016/08/10/489433678/ethiopia-grapples-with-the-aftermath-of-a-deadly-weekend|title=Ethiopia Grapples with the Aftermath of a Deadly Weekend|access-date=2 Mei 2017}}</ref> Die VN het waarnemers in Ethiopië gevra om die voorval te ondersoek,<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/08/calls-probe-ethiopia-protesters-killings-160810163517810.html|title=UN calls for probe into Ethiopia protesters killings|website=www.aljazeera.com|access-date=2 Mei 2017}}</ref> maar die regering het nie gehoor gegee nie.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/08/ethiopia-observers-needed-protests-rage-160811105846673.html|title=Ethiopia says UN observers not needed as protests rage|website=www.aljazeera.com|access-date=2 Mei 2017}}</ref> Die betogings was teen grondbeslagleggings, skendings van menseregte en verkiesingsbedrog.<ref name="reuters.com">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-ethiopia-landrights-violence-idUSKCN10M12X|title=Ethiopia's battle for land reforms could lead to civil war: opposition leader|date=11 Augustus 2016|access-date=8 Mei 2017|newspaper=Reuters}}</ref> Merera Gudina, leier van die Oromo-volkskongres, het gesê die land is "by ’n kruispad. Mense maak aanspraak op hulle regte. Mense is moeg vir wat die regering ’n kwarteeu lank al doen," het hy in ’n onderhoud met [[Reuters]] gesê. "As die regering aanhou onderdruk terwyl miljoene mense hulle regte opeis, is dit (burgeroorlog) een van die moontlike scenario's."<ref name="reuters.com" /> [[Beeld:Omo River Valley IMG 0463.jpg|thumb|260px|Mense van die Karo-volk in ’n multinasionale streek in die suide van Ethiopië.]] Volgens peilings in 2003 deur die Nasionale Komitee oor Tradisionele Praktyke in Ethiopië lei bruidsontvoerings tot 69% van die land se huwelike – sowat 80% kom in die grootste streek, Oromiya, voor en tot 92% in ’n streek met gemengde etniese groepe in die suide van die land.<ref>{{cite web |url=http://www.irinnews.org/IndepthMain.aspx?InDepthID=28&ReportID=69993 |title=Youth in Crisis: Coming of age in the 21st century |publisher=Office for the Coordination of Humanitarian Affairs |date=23 Februarie 2007 |access-date=14 Junie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205144923/http://www.irinnews.org/IndepthMain.aspx?InDepthID=28&ReportID=69993|archive-date=5 Desember 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/ethiopia/unicef-supports-fight-end-marriage-abduction-ethiopia|title=UNICEF supports fight to end marriage by abduction in Ethiopia|publisher=reliefweb.int|date=9 November 2004|access-date=29 Augustus 2013}}</ref> [[Homoseksualiteit|Homoseksuele dade]] is onwettig in Ethiopië.<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/06/13/here-are-the-10-countries-where-homosexuality-may-be-punished-by-death-2/ |title= Here are the 10 countries where homosexuality may be punished by death | work = The Washington Post | date= 16 Junie 2016}}</ref> Joernaliste en aktiviste is al gedreig en gearresteer vir hulle dekking van die [[Covid-19-pandemie]] in die land.<ref>{{cite news |title=Ethiopia: Free Speech at Risk Amid Covid-19 |url=https://www.hrw.org/news/2020/05/06/ethiopia-free-speech-risk-amid-covid-19 |work=Human Rights Watch |date=6 Mei 2020}}</ref> Onder die Karo- en Hamer-volk van Suid-Ethiopië word volwassenes en kinders met fisieke abnormaliteite as ''mingi'', "ritueel onrein", beskou. Daar word geglo laasgenoemde het ’n bose uitwerking op ander; kinders met gebreke is tradisioneel vermoor en het geen behoorlike begrafnis gekry nie.<ref name="Petros">{{cite book|last=Petros|first=Gezahegn|title=The Karo of the lower Omo Valley: subsistence, social organisation and relations with neighbouring groups|year=2000|publisher=Dept. of Sociology, Anthropology and Social Administration, Addis Ababa University|page=57|url=https://books.google.com/books?id=bE0wAQAAIAAJ}}</ref> Die Karo het die praktyk in Julie 2012 amptelik verbied.<ref>{{cite news|url=http://www.nationalgeographic.com/explorers/bios/lale-labuko/|title=Lale Labuko|publisher=nationalgeographic.com|access-date=5 Desember 2013}}</ref> In 2013 het die dinksentrum Oakland-instituut ’n verslag uitgereik waarin hy die Ethiopiese regering beskuldig van die gedwonge verskuiwing van "honderdduisende lede van inheemse volke van hulle grond af" in die Gambela-streek.<ref name=":1">{{Cite journal|year=2013|title=Unheard Voices: The Human Rights Impact of Land Investments on Indigenous Communities in Gambella|url=https://www.oaklandinstitute.org/sites/oaklandinstitute.org/files/OI_Report_Unheard_Voices.pdf|journal=The Oakland Institute}}</ref> Volgens verskeie verslae deur die organisasie is mense wat nie wou gehoor gee nie, blootgestel aan ’n verskeidenheid intimidasietegnieke, onder meer fisieke en seksuele aanranding, wat soms tot die dood gelei het.<ref>{{Cite web|url=https://www.oaklandinstitute.org/country/ethiopia|title=Country: Ethiopia|website=The Oakland Institute|access-date=14 Maart 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2013/feb/25/indian-land-grabs-ethiopia|title=Indian land grabs in Ethiopia show dark side of south-south co-operation|last=Mittal|first=Anuradha|date=25 Februarie 2013|work=The Guardian|access-date=14 Maart 2017|archive-url=https://archive.today/20170314050916/https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2013/feb/25/indian-land-grabs-ethiopia|archive-date=14 Maart 2017|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/apr/14/ethiopia-villagisation-violence-land-grab|title=Ethiopians talk of violent intimidation as their land is earmarked for foreign investors|last=Smith|first=David|date=14 April 2015|work=The Guardian|access-date=14 Maart 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414212612/http://www.theguardian.com/world/2015/apr/14/ethiopia-villagisation-violence-land-grab|archive-date=14 April 2015|url-status=live}}</ref> ’n Soortgelyke verslag deur [[Human Rights Watch]] het in 2012 die Ethiopiese regering se hervestigingsprogram in Gambela beskryf, met soortgelyke planne in ander streke.<ref>{{Cite news|url=https://www.hrw.org/report/2012/01/16/waiting-here-death/forced-displacement-and-villagization-ethiopias-gambella-region|title=Waiting Here for Death|last=Horne|first=Felix|date=16 Januarie 2012|work=Human Rights Watch|access-date=14 Maart 2017|archive-url=https://archive.today/20170314054904/https://www.hrw.org/report/2012/01/16/waiting-here-death/forced-displacement-and-villagization-ethiopias-gambella-region|archive-date=14 Maart 2017|url-status=live}}</ref> Die Ethiopiese regering het die beskuldigings van grondbeslagleggings ontken en die positiewe groei van die land se ekonomie genoem as bewys van die voordele van die ontwikkelingsplan.<ref name=":2" /> ’n Landwye reeks gewelddadige betogings het op 23 Oktober 2019 uitgebreek wat in die Oromia-streeks gekonsentreer was, nadat die aktivis en mediaeienaar Jawar Mohammed beweer het die veiligheidsmagte het hom probeer aanhou. Volgens amptelike verslae is 86 mense dood.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-ethiopia-politics/ethiopia-pm-abiy-says-death-toll-from-recent-protests-rises-to-86-idUSKBN1XD0F6|title=Ethiopia PM Abiy says death toll from recent protests rises to 86|website=reuters.com}}</ref> Op 29 Mei 2020 het [[Amnestie Internasionaal]] ’n verslag uitgereik waarin hy die Ethiopiese weermag beskuldig van massa-aanhoudings en buitegeregtelike teregstellings. Volgens die verslag is minstens 25 mense wat daarvan verdink is dat hulle die Oromo-bevrydingsleër steun, in 2019 in die Oromia-streek deur die weermag gedood. Verder is minstens 10&nbsp;000 mense onder verdenking tussen Januarie en September 2019 aangehou, van wie die meeste "onderwerp is aan ’n wrede slanery".<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/78d1d784e9c7c441df4ee9632557a900|title=New report alleges killings, mass detentions in Ethiopia|access-date=29 Mei 2020|website=Associated Press}}</ref> ===Administratiewe verdelings=== [[Beeld:Map of zones of Ethiopia.svg|thumb|240px|’n Kaart van Ethiopië se streke en sones.]] Voor 1996 was Ethiopië verdeel in 13 provinsies, waarvan baie uit historiese streke gevorm is. Die land het nou ’n regeringstelsel met lae wat bestaan uit ’n federale regering, streekstate, sones, distrikte (''woreda'') en buurte (''kebele''). Daar is 10 etniesgebaseerde en politiek outonome streekstate (''kililoch'', enkelvoud: ''kilil'') en twee charter-stede (''astedader akababiwoch'', enkelvoud: ''astedader akababi''). Laasgenoemde is Addis Abeba en Dire Dawa. Die ''kililoch'' is onderverdeel in 68 sones en dan verder in 550 ''woreda'' en verskeie spesiale ''woreda''. Die streekstate het aansienlike mag kragtens die grondwet. Hulle kan hulle eie regering en demokrasie saamstel solank dit in lyn met die federale regering se grondwet is. Aan die hoof van elke streek is ’n streeksraad met lede wat regstreeks verkies word om die distrikte te verteenwoordig. Die rade het wetgewende en uitvoerende gesag en kan die streke se interne sake bestuur. Die 10 ''kililoch'', met hulle hoofstad tussen hakies, is: Afar (Semera), Amhara (Bahir Dar), Benishangul-Gumuz (Asosa), Gambela (Gambela), Harari (Harar), Oromia (Addis Abeba), Sidama (Awasa), Somali (Jijiga), Suidelike Nasies, Nasionaliteite en Volke (Awasa) en [[Tigray-streek|Tigray]] (Mek'ele). ==Geografie== [[Beeld:Ethiopia sat.png|duimnael|240px|'n [[Nasa]]-satellietbeeld van Ethiopië.]] [[Beeld:Blue Nile.jpg|thumb|240px|Die begin van die [[Blou-Nyl]] in die [[Tanameer]].]] Ethiopië het ’n totale oppervlakte van 1&nbsp;104&nbsp;300&nbsp;km²,<ref name="CIA World Factbook">{{cite web |title=CIA World Factbook – Rank Order – Area |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |access-date=2 Februarie 2008 |archive-date= 9 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}</ref> waarvan 1&nbsp;119&nbsp;683&nbsp;km² land en 7&nbsp;444&nbsp;km² water is. Dit is die 28ste grootste land ter wêreld en omtrent so groot soos [[Bolivia]]. Die grootste deel van die land lê in die [[Horing van Afrika]], die oostelikste deel van die kontinent [[Afrika]]. Die lande wat aan Ethiopië grens, is [[Eritrea]] in die noorde en daarna, kloksgewys, [[Djiboeti]], [[Somaliland]], [[Somalië]], [[Kenia]], [[Suid-Soedan]] en [[Soedan]]. Ethiopië het ’n uitgespreide hooglandkompleks van berge en plato's wat deur die [[Groot Skeurvallei]] geskei word – laasgenoemde loop meestal van suidwes tot noordoos en word omring deur laaglande, [[steppe]] of [[Woestyn|halfwoestyn]]. Daar is ’n groot verskeidenheid terreine met groot wisselings in [[klimaat]], [[grond]], natuurlike [[plante]]groei en woonpatrone. Ethiopië is ’n [[ekologie]]s uiteenlopende land, met woestyne aan die oosgens tot [[Tropiese reënwoud|tropiese woude]] in die suide tot berge in die noorde en suidweste. Die [[Tanameer]] in die noorde is die bron van die [[Blou-Nyl]]. Dit het ook baie [[Inheems|endemiese]] [[spesie]]s, soos die [[gelada]], die bergbok ''Walia ibex'' en die Ethiopiese wolf, ''Simien fox''. Die groot wisselings in hoogte gee die land verskeie ekologies unieke gebiede, en dit het die [[evolusie]] van endemiese spesies in ekologiese isolasie aangehelp. ===Klimaat=== [[Beeld:Köppen climate types of Ethiopia.svg|thumb|240px|links|Die [[Köppen-klimaatklassifikasie]] van Ethiopië.]] Die oorheersende [[klimaat]]soort is [[Trope|tropiese]] [[moeson]], met die wisselings wat deur die topografie veroorsaak word. Die [[Ethiopiese Hoogland]] strek oor die grootste deel van die land en het ’n klimaat wat gewoonlik beskou word as koeler as ander streke wat net so naby aan die [[ewenaar]] is. Die meeste van die stede lê op hoogtes van sowat 2&nbsp;000 tot 2&nbsp;500&nbsp;m bo die [[seevlak]], en dit sluit historiese hoofstede soos [[Gondar]] en [[Aksoem]] in. Die hedendaagse hoofstad, [[Addis Abeba]], is aan die voorheuwels van [[berg Entoto]] geleë, op ’n hoogte van sowat 2&nbsp;400&nbsp;m. Dit het dwarsdeur die jaar ’n matige klimaat. Omdat die temperature deur die jaar redelik gelykmatig is, word die seisoene in Addis Abeba grootliks deur die [[reën]]val bepaal: ’n droë seisoen van Oktober tot Februarie, ’n ligte reënseisoen van Maart tot Mei en ’n swaar reënseisoen van Junie tot September. Die gemiddelde jaarlikse reënval is sowat 1&nbsp;200&nbsp;mm. Daglig is gemiddeld sewe uur per dag. Die droë seisoen is die sonnigste deel van die jaar, hoewel daar selfs in die middel van die reënseisoen in Julie en Augustus steeds ’n paar uur helder sonskyn is. Die gemiddelde jaartemperatuur in Addis Abeba is 16&nbsp;°C, en die daaglike maksimum deur die jaar gemiddeld 20 tot 25&nbsp;°C. Snags is die minimum sowat 5 tot 10&nbsp;°C. Die meeste groot stede en toeristeterreine in Ethiopië lê op dieselfde hoogte as Addis Abeba en het ’n soortgelyke klimaat. In laer streke, veral die gras- en struiklande in die ooste van die land, kan die klimaat aansienlik warmer en droër wees. [[Dallol]], in die middel van die Danakillaagte in die ooste, het die hoogste gemiddelde jaarlikse temperatuur ter wêreld: 34&nbsp;°C. Ethiopië is kwesbaar vir ’n groot deel van die uitwerking van klimaatsveranderings. Dit sluit in hoër temperature en veranderings in reënval. Sulke klimaatsveranderings bedreig voedselsekuriteit en die ekonomie, wat op die [[landbou]] gebaseer is.<ref>{{Cite journal|last=Gezie|first=Melese|date=2019-01-01|editor-last=Moral|editor-first=Manuel Tejada|title=Farmer's response to climate change and variability in Ethiopia: A review|journal=Cogent Food & Agriculture|volume=5|issue=1|pages=1613770|doi=10.1080/23311932.2019.1613770|s2cid=155380174|doi-access=free}}</ref> ===Biodiversiteit=== [[Beeld:Mountain Nyala (M), Bale,Ethiopia (14496349688).jpg|thumb|200px|Bergnjalas in die Balegebergte- Nasionale Park, een van verskeie natuurreservate in Ethiopië.]] Ethiopië het 31 spesies inheemse [[soogdiere]].<ref name="Massicot"/> Die [[wildehond]] het prehistories wydverspreid in die gebied voorgekom, maar is vermoedelik plaaslik [[Uitgestorwe spesie|uitgesterf]]. Die Ethiopiese wolf is seker die bedreigde spesie wat die beste in Ethiopië nagevors is. Ethiopië is ’n wêreldwye sentrum van diversiteit in [[voël]]s. Meer as 856 voëlspesies is al hier aangeteken, waarvan 20 inheems is.<ref>{{cite web|last=Lepage|first=Denis|title=Bird Checklists of the World|url=http://avibase.bsc-eoc.org/checklist.jsp?region=et&list=clements|publisher=Avibase|access-date=6 Oktober 2013}}</ref> Sestien spesies word bedreig of kritiek bedreig. Baie van dié voëls se vernaamste kos is [[skoenlapper]]s, soos die ''Bicyclus anynana''. Nes deur die hele Afrika is natuurlewebevolkings vinnig aan die afneem weens ontbossing, burgeroorloë, besoedeling, wilddiefstal en ander menslike faktore.<ref>Bakerova, Katarina et al. (1991) Wildlife Parks Animals Africa. Besoek op 24 Mei 2008, van die Afrika-kultuursentrum] {{Cite web |url=http://www.africanculturalcenter.org/3_0wildlife.html |title=argiefkopie |access-date=21 Junie 2021 |archive-date= 5 Februarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110205045029/http://www.africanculturalcenter.org/3_0wildlife.html |url-status=bot: unknown }}.</ref> Baie van die Ethiopiese spesies is bedreig, kritiek bedreig en kwesbaar, volgens [[IUBN]]-ramings.<ref name="Massicot">Massicot, Paul (2005). [http://www.animalinfo.org/country/ethiopia.htm Animal Info-Ethiopia].</ref> Ontbossing veroorsaak gronderosie, minder voedingstowwe in die grond, ’n verlies aan [[habitat]]s vir diere en ’n afname in [[biodiversiteit]]. Aan die begin van die 20ste eeu was sowat 420&nbsp;000&nbsp;km<sup>2</sup> (of 35%) van Ethiopië deur bome bedek, maar volgens onlangse navorsing het dit nou afgeneem tot net 11,9%.<ref>Mongabay.com Ethiopia statistics. (n.d). Besoek op 18 November 2006, van [http://rainforests.mongabay.com/deforestation/2000/Ethiopia.htm Rainforests.mongabay.com]</ref> Die land verloor ’n geraamde 1&nbsp;410&nbsp;km<sup>2</sup> natuurlike woude per jaar.<ref>{{cite web|url=https://rainforests.mongabay.com/20ethiopia.htm|title=Ethiopia: Environmental Profile|access-date=29 November 2020|publisher=Mongabay|date=4 Februarie 2006}}</ref> Huidige regeringsprogramme om ontbossing te beheer bestaan uit opvoeding, reklame vir omkeerprogramme en die verskaffing van rou materiale wat [[hout]] kan vervang. Op die platteland verskaf die regering ook ander brandstofbronne as hout en bevordering dit landbou wat nie die woudhabitat vernietig nie.<ref>{{cite book|author=Chaitanya Iyyer|title=Land Management: Challenges & Strategies|url=https://books.google.com/books?id=1Bls24MgPuMC&pg=PA16|year=2009|publisher=Global India Publications|isbn=978-93-80228-48-8|page=16}}</ref> ==Demografie== {{Staafgrafiek kas |sweef=regs |byskrif='''Etniese groepe in Ethiopië''' |wydte=300px |stawe= {{Staafgrafiek persent|[[Oromo (volk)|Oromo]]|groen|34.4}} {{Staafgrafiek persent|[[Amhare]]|geel|27}} {{Staafgrafiek persent|[[Somaliërs]] |rooi|6.2}} {{Staafgrafiek persent|Tigrayane |blou|6.1}} {{Staafgrafiek persent|Sidama |oranje|4}} {{Staafgrafiek persent|Gurage|bruin|2.5}} {{Staafgrafiek persent|Welayta|swart|2.3}} {{Staafgrafiek persent|[[Afar (volk)|Afar]]|rooi|1.7}} {{Staafgrafiek persent|Hadiya|oranje|1.7}} {{Staafgrafiek persent|Gamo|grys|1.5}} {{Staafgrafiek persent|Ander|silwer|12.6}} }} Ethiopië se totale bevolking het gegroei van 38,1&nbsp;miljoen in 1983 tot 109,5&nbsp;miljoen in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2018&locations=ET&start=1982|title=Population, total {{!}} Data|website=data.worldbank.org|access-date=23 September 2019}}</ref> In die 19de eeu was die bevolking maar sowat 9&nbsp;miljoen.<ref>Clarence-Smith, W.G. (1989) [https://books.google.com/books?id=9Hfl5rpXM1sC&pg=PA100 ''The Economics of the Indian Ocean slave trade in the nineteenth century'']. p. 100. {{ISBN|0-7146-3359-3}}</ref> Volgens die resultate van die Bevolkings- en Behuisingsensus van 2007 het die bevolking van 1994 tot 2007 met ’n gemiddelde tempo van 2,6% per jaar toegeneem, 2,8% minder as van 1983 tot 1994. Die tempo is tans onder die 10 hoogstes ter wêreld. Die bevolking sal na raming in 2060 meer as 210&nbsp;miljoen wees, wat ’n toename met ’n faktor van 2,5 is van ramings in 2011.<ref>{{cite web|url=https://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_#ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=POP&fdim_y=scenario:1&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=world&idim=country:ET&ifdim=world&dl=en|title=IFs Forecast – Version 7.00 – Google Public Data Explorer|access-date=24 Oktober 2015}}</ref> Volgens ramings van die VN het die lewensverwagting in onlangse jare aansienlik toegeneem; dit staan nou op 56 jaar vir mans en 60 jaar vir vroue.<ref name="auto">{{Cite news| title = National Accounts Estimates of Main Aggregates | publisher = The United Nations Statistics Division | url = http://data.un.org/Data.aspx?d=SNAAMA&f=grID%3a101%3bcurrID%3aUSD%3bpcFlag%3a1 | access-date = 12 November 2013}}</ref> {| class="wikitable" style="float: left; margin-right: 10px; text-align:center" ! colspan="4" style="background:#cfb;"| Bevolking in Ethiopië<ref>[http://esa.un.org/wpp/Documentation/WPP%202010%20publications.htm World Population Prospects, the 2010 Revision]. UN.org</ref> |- ! style="background:#cfb;"| Jaar ! style="background:#cfb;"| Miljoen ! style="background:#cfb;"| Verskil |- | 1950 || 18,4 || – |- | 1960 || 22,5 ||4,1 |- | 1970 || 29,0 ||6,5 |- | 1980 || 35,4 ||6,4 |- | 1990 || 48,3 ||12,9 |- | 2000 || 65,6 ||17,3 |- | 2010 || 82,9 ||17,3 |- | 2013 || 93,8 ||10,9 |- | 2018 || 107,5 ||13,7 |} Die land se bevolking is uiters uiteenlopend, met meer as 80 verskillende [[etniese groep]]e. Volgens die nasionale [[sensus]] van 2007 is die Oromo op 25,4&nbsp;miljoen (34,4% van die totaal) die grootste groep, die Amhare is 19,9&nbsp;miljoen (27% van die bevolking) en Somaliërs en Tigrayane onderskeidelik 4,59&nbsp;miljoen (6,2%) en 4,49&nbsp;miljoen (6,1%).<ref name=2007Census /> Ander prominente etniese groepe is soos volg: Sidama 2,95&nbsp;miljoen (4%), Gurage 1,86&nbsp;miljoen (2,5%), Welayta 1,68&nbsp;miljoen (2,3%), Afar 1,28&nbsp;miljoen (1,7%), Hadiya 1,27&nbsp;miljoen (1,7%) en Gamo 1,1&nbsp;miljoen (1,5%). [[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiatiessprekende]] gemeenskappe maak die meerderheid van die bevolking uit. Die [[Semitiese tale|Semitiessprekende]] deel van die bevolking verwys dikwels na hulleself as die "Habesja-volk". Die [[Arabies]]e vorm van die term (''al-Ḥabasha'') is die etimologiese basis van die naam "Abessinië," ’n ou naam vir Ethiopië.<ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/europe/timetrails/selassie/hs260809.html |title=Time Europe&nbsp;– Abyssinia: Ethiopian Protest |access-date=5 Junie 2005 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206124546/http://www.time.com/time/europe/timetrails/selassie/hs260809.html |archive-date=6 Februarie 2004 }}. 9 Augustus 1926</ref> Daarbenewens bewoon [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahariessprekende]] minderheidsgroepe die suidelike streke van die land, veral gebiede in die Gambela-streek, wat aan Suid-Soedan grens. Daar was ook meer as 75&nbsp;000 [[Italië|Italiaanse]] setlaars tydens die Italiaanse besetting van die land.<ref name="Istat 2010">{{cite journal|last=Istat|title=I censimenti nell'Italia unita I censimenti nell'Italia unita Le fonti di stato della popolazione tra il XIX e il XXI secolo Istituto Nazionale Di Statistica Società Italiana Di Demografia Storica, Le fonti di stato della popolazione tra il XIX e il XXI secolo|journal=Annali di Statistica|date=December 2010|volume=2|series=XII|page=263|url=http://www3.istat.it/dati/catalogo/20120911_00/Annali_serie_XII_vol_2_anno_141_I_Censimenti_nell'Italia_unita_bis.pdf|access-date=24 Desember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803195051/http://www3.istat.it/dati/catalogo/20120911_00/Annali_serie_XII_vol_2_anno_141_I_Censimenti_nell%27Italia_unita_bis.pdf|archive-date= 3 Augustus 2014|url-status=dead}}</ref> Nadat Ethiopië onafhanklik geword het, het baie Italianers nog dekades lank in die land gebly nadat hulle deur keiser [[Haile Selassie]] begenadig is, want hy het die geleentheid vir verdere modernisering gesien.<ref name="Italoethiopians">{{Cite web|url=https://ladywriteronline.wordpress.com/2008/04/29/fratelli-detiopia/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211022551/https://ladywriteronline.wordpress.com/2008/04/29/fratelli-detiopia/|url-status=dead|title=Fratelli d'Etiopia|date=29 April 2008|archive-date=11 Februarie 2017}}</ref> Ná die Ethiopiese Burgeroorlog van 1974 het byna 22&nbsp;000 Italianers in Ethiopië egter die land verlaat.<ref name="Italoethiopians"/> In 2009 was daar sowat 135&nbsp;000 vlugtelinge en asielsoekers in Ethiopië, veral van [[Somalië]] (sowat 64&nbsp;300), [[Eritrea]] (41&nbsp;700) en [[Soedan]] (25&nbsp;900). Hulle het amper almal in vlugtelingkampe gewoon.<ref name="World Refugee Survey 2009">{{cite news|title=World Refugee Survey 2008 |publisher=U.S. Committee for Refugees and Immigrants |date=19 Junie 2008 |url=http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2009-wrs-country-updates/ethiopia.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502073801/http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2009-wrs-country-updates/ethiopia.html |archive-date=2 Mei 2012 }}</ref> ===Tale=== {{Pie chart | thumb = right | caption='''Tale van Ethiopië (2007)'''<ref name=2007Census /> | label1 = [[Oromo]] | value1 = 33.8 | color1 = Green | label2 = [[Amharies]] | value2 = 29.3 | color2 = Yellow | label3 = [[Somalies]] | value3 = 6.3 | color3 = Red | label4 = [[Tigrinya]] | value4 = 5.9 | color4 = Blue | label5 = Sidamo | value5 = 4.0 | color5 = Purple | label6 = Wolaytta | value6 = 2.2 | color6 = Black | label7 = Gurage | value7 = 2.0 | color7 = Brown | label8 = [[Afar]] | value8 = 1.7 | color8 = Orange | label9 = Hadiyya | value9 = 1.7 | color9 = Teal | label10 = Gamo-Gofa-Dawro | value10 = 1.5 | color10 = Gray | label11 = Ander | value11 = 11.6 | color11 = Lightgrey }} Volgens ''[[Ethnologue]]'' word 90 individuele [[Taal|tale]] in Ethiopië gepraat.<ref name="Ethnologue">{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/ET|title=Languages of Ethiopia|publisher=SIL International|archive-url=https://archive.today/20170318194709/https://www.ethnologue.com/country/ET|archive-date=18 Maart 2017|url-status=live|work=Ethnologue|access-date=9 Februarie 2013}}</ref> Die meeste mense praat tale van die [[Koesjitiese tale|Koesjitiese]] en die [[Semitiese tale|Semitiese]] tak van die [[Afro-Asiatiese tale]]. Eersgenoemde sluit in [[Oromo]], wat deur die Oromo-volk gepraat word, en [[Somalies]], wat deur die Somaliërs gepraat word. Laasgenoemde tak sluit in [[Amharies]] (Amahare) en Tigrinya (Tigrayane). Saam word dié vier groepe deur sowat driekwart van die bevolking gepraat. Ander Afro-Asiatiese tale met ’n aansienlike aantal sprekers sluit in die Koesjitiese Sidamo, [[Afar]], Hadiyya en [[Agau-tale|Agau]], en die Semitiese Gurage, Harari, Silt'e en Argobba.<ref name=2007Census /> [[Arabies]], wat ook tot die Afro-Asiatiese taalfamilie behoort, word ook in sommige gebiede gepraat.<ref>{{cite book|last1=Yigezu|first1=Moges|title=Language Ideologies and Challenges of Multilingual Education in Ethiopia|date=2012|publisher=African Books Collective|isbn=978-99944-55-47-8|page=143|url=https://www.google.com/books?id=2Is2nUM-5UQC&pg=PA143}}</ref> Verder word [[Omotiese tale]] deur Omotiese minderheidsgroepe in die suidelike streke gepraat. Daaronder tel die tale Aari, Bench, Dime, Dizin, Gamo-Gofa-Dawro, Maale, Hamer en Wolaytta.<ref name=2007Census /> Tale van die Nilo-Sahariese familie word deur minderheidsgroepe gepraat wat in die suidwestelike dele van die land gekonsentreer is. Dit sluit in Nuer, Anuak, Nyangatom, Majang, Suri, Me'en en Mursi.<ref name=2007Census /> [[Engels]] is die buitelandse taal wat die meeste gepraat word, en is die onderrigmedium in sekondêre skole en alle tersiêre inrigtings. Alle federale wette word ook in Engels in die ''Federal Negarit Gazeta'' gepubliseer.<ref name="FDRE">{{cite web |last1=FDRE |title=Federal Negazit Gazeta Establishment Proclamation |url=https://www.fsc.gov.et/Content/Negarit%20Gazeta/Negarit%20Gazeta/Gazeta-1987/Proc%20No.%203-1995%20Federal%20Negarit%20Gazeta%20Establishment%20.pdf |publisher=Federal Democratic Republic of Ethiopia |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104223222/https://www.fsc.gov.et/Content/Negarit%20Gazeta/Negarit%20Gazeta/Gazeta-1987/Proc%20No.%203-1995%20Federal%20Negarit%20Gazeta%20Establishment%20.pdf |access-date=21 Junie 2021|archive-date=4 November 2019 }}</ref> Alle tale geniet gelyke status in die grondwet, maar Oromo is die taal wat deur die meeste moedertaalsprekers gepraat word, terwyl Amharies in totaal die meeste sprekers het.<ref name="Constitution">{{cite web|title=Article 5|url=http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/et/et007en.pdf|access-date=2 Julie 2015|work=Ethiopian Constitution|publisher=WIPO}}</ref> [[Italiaans]] word nog deur sekere dele van die bevolking gepraat, veral die ouer mense, en word in baie skole geleer. Die verskeie streke van Ethiopië en charter-stede mag self hulle werkstale bepaal.<ref name="Llicuv">{{cite book|editor1=Mpoche, Kizitus |editor2=Mbuh, Tennu |title=Language, literature, and identity|year=2006|publisher=Cuvillier|isbn=978-3-86537-839-2|pages=163–64|url=https://books.google.com/books?id=PNEiAQAAMAAJ}}</ref> ===Skrif=== Ethiopië se belangrikste [[skryfstelsel]] is die [[Ge'ez-skrif]]. Dit word as [[abugida]] deur verskeie van die land se tale gebruik en word al sedert die 6de of 5de eeu&nbsp;v.C. as [[abjad]] gebruik om die Semitiese taal [[Ge'ez]] te [[Transkripsie|transkribeer]].<ref>Fattovich, Rodolfo (2003) "Akkälä Guzay" in von Uhlig, Siegbert, red. ''Encyclopaedia Aethiopica: A-C''. Weissbaden: Otto Harrassowitz KG, p.169.</ref> Ge'ez is nou ’n liturgiese taal van die Ethiopies- en die Eritrees-Ortodokse Kerk. In die 1980's is die Ethiopiese letters vir die rekenaar verwerk; dit is vandag deel van [[Unicode]] as "Ethiopic", "Ethiopic Extended", "Ethiopic Supplement" en "Ethiopic Extended-A". ===Godsdiens=== {{Pie chart |thumb = right |caption = '''Godsdiens in Ethiopië (2016)'''<ref>https://www.indexmundi.com/ethiopia/religions.html</ref> |label1 = [[Ethiopies-Ortodokse Tewahedo-kerk|Ethiopies-Ortodoks]] |value1 = 43 |color1 = Orchid |label2 = [[Islam]]ities |value2 = 31 |color2 = Green |label3 = [[Protestantisme|Protestants]] |value3 = 23 |color3 = DodgerBlue |label4 = Tradisionele gelowe |value4 = 1 |color54 = GreenYellow |label5 = [[Rooms-Katolieke Kerk|Katoliek]] |value5 = 1 |color5 = DarkBlue |label6 = Ander |value6 = 1 |color6 = Red }} Ethiopië het noue historiese bande met al drie die wêreld se grootste [[Abrahamitiese gelowe]]. In die 4de eeu was die [[Keiserryk Ethiopië]] een van die eerstes in die wêreld wat die [[Christendom]] amptelik as ’n staatsgodsdiens aangeneem het. Vanweë die besluite van die [[Konsilie van Chalcedon]] is die [[Miafisitisme|miafisiete]],<ref name="first seven">{{cite book|last= Davis, Society of Jesus|first= Leo Donald|title= The First Seven Ecumenical Councils (325–787): Their History and Theology (Theology and Life Series 21)|year= 1990|publisher= Michael Glazier/Liturgical Press|location= Collegeville, MN|isbn= 978-0-8146-5616-7|page= [https://archive.org/details/firstsevenec_davi_1990_000_6702418/page/342 342]|url= https://archive.org/details/firstsevenec_davi_1990_000_6702418/page/342}}</ref> wat die oorgrote meerderheid van Christene in [[Egipte]] en Ethiopië ingesluit het, in 451 beskuldig van [[monofisitisme]] en as ketters aangewys onder die algemene naam [[Kopties-Ortodokse Kerk|Koptiese Christendom]] (sien [[Oriëntale Ortodoksie]]). Hoewel dit nie meer as ’n staatsgodsdiens beskou is nie, het die [[Ethiopies-Ortodokse Tewahedo-kerk]] die grootste Christelike denominasie gebly. Daar is ook ’n aansienlike groep wat [[Islam]] aanhang – sowat ’n derde van die bevolking. Ethiopië het die bestemming van die "Eerste [[Hidjra]]", ’n groot migrasie in die Islamitiese geskiedenis. ’n Dorp in die Tigray-streek, Negash, is die oudste Moslemse nedersetting in Afrika. [[Beeld:Lalibela, san giorgio, esterno 24.jpg|thumb|220px|links|Die ondergrondse rotskerk van sint Joris in [[Lalibela]] is ’n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]].]] Volgens die nasionale sensus van 2007 maak Christene tot 62,8% van die land se bevolking uit (43,5% Ethiopies-Ortodoks en 19,3% ander denominasies), Moslems 33,9%, aanhangers van tradisionele gelowe 2,6% en ander godsdienste 0,6%.<ref name="2007Census" /> Dit stem ooreen met die CIA World Factbook, waarin staan die Christendom is die grootste godsdiens in Ethiopië.<ref name="CIA" /> [[Soenni]]ete maak die grootste deel van die Moslems uit, met niedenominasionele Moslems as die tweede grootste groep en [[Sjia|Sjiiete]] en [[Ahmadiyya]]s as minderheidsgroepe. Daar is ook baie [[Soefisme|Soefiste]].<ref>Pew Forum on Religious & Public life. 9{{nbsp}}August 2012. Besoek op 29 Oktober 2013</ref> Die groot Moslembevolking in die noordelike Afar-streek het gelei tot ’n Moslemse seperatistegroep bekend as die "Islamitiese Staat van Afaria" – hulle wil ’n grondwet hê wat aan die [[sjaria]] voldoen.<ref>{{cite journal|title=Islam and nationalism: Two trends of the separatist movement in Ethiopia |journal=Northeast African Studies|first=Alexander|last=Krylov|volume=12|issue=2/3|pages=171–76|year= 1990|jstor=43660322}}</ref> Sommige kritici meen die Haile Selassie-regering het die sensus gekook om Ethiopië as ’n Christenland aan die wêreld voor te hou. Hulle sê Islam het in 1991 altesaam 50% van die totale bevolking uitgemaak, gebaseer op die 1984-sensus deur die [[Derg]]-regering.<ref>{{cite book |last1=Levtzion |first1=Nehemia|title=The History of Islam in Africa |date=31 Maart 2000|publisher=Ohio University Press |pages=240–241 |isbn=9780821444610|url=https://books.google.com/books?id=J1Ipt5A9mLMC&q=Haile+selassie%27s+regime+which+had+presented+Ethiopia+abroad+as+a+christian+country,+had+carefully+kepy+two+secrets&pg=PA240}}</ref> Verskeie Moslem-waarnemers en {{nowrap|-bloggers}} beweer Moslems is in die meerderheid en stem nie met bogenoemde sensussyfers saam nie, hoewel hulle nie feite verskaf om hulle bewerings te staaf nie.<ref>{{cite book |last1=Prunier |first1=Gérard |title=Understanding Contemporary Ethiopia: Monarchy, Revolution and the Legacy of Meles Zenawi |date=15 September 2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=9781849046183 |url=https://books.google.com/books?id=wnxeCwAAQBAJ&q=muslims+could+make+up+majority+ethiopia&pg=PT100}}</ref> Die [[Koninkryk Aksoem]] was een van die eerste state wat die Christelike geloof aangeneem het, in die 4de eeu.<ref name="isbn0-313-32273-2"/><ref name="Ofcansky">{{cite book|last=Thomas P. Ofcansky|first=LaVerle Berry|title=Ethiopia: A Country Study|year=2004|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-4191-1857-9|pages=130–41|url=https://books.google.com/books?id=R3M0V0VfgiMC}}</ref> Volgens die [[Nuwe Testament]] het die Christendom Ethiopië nog vroeër bereik, toe ’n amptenaar wat die koningin se geldsake beheer het, deur Filippus die evangelis gedoop is ([[Handelinge]] 8:26-39). Tot in die 1980's het daar ook ’n aansienlike bevolking [[Beta Israel]] (Ethiopiese Jode) in die land gewoon.<ref name="Ofcansky"/><ref>Weil, Shalva (2008) "Zionism among Ethiopian Jews" in ''Jewish Communities in the 19th and 20th Centuries''. Salamon, Hagar (ed.). Ethiopia, Jerusalem: Ben-Zvi Institute, pp. 187–200. (Hebrew).</ref> ===Verstedeliking=== [[Beeld:Addis Abeba07 (Sam Effron).jpg|thumb|260px|’n Straattoneel in Addis Abeba.]] Die bevolkingsgroei, migrasie en verstedeliking plaas alles spanning op beide die [[regering]] en die [[ekostelsel]] se vermoë om basiese dienste aan mense te verskaf.<ref>Racin, L. (4 Maart 2008) [http://www.wilsoncenter.org/event/future-shock-how-environmental-change-and-human-impact-are-changing-the-global-map "Future Shock: How Environmental Change and Human Impact Are Changing the Global Map"]. Woodrow Wilson International Center for Scholars.</ref> Verstedeling neem geleidelik toe, met twee tydperke van vinnige groei. Die eerste was in 1936-1941, tydens die Italiaanse besetting onder [[Mussolini]] se fascistiese regering, en die tweede in 1967-1975, toe die bevolking in stedelike gebiede verdriedubbel het.<ref name="countrystudies1991">Ofcansky, T and Berry, L. "Ethiopia: A Country Study". Edited by Washington: GPO for the Library of Congress, 1991. [http://countrystudies.us/ethiopia Countrystudies.us]</ref> Ná Italië se besetting van Ethiopië in 1936 het dit ’n infrastruktuur gebou om groot stede met mekaar te verbind, asook ’n dam om krag en water te verskaf.<ref name="Accessed 15 May 2008" /> Dit, tesame met die invloei van Italianers en werkers, was die grootste rede vir die vinnige verstedeliking in dié tydperk. Die tweede groeitydperk van 1967 af was toe plattelanders na die stede gestroom het ter wille van beter werk en lewenstoestande.<ref name="countrystudies1991"/> Dié patroon is verlangsaam deur die regering se grondhervormingsprogram, wat mense aangespoor het om in plattelandse gebiede te bly. Meer kos was vir meer mense in die stede nodig en die grondhervormingswet was bedoel om landbou te verbeter en kosproduksie te verhoog. Die program het gelei tot die stigting van boereverenigings: groot dorpe wat op landbou gebaseer was. Hoewel die kosproduksie verhoog is, word oor die rede gedebatteer: Dit kon danksy weerstoestande gewees het eerder as die hervormings.<ref name="Anderson, Frank 1991. Pages 159-175">{{Cite journal | doi = 10.1016/0169-5150(91)90022-D| title = Development of agriculture in Ethiopia since the 1975 land reform| journal = Agricultural Economics| volume = 6| issue = 2| pages = 159–75| year = 1991| last1 = Belete | first1 = A. | url = http://ageconsearch.umn.edu/record/172821/files/agec1991-1992v006i002a004.pdf}}</ref> Stedelike bevolkings het van 1975 tot 2000 steeds met 8,1% gegroei.<ref name="Accessed 5-10-08">[http://worldbank.org Worldbank.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313170039/http://worldbank.org/ |date=13 Maart 2018 }}. Besoek op 5 Oktober 2008</ref> {{Grootste stede | naam = Grootste 10 stede en dorpe van Ethiopië | land = Ethiopië | stat_verw = CSA, 2016<noinclude><ref>{{cite web|title=Population Projection of Ethiopia for All Regions At Wereda Level from 2014 – 2017|url=http://www.csa.gov.et/images/general/news/pop_pro_wer_2014-2017|publisher=Government of Ethiopia|access-date=20 April 2016|archive-date=17 Oktober 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017033609/http://www.csa.gov.et/images/general/news/pop_pro_wer_2014-2017|url-status=dead}}</ref></noinclude> | klas = nav | afd_naam = Streek | stad_1 = Addis Abeba | afd_1 = Addis Abeba | pop_1 = 3 352 000 | afb_1 = Addis Ababa (16314616596).jpg | stad_2 = Adama | afd_2 = Oromia | pop_2 = 342,940 | afb_2 = AdamaHotels.jpg | stad_3 = Gondar | afd_3 = Amhara | pop_3 = 341,991 | afb_3 = Gonder_from_the_Goha_hotel.jpg | stad_4 = Mek'ele | afd_4 = Tigray | pop_4 = 340 858 | afb_4 = Mosque, Mekele, Ethiopia 2013 - panoramio.jpg | stad_5 = Hawassa | afd_5 = Suidelike Nasies | pop_5 = 318 618 | afb_5 = | stad_6 = Bahir Dar | afd_6 = Amhara | pop_6 = 297 794 | afb_6 = | stad_7 = Dire Dawa | afd_7 = Dire Dawa | pop_7 = 285 000 | afb_7 = | stad_8 = Dessie | afd_8 = Amhara | pop_8 = 198 428 | afb_8 = | stad_9 = Jimma | afd_9 = Oromia | pop_9 = 186 148 | afb_9 = | stad_10 = Jijiga | afd_10 = Somali | pop_10 = 164 321 | afb_10 = }} ====Plattelandse en stedelike lewe==== Migrasie na stedelike gebiede word gewoonlik gemotiveer deur die geleentheid op ’n beter lewe. In Ethiopië se boereverenigings is oorlewing ’n daaglikse stryd. Sowat 16% van die bevolking oorleef op minder as ’n dollar per dag (2008). Net 65% van plattelandse huishoudings kry die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] (WGO) se minimum standaard van 9&nbsp;200&nbsp;kJ kos per dag in; 42% van kinders onder vyf jaar oud is ondergewig.<ref name="Crawley">Crawley, Mike. [http://www.idrc.ca/EN/Resources/Publications/Pages/ArticleDetails.aspx?PublicationID=587 "Breaking the Cycle of Poverty in Ethiopia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625131910/http://www.idrc.ca/EN/Resources/Publications/Pages/ArticleDetails.aspx?PublicationID=587 |date=25 Junie 2012 }}. April 2003. International Development Research Centre. Besoek op 24 Mei 2008</ref> [[Beeld:On The Road To Simien Mountains National Park, Ethiopia (2446794591).jpg|thumb|links|240px|’n Plattelandse gebied in die Simienberge- Nasionale Park.]] Sowat 75% van arm gesinne deel hulle slaapplek met diere en 40% van kinders slaap op die vloer, waar die temperatuur in die koue seisoen snags tot gemiddeld 5&nbsp;[[Celsius|°C]] daal.<ref name="Crawley"/> Die gemiddelde gesin bestaan uit ses tot sewe lede wat in ’n modderhut van 30&nbsp;[[Meter|m]]<sup>2</sup> met ’n strooidak woon, met minder as 2&nbsp;[[Hektaar|ha]] grond om te bewerk.<ref name="Crawley"/> ’n Siklus van armoede staar boere in die gesig. Omdat hulle landerye so klein is, kan die boere dit nie braak laat lê nie, wat die vrugbaarheid van die grond laat afneem.<ref name="Crawley"/> Dit verminder die gehalte van veevoer, wat weer lae melkproduksie tot gevolg het.<ref name="Crawley"/> Omdat die diere se mis as brandstof gebruik word en nie as voedingstof in die grond teruggeploeg word nie, neem die gehalte van die gewasse af.<ref name="Crawley"/> Die lae produktiwiteit lei tot ’n onvoldoende inkomste, honger, ondervoeding en siektes. Dié ongesonde boere kry swaar om die landerye te bewerk, en dit lei tot nog laer produktiwiteit.<ref name="Crawley"/> [[Beeld:Any Day, Adigrat (12582724894).jpg|thumb|260px|’n Straattoneel in Adigrat.]] Hoewel toestande baie beter in stede is, ly alle Ethiopiërs onder armoede en swak sanitasie. Armoede het egter van 2000 tot 2011 met 44% tot 29,6% afgeneem, volgens die [[Wêreldbank]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2015/01/20/poverty-ethiopia-down-33-percent|title=Poverty in Ethiopia Down 33 Percent Since 2000|access-date=24 Junie 2016}}</ref> In die hoofstad, Addis Abeba, het 55% van die inwoners vroeër in krotbuurte gewoon.<ref name="Accessed 15 May 2008"/> ’n Opbloei in bouwerk in beide die privaat en openbare sektor het egter gelei tot drastiese verbeterings in die lewenstandaarde in groot stede, veral Addis Abeba. Die regering het ook kondominiumkomplekse dwarsdeur die stad gebou, wat byna 600&nbsp;000 individue bevoordeel het.<ref>{{Cite web|url=http://www.mwud.gov.et/c/document_library/get_file?uuid=a27abebf-66ba-473c-a618-89d3c1a180ed&groupId=10136|title=Condominium housing in Ethiopia|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104064529/http://www.mwud.gov.et/c/document_library/get_file?uuid=a27abebf-66ba-473c-a618-89d3c1a180ed&groupId=10136|archive-date=4 Januarie 2017|url-status=dead}}</ref> Sanitasie is die dringendste behoefte in die stad. ’n Gebrek aan toegang tot behoorlike geriewe lei tot die verspreiding van siektes deur middel van besoedelde water.<ref name="Accessed 15 May 2008"/> Opvoeding is ook veel beter in die stede. Sowat 69% van stedelike kinders woon ’n laerskool by, en van hulle gaan 35% na ’n hoërskool.<ref name="Accessed 15 May 2008"/> Addis Abeba het ook ’n universiteit. Sowat 82% van die bevolking is geletterd.<ref name="Accessed 15 May 2008"/> Baie nieregeringsorganisasie werk aan die probleme in verband met opvoeding, maar hulle is min en werk afsonderlik.<ref name="Accessed 5-10-08"/> Daar is tans ’n poging om die werk te konsolideer.<ref name="Accessed 5-10-08"/> ===Gesondheid=== Volgens die WGO se wêreldgesondheidsverslag van 2006 was daar in 2003 altesaam 1&nbsp;936 dokters in Ethiopië,<ref>{{cite web |title=Global distribution of health workers in WHO Member States |work=The World Health Report 2006 |publisher=World Health Organization|url=https://www.who.int/whr/2006/annex/06_annex4_en.pdf |access-date=2 Februarie 2008}}</ref> wat sowat 2,6 per 100&nbsp;000 van die bevolking is. Baie beroepslui verlaat die land vir beter geleenthede in die [[Weste]]. [[Beeld:Addis Ababa Fistula Hospital - from Flickr 159817756.jpg|thumb|240px|links|’n Hospitaal in Addis Abeba.]] Ethiopië se grootste gesondheidsprobleme is [[aansteeklike siekte]]s, wat deur swak sanitasie vererger word, en ondervoeding. Meer as 44&nbsp;miljoen mense (amper die helfte van die bevolking) het nie toegang tot skoon water nie.<ref>{{Cite web|title = WaterAid UK – Where we work – Ethiopia|url = http://www.wateraid.org/uk/where-we-work/page/ethiopia|website = www.wateraid.org|access-date = 16 Mei 2015|archive-date = 10 Augustus 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170810103934/http://www.wateraid.org/uk/where-we-work/page/ethiopia|url-status = dead}}</ref> Toestande in die stede is beter. Sterftes onder babas is hier laer danksy beter geriewe en medisyne,<ref name="Accessed 15 May 2008"/> hoewel sowat 41 babas per 1&nbsp;000 geboortes in die land sterf.<ref>{{Cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births) {{!}} Data|website=data.worldbank.org|access-date=1 July 2016}}</ref> Die lewensverwagting is ook hoër as op die platteland, hoewel daar landwyd ’n toename was. Die gemiddelde lewensverwagting in 2016 was sowat 62,2 jaar, volgens ’n verslag van die [[VN]].<ref>{{Cite web|url=http://www.et.undp.org/content/ethiopia/en/home/library/mdg/EthiopiaMDG2014.html|title=Ethiopia MDG Report (2014)|website=UNDP in Ethiopia|access-date=1 Julie 2016|archive-date=29 Julie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729030811/http://www.et.undp.org/content/ethiopia/en/home/library/mdg/EthiopiaMDG2014.html|url-status=dead}}</ref> Daar is 119 hospitale in die land (12 in Addis Abeba) asook 412 gesondheidsentrums.<ref name=":0">{{cite web |url=http://www.etharc.org/publications/june2005whoestimate_eth.pdf |title=Ethiopia |access-date=2 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624223842/http://www.etharc.org/publications/june2005whoestimate_eth.pdf |archive-date=24 Junie 2008}}</ref> [[MIV]]/[[vigs]] in Ethiopië was 1,1% in 2014, ’n groot afname teenoor vyf jaar gelede. Veral vroue word geraak weens ’n gebrek aan inligting, bemagtiging en sosiale welsyn. Die regering en baie internasionale organisasies soos die WGO en die VN voer veldtogte en werk aan die verbetering van Ethiopië se gesondheidsprobleme en {{nowrap|-opvoeding}}.<ref>(Dugassa, 2005).</ref> ’n Algemene praktyk in Ethiopië, ongeag godsdiens of ekonomiese status, is [[vroulike genitale verminking]] (VGV), ’n prosedure waardeur ’n deel van of al die buitenste geslagsdele van ’n vrou verwyder word, of enige ander verminking van die geslagsdele om 'n niemediese rede.<ref>[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs241/en/ Female genital mutilation]. ''who.int''.</ref> Die praktyk is sedert 2004 onwettig in die land.<ref>See the 2004 Penal Code: Article 565 – Female Circumcision; Article 566 – Infibulation of the Female Genitalia [http://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/ELECTRONIC/70993/75092/F1429731028/ETH70993.pdf]</ref> Dit word voor die huwelik uitgevoer. VGV kom by 74% van vroue tussen 15 en 49 jaar voor, volgens ’n Ethiopiese gesondheidsverslag.<ref>Ethiopian Demographic and Health Survey (Central Statistics Agency, 2005), p. 1.</ref> Dit is feitlik algemeen in die streke Dire Dawa, Somali en Afar. In die streke Oromo en Harari ondergaan meer as 80% van meisies die prosedure, in Tigray 29% en in Gambela 27%.<ref>[http://www.gtz.de/de/dokumente/en-fgm-countries-ethiopia.pdf Female Genital Mutilation in Ethiopia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120904083613/http://www.gtz.de/de/dokumente/en-fgm-countries-ethiopia.pdf |date=4 September 2012 }}, Africa Department, gtz.de, 2007.</ref> [[Besnydenis]] is ook algemeen onder mans; sowat 76% van Ethiopiese mans is besny.<ref name="Ahuja">{{cite web|url=http://www.cid.harvard.edu/neudc07/docs/neudc07_s1_p02_ahuja.pdf |title=Male Circumcision and AIDS: The Macroeconomic Impact of a Health Crisis by Eric Werker, Amrita Ahuja, and Brian Wendell :: NEUDC 2007 Papers :: Northeast Universities Development Consortium Conference|publisher= Center for International Development at Harvard University |access-date=30 Desember 2010}}</ref> Volgens die nasionale geestesgesondheidstrategie van 2012 is die regering se beleid om [[geestesgesondheid]] by primêre gesondheidsorg te integreer.<ref>{{Cite web|url=https://www.mhinnovation.net/resources/national-mental-health-strategy-ethiopia|title=National Mental Health Strategy of Ethiopia|date=14 August 2014|website=Mental Health Innovation Network}}</ref> Die sukses van die strategie is egter beperk; [[depressie]] het byvoorbeeld tussen 2007 en 2017 met 34,2% toegeneem.<ref>{{Cite web|url=http://www.healthdata.org/ethiopia|title=Ethiopia|date=9 September 2015|website=Institute for Health Metrics and Evaluation}}</ref> ==Ekonomie== {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! style="text-align:center; background:#cfb;" colspan="2" |Deel van wêreld-[[BBP]] ([[Koopkragpariteit|KKP]])<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database (customised report) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2018/October/weo-report?c=644,&s=NGDP_RPCH,&sy=1980&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=International Monetary Fund |publisher=IMF |access-date=17 April 2021}}</ref> |- ! style="background:#cfb;"|Jaar ! style="background:#cfb;"|Deel |- |style="text-align:left;"|1980 || style="text-align:right;" |0,08% |- |style="text-align:left;"|1990 || style="text-align:right;" |0,07% |- |2000 | style="text-align:right;"|0,07% |- |2010 | style="text-align:right;"|0,10% |- | style="text-align:left;" |2017 || style="text-align:right;" |0,16% |} Volgens die [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF) was Ethiopië een van die vinnigs groeiende ekonomieë in die wêreld, met ’n groeikoers van meer as 10% van 2004 tot einde 2009.<ref name="Outlook 2012">{{cite web|title=World Economic Outlook|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/pdf/text.pdf|publisher=IMF|access-date=13 Januarie 2013}}</ref> Dit was van 2007 tot 2008 die vinnigs groeiende Afrika-ekonomie wat nie van [[olie]] afhanklik was nie.<ref>{{cite web|title=Ethiopia: IMF Positive on Country's Growth Outlook|url=http://allafrica.com/stories/200706181790.html|publisher=allAfrica|access-date=13 Januarie 2013}}</ref> In 2015 het die [[Wêreldbank]] gesê Ethiopië het ’n vinnige ekonomiese groei ondervind met ’n groei in [[BBP]] van gemiddeld 10,9% tussen 2004 en 2014.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/ethiopia/publication/ethiopia-great-run-growth-acceleration-how-to-pace-it|title=With Continued Rapid Growth, Ethiopia is Poised to Become a Middle Income Country by 2025|access-date=24 Junie 2016}}</ref> In 2008 en 2011 is die land se groei belemmer deur hoë [[inflasie]] en ’n moeilike betalingsbalanssituasie. Inflasie het in Augustus 2011 tot 40% opgeskiet weens ’n losse monetêre beleid, ’n groot verhoging in staatsdienssalarisse vroeg in 2011 en hoë kospryse.<ref name="Ethiopia Overview">{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/ethiopia/overview|title=Economic Overview|date=23 September 2015|publisher=[[Wêreldbank]]|access-date=1 Februarie 2016}}</ref> Ondanks ’n vinnige groeikoers in onlangse jare is Ethiopië se BBP per kapita een van die laagstes in die wêreld en ’n paar ernstige probleme staar die ekonomie in die gesig. Die land belê egter in openbare infrastruktuur en nywerheidsparke om ’n belangrike sentrum vir vervaardiging in Afrika te word.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/ethiopia-industrialoutput-idUSL8N1343EO20151109|title=Ethiopia to launch four more industry parks within two years|date=9 November 2015|newspaper=Reuters|access-date=24 June 2016}}</ref> ===Energie en hidroëlektrisiteit=== [[Beeld:Renaissance Dam site.jpg|thumb|200px|Die uitleg van die Groot Renaissancedam.]] Ethiopië het 14 groot [[rivier]]e wat van die hoogland af vloei, insluitende die [[Nyl]]. Dit het die grootste waterreserwes in Afrika. Groot hidroëlektriese aanlegte maak sowat 88,2% van die totale kragopwekking uit. Die res word vervaardig uit [[fossielbrandstof|fossielbrandstowwe]] (8,3%) en herwinbare bronne (3,6%). In 2016 het 42% van die land elektrisiteit gehad: 85% van die stedelike gebiede en 26% van die platteland. Ethiopië verskaf sowat 81% van die watervolume van die Nyl deur die rivierkomme van die [[Blou-Nyl]], Sobat en Atbara. In 1959 het Ethiopië en [[Soedan]] ’n verdrag onderteken waarkragtens albei lande eksklusiewe maritieme regte op die Nyl het. [[Egipte]] het sedertdien feitlik alle projekte in Ethiopië ontmoedig wat gebruik sou maak van die plaaslike sytakke van die Nyl. Dit het die gevolg dat eksterne finansiering van hidroëlektriese en [[besproeiing]]sprojekte in Wes-Ethiopië ontmoedig en watergebaseerde ekonomiese-ontwikkelingsprojekte belemmer word. Ethiopië bou egter ’n groot hidroëlektrisiteitsdam van 6&nbsp;450&nbsp;MW in die Blou-Nyl. Die [[Groot Ethiopiese Renaissancedam]] sal by voltooiing die grootste hidroëlektriese kragstasie in Afrika wees.<ref>{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2012/05/31/business/ethiopia-grand-renaissance-dam/index.html|title=Ethiopia powers on with controversial dam project |author1= Victoria Eastwood |author2=Nima Elbagir|access-date=24 Junie 2016}}</ref> ===Landbou en uitvoer=== [[Beeld:Tef in Ethiopia 01.jpg|thumb|200px|links|’n Tefland naby Mojo in Sentraal-Ethiopië.]] [[Beeld:Blessed Coffee brand bags.jpg|thumb|200px|links|Ethiopiese koffie in die [[VSA]].]] [[Landbou]] verteenwoordig sowat 85% van die arbeidsmag. Die dienssektor verteenwoordig egter die grootste deel van die [[BBP]].<ref name=CIA/> Baie ander ekonomiese bedrywighede is van die landbou afhanklik, insluitende die bemarking, prosessering en uitvoer van landbouprodukte. Kleinboere en ondernemings is verantwoordelik vir verreweg die grootste deel van die vervaardiging. Die belangrikste gewasse sluit in [[koffie]], [[Peulgewas|peulvrugte]], oliesade, [[graan]], [[aartappel]]s, [[suiker]]riet en [[groente]]. Ethiopië is ook Afrika se tweede grootste vervaardiger van [[mielie]]s.<ref>{{cite news| title = Get the gangsters out of the food chain | newspaper = The Economist | date = 7 June 2007 | url = http://www.economist.com/node/9304411?story_id=9304411 | access-date = 2 February 2008}}</ref> [[Tef]] is ’n gras wat inheems is aan die [[Horing van Afrika]], veral Ethiopië. Uitvoerprodukte is feitlik geheel en al op landbou aangewese (met die uitsondering van [[goud]]), en koffie is die grootste verdiener van buitelandse valuta. Uitvoer in die boekjaar 2009/'10 was $1,4&nbsp;miljard.<ref>''The Economist'' 22 Mei 2010, bl. 49</ref> Ander uitvoerprodukte is [[Boesmanstee|khat]], [[Leer (stof)|leerprodukte]] en oliesade. Danksy ontwikkelings in die blomkwekerysektor beplan Ethiopië ook om een van die grootste [[blom]]- en [[plant]]uitvoerders in die wêreld te word.<ref>{{cite news|title=Ethiopia's flower trade in full bloom |url=http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=264689&area=/breaking_news/breaking_news__business/ |quote=|work=Mail & Guardian |date=19 Februarie 2006 |access-date=21 Junie 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070418195017/http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=264689&area=%2Fbreaking_news%2Fbreaking_news__business%2F |archive-date=18 April 2007 }}</ref> Die privaat sektor groei stadigaan en leerprodukte soos handsakke raak ’n gewilde uitvoerproduk, met Taytu wat die land se eerste luukse-ontwerphandelsmerk geword het.<ref>{{cite news |first=Victoria |last=Averill |title=Ethiopia's designs on leather trade |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6703551.stm |quote= |publisher=BBC |date=31 Mei 2007 |access-date=21 Junie 2007}}</ref> Ander goedere wat op klein skaal uitgevoer word, is graan, [[katoen]], suikerriet, aartappels en velle. Met die bou van verskeie nuwe damme en die toename in hidroëlektriese elektrisiteitsaanlegte landwyd beplan Ethiopië om ook elektrisiteit na sy bure uit te voer.<ref>{{cite web |url=http://english.people.com.cn/200604/12/eng20060412_257767.html |title=Largest hydro electric power plant goes smoothly |publisher=English.people.com.cn |date=12 April 2006 |access-date=2 Junie 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.addistribune.com/Archives/2004/02/27-02-04/New.htm |title=Hydroelectric Power Plant built |publisher=Addistribune.com |access-date=16 Maart 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103085843/http://www.addistribune.com/Archives/2004/02/27-02-04/New.htm |archive-date= 3 Januarie 2010 }}</ref> Baie mense beskou Ethiopië se groot waterbronne en {{nowrap|-potensiaal}} as sy "wit olie" en sy koffiebronne as sy "swart goud".<ref>{{cite web|url=http://www.ethiopianreporter.com/modules.php?name=News&file=article&sid=7303 |title=The "white oil" of Ethiopia |access-date=2 Februarie 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928055936/http://www.ethiopianreporter.com/modules.php?name=News&file=article&sid=7303 |archive-date=28 September 2007 }}. ethiopianreporter.com</ref><ref>{{cite web|author=Independent Online |url=http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=87&art_id=qw1145360700509B231 |date=18 April 2006 |title=Ethiopia hopes to power neighbors with dams |publisher=Int.iol.co.za |access-date=16 Maart 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060612203747/http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=87&art_id=qw1145360700509B231 |archive-date=12 Junie 2006 }}</ref> Die land het ook groot mineralebronne en oliepotensiaal in sommige van die yler bewoonde gebiede. Politieke onstabiliteit daar belemmer egter ontwikkeling. ===Vervoer=== [[Beeld:Addis Ababa Light Rail vehicle, March 2015.jpg|thumb|200px|’n Ligte passasierstrein in Addis Abeba.]] [[Beeld:Ethiopian_Airlines_Boeing_787-8_ET-AOS_FRA_2012-10-28.png|thumb|200px|’n [[Boeing 787 Dreamliner|Boeing 787-8]] van [[Ethiopian Airlines]].]] Ethiopië het geëlektrifiseerde spoorlyne van 926&nbsp;km – 656&nbsp;km tussen Addis Abeba en [[Djiboeti (stad)|Djiboeti]] se hawe<ref>{{Cite web|title = Ethiopia–Djibouti electric railway line opens|url = http://www.railwaygazette.com/news/infrastructure/single-view/view/ethiopia-djibouti-railway-inaugurated.html|website = railwaygazette.com|date = 5 Oktober 2016|access-date = 5 Oktober 2016|archive-date = 7 Oktober 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161007214940/http://www.railwaygazette.com/news/infrastructure/single-view/view/ethiopia-djibouti-railway-inaugurated.html|url-status = dead}}</ref> en 270&nbsp;km tussen Addis Abeba en die tweelingstede Dessie/Kombolcha.<ref name="AKH">{{cite web|url=http://akhrailway.com/index.php/about-project/project-summary|title=Project Summary|date=Januarie 2017|publisher=AKH Project owners|access-date=13 Augustus 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802170326/http://akhrailway.com/index.php/about-project/project-summary|archive-date=2 Augustus 2017|url-status=dead}}</ref> Teen 2017 was albei spoorlyne nog in aanbou of onder toetsing, maar die verwagting was dat wanneer hulle ten volle operatief is, albei passasiers met ’n spoed van 120&nbsp;km/h en vrag met ’n spoed van sowat 80&nbsp;km/h sou vervoer. Nog twee spoorlyne is in aanbou, maar dit is onseker wanneer hulle in gebruik geneem sal word.<ref>{{Cite web|title = Ceremony in Ethiopia|url = http://www.ym.com.tr/icerik/40/398/ceremony-in-ethiopia.aspx|publisher = Yapı Merkezi|date = 25 Februarie 2015|access-date = 7 Oktober 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161007195428/http://www.ym.com.tr/icerik/40/398/ceremony-in-ethiopia.aspx|archive-date = 7 Oktober 2016|url-status=dead|df = dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|title = Foundation stone laid for northern Ethiopia line|url = http://www.railwaygazette.com/news/news/africa/single-view/view/foundation-stone-laid-for-northern-ethiopia-line.html|website = railwaygazette.com|date = 25 Februarie 2015|access-date = 5 Oktober 2016|archive-date = 7 Oktober 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161007191750/http://www.railwaygazette.com/news/news/africa/single-view/view/foundation-stone-laid-for-northern-ethiopia-line.html|url-status = dead}}</ref> Al die lyne is deel van ’n beplande netwerk van altesaam 5&nbsp;000&nbsp;km. As die eerste deel van ’n tienjaarplan het Ethiopië tussen 1997 en 2002 die land se infrastruktuur van paaie verbeter. In 2015 was daar paaie van altesaam 100&nbsp;000&nbsp;km.<ref>{{Cite web|title=Ethiopia's Road Sector Dev't Becoming Proportionate to Rapid Economic Growth: WB |url=http://www.ena.gov.et/en/index.php/economy/item/386-ethiopia-s-road-sector-dev-t-becoming-proportionate-to-rapid-economic-growth-wb |website=www.ena.gov.et |access-date=23 Desember 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224055826/http://www.ena.gov.et/en/index.php/economy/item/386-ethiopia-s-road-sector-dev-t-becoming-proportionate-to-rapid-economic-growth-wb |archive-date=24 Desember 2015 }}</ref> Die land het in 2012 altesaam 58 lughawens gehad<ref name="CIA" /> en in 2016 altesaam 61.<ref>{{Cite web|url=http://airport-authority.com/browse-ET|title=List of all airports in Ethiopia|website=airport-authority.com|access-date=25 Maart 2016}}</ref> Twee van hulle, een in Addis Abeba en een in Dire Dawa, onderneem internasionale vlugte. [[Ethiopian Airlines]] is die land se vlagskiplugdiens en word ten volle deur die Ethiopiese regering besit.<ref name="Eaeacp">{{cite web |url=http://www.ethiopianairlines.com/en/corporate/default.aspx |title=Ethiopian Airlines: Company Profile |publisher=Ethiopian Airlines |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005083446/http://www.ethiopianairlines.com/en/corporate/default.aspx |archive-date=5 Oktober 2012 |access-date=13 Oktober 2012 |url-status=dead }}</ref> Die lugdiens vlieg na 102 internasionale passasiers-, 20 binnelandse passasiers- en 44 vragbestemmings.<ref>{{cite web |title=Ethiopian-short-Factsheet |url=https://www.ethiopianairlines.com/Cms_Data/Contents/EthiopianAirlines/Media/Corporate/Company/EthiopianFactsheet/Ethiopian-short-FactSheet-December- |date=Desember 2017 }}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Bpea">{{cite news |title=Profile: Ethiopian Airlines |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8478290.stm |work=BBC News |date=25 Januarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406080056/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8478290.stm |archive-date=6 April 2012 |access-date=26 April 2012 |url-status=dead }}</ref> ==Kultuur== ===Name=== [[Beeld:HagerFikirTheatre.jpg|thumb|200px|links|Die Hager Fikir-teater in Addis Abeba. Dit is in 1935 geopen.]] Ethiopiërs gebruik ’n ander naamstelsel as die [[Weste]]. Kinders gebruik die voornaam van hulle pa en oupa aan vaderskant ná mekaar agter hulle eie voornaam. Vir doeleindes van versoenbaarheid, soos in paspoorte, word die oupa se voornaam as die gesin se [[van]] gebruik, terwyl die persoon en sy pa se voorname hulle eie voorname vorm. Almal word by hulle voorname genoem. In amptelike situasies word die voorvoegsels ''Ato'' (አቶ) vir mans gebruik, ''Weyzero'' (ወይዘሮ) vir getroude vroue en ''Weyzerīt'' (ወይዘሪት) vir ongetroude vroue. ===Kalender=== [[Beeld:Celebrate The Return of Axum Obelisk (Detail) (3172365788).jpg|thumb|200px|links|’n Model wat die Obelisk van Aksoem se terugkeer na Ethiopië uit Italië gedenk. Dit toon die datum toe die obelisk die land verlaat en weer binnegekom het volgens die [[Ethiopiese kalender]].]] Ethiopië het verskeie plaaslike kalenders. Die bekendste een is die [[Ethiopiese kalender]], ook bekend as die Ge'ez-kalender. Dit is geskryf in die antieke [[Ge'ez-skrif]], een van die oudste alfabette ter wêreld wat nog gebruik word.<ref name="Wilfpag">{{cite book|last=Page|first=Willie F.|url=https://books.google.com/books?id=gK1aAAAAYAAJ|title=Encyclopedia of African history and culture: African kingdoms (500 to 1500), Volume 2|publisher=Facts on File|year=2001|isbn=978-0-8160-4472-6|page=230}}</ref> Dit is geskoei op die Alexandriese of Koptiese kalender, wat weer op die [[Egiptiese kalender]] geskoei is. Nes die Koptiese kalender het die Ethiopiese kalender 12 maande van presies 30 dae elk plus vyf of ses ekstra dae, wat ’n 13de maand vorm. Nes met die [[Juliaanse kalender]] word die sesde ekstra dag, wat eintlik ’n [[Skrikkeljaar|skrikkeldag]] is, elke vier jaar op 29 Augustus van die Juliaanse kalender bygevoeg, ses maande voor die Juliaanse skrikkeldag. Die kalender is sowat sewe jaar en drie maande agter die [[Gregoriaanse kalender]] vanweë ’n alternatiewe berekening om die dag van [[Jesus]] se [[Hemelvaart]] te bepaal. ’n Ander kalender is omstreeks 300&nbsp;v.C. deur die [[Oromo]] geskep. Dit is ’n maansterkalender. Dit is geskoei op sterrekundige waarnemings van die maan in konjunksie met sewe spesifieke [[ster]]re of [[sterrebeeld]]e. Oromo-maande (sterre/maanfases) is ''Bittottessa'' (Iangulum), ''Camsa'' ([[Plejades (sterreswerm)|Plejades]]), ''Bufa'' ([[Aldebaran]]), ''Waxabajjii'' ([[Bellatrix]]), ''Obora Gudda'' ([[Saiph]]), ''Obora Dikka'' ([[Sirius]]), ''Birra'' ([[volmaan]]), ''Cikawa'' (bolmaan), ''Sadasaa'' (kwartmaan), ''Abrasa'' (groot sekelmaan), ''Ammaji'' (medium sekelmaan) en ''Gurrandala'' (klein sekelmaan).<ref>{{cite web|first=Lawrence R |last=Doyle |url=http://www.tusker.com/Archaeo/art.currentanthro.htm |title=The Borana Calendar Reinterpreted |work=tusker.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029073246/http://www.tusker.com/Archaeo/art.currentanthro.htm |archive-date=29 Oktober 2008 }}</ref> ===Tyd=== Tyd in Ethiopië werk anders as in feitlik alle ander lande. Die Ethiopiërs beskou 06:00, wanneer die [[son]] dwarsdeur die jaar opkom omdat die land so naby aan die [[ewenaar]] is en die dag en nag feitlik ewe lank is, as die begin van die dag in plaas van 00:00. Hulle werk met ’n twaalfuursiklus;<ref name=tips>{{Cite web|url=https://www.linkethiopia.org/ethiopia/travellers-guide/travel-tips/|title=Travel Tips}}</ref> die nag duur van sonsondergang tot sonsopkoms en daarna begin die twaalfuursiklus weer vir die dag. Om die tydsverskil tussen ’n Ethiopiese en Westerse horlosie te bereken, moet ses uur bygetel of afgetrek word. Voorbeeld: 08:00 Westerse tyd in Addis Abeba word "tweeuur die oggend" genoem (letterlik twee uur ná sonsopkoms), terwyl 20:00 "tweeuur die aand" genoem word (twee uur ná sononder). Ondanks druk om internasionale standaarde te volg, bly dié twaalfuurstelsel algemeen in Ethiopië.<ref name="twelve">{{Cite news|url=https://www.pri.org/stories/2015-01-30/if-you-have-meeting-ethiopia-you-better-double-check-time|title=If you have a meeting in Ethiopia, you'd better double check the time|newspaper=The World|archive-url=https://archive.ph/20150201033857/http://www.pri.org/stories/2015-01-30/if-you-have-meeting-ethiopia-you-better-double-check-time|archive-date=2015-02-01|date=2015-01-30|access-date=2021-06-22|url-status=live}}</ref> ===Voedsel=== [[Beeld:Alicha 1.jpg|thumb|200px|Tipiese Ethiopiese geregte: ''injera'' (pannekoekagtige brood) en verskeie soorte ''wat'' (bredie).]] Die bekendste Ethiopiese kos is verskeie soorte dik bredies, bekend as ''wat'', en bykosse van groente wat op ’n ''injera'', ’n groot platbrood van [[tef]]meel en suurdeeg, voorgesit word. Dit word nie met ’n mes en vurk geëet nie – die ''injera'' word gebruik om die kos mee te skep. Dit is algemeen dat ’n paar mense saam uit een bak in die middel van die tafel eet. Dit is ook algemeen om ander in die groep met jou hande te voer, ’n tradisie wat ''gursha'' genoem word.<ref>{{cite web|title=The Simpsons Episode Well-Received by Ethiopians On Social Media|url=http://www.tadias.com/12/01/2011/the-simpsons-episode-well-received-by-ethiopians-on-social-media-elsewhere/|publisher=Tadias Magazine|date=1 Desember 2011}}</ref> Tradisionele Ethiopiese geregte bevat geen [[varkvleis]] of skulpvis van enige aard nie, want die eet van albei word verbied deur Ortodokse Christene, Jode én Moslems. ''Chechebsa'', ''Marqa'', ''Chukko'', ''Michirra'' en ''Dhanga'' is die [[Oromo]] se gewildste kosse. ''Kitfo'', wat onder die Gurage ontstaan het, is een van die land se gewildste lekkernye. Ook ''Doro wot'' en ''Tsebehi derho'' uit Noordwes-Ethiopië is gewild. ''Tihlo'' het in die Tigray-streek ontstaan en is ’n soort [[kluitjie]]; dit word berei van geroosterde gortmeel en raak al hoe gewilder.<ref>{{cite web|title=Culture of the people of Tigrai|url=http://www.tigraionline.com/bahlina.html|publisher=Tigrai Online|access-date=3 Januarie 2013}}</ref> ===Media=== [[Beeld:Ethiopian Television.JPG|thumb|200px|Die hoofkwartier van die Ethiopiese Uitsaaikorporasie in Addis Abeba.]] EBC (die Ethiopiese Uitsaaikorporasie), voorheen bekend as ETV, is die nasionale [[TV]]-kanaal in regeringsbesit terwyl Kana TV die gewildste kanaal is.<ref>http://www.ipsnews.net/2017/12/ethiopias-new-addiction-says-media-freedom/#:~:text=%E2%80%9CKana%E2%80%9D%20translates%20as%20something%20between,of%20the%20prime%20time%20market</ref> Laasgenoemde is veral bekend vir buitelandse inhoud wat in [[Amharies]] oorgeklank is. Die [[koerant]]e met die grootste sirkulasie is ''Addis Fortune'', ''Capital Ethiopia'', ''Ethiopian Reporter'', ''Addis Zemen'' en ''Ethiopian Herald''. ’n Groot deel van die land besoek die [[internet]] op mobiele toestelle. Die enigste diensverskaffer is die nasionale telekommunikasiemaatskappy Ethio telecom.<ref name=":3">{{Cite news|url=http://www.newsweek.com/ethiopia-internet-blocked-618806|title=Why has Ethiopia pulled its mobile internet access again?|last=Gaffey|first=Conor|date=1 Junie 2017|work=Newsweek|access-date=14 Augustus 2017}}</ref> In Julie 2016 was daar sowat 4,29&nbsp;miljoen mense met toegang tot die internet tuis, in vergelyking met ’n kwartmiljoen in die dekade vooraf.<ref>{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users/ethiopia/|title=Ethiopia Internet Users|date=1 Julie 2016|website=Internet Live Stats|publisher=Internet Live Stats}}</ref> Tydens tydperke van politieke onrus het die regering al toegang tot sekere sosiale media geblokkeer, soos vir twee dae in Augustus 2016 ná protesoptogte in Oromia.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-36940906|title=What is behind Ethiopia's wave of protests?|date=22 Augustus 2016|work=BBC News|access-date=14 Augustus 2017}}</ref> ===Musiek=== [[Beeld:MJS 090214 2880p.JPG|thumb|200px|Mahmoud Ahmed, ’n Ethiopiese sanger van Gurage-herkoms.]] Ethiopië se musiek is baie uiteenlopend en elk van die 80 etniese groepe word met sy eie klanke verbind. Ethiopiese musiek gebruik ’n unieke modale stelsel wat pentatonies (met vyf tone per oktaaf) is, met kenmerkende lang intervalle tussen sommige note. Net soos ander aspekte van die Ethiopiese kultuur en tradisie, stem smaak in musiek en lirieke baie ooreen met dié in die naburige [[Eritrea]], [[Somalië]], [[Djiboeti]] en [[Soedan]].<ref name="Abdullahi">{{cite book |last=Abdullahi |first=Mohamed Diriye |title=Culture and Customs of Somalia |year=2001 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-31333-2 |page=170 |url=https://books.google.com/books?id=2Nu918tYMB8C&pg=PA170 |quote=}}</ref><ref name="Tekle">{{cite book |last=Tekle |first=Amare |title=Eritrea and Ethiopia: from conflict to cooperation |year=1994 |publisher=The Red Sea Press |isbn=978-0-932415-97-4 |page=197 |url=https://books.google.com/books?id=xbQTEF0rd7wC&pg=PA197 |quote=}}</ref> Tradisionele sang in Ethiopië verteenwoordig uiteenlopende style van polifonie (heterofonie, [[boerdon]], imitasie en [[kontrapunt]]). Lirieke hou tradisioneel verband met patriotisme of nasionale trots, romanse, vriendskap en ’n unieke soort memoires bekend as ''Tizita''. ===Sport=== [[Beeld:Abebe Bikila, 1972 card.jpg|thumb|links|160px|Die atleet Abebe Bikila.]] Die gewildste [[sport]]soorte in Ethiopië is [[atletiek]] (veral lang afstande) en [[sokker]]. Ethiopiese atlete het al baie goue medaljes op die [[Olimpiese Spele]] gewen.<ref>{{cite web|title=Ethiopian Olympic Committee|url=http://www.olympic.org/ethiopia|publisher=International Olympic Committee|access-date=3 Januarie 2013}}</ref> [[Abebe Bikila]] was die eerste atleet van [[Afrika suid van die Sahara]] en die eerste swart atleet uit [[Afrika]] wat ’n Olimpiese goue medalje gewen het: in die [[marathon]] op die [[Olimpiese Somerspele 1960]] in [[Rome]], met ’n wêreldrekordtyd van 2:15:16.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/gallery/2012/apr/25/athletics-olympics-2012|title=50 stunning Olympic moments: Abebe Bikila's 1960 marathon victory – in pictures|last=Bloor|first=Steven|date=2012-04-25|work=The Guardian|access-date=2019-10-14|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/news/barefooted-bikila-steps-in-for-heroic-marathon-triumph|title=Athletics – Abebe Bikila (ETH)|date=2019-10-13|website=International Olympic Committee|language=en|access-date=2019-10-14}}</ref> Haile Gebrselassie, Kenenisa Bekele en Tirunesh Dibaba is almal wêreldbekende langafstandatlete, elk met verskeie goue Olimpiese en Wêreldkampioenskap-medaljes. Letesenbet Gidey en Almaz Ayana hou die wêreldrekord in onderskeidelik die 5&nbsp;000 en 10&nbsp;000 meter vir vroue. Ander noemenswaardige atlete is Mamo Wolde, Miruts Yifter, Derartu Tulu, Meseret Defar, Birhane Adere, Tiki Gelana, Genzebe Dibaba, Tariku Bekele, Gelete Burka en Yomif Kejelcha. Die nasionale sokkerspan van Ethiopië, met die bynaam "Walayia Antelopes", het in 2012 geskiedenis gemaak deur vir die [[Afrikanasiesbeker]] te kwalifiseer. Hulle het ook die laaste 10 Afrika-sokkerspanne gehaal in die laaste kwalifikasiefase vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|Sokkerwêreldbekertoernooi van 2014]]. == Fotogalery == === Addis Abeba === <gallery mode=packed> Lêer:Aartsbiskop se paleis, Addis Ababa.JPG|Die aartsbiskop van [[Addis Abeba]] se paleis. Lêer:Middestad, Addis Ababa.JPG|'n Toneel in Addis Abeba se middestad. Lêer:Kerk van die Heilige Drie-Eenheid, Addis Ababa.JPG|Gebrandskilderde glas in die Kerk van die Heilige Drie-Eenheid. Lêer:Merkato, Addis Ababa.JPG|'n Mark (merkato) in die hoofstad. Lêer:Nuwe katedraal, Addis Ababa.jpg|Die nuwe katedraal in Addis Abeba. Lêer:Nasionale Museum, Addis Ababa.JPG|Die Nasionale Museum. </gallery> === Res van die land === <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Dire Dawa-spoorwegstasie, Ethiopië.jpg|Spoorwegstasie in [[Dire Dawa]], Ethiopië se naasgrootste stad. Lêer:Abreha Atsbeha-rotskerk (3).JPG|Die Abreha Atsbeha-rotskerk. Lêer:Abreha Atsbeha-rotskerk.JPG|Die ingang na die Abreha-rotskerk in die [[Tigray-streek]]. Lêer:Simiengebergte.JPG|'n Landskap in die Simiengebergte. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Algemene bronne== {{refbegin|3}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Ethiopia|title=Ethiopia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=8 Oktober 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/|title=Ethiopia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=8 Oktober 2024|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421154941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/|url-status=dead}} * {{cite book |ref=Abir |author=Abir, Mordechai |title = Ethiopia: The Era of the Princes; The Challenge of Islam and the Re-unification of the Christian Empire (1769–1855) |location = Londen, Engeland |publisher=Longmans |year= 1968 }} * {{cite book |ref=Beshah |author1=Beshah, Girma |author2=Aregay, Merid Wolde |title=The Question of the Union of the Churches in Luso-Ethiopian Relations (1500–1632) |location = Lissabon |publisher= Junta de Investigações do Ultramar and Centro de Estudos Históricos Ultramarinos |year=1964 }} * {{cite journal |last=Lyons |first=Terrence |year=1996 |title=Closing the Transition: the May 1995 Elections in Ethiopia |url=https://www.academia.edu/9622394 |journal=The Journal of Modern African Studies |volume=34 |issue=1 |pages=121–42 |doi=10.1017/S0022278X00055233 }} * {{cite book |ref=Munro-Hay |author=Munro-Hay, Stuart |year=1991 |url=http://www.dskmariam.org/artsandlitreature/litreature/pdf/aksum.pdf |title=Aksum: An African Civilization of Late Antiquity |location=Edinburgh |publisher=University Press |isbn=978-0-7486-0106-6 |access-date=3 March 2012 |archive-date=23 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123223427/http://www.dskmariam.org/artsandlitreature/litreature/pdf/aksum.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |ref=Valdes Vivo|author=Valdes Vivo, Raul |title=Ethiopia's Revolution |publisher=International Publishers |location = New York, NY |year= 1977|isbn=978-0-7178-0556-3 }} * Mauri Arnaldo (2009), "The re-establishment of the national monetary and banking system in Ethiopia (1941–1963)", ''The South African Journal of Economic History'', Vol. 24, n. 2, bl. 82-130. * Mauri Arnaldo (2003), "The early development of banking in Ethiopia", ''International Review of Economics and Business'', Vol. L, N. 4, bl. 521-543. {{refend}} ==Nog leesstof== {{Refbegin|3}} * {{Cite book |last=Zewde |first=Bahru |title=A History of Modern Ethiopia, 1855–1991 |edition=2nd |year=2001 |publisher=Ohio University Press |location=Athene, OH |isbn=978-0-8214-1440-8 |url=https://archive.org/details/historyofmoderne00bahr }} * {{Cite book|last=Selassie I. |first=Haile |title=My Life and Ethiopia's Progress: The Autobiography of Emperor Haile Selassie I |others=Translated by Edward Ullendorff |year=1999 |publisher=Frontline |location=Chicago |isbn=978-0-948390-40-1}} * Deguefé, Taffara (2006). ''Minutes of an Ethiopian Century'', Shama Books, Addis Abeba, {{ISBN|99944-0-003-7}}. * Hugues Fontaine, ''Un Train en Afrique. African Train'', Centre Français des Études Éthiopiennes / Shama Books. Édition bilingue français / anglais. Traduction : Yves-Marie Stranger. Postface : Jean-Christophe Belliard. Avec des photographies de Matthieu Germain Lambert et Pierre Javelot. Addis Abeba, 2012, {{ISBN|978-99944-867-1-7}}. Engels en Frans. [http://www.africantrain.org/ UN TRAIN EN AFRIQUE] * {{Cite book|last=Henze |first=Paul B. |title=Layers of Time: A History of Ethiopia |year=2004 |publisher=Shama Books|isbn=978-1-931253-28-4 }} * {{Cite book|last=Marcus |first=Harold G. |title=The Life and Times of Menelik II: Ethiopia, 1844–1913 |year=1975 |publisher=Clarendon |location=Oxford}} Reprint, Trenton, NJ: Red Sea, 1995. {{ISBN|1-56902-009-4}}. * {{Cite book|last=Marcus |first=Harold G. |title=A History of Ethiopia |edition=updated |year=2002 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=978-0-520-22479-7}} * Mauri, Arnaldo (2010). ''Monetary developments and decolonization in Ethiopia'', Acta Universitatis Danubius Œconomica, VI, n. 1/2010, pp.&nbsp;5–16. [http://journals.univ-danubius.ro/index.php/oeconomica/article/view/337-319 Monetary Developments and Decolonization in Ethiopia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303180844/http://journals.univ-danubius.ro/index.php/oeconomica/article/view/337-319 |date= 3 Maart 2016 }} and WP [http://ideas.repec.org./p/mil/wpdepa/2010-15.html Monetary developments and decolonization in Ethiopia] * {{Cite book|last=Mockler |first=Anthony |title=Haile Selassie's War |year=1984 |publisher=Random House |location=New York }} Reprint, New York: Olive Branch, 2003. {{ISBN|0-902669-53-2}}. * Murphy, Dervla (1968). ''In Ethiopia with a Mule''. Londen: Century, 1984, cop. 1968. ''N.B''.: An account of the author's travels in Ethiopia. 280 p., ill. {{ISBN|0-7126-3044-9}} * {{Cite book|last=Rubenson|first=Sven|title=The Survival of Ethiopian Independence|edition=4de|year=2003|publisher=Tsehai|location=Hollywood, CA |isbn=978-0-9723172-7-6}} * Siegbert Uhlig, et al. (reds.) (2003). ''Encyclopaedia aethiopica'', Vol. 1-5 en addendums: A–C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. * {{cite book |last1=Keller |first1=Edmond |title=Revolutionary Ethiopia From Empire to People's Republic |date=1991 |publisher=Indiana University Press |isbn=9780253206466}} {{Refend}} ==Skakels== * [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13349398 BBC Ethiopia Profile] * [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/ETH/Year/2012/Summary World Bank Ethiopia Summary Trade Statistics] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=ET Key Development Forecasts for Ethiopia] van International Futures. * [https://www.state.gov/countries-areas/ethiopia Ethiopia pages – U.S. Department of State] * {{Wikivoyage|Ethiopia|Ethiopië}} {{CommonsKategorie-inlyn|Ethiopia}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Ethiopia}} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Ethiopië}} | Noord = {{vlagland|Eritrea}} | Noordoos = {{vlagland|Djiboeti}} | Oos = {{vlagland|Somalië}} | Suidoos = {{vlagland|Somalië}} | Suid = {{vlagland|Kenia}} | Suidwes = {{vlagland|Suid-Soedan}} | Wes = {{vlagland|Soedan}} • {{vlagland|Suid-Soedan}} | Noordwes = {{vlagland|Soedan}} }} {{Lande van Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Ethiopië| ]] [[Kategorie:Voormalige Italiaanse kolonies]] 4d853hs8gzp65ew3iognn9qwhy06csp Wikipedia:Interessante brokkies 4 13124 2888879 2888419 2026-03-30T19:30:19Z SpesBona 2720 + [[Wikipedia:Interessante brokkies/144]] 2888879 wikitext text/x-wiki Hier word die werk gekoördineer vir die '''interessante brokkies''' op die voorblad onder die opskrif "Het u geweet?" Dit word outomaties op die voorblad ingesluit. Die werkswyse is as volg: * 'n Interessante item word in 'n subblad van hierdie blad geskep. Sien die skakels onder vir die volgende beskikbare naam (kies die rooi skakel onder die laaste brokkie). * Elke item bevat slegs een brokkie wat bewoord word om die sin "Het u geweet ... " sinvol te voltooi. Dus behoort meeste inskrywings te begin met "... dat" ('n ellips en die woord 'dat'). Daarna 'n kort uitleg van die gegewe feit. * Die voorblad wys die inhoud van [[Wikipedia:Interessante_brokkies/Voorblad]] wat outomaties vyf willekeurige brokkies laai. * Items moet skakel na bestaande artikels. Dit sal help om die kultuur van bronverwysings te versterk. Teikenartikels moet van redelike kwaliteit wees en nie onder oorweging vir verwydering, NPOV of kopieregprobleme wees nie. Aangesien die artikel op die voorblad geadverteer word, moet dit netjies wees, maar hoef geensins volledig of voltooid te wees nie. Moenie kontroversiële of debateerbare sake behandel nie en gebruik feite wat maklik sal wees om na te spoor. * As jy 'n nuwe brokkie hieronder byvoeg, dan moet jy op [[Wikipedia:Interessante_brokkies/Voorblad]] die eerste nommer op elke lyn inkrement sodat dit een getal hoër is as die huidige bedrag brokkies. (b.v. as daar 130 brokkies is, dan moet die nommer 131 wees) == Die brokkies == ;Interessante brokkie 0 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/0}} ;Interessante brokkie 1 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/1}} ;Interessante brokkie 2 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/2}} ;Interessante brokkie 3 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/3}} ;Interessante brokkie 4 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/4}} ;Interessante brokkie 5 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/5}} ;Interessante brokkie 6 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/6}} ;Interessante brokkie 7 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/7}} ;Interessante brokkie 8 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/8}} ;Interessante brokkie 9 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/9}} ;Interessante brokkie 10 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/10}} ;Interessante brokkie 11 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/11}} ;Interessante brokkie 12 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/12}} ;Interessante brokkie 13 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/13}} ;Interessante brokkie 14 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/14}} ;Interessante brokkie 15 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/15}} ;Interessante brokkie 16 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/16}} ;Interessante brokkie 17 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/17}} ;Interessante brokkie 18 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/18}} ;Interessante brokkie 19 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/19}} ;Interessante brokkie 20 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/20}} ;Interessante brokkie 21 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/21}} ;Interessante brokkie 22 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/22}} ;Interessante brokkie 23 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/23}} ;Interessante brokkie 24 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/24}} ;Interessante brokkie 25 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/25}} ;Interessante brokkie 26 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/26}} ;Interessante brokkie 27 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/27}} ;Interessante brokkie 28 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/28}} ;Interessante brokkie 29 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/29}} ;Interessante brokkie 30 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/30}} ;Interessante brokkie 31 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/31}} ;Interessante brokkie 32 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/32}} ;Interessante brokkie 33 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/33}} ;Interessante brokkie 34 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/34}} ;Interessante brokkie 35 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/35}} ;Interessante brokkie 36 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/36}} ;Interessante brokkie 37 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/37}} ;Interessante brokkie 38 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/38}} ;Interessante brokkie 39 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/39}} ;Interessante brokkie 40 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/40}} ;Interessante brokkie 41 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/41}} ;Interessante brokkie 42 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/42}} ;Interessante brokkie 43 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/43}} ;Interessante brokkie 44 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/44}} ;Interessante brokkie 45 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/45}} ;Interessante brokkie 46 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/46}} ;Interessante brokkie 47 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/47}} ;Interessante brokkie 48 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/48}} ;Interessante brokkie 49 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/49}} ;Interessante brokkie 50 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/50}} ;Interessante brokkie 51 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/51}} ;Interessante brokkie 52 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/52}} ;Interessante brokkie 53 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/53}} ;Interessante brokkie 54 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/54}} ;Interessante brokkie 55 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/55}} ;Interessante brokkie 56 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/56}} ;Interessante brokkie 57 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/57}} ;Interessante brokkie 58 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/58}} ;Interessante brokkie 59 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/59}} ;Interessante brokkie 60 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/60}} ;Interessante brokkie 61 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/61}} ;Interessante brokkie 62 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/62}} ;Interessante brokkie 63 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/63}} ;Interessante brokkie 64 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/64}} ;Interessante brokkie 65 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/65}} ;Interessante brokkie 66 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/66}} ;Interessante brokkie 67 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/67}} ;Interessante brokkie 68 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/68}} ;Interessante brokkie 69 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/69}} ;Interessante brokkie 70 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/70}} ;Interessante brokkie 71 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/71}} ;Interessante brokkie 72 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/72}} ;Interessante brokkie 73 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/73}} ;Interessante brokkie 74 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/74}} [[Kategorie:Voorblad|Interessante brokkies]] ;Interessante brokkie 75 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/75}} ;Interessante brokkie 76 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/76}} ;Interessante brokkie 77 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/77}} ;Interessante brokkie 78 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/78}} ;Interessante brokkie 79 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/79}} ;Interessante brokkie 80 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/80}} ;Interessante brokkie 81 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/81}} ;Interessante brokkie 82 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/82}} ;Interessante brokkie 83 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/83}} ;Interessante brokkie 84 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/84}} [[Kategorie:Voorblad|Interessante brokkies]] ;Interessante brokkie 85 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/85}} ;Interessante brokkie 86 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/86}} ;Interessante brokkie 87 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/87}} ;Interessante brokkie 88 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/88}} ;Interessante brokkie 89 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/89}} ;Interessante brokkie 90 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/90}} ;Interessante brokkie 91 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/91}} ;Interessante brokkie 92 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/92}} ;Interessante brokkie 93 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/93}} ;Interessante brokkie 94 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/94}} ;Interessante brokkie 95 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/95}} ;Interessante brokkie 96 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/96}} ;Interessante brokkie 97 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/97}} ;Interessante brokkie 98 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/98}} ;Interessante brokkie 99 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/99}} ;Interessante brokkie 100 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/100}} ;Interessante brokkie 101 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/101}} ;Interessante brokkie 102 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/102}} ;Interessante brokkie 103 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/103}} ;Interessante brokkie 104 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/104}} ;Interessante brokkie 105 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/105}} ;Interessante brokkie 106 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/106}} ;Interessante brokkie 107 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/107}} ;Interessante brokkie 108 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/108}} ;Interessante brokkie 109 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/109}} ;Interessante brokkie 110 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/110}} ;Interessante brokkie 111 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/111}} ;Interessante brokkie 112 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/112}} ;Interessante brokkie 113 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/113}} ;Interessante brokkie 114 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/114}} ;Interessante brokkie 115 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/115}} ;Interessante brokkie 116 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/116}} ;Interessante brokkie 117 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/117}} ;Interessante brokkie 118 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/118}} ;Interessante brokkie 119 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/119}} ;Interessante brokkie 120 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/120}} ;Interessante brokkie 121 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/121}} ;Interessante brokkie 122 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/122}} ;Interessante brokkie 123 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/123}} ;Interessante brokkie 124 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/124}} ;Interessante brokkie 125 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/125}} ;Interessante brokkie 126 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/126}} ;Interessante brokkie 127 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/127}} ;Interessante brokkie 128 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/128}} ;Interessante brokkie 129 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/129}} ;Interessante brokkie 130 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/130}} ;Interessante brokkie 131 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/131}} ;Interessante brokkie 132 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/132}} ;Interessante brokkie 133 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/133}} ;Interessante brokkie 134 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/134}} ;Interessante brokkie 135 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/135}} ;Interessante brokkie 136 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/136}} ;Interessante brokkie 137 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/137}} ;Interessante brokkie 138 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/138}} ;Interessante brokkie 139 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/139}} ;Interessante brokkie 140 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/140}} ;Interessante brokkie 141 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/141}} ;Interessante brokkie 142 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/142}} ;Interessante brokkie 143 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/143}} ;Interessante brokkie 144 {{Brokkieblokkie|Wikipedia:Interessante brokkies/144}} ksg5nch1msfnxugpn5kyhg4scy5lpd0 Sjabloon:Aktueel 10 13882 2888940 2886912 2026-03-31T05:36:26Z Sobaka 328 bywerk 2888940 wikitext text/x-wiki [[Lêer:ICC Men's T20 World Cup Trophy at COA - BugWarp (20) (cropped).jpg|regs|150px|Die T20I-wêreldbekertrofee waarom meegeding is]] * Twee maande ná die [[Afrikanasiesbeker 2025]]-eindstryd, wat oorspronklik deur [[Senegal]] gewen is, het die [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] die titel aan [[Marokko]] toegeken. * [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] wen tydens die [[Sesnasies-toernooi]] in 2026 hul 28ste titel algeheel, terwyl [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] tydens die [[Europese Rugbykampioenskap]] hul tweede titel inpalm. * [[António José Seguro]] is ingehuldig as nuwe president van [[Portugal]] en [[José Antonio Kast]] as nuwe president van [[Chili]]. * [[Mojtaba Chamenei]] volg sy pa [[Ali Chamenei]] as nuwe opperleier van die [[Iran|Islamitiese Republiek Iran]] op. * In die eindstryd van die '''[[T20I-wêreldbeker 2026]]''' op die Narendra Modi-stadion in [[Ahmedabad]] verslaan die medegasheer en verdedigende wêreldkampioen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] vir [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] met 96 lopies en palm sodoende sy derde [[T20I-wêreldbeker]]titel in. [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] en [[Proteas|Suid-Afrika]] was die ander twee semi-finaliste. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022]] • [[Aanvalle op Iran in 2026|Aanvalle op Iran]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]:''' [[Walid Khalidi]] • [[Ali Larijani]] • [[Chuck Norris]] • [[Nicholas Haysom]] • [[Chan Santokhi]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> 3ak30ln1kcofrk7rwjep9yhk6bg02p3 Ficksburg 0 17712 2888948 2876753 2026-03-31T07:28:24Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888948 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Ficksburg | inheemse_naam = | ander_naam = <small>(Meqheleng bygereken)</small> | nedersetting_tipe = [[Dorp]]+[[township]] | beeld_stadsilhoeët = Ficksburg vanaf Imperani.jpg | beeldbyskrif = Ficksburg soos gesien vanaf [[Imperani]]berg. Die [[Caledonrivier]], met Lesotho aan die oorkant, kan ook gesien word. | duimdrukkeretiketposisie= links | latd = 28 |latm = 53 |lats = 0 | longd = 27 |longm = 53 |longs = 0 | provinsie = Vrystaat | distrik = Thabo Mofutsanyane | munisipaliteit = Setsoto | stigtingsdatum = 1867<ref name=established>{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=12 Mei 2018}}</ref> | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>{{en}} Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/469007 Ficksburg] en [http://census2011.adr ianfrith.com/place/469008 Meqheleng]{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 58.2 | hoogte_m = 1628 | bevolking_totaal = 41248 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 90.7% | persent_kleurling = 1.9% | persent_asiër = 1.6% | persent_wit = 5.6% | persent_ander = 0.3% | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie2_titel1 = [[Suid-Sotho]] | demografie2_info1 = 86.1% | demografie2_titel2 = [[Afrikaans]] | demografie2_info2 = 7.3% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 3.8% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 2.8% | poskode = 9730 | poskode2 = | skakelkode = 051 | sensuskode = | webwerf = }} '''Ficksburg''' is 'n dorp in die [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]], en is langs die [[Caledonrivier]] en gevolglik die [[grens tussen Suid-Afrika en Lesotho]] geleë. 'n Grenspos genaamd Ficksburgbrug {{koördinate|-28.884|27.890}} opereer 24 uur per dag tussen Ficksburg en Maputsoe in die twee lande. [[Lêer:NG kerk Ficksburg Lieb Vlok.jpg|duimnael|links|Ds. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], 'n leraar van die [[NG gemeente Ficksburg|plaaslike NG gemeente]], het Ficksburg se moederkerk ontwerp, waarna die plaaslike argitek [[Walter Donaldson]] die plan geteken het.]] Ander dorpe in die omgewing sluit [[Fouriesburg]], [[Clocolan]], [[Clarens, Vrystaat|Clarens]] en [[Bethlehem, Vrystaat|Bethlehem]] in. == Geskiedenis == Dié dorp is in 1867 na Johan Izak Jacobus (Jan) Fick vernoem, wat 'n kommandant-generaal van die Vrystaatse magte was tydens die Tweede Basoeto-oorlog van 1865 en 1866. Ficksburg is, soos [[Wepener]] en [[Ladybrand]], onmiddellik ná die laaste oorlog teen die Basoeto's in 1867 as 'n vesting van die Vrystaat in die verowerde Basoeto-gebied gebou. Dié dorpe moes verset deur die Basoeto's en strooptogte oor die grens verhoed. == Omgewing == Die distrik is 1&nbsp;326&nbsp;km² groot. Ficksburg se hedendaagse bekendheid is as gevolg van sy [[kersiefees]] wat in November elke jaar gehou word. Byna die hele land se [[kersies]] word hier verbou, terwyl [[aspersie]]s ook op groot skaal in die area verbou word. Tydens die jaarlikse Kersiefees wat op Ficksburg gehou word, word die bekende Kersiehalfmaraton gehou. Hierdie uitmergelende halfmaraton word oor 'n afstand van 23&nbsp;km gehou, in plaas van die standaard 21,1&nbsp;km vir 'n halfmaraton. Die maraton begin in die noorde van die dorp, volg 'n roete wat oor [[Imperani]]berg aan die weste strek, en eindig in die suide van die dorp. Ficksburg lê tussen Imperaniberg aan die weste, [[Stafford's Hill]] in die noordooste en die Caledonrivier aan die ooste. Die Caledonrivier vorm die grens tussen die Vrystaat en Lesotho. Die bekende landskapsbaken [[Soutkop]] is ook ongeveer 5&nbsp;km buite die dorp. Ficksburg se dam, die [[Meulspruitdam]], is agter Imperaniberg geleë. Die dam is beide 'n ontspanningsoord en dien as die dorp se watertoevoer. Ficksburg word gekenmerk deur sy vele [[sandsteen]]geboue, soos die NG Kerk, die ou Poskantoor en die ou Hoërskool Ficksburg. == Skole == Die bekendste skole op die dorp is die [[Laerskool Ficksburg]] en die [[Hoërskool Ficksburg]]. Die Hoër Tegniese Skool het in die vroeë negentigerjare met die Hoërskool Ficksburg saamgesmelt en laasgenoemde se naam en kultuur is behou, maar die skool self het na die Hoër Tegniese Skool se terrein verskuif. Die Laerskool Ficksburg het tersefdertyd die perseel van die ou Hoërskool Ficksburg betrek. [[Baffie Coetzee]] was van 1953 tot 1972 die skoolhoof hier. Die biblioteek van die ou Hoërskool Ficksburg is versier deur kuns van die skilder [[Jacobus Hendrik Pierneef]], wat teen die mure van hierdie gebou geskilder het. Pierneef het sy eerste opdrag ontvang om Boesmanskilderye hier aan te bring. == Joodse gemeenskap == [[Lêer:Ficksburg se ou sinagoge.jpg|duimnael|links|Ficksburg se gewese [[sinagoge]]]] Ficksburg se ligging aan die grens met [[Basoetoland]] en gunstige boerderyomstandighede het Joodse handelaars en dié wat in die [[landbou]] belanggestel het, na die dorp en omgewing gelok. Amper Suid-Afrika se hele kersieoes word deur Ficksburg gelewer en ’n kersiefees word jaarliks in November gehou. Van die vroeë Joodse intrekkers was Gabriel Meyer, ’n baanbreker van die [[Oranje-Vrystaat]] in die 1850's, wat later te Ficksburg gewoon het, Henry Isaac Myers in die 1890's, M.P. Myers, wat die Ficksburg-hotel omstreeks 1903 bestuur het, Solomon Milner, ene Joffa, Abie Abrahams, Herman Herring, mev. R. Herring, Morris en Lily Aronson, Lionel Israel en Mendel en Leah Kosviner. Tot 1912, toe die Ficksburgse Hebreeuse Gemeente formeel gestig is, is [[sinagoge]]dienste in die Saal van die Matigheidsvereniging gehou. ’n Sinagoge is gebou op grond wat geskenk is deur Mendel Kosviner, wat die hoeksteen op 29 Junie 1926 gelê het. Die sinagoge is op 9 Januarie 1927 in gebruik geneem. Gereelde cheder-klasse is gehou en die eerste vaste [[Hebreeus]]onderwyser, ene mnr. Susman, is in die 1920's aangestel. Die eerste sprake in die rekords van ’n heeltydse predikant is in 1931 van eerw. A. Godlberg. In 1950 is die hoeksteen van die gemeenskapsentrum gelê en kon Max Feinberg dit amptelik in 1953 open. Aangesien Ficksburg ’n betreklik groot gemeenskap is, kon die plaaslike Joodse predikant ook omsien na die omliggende dorpe soos [[Clocolan]] en [[Marquard]]. Ficksburg se Joodse [[begraafplaas]] was ’n ent buite die dorp geleë en in later jare onderworpe aan gedurige vandalisme. Gevolglik is die besluit geneem om die 24 grafte te verskuif en op 1 Oktober 1995 is die nuwe begraafplaas binne die algemene een ingewy. Ficksburg se Joodse Damesvereniging is gestig op 8 Mei 1924 met Leah Kosviner as die eerste voorsitster. In 1945 is die naam verander na die Unie van Joodse Vroue (Ficksburgtak). Sionistiese en jeugbewegings was ook van omstreeks 1911 op die dorp bedrywig. Destyds het die dorp Joodse winkeliers, ’n boer, hotelier, kleremaker en kroegman gehad; later was daar prokureurs, dokters, aptekers, hoteliers en ’n loods. [[Jode]] het aktief aan die dorp se burgerlike lewe deelgeneem. Isaac Daneman en Ben Gorvy het in die dorpsraad en as burgemeester gedien in die 1930's en die 1950's onderskeidelik. Jacob Lotzoff was onderburgemeester in 1954 en raadslid tot omstreeks 1959. Dr. Israel het in 1954 in die dorpsraad gedien, terwyl Queenie Israel redaktrise van twee plaaslike koerante was van 1951 tot 1964. In 1937 is verslag aan die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes gedoen dat [[antisemitisme]] hoogty vier in die Vrystaat en dat die dorp Ficksburg besoek is deur die leier van die Gryshemde. In 1949 was daar sterk teen-Joodse gevoelens onder die Engelse gemeenskap van die dorp en moes ’n gemengde vergadering afgelas word uit vrees vir geweldpleging. In 1904 het die gemeenskap bestaan uit 15 siele, terwyl hier in 1911 nege gesinne was. In 1936 was dit 118, 84 in 1943, 115 in 1951 en 105 in 1953. Elf jaar later was dit net 55 en teen 1980 se sensus 19. In 1991 was hier nog sewe Jode oor, maar in 1996 slegs twee, een in 1998 en teen 1999 was daar van die eens florerende gemeenskap niks oor nie. Die laaste inwonende predikant van die Ficksburgse Hebreeuse Gemeente was eerw. I.W. Garrun, wat in 1974 vertrek het. Die gemeente het reeds teen die vroeë 1980's ophou funksioneer, maar dit is eers in 1986 ontbind. Die sinagoge is verkoop en die hoeksteen en enkele stukke meubels word vertoon in die Riemland-museum op [[Heilbron]].<ref>{{en}} [http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/ficksburg-free-state/ Jewish Digital Archive Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003012308/http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/ficksburg-free-state/ |date=3 Oktober 2018}}. URL besoek op 11 November 2017.</ref> == Sien ook == * [[Gereformeerde kerk Ficksburg]] * [[Soutkop]], 'n sandsteen koppie buite die dorp. * [[Ficksburgtornado]], tornado wat op 2 Oktober 2011 hier voorgekom het. * [[NG gemeente Ficksburg]] * [[Lys van nedersettings in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * [[B.P.J. Erasmus]]: [[Op Pad in Suid-Afrika]]. Jonathan Ball Uitgewers, 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC19}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Vrystaat]] mdsu1da0kj7x0wq6mqsr6qackti33l3 Dwergplaneet 0 19002 2888802 2854194 2026-03-30T15:38:45Z Jcb 223 2888802 wikitext text/x-wiki {{beeldgroep2 | header = Nege waarskynlike dwergplanete<ref group="nota">Die [[hidrostatiese ewewig]] van 'n dwergplaneet kan nie bevestig word voordat 'n ruimtetuig die liggaam besoek het nie.</ref> | perrow = 2/3/4 | total_width = 350 | caption_align = center | image1 = Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691).jpg | caption1 = [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] (1801) | image2 = Pluto in True Color - High-Res.jpg | caption2 = [[Pluto]] (1930) | image3 = Quaoar-weywot hst.jpg | caption3 = {{dp|Quaoar}} (2002) | image4 = Sedna PRC2004-14d.jpg | caption4 = {{dp|Sedna}} (2003) | image5 = Orcus-Vanth 10801.jpg | caption5 = {{dp|Orcus}} (2004)<!--- Feb 2004 ---> | image6 = Haumea Hubble.png | caption6 = [[Haumea]] (2004)<!--- Dec 2004 ---> | image7 = Eris and dysnomia2.jpg | caption7 = [[Eris (dwergplaneet)|Eris]] (2005)<!--- Jan 2005 ---> | image8 = Makemake with moon.JPG | caption8 = [[Makemake]] (2005)<!--- Mar 2005 ---> | image9 = 225088 Gonggong and Xiangliu by Hubble (clean).png | caption9 = {{dp|Gonggong}} (2007) }} 'n '''Dwergplaneet''' is 'n klein voorwerp met die massa van 'n planeet wat regstreeks om die [[Son]] wentel; dit is kleiner as enige van die agt klassieke [[planete]], maar steeds 'n wêreld uit eie reg. Die prototipiese dwergplaneet is [[Pluto]]. Voorwerpe wat groot genoeg is om ander voorwerpe in die omgewing van hul wentelbaan uit die weg te ruim, word as "[[Planeet|planete]]" gedefinieer, terwyl dié wat te klein is om ’n hidrostatiese ewewigsvorm aan te neem as "[[klein Sonnestelselliggame]]" gedefinieer word. Dwergplanete lê tussenin. Planetêre geoloë stel in hulle belang omdat hulle geologies aktiewe liggame kan wees, 'n kwessie wat aan die lig gebring is in 2015 met die [[Dawn-ruimtetuig|Dawn]]-sending na {{dp|Ceres}} en die [[New Horizons]]-sending na Pluto. [[Sterrekundige]]s stem oor die algemeen saam dat daar minstens nege kandidate vir dwergplanete is: Pluto, {{dp|Eris}}, {{dp|Haumea}}, {{dp|Makemake}}, {{dp|Gonggong}}, {{dp|Quaoar}}, {{dp|Sedna}}, Ceres en {{dp|Orcus}}. Van hulle en die tiende grootste kandidaat, {{dp|Salacia}}, is almal buiten Sedna óf deur ruimtetuie besoek (Pluto en Ceres) óf hulle het minstens een [[Natuurlike satelliet|maan]] (Pluto, Eris, Haumea, Makemake, Gonggong, Quaoar, Orcus en Salacia), wat toelaat dat hulle massa en geraamde digtheid bereken kan word. Massa en digtheid kan weer in geologiese modelle gepas word in 'n poging om die aard van die wêrelde te bepaal. Sommige sterrekundiges sluit kleiner liggame ook in,<ref>[https://www.hou.usra.edu/meetings/plutosystem2019/pdf/7016.pdf "Dwarf planets are planets, too: Planetary pedagogy after ''New Horizons''].</ref> maar daar is geen konsensus dat hulle waarskynlik dwergplanete is nie. Die term "dwergplaneet" is uitgedink deur die planetêre wetenskaplike [[Alan Stern]] as deel van 'n drieledige klassifikasie van voorwerpe in die [[Sonnestelsel]] met 'n planetêre massa: klassieke planete, dwergplanete en [[#Mane met ’n planetêre massa|satellietplanete]]. Die term is dus geskep met die idee dat 'n dwergplaneet 'n soort planeet is. Die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) het dit in 2006 egter as 'n subkategorie aanvaar, deel van die IAU se drieledige herklassifikasie van liggame wat om die Son wentel: planete, dwergplanete en klein Sonnestelselliggame.<ref name="finalresolution">{{cite news |url=http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf |title=Definition of a Planet in the Solar System: Resolutions 5 and 6 |date=Augustus 24, 2006 |work=IAU 2006 General Assembly |publisher=International Astronomical Union |access-date=26 Januarie 2008 |author=IAU |archive-date=20 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090620102000/http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf |url-status=dead }}</ref> Stern en ander planetêre geoloë beskou dwergplanete en groot mane dus as planete,<ref>{{Cite journal |author1=Philip T. Metzger |author2=W. M. Grundy |author3=Mark V. Sykes |author4=Alan Stern |author5=James F. Bell III |author6=Charlene E. Detelich |author7=Kirby Runyon |author8=Michael Summers |date=1 Maart 2022 |title=Moons Are Planets: Scientific Usefulness Versus Cultural Teleology in the Taxonomy of Planetary Science |url=https://doi.org/10.1016/j.icarus.2021.114768 |doi=10.1016/j.icarus.2021.114768 |journal=Icarus |volume=374 |page=114768 |arxiv=2110.15285 |bibcode=2022Icar..37414768M |access-date=May 30, 2022}}</ref> maar sedert 2006 sluit die IAU en dalk die meeste ander sterrekundiges hulle uit van die lys planete. ==Geskiedenis van die begrip== [[Beeld:Pluto-Charon-v2-10-1-15.jpg|thumb|220px|[[Pluto]] en sy maan [[Charon (maan)|Charon]].]] [[Beeld:Vesta in natural color (cropped).jpg|thumb|220px|[[4 Vesta]], 'n [[asteroïde]] wat eens 'n dwergplaneet was.<ref>{{Cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/asteroids-comets-and-meteors/asteroids/4-vesta/in-depth|title=In Depth &#124; 4 Vesta|website=NASA Solar System Exploration}}</ref> Sien [[#Voormalige dwergplanete|Voormalige dwergplanete]].]] Van 1801 af het sterrekundiges Ceres en ander liggame tussen [[Mars]] en [[Jupiter]] ontdek wat jare lank as planete beskou is. Van omstreeks 1851 was daar al 23 planete, en sterrekundiges het onder hulle die woord [[asteroïde]] vir die kleiner liggame begin gebruik om hulle as "kleinplanete" te onderskei van "groot planete".<ref>{{cite journal |url=http://philsci-archive.pitt.edu/3418/ |author=Mauro Murzi |title=Changes in a scientific concept: what is a planet? |date=2007 |access-date=April 6, 2013 |journal=Preprints in Philosophy of Science |type=Preprint |publisher=University of Pittsburgh}}</ref> Met die ontdekking van Pluto in 1930 het die meeste sterrekundiges geglo die Sonnestelsel het nege groot planete en duisende aansienlik kleiner liggame (asteroïdes en [[komete]]). Byna 50&nbsp;jaar lank is geglo Pluto is groter as [[Mercurius]],<ref>{{cite web |title=Pluto Revealed |url=http://www.discoveryofpluto.com/pluto06.html |first=Brad |last=Mager |access-date=26 Januarie 2008 |publisher=discoveryofpluto.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722004610/http://www.discoveryofpluto.com/pluto06.html |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Is Pluto a planet? |url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=624 |date=14 September 2007 |author1=Cuk, Matija |author2=Masters, Karen |publisher=Cornell University, Astronomy Department |access-date=26 Januarie 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012225232/http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=624 |archive-date=12 Oktober 2007 }}</ref> maar met die ontdekking van Pluto se maan [[Charon (maan)|Charon]] in 1978 het dit moontlik geword om Pluto se massa akkuraat te meet en te bepaal dit is heelwat kleiner as wat aanvanklik geglo is.<ref>{{cite journal |title=Orbits and Photometry of Pluto's Satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2 |journal=The Astronomical Journal |date=2006 |issue=1 |pages=290–298 |doi=10.1086/504422 |first=Marc W. |last=Buie |author2=Grundy, William M. |author3=Young, Eliot F. |author4=Young, Leslie A. |author5=Stern, S. Alan |volume=132 |bibcode=2006AJ....132..290B |arxiv=astro-ph/0512491|s2cid=119386667 }}</ref> Pluto is rofweg 'n 20ste van Mercurius se massa, wat dit die kleinste planeet gemaak het. Hoewel dit steeds meer as 10 keer so swaar is as die grootste voorwerp in die [[asteroïdegordel]], Ceres, is sy massa net 'n vyfde van die [[Maan]] s'n.<ref>{{cite book |first=David |last=Jewitt |author2=Delsanti, Audrey |title=The Solar System Beyond The Planets in Solar System Update : Topical and Timely Reviews in Solar System Sciences |publisher=Springer |doi=10.1007/3-540-37683-6 |isbn=978-3-540-37683-5 |date=2006 |url=http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf |access-date=10 Februarie 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf |archive-date=25 Mei 2006 }}</ref> Dit het ook ongewone eienskappe, soos 'n groot [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteit]] en [[baanhelling]], en dit het gou duidelik geword dit verskil grootliks van die ander planete.<ref>{{cite book |title=Is Pluto a Planet? A Historical Journey through the Solar System |first=David A. |last=Weintraub |date=2006 |pages=[https://archive.org/details/isplutoplanethis00wein/page/1 1–272] |isbn=978-0-691-12348-6 |publisher=Princeton Univ. Press |location=Princeton, N.J. |url-access=registration |url=https://archive.org/details/isplutoplanethis00wein/page/1 }}</ref> In die 1990's het sterrekundiges nog voorwerpe in Pluto se omgewing begin ontdek (in wat nou as die [[Kuipergordel]] bekend is) en ander selfs verder.<ref>{{cite web |title=Much Ado about Pluto |publisher=PlutoPetition.com |first=Tony |last=Phillips |author2=Phillips, Amelia |date=September 4, 2006 |url=http://www.plutopetition.com/unplanet.php |access-date=26 Januarie 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080125225956/http://www.plutopetition.com/unplanet.php |archive-date=25 Januarie 2008 }}</ref> Baie van hulle het Pluto se belangrikste wenteleienskappe gedeel, en daar is na Pluto begin kyk as die grootste lid van 'n nuwe klas voorwerpe, die [[Plutino|plutino's]]. Dit het duidelik geword die grootste van dié liggaame sou ook as planete geklassifiseer moes word of andersins sou Pluto herklassifiseer moes word, nes Ceres herklassifiseer is ná die ontdekking van nog asteroïdes.<ref>{{cite web |title=What is the definition of a planet? |date=2004 |url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/sedna/index.html#planets |first=Michael E. |last=Brown |publisher=California Institute of Technology, Department of Geological Sciences |access-date=26 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719160217/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/sedna/index.html#planets |archive-date=19 Julie 2011 |url-status=dead }}</ref> Dit het daartoe gelei dat baie sterrekundiges nie meer na Pluto as 'n planeet verwys het nie. Verskeie terme soos "subplaneet" en "planetoïed" is gebruik om te verwys na wat nou as dwergplanete bekend is.<ref>{{cite web |last1=Eicher |first1=David J. |title=Should Pluto Be Considered a Planet? |url=https://astronomy.com/magazine/greatest-mysteries/2007/07/32-should-pluto-be-considered-a-planet |website=Astronomy |access-date=28 November 2022 |language=en |date=2007-07-21}}</ref><ref>{{cite news |url=https://hubblesite.org/contents/news-releases/2004/news-2004-14.html/ |date=14 April 2004 |title=Hubble Observes Planetoid Sedna, Mystery Deepens |publisher=NASA's Hubble Space Telescope home site |access-date=26 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113110507/https://hubblesite.org/contents/news-releases/2004/news-2004-14.html |archive-date=13 Januarie 2021 |url-status=live}}</ref> Sterrekundiges was ook vol vertroue dat nog voorwerpe so groot soos Pluto ontdek sou word, en die getal planete sou dan aanhou groei as Pluto een bly.<ref>{{cite news |title=War of the Worlds |work=[[The New York Times]] |author=Brown, Mike |date=16 Augustus 2006 |url=https://www.nytimes.com/2006/08/16/opinion/16brown.html |access-date=20 Februarie 2008}}</ref> Eris (toe bekend as {{mp|2003 UB|313}}) is in Januarie 2005 ontdek.<ref>[http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ California Institute of Technology, Besoek op 4-12-2015]</ref> Daar is geglo dit is effens groter as Pluto en sommige verslae het informeel daarna verwys as "die 10de planeet".<ref>{{cite news |title=Astronomers Measure Mass of Largest Dwarf Planet |publisher=NASA's Hubble Space Telescope home site |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2007/24/full/ |date=14 Junie 2007 |access-date=26 Januarie 2008}}</ref> As gevolg hiervan het 'n intense debat tydens die IAU se algemene vergadering in Augustus 2006 ontstaan oor die definisie van 'n planeet.<ref>{{cite web |title=What makes a planet? |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/whatsaplanet/ |first=Michael E. |last=Brown |publisher=California Institute of Technology, Department of Geological Sciences |access-date=26 Januarie 2008}}</ref> Die IAU se aanvanklike voorstel het Charon, Eris en Ceres op die lys planete ingesluit. Nadat baie sterrekundiges beswaar aangeteken het, is 'n alternatiewe lys opgestel deur die sterrekundiges Julio Ángel Fernández en Gonzalo Tancredi van Uruguay. Hulle het 'n tussenin-kategorie voorgestel vir voorwerpe wat groot genoeg is om rond te wees, maar nie hulle wentelbaan van [[planetesimale]] skoongevee het nie. ===Definisie=== Die volgende definisie van 'n dwergplaneet is aanvaar: * Dit wentel om die [[Son]]. * Dit besit voldoende [[massa]] dat sy eie [[swaartekrag]] rigiede liggaamskragte oorwin en die liggaam in ’n [[hidrostatiese ewewig]]svorm (’n amper sferiese vorm) druk. * Dit is nie in staat om ander voorwerpe in die omgewing van sy wentelbaan uit die weg te ruim nie. * Dit is nie ’n [[natuurlike satelliet]] (maan) nie. ’n Dwergplaneet is dus ’n hemelliggaam met die massa van ’n planeet, maar wat nie aan al die vereistes vir ’n planeet voldoen nie en nie ’n maan is nie. Benewens Charon is ook Pluto, Ceres en Eris van die lys geskrap, want hulle het nie hulle wentelbane skoongevee nie.<ref name="19aug">{{cite web |date=19 Augustus 2006 |first=Robert Roy |last=Britt |title=Details Emerge on Plan to Demote Pluto |publisher=Space.com |access-date=18 Augustus 2006 |url=http://www.space.com/scienceastronomy/060819_new_proposal.html}}</ref> Hoewel die klassifikasie van planete om ander sterre aangeraak is,<ref name="Draft Resolution 5">[http://www.iau2006.org/mirror/www.iau.org/iau0601/iau0601_resolution.html ''Draft Resolution 5 for GA-XXVI: Definition of a Planet''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060822191830/http://www.iau2006.org/mirror/www.iau.org/iau0601/iau0601_resolution.html |date=22 Augustus 2006 }} op die IAU se webtuiste.</ref> is die saak nie opgelos nie; daar is voorgestel dit word weer geopper wanneer dwergplaneetgrootte-voorwerpe om ander sterre opgespoor word.<ref name=19aug/> Pas nadat die IAU die definisie vir 'n dwergplaneet opgestel het, het sommige wetenskaplike gesê hulle stem nie saam nie.<ref name="Stern">{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5283956.stm |title=Pluto vote 'hijacked' in revolt |work=BBC News |first=Paul |last=Rincon |date=25 Augustus 2006 |access-date=26 Januarie 2008}}</ref> Veldtogte is met onder meer bufferplakkers en T-hemde gevoer.<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/tech/science/space/2006-08-25-pluto-memorabilia_x.htm |title=Online merchants see green in Pluto news |first=Alicia |last=Chang |agency=Associated Press |publisher=USA Today |date=25 Augustus 2006 |access-date=25 Januarie 2008}}</ref> [[Michael E. Brown|Mike Brown]], die ontdekker van Eris, stem saam met die vermindering van die getal planete tot agt.<ref>{{cite web |title=The Eight Planets |first=Michael E. |last=Brown |url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/eightplanets/ |publisher=California Institute of Technology, Department of Geological Sciences |access-date=26 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719162512/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/eightplanets/ |archive-date=19 Julie 2011 |url-status=dead }}</ref> [[Nasa]] het in 2006 aangekondig hulle sal hulle neerlê by die nuwe riglyne van die IAU.<ref>{{cite web|title=Debated Solar System Object Gets a Name |publisher=NASA press release |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/erisf-20060914.html |date=14 September 2006|access-date=26 Januarie 2008|archive-date=29 Junie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629155731/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/erisf-20060914.html |url-status=dead}}</ref> [[Alan Stern]], die direkteur van Nasa se sending na Pluto, het die IAU se definisie van 'n planeet verwerp – beide wat betref die definisie van 'n dwergplaneet as iets anders as 'n planeet en die gebruik van wenteleienskappe (eerder as intrinsieke eienskappe) om hulle as dwergplanete te definieer.<ref>{{cite web |title=Unabashedly Onward to the Ninth Planet |first=Alan |last=Stern |date=6 September 2006 |publisher=New Horizons Web Site |url=http://pluto.jhuapl.edu/overview/piPerspectives/piPerspective_09_06_2006.php |access-date=26 Januarie 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207024954/http://pluto.jhuapl.edu/overview/piPerspectives/piPerspective_09_06_2006.php |archive-date=7 Desember 2013 }}</ref> Hy het dus in 2011<ref>{{cite web |url=http://www.space.com/12710-pluto-defender-alan-stern-dwarf-planet-interview.html |first=Mike |last=Wall |publisher=Space.com |title=Pluto's Planet Title Defender: Q & A With Planetary Scientist Alan Stern |date=24 Augustus 2011 |access-date=3 Desember 2012}}</ref> en daarna na Pluto as 'n planeet bly verwys en het boonop al die ander moontlike dwergplanete soos Ceres en Eris, asook die grootste mane, as planete erken.<ref name="News.discovery.com">{{cite web |url=http://news.discovery.com/space/should-large-moons-be-called-satellite-planets.html |title=Should Large Moons Be Called 'Satellite Planets'? |publisher=News.discovery.com |date=14 Mei 2010 |access-date=4 November 2011 |archive-date=5 Mei 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505221146/http://news.discovery.com/space/should-large-moons-be-called-satellite-planets.html |url-status=dead }}</ref> 'n Paar jaar voor die IAU-definisie het hy wenteleienskappe gebruik om 'n onderskeid te tref tussen "überplanete" (die agt hoofplanete) en "unterplanete" (die dwergplanete). Hy het albei as planete beskou.<ref name="Stern 2002">{{cite journal |last=Stern |first=S. Alan |author2=Levison, Harold F. |date=2002 |title=Regarding the criteria for planethood and proposed planetary classification schemes |url=http://www.boulder.swri.edu/~hal/PDF/planet_def.pdf |journal=Highlights of Astronomy |volume=12 |pages=205–213, as presented at the XXIVth General Assembly of the IAU–2000 [Manchester, VK, 7–18 Augustus, 2000] |bibcode=2002HiA....12..205S |doi=10.1017/S1539299600013289 |doi-access=free }}</ref> ==Naam== [[Beeld:Euler diagram of solar system bodies af.svg|duimnael|320px|Die Eulerdiagram wys die beskouing van die IAU se uitvoerende komitee van die soorte liggame in die Sonnestelsel (buiten die Son).]] Name vir groter subplanetêre liggame sluit in "dwergplaneet", "planetoïed", "mesoplaneet", "kwasiplaneet" en in die streek anderkant Neptunus "plutoïed". "Dwergplaneet" is egter oorspronklik voorgestel as 'n term vir die kleinste planete en nie die grootste subplanete nie, en baie planetêre sterrekundiges gebruik dit nog so. Alan Stern het die term "dwergplaneet" geskep na analogie van die term "[[dwergster]]", as 'n soort planeet in 'n drieledige klassifikasie. Die IAU het besluit dwergplanete moet nie as planete beskou word nie, maar het Stern se term vir hulle behou. Ander terme vir die IAU-definisie van die grootste subplanetêre liggame wat nie sulke teenstrydige verbindings of gebruike het nie, sluit in "kwasiplaneet"<ref>{{cite news |author=Tom Service |title=Sounds of the solar system: probing Pluto's predicted score |newspaper=The Guardian |date=15 Julie 2015 |url=https://www.theguardian.com/music/tomserviceblog/2015/jul/15/sounds-pluto-new-horizons-colin-matthews-holst}}</ref> en die ouer term "planetoïed" ("met die vorm van 'n planeet").<ref>{{cite book |editor=Karttunen |display-editors=etal |title=Fundamental Astronomy |publisher=Springer |date=2007 |edition=5 }}</ref> Michael E. Brown het gesê "planetoïed" is 'n "perfekte woord" wat al jare lank vir sulke liggame gebruik word; die gebruik van die woord "dwergplaneet" vir 'n nieplaneet is "dom", maar dit is gemotiveer deur 'n poging van die IAU se volle sitting om Pluto weer as 'n planeet in te stel in 'n tweede resolusie.<ref name=killed>{{cite book |first=Mike |last=Brown |title=How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |page=[https://archive.org/details/howikilledplutow00mike/page/223 223] |publisher=Spiegel & Grau |date=2010 }}</ref> Die eerste resolusie, 5A, het inderdaad die term "planetoïed" gebruik, maar die volle sitting het eenparig besluit om die naam na "dwergplaneet" te verander.<ref>{{cite web |title=Comments & discussions on Resolution 5: The definition of a planet – Planets Galore |first=Mark E. |last=Bailey |url=http://astro.cas.cz/nuncius/appendix.html |work=Dissertatio cum Nuncio Sidereo, Series Tertia – official newspaper of the IAU General Assembly 2006 |publisher=Astronomical Institute Prague |access-date=9 Februarie 2008}}</ref><ref>{{cite web |title=Dos uruguayos, Julio Fernández y Gonzalo Tancredi en la historia de la astronomía:reducen la cantidad de planetas de 9 a 8 ...&Anotaciones de Tancredi |language=es |publisher=Science and Research Institute, Mercedes, Uruguay |url= http://www.ici.edu.uy/perfilASTRO.htm |access-date=11 Februarie 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20071220063342/http://www.ici.edu.uy/perfilASTRO.htm |archive-date=20 Desember 2007}}</ref> In die tweede resolusie, 5B, word "dwergplaneet" gedefinieer as 'n subtipe planeet, nes Stern dit oorspronklik beplan het, om dit te onderskei van die agt ander planete wat "klassieke planete" genoem is. Hiervolgens kon die 12 planete van die afgekeurde voorstel opgedeel word in agt "klassieke planete" en vier "dwergplanete". Resolusie 5B is egter afgekeur in dieselfde sessie as waarin 5A goedgekeur is.<ref name=killed/> ==Kriteria== Die kategorie "dwergplaneet" het ontstaan uit 'n konflik tussen dinamiese en geofisiese idees van wat 'n planeet behoort te wees. In terme van die dinamika van die Sonnestelsel, is die grootste verskil tussen liggame wat met hulle swaartekrag hulle omgewing oorheers ([[Mercurius]] tot [[Neptunus]]) en dié wat dit nie doen nie (soos die [[asteroïde]]s en [[Kuipergordel]]voorwerpe). 'n Hemelliggaam kan egter 'n dinamiese ([[Planeet|planetêre]]) geologie hê omdat hy die nodige [[massa]] het dat sy [[Mantel (geologie)|mantel]] plasties word onder sy eie gewig, wat tot gevolg het dat die liggaam 'n [[Hidrostatiese ewewig|ronde vorm]] verkry. Omdat dit 'n veel laer massa vereis as om sy omgewing naby sy wentelbaan met sy [[swaartekrag]] te oorheers, is daar voorwerpe wat swaar genoeg is om 'n wêreldlike voorkoms en planetêre geologie te hê, maar nie swaar genoeg om sy wentelbaan skoon te vee nie. Voorbeelde is [[Ceres]] in die asteroïdegordel en [[Pluto]] in die Kuipergordel.<ref name=planetarysociety/> Voorstanders van dinamika verkies gewoonlik swaartekragoorheersing as die drempel vir planete, omdat kleiner liggame uit hulle perspektief beter met hulle bure gegroepeer word, byvoorbeeld Ceres as 'n groot asteroïde en Pluto as 'n groot Kuipergordelvoorwerp.<ref>Mike Brown, [http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/eightplanets/ The Eight Planets]</ref><ref>David Jewitt, [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/pluto_classification.html Classification of Pluto]</ref> Geowetenskaplikes verkies rondheid as die drempel, want uit hulle perspektief maak die interne geologie van 'n liggaam soos Ceres dit soortgelyk aan 'n klassieke planeet soos [[Mars]], eerder as aan 'n klein asteroïde wat geen interne geologie het nie. Dit het die skepping van 'n kategorie van "dwergplanete" genoodsaak om hierdie tussenin-klas te beskryf.<ref name=planetarysociety>Emily Lakdawalla et al., [https://www.planetary.org/worlds/what-is-a-planet What Is A Planet?] The Planetary Society, 21 April 2020</ref> ==Dwergplanete en moontlike dwergplanete== [[Lêer:10 Largest Trans-Neptunian objects (TNOS).png|duimnael|upright=1.5|’n Illustrasie van die relatiewe groottes, [[albedo|albedo's]] en kleure van die grootste [[trans-Neptunus-voorwerp]]e.]] Daar is geen duidelike definisie van wat 'n dwergplaneet is nie. Individuele sterrekundiges vertolk dit op verskillende maniere. Dit is dus onbekend hoeveel dwergplanete daar in die Sonnestelsel is. Die drie voorwerpe wat as dwergplanete oorweeg is tydens die debatte wat gelei het tot die IAU se besluit in 2006 om die kategorie dwergplanete te aanvaar – Ceres, Pluto en Eris – word algemeen as dwergplanete aanvaar, ook deur dié sterrekundiges wat dwergplanete steeds as planete klassifiseer. Net een van hulle – Pluto – is in genoeg besonderhede waargeneem om te bevestig dat dit in hidrostatiese ewewig is.<ref name="Nimmo2017"> {{cite journal |last1=Nimmo |first1=Francis |display-authors=etal |title=Mean radius and shape of Pluto and Charon from New Horizons images|journal=Icarus |date=2017 |volume=287 |pages=12–29 |doi=10.1016/j.icarus.2016.06.027|bibcode=2017Icar..287...12N |arxiv=1603.00821|s2cid=44935431 }}</ref> Ceres is naby ewewig, maar 'n paar swaartekragafwykings kan steeds nie verduidelik word nie.<ref name=EPSC>{{cite book|chapter-url=https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC2018/EPSC2018-645-1.pdf|display-authors=4|author1=Raymond, C.|author2=Castillo-Rogez, J.C.|author3=Park, R.S.|author4=Ermakov, A.|author5=Bland, M.T.|author6=Marchi, S.|author7=Prettyman, T.|author8=Ammannito, E.|author9=De Sanctis, M.C.|author10=Russell, C.T.|date=September 2018|chapter=Dawn Data Reveal Ceres' Complex Crustal Evolution|title=European Planetary Science Congress|volume=12}}</ref> Eris word algemeen as 'n dwergplaneet aanvaar omdat dit 'n groter massa as Pluto het. In die volgorde waarin hulle ontdek is, is hulle: # [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] [[Lêer:Ceres symbol (fixed width).svg|16px|Ceres]] – ontdek op 1 Januarie 1801, 45&nbsp;jaar voor Neptunus. Is ’n halfeeu lank as ’n planeet beskou voordat dit as ’n asteroïde geklassifiseer is. Is op 13 September 2006 deur die IAU as ’n dwergplaneet erken. # [[Pluto]] [[Lêer:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|Pluto]] – ontdek op 18 Februarie 1930. Vir 76&nbsp;jaar as ’n planeet geklassifiseer. Is op 24 Agustus 2006 as ’n dwergplaneet herklassifiseer. # {{dp|Eris}} [[Lêer:Eris symbol (fixed width).svg|16px|Ceres]] – ontdek op 5 Januarie 2005. Is die "tiende planeet" genoem in mediaberigte. Is op 13 September 2006 deur die IAU as ’n dwergplaneet erken. Die IAU het net riglyne vasgestel waarvolgens die name van waarskynlike dwergplanete bepaal sou word: Enige [[trans-Neptunus-voorwerp]] sonder 'n naam en met 'n [[absolute magnitude]] van helderder as +1 (en dus 'n minimum deursnee van 838&nbsp;km by die maksimum geometriese albedo van 1)<ref name="bruton">{{cite web |title=Conversion of Absolute Magnitude to Diameter for Minor Planets |publisher=Department of Physics & Astronomy (Stephen F. Austin State University) |author=Dan Bruton |url= http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html |access-date=13 Junie 2008 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20100323180835/http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html |archive-date=23 Maart 2010 }}</ref> sou name gegee word deur 'n gesamentlike komitee bestaande uit die [[Kleinplaneetsentrum]] en die planetêre werkkomitee van die IAU.<ref name=IAU2008>{{Cite web|url=https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0804/|title=International Astronomical Union &#124; IAU|website=www.iau.org|access-date=17 Januarie 2023|archive-date=23 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123162642/https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0804/|url-status=dead}}</ref> Destyds, en nog steeds in 2021, was die enigste liggame wat die drempel bereik het {{dp|Haumea}} en {{dp|Makemake}}. Hulle word algemeen as dwergplanete aanvaar, hoewel daar nog geen bewyse is dat hulle in hidrostatiese ewewig is nie (veral oor Haumea is daar 'n meningsverskil):<ref name="Ortiz2017"> {{cite journal |display-authors = etal | last1 = Ortiz |first1 = J. L. | last2 = Santos-Sanz |first2 = P. | last3 = Sicardy |first3 = B. | last4 = Benedetti-Rossi |first4 = G. | last5 = Bérard |first5 = D. | last6 = Morales |first6 = N. | title = The size, shape, density and ring of the dwarf planet Haumea from a stellar occultation | url = http://www.astrosurf.com/sogorb/occultations/nature24051.pdf | journal = Nature | volume = 550 | issue = 7675 | year = 2017 | pages = 219–223 | doi = 10.1038/nature24051 | pmid = 29022593 | bibcode = 2017Natur.550..219O | arxiv = 2006.03113 | hdl = 10045/70230 | s2cid = 205260767 | hdl-access = free }} </ref><ref name="Dunham2019"> {{cite journal | title = Haumea's Shape, Composition, and Internal Structure | author1 = Dunham, E. T. | author2 = Desch, S. J. | author3 = Probst, L. | date = April 2019 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 877 | issue = 1 | pages = 11 | doi = 10.3847/1538-4357/ab13b3 | bibcode = 2019ApJ...877...41D | arxiv = 1904.00522 | s2cid = 90262114 }} </ref> [[Beeld:Makemake moon artist's view with legend.jpg|duimnael|220px|'n Voorstelling van 'n uitsig oor die oppervlak van Makemake met die Son bo.]] {{Ordelys|start=4 |{{dp|Haumea}} [[Lêer:Haumea symbol (fixed width).svg|16px|Ceres]] – ontdek op 28 Desember 2004. Is op 17 September 2008 deur die IAU as ’n dwergplaneet erken. |{{dp|Makemake}} [[Lêer:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|Ceres]] – ontdek op 31 Maart 2005. Is op 11 Julie 2008 deur die IAU as ’n dwergplaneet erken. }} Dié vyf liggame word algemeen genoem as die vyf dwergplanete in die Sonnestelsel, hoewel die beperkende faktor (albedo) nie deel van die definisie van 'n dwergplaneet is nie.<ref name="WGPSN"> {{cite web |date=11 Julie 2008 <!--11:42:58 --> |title=Dwarf Planets and their Systems |publisher=Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) |url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html#DwarfPlanets |access-date=12 September 2019}}</ref> Die sterrekundige gemeenskap verwys algemeen na ander groter TNV's ook as dwergplanete.<ref name=Pinilla-Alonso>{{cite book |last1=Pinilla-Alonso |first1= Noemi |last2=Stansberry |first2= John A. |last3= Holler |first3= Bryan J. |date=22 November 2019 |chapter=Surface properties of large TNOs: Expanding the study to longer wavelengths with the James Webb Space Telescope |arxiv=1905.12320 |title= The Transneptunian Solar System |editor= Dina Prialnik |editor2=Maria Antonietta Barucci |editor3=Leslie Young |publisher= Elsevier}}</ref> Minstens vier liggame voldoen aan die voorlopige kriteria van Brown, Tancredi et al. en Grundy et al. vir die identifikasie van dwergplanete en word algemeen dwergplanete genoem deur sterrekundiges: {{Ordelys|start=6 |{{dp|Quaoar}} [[Lêer:Quaoar symbol (fixed width).svg|16px|Ceres]] – ontdek op 5 Junie 2002. |{{dp|Sedna}} [[Lêer:Sedna symbol (fixed width).svg|16px|Ceres]] – ontdek op 14 November 2003. |{{dp|Orcus}} [[Lêer:Orcus symbol (fixed width).svg|16px|Ceres]] – ontdek op 17 Februarie 2004. |{{dp|Gonggong}} [[Lêer:Gonggong symbol (fixed width).svg|16px|Ceres]] – ontdek op 17 Julie 2007. }} JPL/Nasa het Gonggong byvoorbeeld 'n dwergplaneet genoem ná waarnemings in 2016,<ref name=OR10>{{cite web |url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=6509 |title=2007 OR10: Largest Unnamed World in the Solar System |website=Jet Propulsion Laboratory |first=Preston |last=Dyches |date=11 Mei 2016}}</ref> en Simon Porter van die Suidwestelike Navorsingsinstituut het in 2018 gepraat van "die groot agt [TNV]-dwergplanete", met verwysing na Pluto, Eris, Haumea, Makemake, Gonggong, Quaoar, Sedna en Orcus.<ref name="PorterTwitter"> {{cite web | first = Simon | last = Porter | url = https://twitter.com/AscendingNode/status/978592143626375169 | title = #TNO2018 | publisher = Twitter | date = 27 Maart 2018 | access-date = 27 Maart 2018 }}</ref> Nog liggame is voorgestel, soos [[120347 Salacia|Salacia]] en [[(307261) Máni|Máni]] deur Brown, {{dp|Varuna}} en Ixion deur Tancredi et al., en {{mp|2013 FY|27}} deur Sheppard et al.<ref>{{cite journal |last1=Sheppard |first1=Scott S. |last2=Fernandez |first2=Yanga R. |first3=Arielle |last3=Moullet |date=16 November 2018 |title=The Albedos, Sizes, Colors, and Satellites of Dwarf Planets Compared with Newly Measured Dwarf Planet 2013 FY27 |url=https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-3881/aae92a |journal=The Astronomical Journal |volume=156 |issue=6 |page=270 |doi=10.3847/1538-3881/aae92a |arxiv=1809.02184 |bibcode=2018AJ....156..270S |s2cid=119522310 |access-date=30 Oktober 2021}}</ref> Die meeste groter liggame het mane, wat beteken hulle massa en digtheid kan vasgestel word, wat bepaal of hulle dwergplanete kan wees of nie. Veral Salacia het 'n bekende massa en deursnee wat hom volgens die IAU 'n grensgeval maak. {{Ordelys|start=10 | {{dp|Salacia}} [[Beeld:Salacia symbol (fixed width).svg|20px]] ({{mp|2004 SB|60}}) &ndash; ontdek op 22 September 2004. Een bekende maan. }} Teen die tyd dat Makemake en Haumea name gekry het, is geglo TNV's met yskerns sal net 'n deursnee van sowat 400&nbsp;km nodig hê om hidrostatiese ewewig te bereik.<ref name="Brown" /> Dit is 3% van die grootte van die Aarde of die grootte van die mane [[Mimas (maan)|Mimas]], die kleinste maan wat rond is, en [[Proteus (maan)|Proteus]], die grootste een wat nie rond is nie. Navorsers het gedink daar is sowat 200 sulke liggame in die Kuipergordel en duisende verder weg van die Son af.<ref name="Brown">{{cite web |author-link=Michael E. Brown |title=The Dwarf Planets |first=Michael E. |last=Brown |publisher=California Institute of Technology, Department of Geological Sciences |url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/ |access-date=26 Januarie 2008}}</ref><ref name="BrownList">Mike Brown, [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html 'How many dwarf planets are there in the outer solar system?'] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111018154917/http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html |date=Oktober 18, 2011 }} Besoek op 15 November 2013</ref><ref name=Stern2012>Stern, Alan (24 Augustus 2012). The PI's Perspective. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20141113225430/http://pluto.jhuapl.edu/overview/piPerspective.php?page=piPerspective_08_24_2012 |date=13 November 2014 }}, 24 Augustus 2012. Besoek by http://pluto.jhuapl.edu/overview/piPerspective.php?page=piPerspective_08_24_2012.</ref> Dit was een van die redes dat besluit is om die lys planete so kort as moontlik te hou en hoekom Pluto herklassifiseer is. Navorsing het egter sedertdien twyfel gewerp op die idee dat sulke klein liggame hidrostatiese ewewig sal kan bereik of behou onder die tipiese omstandighede in die Kuipergordel en verder weg. ===Ander voorstelle=== Individuele sterrekundiges het 'n paar ander voorwerpe erken as dwergplanete of met die moontlikheid om hulleself as dwergplate te bewys. In 2008 het Tancredi et al. die IAU aangeraai om Orcus, Sedna en Quaoar as dwergplanete te erken (Gonggong was toe nog nie bekend nie), maar die IAU het nie toe die kwessie aangeroer nie en het nog steeds nie. Tancredi het ook die vyf TNV's Varuna, Ixion, {{mp|2003 AZ|84}}, {{mp|2004 GV|9}} en {{mp|2002 AW|197}} beskou as waarskynlike dwergplanete.<ref name=Tancredi2008>{{Cite journal |last1=Tancredi |first1=G. |last2=Favre |first2=S. A. |doi=10.1016/j.icarus.2007.12.020 |title=Which are the dwarfs in the Solar System? |journal=Icarus |volume=195 |issue=2 |pages=851–862 |year=2008 |bibcode=2008Icar..195..851T}}</ref> Sedert 2011 beweer Brown daar is honderde kandidaatvoorwerpe, wat wissel van "byna vir seker" tot "moontlike" dwergplanete. Hy baseer dit bloot op geraamde groottes.<ref name=free>{{cite web |title=Free the Dwarf Planets! |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2011/08/free-dwarf-planets.html |publisher=Michael Brown |date=24 Augustus 2011 |access-date=24 Augustus 2011}}</ref> In 2019 het Grundy et al. egter op grond van hulle bestudering van [[229762 Gǃkúnǁʼhòmdímà|Gǃkúnǁʼhòmdímà]] voorgestel dat donker liggame met 'n lae digtheid en 'n kleiner deursnee as sowat 900-1&nbsp;000&nbsp;km, soos Salacia en Varda, nooit heeltemal in ewewig was nie en hulle interne poreusheid sedert hulle vorming behou het (in welke geval hulle nie dwergplanete kan wees nie). Hulle aanvaar dat die helderder (albedo > ≈0.2) of digter (> ≈1.4 g/cc) Orcus en Quaoar moontlik heeltemal solied is.<ref name=Grundy2019>{{cite journal |first1=W.M. |last1=Grundy |first2=K.S. |last2=Noll |first3=M.W. |last3=Buie |first4=S.D. |last4=Benecchi |first5=D. |last5=Ragozzine |first6=H.G. |last6=Roe |title=The Mutual Orbit, Mass, and Density of Transneptunian Binary Gǃkúnǁʼhòmdímà ({{mp|(229762) 2007 UK|126}}) |url=http://www2.lowell.edu/users/grundy/abstracts/2019.G-G.html |journal=Icarus |doi=10.1016/j.icarus.2018.12.037 |year= 2019 |volume=334 |pages=30–38 |s2cid=126574999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407045339/http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/preprints/2019.G-G.pdf |url-status=live |archive-date=7 April 2019}}</ref> Later is bevind Salacia het 'n effens hoër digtheid, wat met sekere onsekerhede met dié van Orcus vergelyk, hoewel dit steeds 'n baie donker oppervlak het. Desondanks noem Grundy et al. dit "van dwergplaneetgrootte", terwyl hulle Orcus 'n dwergplaneet noem.<ref name="Grundy-orbits">{{cite journal |title=Mutual Orbit Orientations of Transneptunian Binaries |url=http://www2.lowell.edu/users/grundy/abstracts/preprints/2019.TNB_orbits.pdf |first1=W. M. |last1=Grundy |first2=K. S. |last2=Noll |first3=H. G. |last3=Roe |first4=M. W. |last4=Buie |first5=S. B. |last5=Porter |first6=A. H. |last6=Parker |first7=D. |last7=Nesvorný |first8=S. D. |last8=Benecchi |first9=D. C. |last9=Stephens |first10=C. A. |last10=Trujillo |journal=Icarus |volume=334 |pages=62–78 |year=2019 |doi=10.1016/j.icarus.2019.03.035 |bibcode=2019Icar..334...62G |s2cid=133585837 |issn=0019-1035 |access-date=2019-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115091416/http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/preprints/2019.TNB_orbits.pdf |archive-date=2020-01-15 |url-status=dead }}</ref> Latere studies oor Varda het daarop gedui dat dit ook 'n hoë digtheid kan hê, hoewel 'n lae digtheid nie uitgesluit kan word nie.<ref name="Souami2020">{{cite journal |display-authors = etal |first1 = D. |last1 = Souami |first2 = F. |last2 = Braga-Ribas |first3 = B. |last3 = Sicardy |first4 = B. |last4 = Morgado |first5 = J. L. |last5 = Ortiz |first6 = J. |last6 = Desmars |date = Augustus 2020 |title = A multi-chord stellar occultation by the large trans-Neptunian object (174567) Varda |journal = Astronomy & Astrophysics |volume = 643 |pages = A125 |doi = 10.1051/0004-6361/202038526 |arxiv = 2008.04818 |bibcode = 2020A&A...643A.125S |s2cid = 221095753 }}</ref> ===Waarskynlikste dwergplanete=== Daar word oor die volgende trans-Neptunus-voorwerpe in die tabelle hier onder, buiten Salacia, deur Brown, Tancredi et al. en Grundy et al. saamgestem dat hulle moontlike dwergplanete is, of naby daaraan. Salacia is ingesluit as die grootste TNV wat nie algemeen as 'n dwergplaneet erken word nie en volgens baie kriteria 'n grensgeval is. Charon, 'n maan van Pluto wat die IAU in 2006 as 'n dwergplaneet voorgestel is, word ingesluit vir vergelyking. Die voorwerpe met 'n absolute magnitude van groter as +1, wat dus aan die drempel voldoen van die gesamentlike planeet-kleinplaneet-benamingskomitee van die IAU, is uitgelig. Net so is Ceres, wat die IAU aanneem 'n dwergplaneet is sedert hulle die eerste keer oor die begrip gedebatteer het. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center" |+ Wenteleienskappe |- ! Naam ! Streek van die<br /> Sonnestelsel ! Wentel-<br /> radius ([[AE]]) ! Wentelperiode <br /> (jaar) ! Gem. wentel-<br /> spoed (km/s) ! [[Baanhelling]]<br /> tot die [[sonnebaan]] ! [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|Wentel-<br /> eksentrisiteit]] ! Planetêre <br /> diskriminant |-style="background: #E5E5FF;" ! style="text-align: left" | [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] | [[Asteroïdegordel]] | 2,768 | 4,604 | 17,90 | 10,59° | 0,079 | 0,3 |- ! style="text-align: left"| {{dp|Orcus}} | [[Kuipergordel]] ([[plutino|2:3]]) | 39,40 | 247,3 | 4,75 | 20,58° | 0,220 | 0,003 |-style="background: #E5E5FF;" ! style="text-align: left"| [[Pluto]] | Kuipergordel ([[plutino|2:3]]) | 39,48 | 247,9 | 4,74 | 17,16° | 0,,249 | 0,08 |- align=center ! style="text-align: left"| {{dp|Salacia}} | Kuipergordel ([[cubewano]]) | 42,18 | 274,0 | 4,57 | 23,92° | 0,106 | 0,003 |-style="background: #E5E5FF;" ! style="text-align: left" | {{dp|Haumea}} | Kuipergordel (12:7) | 43,22 | 284,1 | 4,53 | 28,19° | 0,191 | 0,02 |- ! style="text-align: left"| {{dp|Quaoar}} | Kuipergordel (cubewano) | 43,69 | 288,8 | 4,51 | 7,99° | 0,040 | 0,007 |-style="background: #E5E5FF;" ! style="text-align: left" | [[Makemake]] | Kuipergordel (cubewano) | 45,56 | 307,5 | 4,41 | 28,98° | 0,158 | 0,02 |- ! style="text-align: left"| [[225088 Gonggong|Gonggong]] | [[Verstrooide skyf]] (3:10) | 67,38 | 553,1 | 3,63 | 30,74° | 0,503 | 0,01<!--per Eris--> |-style="background: #E5E5FF;" ! style="text-align: left" | [[Eris (dwergplaneet)|Eris]] | Verstrooide skyf | 67,78 | 558,0 | 3,62 | 44,04° | 0,441 | 0,1 |- ! style="text-align: left"| {{dp|Sedna}} | Afsonderlik | 506,8 |data-sort-value="11400"| ≈&nbsp;11 400 |data-sort-value="1.3"| ≈&nbsp;1,3 | 11,93° | 0,855 |data-sort-value="0.06"| < 0,07 |} {| class="wikitable sortable" style="text-align: center" |+ Ander eienskappe |- ! width=54 |Naam ! Deursnee<br /> relatief tot<br /> die [[Maan]] ! Deursnee<br /> (km) ! Massa <br /> relatief tot<br /> die [[Maan]] ! Massa <br /> ({{e|21}} kg) ! [[Digtheid]] <br /> (g/cm<sup>3</sup>) ! Rotasie-<br /> periode <br /> (uur) ! [[Natuurlike satelliet|Mane]] ! [[Albedo]] ! [[absolute magnitude|H]] |-style="background: #E5E5FF;" ! style="text-align: left" | [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] | 27% | {{val|939.4|0.2}} | 1,3% | {{val|0.94}} | {{val|2.16}} | {{val|9.1}} | 0 | {{val|0.09}} | 3,3 |- ! style="text-align: left" | {{dp|Orcus}} | 26% | {{val|910|50|-40}} | 0,9% | {{val|0.64|0.02}} | {{val|1.57|0.15}} | {{val|13|4}} | 1 | {{val|0.23|0.02|-0.01}} | 2,2 |-style="background: #E5E5FF;" ! style="text-align: left"| [[Pluto]] | 68% | {{val|2377|3}} | 17,7% | {{val|13.03|0.03}} | {{val|1.85}} |data-sort-value="{{val|153.3}}"| 6d 9,3h | [[Pluto se natuurlike satelliete|5]] |data-sort-value="{{val|0.575}}"| {{val|0.49}} tot {{val|0.66}} | -0,76 |- ! style="text-align: left" data-sort-value="Charon"| ([[Charon (maan)|Charon]]) | 35% | {{val|1212|1}} | 2,2% | {{val|1.59|0.02}} | {{val|1.70|0.02}} | data-sort-value="{{val|153.3}}"| 6d 9,3h | – |data-sort-value="{{val|0.35}}"| {{val|0.2}} tot {{val|0.5}} | 1 |- align=center ! style="text-align: left"| {{dp|Salacia}} | 24% | {{val|846|21}} | 0,7% | {{val|.49|0.01}} | {{val|1.50|0.12}} | 6,1 | 1 | 0,04 | 4,5 |-style="background: #E5E5FF;" ! style="text-align: left"| {{dp|Haumea}} |data-sort-value="45%"| ≈&nbsp;45% |data-sort-value="{{val|1560}}"| ≈&nbsp;1560</ref><ref name="Dunham2019"/> | 5,5% | {{val|4.01|0.04}} |data-sort-value="{{val|2.02}}"| ≈&nbsp;2,02<ref name="Dunham2019" /> | {{val|3.9}} | 2 |data-sort-value="{{val|0.66}}"| ≈&nbsp;0,66 | 0,2 |- ! style="text-align: left" | {{dp|Quaoar}} | 32% | {{val|1110|5}} | 1,9% | {{val|1.4|0.2}} | {{val|2.0|0.5}} | {{val|8.8}} | 1 | {{val|0.11|0.01}} | 2,4 |-style="background: #E5E5FF;" ! style="text-align: left"| [[Makemake]] | 41% | {{val|1430|38|-22}} |data-sort-value="4.2%"| ≈&nbsp;4,2% |data-sort-value="{{val|3.1}}"| ≈&nbsp;3,1 |data-sort-value="{{val|1.7}}"| ≈&nbsp;1,7 | {{val|22.8}} | 1 | {{val|0.81|0.03|-0.05}} | -0,3 |- ! style="text-align: left" | [[225088 Gonggong|Gonggong]] | 35% | {{val|1230|50}} | 2,4% | {{val|1.75|0.07}} | {{val|1.74|0.16}} | {{val|22.4|0.2}}? | 1 | {{val|0.14|0.01}} | 1,8 |-style="background: #E5E5FF;" ! style="text-align: left" | [[Eris (dwergplaneet)|Eris]] | 67% | {{val|2326|12}} | 22,4% | {{val|16.47|0.09}} | {{val|2.43|0.05}} |data-sort-value="{{val|378.864}}"| 15d 18,9h | [[Dysnomia (maan)|1]] | {{val|0.96|0.04}} | -1,1 |- ! style="text-align: left" | {{dp|Sedna}} | 29% | {{val|995|80}} |data-sort-value="1%"| ≈&nbsp;1%? |data-sort-value="{{val|1}}"| ≈&nbsp;1? | ? | {{val|10|3}} | 0? | {{val|0.32|0.06}} | 1,5 |} ===Simbole=== Ceres [[Beeld:Ceres symbol (fixed width).svg|20px]]<ref name=bode-1801>{{cite book | editor-last = Bode |editor-first = J.E. | date = 1801 | title = Berliner astronomisches Jahrbuch führ das Jahr 1804 | trans-title=Die Berlynse Astronomiese Jaarboek vir 1804 | pages = 97–98 | url = https://books.google.com/books?id=6GElAQAAIAAJ&pg=RA2-PA98 }}</ref> en Pluto [[Beeld:Pluto monogram (fixed width).svg|20px]]<ref name=popular-astronomy>{{cite magazine | last = Slipher | first = V.M. | date = 1930 | title = The trans-Neptunian planet | magazine=Popular Astronomy | volume = 38 | page = 415 | url = http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-journal_query?volume=38&plate_select=NO&page=415&plate=&cover=&journal=PA... }}</ref> het simbole soos die klassieke planete gekry, omdat geglo is hulle is planete toe hulle ontdek is. Teen die tyd dat die ander dwergplanete ontdek is, is simbole nie eintlik meer gebruik nie. [[Unicode]] sluit simbole in vir die dwergplanete Quaoar [[Beeld:Quaoar symbol (fixed width).svg|20px]], Sedna [[Beeld:Sedna symbol (fixed width).svg|20px]], Orcus [[Beeld:Orcus symbol (fixed width).svg|20px]], Haumea [[Beeld:Haumea symbol (fixed width).svg|20px]], Eris [[Beeld:Eris symbol (fixed width).svg|20px]], Makemake [[Beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|20px]] en Gonggong [[Beeld:Gonggong symbol (fixed width).svg|20px]] wat meestal deur [[Astrologie|astroloë]] gebruik word: Hulle is ontwerp deur Denis Moskowitz, 'n [[sagteware]]-ontwerper van [[Massachusetts]].<ref name=anderson>{{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=4 Mei 2022 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=6 Augustus 2022}}</ref><ref name=DPU>{{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=26 Oktober 2021|website=unicode.org}}</ref><ref name="Unicode-1F700">{{cite web | title = Alchemical Symbols | date = 2022 | website = unicode.org | publisher = The Unicode Consortium | url = https://www.unicode.org/charts/PDF/U1F700.pdf }}</ref> Nasa het al sy simbole vir Haumea, Eris en Makemake gebruik, sowel as die tradisionele astrologiese simbool vir Pluto [[Beeld:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|20px]]<ref name=DP>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 22 April 2015 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 24 September 2021}}</ref> om daarna as 'n dwergplaneet te verwys.<ref name=DPU/> 'n Unicode-voorstel vir die meeste van Moskowitz se simbole noem simbole wat vir 'n paar kleiner kandidate voorgestel is – Salacia [[Beeld:Salacia symbol (Latin).svg|20px]], Varda [[Beeld:Varda symbol (fixed width).svg|20px]], Ixion [[Beeld:Ixion symbol (Latin, fixed width).svg|20px]] of [[Beeld:Ixion symbol (Greek, fixed width).svg|20px]], Gǃkúnǁʼhòmdímà [[Beeld:Gǃkunǁʼhomdima symbol.svg|20px]], Varuna [[Beeld:Varuna symbol (fixed width).svg|20px]] en [[19521 Chaos|Chaos]] [[Beeld:Chaos symbol (fixed width).svg|20px]] – maar astroloë gebruik dit nie konsekwent nie.<ref name=DPU/> ==Verkenning== [[Beeld:PIA19562-Ceres-DwarfPlanet-Dawn-RC3-image19-20150506.jpg|thumb|220px|Die dwergplaneet Ceres, soos afgeneem deur Nasa se [[Dawn-ruimtetuig]].]] Op 6 Maart 2015 het die [[Dawn-ruimtetuig]] in 'n wentelbaan om Ceres gegaan. Dit was die eerste [[ruimtetuig]] wat 'n dwergplaneet besoek.<ref name="NASA-20150306">{{cite web |last1=Landau |first1=Elizabeth |last2=Brown |first2=Dwayne |title=NASA Spacecraft Becomes First to Orbit a Dwarf Planet |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4503 |date=6 Maart 2015 |work=[[Nasa]] |access-date=6 Maart 2015}}</ref> Op 14 Julie 2015 het [[New Horizons]] verby Pluto en sy vyf mane gevlieg. Ceres toon [[sout]]neerslae en [[Kriovulkaan|kriovulkane]] as bewys van 'n aktiewe geologie, terwyl Pluto [[water]]ysberge het wat in [[stikstof]]ysgletsers dryf, sowel as 'n aansienlike [[atmosfeer]]. Ceres het blykbaar [[pekel]] wat deur sy suboppervlak syfer, terwyl daar bewyse is dat Pluto 'n [[oseaan]] onder sy oppervlak het. Dawn het voorheen om die asteroïde [[Vesta]] gewentel. Saturnus se maan [[Foibe (maan)|Foibe]] is deur [[Cassini-Huygens|Cassini]] afgeneem en voorheen deur [[Voyager 2]], wat ook by [[Neptunus]] se maan [[Triton (maan)|Triton]] was. Al drie liggame toon bewyse dat hulle eens dwergplanete was, en hulle verkenning help om die evolusie van dwergplanete te verduidelik. New Horizons het verafbeelde van Triton, Quaoar, Haumea, Eris en Makemake geneem, sowel as van die kleiner kandidate Ixion, Máni en {{mp|2014 OE|394}}.<ref name="Verbiscer2022">{{cite journal |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |id = 95 |pages = 31 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V}}</ref> ==Soortgelyke voorwerpe== 'n Paar liggame lyk fisies soos dwergplanete. Dit sluit in voormalige dwergplanete, wat steeds in ewewig is of bewyse van 'n aktiewe geologie toon; mane met 'n planetêre massa wat voldoen aan die fisiese definisie van 'n dwergplaneet, maar nie aan die wentelbaanvereistes nie; en Charon in die Pluto-Charon-stelsel, wat moontlik 'n dubbeldwergplaneet is. Die kategorieë kan oorvleuel: Triton is byvoorbeeld beide 'n voormalige dwergplaneet en 'n maan met 'n planetêre massa. ===Voormalige dwergplanete=== [[Beeld:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|duimnael|220px|Triton, soos afgeneem deur Voyager 2. Triton is vermoedelik 'n aangekeerde dwergplaneet.]] Vesta, die voorwerp in die asteroïdegordel met die grootste massa naas Ceres, was eens in hidrostatiese ewewig en is rofweg rond. Dit wyk net af van 'n ronde vorm weens enorme impakte wat twee groot kraters gevorm het nadat die oppervlak weer hard geword het.<ref>{{cite journal |first=Peter C. |last=Thomas |author2=Binzelb, Richard P. |author3=Gaffeyc, Michael J. |author4=Zellnerd, Benjamin H. |author5=Storrse, Alex D. |author6=Wells, Eddie |title=Vesta: Spin Pole, Size, and Shape from HST Images |journal=Icarus |volume=128 |pages=88–94 |date=1997 |issue=1 |doi=10.1006/icar.1997.5736 |bibcode=1997Icar..128...88T}}</ref> Sy afmetings stem nie tans ooreen met 'n liggaam wat in hidrostastiese ewewig is nie.<ref name="Asmar 2012">{{cite journal |last=Asmar |first=S. W. |author2=Konopliv, A. S. |author3=Park, R. S. |author4=Bills, B. G. |author5=Gaskell, R. |author6=Raymond, C. A. |author7=Russell, C. T. |author8=Smith, D. E. |author9=Toplis, M. J.|author10=Zuber, M. T. |title=The Gravity Field of Vesta and Implications for Interior Structure |journal=43rd Lunar and Planetary Science Conference |issue=1659 |date=2012 |page=2600 |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2012/pdf/2600.pdf |bibcode=2012LPI....43.2600A}}</ref><ref name="Russel 2012">{{cite journal |last=Russel |first=C. T. |title=Dawn at Vesta: Testing the Protoplanetary Paradigm |journal=Science |date=2012 |volume=336 |issue=6082 |pages=684–686 |doi=10.1126/science.1219381 |url=http://www.phyast.pitt.edu/~wmwv/Classes/A1122/Literature/Science-2012-Russell-684-6.pdf |bibcode=2012Sci...336..684R |display-authors=etal |pmid=22582253 |s2cid=206540168 |access-date=17 Januarie 2023 |archive-date=15 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715181221/http://www.phyast.pitt.edu/~wmwv/Classes/A1122/Literature/Science-2012-Russell-684-6.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Neptunus]] se maan [[Triton (maan)|Triton]] het 'n groter massa as Eris én Pluto, is in hidrostatiese ewewig en is vermoedelik 'n aangekeerde dwergplaneet (waarskynlik lid van 'n dubbelstelsel), maar wentel nie meer regstreeks om die Son nie.<ref name="Agnor06">{{Cite journal |doi=10.1038/nature04792 |url=http://extranet.on.br/rodney/curso2010/aula9/tritoncapt_hamilton.pdf |title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary–planet gravitational encounter |journal=Nature |volume=441 |issue=7090 |pages=192–194 |year=2006 |last1=Agnor |first1=C. B. |last2=Hamilton |first2=D. P. |pmid=16688170 |bibcode=2006Natur.441..192A |s2cid=4420518 |access-date=17 Januarie 2023 |archive-date=14 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014134243/http://extranet.on.br/rodney/curso2010/aula9/tritoncapt_hamilton.pdf |url-status=dead }}</ref> Foibe is 'n [[Sentour (kleinplaneet)|sentour]] wat deur [[Saturnus]] aangekeer is en wat, nes Vesta, nie meer in hidrostatiese ewewig is nie, maar vermoedelik voorheen was.<ref>JPL/Nasa, 26 April 2012. [http://saturn.jpl.nasa.gov/news/newsreleases/newsrelease20120426/ Cassini Finds Saturn Moon Has Planet-Like Qualities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713125236/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/newsreleases/newsrelease20120426/# |date=13 Julie 2015 }}</ref> Bewyse uit 2019 dui daarop dat [[Theia (planeet)|Theia]], die voormalige planeet wat met die Aarde gebots het in die [[reusebotsingshipotese]], dalk uit die buitenste Sonnestelsel gekom het en nie in die binneste Sonnestelsel ontstaan het nie, en dat die Aarde se water op Theia ontstaan het. Dit impliseer Theia was dalk 'n voormalige dwergplaneet uit die Kuipergordel.<ref>{{Cite journal |last1=Budde |first1=Gerrit |last2=Burkhardt |first2=Christoph |last3=Kleine |first3=Thorsten |date=20 Mei 2019 |title=Molybdenum isotopic evidence for the late accretion of outer Solar System material to Earth |journal=Nature Astronomy |volume=3 |issue=8 |pages=736–741 |language=en |doi=10.1038/s41550-019-0779-y |issn=2397-3366 |bibcode=2019NatAs...3..736B|s2cid=181460133 }}</ref> ===Mane met ’n planetêre massa=== Altesaam 19 [[natuurlike satelliet|mane]] in die Sonnestelsel het ’n groot genoeg massa om deur hul swaartekrag in ’n ronde vorm gedruk te word, en sewe van hulle het ’n groter massa as Eris en Pluto. Hulle is nie fisiek te onderskei van die dwergplanete nie, maar voldoen nie aan die kriteria nie omdat hulle nie direk om die Son wentel nie. Die sewe grotes is die Aarde se [[maan]], Jupiter se vier Mane van Galilei ([[Io (maan)|Io]], [[Europa (maan)|Europa]], [[Ganumedes (maan)|Ganumedes]] en [[Callisto (maan)|Callisto]]), een maan van [[Saturnus]] ([[Titaan (maan)|Titaan]]) en een van Neptunus ([[Triton (maan)|Triton]]). Die ander mane is ses van Saturnus ([[Mimas (maan)|Mimas]], [[Enkelados]], [[Tethis (maan)|Tethis]], [[Dione (maan)|Dione]], [[Rea (maan)|Rea]] en [[Iapetus (maan)|Iapetus]]), vyf van [[Uranus (planeet)|Uranus]] ([[Miranda (maan)|Miranda]], [[Ariel (maan)|Ariel]], [[Umbriel (maan)|Umbriel]], [[Titania (maan)|Titania]] en [[Oberon (maan)|Oberon]]), en een van Pluto ([[Charon (maan)|Charon]]). Die term "[[Planeet#Planetêre massa|planemo]]" word gebruik vir voorwerpe met ’n planetêre massa en dit sluit dié mane, die dwergplanete en die planete in.<ref>{{cite journal | last1 = Basri | first1 = G. | last2 = Brown | first2 = M.E. | year = 2006 | title = Planetesimals to Brown Dwarfs: What is a Planet? | url = http://siba.unipv.it/fisica/articoli/A/Annual%20Review%20Earth%20Planetary%20Sciences_vol.34_2006_pp.193-216.pdf | format = PDF | journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences | volume = 34 | issue = | pages = 193–216 | arxiv = astro-ph/0608417 | bibcode = 2006AREPS..34..193B | access-date = 25 Augustus 2013 | archive-date = 31 Julie 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130731133553/http://siba.unipv.it/fisica/articoli/A/Annual%20Review%20Earth%20Planetary%20Sciences_vol.34_2006_pp.193-216.pdf | url-status = dead }}</ref> Eintlik sal Pluto en Charon albei oorweeg kan word as dwergplanete in ’n dubbelplaneetstelsel omdat albei aan die vorm-kriterium van dwergplanete voldoen en om ’n sentrale punt wentel wat tussen die twee liggame lê (eerder as dat een om die ander wentel).<ref name="Draft Resolution 5" /> Volgens die IAU word Charon nie tans as ’n dwergplaneet beskou nie, maar as ’n satelliet van Pluto. In ’n latere stadium kan die idee dat Charon self ’n dwergplaneet is, egter oorweeg word.<ref>{{cite web |url=http://www.iau.org/public/themes/pluto/ |title=Pluto and the Solar System |publisher=IAU |access-date=10 Julie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417193151/https://www.iau.org/public/themes/pluto/ |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Nota== <references group="nota"/> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Eksterne skakels== * NPR: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5631291 Dwarf Planets May Finally Get Respect] (David Kestenbaum) * BBC News: [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4798205.stm Q&A New planets proposal], 16 Augustus 2006 * Hilton, James L., [http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php When Did the asteroids Become Minor Planets?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921162818/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php |date=21 September 2007 }} * Nasa: [http://astronomy2009.nasa.gov/topics_sep.htm IYA 2009 Dwarf Planets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211161824/http://astronomy2009.nasa.gov/topics_sep.htm |date=11 Februarie 2010 }} {{Commons-kategorie inlyn|Dwarf planets}} {{Wikt-inlyn|dwergplaneet}} {{PlaneteSon}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Dwergplanete| ]] 7cbuzysqaqszdrrz5g3j538tijvw99w Documenta 0 27713 2888922 2877099 2026-03-30T22:46:32Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888922 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''documenta''}} [[Lêer:Documenta13.jpg|duimnael|Die Fridericianum tydens documenta 13]] [[Lêer:DocumentaStadtKassel.jpg|duimnael|[[Kassel]] se padteken]] '''''documenta''''' is 'n kunsuitstalling wat aanvanklik elke vier en nou elke vyf jaar in [[Kassel]], [[Duitsland]], gehou word. Die uitstalling duur 100 dae en word as die belangrikste uitstalling van moderne en eietydse [[kuns]] ter wêreld gesien.<ref>[http://artsouthafrica.com/ Art South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231045448/http://artsouthafrica.com/ |date=31 Desember 2007 }}, [http://artsouthafrica.com/?article=314 At the end of Documenta 12...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080207143208/http://artsouthafrica.com/?article=314 |date= 7 Februarie 2008 }}, besoek op 28 Desember 2007</ref><ref name="goethe" /> Dit is in [[1955]] gestig deur die kunstenaar, onderwyser en kurator Arnold Bode as deel van die ''Bundesgartenschau'' ("Federale tuinskou") wat daardie jaar in Kassel gehou is. Die eerste documenta was – in teenstelling met die algemene verwagting – 'n aansienlike sukses en dit het meeste van die kunstenaars wat as invloedryk in die moderne kuns was, soos [[Pablo Picasso]] en [[Wassily Kandinsky]] ingesluit.<ref name=goethe>[http://www.goethe.de/ Goethe Instituut], [http://www.goethe.de/wis/pro/kub/kwa/997/en155704.htm KuBus 7 – 40 years of the documenta], besoek op 17 Desember 2007.</ref> Hierdie ''Museum van Eenhonderd Dae'' het tot 'n oorweldigende suksesverhaal ontwikkel. In die Europese somer van 2012 is die dertiende documenta deur meer as 860&nbsp;000 mense besoek. Die uitstalling se eiesoortige karakter is oor die jare heen bewaar; anders as by ander soortgelyke internasionale uitstallings word documenta volgens die visie van 'n enkele individu saamgestel. Daar is geen nasionale pawiljoene nie, dit word nie beperk tot spesifieke media nie en elke nuwe documenta verskil van die vorige in uitleg, tematiese ontwerp, uitstalruimte en konsep. documenta se wesentlike karakter is dié van innovasie en vernuwing; die uitstalling hou tred met die jongste kunsneigings soos video-, rekenaar- en internetkuns. Elke documenta word so te sê opnuut uitgevind deur die direkteur en sy of haar span.<ref>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/geschichte0.html?&L=1 documenta], besoek op 28 Desember 2007</ref> Die eerste documenta het hoofsaaklik op Europese kuns gefokus en het Duitsland blootgestel aan die ontwikkelinge wat in kuns plaasgevind het, voor en na die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="goethe" /><ref name="Kits" /> In die 1960's is al hoe meer Amerikaanse kuns vertoon soos wat die middelpunt van die [[Avant-garde|avante-garde]] kunsbeweging oor die [[Atlantiese Oseaan]] geskuif het.<ref name="documenta12-d4" /> Hoewel documenta van vroeg af kunstenaars van oral in die wêreld ingesluit het, het veral die afgelope twee documentas groot getalle kunstenaars van buite [[Europa]] en die [[Amerikas]] ingesluit. Dit het ook gepaard gegaan met 'n groter mate van politieke en maatskaplike inhoud in die kuns wat uitgestal is. == Geskiedenis van ''documenta'' == === documenta I, 1955 === [[Lêer:Fridericianum02.jpg|duimnael|Fridericianum Kassel]] [[Lêer:FridericianumBeuys kasselgalerie de.jpg|duimnael|Die fasade van die Fridericianum met een van die eike wat later deur [[Joseph Beuys]] daar geplant is as deel van sy werk ''[[7000 Eike]]'' (documenta VII)]] Die eerste documenta is gehou as 'n onderdeel van die jaarlikse ''Bundesgartenschau'' (die nasionale tuinskou van Duitsland) wat in 1955 in Kassel gehou is. Die uitstalling se oorspronklike volledige titel was: ''documenta. Europäische Kunst des XX. Jahrhunderts'' ("documenta. Europese kuns van die 20ste eeu"). Dit is deur die skilder, grafiese kunstenaar en ontwerper Arnold Bode, in noue samewerking met die kunshistorikus Werner Haftmann, saamgestel.<ref name=Kits>[http://igitur-archive.library.uu.nl/student-theses/2007-1010-200516/Ralph%20Kits%20-%20Documenta%20X.pdf Ralph Kits, documenta X – Over de documenta van Catherine David en de reacties in de Nederlandse pers]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Doktorale skripsie, Kunsgeskiedenis, Fakulteit Geesteswetenskappe, Opleiding Kunstgeschiedenis, Universiteit Utrecht, Junie 2007.</ref> Die naam van die uitstalling is 'n tegniese term. Die betekenis maak die aanspraak dat die uitstalling 'n ''dokumentasie'' van moderne kuns verteenwoordig. Dit het veral vir die eerste documenta van 1955 gegeld, aangesien moderne kuns nie gedurende die tydperk van [[Nasionaal-Sosialisme|nasionaal-sosialisme]] in [[Nazi-Duitsland]] toeganklik was nie. Vriende en kennisse van Bode het beweer dat die meervoud van die [[Latyn]]se woord ''documentum,'' Bode beïnvloed het in die keuse van 'n naam. Indien dit die geval was, dui "documenta" op 'n les, voorbeeld of waarskuwing. "Documentum" word opgebou uit die Latynse woorde ''docere'' (leer, opdrag gee, inlig, toon, vertel) en ''mens'' (die intellektuele vermoë, die gees, die begrip).<ref>Cristoph Lange, ''The Spirit of Documenta'', Art-Philosophical Reflections', 50 Jahre / Years documenta 1955–2005. Archive in motion, Kassel 2005, bl. 14 – hier aangehaal deur Ralph Kits</ref> Bode het in die vroeë 1950's daarin geslaag om die stad Kassel, die deelstaat [[Hesse]] en die Federale Regering van [[Wes-Duitsland]] te oortuig dat 'n uitstalling van eietydse kuns saam met die tuinskou in Kassel in [[1955]] gehou moes word. Bode en Haftmann het daarin geslaag om byna 700 werke van internasionale kunstenaars byeen te bring. Die uitstalling is op buitengewone wyse in die witgekalkte ruïnes van die [[19de eeu]]se neo-klassisistiese Museum Fridericianum gehou. Bode se slagspreuk was: "om ruimtes te skep, om ruimtelike verhoudings te skep waarin skilderye en beelde ten beste waardeer kan word, waarin kleur en stemming versterk word". Dit was 'n suksesresep en tot vandag toe sukkel ander om hom in die rol te ewenaar. Bode en Haftmann wou met die eerste documenta wys hoe die Europese en wêreldse tydsgees ontwikkel het, hoe dié gees vorm in kuns aangeneem het, die verhouding waarin Duitsers daartoe kon staan en wat hulle daaruit kon leer. Die werk en die manier waarop dit vertoon is moes die voorkoms van kunsstrominge, en hoe dit aansluit by die algemeen heersende tydgees, aantoon Daar is gepoog om die 'stand van sake' in die wêreld in sy geheel voor te stel. Daar is benewens beeldende kuns ook digkuns, drama, musiek, ontwerp, en film tentoongestel. Die klem van die eerste documenta was nie so seer op "eietydse kuns" wat na 1945 ontstaan het nie; Bode wou die besoekers blootstel aan die werke van kunstenaars wat tydens die Nazi-regime onder die aanduiding ''Entartete Kunst'' ("ontaarde kuns") in Duitsland bekend gestaan het. Daaronder het die abstrakte kuns getel; veral die abstrakte skilderkuns van die 1920's en 1930's het die middelpunt van die uitstalling gevorm.<ref name="goethe" /><ref name="Kits" /> === documenta II, 1959 === [[Lêer:Bundesarchiv B 145 Bild-F007140-0001, Kassel, Staatstheater.jpg|duimnael|Die Staatstheater in Kassel tydens die tweede documenta in 1959]] Vier jaar ná die eerste documenta het Bode in 1959 meer kunstenaars ingesluit en ook twee ekstra tentoonstellingsruimtes gebruik: die ''Orangerie'' en die [[Palais Bellevue]] wat beide in die [[18de eeu]] gebou is. Die volledige titel van die tweede documenta was ''II. documenta. Kunst nach 1945'' (" tweede documenta, kuns ná 1945").<ref name="Kits" /> In die jare ná die eerste uitstalling was die fokus al hoe meer op "eietydse kuns". Die tweede documenta het steeds gestreef om op te voed en het Haftmann se idee van "organiese ontwikkeling van 'n wêreldtaal van abstraksie" (''Weltsprache Abstraktion'') voortgesit en het aandag gevestig op "aksente", "voorlopers" en "mentors". In dié uitstalling is 'n historiese oorsig van kuns van die vorige 15 jaar aangebied. Die ongeveer 300 kunstenaars wat deelgeneem het, het Karel Appel, Francis Bacon, [[Jean Dubuffet]], Philip Guston, Anton Heyboer, Willem de Kooning, [[Joan Miró]] en [[Mark Rothko]] ingesluit. Die uitstalling het die Duitse publiek opnuut met die "ontaarde kuns" laat kennis maak en het ook die Duitse kunstenaars Max Ernst, Ernst Ludwig Kirchner, [[Paul Klee]] en Emil Nolde, wat deur die nasionaal-sosialistiese bewind verdoem is, ingesluit.<ref name="Kits" /><ref name=documenta12-d2>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/d2.html?&L=0 d2 1959], besoek op 17 Desember 2007.</ref> Die tweede uitstalling het gepoog om die kontinuïteit aan te toon van kuns wat "die sigbare na kuns afbeeld wat dan die onsigbare sigbaar maak" en terselfdertyd abstraksie as die geldige diksie van naoorlogse kuns voor te stel. Bode het die gedagte onderstreep deur treffende individuele beelde langs die sentrale asse van die museum te plaas. Ernst Wilhelm Nay se "Freiburger Bild“ van 1956 het die hoofsaal van die Fridericianum oorheers. Dit het ook 'n ander neiging van naoorlogse kuns geïllustreer: 'n nuwe internasionale vorm van skilder wat bestaan het uit reuse muurvullende manifestasies. Dit was veral die Amerikaners wat in dié opsig leiding verskaf het. Dit was dan ook die eerste keer wat Amerikaanse werke op grootskaal by documenta vertoon is: dit was simptomaties van die belangrikheid van Amerikaanse kuns in die naoorlogse tydperk. Die kern van die avant-garde beweging het ook nou van Europa na die [[Verenigde State]] geskuif.<ref name="documenta12-d2" /> === documenta III, 1964 === [[Lêer:Kricke Norbert Grosse Mannesmann 1960 Düsseldorf.jpg|duimnael|''Grosse Mannesmann'' (1958/61) deur Norbert Kricke, hede in Düsseldorf]] 1964 se "documenta III" (ook kortweg verwys na as "d3") was die laaste uitstalling wat deur Bode en Haftmann aangebied is. In die voorwoord tot die uitstallingskatalogus noem Bode die uitstalling "Museum van die 100 dae"; 'n benaming wat steeds met die uitstalling geassosieer word. Die kunswêreld het die gebeurtenis, wat deur 200&nbsp;000 mense bygewoon is, beskryf as die belangrikste Europese kunsuitstalling van die dekade.<ref name="Kits" /><ref name="goethe" /><ref name=documenta12-d3>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/d3.html?&L=0 d3 1964]. Besoek op 18 Desember 2007.</ref> Die uitstalling se slagspreuk was "Kuns is dít wat belangrike kunstenaars maak" (''Kunst ist das, was bedeutende Künstler machen''). Haftman het weereens klem gelê op die belangrikheid van vooroorlogse [[modernisme]] as die maatstaf van kwaliteit kuns. Dit was egter die laaste keer wat die uitstalling gefokus was op die ouer generasie kunstenaars. d3 het nie meer verskillende "groepe" kunstenaars ten toon gestel nie. Die uitstalling het eerder gefokus op die individuele kunstenaar en nie op spesifieke style en skole nie. Hy het egter steeds gehou by sy gedagte van abstraksie as wêreldtaal en as 'n gevolg het hy van die jongste neigings in eietydse kuns (wat nie daarmee gestrook het nie) verwaarloos.<ref name="documenta12-d3" /> documenta III het die ontwikkeling van moderne kuns vanaf [[impressionisme]] geïllustreer met die meer as 500 werke wat vertoon is. Dit het werke van [[Paul Cézanne]], [[Vincent van Gogh]], [[Marc Chagall]], [[Pablo Picasso]], [[Otto Dix]], [[Oskar Kokoschka]], [[Lyonel Feininger]], [[Paul Klee]], [[Giorgio de Chirico]], [[Max Ernst]] en [[Joan Miró]] ingesluit asook werk van jong Europeërs soos [[K.R.H. Sonderborg]], [[Emilio Vedova]], [[Jules Lismonde]] en [[Lucebert]].<ref name="documenta12-d3" /> Bode het met d3 sy nuwerwetse uitstallingstyl verder uitgebrei. Drie prente van die Amerikaanse skilder Sam Francis, wat spesiaal vir die trappe van die [[Basel]]-kunssaal geskep is, is byvoorbeeld in 'n seshoekige saal met natuurlike lig van bo af vertoon. Dit het die werk met 'n byna heilige sin beklee.<ref name="documenta12-d3" /> === documenta IV, 1968 === [[Lêer:Briefmarke Frank Stella d4 1997.jpg|duimnael|[[Posseël]] vir documenta x met 'n beeld van Frank Stella uit d4]] documenta 4 het in [[1968]] plaasgevind, tydens 'n polities onstuimige tydperk in Europa. Militante linksgesinde studente in Duitsland, aangemoedig deur die sukses wat Italiaanse jeugdiges behaal het in die ontwrigting van die Venesiese Biennale,<ref>Die Venesiese Biennale is 'n groot kunstuitstalling wat elke ander jaar in [[Venesië]] gehou word (''biennale'' is [[Italiaans]] vir "twee-jaarliks".</ref> het gedreig om die documenta in chaos te dompel.<ref>[http://www.time.com/ Time Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516192126/http://www.time.com/ |date=16 Mei 2013 }}, [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,712167-1,00.html ''Signals of Tomorrow''] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120913115607/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,712167-1,00.html |date=13 September 2012 }}. Vrydag 12 Julie 1968. Besoek op 18 Desember 2007.</ref> Teen die agtergrond van die studente-opstande van 1968 het Haftmann bedank en is die kuratorskap vir die eerste en enigste keer aan 'n sogenaamde "documenta-raad" oorgelaat, eerder as die visie van een of twee individue. Die aanloop tot d4 is gekenmerk deur debat en omstredenheid wat die toekoms van die uitstalling bevraagteken het. Die uitstalling self het gepaard gegaan met die waai van rooi vlae en die skree van slagspreuke wat die hou van die openingstoesprake verhoed het. Kunstenaars het betoog teen die weglating van die ''fluxus''-beweging en studente het betoog teen wat hulle beskou het as "die documenta van handelaars" en op maatskaplik relevante kuns aangedring. Uit 'n kunssinnige oogpunt was documenta 4 die eerste documenta wat geheel en al op datum was en met meer as 220&nbsp;000 besoekers was dit weereens 'n sukses.<ref name="goethe" /><ref name=documenta12-d4>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/d4.html?&L=0 d4 1968], besoek op 18 Desember 2007</ref> Met die saamstel van documenta 4 het spanning tussen estetiese oordeling en die demokratiese vorme van konsensus behaal tot konflik gelei. Die werkkomitees van die 24-lid raad se werksaamhede het gereeld op dooie punte uitgeloop as gevolg van die probleme geassosieer met estetiese konses bou en die skeptisisme van die ouer garde dat dit enigsins moontlik was. Jean Leering, die jong direkteur van die ''Stedelijk Van Abbemuseum'', in [[Eindhoven]] het onder die omstandighede saam met Bode na vore getree as 'n belangrike figuur na die dood van twee raadslede.<ref name="goethe" /><ref name="documenta12-d4" /> Anders as by die vorige documenta-uitstallings, het d4 as die “jongste documenta wat daar ooit was” eksklusief op eietydse werk gefokus en alle vorme van die retrospektiewe vermy. Die uitstalling het dan ook reg laat geskied aan alle vorme van kuns uit die 1960's en het hom blootgestel aan die oorheersing van Amerikaanse kuns soos aangedui deur die vername posisie wat ''Post-Painterly'' abstraksie en kleurveldskilder (''color field painting'') ingeneem het. Ook minimalisme, popkuns, kinetiese kuns en installasie is na vore gebring ten spyte van kritiek daarop. Anders as tevore is beelde nie buite die Orangerie vertoon nie en die argitektoniese raamwerk vir beeldhouwerk is laat vaar. Die werke is eerder in los groeperings op die Karlswiese-weiveld uitgestal.<ref name="goethe" /> Christo se 85 meter hoë ''5,600 Cubic Meter Package'' was toonaangewend van kuns wat "mens nie anders kon as om raak te sien nie".<ref>[http://www.documenta12.de/d4.html?&L=1 d4 1968] by documenta12.de. Laaste besoek op 10 Januarie 2008.</ref> Die verskeidenheid maniere van kunsuitdrukking en die verhoogde klem wat op teoretiese aangeleenthede geplaas het, het die organiseerders gedwing om iets te doen aan die feit dat toeskouers se manier van kunswaardering skaars verander het oor die afgelope aantal dekades. documenta 4 het vir die eerste keer "besoekersskole" aangebied om die probleem aan te spreek, maniere om eietydse kuns te waardeer te verduidelik en die idee te vestig dat die ontvangs van kuns 'n "arbeidstaak" in eie reg is.<ref name="documenta12-d4" /> === documenta V, 1972 === [[Lêer:Katalog documenta 5 1972.JPG|duimnael|Katalogus van die documenta V in 1972]] Met documenta 5 was die [[Switserland|Switser]] Harald Szeemann as Generaalsekretaris aangestel en hy was die eerste organiseerder wat direk in Arnold Bode se voetstappe gevolg het. Szeemann was tot [[1969]] hoof van die Kunsthalle Berne en het as vryskut kurator gewerk. Na die eksperiment van demokratiese kuratorskap in 1969 was hy alleen verantwoordelik vir die uitstalling. Szeeman het op briljante wyse daarin geslaag om 'n uitstalling te reël wat steeds beskou word as die documenta wat die grootste impak op moderne kuns gehad het.<ref name="goethe" /><ref name=documenta12-d5>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/d5.html?&L=0 d5 1972]. Besoek op 18 Desember 2007.</ref> Die uitstalling met die titel ''Befragung der Realität – Bildwelten heute'' ("Bevraagtekening van [[realiteit]] – Beeldwêrelde vandag")<ref>[http://the-artists.org/tours/documenta5.cfm documenta 5 inligtingsblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013164412/http://the-artists.org/tours/documenta5.cfm |date=13 Oktober 2007 }}. Besoek op 18 Desember 2007.</ref> is in terme van 'n oorkoepelende tematiese raamwerk georganiseer, eerder as vorige documentas, wat werke volgens hulle individuele potensiaal ingesluit het. Tydens documenta 5 het individuele werke verskillende temas verteenwoordig. Die uitstalling het stelselmatig die verhouding tussen visuele vorms van uitdrukking en realiteit ondersoek. Dit het ook verder gegaan en probeer om toeskouers "eietydse beeldwêrelde" beter te help verstaan: ten einde die doel te bereik het die uitstalling die rol van gids vertolk wat die toeskouers in hulle manier van beskouing probeer lei het. documenta 5 het die standpunt ingeneem dat voorstellings van die wêreld toenemend met behulp van massamedia plaas vind en dat opgevoerde gebeurtenisse skaars onderskei kon word van werklike gebeurtenisse. Dié verhouding tussen realiteit en beeld was dus die fokus van die uitstalling. documenta 5 het die verhouding tussen beeld, realiteit en die konsep van die "beeld" self getoets met die uitstal van sogenaamde "onkuns", soos kitsch, reklame, politieke propaganda, wetenskapsfiksie en die "kunswerk van die waansinnige". Sommige kritici het gevoel dat "documenta V te ver gegaan het" en dat "die enigste meer elitistiese gebeurtenis die Wagner Fees in Bayreuth is".<ref name="goethe" /><ref name="documenta12-d5" /> Die uitstalling het gepoog om 'n groot impak op die samelewing te hê met die uitnodiging van sosiaal aktiewe kunstenaars soos [[Joseph Beuys]] wat met die besoekers gemeng het. Beuys het naamlik 'n kantoor vir sy "Organisasie vir direkte demokrasie deur Volkstemming" in die Museum Fridericianum gevestig waar hy die volle 100 dae lank debat gevoer het met die besoekers aan die uitstalling.<ref name="documenta12-d5" /> Fotorealisme, wat toe 'n nuwe kunsneiging was, is besonder oortuigend aangebied. Die oorkoepelende konsep vir die uitstalling was die van "individuele mitologieë" wat 'n verskeidenheid van installasie, ''action art'' en opvoering toegelaat het en die rigting aangewys het vir komende uitstallings. Die individuele mitologieë het verwys na die vroeë 1970's se neiging vir kuns om introverte, hermetiese kunsstelling te maak. Szeemann het groot werke laat uitsal wat baie keer daarop gemik was om die eiesoortige intellektuele kosmos van die individuele kunstenaars uit te beeld. 'n Belangrike voorbeeld hiervan was die reuse lugskip van die [[België|Belgiese]] kunstenaar Panamarenko wat 'n hele kamer gevul het en sy obsessie met vlieg uitgebeeld het.<ref name="goethe" /><ref name="documenta12-d5" /> Volgens Szeemann het dié documenta soos nooit te vore nie die algemene publiek en die kundiges in twee kampe verdeel, kritici en entoesiastiese ondersteuners.<ref name="documenta12-d5" /> === documenta VI, 1977 === [[Lêer:Kassel, Dokumenta, Landschaft im Dia.jpg|duimnael|van documenta 6]] documenta 6, wat in [[1977]] gehou is, moes onderskei word van die vorige documenta. Die Duitse kunshistorikus Manfred Schneckenburger wat as kunsdirekteur opgetree het, het gestreef om dit te doen deur die vraagstuk rondom die posisie van kuns in die media-samelewing te herbewoord onder die werktitel "Art in the Media World–Media in Art". Hy wou ook gereg laat geskied aan die konsep van kuns as 'n onafhanklike gebied wat tog sy oorsprong in die samelewing het en wat verantwoordelik is daaraan.<ref name="goethe" /><ref name=documenta12-d6>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/d6.html?&L=0 d6 1977]. Besoek op 18 Desember 2007.</ref> Teen d6 was documenta gevestig as dié kunstentoonstelling. Vir kunstenaars het deelname hulle markwaarde verbeter of bevestig. Die uitnodiging aan kunstenaars van die [[Duitse Demokratiese Republiek|Oos-Duitsland]] het sterk protes uitgelok en bekende kunstenaars soos Georg Baselitz en Markus Lüpertz het hulle op die laaste oomblik aan documenta VI onttrek. Indrukwekkende bywoningsyfers het egter die sukses van die documenta bevestig.<ref name="goethe" /><ref name="documenta12-d6" /> Schneckenburger het sy idee van kuns op drie generasies tegniese media gegrond: fotografie, film en video wat naas die "tradisionele" kunsdissiplines (teken, skilder en beeldhou) as volwaardige kunsvorme uitgestal is. Fotografie is verteenwoordig deur 'n uitgebreide retrospektiewe oorsig. Die uitstalling het verskeie video-installasies ingesluit soos Ulrike Rosenbach se ''Herkules-Herakles-King Kong'' (1976) en Bill Viola se ''He Weeps for You'' (1976). documenta self het 'n beduidende teenwoordigheid op televisie gehad met weeklikse bande uit die uitstalling se videobiblioteek wat deur openbare uitsaaiers gebeeldsaai is.<ref name="documenta12-d6" /> Al die kunsvorme wat op die uitstalling verteenwoordig was, is voorgestel as inhoudsoordraaglik, wat veral vir die tradisionele dissiplines 'n nuwe houding was. Volgens hierdie beskouing skep die kunstenaar bewus of onbewus 'n objek wat op sigself inhoud of "inligting" het en die inhoud kan oordra. Kuns is dus 'n "kommunikasiemiddel" en 'n gekommunikeerde objek.<ref name="Kits" /> Talle reusagtige beeldhouwerke het hulle verskyning by die uitstalling gemaak. Die ondersoek na die problematiese verhouding tussen kuns en maatskaplike realiteit is by d6 voortgesit. Baie van die beelde by d6 is bedink as "kuns in die oop ruimte" (''Kunst im öffentlichen Raum'') en is aangebied langs die tradisionele ligging in die Karlsauepark en voor die Museum Fridericianum. Richard Serra se monumentale beeld, ''Terminal'' (1977), 'n reuse struktuur uit ysterblaaie, en Walter de Maria's se ''Vertical Earth kilometre'' ("Vertikale aardkilometer", 1977), 'n bronspaal van 12-ton wat in die grond begrawe is (en die konstruksiewerk wat daarmee gepaard gegaan het), het kuns se aanspraak om deel te wees van die samelewing aangetoon. Die beeldhouwerke het ook die veranderde beeldhou-aangeleenthede van postminimalisme en sogenaamde "Land Art" geïllustreer. Die beweging is nie net gekenmerk deur 'n ander begrip van materiaal nie, maar het ook die skuif uit tradisionele museumruimtes aangedui, asook 'n beweging na die monumentale.<ref name="documenta12-d6" /> === documenta VII, 1982 === [[Lêer:Fredericianum.jpg|duimnael|links|Fredericianum met twee eike wat deur Joseph Beuys daar geplant is]] [[Lêer:Kassel-beuys-7000-eichen-wegmann-v-o.jpg|duimnael|'n Paar van die bome in die 7000 Eike kunswerk van Joseph Beuys langs Wegmannstraße in Kassel.]] Die [[Nederland]]se kunshistorikus Rudi Fuchs was die kunsdirekteur van documenta 7 wat in [[1982]] gehou is. Fuchs het die Museum Fridericianum van buite laat restoureer en die binnekant laat moderniseer tot 'n eietydse museumgebou.<ref name="Kits" /> d7 het dan ook 'n duidelike museum-georiënteerde karakter gehad. Eietydse kuns, geskep deur verskillende generasies, is op tradisionele wyse voorgestel in die museum wat gepoog het om kuns van die maatskaplike werklikheid te beskerm. Fuchs wou kuns bevry van die "verskeie beperkinge en sosiale parodieë waarin dit vasgevang is". Hy wou die uitstalling ook nie beperk tot 'n spesifieke teoretiese konsep nie. Hoewel Fuchs klem gelê het op die kunstenaar se individuele aard het hy nogtans in die uitstallingontwerp verwys na verbindings tussen die kunstenaars en hulle plek in kulturele tradisie. Kunswerke is nie volgens kunsstyle, groepe of geografiese oorsprong gerangskik nie en het eerder "individuele dialoë" gevolg.<ref name=documenta12-d7>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/d7.html?&L=0 d7 1982]. Besoek op 20 Desember 2007.</ref> Fuchs se benadering was beskryf as "stelselmatig onstelselmatig". Hy wou Amerikaanse kuns van daardie tydperk direk met dié van Europa vergelyk. Op daardie stadium het daar egter ernstige twyfel geheers oor die krag en kwaliteit van Europese kuns. Veral die rigting wat die Nuwe Wildes (''Neuen Wilden''), 'n groep skilders in Duitsland, ingeslaan het, het gelyk of dit enige verwagtings van nuwe inhoud verydel het.<ref name="goethe" /> Die klassieke genres, skilder en beeldhou, het 'n prominente plek ingeneem in d7 met bydraes van [[Marlene Dumas]], Dan Graham, Anselm Kiefer, Richard Long, Bruce Naumann, Hermann Nitsch, Claes Oldenburg, Gerhard Richter en [[Andy Warhol]]. Die vernaamste werk by d7 was egter die ''7000 Eichen'' ("7000 Eikebome") van [[Joseph Beuys]]. In dié werk het Beuys 7000 basaltstene op die Friedrichsplatz gedeponeer en ook die eerste van 7000 bome geplant. Oor die volgende vyf jaar is die oorblywende 6999 bome in Kassel geplant: elkeen langs een van die basaltstene. Die laaste boom is op die openingsdag van d8 in Junie 1987 deur die kunstenaar se weduwee, Eva Wurmbacher-Beuys, geplant nadat Beuys in [[1986]] gesterf het.<ref name="Kits" /><ref name="documenta12-d7" /> === documenta VIII, 1987 === [[Lêer:Nam June Paik d8 1997.jpg|duimnael|Nam June Paik werk vir d8 op Duitse [[Posseël]]]] documenta VIII van 1987 sou oorspronklik onder leiding van Harald Szeemann (wat ook vir d5 in [[1972]] verantwoordelik was) en Edy de Wilde georganiseer word. Inhoudelike verskille en spanning tussen die twee het die deurvoer van die konsep egter onmoontlik gemaak. Manfred Schneckenburger het hom bereid verklaar om nog 'n keer die wêreldkunsuitstalling in Kassel te reël. documenta VIII was dus die tweede documenta was deur die kunshistorikus Manfred Schneckenburger opgerig is. Die klem van d8 was egter anders as dié van d6. Hoewel klank- en video-installasies weer vername posisies ingeneem het, is skilderwerke so te sê geïgnoreer. In d8 het Schneckenburger gepoog om kuns se maatskaplike relevansie in die konflikgebied tussen onafhanklikheid en ingryping te ondersoek.<ref name=documenta12-d8>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/d8.html?&L=0 d8 1987]. Besoek op 20 Desember 2007.</ref> Hy wou ook die kontakpunte tussen ontwerp, kuns en argitektuur ondersoek. Schneckenburger het enersyds afskeid geneem van modernisme met sy oortuiging dat daar geen duidelike grense tussen die verskillende dissiplines is nie, terwyl hy andersyds tog probeer het om 'n duidelike en oorsigtelike beeld van die kuns van sy tyd te gee.<ref name="Kits" /> Nie alle kritici was dit eens dat dit geslaag was nie; die Duitse weekblad, ''Die Zeit'', het byvoorbeeld gevoel dat d8 "minder van 'n uitstalling as 'n kaleidoskoop van produksies" was. Schneckenburger wou nie net die klassieke gaping tussen vryheid en toepassing van kuns ondersoek nie, maar wou ook kuns se potensiaal om verandering te weeg te bring – beide in die gebied van toegepaste kuns en in die gebied van sosiale [[utopie]]ë – aan te toon; een jaar na die [[Tsjernobil-kernramp]]. Schneckenburger het die samelewing se teenwoordige verlies aan utopie geïllustreer deur werke van verskeie kunstenaars oor oorlog, onderdrukking en geweld te vertoon, soos byvoorbeeld Marie-Jo Lafontaine's se video-installasie ''Les Larmes d'Acier'' ("Die Trane van Staal"), wat 'n jong atletiese man vertoon het wat oefen teen die agtergrond van 'n Maria Callas aria.<ref name="documenta12-d8" /> Die kunswêreld was egter besorg dat die vervaging van die grense tussen kuns, ontwerp en argitektuur neergekom het op die uitlewering van kunssinnige standpunte. Manfred Schneckenburger het self tot die gevolgtrekking gekom dat sy documenta-konsep, in plaas van om die bedoelde oopheid tussen ontwerp en argitektuur daar te stel, nuwe skeidsmure geskep het.<ref name="goethe" /> === documenta IX, 1992 === [[Lêer:Documenta halle.jpg|duimnael|links|Die ''documenta-Halle'', ontwerp deur Jochem Jourdan en Bernhard Müller, wat vir d9, 1992 opgerig is.]] documenta IX, 1992 is deur die charismatiese Belgiese kunshistorikus Jan Hoet as kunsdirekteur saamgestel. Hoet is in die rol ondersteun deur die Belgiese kurator Bart de Baere, die Italiaanse kunskritikus Pier-Luigi Tazzi en die kunskritikus Denis Zacharopoulos van [[Griekeland]]. Hoet was van 1975 tot 2003 direkteur van die ''Stedelijk Museum voor Actuele Kunst'' (SMAK) in [[Gent]] en was veral bekend vir sy baanbrekerprojek, ''Chambres d'Amis'' in 1986, waarin kuns in vyftig woonstelle in Gent uitgestal is.<ref name="Kits" /> Byna geen ander documenta het swaarder onder die kritici deurgeloop nie. Tog het die bywoningsyfers wat vir die eerste keer 600&nbsp;000 verbygesteek het en die uitstalling se kommersiële sukses het die uitstalling se konsep regverdig. Hoet het niks uitgelaat wat nie aktueel was in die kunswêreld van [[1992]] nie.<ref name="goethe" /> d9 het die grootste aantal ruimtes tot nog toe beslaan. Benewens die gevestigde Fridericianum en Orangerie is nuwe uitstalruimtes ingesluit, soos die Neue Galerie ("Nuwe Galery"), die trappe van die AOK medieseverskeringsmaatskappy en die Ottoneum (wat 'n natuurhistoriese museum huisves), tydelike geboue in die Karlsauepark en die nuut-opgerigte documenta-saal agter die teater. Laasgenoemde is deur die argitekte Jochem Jourdan en Bernhard Müller ontwerp. Die sewe geboue is aangevul deur talle openbare terreine in Kassel.<ref name="Kits" /><ref name=documenta12-d9>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/d9.html?&L=0 d9 1992]. Besoek op 20 Desember 2007.</ref> [[Lêer:Kassel Himmelsstürmer.jpg|duimnael|Himmelsstürmer (Man wat na die hemel loop) van die kunstenaar Jonathan Borofsky wat as deel van d9 opgerig is.]] Hoet het in d9 weggebreek van dokumenta-tradisie deur geen teoretiese konsep te ondersoek of 'n tematiese konteks te verskaf nie. Hy het die hooftaak van eietydse kuns gesien as die verskaffing van werklike subjektiewe ondervindings om te dien as teenwig vir 'n realiteit wat al hoe meer virtueel was. Hy het hom tydens die voorbereiding van die uitstalling as volg uitgelaat: "Kuns self sal ons vertel wie dit is. Nie ek nie. Ek kan slegs 'n kaartjie aanbied vir die ontdekkingsreis. […] Die documenta moet nie besnoei word tot een sentrale idee nie. Ek het geen konsep nie. Ek bou slegs 'n struktuur wat 'n konsep voorstel." Die enigste leiding wat Hoet aan die toeskouer verskaf het was die liggaam as metafoor en hy het die documenta dan ook die titel "From body to body to the bodies" gegee.<ref name="Kits" /><ref name="documenta12-d9" /> Die d9 program het ook jazzopvoerings, boks en bofbal ingesluit.<ref name="documenta12-d9" /> Soos met d8 het die uitstalling onder die kritici deurgeloop. ''[[The New York Times]]'' het dit as leweloos en sinneloos beskryf en verklaar dat alhoewel daar uitstaande werke ten toon gestel is "hulle moes baklei vir aandag in 'n omgewing waar die sterkste, luidrugtigste en mees aggressiewe floreer".<ref>[http://www.nytimes.com/ New York Times], [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE7DA1E3EF936A35754C0A964958260 ART VIEW; At Documenta, It's Survival Of the Loudest]. Besoek op 21 Desember 2007.</ref> === documenta X, 1997 === [[Lêer:DX Sharan Ticket.jpg|duimnael|links|d10 kaartjie waarvoor Volkswagen 'n borg was]] documenta 10 was die laaste documenta van die vorige [[millennium]]. Dit was ook die eerste wat deur 'n vrou saamgestel is, die [[Frankryk|Franse]] kunshistorikus, Catherine David. Hoewel David te vore 'n kurator van eietydse kuns by die Pompidou-sentrum was en later by die Galerie Nationale du Jeu de Paume, 'n lektor in eietydse kuns by die École du Louvre was, verskeie boeke gepubliseer en verskeie uitstallings georganiseer het, was sy relatief onbekend.<ref>Masao Miyoshi, ''[http://www.questia.com/googleScholar.qst;jsessionid=HrsLVS52LTX4KsWfhKsxYvJt1pwjsYsT8DnG41Qg6J25jL0H2524!1279305052?docId=98684674 Radical Art at documenta X]{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', [New Left Review], Vol. a, 1998, besoek op 21 Desember 2007</ref><ref name=NYC1>[http://www.nytimes.com/ New York Times], [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A07E3DC1630F937A2575BC0A962958260 'Suddenly I Have Hundreds Of Friends']. Besoek op 21 Desember 2007.</ref> David het die gedagte "kyk terug in die toekoms in" as sentrale motief vir die uitstalling gebruik. Sy het gelyktydig 'n kritiese oorsig oor die vorige vyftig jaar en 'n prognose van die toekoms aangebied.<ref name=documenta12-d10>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/d10.html?&L=0 d10 1997]. Besoek op 21 Desember 2007.</ref> David het daarna gestreef om van al die "standaard bestanddel" van documenta gebruik te maak; vernuwing, vooruitgang en verandering en sodoende die tradisie van innovasie vas te vang; met gepaardgaande verrassing en omstredenheid.<ref name="Kits" /> Sy het geen presedent gesien waarvan vooruit gegaan kon word nie en het haar benadering beskryf met die term "retroperspektief", wat ook as die benaming vir 'n gedeelte van die uitstalling gedien het.<ref name="documenta12-d10" /> Die moontlike toekoms van kuns is ondersoek met rekenaar- en internetgebaseerde kuns, die uitgebreide filmprogram in die BALi-Kino en die groot aantal videowerke. In die ''retroperspektive''-uitstalling is verskeie ouer werke uitgestal,<ref name="Kits" /> insluitend werke wat reeds tydens vorige documantas uitgestal was, soos Marcel Broodthaers se ''Section Publicité, Musée d'Art Moderne, Département des Aigles'' wat te vore in 1972 tydens documenta 5 uitgestal is.<ref name="documenta12-d10" /> 'n Verdere teoretiese konsep onderliggend aan d10 was die oorweging dat estetiese produksie sy politiese omgewing moes insluit. David het d10 gedefinieer as 'n "manifestation culturelle" ('n "kulturele gebeurtenis") en wou gehad het dat toeskouers die wêreldtoestand in die werk moes herken. Sleuteldatums geassosieer met beduidende maatskaplike en kulturele omwentelings het as kronologiese merkers gedien waarlangs kuns se politieke, sosiale, kulturele en estetiese verkenningsfunksies nagespoor is. David het haar taak benader vanuit die oortuiging dat documenta 'n fenomeen was wat tot 'n veelsydige kulturele gebeurtenis ontwikkel het.<ref name="documenta12-d10" /> In die program ''100 Tage–100 Gäste'' ("100 dae — 100 gaste") is kunstenaars, digters, filosowe, sosioloë, wetenskaplikes en teater- en filmregisseurs uitgenooi om gedurende die 100 dae van documenta 10 voor te lees, te debatteer en besprekings te voer. Onderwerpe het gewissel van die effektiwiteit van kultuurbeleide teen die agtergrond van 'n wêreldmark tot vraagstukke rondom die grondslag van demokrasie.<ref name="documenta12-d10" /> Die "spoor" of "weg", fisies sowel as as idee, het in dié opsig 'n belangrike rol gespeel: die besoeker is deur die stad Kassel gelei vanaf die Kultur Bahnhof, langs die Museum Fridericianum, die Friedrichsplatz, die Ottoneum en die Documenta-Halle, na die Orangerie in Karlsauepark om sodoende die verbinding tussen die stad en documenta sigbaar te maak. Langs die pad is verskeie werke vertoon, soos dié in die voetgangerstonnel by die stasie. Sommige van die werke sou skaars as kunswerke erken word, soos Hans Haacke se straatplakkate of die rooi neon-letters van Peter Friedl se werk, KINO, wat op die dak van die documenta-saal geplaas is.<ref name="Kits" /> === documenta XI, 2002 === [[Lêer:Briefmarke Documenta XI 2002.jpg|duimnael|[[Duitsland|Duitse]] [[posseël]] oor d11]] documenta 11 was die eerste wat deur 'n kunsdirekteur wat nie van Europese oorsprong was nie, gereël te word: Okwui Enwezor was in [[Nigerië]] gebore en het sedert [[1963]] in die Verenigde State gewoon en gewerk. Enwezor was te vore die kunsdirekteur van die tweede [[Johannesburg]] Biennale (1996–1997) en was kurator van talle uitstallings in die wêreld se voorste galerye en museums.<ref>[http://www.sfai.edu/ san fransisco art institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924025635/http://www.sfai.edu/ |date=24 September 2011 }}, [http://www.sfai.edu/People/Person.aspx?id=1190 OKWUI ENWEZOR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720044141/http://www.sfai.edu/People/Person.aspx?id=1190 |date=20 Julie 2011 }}. Besoek op 21 Desember 2007.</ref> Hy wou met sy span van ses assistent-kuratore die eerste documenta van die [[21ste eeu]] saamstel rondom die tema "postkoloniale problematiek".<ref name="Kits" /> documenta 11 was in terme van inhoud, tydskaal en geografiese dimensies aansienlik breër in strekking as enige vorige documenta.<ref name=documenta12-d10B>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/d11.html?&L=0 d11 2002]. Besoek op 21 Desember 2007.</ref> Die documenta 11 uitstalling in Kassel is voorafgegaan deur vier sogenaamde ''Platforms'' met die uitstalling in Kassel as die vyfde Platform. Die Platforms het 'n verskeidenheid komplekse onderwerpe behandel deur 'n reeks openbare debatte oor die historiese en teoretiese analise van postkoloniale magsverhoudinge. Die konferensies sou sorg vir die teoretiese verdieping van die uitstallingtema:<ref name=d11platforms>[http://www.documenta12.de/ Platform5 documenta11], [http://www.documenta12.de/archiv/d11/data/english/index.html Platforms]. Besoek op 21 Desember 2007.</ref> * Platform1, ''Democracy Unrealized'' ("Demokrasie onverwesenlik"), het in [[Wene]],[[Oostenryk]], plaasgevind van [[15 Maart]] tot [[20 April]] [[2001]] en is van [[9 Oktober|9]] tot [[30 Oktober]] [[2001]] in [[Berlyn]], Duitsland, voortgesit.<ref name="d11platforms" /> * Platform2, ''Experiments with Truth: Transitional Justice and The Processes of Truth and Reconciliation'' ("Eksperimente met die waarheid: tradisionele regstelsels en die prosesse van waarheid en versoening"), het in [[Nieu-Delhi]], [[Indië]], plaasgevind van [[7 Mei|7]] tot [[21 Mei]] [[2001]] en het bestaan uit vyf dae van openbare paneelbesprekings, lesings en debatte, sowel as 'n videoprogram wat meer as 30 dokumentêre en fiksie films ingesluit het.<ref name="d11platforms" /> * Platform3, ''Créolité and Creolization'' ("Kreolisme en kreolisering"), is gehou op die [[Wes-Indië|Wes-Indiese]] eiland [[St. Lucia]] in die [[Karibiese gebied]] tussen [[12 Januarie|12]] en [[16 Januarie]] [[2002]].<ref name="d11platforms" /> * Platform4, ''Under Siege: Four African Cities, Freetown, Johannesburg, Kinshasa, Lagos'' (Onder beleëring: vier Afrikastede, [[Freetown, Sierra Leone|Freetown]], Johannesburg, [[Kinshasa]], [[Lagos]]"), is in Lagos, Nigerië, gehou van [[15 Maart|15]] tot [[21 Maart]] [[2002]] en het die huidige stand van sake van vinnig groeiende stedelike sentra in Afrika behandel in 'n openbare simposium en 'n [[werkswinkel]] ''Urban Processes in Africa''.<ref name="d11platforms" /> By die uitstalling in Kassel, of Platform5, is kunstenaars van lande wat nog nooit te vore verteenwoordig is nie uitgenooi om 'n waarlik internasionale ondervinding te skep as 'n uitstalling van wêreldkuns in 'n globale postkoloniale stadium. Die uitstalling het as toevoeging en weerspieëling op die diskursiewe platforms gedien. Die tentoonstelling self was egter nie 'n bloot visuele voorstelling van die konferensies nie. Die wisselwerking tussen die verskillende platforms het aangetoon dat estetiese ondervinding 'n intellektuele aktiwiteit is wat staat maak op kennis en onderskeidende vermoë. Nogtans was baie van die werk op die uitstalling steeds toeganklik sonder indiepte agtergrond oor die uitstallingtema. Onderwepe wat deur die uitstalling aangespreek is het ingesluit: die menseslagting in [[Rwanda]], Palestynse geskiedenis, Amerikaans-Meksikaanse grensspanninge, [[rassisme]] in Europa en arbeidsgeskille in [[Suid-Afrika]].<ref name="documenta12-d10" /><ref name=NYT2>[http://www.nytimes.com/ The New York Times], [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D05E1D7133BF931A35755C0A9649C8B63 His Really Big Show], besoek op 22 Desember 2007</ref> Benewens die tradisionele uitstalruimtes in die Fridericianum, die Kulturbahnhof, die Orangerie en die Karlsaue, is die Bindingbrouery tot die uitstalling toegevoeg. Enwezor het gemeen dat hedendaagse kuns in die publieke domein hoort. Hy het ook geglo ook dat die meganismes wat kuns dié publieke posisie verskaf heroorweeg moet word en dat nie net kuns en die plek daarvan in die samelewing bespreek moet word nie, maar ook die algehele magstruktuur in die wêreld. Verder het hy geglo hy dat die doel van kuratorskap nie is om 'n "smaakmaker" te wees nie, maar om "kennis te produseer" - nie net van kuns nie, maar van die wêreld waarin dit gemaak word.<ref name="NYT2" /> d11 het as die mees politiese documenta tot dusver gemengde reaksie by kritici uitgelok. Nie almal was dit eens dat die komplekse en ambisieuse mandaat van d11 suksesvol uitgevoer is nie.<ref>Nicole Katz skryf in Haiku Review "But on the ground, the complex and ambitious mandate of Documenta 11 translated into a stunning array of artistic banality. It felt like the art world's answer to the Earth Summit. Every oppressed minority represented, irrespective of artistic merit."[http://www.haikureview.net/node/16]. Maria Fernandez kom egter tot 'n meer positiewe gevolgetrekking in [http://www.metamute.org/en/Documenta-Dreaming Documenta-Dreaming]{{Dooie skakel|date=Desember 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} waarin sy beskryf hoe d11 in sekere opsigte voortgebou het op wat David in d10 begin het. Die Guardian-resensie, [http://arts.guardian.co.uk/features/story/0,,766127,00.html Being here now], deur Adrain Searle, kom tot die gevolgtrekking dat d11 "ongelyk [is], met tye ergerlik, ontstellend en self opbeurend, Documenta 11 is nie 'n perfekte tentoonstelling nie. Dit is nie 'n perfekte wêreld nie." In [http://www.nyfa.org/archive_detail_q.asp?type=3&qid=5&fid=1&year=2002&s=Fall Documenta's Global Reach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050313182848/http://www.nyfa.org/archive_detail_q.asp?type=3&qid=5&fid=1&year=2002&s=Fall |date=13 Maart 2005 }} stel Mark von Schlegell: “Strolling down Documenta’s hallways, resting one’s feet on its benches, sitting in its rainy cafés, one encountered different answers to that nebbish question of whether and how politics belong in art—but it was everywhere in evidence that art belongs in politics.” Sien ook Matthew Hyland se resensie vir die boek oor Platform1, [http://www.metamute.org/en/Democracy-Unrealized Democracy-Unrealized] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120060650/http://www.metamute.org/en/Democracy-Unrealized |date=20 November 2008 }} en [http://www.frieze.com/issue/article/documenta_111/ Documenta 11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120160155/http://www.frieze.com/issue/article/documenta_111 |date=20 November 2008 }} by [http://www.frieze.com/ frieze.com].</ref> Al is 'n magdom materiaal aangebied vir weerspieëling op die tema, het Enwezor die publiek uiteindelik onduidelik gelaat oor "eietydse kuns se vooruitsigte en die posisie daarvan in die skep van interpretasiemodelle vir die verskillende aspekte van vandag se begripvormende wêrelde".<ref name="documenta12-d10" /> === documenta XII, 2007 === [[Lêer:Tanaka Atsuko, Tokyo Work 1955-2007.jpg|duimnael|links|Tanaka Atsuko se "Tokyo Work" (1955), 2007 rekonstruksie by documenta 12]] Die kunsdirekteur vir documenta 12 was Roger M. Buergel wat saam met sy eggenoot, die kunshistorikus Ruth Noack, die twaalfde documenta saamgestel het. Noack was ook die kurator van die uitstalling. Buergel is in [[1962]] in Berlyn gebore en is 'n uitstallingmaker, kritikus en dosent. Toe hy in 2003 gekies is om d12 saam te stel het hy geen ervaring met groot uitstallings gehad nie, was hy nie verbonde aan 'n museum of kunsvereniging nie, en het hy geen duidelike ideë gehad wat hy op d12 wou vertoon nie.<ref>Buergel aangehaal deur Hanno Rauterberg in: ''[http://zeus.zeit.de/text/2007/16/Documenta Revolte in Kassel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627072958/http://zeus.zeit.de/text/2007/16/Documenta |date=27 Junie 2007 }}'', DIE ZEIT, 12. April 2007 Nr. 16, besoek op 23 Desember 2007</ref> [[Lêer:Documenta 12 - Buergel and Noack.jpg|duimnael|Documenta 12 kunsdirekteur Roger M. Buergel and kurator Ruth Noack]] Buergel en Noack wou met drie leitmotiewe aan kuns, maar ook aan die kunspubliek vra: "Is moderniteit ons antikwiteit?, Wat is die blote lewe? Wat moet gedoen word?" Buergel het gemeen meen dat ons "beide binne én buite" moderniteit staan, afgeskrik deur die geweld daarvan en verlei deur die potensiaal daarvan. Met die eerste vraag wou hy ondersoek of moderniteit oor alle verskille heen 'n gemene planetêre horison kan verskaf. Hy het ook gevra ook of kuns die medium vir die kennis is. Met die tweede vraag het hy die kwesbaarheid en blootstelling van bestaan ondersoek. "Waaruit bestaan die lewe eintlik as alles wat nie wesenlik is nie verwyder word?" en "Help kuns om te bepaal wat wesenlik is?" Met die derde vraag wou hy weet wat ons moet leer om [[globalisering]] intellektueel en geestelik te hanteer; en of dit 'n vraag van estetiese opvoeding en ontwikkeling is.<ref name=d12-leidmotiewe>[http://www.documenta12.de/ documenta 12], Leidmotiewe [http://www.documenta12.de/leitmotive.html?&L=0 de] [http://www.documenta12.de/leitmotive.html?&L=1 en]. Besoek op 23 Desember 2007.</ref><ref name=d12-uitstalling>[http://www.documenta12.de/ documenta 12], Uitstalling [http://www.documenta12.de/aussttelung.html?&L=0 de] [http://www.documenta12.de/aussttelung.html?&L=1 en]. Besoek op 23 Desember 2007.</ref> [[Lêer:Documenta 12 - Aue-Pavillon (innen).JPG|duimnael|links|Binneaansig van Aue-Pavilion]] documenta 12 het soos vorige documentas verskeie geboue in Kassel gebruik, insluitend die tradisionele documenta ruimtes: die Fridericianum, documenta-saal en die Neue Galerie. Met d11 in 2002 het Okwui Enwezor 'n voormalige brouerygebou as deel van die uitstalling gebruik om die verhoogde ruimtebehoeftes en besoekersgetalle te hanteer. Buergel het verkies om eerder vir die duur van die uitstalling 'n geheel en al nuwe tydelike gebou in Karlsauepark op te rig: die Aue-Pavillon. Die 9&nbsp;500&nbsp;m² Aue-Pavillon is deur die [[Frankryk|Franse]] argitekte Anne Lacaton en Jean-Philippe Vassal ontwerp en van industriële voorafvervaardigde kweekhuisonderdele gebou. Die argitekte se oorspronklike idee was 'n ligte, deurskynende pawiljoen. As gevolg van bewaringsoorwegings is die ontwerp aangepas en is die dak en mure met 'n silwerige materiaal bedek om kunswerke daarbinne van sonlig te beskerm.<ref name=Aue-Pavilion>[http://www.universes-in-universe.de/ Universes in Universe -Welten in Kunst], [http://www.universes-in-universe.de/car/documenta/eng/2007/tour/aue-pavillon/index.htm Aue-Pavilion]. Besoek op 23 Desember 2007.</ref> Met die insluiting van die sjef Ferran Adria in d12 was sy restaurant, elBulli naby [[Barcelona]], ook een van die "uitstalruimtes" vir d12.<ref name=elBulli>[http://www.guardian.co.uk/ The Guardian], [http://arts.guardian.co.uk/art/visualart/story/0,,2081283,00.html ''Food can be artistic – but it can never be art''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823221423/http://arts.guardian.co.uk/art/visualart/story/0,,2081283,00.html |date=23 Augustus 2007 }}. Besoek op 23 Desember 2007.</ref> Verder is nog 'n [[18de eeu]]se gebou, Schloss Wilhelmshöhe, vir d12 gebruik. Twee films is ook in die [[Kulturzentrum Schlachthof (Kassel)|Kulturzentrum Schlachthof]], in die noordelike deel van Kassel vertoon. [[Lêer:SNC11087.JPG|duimnael|Rooi papawerveld in die Friedrichsplatz by Documenta 12]] documenta 12 het die werk van 109 kunstenaars uit 43 lande uitgestal. Die uitstalling is deur 754&nbsp;301 besoekers, 4&nbsp;390 kunskenners en 15&nbsp;537 joernaliste uit 52 lande bygewoon. d12 het min van die gevestigde eietydse kunstenaars ingesluit. documenta 12 het swaar onder die kritici in veral die [[Engels]]talige pers deurgeloop. Die Telegraph het dit as "Die slegste kunsuitstalling ooit" beskou,<ref>[http://www.telegraph.co.uk/ Telegraph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126001453/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1343734/My-marriage-of-misery-to-a-billionaire.html |date=26 November 2016 }}, [http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2007/06/19/badocumenta119.xml ''The worst art show ever''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080623114533/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2007%2F06%2F19%2Fbadocumenta119.xml |date=23 Junie 2008 }}. Besoek op 23 Desember 2007</ref> die Guardian het dit "100 dae van onbekwaamheid" genoem<ref>[http://arts.guardian.co.uk/ The Guardian], [http://arts.guardian.co.uk/art/visualart/story/0,,2106264,00.html ''100 days of ineptitude'']. Besoek op 23 Desember 2007.</ref> en die New York Times het gemeen dat die gewigtige vrae moontlik te sag gestel is.<ref>[http://www.nytimes.com/ New York Times], [http://www.nytimes.com/2007/06/22/arts/design/22docu.html?_r=1&pagewanted=2&oref=slogin ''Asking Serious Questions in a Very Quiet Voice'']. Besoek op 23 Desember 2007.</ref> Ook Die Welt het gemeen dat die mislukking van die papawerveld van Sanja Ivekovic voor die Fridericianum, wat besoekers begroet wanner hulle by d12 aangekom het, moontlik 'n teken van die hele uitstalling was.<ref>Uta Baier, [http://www.welt.de/ Die Welt], ''[http://www.welt.de/kultur/article947543/Sinnsuche_so_schwer_wie_ein_Ironman-Lauf.html Sinnsuche, so schwer wie ein Ironman-Lauf]''. 15 Junie 2007. Besoek op 23 Desember 2007.</ref> Ook kunstydskrifte het soos met ander documentas gemengde resensies gelewer. Die Duitse tydskrif ART het tot die slotsom gekom dat documenta 12 breedweg uit "bleek" kuns bestaan het, dat dit groot flaters gehad het en dat dit klaaglik gefaal het as 'n wêrelduitstalling. Die tydskrif het gemeen dat alhoewel dit nie 'n totale mislukking was nie, dit beslis nie 'n baanbrekende toekomsmodel was nie. Art in America was effens meer positief met die uitspraak "Ondersteun deur 'n bekende – en onheilspellende – mengsel van mandarynse teorie en populistiese ambisie, is die historiese en geografies inklusiewe weergawe van die twee keer per dekade uitstalling verbasend lonend".<ref>[http://www.artinamericamagazine.com/ Art in America], [http://www.documenta12.de/fileadmin/pdf/1_Pressespiegel/29_20070901_ArtinAmerica_Pricenthal.pdf Documenta 12: a dense weave]. Besoek op 23 Desember 2007.</ref> Frieze het gemeen, met verwysing na 'n vroeëre stelling van Buergel dat hy opsoek was na 'n meer "poreuse vorm van organisering", dat "die uitstalling so poreus [is] soos 'n argument; vol oppervlakkige verbindings, baie keer gemaak in onkunde van werklike konsepte van vertoning inherent tot die werk op die uitstalling.<ref>[http://www.frieze.com/ frieze], [http://www.frieze.com/issue/article/mixed_messages/ Mixed Messages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080114025545/http://www.frieze.com/issue/article/mixed_messages/ |date=14 Januarie 2008 }}. Besoek op 23 Desember 2007.</ref> Meeste kritici was dit eens dat die Aue-Pavilion met sy teervloer 'n swak keuse as uitstalruimte was en selfs die argitekte het hulle van die projek gedistansieer na al die kompromieë wat aangegaan is.<ref name="Aue-Pavilion" /> === documenta XIII, 2012 === documenta 13 is van [[9 Junie]] tot [[16 September]] [[2012]] gehou. === documenta XIV, 2017 === documenta 14 word van [[10 Junie]] tot [[17 September]] [[2017]] gehou. == Uitstalruimtes == [[Lêer:Fridericianum ZwehrenerTurm Kassel.jpg|duimnael|links|Museum Fridericianum met die Zwehrentoring sigbaar]] Die [[Museum Fridericianum]] was reeds sedert die eerste uitstalling in 1955 een van die hoof uitstalruimtes van documenta. Die Museum Fridericianum is in [[1779]] geopen en word beskou as die eerste openbare museum op die Europese vasteland. Met die bombardering van die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die gebou erg beskadig en het slegs die fasade en die Zwehrentoring behoue gebly. Die museum was voorlopig vir die eerste documenta in 1955 herbou.<ref>[http://www.universes-in-universe.de/ Universes in Universe -Welten in Kunst], [http://www.universes-in-universe.de/car/documenta/eng/2007/tour/fridericianum/index.htm Museum Fridericianum]. Besoek op 23 Desember 2007.</ref> Rudi Fuchs het die Museum Fridericianum vir die 1982 documenta van buite laat restoureer en die binnekant laat moderniseer tot 'n eietydse museumgebou. Sedert [[1988]] dien die gebou as 'n kunsruimte wanneer documenta nie aan die gang is nie. [[Lêer:Kassel Orangerie.jpg|duimnael|Die Orangerie]] In [[1959]] is die [[Orangerie (Kassel)|Orangerie]] en die [[Palais Bellevue]] tot die uitstalruimtes vir documenta 2 toegevoeg. Die Orangerie is in die Staatspark Karlsaue geleë. Dit is tussen [[1703]] en [[1711]] deur [[Landgraaf]] Karel gebou. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die Orangerie in 'n Britse lugaanval in Oktober [[1943]] erg beskadig. Die ruïne is voorlopig gerestoureer en die gebou het in 1955 as 'n uitsallingsoord vir die tweede ''Bundesgartenschau'' (tuinskou waaruit documenta ontstaan het) gedien. In die 1970's is die voorkoms van die gebou gerestoureer. Die fasade is die enigste deel wat lyk soos in [[1872]]; die binnekant is geheel en al oor ontwerp en oor gebou. Die Orangerie is ook vir 'n aantal ander documenta insluitend d3, d9 en d10 gebruik. Die [[Palais Bellevue]] is in [[1714]] ook deur Landgraaf Karel opgerig. Die gebou het aanvanklik as 'n observatorium gedien en later as van die nou vernietigde Schloss Bellevue. Dit huisves vandag die Grimm-broers-museum wat weer in 1992 as uitstalruimte gebruik is.<ref name="Kits" /> [[Lêer:Palaisbellevuekassel.jpg|duimnael|links|Palais Bellevue wat nou ook die Grimm-broers-museum huisves]] Die Orangerie is in die [[Staatspark Karlsaue]] geleë. Reeds met documenta 2 in 1959 is beelde voor die Orangerie in die Karlsaue park uitgestel. Die park is tussen [[1700]] en [[1770]] as 'n enorme barokpark deur die Landgrawe Karel en Friedrich II gebou. Van [[1787]] af is die formele tuin in stadiums oorgebou op grond van eietydse [[Engeland|Engelse]] landskaptuine.<ref>[http://whc.unesco.org/ UNESCO World Heritage Centre], [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1365/ ''Gardens of the Landgraves in and around Kassel'']. Besoek op 24 Desember 2007.</ref> In 1996 was die gebruik om beeldhouwerk buite die Orangerie uit te stal laat vaar en is werke in los groepering op die Karlswiese weivelde in die park uitgestal. Christo se 85 meter-hoë "5&nbsp;600 Cubic Meter Package" is in die middel van die veld opgerig en het daarmee 'n nuwe begrip van "kuns wat niemand kan miskyk nie" daargestel.<ref>Documenta Kassel</ref> [[Lêer:Documenta IX Temporäre Bauten I 1992.jpg|duimnael|Die tydelike uitstalruimtes van d9 in 1992]] Die enigste permanente uitstalruimte wat spesifiek vir documenta gebou is, is die [[documenta-Halle]], 'n glas-, beton- en staalgebou wat in [[1989]] deur die argitekte Jourdan en Müller ontwerp is en vir die eerste keer vir documenta 9 in 1992 gebruik is. Dit sluit 1&nbsp;400&nbsp;m² uitstalruimte in, sowel as ongeveer 700&nbsp;m² vir kantore, 'n kafeteria, bewaarplek, ens.<ref>[http://www.documentahalle.de/ documenta-Halle], [http://www.documentahalle.de/frames/start_historie.html HISTORIE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080211113206/http://www.documentahalle.de/frames/start_historie.html |date=11 Februarie 2008 }}. Besoek op 25 Desember 2007.</ref> Vir documenta IX in 1992 is die Museum Fridericianum die Friedrichsplatz daarvoor, die Neue Galerie, en die natuurhistoriese museum Ottoneum asook die tydelike Aue-pawiljoene in Karlsauepark en die Brüder Grimm-Museum ook ingespan as uitstalruimtes. Die [[Neue Galerie (Kassel)|Neue Galerie]] is [[1877]] as museumgebou gebou volgens die planne van die argitek Heinrich von Dehn-Rotfelser. Benewens die terugkerende documenta-uitstalling word internasionale kunsuitstallings daar gehou en beelde uit Kassel se geskiedenis uitgestal.<ref>[http://www.kassel-reisefuehrer.com/ Reiseführer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225201554/http://www.kassel-reisefuehrer.com/ |date=25 Desember 2007 }}, [http://www.kassel-reisefuehrer.com/neue-galerie.html Neue Galerie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231051014/http://www.kassel-reisefuehrer.com/neue-galerie.html |date=31 Desember 2007 }}. Besoek op 24 Desember 2007.</ref> Die tydelike Aue-pawiljoene van d9 in Karlsauepark is in [[1994]] na Almere geskuif, waar dit onderdakskuiling bied aan die Museum De Paviljoens.<ref name="Kits" /> [[Lêer:Kassel Ottoneum 19203.jpg|duimnael|links|Die Ottoneum]] Die Ottoneum wat vandag die natuurhistoriese museum huisves is aanvanklik tussen [[1603]] en [[1606]] deur die Architekn Wilhelm Vernukken in opdrag van [[Landgraaf]] Moritz as die eerste permanente teater in Duitsland opgerig. Die Ottoneum is na die Landgraaf se lieflingseun, Otto, vernoem. Die Ottoneum is in die middestad van Kassel aan Steinweg geleë, naby die Friedrichsplatz, waar documenta se hoofuitstalruimte, die Museum Fridericianum, geleë is.<ref>[http://www.naturkundemuseum-kassel.de/ Naturkundemuseums im Ottoneum, Kassel], [http://www.naturkundemuseum-kassel.de/museum/ueber-uns/geschichte/geschichte-3.html Geschichte]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Sien ook in Engels: [http://www.naturkundemuseum-kassel.de/museum/shortguide/index.html Short Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080105152839/http://www.naturkundemuseum-kassel.de/museum/shortguide/index.html |date= 5 Januarie 2008 }}. Besoek op 24 Desember 2007.</ref> [[Lêer:Kassel Hauptbahnhof.jpg|duimnael|Kulturbahnhof]] In [[1995]] is Kassel se hoofstasie herstel en herontwerp om die sogenaamde ''Kulturbahnhof'' ("kultuurtreinstasie") daar te stel. Kunsgalerye, 'n argiteksentrum, gastronomiesentrum, 'n uitsalruimte vir komiese kuns, die "Caricatura" en twee filmteaters is in die stasie opgerig. In [[1997]] was Kulturbahnhof die beginpunt van die documenta-roete. In 2002 is die voormalige Bindingbrouery as uitstalruimte vir documenta 11 gebruik. Die brouery is in [[1861]] as Brauerei Losch langs die Fuldarivier opgerig, later as Herkules-Brauerei herdoop en uiteindelik in 1972 Binding-Brauerei genoem.<ref>[http://www.kassel-unterneustadt.de/ Die unterneustadt – Kassel Quartier am Fluss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423062023/http://kassel-unterneustadt.de/ |date=23 April 2013 }}, [http://www.kassel-unterneustadt.de/popup/orte_brauerei.php Binding-Brauerei (ehemals Herkules-Brauerei)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510234523/http://www.kassel-unterneustadt.de/popup/orte_brauerei.php |date=10 Mei 2015 }}. Besoek op 25 Desember 2007.</ref> Dit is oor die verloop van die volgende 100 jaar vier keer uitgebrei. Nadat die brouery in [[1999]] gesluit is, is die Duits-Italiaanse argiteksfirma Kühn Malvezzi in 2001 aangestel om die gebou aan te pas vir gebruik in documenta 11. Die argitekte het die terrein omskep in 'n ideale kunsruimte deur 'n buigsame rooster te ontwerp wat vir kuratoriale redes aangepas kan word tot die dag voor die uitstalling. Minimale inbreuk is gemaak op die essensie van die gebou en die gedeeltelik geskiedkundige fasade. Dit is gedoen deur 'n eenvormige 5-meter-hoë wit muurstruktuur te gebruik om die uitstalruimte te skep. Die roosterontwerp het 'n modulêre matriks met kamers van verskillende groottes en uitlegte moontlik gemaak; soos in 'n stad. Die brouery is nie vir d12 gebruik nie en ondanks verskeie pogings deur die stad Kassel kon 'n nuwe kommersiële gebruik vir die gebou nog nie weer gevind word nie.<ref>[http://www.artfacts.net/ ARTFACTS.NET], [http://www.artfacts.net/index.php/pageType/exhibitionInfo/exhibition/13612 Documenta 11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221132352/http://www.artfacts.net/index.php/pageType/exhibitionInfo/exhibition/13612 |date=21 Februarie 2008 }}, besoek op 25 Desember 2007</ref><ref>[http://www.kuehnmalvezzi.com/ Kühn Malvezzi], [http://www.kuehnmalvezzi.com/projekt_08.html Documenta 11]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, besoek op 25 Desember 2007</ref><ref>[http://www.europaconcorsi.com/ europaconcorsi], [http://www.europaconcorsi.com/db/pub/scheda.php?id=18644 Documenta 11 Kassel]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Besoek op 25 Desember 2007.</ref> Die Bindingbrouery is nie [[2007]] vir documenta 12 gebruik nie. Om genoeg uitstalruimte te verseker is die tydelike Aue-pawiljoen in die Karlsaue opgerig. Die 9500&nbsp;m² gebou is deur die [[Frankryk|Franse]] argitekte Anne Lacaton en Jean-Philippe Vassal ontwerp en van industriële voorafvervaardigde kweekhuis onderdele gebou. Die argitekte se oorspronklike idee was 'n ligte deurskynende pawiljoen wat sou herinner aan die Crystal Palace: 'n [[1851]] glasgebou in [[Londen]] wat die wêreld aan deursigtige mure en dakke bekendgestel het. Die argitekte is veral bekend vir die ontwerp van die [[Palais de Tokyo]] eietydse-kunsgalery in [[Parys]] wat in 2001 voltooi is. Die gebou was op die kortlys vir die Mies van der Rohe-prys in 2003 en was sedertdien geweldig invloedryk as moontlik een van die mees ekstreme "found-space" galerye.<ref>[http://www.iconeye.com/ iconeye], [http://www.iconeye.com/articles/20070323_33 Lacaton and Vassal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114020513/http://www.iconeye.com/articles/20070323_33 |date=14 November 2007 }}, icon 020, Februarie 2005</ref> In die Aue-pawiljoen wou Lacaton en Vassal hê dat die gebou oop en lig moes wees en dat natuurlike ventilasie die binnekant met die klimaat van Kassel sou verbind. As gevolg van bewaringsoorwegings het Tim Hupe, die argitek wat die werk op die terrein bestuur het, die gebou aangepas deur die dak en mure met 'n silwerige materiaal te bedek om kunswerke daarbinne teen sonlig te beskerm. Lacaton het beweer dat die drapering en gepaardgaande lugversorging "'n gebrek aan respek" vir argitekte verteenwoordig, waarop Buergel geantwoord het dat argitekte opsy moet staan vir die behoeftes van kuns en kunstenaars.<ref>[http://www.freshnews.in/ Latest News]{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.freshnews.in/greenhouse-effect-at-documenta-art-expo-in-germany-6222 Greenhouse effect at Documenta art expo in Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419174351/http://www.freshnews.in/greenhouse-effect-at-documenta-art-expo-in-germany-6222 |date=19 April 2020 }}. Besoek op 25 Desember 2007.</ref> Die aanpassings aan die argitekte se visie het veroorsaak dat die Aue-pawiljoen met sy bruin geverfde teervloer 'n "mistroostige, deurmekaar, gelapte oplossing" was. Weerkaatsings van ligte en buitemure het besoekers se sig van foto's en tekening wat agter glas geraam is versper en by baie werke was die konstruksie se pilare en balke in die pad.<ref name="Aue-Pavilion" /> Buergel het op 'n stadium verklaar dat die "tyd vir die installering van uitstallings in ou industriële ruimtes verby is".<ref>[http://www.artnet.com/ artnet], [http://www.artnet.com/magazineus/reviews/robinson/robinson6-15-07.asp LOST IN SPACE]. Besoek op 25 Desember 2007.</ref> Tog is die [[Kulturzentrum Schlachthof (Kassel)|Kulturzentrum Schlachthof]] 'n vooroorlogse steen voormalige slaghuis in d12 gebruik om twee films te vertoon: Hito Steyerl se ''Journal No. 1 – An artist's impression'' en Artur Żmijewski se ''Them''. ''Journal Nr. 1'' is die titel van 'n Bosniese maandelikse nuusfilm uit [[1947]] wat in die Bosniese oorlog in die vroeë 1990's vernietig is. Die video installasie ''Journal Nr. 1 – An artist’s impression'' herkonstrueer 'n toneel uit die nuusfilm wat handel oor die alfabetisering van Moslem vroue.<ref>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/uebersichtsdetails.html?L=1&gk=F&level=&knr=13 Hito Steyerl], besoek op 24 Desember 2007</ref> Żmijewski se ''Them'' is 'n sosiale eksperiment waarin verteenwoordigers van botsende sosiale groepe (konserwatiewes, patriotiese Katolieke, nasionalistiese Poolse jeug, linksgesinde sosialiste, demokrate en vryheidsvegters) in 'n werkswinkel gevra was om 'n simboliese sentrum te skep. Dit het die deelnemers gedwing om te onderhandel, veg of terug te trek.<ref>[http://www.documenta12.de/ DOKUMENTA KASEL 16/06 -- 23/09 2007], [http://www.documenta12.de/uebersichtsdetails.html?L=1&gk=F&level=&knr=14 Artur Żmijewski]. Besoek op 24 Desember 2007.</ref> [[Schloss Wilhelmshöhe]] in [[Bergpark Wilhelmshöhe]], aan die westelike rand van Kassel, is vir die eerste keer in 2007 as uitstallingsoord vir documenta gebruik. Die Wilhelmshöhe-kasteel is in verskeie stadiums van [[1786]] af gebou. [[Landgraaf]] Willem IX, wat later Prins Elektor Willem I geword het, het die kasteel ontwikkel en terselfdertyd die omliggende barokpark tot 'n Engelse landskaptuin herontwerp. 'n Bom het die middelste deel van die kasteel aan die begin van [[1945]] vernietig. Die gebou is eers in 1968–1974 gerestoureer, waartydens dit ook aangepas is om as kunsmuseum te dien. Nadat konstruksieprobleme die sluiting van die museum in 1994 genoodsaak het, is dit weer in Junie 2000 geopen. Die Schloss Wilhelmshöhe-museum huisves onder andere die oudheid versameling, 'n galery van skilderye van ou meesters, 'n grafiese kunsgalery en 'n versameling skilderye en beeldhouwerke van 1750 af.<ref>[http://www.universes-in-universe.de/ universes-in-universe], [http://www.universes-in-universe.de/car/documenta/eng/2007/tour/wilhelmshoehe/index.htm Wilhelmshöhe Castle]. Besoek op 25 Desember 2007.</ref> Werke by Wilhelmshöhe het die rysvelde van die Thaise kunstenaar Sakarin Krue-on ingesluit wat in terrasse in die bergpark geplant is.<ref>[http://www.artcritical.com/ artcritical.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320005646/http://www.artcritical.com/ |date=20 Maart 2014 }}, [http://www.artcritical.com/DavidCohen/SUN-2007/0615.htm Documenta 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725031920/http://www.artcritical.com/DavidCohen/SUN-2007/0615.htm |date=25 Julie 2008 }}, deur David Cohen Besoek op 25 Desember 2007</ref> == Lys van documenta-uitstallings == {| class="wikitable sortable" !Titel !Datum !Kunsredakteur !Uitstallers !Uitstallings !Besoekers |- | ''documenta'' || 16 Julie – 18 September 1955 || Arnold Bode || 148 || 670 || 130&nbsp;000 |- | ''II. documenta'' || 11 Julie – 11 Oktober 1959 || Arnold Bode, Werner Haftmann || 338 || 1770 || 134&nbsp;000 |- | ''documenta III'' || 27 Junie – 5 Oktober 1964 || Arnold Bode, Werner Haftmann || 361 || 1450 || 200&nbsp;000 |- | ''4. documenta'' || 27 Junie – 6 Oktober 1968 || documenta raad wat uit 24 lede bestaan het || 151 || 1000 || 220&nbsp;000 |- | ''documenta 5'' || 30 Junie – Oktober 1972 || Harald Szeemann || 218 || 820 || 228&nbsp;621 |- | ''documenta 6'' || 24 Junie – 2 Oktober 1977 || Manfred Schneckenburger || 622 || 2700 || 343&nbsp;410 |- | ''documenta 7'' || 19 Junie – 28 September 1982 || Rudi Fuchs || 182 || 1000 || 378&nbsp;691 |- | ''documenta 8'' || 12 Junie – 20 September 1987 || Manfred Schneckenburger || 150 || 600 || 474&nbsp;417 |- | ''DOCUMENTA IX'' || 12 Junie – 20 September 1992 || Jan Hoet || 189 || 1000 || 603&nbsp;456 |- | ''documenta X'' || 21 Junie – 28 September 1997 || Catherine David || 120 || 700 || 628&nbsp;776 |- | ''Documenta11'' || 8 Junie – 15 September 2002 || Okwui Enwezor || 118 || 450 || 650&nbsp;924 |- | ''documenta 12'' || 16 Junie – 23 September 2007 || Roger M. Buergel/Ruth Noack<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2007/06/22/arts/design/22docu.html |author=Holland Cotter |title=Asking Serious Questions in a Very Quiet Voice |publisher=New York Times |date=22 Junie 2007 |access-date=29 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110917/https://www.nytimes.com/2007/06/22/arts/design/22docu.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> || 114 || meer as 500 || 754&nbsp;301 |- | ''dOCUMENTA (13)'' || 9 Junie – 16 September 2012 || Carolyn Christov-Bakargiev || 187<ref>{{cite web |title=What the 13th ''Documenta'' Wants You to See |author=Ulrike Knöfel |date=8 Junie 2012 |url=http://www.spiegel.de/international/zeitgeist/a-preview-of-the-13th-documenta-art-exhibition-a-837492.html |work=[[Der Spiegel]] |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20190108054633/http://www.spiegel.de/international/zeitgeist/a-preview-of-the-13th-documenta-art-exhibition-a-837492.html |archive-date= 8 Januarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=19 Februarie 2017 }}</ref>|| || 904&nbsp;992<ref>{{de}} {{cite web|title=904,992 people visit ''dOCUMENTA (13)'' in Kassel|url=http://www3.documenta.de/press/news-archive/press-single-view/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=165&cHash=917eef30a56bc6a87c844d1d0d108d45|publisher=documenta und Museum Fridericianum Veranstaltungs-GmbH|accessdate=8 Augustus 2013|date=16 September 2012|archive-date=25 Februarie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225194859/http://www3.documenta.de/press/news-archive/press-single-view/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=165&cHash=917eef30a56bc6a87c844d1d0d108d45|url-status=dead}}</ref> |- | ''documenta 14'' || 8 April – 16 Julie 2017 in [[Athene]], [[Griekeland]]; 10 Junie – 17 September 2017 in Kassel, Duitsland || Adam Szymczyk || || || |} == Verwysings == {{verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * [http://www.documenta12.de/aktuelles.html?&L=1 documenta 12] -- amptelike webwerf van die documenta 12 (2007) * [http://www.documenta.de/ http://www.documenta.de] -- amptelike webblad of die documenta * [http://www.documenta12.de/archiv/dx documentaX] -- amptelike argief van die documenta X (1997), eerste om die internet in te sluit * [http://universes-in-universe.de/doc/english.htm] argief van documenta X * [http://the-artists.org/tours/documenta-archive.cfm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205162911/http://the-artists.org/tours/documenta-archive.cfm |date= 5 Februarie 2009 }} argief van documenta kunsenaars * [http://www.goethe.de/kue/bku/thm/kid/en2458576.htm Artikel van die Goethe-Instituut oor documenta 12] * [http://www.goethe.de/kue/bku/thm/kid/en1960039.htm Artikel van die Goethe-Instituut oor die geskiedenis van die documenta] {{koördinate|51|18|49|N|9|29|51|O|region:DE_type:landmark|aansig=titel}} {{voorbladster}} {{normdata}} [[Kategorie:Kassel]] [[Kategorie:Kultuur in Duitsland]] 2eq5hsm2rvkgimhk16voeiecdypf170 Eiendomsagent 0 30263 2888934 2627692 2026-03-31T02:02:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888934 wikitext text/x-wiki 'n '''Eiendomsagent''' is 'n persoon wat namens 'n verkoper van nie-roerende goedere optree. In Suid-Afrika moet alle eiendomsagente volgens die Wet op Eiendomsagenskapsake, Wet 112 van 1976, by die Raad vir Eiendomsagentskapsake geregistreer wees.<ref>[http://www.eaab.org.za/ EAAB Webwerf]{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Alle eiendomsagente word uitgereik met 'n Vertrouendsfonds-sertifikaat en moet voldoen aan die bepalinge van die gedragskode soos deur die wet bepaal. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Beroepe]] 88kcx62ccbciyuwlek8xpphga0tufwb KLM 0 33816 2888914 2619127 2026-03-30T21:43:55Z Jcb 223 2888914 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Lugredery |airline = KLM Royal Dutch Airlines |logo = KLM logo.svg |logo_size = 180px |image = |IATA = KL |ICAO = KLM |callsign = KLM |parent = Air France-KLM-groep |founded = {{Begin datum en ouderdom|df=y|1919|10|07}} |company_slogan = |headquarters = Amstelveen, [[Nederland]] |key_people = Albert Plesman (Stigter)<br />Marjan Rintel (President & [[HUB]]) |hubs = [[Lughawe Schiphol]], [[Amsterdam]] |fleet_size = 149<ref>{{cite web|url= http://www.klm.com/corporate/en/about-klm/facts-and-figures/index.html|title= About KLM&nbsp;— Facts & Figures|publisher= KLM|access-date=26 Mei 2011}}</ref> |destinations = 145 |revenue = €11.08 miljard (2019)<ref name="www.klm.com">[https://www.klm.com/travel/fi_en/images/KLM-Jaarverslag-2019_tcm589-1063986.pdf KLM-Jaarverslag-2019]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210910163109/https://www.klm.com/travel/fi_en/images/KLM-Jaarverslag-2019_tcm589-1063986.pdf |date=10 September 2021 }}</ref> |operating_income = €875 miljoen (2019)<ref name="www.klm.com"/> |num_employees = 35 410 <small>(insl. medewerkers)</small> |frequent_flyer = Flying Blue |lounge = KLM Crown Lounge |alliance = [[SkyTeam]]<br/>SkyTeam Cargo |website = http://www.klm.com |}} [[Lêer:KLM hoofdkantoor Amstelveen.jpg|duimnael|regs|280px|KLM se hoofkantoor in Amstelveen.]] [[Lêer:KLMS.jpg|duimnael|regs|280px|Boeing 767's van KLM se vloot op Schiphol.]] [[Lêer:KLM Boeing 777-200ER Closeup PH-BQO YUL.jpg|duimnael|regs|280px|'n [[Boeing 777]]-200ER.]] '''Koninklijke Luchtvaart Maatschappij N.V. (KLM)''' of internasionaal bekend as ''Royal Dutch Airlines''<ref>[https://www.klm.com/travel/gb_en/customer_support/copyright_klm/index.htm klm.com – Koninklijke Luchtvaart Maatschappij N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010210507/https://www.klm.com/travel/gb_en/customer_support/copyright_klm/index.htm |date=10 Oktober 2017 }} besoek 6 Desember 2016.</ref> is [[Nederland]] se grootste lugvaartmaatskappy en die oudste lugvaartmaatskappy ter wêreld. '''KLM''' se hooflughawe en [[Spil (lughawe)|spil]] is [[Schiphol]]. In Mei 2004 het [[Air France]] die lugdiens oorgeneem deur middel van 'n ruil van aandele.<ref>{{cite news|title=Air France: Strikers against reality|url=https://www.economist.com/news/business/21618884-pilots-stop-work-french-flag-carrier-struggles-reinvent-itself-strikers-against|access-date=14 April 2015|newspaper=The Economist|date=20 September 2014|location=Parys}}</ref> Weens regsoorwegings bly die twee lugdienste eers aparte ondernemings, wat steeds hulle eie handelsmerke en veral die '''SkyTeam'''-alliansie insluit. == Geskiedenis == === Stigting === In 1919 het 'n jong vlieënier-luitenant, genaamd Albert Plesman, die ELTA-lugvaartuitstalling in [[Amsterdam]] geborg. Die bywoningsyfer van die uitstalling was meer as 'n halfmiljoen, en na afloop daarvan, het verskeie Nederlandse kommersiële belange beplan om 'n Nederlandse lugredery te stig.<ref name=KLMHistoryFU>{{cite journal|journal=International Directory of Company Histories|year=1999|volume=28|title=Koninklijke Luchtvaart Maatschappij, N.V. History| url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/koninklijke-luchtvaart-maatschappij-n-v-history/|access-date=30 July 2013}}</ref> In September 1919 het koningin [[Wilhelmina van Nederland|Wilhelmina]] die KLM wat nog gestig moet word, haar "Koninklijke" predikaat daaraan toegeken.<ref name=KLMHistory>{{cite web|title=History|url=http://www.klm.com/corporate/en/about-klm/history/index.html|work=KLM Corporate|publisher=KLM|access-date=30 Julie 2013}}</ref> Op [[7 Oktober]] [[1919]] het agt Nederlandse sakemanne, waaronder Frits Fentener van Vlissingen, KLM gestig as een van die wêreld se eerste kommersiële lugvaartmaatskappye. Plesman het die eerste administrateur en direkteur geword.<ref name=KLMHistoryFU /> === Eerste vlugte === KLM se eerste vlug het op 17 Mei 1920 plaasgevind. KLM se eerste vlieënier, Jerry Shaw, het van [[Croydon-lughawe]], [[Londen]], na [[Schiphol|Amsterdam]] gevlieg.<ref name=KLMHistory/> Die vlug is onderneem met 'n gehuurde De Haviland DH-16, registrasie G-EALU, wat twee Britse [[joernalis]]te en 'n paar [[koerant]]e ingesluit het. In 1920 het KLM 440 passasiers en 22 ton vrag vervoer. In April 1921, na 'n winteronderbreking, het KLM sy dienste hervat met Fokker F.II en Fokker F.III vliegtuie, asook hul eerste geskeduleerde vlugte begin.<ref name=KLMHistory /> KLM se eerste interkontinentale vlug het op 1 Oktober 1924 opgestyg.<ref name=KLMHistory /> Die eindbestemming was [[Djakarta]] (toe '[[Batavia]]' genoem), [[Java (eiland)|Java]], in [[Nederlands Oos-Indië]]; die vlug het 'n Fokker F.VII met registrasie H-NACC gebruik en is deur Van der Hoop geloods.<ref name="Aviacrash H-NACC">{{cite web | url=http://www.aviacrash.nl/paginas/h-nacc.htm | title=H-NACC | work=Aviacrash.nl | access-date=11 Oktober 2015 | language=nl}}</ref> In September 1929 het gereelde geskeduleerde dienste tussen Amsterdam en Batavia begin. Tot die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 was dit die wêreld se langste geskeduleerde diens per vliegtuig.<ref name=KLMHistory /> Teen 1926 is vlugte na Amsterdam, Rotterdam, Brussel, Parys, Londen, Bremen, Kopenhagen en Malmö, hoofsaaklik met Fokker F.II- en Fokker F.III-vliegtuie onderneem.<ref name="Heijn" >{{nl}} Albert Heijn, red (1969) ''KL-50 – logboek van vijftig jaar vliegen''. Meijer, Amsterdam.</ref> === 1930's === In 1930 het KLM 15 143 passasiers vervoer. Die Douglas DC-2 is in 1934 op die Batavia-diens ingevoer. Die eerste eksperimentele transatlantiese KLM-vlug was tussen Amsterdam en [[Curaçao]] in Desember 1934 met die Fokker F.XVIII "Snip".<ref name=KLMHistory /> Die eerste van die lugredery se [[Douglas DC-3]] vliegtuie is in 1936 afgelewer; dit het die DC-2's op die diens via Batavia na [[Sydney-lughawe|Sydney]] vervang. KLM was die eerste lugredery wat vanaf Junie 1938 [[Manchester-lughawe|Manchester se nuwe Ringway-lughawe]] bedien het. KLM was die enigste burgerlike lugredery wat die Douglas DC-5 ontvang het; die lugredery het twee daarvan in die [[Wes-Indiese Eilande]] gebruik en twee aan die Oos-Indiese regering verkoop, en is dus die enigste lugredery wat alle Douglas 'DC'-modelle behalwe die DC-1 bedryf het. === 1940's === Toe die [[Nazi-Duitsland|Duitsers]] op 10 Mei 1940 Nederland binneval, het KLM alle Europese aktiwiteite gestaak. Die hoofkantoor is verplaas na [[Willemstad]], [[Curaçao]] en die aktiwiteite op die Amerikaanse kontinente het voortgegaan. Na die Tweede Wêreldoorlog was KLM die eerste lugredery om 'n geskeduleerde vlug tussen [[Europa]] en [[New York]] te begin. === 1950's === Die aantal passasiers wat KLM In 1950 vervoer het, styg tot 356 069 en in November 1958 begin KLM die eerste poolroete, na [[Tokio]]. === 1960's & 1970's === In Maart 1960 het KLM die eerste DC-8 in sy vloot opgeneem en in 1966 die eerste DC-9. Die DC-8 was die grootste vliegtuig van sy tyd. In 1971 het KLM die eerste lugdiens geword om die groot [[Boeing 747-200]] aan te koop. === 1980's & 1990's === In 1980 styg KLM se passasiers tot 9 715 069. In 1983 het Boeing die boonste dek van 'n aantal 747-200s verleng. In Junie 1989 het KLM die eerste [[Boeing 747-400]] in die vloot opgeneem en 'n jaar later het KLM en ''Northwest Airlines'' 'n alliansie begin. KLM vervoer 16 miljoen passasiers in 1990. === 2000's === In Maart en Junie 2002 het KLM aangekondig dat die Boeing 767 en die 747-300 vervang sou word deur die [[Boeing 777]] en die [[Airbus A330]]. Die eerste B777 is op 25 Oktober 2003 in diens geneem en die eerste A330 op 25 Augustus 2005. === 2010 tot vandag === In November 2010 het KLM aangekondig dat [[Martinair]] (deel van KLM) die vervoer van passasiers sou staak en dat al Martinair se werknemers oorgeplaas sou word na KLM. Sedert Maart 2011 werk KLM saam met ''InselAir'' op roetes in die Karibiese gebied. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://klm.com KLM se amptelike webtuiste] {{Normdata}} [[Kategorie:Lugrederye]] [[Kategorie:Nederlandse maatskappye]] [[Kategorie:Vervoer in Nederland]] 7qudvwe7lbvqlm8nmt3imha5a8en2f1 Nicole Kidman 0 36738 2888770 2814021 2026-03-30T12:43:32Z Aliwal2012 39067 +Eggenoot (nou geskei) 2888770 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nicole Kidman | Beeld = Nicole kidman3cropped.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = By die 2001 Cannes Filmfees | Geboortenaam = Nicole Mary Kidman | Alias = | Geboortedatum = {{Birth date and age|1967|06|20|df=yes}} | Geboorteplek = [[Honolulu]], [[Hawaii]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = Australiër | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise, sanger, model | Noemenswaardige rolprente = ''Moulin Rouge'', ''Australia'', ''The Golden Compass'' | Aktiewe jare = 1983-nou | Eggenoot = {{marriage|[[Tom Cruise]]|1990|2001|end=divorced}}<br/>{{marriage|Keith Urban|2006|2026|end=div.}} | Webwerf = | imdb = 0000173 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nicole Mary Kidman''' ([[20 Junie]] [[1967]]) is 'n Australiese en Amerikaanse aktrise, sangeres, rolprentvervaardiger en model. Na sy in 'n verskeidenheid klein Australiese flieks en televisiereekse verskyn, was Kidman se deurbraak haar rol in die 1989 riller ''Dead Calm''. Na verskeie flieks in die vroeë 1990's het sy wêreldwye erkenning gekry vir haar optredes in ''Days of Thunder'' (1990), ''Far and Away'' (1992) en ''Batman Forever'' (1995). Kidman volg dit op met ander suksesvolle flieks in die laat 1990's. Dit was met haar optrede in die musiekfilm, ''Moulin Rouge'' (2001), wat Kidman haar tweede [[Golden Globe|Golden Globe Award]] verdien het en haar eerste "[[Academy Award]]" nominasie vir Beste Aktrise. Vir haar vertolking van [[Virginia Woolf]] die jaar daarop in die dramaprent ''The Hours'' (2002) ontvang Kidman kritiese erkenning en ontvang die [[Academy Award]] vir Beste Aktrise. [[Lêer:Nicole Kidman 2, 2013.jpg|duimnael|Nicole Kidman by die Cannes Filmfees in 2013]] Kidman se ander suksesvolle flieks sluit in ''Cold Mountain'' (2003), ''The Interpreter'' (2005), ''Happy Feet'' (2006) en ''Australia'' (2008). Vir haar spel in 2010 se ''Rabbit Hole,'' wat sy ook vervaardig het, verdien Kidman verdere toekennings en 'n daaropvolgende Academy Award nominasie vir Beste Aktrise. Kidman was 'n Goeiewil-ambassadeur vir [[UNICEF]] sedert 1994 en vir UNIFEM sedert 2006. Kidman se werk het haar 'n ster op die [[Hollywood Walk of Fame]] verdien, drie Golden Globe-toekennings, een [[Bafta|BAFTA]] en 'n Academy Award. Kidman ontvang die titel van Metgesel van die Orde van Australië, Australië se hoogste siviele eer, en was ook die hoogsbetaalde aktrise in die rolprentbedryf. Weens haar Australiese ouers en geboorte in [[Hawaii]], het Kidman dubbele burgerskap van Australië en die Verenigde State. ==Filmografie== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope="col"|Titel !scope="col"|Jaar !scope="col"|Rol !scope="col"|Regisseur !scope="col" class="unsortable"|Notas !scope="col" class="unsortable"|Verw. |- !scope="row"|''Bush Christmas'' |1983 |{{sort|Thompson|Helen Thompson}} |{{sort|Safran|Henri Safran}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/86296/Bush-Christmas/overview |title=Bush Christmas (1983) |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger |access-date=25 Maart 2015 |last=Mannikka |first=Eleanor |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307093710/http://www.nytimes.com/movies/movie/86296/Bush-Christmas/overview |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''BMX Bandits'' |1983 | Judy |{{sort|Trenchard-Smith|Brian Trenchard-Smith}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/3515/BMX-Bandits/details |title=BMX Bandits (1983) |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger |access-date=25 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307184047/http://www.nytimes.com/movies/movie/3515/BMX-Bandits/details |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Wills & Burke'' |1984 |{{sort|Matthews|Julia Matthews}} |{{sort|Weis|Bob Weis}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/118745/Wills-and-Burke-The-Untold-Story/overview |title=Wills and Burke – The Untold Story (1985) |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger |access-date=25 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325023224/http://www.nytimes.com/movies/movie/118745/Wills-and-Burke-The-Untold-Story/overview |archive-date=25 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Windrider'' |1986 |Jade |{{sort|Monton|Vince Monton}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/54756/Windrider/details |title=Windrider (1986) |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger |access-date=25 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307175354/http://www.nytimes.com/movies/movie/54756/Windrider/details |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''{{sort|Bit|The Bit Part}}'' |1987 |{{sort|McAllister|Mary McAllister}} |{{sort|Maher|Brendan Maher}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/139800/The-Bit-Part/overview |title=The Bit Part (1987) |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger |access-date=25 Maart 2015 |last=Pavlides |first=Dan |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307104933/http://www.nytimes.com/movies/movie/139800/The-Bit-Part/overview |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Emerald City'' |1988 |{{sort|Davey|Helen Davey}} |{{sort|Jenkins|Michael Jenkins}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://aso.gov.au/titles/features/emerald-city/clip1/ |title=Emerald City (1988) clip 1 on ASO |publisher=Australian Screen Online |access-date=16 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104023/https://aso.gov.au/titles/features/emerald-city/clip1/ |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Dead Calm'' |1989 |{{sort|Ingram|Rae Ingram}} |{{sort|Noyce|Philip Noyce}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rogerebert.com/reviews/dead-calm-1989 |title=Dead Calm Movie Review & Film Summary (1989) |publisher=Roger Ebert |date=7 April 1989 |access-date=25 Maart 2015 |last=Ebert |first=Roger |authorlink=Roger Ebert |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429174847/https://www.rogerebert.com/reviews/dead-calm-1989 |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Days of Thunder'' |1990 |{{sort|Lewicki|Dr. Claire Lewicki}} |{{sort|Scott|Tony Scott}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9C0CEFD6103BF934A15755C0A966958260 |title=Days of Thunder (1990) Review/Film; Tom Cruise and Cars, and a Lot of Them |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger |date=27 Junie 1990 |access-date=16 April 2015 |last=Maslin |first=Janet |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201223/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9C0CEFD6103BF934A15755C0A966958260 |archive-date=10 Maart 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Flirting'' |1991 |{{sort|Radcliffe|Nicola Radcliffe}} |{{sort|Duigan|John Duigan}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite book|author1=Brian McFarlane|author2=Geoff Mayer|author3=Ina Bertrand|title=The Oxford Companion to Australian Film|url=https://books.google.com/books?id=bJcYAQAAIAAJ|year=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-553797-0|page=162}}</ref> |- !scope="row"|''Billy Bathgate'' |1991 |{{sort|Preston|Drew Preston}} |{{sort|Benton|Robert Benton}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://articles.chicagotribune.com/1991-11-01/entertainment/9104080408_1_dutch-schultz-loren-dean-drew-preston |title=Dutch Treat |work=Chicago Tribune |publisher=Tribune Publishing |date=1 November 1991 |last=Kehr |first=David |access-date=16 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310200749/http://articles.chicagotribune.com/1991-11-01/entertainment/9104080408_1_dutch-schultz-loren-dean-drew-preston |archive-date=10 Maart 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Far and Away'' |1992 |{{sort|Christie|Shannon Christie}} |{{sort|Howard|Ron Howard}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9E0CE0DE173EF931A15756C0A964958260 |title=Far and Away (1992) |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger |date=22 Mei 1986 |access-date=9 Desember 2014 |last=James |first=Caryn |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201930/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9E0CE0DE173EF931A15756C0A964958260 |archive-date=10 Maart 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Malice'' |1993 |{{sort|Safian|Tracy Safian}} |{{sort|Becker|Harold Becker}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/101054/Malice/details |title=Malice (1993) |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger Jr. |access-date=25 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309231823/http://www.nytimes.com/movies/movie/101054/Malice/details |archive-date=9 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''My Life'' |1993 |{{sort|Jones|Gail Jones}} |{{sort|Rubin|Bruce Joel Rubin}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rogerebert.com/reviews/my-life-1993 |title=My Life Movie Review & Film Summary |last=Ebert |first=Roger |date=12 November 1993 |publisher=Roger Ebert |access-date=16 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430050413/https://www.rogerebert.com/reviews/my-life-1993 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Batman Forever'' |1995 |{{sort|Meridian|Dr. Chase Meridian}} |{{sort|Schumacher|Joel Schumacher}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rogerebert.com/reviews/batman-forever-1995 |title=Batman Forever Movie Review & Film Summary (1995) |publisher=Roger Ebert |last=Ebert |first=Roger |date=16 Junie 1995 |access-date=18 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521065952/https://www.rogerebert.com/reviews/batman-forever-1995 |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''To Die For'' |1995 |{{sort|Maretto|Suzanne Stone Maretto}} |{{sort|Van Sant|Gus Van Sant}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://articles.chicagotribune.com/1995-10-06/entertainment/9510060129_1_alison-folland-russell-hines-tv-fame |title=Blond Ambition |work=Chicago Tribune |publisher=Tony W. Hunter |date=6 Oktober 1995 |access-date=18 April 2015 |last=Wilmington |first=Michael |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165812/http://articles.chicagotribune.com/1995-10-06/entertainment/9510060129_1_alison-folland-russell-hines-tv-fame |archive-date=23 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''{{sort|Portrait|The Portrait of a Lady}}'' |1996 |{{sort|Archer|Isabel Archer}} |{{sort|Campion|[[Jane Campion]]}} | |style="text-align:center;"|<ref name=telegraph>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/11260530/Nicole-Kidmans-film-roles-in-pictures.html?frame=3121756 |title=The Portrait of a Lady (1996) – Nicole Kidman in pictures |work=The Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group |access-date=18 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917014544/http://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/11260530/Nicole-Kidmans-film-roles-in-pictures.html?frame=3121756 |archive-date=17 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''{{sort|Peacemaker|The Peacemaker}}'' |1997 |{{sort|Kelly|Dr. Julia Kelly}} |{{sort|Leder|Mimi Leder}} | |style="text-align:center;"|<ref name=telegraph /> |- !scope="row"|''Practical Magic'' |1998 |{{sort|Owens|Gillian Owens}} |{{sort|Dunne|Griffin Dunne}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/11260530/Nicole-Kidmans-film-roles-in-pictures.html?frame=3121654 |title=Practical Magic (1998) – Nicole Kidman in pictures |work=The Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group |access-date=18 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917014535/http://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/11260530/Nicole-Kidmans-film-roles-in-pictures.html?frame=3121654 |archive-date=17 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Eyes Wide Shut'' |1999 |{{sort|Harford|Alice Harford}} |{{sort|Kubrick|Stanley Kubrick}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://variety.com/1999/film/reviews/eyes-wide-shut-1117742974/ |title=Review: 'Eyes Wide Shut' |work=Variety |publisher=Penske Media Corporation |date=12 Julie 1999 |access-date=9 Desember 2014 |last=McCarthy |first=Todd |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104009/https://variety.com/1999/film/reviews/eyes-wide-shut-1117742974/ |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Moulin Rouge!'' |2001 |Satine |{{sort|Luhrmann|Baz Luhrmann}} | |style="text-align:center;"|<ref name=SMH/> |- !scope="row"|''{{sort|Others|The Others}}'' |2001 |{{sort|Stewart|Grace Stewart}} |{{sort|Amenábar|Alejandro Amenábar}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.hitfix.com/in-contention/nicole-kidman-finally-speaks-in-new-grace-of-monaco-trailer |title=Nicole Kidman finally speaks in new 'Grace of Monaco' trailer |publisher=HitFix |date=6 Maart 2014 |access-date=18 April 2015 |last=Lodge |first=Guy |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924082528/http://www.hitfix.com/in-contention/nicole-kidman-finally-speaks-in-new-grace-of-monaco-trailer |archive-date=24 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Birthday Girl'' |2001 |Nadia<br/>Sophia |{{sort|Butterworth|Jez Butterworth}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/431387/Birthday-Girl/full-credits.html |title=Birthday Girl (2001) |publisher=Turner Classic Movies |access-date=19 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407225438/http://www.tcm.com/tcmdb/title/431387/Birthday-Girl/full-credits.html |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br/><ref name=Rabey>{{cite book|first=David Ian|last=Rabey|title=The Theatre and Films of Jez Butterworth|url=https://books.google.com/books?id=NCXbBQAAQBAJ&pg=PT80|date=26 Februarie 2015|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4081-8428-8|page=80}}</ref> |- !scope="row"|''{{sort|Hours|The Hours}}'' |2002 |{{sort|Woolf|Virginia Woolf}} |{{sort|Daldry|Stephen Daldry}} | |style="text-align:center;"|<ref name=SMH>{{cite news |url=http://www.smh.com.au/articles/2002/12/21/1040174434763.html |title=Nicole's dramatic transformation |work=The Sydney Morning Herald |publisher=Fairfax Media |date=22 Desember 2002 |access-date=16 April 2015 |last=Thomas |first=Brett |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913043823/http://www.smh.com.au/articles/2002/12/21/1040174434763.html |archive-date=13 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''[[Dogville]]'' |2003 |{{sort|Mulligan|Grace Margaret Mulligan}} |{{sort|von Trier|Lars von Trier}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite book|last1=Ballet|first1=Jérôme|last2=Bazin|first2=Damien|last3=Dubois|first3=Jean-Luc |last4=Mahieu|first4=François-Régis|title=Freedom, Responsibility and Economics of the Person|url=https://books.google.com/books?id=sa43AAAAQBAJ&pg=PA8|date=31 Julie 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-13999-5|page=8|accessdate=18 April 2015}}</ref> |- !scope="row"|''In the Cut'' |2003 |align="center"|— |{{sort|Campion|Jane Campion}} |Vervaardiger |style="text-align:center;"|<ref name=NYTgraph/> |- !scope="row"|''{{sort|Human|The Human Stain}}'' |2003 |Faunia Farley |Robert Benton | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://articles.chicagotribune.com/2003-11-09/news/0311090314_1_coleman-silk-human-stain-faunia-farley |title=Appearances pale next to acting in 'Human Stain' |work=Chicago Tribune |publisher=Tribune Publishing |date=9 November 2003 |access-date=16 April 2015 |last=Wilmington |first=Michael |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623141400/http://articles.chicagotribune.com/2003-11-09/news/0311090314_1_coleman-silk-human-stain-faunia-farley |archive-date=23 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Cold Mountain'' |2003 |{{sort|Monroe|Ada Monroe}} |{{sort|Minghella|Anthony Minghella}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rogerebert.com/reviews/cold-mountain-2003 |title=Cold Mountain Movie Review & Film Summary (2003) |publisher=Roger Ebert |last=Ebert |first=Roger |date=24 Desember 2003 |access-date=18 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104015/https://www.rogerebert.com/reviews/cold-mountain-2003 |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''{{sort|Stepford Wives|The Stepford Wives}}'' |2004 |{{sort|Eberhart|Joanna Eberhart}} |{{sort|Oz|Frank Oz}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://www.ew.com/article/2004/06/09/stepford-wives |title=The Stepford Wives |work=Entertainment Weekly |publisher=Time Inc. |date=6 September 2004 |access-date=18 April 2015 |last=Schwartz |first=Andrew |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010042341/http://www.ew.com/article/2004/06/09/stepford-wives |archive-date=10 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Birth'' |2004 |Anna |{{sort|Glazer|Jonathan Glazer}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/film/News_Story/Critic_Review/Guardian_Film_of_the_week/0,4267,1343418,00.html |title=Birth |work=The Guardian |publisher=Guardian Media Group |date=5 November 2004 |access-date=18 April 2015 |last=Bradshaw |first=Peter |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423233041/http://www.theguardian.com/film/News_Story/Critic_Review/Guardian_Film_of_the_week/0,4267,1343418,00.html |archive-date=23 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''No. 5 the Film'' |2004 |Haarrself |{{sort|Luhrmann|Baz Luhrmann}} |Kortfilm |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://www.smh.com.au/news/Film/Every-second-counts-in-42m-threeminute-film/2004/11/22/1100972313772.html |title=Every second counts in $42m three–minute 'film' |work=The Sydney Morning Herald |publisher=Fairfax Media |date=22 November 2004 |access-date=16 September 2015 |last=Edwardes |first=Charlotte |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108143918/http://www.smh.com.au/news/Film/Every-second-counts-in-42m-threeminute-film/2004/11/22/1100972313772.html |archive-date= 8 Januarie 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |- !scope="row"|''{{sort|Interpreter|The Interpreter}}'' |2005 |{{sort|Broome|Silvia Broome}} |{{sort|Pollack|Sydney Pollack}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rogerebert.com/reviews/the-interpreter-2005 |title=The Interpreter Movie Review & Film Summary (2005) |last=Ebert |first=Roger |publisher=Roger Ebert |date=22 April 2005 |access-date=18 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412064620/https://www.rogerebert.com/reviews/the-interpreter-2005 |archive-date=12 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Bewitched'' |2005 |{{sort|Bigelow|Isabel Bigelow}}<br/>Samantha |{{sort|Ephron|Nora Ephron}} | |style="text-align:center;"|<ref name=bewitch>{{cite news |url=http://articles.chicagotribune.com/2005-06-24/entertainment/0506240325_1_isabel-bigelow-bewitched-tv-elizabeth-montgomery |title='Bewitched' |work=Chicago Tribune |publisher=Tony W. Hunter |date=24 Junie 2005 |access-date=18 April 2015 |last=Wilmington |first=Michael |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623170324/http://articles.chicagotribune.com/2005-06-24/entertainment/0506240325_1_isabel-bigelow-bewitched-tv-elizabeth-montgomery |archive-date=23 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Fur'' |2006 |{{sort|Arbus|Diane Arbus}} |{{sort|Shainberg|Steven Shainberg}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/film/2006/oct/24/nicolekidman |title='She was a personality exploding' |work=The Guardian |publisher=Guardian Media Group |date=24 Oktober 2006 |access-date=16 April 2015 |last=Macnab |first=Geoffrey |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104008/https://www.theguardian.com/film/2006/oct/24/nicolekidman |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Happy Feet'' |2006 |{{sort|Jean|Norma Jean}} |{{sort|Miller|George Miller}} |Stemrol |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/11260530/Nicole-Kidmans-film-roles-in-pictures.html?frame=3121688 |title=Happy Feet (2006) – Nicole Kidman in pictures |work=The Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group |access-date=18 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917014541/http://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/11260530/Nicole-Kidmans-film-roles-in-pictures.html?frame=3121688 |archive-date=17 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''{{sort|Invasion|The Invasion}}'' |2007 |{{sort|Bennell|Dr. Carol Bennell}} |{{sort|Hirschbiegel|Oliver Hirschbiegel}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/17/movies/17inva.html?_r=0 |title=Pod People Propagating With a Fierce Indigestion |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger Jr. |date=17 Augustus 2007 |access-date=18 April 2015 |last=Dargis |first=Manohla |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201649/http://www.nytimes.com/2007/08/17/movies/17inva.html?_r=0 |archive-date=10 Maart 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Margot at the Wedding'' |2007 |Margot |{{sort|Baumbach|Noah Baumbach}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/11260530/Nicole-Kidmans-film-roles-in-pictures.html?frame=3121542 |title=Margot at the Wedding (2007) – Nicole Kidman in pictures |work=The Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group |access-date=18 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917014532/http://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/11260530/Nicole-Kidmans-film-roles-in-pictures.html?frame=3121542 |archive-date=17 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''{{sort|Golden Compass|The Golden Compass}}'' |2007 |{{sort|Coulter|Marisa Coulter}} |{{sort|Weitz|Chris Weitz}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rogerebert.com/reviews/the-golden-compass-2007 |title=The Golden Compass Movie Review (2007) |publisher=Roger Ebert |last=Ebert |first=Roger |date=6 Desember 2007 |access-date=18 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404095807/https://www.rogerebert.com/reviews/the-golden-compass-2007 |archive-date=4 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Australia'' |2008 |{{sort|Ashley|Lady Sarah Ashley}} |{{sort|Luhrmann|Baz Luhrmann}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/film/2008/dec/28/australia-review |title=Australia |work=The Observer |publisher=Guardian Media Group |date=28 Desember 2008 |access-date=18 April 2015 |last=French |first=Philip |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502114830/https://www.theguardian.com/film/2008/dec/28/australia-review |archive-date=2 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Nine'' |2009 |{{sort|Jenssen|Claudia Jenssen}} |{{sort|Marshall|Rob Marshall}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/11260530/Nicole-Kidmans-film-roles-in-pictures.html?frame=3121664 |title=Nine (2009) – Nicole Kidman in pictures |work=The Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group |access-date=18 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917014539/http://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/11260530/Nicole-Kidmans-film-roles-in-pictures.html?frame=3121664 |archive-date=17 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Rabbit Hole'' |2010 |{{sort|Corbett|Becca Corbett}} |{{sort|Mitchell|John Cameron Mitchell}} |Ook vervaardiger |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2011/jan/11/news/la-en-rabbithole-20110111-1 |title=Nicole Kidman and Aaron Eckhart go down the 'Rabbit Hole' together |work=Los Angeles Times |publisher=Austin Beutner |date=11 Januarie 2011 |accessdate=16 April 2015 |last=Keegan |first=Rebecca |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419213426/http://articles.latimes.com/2011/jan/11/news/la-en-rabbithole-20110111-1 |archivedate=19 April 2015 |df= }}</ref> |- !scope="row"|''Just Go with It'' |2011 |{{sort|Adams|Devlin Adams}} |{{sort|Dugan|Dennis Dugan}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rogerebert.com/reviews/just-go-with-it-2011 |title=Just Go With It Movie Review & Film Summary (2011) |publisher=Roger Ebert |last=Ebert |first=Roger |date=9 Februarie 2011 |access-date=16 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022204728/https://www.rogerebert.com/reviews/just-go-with-it-2011 |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Trespass'' |2011 |{{sort|Miller|Sarah Miller}} |{{sort|Schumacher|Joel Schumacher}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://www.radiotimes.com/film/nf7pg/trespass |title=Trespass |work=Radio Times |publisher=Immediate Media Company |access-date=16 April 2015 |last=Aldridge |first=Dave |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104015/https://www.radiotimes.com/film/nf7pg/trespass/ |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Monte Carlo'' |2011 |align="center"|— |{{sort|Bezucha|Thomas Bezucha}} |Vervaardiger |style="text-align:center;"|<ref name=NYTgraph>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movies/person/38065/Nicole-Kidman/filmography |title=Nicole Kidman – Filmography – Movies & TV |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger Jr. |access-date=16 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325143625/http://www.nytimes.com/movies/person/38065/Nicole-Kidman/filmography |archive-date=25 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''{{sort|Paperboy|The Paperboy}}'' |2012 |{{sort|Bless|Charlotte Bless}} |{{sort|Daniels|Lee Daniels}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/reviews/film-review-the-paperboy-is-a-trashy-tale-but-kinky-kidman-still-delivers-8535214.html |title=Film review: The Paperboy is a trashy tale, but kinky Kidman still delivers |work=The Independent |publisher=Independent Print Limited |last=Quinn |first=Anthony |date=15 Maart 2013 |access-date=30 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318004639/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/reviews/film-review-the-paperboy-is-a-trashy-tale-but-kinky-kidman-still-delivers-8535214.html |archive-date=18 Maart 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Stoker'' |2013 |{{sort|Stoker|Evelyn Stoker}} |{{sort|Chan-wook|Park Chan-wook}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.npr.org/2013/03/01/173170459/a-disappointing-thriller-channels-hitchcock-and-bram-stoker |title=A Disappointing Thriller Channels Hitchcock And Bram 'Stoker' |publisher=NPR |date=28 Februarie 2013 |access-date=16 April 2015 |last=Edelstein |first=David |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104008/https://www.npr.org/2013/03/01/173170459/a-disappointing-thriller-channels-hitchcock-and-bram-stoker |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''{{sort|Railway|The Railway Man}}'' |2013 |{{sort|Lomax|Patti Lomax}} |{{sort|Teplitzky|Jonathan Teplitzky}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/film/2013/dec/26/nicole-kidman-the-railway-man-true-story |title=Nicole Kidman: 'I try never to be governed by fear' |work=The Guardian |publisher=Guardian Media Group |date=26 Desember 2013 |access-date=16 April 2015 |last=Felperin |first=Leslie |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005052458/https://www.theguardian.com/film/2013/dec/26/nicole-kidman-the-railway-man-true-story |archive-date=5 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Grace of Monaco'' |2014 |{{sort|Kelly|Grace Kelly}} |{{sort|Dahan|Olivier Dahan}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/film/2014/jun/08/grace-of-monaco-nicole-kidman-film-review-mark-kermode |title=Grace of Monaco review – not Nicole Kidman's finest hour |work=The Observer |publisher=Guardian Media Group |date=8 Junie 2014 |access-date=16 April 2015 |last=Kermode |first=Mark |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105142127/https://www.theguardian.com/film/2014/jun/08/grace-of-monaco-nicole-kidman-film-review-mark-kermode |archive-date=5 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Before I Go to Sleep'' |2014 |{{sort|Lucas|Christine Lucas}} |{{sort|Joffé|Rowan Joffé}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.npr.org/2014/10/31/358569441/before-i-go-to-sleep-is-an-amnesia-thriller-youll-hope-to-forget |title='Before I Go To Sleep' Is An Amnesia Thriller You'll Hope To Forget |publisher=NPR |date=31 Oktober 2014 |access-date=16 April 2015 |last=Taylor |first=Ella |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331081206/https://www.npr.org/2014/10/31/358569441/before-i-go-to-sleep-is-an-amnesia-thriller-youll-hope-to-forget |archive-date=31 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Paddington'' |2014 |{{sort|Clyde|Millicent Clyde}} |{{sort|King|Paul King (director)|Paul King}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/11078509/Nicole-Kidman-Paddington-film-is-too-vicious-for-my-children-to-see.html |title=Nicole Kidman: Paddington film is too vicious for my children to see |work=The Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group |date=5 September 2014 |access-date=16 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104011/https://www.telegraph.co.uk/culture/film/11078509/Nicole-Kidman-Paddington-film-is-too-vicious-for-my-children-to-see.html |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Strangerland'' |2015 |{{sort|Parker|Catherine Parker}} |{{sort|Farrant|Kim Farrant}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/strangerland-sundance-review-766522 |title='Strangerland': Sundance Review |work=The Hollywood Reporter |publisher=Prometheus Global Media |date=23 Januarie 2015 |access-date=16 April 2015 |last=Van Hoejj |first=Boyd |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104012/https://www.hollywoodreporter.com/review/strangerland-sundance-review-766522 |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Queen of the Desert'' |2015 |{{sort|Bell|Gertrude Bell}} |{{sort|Herzog|Werner Herzog}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://variety.com/2015/film/festivals/berlin-film-review-queen-of-the-desert-1201426352/ |title=Berlin Film Review: 'Queen of the Desert' |last=Debrudge |first=Peter |date=6 Februarie 2015 |access-date=16 April 2015 |work=Variety |publisher=Penske Media Corporation |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104012/https://variety.com/2015/film/festivals/berlin-film-review-queen-of-the-desert-1201426352/ |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|{{sort|Family|''The Family Fang''}} |2015 |{{sort|Fang|Annie Fang}} |{{sort|Bateman|Jason Bateman}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Chang |first=Justin |url=https://variety.com/2015/film/festivals/toronto-film-review-jason-batemans-the-family-fang-1201593590/ |title=Toronto Film Review: 'The Family Fang' |work=Variety |publisher=Penske Media Corporation |date=14 September 2015 |access-date=19 September 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519144845/https://variety.com/2015/film/festivals/toronto-film-review-jason-batemans-the-family-fang-1201593590/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|{{sort|Secret|''Secret in Their Eyes''}} |2015 |{{sort|Sloane|Claire Sloane}} |{{sort|Billy Ray}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://variety.com/2015/film/reviews/secret-in-their-eyes-review-1201637157/ |title=Film Review: 'Secret in Their Eyes' |work=Variety |publisher=Penske Media Corporation |date=19 November 2015 |access-date=22 November 2015 |last=Chang |first=Justin |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319203136/https://variety.com/2015/film/reviews/secret-in-their-eyes-review-1201637157/ |archive-date=19 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Genius'' |2016 |{{sort|Bernstein|Aline Bernstein}} |{{sort|Grandage|Michael Grandage}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://variety.com/2016/film/reviews/genius-film-review-1201706276/ |title=Berlin Film Review: 'Genius' |work=Variety |publisher=Penske Media Corporation |date=16 Februarie 2016 |access-date=6 Maart 2016 |last=Debruge |first=Peter |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425185752/https://variety.com/2016/film/reviews/genius-film-review-1201706276/ |archive-date=25 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Lion'' |2016 |{{sort|Brierley|Sue Brierley}} |{{sort|Davis|Garth Davis}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://www.themercury.com.au/news/tasmania/all-star-cast-hits-hobart-to-tell-saroo-brierleys-story-to-the-world/story-fnj4f7k1-1227302840389 |title=All–star cast hits Hobart to tell Saroo Brierley’s story to the world |work=The Mercury (Hobart) |date=13 April 2015 |access-date=8 September 2015 |last=Hope |first=Emma |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151014012909/http://www.themercury.com.au/news/tasmania/all-star-cast-hits-hobart-to-tell-saroo-brierleys-story-to-the-world/story-fnj4f7k1-1227302840389 |archive-date=14 Oktober 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''How to Talk to Girls at Parties'' |2017 |{{sort|Boad|Queen Boadicea}} |{{sort|Mitchell|John Cameron Mitchell}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/films/2017/05/16/nicole-kidman-punks-talk-girls-parties-set-1970s-croydon/ |title=Nicole Kidman punks up for How to Talk to Girls at Parties, set in 1970s Croydon |work=The Daily Telegraph |date=16 Mei 2017 |access-date=18 Mei 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104009/https://www.telegraph.co.uk/films/2017/05/16/nicole-kidman-punks-talk-girls-parties-set-1970s-croydon/ |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|{{sort|Killing|''The Killing of a Sacred Deer''}} |2017 |{{sort|Murphy|Anna Murphy}} |{{sort|Lanthimos|Yorgos Lanthimos}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://variety.com/2017/film/reviews/the-killing-of-a-sacred-deer-review-1202439468/ |title=Cannes Film Review: 'The Killing of a Sacred Deer' |work=Variety |date=22 Mei 2017 |last=Debruge |first=Peter |access-date=22 Mei 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017051146/https://variety.com/2017/film/reviews/the-killing-of-a-sacred-deer-review-1202439468/ |archive-date=17 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|{{sort|Beguiled|''The Beguiled''}} |2017 |{{sort|Fens|Martha Farnsworth}} |{{sort|Coppola|Sofia Coppola}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/beguiled-review-1007101 |title='The Beguiled': Film Review |date=24 Mei 2017 |access-date=24 Mei 2017 |last=McCarthy |first=Todd |work=The Hollywood Reporter |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104013/https://www.hollywoodreporter.com/review/beguiled-review-1007101 |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|{{sort|Upside|''[[The Upside]]''}} |2017 |Yvonne |{{sort|Burger|Neil Burger}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://deadline.com/2017/01/nicole-kidman-amara-karan-the-intouchables-remake-bryan-cranston-kevin-hart-1201879970/ |title='Lion's Nicole Kidman, Amara Karan Eye 'Intouchables' Remake |website=Deadline Hollywood |first=Mike |last=Fleming Jr. |date=9 Januarie 2017 |access-date=7 Februarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224133941/https://deadline.com/2017/01/nicole-kidman-amara-karan-the-intouchables-remake-bryan-cranston-kevin-hart-1201879970/ |archive-date=24 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/upside-review-1037099 |title='The Upside': Film Review |work=The Hollywood Reporter |date=9 September 2017 |access-date=21 Oktober 2017 |last=Mintzer |first=Jordan |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407104014/https://www.hollywoodreporter.com/review/upside-review-1037099 |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"| ''Destroyer'' |2018 |Erin Bell |{{sort|Kusama|Karyn Kusama}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://theplaylist.net/nicole-kidman-star-karyn-kusamas-destroyer-20170808/ |first=Jordan |last=Ruimy |title=Nicole Kidman To Star In Karyn Kusama’s ‘Destroyer’ |website=Deadline Hollywood |date=8 Augustus 2017 |access-date=16 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811150230/https://theplaylist.net/nicole-kidman-star-karyn-kusamas-destroyer-20170808/ |archive-date=11 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Boy Erased'' |2018 |{{sort|Eamons|Nancy Eamons}} |{{sort|Edgerton|Joel Edgerton}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://deadline.com/2017/08/cherry-jones-michael-flea-balzary-joel-edgertons-boy-erased-1202158541/ |first=Amanda |last=N'Duka |title=Cherry Jones, Michael "Flea" Balzary Join Joel Edgerton's 'Boy Erased' |website=Deadline Hollywood |date=30 Augustus 2017 |access-date=8 September 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515224837/https://deadline.com/2017/08/cherry-jones-michael-flea-balzary-joel-edgertons-boy-erased-1202158541/ |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''Aquaman'' |2018 |{{sort|Atlanna|Koningin Atlanna}} |{{sort|Wan|James Wan}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Sperling |first=Nicole |title=Nicole Kidman explains why she's diving in for Aquaman |url=http://ew.com/movies/2017/03/31/nicole-kidman-why-she-joined-aquaman/ |work=Entertainment Weekly |access-date=31 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929021405/https://ew.com/movies/2017/03/31/nicole-kidman-why-she-joined-aquaman/ |archive-date=29 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row" |''The Goldfinch'' |rowspan="2"|2019 |Samantha Barbour |John Crowley | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.businesswire.com/news/home/20180123006389/en/Filming-Underway-Warner-Bros.-Pictures-Amazon-Studios|title=Filming is Underway on Warner Bros. Pictures and Amazon Studios' Powerful Drama "The Goldfinch"|date=January 23, 2018|work=BusinessWire|access-date=January 24, 2017}}</ref> |- !scope="row" |''Bombshell'' |Gretchen Carlson |Jay Roach | |style="text-align:center;"|<ref>[https://variety.com/2018/film/news/nicole-kidman-gretchen-carlson-roger-ailes-movie-1202858792/ Nicole Kidman to Play Gretchen Carlson in Fox News Movie (Exclusive)]</ref> |- !scope="row" |''The Prom'' |2020 |Angie Dickinson |Ryan Murphy | |style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2019/06/ryan-murphy-meryl-streep-prom-netflix-movie-musical-nicole-kidman-james-corden-ariana-grande-awkwafina-keegan-michael-key-andrew-rannells-star-1202637550/|title=Ryan Murphy Sets Netflix 'Prom' Musical: Streep, Corden, Kidman, Ariana Grande, Awkwafina, Key, Rannells To Star|website=Deadline Hollywood|first=Mike Jr.|last=Fleming|date=June 25, 2019|access-date=December 1, 2019}}</ref> |- !scope="row"|''Being the Ricardos'' |2021 |Lucille Ball |Aaron Sorkin | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|url=https://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/a36131108/nicole-kidman-lucille-ball-photo/|title=Nicole Kidman Just Made Her First Appearance as Lucille Ball|magazine=Harper's Bazaar|date=15 April 2021|access-date=16 May 2021|last=Gonzales|first=Erica}}</ref> |- !scope="row"|''The Northman'' |2022 |Queen Gudrun |Robert Eggers | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/nicole-kidmans-focus-hollywood-star-shows-off-belfast-photos-39842596.html|work=[[Belfast Telegraph]]|title=Nicole Kidman's focus: Hollywood star shows off Belfast photos|date=9 December 2020|access-date=16 May 2021|last=O'Dornan|first=David}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''Aquaman and the Lost Kingdom'' |2023 |Queen Atlanna |James Wan | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=The Warner Bros. UK 2022 Movie Preview |url=https://www.warnerbros.co.uk/news/articles/2021/12/17/warner-bros-uk-2022-movie-preview|access-date=January 13, 2022 |website=Warner Bros. Pictures}}</ref> |- ! scope="row" align="left"|''A Family Affair'' |rowspan="3" |2024 | Brooke Harwood | Richard LaGravenese | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://people.com/nicole-kidman-zac-efron-have-paperboy-reunion-in-a-family-affair-exclusive-8639733|title=Nicole Kidman and Zac Efron Rekindle Their Paperboy Spark in A Family Affair: Exclusive First Look|first=Esme|last=Mazzeo|date=April 29, 2024 |website=People (magazine)|access-date=April 29, 2024|archive-date=April 29, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240429193927/https://people.com/nicole-kidman-zac-efron-have-paperboy-reunion-in-a-family-affair-exclusive-8639733|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''Babygirl'' | Romy | Halina Reijn | |style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2023/11/babygirl-movie-a24-nicole-kidman-antonio-banderas-1235631768/|title=A24 Confirms Cast For Halina Reijn's Erotic Thriller 'Babygirl': Nicole Kidman, Antonio Banderas, Harris Dickinson, Sophie Wilde And Jean Reno Aboard|website=Deadline Hollywood|first1=Matt|last1=Grobar|first2=Andreas|last2=Wiseman|date=November 21, 2023|access-date=December 13, 2023}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" |''Spellbound'' |Queen Ellsmere |Vicky Jenson |Stemrol;<br/>na-produksie | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last1=Grobar |first1=Matt |title=Nicole Kidman, Javier Bardem, John Lithgow, Nathan Lane, Jenifer Lewis & More Board Animated Pic ''Spellbound'' From Apple & Skydance Animation |url=https://deadline.com/2022/06/nicole-kidman-javier-bardem-john-lithgow-nathan-lane-more-join-spellbound-1235049176/ |website=Deadline Hollywood |access-date=21 June 2022 |date=June 21, 2022}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;"| ''Holland, Michigan'' | align="left"|n.n.b. | n.n.b. | | Ook vervaardiger,<br/>na-produksie |style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2022/06/nicole-kidman-to-star-mimi-cave-directing-1235047748/|title=Nicole Kidman To Star & Produce Thriller Feature 'Holland, Michigan' At Amazon Studios; Mimi Cave Directing|website=Deadline Hollywood|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=June 17, 2022|access-date=April 11, 2023}}</ref> |- |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{London Film Critics Circle Award vir aktrise van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kidman, Nicole}} [[Kategorie:Amerikaanse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1967]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Australiese aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] 02me6lwjflatzcwsqpvicom2vxbtzeb Christchurch 0 36819 2888798 2870743 2026-03-30T14:42:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888798 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" style="float:right; border-collapse:collapse; border-color:#e3e3e3; background-color:#e3e3e3; width:307px; margin-bottom:15px; margin-left:1em; font-size:95%;" ! style="background: #B0E2FF;" colspan="2" | <big>Christchurch <small>([[Engels]])</small><br />Ōtautahi <small>([[Maori (taal)|Maori]])</small></big> |- bgcolor="#FFFFFF" align="center" | colspan="2" | [[Lêer:Christchurch Montage 2011.jpg|300px|senter|Besienswaardighede van Christchurch]] |-style="background-color:#fff;" | colspan="2" div class="center" | ''Bynaam: The Garden City'' |-style="background-color:#fff;" | colspan="2" div class="center" | ''Leuse: Fide Condita Fructu Beata Spe Fortis''<ref>{{en}} {{mi}} {{cite web |url=https://teara.govt.nz/en/interactive/23508/civic-coats-of-arms |title=Civic coats of arms |publisher=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |author=David Thorns, Ben Schrader |date=11 Maart 2010 |accessdate=22 April 2025}}</ref> <small>("Gestig in geloof, ryk in die vervulling daarvan, sterk in hoop op die toekoms")</small> |- ! colspan="2" style="background-color:#B0E2FF;"| Ligging |- style="background-color:#fff;" | [[Lêer:Christchurch.PNG|100px|senter|Kaart van Nieu-Seeland]] || [[Lêer:Position of Canterbury Region.png|100px|senter|Kaart van Nieu-Seeland wat die ligging van ''Canterbury Region'' aandui]] |- ! colspan="2" style="background-color:#B0E2FF;"| Vlag en wapen |- style="background-color:#fff;" | | [[Lêer:Flag of Christchurch.svg|100px|senter]] || [[Lêer:Christchurch Coat of Arms with supporters, mantle, crest, motto.svg|100px|senter]] |- align="center" style="background-color:#B0E2FF;" ! colspan="2" | Basiese gegewens |- style="background-color:#fff;" | Stigting: || 1848 (Europeërs) |- style="background-color:#fff;" | Stadstatus: || 1856 |- style="background-color:#fff;" | Bevolking: || 396&nbsp;200<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ccc.govt.nz/culture-and-community/statistics-and-facts/facts-stats-and-figures |title=Facts, stats and figures |publisher=Stadsraad Christchurch |date=Junie 2023 |accessdate=22 April 2025}}</ref> <small>(Junie 2023)</small> |- style="background-color:#fff;" | Oppervlakte: || 1&nbsp;415,15&nbsp;km²<ref>{{en}} {{cite web |url=https://statsnz.maps.arcgis.com/apps/instant/sidebar/index.html?appid=3a406ce8fbb14367ab5caae21c07ab8b |title=Geographic Boundary Viewer – Christchurch City |publisher=Statistiek Nieu-Seeland |date=2025 |accessdate=22 April 2025}}</ref> |- style="background-color:#fff;" | Bevolkingsdigtheid: || 280/km² |- style="background-color:#fff;" | Gemiddelde inkomste: || [[Nieu-Seelandse dollar|NZ$]]51&nbsp;675&nbsp;miljard<ref>{{en}} {{cite web |url=https://figure.nz/chart/tSTem7o2sqIXn5YC-vyBUorHUhBKdIzhM |title=Total gross domestic product of the Canterbury Region, New Zealand |publisher=Figure NZ Trust |date=2024 |accessdate=22 April 2025 |archive-date=13 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213062239/https://figure.nz/chart/tSTem7o2sqIXn5YC-vyBUorHUhBKdIzhM |url-status=dead }}</ref> <small>(Canterbury-streek, 2024)</small> |- style="background-color:#fff;" | Per kapita: || NZ$74&nbsp;772<ref>{{en}} {{cite web |url=https://figure.nz/chart/tHjQuDfZNFsXRMTk |title=Gross domestic product per capita of New Zealand regions – Year ended March 2024, NZD per person |publisher=Figure NZ Trust |date=2024 |accessdate=22 April 2025}}</ref> <small>(Canterbury-streek, 2024)</small> |- style="background-color:#fff;" | Geografiese ligging: || {{Koördinate|43|32|S|172|38|O|region:NZ-CAN|aansig=inlyn,titel}} |- |- style="background-color:#fff;" | Tydsone: || [[UTC]] +12 (NZST) |- |- style="background-color:#fff;" | [[Somertyd]]: || UTC +13 (NZDT) |- style="background-color:#fff;" | Amptelike webwerf: || [https://www.ccc.govt.nz/ ''ccc.govt.nz''] |- ! colspan="2" style="background-color:#B0E2FF;"| Administratiewe verdeling |- style="background-color:#fff;" | Land: || {{vlagland|Nieu-Seeland}} |- style="background-color:#fff;" | Eiland: || [[Suideiland]] |- style="background-color:#fff;" | Streek: || Canterbury |- style="background-color:#fff;" | Burgemeester: || Phil Mauger (O) |} '''Christchurch''' ([[Engels]]: kraɪs.tʃɜːrtʃ, {{Audio|Christchurch new zealand en gb.ogg|luister}}; [[Maori (taal)|Māori]]: '''Ōtautahi''') is die grootste stad op die [[Suideiland]] van [[Nieu-Seeland]] en die tweede grootste metropolitaanse gebied in die [[eilandstaat]]. Die stad is in 'n vlakte, die Canterbury Plains, net noord van die Banks-skiereiland aan die ooskus van die Suideiland geleë (Banks-skiereiland is intussen in 2006 by die stadsgebied ingelyf). [[Lêer:Christ Church Cathedral - 2011 earthquake damage.jpg|duimnael|links|Die toring van Christchurch se katedraal het as gevolg van die aardbewing op 22 Februarie 2011 ineengestort. 'n Twintigtal mense, waaronder buitelandse toeriste, is onder die puin begrawe. Terwyl [[Kerk (organisasie)|kerkdienste]] na die sogenaamde ''Cardboard Cathedral'' verskuif is, ondergaan die katedraal steeds rekonstruksie]] Die Māorinaam van Christchurch – letterlik "die Plek van Tautahi" – is afgelei van 'n plaaslike stamhoof se tydelike woonplek langs die Avonrivier. Die Engelse naam is in 1848 deur die ''Canterbury Association'' aan die nuwe nedersetting gegee. Christchurch is volgens 'n roosterpatroon met kruisstrate rondom die [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]] [[katedraal]] aangelê en word ten opsigte van sy argitektuur en atmosfeer nog steeds as die mees Engelse stad in Nieu-Seeland beskou. In 1856 was Christchurch die eerste nedersetting in Nieu-Seeland wat stadstatus gekry het. Christchurch is vandag 'n groen stad wat ook uitgestrekte sandstrande behels, maar nogtans nie oor sy eie seehawe beskik nie. Hierdie funksie word deur Lyttelton Harbour vervul, 'n diep vulkaniese kraterbekkenhawe aan die [[Stille Oseaan]]. Christchurch word van Lyttelton deur die steil Porthills, 'n heuwelreeks waardeur twee tonnels gebou is, geskei. Christchurch het 'n historiese betekenis gekry toe die Britse navorser [[Robert Falcon Scott]] vanuit hierdie stad in 1910 na [[Antarktika]] vertrek het – sy laaste ekspedisie wat tragies sou eindig. Later het Christchurch se lughawe as laaste tussenstasie vir Amerikaanse navorsers op pad na hul permanente MacMurdo-basis in Antarktika gedien. == Klimaat == [[Lêer:Christchurch coast.jpg|duimnael|links|'n Winternamiddag in Augustus aan die kus van Christchurch]] Christchurch het 'n droë gematigde seeklimaat met 'n gemiddelde jaarlikse temperatuur van 12,1&nbsp;°C, gemiddelde maksimumtemperature van 22,5&nbsp;°C in Januarie, gemiddelde minimumtemperature van 11,3&nbsp;°C in Julie en 2&nbsp;100 sonskynure per jaar, alhoewel die stadsgebied dikwels aan sterk winde blootgestel is – baie woonhuise word dus deur beplanting of hoë heinings en mure beskerm. Die warm en droë noordwestelike winde (''Canterbury Nor'westers'') bereik soms stormsterkte. Winde wat uit die suide waai bring gedurende die [[winter]]maande af en toe [[sneeu]] – so het daar in 1918, 1945 en 1992 erge sneeuvalle voorgekom. Die heersende winde waai egter oos en bring wolke en motreën. In teenstelling met ander groot Nieu-Seelandse stede soos [[Auckland]] en [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] het Christchurch dan ook nie langs die kuslyn uitgebrei nie, maar eerder tot 'n binnelandse nedersetting ontwikkel. In die winter daal temperature snags gewoonlik benede vriespunt, en die grond vries op 'n gemiddelde 70 dae per jaar. Sneeuval kom een of twee keer per jaar in die hoër geleë voorstede voor, terwyl die vlakte gewoonlik elke twee jaar een of twee keer sneeu kry. Gedurende koue winternagte ontwikkel soms 'n stabiele vallei-inversie in die stadsgebied – uitlaatgasse van voertuie en rookdampe veroorsaak dan rookmis. Die stadsregering het verskeie maatreëls ingestel om [[lugbesoedeling]] te beheer. Die gemiddelde jaarlikse [[reën]]val is met 648&nbsp;mm relatief laag, maar swaar reën kan nogtans oorstromings in sekere dele van die stadsgebied veroorsaak. == Geologie == [[Lêer:Worcester corner Manchester.jpg|duimnael|links|'n Erg beskadigde gebou op die hoek van Worcester- en Manchesterstraat, met die katedraal van Christchurch in die agtergrond, op 4 September 2010]] [[Lêer:2015-01-04-08825-Christchurch Emty Chairs.jpg|duimnael|links|Die kunsinstallasie ''Empty Chairs'' herinner aan die slagoffers van die aardbewing wat Christchurch in Februarie 2011 getref het]] Die land, waarop Christchurch ontstaan het, is in geologiese opsig nog relatief jong. Die grootste deel van die stadsgebied lê in 'n vlakte wat teen 'n effense helling see toe strek en in die binneland deur die uitlopers van die [[Nieu-Seelandse Alpe]] begrens word. Gletsers, wat die Alpe in die laaste kouetydperk geleidelik geërodeer het, het die vlakte oorspronklik met hul afsettings gevorm. Die Waimakariri, een van die Canterbury-streek se grootste riviere wat nog steeds deur smeltende [[gletser]]s gevoed word, vloei effens noord van Christchurch. Gedurende die opeenvolgende geologiese tydperke was die huidige stadsgebied òf ver in die binneland geleë (byvoorbeeld tydens die kouetydperke van die Pleistoseen toe magtige gletsers die seevlak laat daal het) òf benede seevlak. Nog sowat 7&nbsp;000 jaar gelede was die gebied deur die see bedek. Alhoewel die stad veraf van aktiewe [[Geologiese breuke|breuke]] geleë is (die Alpynse breuk loop verder weswaarts, die Hope- en ander breuke van Noord-Canterbury verder noordwaarts), bly aardbewings 'n konstante bedreiging vir Christchurch en is daar al verskeie kere skade aan geboue en [[infrastruktuur]] berokken. Ouer geboue is reeds in die 1970's omgebou om hulle meer bestand te maak teen aardbewings. 'n Aardbewing met die sterkte 7,1 op die [[moment-magnitude-skaal]] het nogtans op 3 September 2010 veral in die historiese stadskern twee miljard [[Nieu-Seelandse dollar|NZ$]] (tien miljard [[Suid-Afrikaanse rand|ZAR]]) se skade aan talle baksteen- en ander geboue asook infrastruktuur aangerig.<ref>{{en}} [http://www.stuff.co.nz/national/4094986/Massive-7-4-quake-hits-South-Island ''stuff.co.nz: Weather the next threat after earthquake'']</ref> Volgens die stadsraad van Christchurch is 500 geboue in die stadsgebied beskadig, waarvan sowat 90 in die middestad. Twee mense is ernstig beseer. Die aardbewing se episentrum was sowat veertig kilometer wes van Christchurch. Op 22 Februarie 2011 is Christchurch deur nog 'n aardbewing getref. Die episentrum van die bewing, wat 'n sterkte van 6,3 op die [[Richterskaal]] geregistreer het, was in Lyttelton, sowat tien kilometer suid van Christchurch, en vyf kilometer onder die grond. In teenstelling met die aardbewing van September 2010 het hierdie bewing oor die etensuur voorgekom en 185 lewens geëis, terwyl honderde beseer is. Die ramp het grootskaalse skade berokken en ook die kerktoring van Christchurch se katedraal het in die slag gebly. 'n Uitsaaigebou, die Christchurch-televisiegebou (''CTV Building''), het ineengestort. Hier is die meeste sterftes aangeteken. Baie van die 115 slagoffers in die gebou was oorsese studente wat Engels-kursusse in Christchurch gevolg het.<ref>{{en}} Gordon McLauchlan: ''A Short History of New Zealand''. Kindle-e-boek. Auckland: David Bateman 2014</ref> Die uitsaaisentrum was in Augustus 2012 die eerste veelverdiepinggebou in Nieu-Seeland wat opgeblaas is. == Demografie == [[Lêer:Christchurch City.jpg|duimnael|links|'n Lugbeeld van Christchurch]] In die eerste helfte van die 20ste eeu was Christchurch se bevolking nog merendeels van Britse afkoms. Eers ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het immigrante uit ander wêrelddele hulle ook in die stad begin vestig, alhoewel hul persentasie merkbaar laer was as in ander dele van Nieu-Seeland. 'n Klein aantal vlugtelinge uit Europese lande, soos [[Letland]] en [[Griekeland]], het in hierdie periode 'n nuwe tuiste in Christchurch gevind, net soos kleiner groepe [[Hongarye|Hongaarse]] immigrante wat hier ná die [[Hongaarse Rewolusie van 1956|mislukte opstand van 1956]] aangekom het. Gedurende die 1950's en 1960's het groter getalle [[Nederlanders]] na Nieu-Seeland geïmmigreer waarvan sommige hulle in Christchurch kom vestig het. 'n Klein [[Latyns-Amerika]]anse immigrantegemeenskap het met die aankoms van [[Chili|Chileense]] vlugtelinge ná die [[staatsgreep]] van 1973 ontstaan. == Sport == [[Lêer:Jade Stadium.jpg|duimnael|[[Lancasterpark]]]] In 1974 het Christchurch die tiende [[Statebondspele|Britse Statebondspele]] aangebied. Christchurch beskik met die [[Hagley-ovaal]] oor 'n belangrike [[toetskrieket]]stadion. Beide die [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]] en die [[Nieu-Seelandse nasionale vrouekrieketspan]] speel van hulle tuiswedstryde in die stad. Hagley-ovaal het onder andere wedstryde tydens die [[vrouekrieketwêreldbeker]]toernooie in [[Vrouekrieketwêreldbeker 2000|2000]] en [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022|2022]], asook die [[Krieketwêreldbeker 2015]] gehuisves, terwyl [[Lancasterpark]] tydens beide die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982]] en die [[Krieketwêreldbeker 1992]] gebruik is. In [[rugby]] word Christchurch tydens [[Superrugby]] deur die [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] verteenwoordig wat sy tuiswedstryde op die [[Rugby League Park]] speel. Lancasterpark is tydens die [[Rugbywêreldbeker 1987]] gebruik. In Christchurch speel beide die [[All Blacks]] en [[Black Ferns]] van hulle tuiswedstryde op Rugby League Park. Oorspronklik is tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] ook wedstryde in Christchurch beplan, maar as gevolg van skade aan die infrastruktuur ná die 2011-aardbewing moes die beplande wedstryde na ander Nieu-Seelandse stede verskuif word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://tvnz.co.nz/rugby-world-cup/rwc-press-release-christchurch-matches-4066086 |title=RWC press release on Christchurch matches |publisher=Television New Zealand |date=16 Maart 2011 |accessdate=19 Maart 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110319203134/https://www.tvnz.co.nz/rugby-world-cup/rwc-press-release-christchurch-matches-4066086 |archive-date=19 Maart 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [https://www.ccc.govt.nz/ Amptelike webwerf van Christchurch se stadsraad] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Christchurch-New-Zealand|title=Christchurch|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 April 2025}} * {{en}} {{mi}} {{cite web|url=https://teara.govt.nz/en/canterbury-places|title=Canterbury places|publisher=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand|author=John Wilson|date=6 Julie 2015|accessdate=22 April 2025}} * {{en}} {{mi}} {{cite web|url=https://teara.govt.nz/en/canterbury-region|title=Canterbury region|publisher=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand|author=John Wilson|date=14 September 2006|accessdate=22 April 2025}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://www.christchurchnz.com/ Amptelike toerismewebwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Christchurch| ]] [[Kategorie:Kusstede]] t0rpjfq8qhmp6gao0hjp6vjljfhaayc Dunedin 0 36842 2888925 2870744 2026-03-31T00:37:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888925 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" style="float:right; border-collapse:collapse; border-color:#e3e3e3; background-color:#e3e3e3; width:307px; margin-bottom:15px; margin-left:1em; font-size:95%;" ! style="background: #B0E2FF;" colspan="2" | <big>Dunedin <small>([[Engels]])</small><br />Ōtepoti <small>([[Maori (taal)|Maori]])</small></big> |- bgcolor="#FFFFFF" align="center" | colspan="2" | [[Lêer:Dunedin Collage.jpg|300px|senter|Besienswaardighede van Dunedin]] |-style="background-color:#fff;" | colspan="2" div class="center" | ''Byname: Edinburgh of the South, Dunners'' |-style="background-color:#fff;" | colspan="2" div class="center" | ''Leuse: Maiorum institutis utendo''<ref>{{en}} {{mi}} {{cite web |url=https://teara.govt.nz/en/interactive/23508/civic-coats-of-arms |title=Civic coats of arms |publisher=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |author=David Thorns, Ben Schrader |date=11 Maart 2010 |accessdate=22 April 2025}}</ref> <small>("Deur in ons voorvaders se voetspore te volg")</small> |- ! colspan="2" style="background-color:#B0E2FF;"| Ligging |- style="background-color:#fff;" | [[Lêer:Dunedin.png|100px|senter|Kaart van Nieu-Seeland]] || [[Lêer:DnNZ-motorways.jpg|100px|senter|Kaart van Dunedin en sy omgewing]] |- ! colspan="2" style="background-color:#B0E2FF;"| Vlag en wapen |- style="background-color:#fff;" | | [[Lêer:Flag of Dunedin.svg|100px|raam|senter]] || [[Lêer:Dunedin coat of arms full achievement (vectorisation of official emblazonment).svg|100px|senter]] |- align="center" style="background-color:#B0E2FF;" ! colspan="2" | Basiese gegewens |- style="background-color:#fff;" | Stigting: || 1300 ([[Maori's]])<br />1848 (Europeërs) |- style="background-color:#fff;" | Stadstatus: || 1855 |- style="background-color:#fff;" | Bevolking: || 126&nbsp;255<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-place-summaries/dunedin-city |title=Dunedin City |publisher=Statistiek Nieu-Seeland |accessdate=22 April 2025}}</ref> <small>(2018-sensus)</small> |- style="background-color:#fff;" | Oppervlakte: || 3&nbsp;286,14&nbsp;km²<ref>{{en}} {{cite web |url=https://statsnz.maps.arcgis.com/apps/instant/sidebar/index.html?appid=3a406ce8fbb14367ab5caae21c07ab8b |title=Geographic Boundary Viewer – Dunedin City |publisher=Statistiek Nieu-Seeland |date=2025 |accessdate=22 April 2025}}</ref> |- style="background-color:#fff;" | Bevolkingsdigtheid: || 38,4/km² |- style="background-color:#fff;" | Gemiddelde inkomste: || [[Nieu-Seelandse dollar|NZ$]]18&nbsp;226&nbsp;miljard<ref>{{en}} {{cite web |url=https://figure.nz/chart/tSTem7o2sqIXn5YC-wsonmw61nZP3Unam |title=Total gross domestic product of the Otago Region, New Zealand |publisher=Figure NZ Trust |date=2024 |accessdate=22 April 2025 |archive-date=13 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213062247/https://figure.nz/chart/tSTem7o2sqIXn5YC-wsonmw61nZP3Unam |url-status=dead }}</ref> <small>(Otago-streek, 2024)</small> |- style="background-color:#fff;" | Per kapita: || NZ$71&nbsp;113<ref>{{en}} {{cite web |url=https://figure.nz/chart/tHjQuDfZNFsXRMTk |title=Gross domestic product per capita of New Zealand regions – Year ended March 2024, NZD per person |publisher=Figure NZ Trust |date=2024 |accessdate=22 April 2025}}</ref> <small>(Otago-streek, 2024)</small> |- style="background-color:#fff;" | Geografiese ligging: || {{Koördinate|45|52|S|170|30|O|region:NZ-OTA|aansig=inlyn,titel}} |- |- style="background-color:#fff;" | Tydsone: || [[UTC]] +12 (NZST) |- |- style="background-color:#fff;" | [[Somertyd]]: || UTC +13 (NZDT) |- style="background-color:#fff;" | Amptelike webwerf: || [https://www.dunedin.govt.nz/ ''dunedin.govt.nz''] |- ! colspan="2" style="background-color:#B0E2FF;"| Administratiewe verdeling |- style="background-color:#fff;" | Land: || {{vlagland|Nieu-Seeland}} |- style="background-color:#fff;" | Eiland: || [[Suideiland]] |- style="background-color:#fff;" | Streek: || Otago |- style="background-color:#fff;" | Burgemeester: || Jules Radich (Team Dunedin) |} '''Dunedin''' ([[Engels]]: [dʌˈniːdɪn], {{Audio|En-nz-Dunedin.ogg|luister}}; [[Maori (taal)|Māori]]: '''Ōtepoti''') is die tweede grootste stad op [[Nieu-Seeland]] se [[Suideiland]] en die belangrikste nedersetting in die administratiewe distrik Otago. Ten opsigte van sy bevolking is Dunedin die vyfde grootste stad in die [[eilandstaat]], die grootste volgens sy oppervlakte, en die sentrum van die sesde grootste stedelike gebied in Nieu-Seeland. Dit is daarnaas ook die wêreld se suidelikste stad met 'n bevolking van meer as 100&nbsp;000. [[Lêer:The Railway Station and the Celtic Cross, Dunedin (4923601516).jpg|duimnael|links|upright|Dunedin se Keltiese kruis en hoofstasie, soos gesien vanuit Queens Gardens]] Dunedin word om historiese en kulturele redes as een van die vier beduidendste stedelike nedersettings in Nieu-Seeland beskou, alhoewel [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] en Tauranga dit ten opsigte van hul stedelike bevolkings reeds verbygesteek het. In teenstelling met [[Christchurch]], die grootste stad op die Suideiland met sy tipiese Engelse karakter, is Christchurch oorspronklik as 'n hoofsaaklik [[Skotland|Skotse]] nedersetting gestig, waarby die Presbiteriaanse [[Kerk van Skotland]] 'n belangrike rol gespeel het. Skotse setlaars het hier gedurende die ekonomiese depressie van 1840 'n nuwe tuiste gevind. Die koeler klimaat van die suide was aantreklik genoeg om hier 'n nedersetting te stig wat die geangliseerde [[Kelte|Keltiese]] naam van [[Edinburg]], Dunedin, sou dra. Die groei van Dunedin was aan die 19de eeuse goudstormloop gekoppel wat die stad van voldoende fondse voorsien het om 'n eersterangse infrastruktuur van strate, brûe, 'n eie universiteit en seehawe te kan bekostig. Tot vandag toe het Dunedin sy Victoriaanse karakter bewaar, en ook sy telefoongids lys nog steeds 'n opvallend groot persentasie Skotse vanne met die voorsetsels ''Mac'' of ''Mc''. In Dunedin is ook Nieu-Seeland se enigste [[whiskey|whisky]]-distilleerdery gestig. In 'n park in die stadsentrum, wat in die vorm van 'n aghoek aangelê is, word die Skotse digter en skrywer [[Robert Burns]] met 'n standbeeld vereer. Dunedin pronk net soos Christchurch met lang sandstrande langs sy Pasifiese kuslyn. Die stad het op die heuwels en in die valleie rondom Otago Harbour ontstaan. Sowel die diep hawe asook die heuwels is van [[vulkaan|vulkaniese]] oorsprong. Die hawe, wat deur 'n langgestrekte skiereiland teen die branders van die [[Stille Oseaan]] beskerm word, is vroeër as 'n besonder veilige anker- en landingsplek beskou. Kolonies van witvlerkkoningalbatrosse en soms ook pikkewyne word deur die koeler klimaat van die omgewing gelok. == Sport == [[Lêer:Forsyth Barr Stadium 95.JPG|duimnael|links|Die [[Forsyth Barr-stadion]]]] Dunedin beskik met die [[Universiteit van Otago-ovaal, Dunedin|Universiteit van Otago-ovaal]] oor 'n belangrike [[toetskrieket]]stadion. Beide die [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]] en die [[Nieu-Seelandse nasionale vrouekrieketspan]] speel van hulle tuiswedstryde in die stad. Die Universiteit van Otago-ovaal het onder andere wedstryde tydens die [[vrouekrieketwêreldbeker]]toernooie in [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982|1982]] en [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022|2022]], asook die [[Krieketwêreldbeker 2015]] gehuisves, terwyl [[Carisbrook]] tydens die [[Krieketwêreldbeker 1992]] gebruik is. In [[rugby]] word Dunedin tydens [[Superrugby]] deur die [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] verteenwoordig wat sy tuiswedstryde op die [[Forsyth Barr-stadion]] speel. Dié stadion is ook tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] gebruik, terwyl tydens die [[Rugbywêreldbeker 1987]] wedstryde op Carisbrook aangebied is. In Dunedin speel beide die [[All Blacks]] en [[Black Ferns]] van hulle tuiswedstryde op die Forsyth Barr-stadion. Dunedin was ook een van die Nieu-Seelandse gasheerstede tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [https://www.dunedin.govt.nz/ Amptelike webwerf van Dunedin se stadsraad] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Dunedin|title=Dunedin|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 April 2025}} * {{en}} {{mi}} {{cite web|url=https://teara.govt.nz/en/otago-places|title=Otago places|publisher=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand|author=Malcolm McKinnon|date=8 Mei 2009|accessdate=22 April 2025}} * {{en}} {{mi}} {{cite web|url=https://teara.govt.nz/en/otago-region|title=Otago region|publisher=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand|author=Malcolm McKinnon|date=8 Mei 2009|accessdate=22 April 2025}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://www.dunedinnz.com/ Amptelike toerismewebwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Dunedin| ]] [[Kategorie:Kusstede]] 9mxtdqkfrrfxat0i4r6bs4mu7hp9ex8 Die Laaste Avondmaal (Leonardo) 0 37268 2888909 2738499 2026-03-30T21:15:34Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888909 wikitext text/x-wiki {{Painting | image_file=The Last Supper pre EUR.jpg | title=Die Laaste Avondmaal | artist=Leonardo da Vinci | year=ongeveer 15 April 1452 – 2 Mei 1519 | type=tempera op gesso en steenlym | height=460 | width=880 | museum=Santa Maria delle Grazie }} '''''Die Laaste Avondmaal''''' is 'n 15de eeuse muurskildery in [[Milaan]], deur [[Leonardo da Vinci]] vir sy begunstiger, hertog [[Ludovico Sforza]] en die hertogin Beatrice d'Este. Dit stel die toneel van [[Die Laaste Avondmaal]] voor, uit die finale dae van [[Jesus]], terwyl hy vertel dat een van sy twaalf dissipels hom sal [[Verraad|verraai]] (Johannes 13:21). == Eienskappe == Die skildery het 'n afmeting van 460 × 880 sentimeter en dek die agterste muur van die eetsaal in Santa Maria delle Grazie, 'n beroemde kerk en klooster in Milaan, Italië. Die skildery se tema was in die tyd 'n algemene tema in eetsale, alhoewel Leonardo se interpretasie meer diepte en werklikheid bied as meeste ander voorbeelde. Die muur aan die oorkant van die skildery bevat 'n muurskildery van die [[Kruisiging]], deur Giovanni Donato da Montorfano. Leonardo het in 1495 aan ''Die Laaste Avondmaal'' begin werk en dit in 1498 voltooi: hy het egter nie die hele drie jaar aan die skildery gewerk nie. Die ''Laaste Avondmaal'' beeld spesifiek die reaksies van die dissipels uit, na Jesus hulle vertel dat een van hulle hom sal verraai. Al twaalf apostels het verskillende reaksies op die aankondiging en verkeer in diverse stadiums van woede tot skok. Van links na regs: * Bartolomeus, Jakobus en Andreas vorm saam 'n groep en is verras deur die aankondiging. Andreas hou albei sy hande omhoog. * Judas Iskariot vorm saam met Petrus en Johannes 'n ander groep. Judas is in groen en blou geklee en is in skadu gehul; hy lyk teruggetrokke en verbaas om te hoor hoe sy plan skielik onthul word. Hy hou 'n klein sak vas, wat vermoedelik die silwerstukke bevat wat hy as betaling vir sy verraad gekry het, maar moontlik ook verwys na sy rol as die dissipels se penningmeester. Petrus lyk kwaad en hou 'n mes vas waarvan die punt weg vanaf Christus wys; moontlik dui dit op sy gewelddadige beskerming van Jesus in Getsemane. Johannes blyk in 'n beswyming te wees. Volgens sommige stel hierdie figuur nie Johannes voor nie, maar [[Maria Magdalena]]. Dit kom egter nie ooreen met Leonardo se eie aantekeninge vir die skildery nie. * Jesus * Tomas, Jakobus en Filippus vorm saam die volgende groep. Tomas is duidelik ontsteld, terwyl Jakobus geskok is en sy hande in die lug gooi. Filippus blyk na 'n verduideliking te soek. * Matteus, Judas Taddeus en Simon die Kananeër vorm saam die laaste groep. Beide Taddeus en Matteus is na Simon gedraai, moontlik om uit te vind of hy meer hieroor weet. Die gebruikte name is algemeen erken deur kunsgeskiedkundiges. In die 18 eeu is 'n manuskrip ontdek waarin al die name van die figure in die skildery genoem word. Voor die ontdekking van hierdie manuskrip was slegs Judas, Petrus, Johannes en Jesus geïdentifiseer. Die skildery bevat verskeie verwysings na die getal 3, wat moontlik die God Drie-eenheid simboliseer. Die apostels sit almal in groepe van drie, daar is drie vensters agter Jesus en Jesus se figuur stel 'n driehoek voor. Daar was moontlik ook ander soortgelyke verwysings wat verlore gegaan het met die skildery se agteruitgang. Daar is twee vroeë kopieë van ''Die Laaste Avondmaal'' bekend, waarskynlik die werk van Leonardo se assistent. Die kopieë is byna dieselfde grootte as die oorspronklike en het beter behou gebly as Leonardo se weergawe.<ref>{{cite web |title=Last Supper (copy after Leonardo) |url=http://www.universalleonardo.org/work.php?id=572 |publisher=University of the Arts, London |access-date=11 Augustus 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106193921/http://www.universalleonardo.org/work.php?id=572 |archive-date=6 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Skade en restourasie == Die skildery het reeds teen 1517 begin skilfer. Teen 1556, minder as sestig jaar na die voltooiing daarvan, het [[Giorgio Vasari]] dit as "geruïneer" beskryf en geskryf dat dit so versleg het dat mens nie die figure kon herken nie. In 1652 was die skildery nie meer herkenbaar nie en is 'n deur in die muur oopgebreek en later weer met bakstene opgevul. Dit kan steeds gesien word as die boogstruktuur naby die onderkant van die skildery. Aan die hand van vroeë kopieë word daar vermoed dat Jesus se voete oorspronklik in 'n posisie was wat Jesus se komende kruisiging gesimboliseer het. In 1768 is 'n gordyn voor die skildery gehang om dit te beskerm. Dit het egter vog op die oppervlak vasgevang en die geskilferde verf afgeskraap wanneer dit oop en toe getrek is. 'n Eerste restourasiepoging is in 1726 aangewend deur Michelangelo Belloti: hy het die vermiste dele met olieverf ingevul en daarna die hele skildery vernis. Sy herstelwerk het nie lank gehou nie en in 1770 het Guiseppe Mazza ook die skildery probeer restoureer. Mazza het al Belloti se werk verwyder en die skildery grotendeels oorgeverf: hy het alles behalwe drie gesigte oorgeverf toe hy deur 'n verontwaardigde publiek stopgesit is. Die eetsaal is in 1796 deur Franse troepe as 'n wapenmagasyn gebruik: hulle het die skildery met klippe bestook en [[leer (toestel)|lere]] gebruik om na bo te klim en die apostels se oë uit te krap. Die eetsaal is later ook as 'n gevangenis gebruik, maar daar is geen rekords wat aandui of die gevangenes die skildery skade berokken het nie. In 1821 is Stefano Barezzi opdrag gegee om die skildery te verwyder en na 'n veiliger plek te verplaas. Barezzi was 'n deskundige wat reeds daarin geslaag het om talle ander fresko's geheel en al van mure te verwyder. Hy het die middel gedeelte ernstig beskadig voor hy agtergekom het dat Leonardo se skildery in werklikheid nie 'n [[fresko]] is nie. Barezzi het daarna probeer om die beskadigde dele weereens aan te bring met behulp van gom. Van 1901 tot 1908 het Luigi Cavenaghi eers 'n versigtige studie van die skildery se struktuur gemaak en daarna probeer skoonmaak. In 1924 het Oreste Silvestri die skildery verder skoongemaak en sommige dele met pleisterkalk gestabiliseer. Tydens die Tweede Wêreldoorlog is die eetsaal op 15 Augustus 1943 deur 'n bom getref: beskermende sandsakke het gekeer dat die skildery deur bomskerwe getref is, maar die resulterende vibrasies het dit moontlik verder beskadig. Van 1951 tot 1954 het Mauro Pelliccioli nog 'n keer probeer om die skildery skoon te maak en te stabiliseer. [[Lêer:Leonardo da Vinci - Ultima cena - ca 1975.jpg|duimnael|350px|Die skildery in die 1970's]] In die 1970's was die skildery nouliks herkenbaar as Leonardo se meesterstuk van soveel eeue gelede. Vanaf 1978 tot 1999 is 'n grootskaalse restourasieprojek begin, onder leiding van Pinin Brambilla Barcilon. Die projek se doel was om die skildery permanent te stabiliseer en die skade wat deur vuiligheid, besoedeling en die onbedagte restourasiepogings van die 18de en 19de eeu berokken is te beredder. Dit het sedertdien geblyk dat dit onprakties sou wees om die skildery na 'n meer beheerde omgewing te beweeg; die eetsaal is na 'n geslote, klimaatbeheerde omgewing omgesit, wat beteken het dat die vensters toegemessel moes word. Daarna is 'n gedetailleerde studie begin om die skildery se oorspronklike vorm vas te stel, met behulp van wetenskaplike toetse en oorspronklike voorbereidende sketse wat in die Koninklike Biblioteek in [[Windsor-kasteel]] bewaar word. Daar is besluit dat sommige dele bloot nie gerestoureer kan word nie. Hierdie dele is opnuut met waterverf geverf, maar in gedempte kleure sodat dit duidelik is dat dit nie deel van die oorspronklike kunswerk is nie, maar steeds nie die aandag aftrek nie. Die projek het 21 jaar geneem en op 28 Mei 1999 is die skildery weer tentoongestel, alhoewel besoekers vooruit moet boek en slegs 15 minute mag bly. Die onthulling het omstredenheid meegebring, siende dat die kleure, toon en sommige gesigte dramaties verander is. James Beck, professor van kunsgeskiedenis by die Universiteit van Colombië en stigter van ''ArtWatch International'' is veral 'n uitgesproke kritiek van die restourasie. == Gerugte en alternatiewe teorieë == 'n Algemene gerug rakende die skildery is dat dieselfde model vir beide Jesus en Judas Iskariot gebruik is. Volgens die verhaal het Leonardo 'n onskuldige, negentienjarige bakker as model vir Jesus gebruik. Leonardo sou dieselfde man jare later weer as 'n geharde krimineel ontmoet en as model vir Judas gebruik, sonder om te besef dat dit dieselfde man is. Daar is egter geen bewyse vir hierdie verhaal nie en dit oorskat ook die tyd wat die Leonardo geneem het om die skildery te voltooi.<ref>Weergawes van die verhaal kan by die volgende webwerwe gevind word: [http://www.daily-blessings.com/lastsupperp.htm Daily Blessings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050426210610/http://www.daily-blessings.com/lastsupperp.htm |date=26 April 2005 }}, [http://www.eeggs.com/items/2350.html The Easter Egg Archive], [http://www.snopes.com/glurge/lastsupp.htm Snopes: The Last Supper], [http://www.truthorfiction.com/rumors/l/lastsupper.htm Truth or Fiction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315054134/http://truthorfiction.com/rumors/l/lastsupper.htm |date=15 Maart 2015 }}</ref> Sommige skrywers identifiseer die persoon aan Jesus se regterkant nie met Johannes nie (alhoewel dit die destydse tradisie vir sulke skilderye was en deur kunsgeskiedkundiges bevestig is), maar met [[Maria Magdalena]]. Hierdie teorie is ook die onderwerp vir die boek ''The Templar Revelation'' en speel 'n kernrol in [[Dan Brown]] se sensasionele roman, ''The Da Vinci Code'' (2003). Kritici van hierdie teorie wys daarop dat: * Leonardo is opdrag gegee om die Laaste Avondmaal te verf, wat van nature Jesus en sy Twaalf Apostels sou insluit. Siende dat daar slegs dertien figure in die skildery is, sou 'n apostel uitgelaat moes word om plek vir Maria Magdalena te maak. Die opdraggewer en enige ander besigtiger sou 'n vermiste apostel vroeër opgemerk het. Sommige het voorgestel dat daar voor Simon Petrus 'n hand met 'n mes is wat aan niemand behoort nie, maar in duideliker weergawes is dit duidelik dat dit Petrus se regterhand is wat op sy heup rus en met die palm na buite gedraai is; die mes se punt wys na Bartolomeus (ver links), wie later tereggestel sou word deur sy vel af te stroop. Die mes is moontlik ook 'n aanduiding van Petrus se impulsiewe karakter: tydens die skermutseling later in die Tuin van Getsemane sny hy 'n soldaat se oor af. Daar bestaan ook 'n gedetailleerde voorbereidende skets van die arm.<ref>P.B. Barcilon and P.C. Marinin, ''Leonardo: The Last Supper'', University of Chicago Press, 1999, p19.</ref> * Die betrokke figuur dra manlik kleredrag. * Sommige van die skildery se voorbereidende sketse bestaan steeds en geen toon vroulike gesigte nie. * Ander skilderye uit hier die tyd (Andrea del Castagno se 1447-skildery en Ghirlandaio se 1480-skilder in besonder) bevat 'n uiters seunsagtige of vroulike Johannes, met lang hare.<ref>{{cite web |author=Anwender |url=http://home.arcor.de/berzelmayr/st-john.html |title=St. John at the Last Supper |publisher=Home.arcor.de |date=14 April 2006 |access-date=8 Februarie 2009 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20170108191513/http://home.arcor.de/berzelmayr/st-john.html |archive-date=8 Januarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Johannes is veronderstel om die jongste van al die apostels te wees en ook die een wat die toegewydste aan Jesus was. Hy word dikwels afgebeeld as 'n slapende figuur wat teen Jesus se skouer rus. Dit was ook algemeen in die tyd om neofiete as jong of selfs vroulike figure uit te beeld, om hulle ondergeskikte posisie aan te dui. * Leonardo se ''Johannes die Doper'' toon 'n jong man met dieselfde vroulike uiterlike. Daar is ook 'n aantal ander spekulasies rakende die kunswerk. * Dit is voorgestel dat daar geen beker in die skildery is nie, maar Jesus se linkerhand wys na die Nagmaal en sy regterhand na 'n glas wyn. Daar is ook verskeie ander glase op die tafel, maar hulle is moeilik te bespeur as gevolg van die werk se agteruitgang en baie restourasies. Die sierlike kelk wat volgens Katolieke legende daar moet wees is afwesig: Leonardo het op realistiese skilderye aangedring. Hy het dikwels kritiek op [[Michelangelo]] se gespierde, bo-menslike figure in die Sikstynse Kapel gelewer. * Daar word beweer dat daar bo Bartolomeus 'n Graal-agtige beeld op die muur verskyn. Of Leonardo dit as 'n voorstelling van die [[Heilige Graal]] bedoel het is nie duidelik nie, siende dat daar reeds 'n glas in Jesus se bereik is. Die beweerde "Graalbeeld" is ook net sigbaar wanneer die skildery van ver of in klein afmetings aanskou word. Indien dit van naderby aanskou word, is slegs geometriese vorms sigbaar, moontlik bedoel as marmermure of 'n deur se panele.<ref>Sien die volgende bron vir uiters gedetailleerde weergawes van die betrokke dele: P.B. Barcilon en P.C. Marinin, ''Leonardo: The Last Supper'', University of Chicago Press, 1999. pp.179, 308-11.</ref> Die vorms vorm slegs 'n goue kelk indien sommige dele toegestop word. == Aantekeninge en verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonskat|Last supper by Leonardo da Vinci}} * [http://www.gutenberg.org/etext/5000 ''The Notebooks Leonardo Da Vinci''] – die gemelde manuskrip wat die name van die figure in die skildery noem (bl. 232) * [http://www.haltadefinizione.com/magnifier.jsp?idopera=1 Die Laaste Avondmaal] – vergrootbare weergawe in hoë resolusie {{Normdata}} [[Kategorie:Leonardo da Vinci-skilderye]] [[Kategorie:Milaan]] qvyqgr007jpx52j6f3wwai5afecyynb Gebruikerbespreking:SpesBona 3 42121 2888825 2881327 2026-03-30T17:40:59Z Aliwal2012 39067 Geluk met T20I-wêreldbeker 2016 2888825 wikitext text/x-wiki {{Argiefboks|17 | argief1 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2009|2009]] | argief2 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2010|2010]] | argief3 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2011|2011]] | argief4 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2013|2013]] | argief6 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2014|2014]] | argief7 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2015|2015]] | argief8 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2016|2016]] | argief9 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2017|2017]] | argief10 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2018|2018]] | argief11 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2019|2019]] | argief12 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2020|2020]] | argief13 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2021|2021]] | argief14 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2022|2022]] | argief15 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2023|2023]] | argief16 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2024|2024]] | argief17 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur<br />(19&nbsp;jaar, 123&nbsp;000+, global;<br />17&nbsp;jaar, 75&nbsp;000+, af.wp)]] {{clear}} == [[Alaska]] == {{Gebruikervoorblad|Alaska}} Dankie vir jou bywerk van hierdie voorbladartikel Sören. Die week staan al einde se kant toe! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:53, 15 Januarie 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} Baie dankie vir jou lekker boodskap Gert! Ek waardeer opreg. Hierdie week se voorbladartikel beskou ek eerder as [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] s'n. Myns insiens bevat verlede week se voorbladartikel, die [[Belgiese nasionale rugbyspan]], meer aandeel van my kant. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 15 Januarie 2026 (UTC) == Revert == Hi @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] I hope you are doing well. I apologize for using English. Could you please let me know the reason for your response? The Algerian flag is well-known and documented, while most of those flags are fictional creations and anachronistic. Regards [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:02, 2 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|Riad Salih}} you deleted a lot of the article [[Vlag van Algerië]] by just saying "Keeping only the Algerian flag". Most of the flags are normal country flags. None of the "Soortgelyke vlae" are "fictional creations" or "anachronistic". Please note that the Afrikaans Wikipedia has one of the best series on national flags, made by hard work of just two authors (I am one of the two). Please give your reason for every single flag. I do not accept deleting content with blatant summaries (this can be seen as vandalism). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 2 Februarie 2026 (UTC) :: I support [[Gebruiker:SpesBona]]. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 2 Februarie 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] Thank you for the explanation, but I have already contributed to those articles in both Arabic and English, as well as on the French Wikipedia. I'm pretty sure the flags shown are not the flag of Algeria; I couldn't be wrong; you can Google the flag of Algeria, which is well-known. The rest of the flags belong in their respective articles, and the flags in the article are not sourced at all. [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:21, 2 Februarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|Riad Salih}} sorry, but I don't understand your explanation. "Soortgelyke vlae" means "similar flags" and we list all flags with star and crescent there. So we should remove the flag of Tunisia, because it is not the flag of Algeria? I write about flags in both Afrikaans and German. Flags are one of my most "nerdic" topics, along with cricket and sport. For example, the flag of Australia is noted at the article about the flag of New Zealand and vice versa. I will not remove all those "Soortgelyke vlae" because the flag of Mauritania is not the flag of Algeria. All readers will understand this, as every article is wiki linked. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{Gebruikervoorblad|T20I-wêreldbeker 2016}} Baie dankie vir jou skep en volledige uitbrei van hierdie voorbladartikel Sören. Ek kon selfs geen taal- of tikfoute vind nie, ek is beïndruk met hoe jou eie Afrikaans gevorder het, geluk! f8273y0u8ss5x3evsl6wcf2xvab1gck 2888826 2888825 2026-03-30T17:43:02Z Aliwal2012 39067 /* T20I-wêreldbeker 2016 */ o koek, ek het vergeet om te teken! 2888826 wikitext text/x-wiki {{Argiefboks|17 | argief1 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2009|2009]] | argief2 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2010|2010]] | argief3 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2011|2011]] | argief4 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2013|2013]] | argief6 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2014|2014]] | argief7 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2015|2015]] | argief8 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2016|2016]] | argief9 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2017|2017]] | argief10 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2018|2018]] | argief11 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2019|2019]] | argief12 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2020|2020]] | argief13 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2021|2021]] | argief14 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2022|2022]] | argief15 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2023|2023]] | argief16 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2024|2024]] | argief17 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur<br />(19&nbsp;jaar, 123&nbsp;000+, global;<br />17&nbsp;jaar, 75&nbsp;000+, af.wp)]] {{clear}} == [[Alaska]] == {{Gebruikervoorblad|Alaska}} Dankie vir jou bywerk van hierdie voorbladartikel Sören. Die week staan al einde se kant toe! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:53, 15 Januarie 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} Baie dankie vir jou lekker boodskap Gert! Ek waardeer opreg. Hierdie week se voorbladartikel beskou ek eerder as [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] s'n. Myns insiens bevat verlede week se voorbladartikel, die [[Belgiese nasionale rugbyspan]], meer aandeel van my kant. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 15 Januarie 2026 (UTC) == Revert == Hi @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] I hope you are doing well. I apologize for using English. Could you please let me know the reason for your response? The Algerian flag is well-known and documented, while most of those flags are fictional creations and anachronistic. Regards [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:02, 2 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|Riad Salih}} you deleted a lot of the article [[Vlag van Algerië]] by just saying "Keeping only the Algerian flag". Most of the flags are normal country flags. None of the "Soortgelyke vlae" are "fictional creations" or "anachronistic". Please note that the Afrikaans Wikipedia has one of the best series on national flags, made by hard work of just two authors (I am one of the two). Please give your reason for every single flag. I do not accept deleting content with blatant summaries (this can be seen as vandalism). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 2 Februarie 2026 (UTC) :: I support [[Gebruiker:SpesBona]]. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 2 Februarie 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] Thank you for the explanation, but I have already contributed to those articles in both Arabic and English, as well as on the French Wikipedia. I'm pretty sure the flags shown are not the flag of Algeria; I couldn't be wrong; you can Google the flag of Algeria, which is well-known. The rest of the flags belong in their respective articles, and the flags in the article are not sourced at all. [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:21, 2 Februarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|Riad Salih}} sorry, but I don't understand your explanation. "Soortgelyke vlae" means "similar flags" and we list all flags with star and crescent there. So we should remove the flag of Tunisia, because it is not the flag of Algeria? I write about flags in both Afrikaans and German. Flags are one of my most "nerdic" topics, along with cricket and sport. For example, the flag of Australia is noted at the article about the flag of New Zealand and vice versa. I will not remove all those "Soortgelyke vlae" because the flag of Mauritania is not the flag of Algeria. All readers will understand this, as every article is wiki linked. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{Gebruikervoorblad|T20I-wêreldbeker 2016}} Baie dankie vir jou skep en volledige uitbrei van hierdie voorbladartikel Sören. Ek kon selfs geen taal- of tikfoute vind nie, ek is beïndruk met hoe jou Afrikaanse grammatika gevorder het, veels geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:42, 30 Maart 2026 (UTC) s2503i955r2p2t0mjwbu8bbs934tzf8 2888837 2888826 2026-03-30T18:10:55Z SpesBona 2720 /* T20I-wêreldbeker 2016 */ aw 2888837 wikitext text/x-wiki {{Argiefboks|17 | argief1 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2009|2009]] | argief2 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2010|2010]] | argief3 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2011|2011]] | argief4 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2013|2013]] | argief6 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2014|2014]] | argief7 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2015|2015]] | argief8 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2016|2016]] | argief9 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2017|2017]] | argief10 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2018|2018]] | argief11 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2019|2019]] | argief12 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2020|2020]] | argief13 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2021|2021]] | argief14 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2022|2022]] | argief15 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2023|2023]] | argief16 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2024|2024]] | argief17 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur<br />(19&nbsp;jaar, 123&nbsp;000+, global;<br />17&nbsp;jaar, 75&nbsp;000+, af.wp)]] {{clear}} == [[Alaska]] == {{Gebruikervoorblad|Alaska}} Dankie vir jou bywerk van hierdie voorbladartikel Sören. Die week staan al einde se kant toe! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:53, 15 Januarie 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} Baie dankie vir jou lekker boodskap Gert! Ek waardeer opreg. Hierdie week se voorbladartikel beskou ek eerder as [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] s'n. Myns insiens bevat verlede week se voorbladartikel, die [[Belgiese nasionale rugbyspan]], meer aandeel van my kant. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 15 Januarie 2026 (UTC) == Revert == Hi @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] I hope you are doing well. I apologize for using English. Could you please let me know the reason for your response? The Algerian flag is well-known and documented, while most of those flags are fictional creations and anachronistic. Regards [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:02, 2 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|Riad Salih}} you deleted a lot of the article [[Vlag van Algerië]] by just saying "Keeping only the Algerian flag". Most of the flags are normal country flags. None of the "Soortgelyke vlae" are "fictional creations" or "anachronistic". Please note that the Afrikaans Wikipedia has one of the best series on national flags, made by hard work of just two authors (I am one of the two). Please give your reason for every single flag. I do not accept deleting content with blatant summaries (this can be seen as vandalism). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 2 Februarie 2026 (UTC) :: I support [[Gebruiker:SpesBona]]. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 2 Februarie 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] Thank you for the explanation, but I have already contributed to those articles in both Arabic and English, as well as on the French Wikipedia. I'm pretty sure the flags shown are not the flag of Algeria; I couldn't be wrong; you can Google the flag of Algeria, which is well-known. The rest of the flags belong in their respective articles, and the flags in the article are not sourced at all. [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:21, 2 Februarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|Riad Salih}} sorry, but I don't understand your explanation. "Soortgelyke vlae" means "similar flags" and we list all flags with star and crescent there. So we should remove the flag of Tunisia, because it is not the flag of Algeria? I write about flags in both Afrikaans and German. Flags are one of my most "nerdic" topics, along with cricket and sport. For example, the flag of Australia is noted at the article about the flag of New Zealand and vice versa. I will not remove all those "Soortgelyke vlae" because the flag of Mauritania is not the flag of Algeria. All readers will understand this, as every article is wiki linked. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{Gebruikervoorblad|T20I-wêreldbeker 2016}} Baie dankie vir jou skep en volledige uitbrei van hierdie voorbladartikel Sören. Ek kon selfs geen taal- of tikfoute vind nie, ek is beïndruk met hoe jou Afrikaanse grammatika gevorder het, veels geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:42, 30 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} baie dankie, jou taalverbeteringe by ander artikels het ek ook hier aangebring. Jou boodskap beteken nou baie vir my! {{ping|BurgertB}} het onlangs dieselfde gesê oor die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en sy taalwenke het ook baie gehelp (bv. "in dié tyd"). Julle laat my nou baie dankbaar voel! Manalleen sonder julle sal dit nie werk nie. Ek geniet dit rêrig om oor beide krieket en rugby op die Afrikaanse Wikipedia te skryf. Vandag het ek ook die groot voorreg gehad om 'n radio-onderhoud met Anne-Marie van [[Radio Overberg]] te kon doen (vir hierdie artikel het ek daarvoor gevra). Ek sien uit daarna om nog sportartikels te skryf. En ja, die Proteas se tyd sal kom! Sterkte met jou Formule Een-artikels! Nog 'n belangrike sport wat op radio met valkoë dopgehou word. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:10, 30 Maart 2026 (UTC) o8ougpti804wsgv0gyj1nxyo9jy8zxb 2888863 2888837 2026-03-30T18:58:59Z Aliwal2012 39067 /* T20I-wêreldbeker 2016 */ Antwoord 2888863 wikitext text/x-wiki {{Argiefboks|17 | argief1 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2009|2009]] | argief2 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2010|2010]] | argief3 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2011|2011]] | argief4 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2013|2013]] | argief6 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2014|2014]] | argief7 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2015|2015]] | argief8 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2016|2016]] | argief9 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2017|2017]] | argief10 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2018|2018]] | argief11 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2019|2019]] | argief12 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2020|2020]] | argief13 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2021|2021]] | argief14 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2022|2022]] | argief15 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2023|2023]] | argief16 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2024|2024]] | argief17 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur<br />(19&nbsp;jaar, 123&nbsp;000+, global;<br />17&nbsp;jaar, 75&nbsp;000+, af.wp)]] {{clear}} == [[Alaska]] == {{Gebruikervoorblad|Alaska}} Dankie vir jou bywerk van hierdie voorbladartikel Sören. Die week staan al einde se kant toe! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:53, 15 Januarie 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} Baie dankie vir jou lekker boodskap Gert! Ek waardeer opreg. Hierdie week se voorbladartikel beskou ek eerder as [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] s'n. Myns insiens bevat verlede week se voorbladartikel, die [[Belgiese nasionale rugbyspan]], meer aandeel van my kant. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 15 Januarie 2026 (UTC) == Revert == Hi @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] I hope you are doing well. I apologize for using English. Could you please let me know the reason for your response? The Algerian flag is well-known and documented, while most of those flags are fictional creations and anachronistic. Regards [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:02, 2 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|Riad Salih}} you deleted a lot of the article [[Vlag van Algerië]] by just saying "Keeping only the Algerian flag". Most of the flags are normal country flags. None of the "Soortgelyke vlae" are "fictional creations" or "anachronistic". Please note that the Afrikaans Wikipedia has one of the best series on national flags, made by hard work of just two authors (I am one of the two). Please give your reason for every single flag. I do not accept deleting content with blatant summaries (this can be seen as vandalism). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 2 Februarie 2026 (UTC) :: I support [[Gebruiker:SpesBona]]. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 2 Februarie 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] Thank you for the explanation, but I have already contributed to those articles in both Arabic and English, as well as on the French Wikipedia. I'm pretty sure the flags shown are not the flag of Algeria; I couldn't be wrong; you can Google the flag of Algeria, which is well-known. The rest of the flags belong in their respective articles, and the flags in the article are not sourced at all. [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:21, 2 Februarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|Riad Salih}} sorry, but I don't understand your explanation. "Soortgelyke vlae" means "similar flags" and we list all flags with star and crescent there. So we should remove the flag of Tunisia, because it is not the flag of Algeria? I write about flags in both Afrikaans and German. Flags are one of my most "nerdic" topics, along with cricket and sport. For example, the flag of Australia is noted at the article about the flag of New Zealand and vice versa. I will not remove all those "Soortgelyke vlae" because the flag of Mauritania is not the flag of Algeria. All readers will understand this, as every article is wiki linked. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{Gebruikervoorblad|T20I-wêreldbeker 2016}} Baie dankie vir jou skep en volledige uitbrei van hierdie voorbladartikel Sören. Ek kon selfs geen taal- of tikfoute vind nie, ek is beïndruk met hoe jou Afrikaanse grammatika gevorder het, veels geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:42, 30 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} baie dankie, jou taalverbeteringe by ander artikels het ek ook hier aangebring. Jou boodskap beteken nou baie vir my! {{ping|BurgertB}} het onlangs dieselfde gesê oor die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en sy taalwenke het ook baie gehelp (bv. "in dié tyd"). Julle laat my nou baie dankbaar voel! Manalleen sonder julle sal dit nie werk nie. Ek geniet dit rêrig om oor beide krieket en rugby op die Afrikaanse Wikipedia te skryf. Vandag het ek ook die groot voorreg gehad om 'n radio-onderhoud met Anne-Marie van [[Radio Overberg]] te kon doen (vir hierdie artikel het ek daarvoor gevra). Ek sien uit daarna om nog sportartikels te skryf. En ja, die Proteas se tyd sal kom! Sterkte met jou Formule Een-artikels! Nog 'n belangrike sport wat op radio met valkoë dopgehou word. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::Dankie vir jou dankie! Ja, ek het gister na die [[2026 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] en hele vandag aan Formule Een-artikels gewerk. By tye het ek begin duiselig raak om alles korrek op te dateer. En dan word ek nog deur die Nederlander {{ping|Balenda}} gekontroleer en reggehelp! Groete, rustig slaap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:58, 30 Maart 2026 (UTC) blldwudf3yoiisulrscuy55nwjvbkxy 2888864 2888863 2026-03-30T19:10:52Z SpesBona 2720 /* T20I-wêreldbeker 2016 */ aw 2888864 wikitext text/x-wiki {{Argiefboks|17 | argief1 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2009|2009]] | argief2 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2010|2010]] | argief3 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2011|2011]] | argief4 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2013|2013]] | argief6 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2014|2014]] | argief7 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2015|2015]] | argief8 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2016|2016]] | argief9 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2017|2017]] | argief10 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2018|2018]] | argief11 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2019|2019]] | argief12 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2020|2020]] | argief13 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2021|2021]] | argief14 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2022|2022]] | argief15 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2023|2023]] | argief16 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2024|2024]] | argief17 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur<br />(19&nbsp;jaar, 123&nbsp;000+, global;<br />17&nbsp;jaar, 75&nbsp;000+, af.wp)]] {{clear}} == [[Alaska]] == {{Gebruikervoorblad|Alaska}} Dankie vir jou bywerk van hierdie voorbladartikel Sören. Die week staan al einde se kant toe! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:53, 15 Januarie 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} Baie dankie vir jou lekker boodskap Gert! Ek waardeer opreg. Hierdie week se voorbladartikel beskou ek eerder as [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] s'n. Myns insiens bevat verlede week se voorbladartikel, die [[Belgiese nasionale rugbyspan]], meer aandeel van my kant. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 15 Januarie 2026 (UTC) == Revert == Hi @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] I hope you are doing well. I apologize for using English. Could you please let me know the reason for your response? The Algerian flag is well-known and documented, while most of those flags are fictional creations and anachronistic. Regards [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:02, 2 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|Riad Salih}} you deleted a lot of the article [[Vlag van Algerië]] by just saying "Keeping only the Algerian flag". Most of the flags are normal country flags. None of the "Soortgelyke vlae" are "fictional creations" or "anachronistic". Please note that the Afrikaans Wikipedia has one of the best series on national flags, made by hard work of just two authors (I am one of the two). Please give your reason for every single flag. I do not accept deleting content with blatant summaries (this can be seen as vandalism). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 2 Februarie 2026 (UTC) :: I support [[Gebruiker:SpesBona]]. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 2 Februarie 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] Thank you for the explanation, but I have already contributed to those articles in both Arabic and English, as well as on the French Wikipedia. I'm pretty sure the flags shown are not the flag of Algeria; I couldn't be wrong; you can Google the flag of Algeria, which is well-known. The rest of the flags belong in their respective articles, and the flags in the article are not sourced at all. [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:21, 2 Februarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|Riad Salih}} sorry, but I don't understand your explanation. "Soortgelyke vlae" means "similar flags" and we list all flags with star and crescent there. So we should remove the flag of Tunisia, because it is not the flag of Algeria? I write about flags in both Afrikaans and German. Flags are one of my most "nerdic" topics, along with cricket and sport. For example, the flag of Australia is noted at the article about the flag of New Zealand and vice versa. I will not remove all those "Soortgelyke vlae" because the flag of Mauritania is not the flag of Algeria. All readers will understand this, as every article is wiki linked. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{Gebruikervoorblad|T20I-wêreldbeker 2016}} Baie dankie vir jou skep en volledige uitbrei van hierdie voorbladartikel Sören. Ek kon selfs geen taal- of tikfoute vind nie, ek is beïndruk met hoe jou Afrikaanse grammatika gevorder het, veels geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:42, 30 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} baie dankie, jou taalverbeteringe by ander artikels het ek ook hier aangebring. Jou boodskap beteken nou baie vir my! {{ping|BurgertB}} het onlangs dieselfde gesê oor die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en sy taalwenke het ook baie gehelp (bv. "in dié tyd"). Julle laat my nou baie dankbaar voel! Manalleen sonder julle sal dit nie werk nie. Ek geniet dit rêrig om oor beide krieket en rugby op die Afrikaanse Wikipedia te skryf. Vandag het ek ook die groot voorreg gehad om 'n radio-onderhoud met Anne-Marie van [[Radio Overberg]] te kon doen (vir hierdie artikel het ek daarvoor gevra). Ek sien uit daarna om nog sportartikels te skryf. En ja, die Proteas se tyd sal kom! Sterkte met jou Formule Een-artikels! Nog 'n belangrike sport wat op radio met valkoë dopgehou word. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::Dankie vir jou dankie! Ja, ek het gister na die [[2026 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] en hele vandag aan Formule Een-artikels gewerk. By tye het ek begin duiselig raak om alles korrek op te dateer. En dan word ek nog deur die Nederlander {{ping|Balenda}} gekontroleer en reggehelp! Groete, rustig slaap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:58, 30 Maart 2026 (UTC) :::Ja, soms begin dit ook in my kop draai as ek 'n stuk of tien toernooie/spanne weer op datum bring. Dus verstaan ek jou situasie 100%. Om elke week al die Formule Een-artikels op datum te bring moet maar 'n uitdaging wees! Dit is hoekom ek vir die oplossing op Geselshoekie gevra het (die stiptelike hersiening van ou toernooie ná die onlangse toernooi se rekords het amper twee weke gevat). Formule Een hou ek maar ook dop, my pa kyk elke wedren, al word dit in Australië, Japan of Noord-Amerika gejag (wat ek van krieket en rugby ook ken). Met die k*k situasie by die Persiese Golf is nou al die mooi wedrenne daar afgelas. Ai sies tog! Nou wag Duitsland op die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]. Lekker aand en 'n rustige nag! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 30 Maart 2026 (UTC) 0dizs8iv5vt5jpvbrhqzyltsj4qp15h 2888871 2888864 2026-03-30T19:23:14Z Aliwal2012 39067 /* T20I-wêreldbeker 2016 */ Antwoord 2888871 wikitext text/x-wiki {{Argiefboks|17 | argief1 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2009|2009]] | argief2 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2010|2010]] | argief3 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2011|2011]] | argief4 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2013|2013]] | argief6 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2014|2014]] | argief7 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2015|2015]] | argief8 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2016|2016]] | argief9 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2017|2017]] | argief10 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2018|2018]] | argief11 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2019|2019]] | argief12 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2020|2020]] | argief13 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2021|2021]] | argief14 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2022|2022]] | argief15 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2023|2023]] | argief16 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2024|2024]] | argief17 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur<br />(19&nbsp;jaar, 123&nbsp;000+, global;<br />17&nbsp;jaar, 75&nbsp;000+, af.wp)]] {{clear}} == [[Alaska]] == {{Gebruikervoorblad|Alaska}} Dankie vir jou bywerk van hierdie voorbladartikel Sören. Die week staan al einde se kant toe! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:53, 15 Januarie 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} Baie dankie vir jou lekker boodskap Gert! Ek waardeer opreg. Hierdie week se voorbladartikel beskou ek eerder as [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] s'n. Myns insiens bevat verlede week se voorbladartikel, die [[Belgiese nasionale rugbyspan]], meer aandeel van my kant. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 15 Januarie 2026 (UTC) == Revert == Hi @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] I hope you are doing well. I apologize for using English. Could you please let me know the reason for your response? The Algerian flag is well-known and documented, while most of those flags are fictional creations and anachronistic. Regards [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:02, 2 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|Riad Salih}} you deleted a lot of the article [[Vlag van Algerië]] by just saying "Keeping only the Algerian flag". Most of the flags are normal country flags. None of the "Soortgelyke vlae" are "fictional creations" or "anachronistic". Please note that the Afrikaans Wikipedia has one of the best series on national flags, made by hard work of just two authors (I am one of the two). Please give your reason for every single flag. I do not accept deleting content with blatant summaries (this can be seen as vandalism). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 2 Februarie 2026 (UTC) :: I support [[Gebruiker:SpesBona]]. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 2 Februarie 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] Thank you for the explanation, but I have already contributed to those articles in both Arabic and English, as well as on the French Wikipedia. I'm pretty sure the flags shown are not the flag of Algeria; I couldn't be wrong; you can Google the flag of Algeria, which is well-known. The rest of the flags belong in their respective articles, and the flags in the article are not sourced at all. [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:21, 2 Februarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|Riad Salih}} sorry, but I don't understand your explanation. "Soortgelyke vlae" means "similar flags" and we list all flags with star and crescent there. So we should remove the flag of Tunisia, because it is not the flag of Algeria? I write about flags in both Afrikaans and German. Flags are one of my most "nerdic" topics, along with cricket and sport. For example, the flag of Australia is noted at the article about the flag of New Zealand and vice versa. I will not remove all those "Soortgelyke vlae" because the flag of Mauritania is not the flag of Algeria. All readers will understand this, as every article is wiki linked. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{Gebruikervoorblad|T20I-wêreldbeker 2016}} Baie dankie vir jou skep en volledige uitbrei van hierdie voorbladartikel Sören. Ek kon selfs geen taal- of tikfoute vind nie, ek is beïndruk met hoe jou Afrikaanse grammatika gevorder het, veels geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:42, 30 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} baie dankie, jou taalverbeteringe by ander artikels het ek ook hier aangebring. Jou boodskap beteken nou baie vir my! {{ping|BurgertB}} het onlangs dieselfde gesê oor die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en sy taalwenke het ook baie gehelp (bv. "in dié tyd"). Julle laat my nou baie dankbaar voel! Manalleen sonder julle sal dit nie werk nie. Ek geniet dit rêrig om oor beide krieket en rugby op die Afrikaanse Wikipedia te skryf. Vandag het ek ook die groot voorreg gehad om 'n radio-onderhoud met Anne-Marie van [[Radio Overberg]] te kon doen (vir hierdie artikel het ek daarvoor gevra). Ek sien uit daarna om nog sportartikels te skryf. En ja, die Proteas se tyd sal kom! Sterkte met jou Formule Een-artikels! Nog 'n belangrike sport wat op radio met valkoë dopgehou word. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::Dankie vir jou dankie! Ja, ek het gister na die [[2026 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] en hele vandag aan Formule Een-artikels gewerk. By tye het ek begin duiselig raak om alles korrek op te dateer. En dan word ek nog deur die Nederlander {{ping|Balenda}} gekontroleer en reggehelp! Groete, rustig slaap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:58, 30 Maart 2026 (UTC) :::Ja, soms begin dit ook in my kop draai as ek 'n stuk of tien toernooie/spanne weer op datum bring. Dus verstaan ek jou situasie 100%. Om elke week al die Formule Een-artikels op datum te bring moet maar 'n uitdaging wees! Dit is hoekom ek vir die oplossing op Geselshoekie gevra het (die stiptelike hersiening van ou toernooie ná die onlangse toernooi se rekords het amper twee weke gevat). Formule Een hou ek maar ook dop, my pa kyk elke wedren, al word dit in Australië, Japan of Noord-Amerika gejag (wat ek van krieket en rugby ook ken). Met die k*k situasie by die Persiese Golf is nou al die mooi wedrenne daar afgelas. Ai sies tog! Nou wag Duitsland op die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]. Lekker aand en 'n rustige nag! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::::Hahaha, '''k*k situasie''' is 'n goeie beskrywing daarvoor. Baie motoriste en minibustaxi's word reeds mal en gooi hul motors vol brandstof voor môre se verwagte R6 tot R10 per liter styging! ::::Het jy die Radio Overberg-onderhoud via selfoon gedoen? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:23, 30 Maart 2026 (UTC) 2gp5gy2vnbpiw5z31v1gqvn416c6bq4 2888883 2888871 2026-03-30T19:40:51Z SpesBona 2720 /* T20I-wêreldbeker 2016 */ aw 2888883 wikitext text/x-wiki {{Argiefboks|17 | argief1 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2009|2009]] | argief2 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2010|2010]] | argief3 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2011|2011]] | argief4 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2013|2013]] | argief6 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2014|2014]] | argief7 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2015|2015]] | argief8 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2016|2016]] | argief9 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2017|2017]] | argief10 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2018|2018]] | argief11 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2019|2019]] | argief12 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2020|2020]] | argief13 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2021|2021]] | argief14 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2022|2022]] | argief15 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2023|2023]] | argief16 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2024|2024]] | argief17 = [[Gebruikerbespreking:SpesBona/Argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur<br />(19&nbsp;jaar, 123&nbsp;000+, global;<br />17&nbsp;jaar, 75&nbsp;000+, af.wp)]] {{clear}} == [[Alaska]] == {{Gebruikervoorblad|Alaska}} Dankie vir jou bywerk van hierdie voorbladartikel Sören. Die week staan al einde se kant toe! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:53, 15 Januarie 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}} Baie dankie vir jou lekker boodskap Gert! Ek waardeer opreg. Hierdie week se voorbladartikel beskou ek eerder as [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] s'n. Myns insiens bevat verlede week se voorbladartikel, die [[Belgiese nasionale rugbyspan]], meer aandeel van my kant. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 15 Januarie 2026 (UTC) == Revert == Hi @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] I hope you are doing well. I apologize for using English. Could you please let me know the reason for your response? The Algerian flag is well-known and documented, while most of those flags are fictional creations and anachronistic. Regards [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:02, 2 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|Riad Salih}} you deleted a lot of the article [[Vlag van Algerië]] by just saying "Keeping only the Algerian flag". Most of the flags are normal country flags. None of the "Soortgelyke vlae" are "fictional creations" or "anachronistic". Please note that the Afrikaans Wikipedia has one of the best series on national flags, made by hard work of just two authors (I am one of the two). Please give your reason for every single flag. I do not accept deleting content with blatant summaries (this can be seen as vandalism). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 2 Februarie 2026 (UTC) :: I support [[Gebruiker:SpesBona]]. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 2 Februarie 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] Thank you for the explanation, but I have already contributed to those articles in both Arabic and English, as well as on the French Wikipedia. I'm pretty sure the flags shown are not the flag of Algeria; I couldn't be wrong; you can Google the flag of Algeria, which is well-known. The rest of the flags belong in their respective articles, and the flags in the article are not sourced at all. [[Gebruiker:Riad Salih|Riad Salih]] ([[Gebruikerbespreking:Riad Salih|kontak]]) 19:21, 2 Februarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|Riad Salih}} sorry, but I don't understand your explanation. "Soortgelyke vlae" means "similar flags" and we list all flags with star and crescent there. So we should remove the flag of Tunisia, because it is not the flag of Algeria? I write about flags in both Afrikaans and German. Flags are one of my most "nerdic" topics, along with cricket and sport. For example, the flag of Australia is noted at the article about the flag of New Zealand and vice versa. I will not remove all those "Soortgelyke vlae" because the flag of Mauritania is not the flag of Algeria. All readers will understand this, as every article is wiki linked. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{Gebruikervoorblad|T20I-wêreldbeker 2016}} Baie dankie vir jou skep en volledige uitbrei van hierdie voorbladartikel Sören. Ek kon selfs geen taal- of tikfoute vind nie, ek is beïndruk met hoe jou Afrikaanse grammatika gevorder het, veels geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:42, 30 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} baie dankie, jou taalverbeteringe by ander artikels het ek ook hier aangebring. Jou boodskap beteken nou baie vir my! {{ping|BurgertB}} het onlangs dieselfde gesê oor die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en sy taalwenke het ook baie gehelp (bv. "in dié tyd"). Julle laat my nou baie dankbaar voel! Manalleen sonder julle sal dit nie werk nie. Ek geniet dit rêrig om oor beide krieket en rugby op die Afrikaanse Wikipedia te skryf. Vandag het ek ook die groot voorreg gehad om 'n radio-onderhoud met Anne-Marie van [[Radio Overberg]] te kon doen (vir hierdie artikel het ek daarvoor gevra). Ek sien uit daarna om nog sportartikels te skryf. En ja, die Proteas se tyd sal kom! Sterkte met jou Formule Een-artikels! Nog 'n belangrike sport wat op radio met valkoë dopgehou word. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::Dankie vir jou dankie! Ja, ek het gister na die [[2026 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] en hele vandag aan Formule Een-artikels gewerk. By tye het ek begin duiselig raak om alles korrek op te dateer. En dan word ek nog deur die Nederlander {{ping|Balenda}} gekontroleer en reggehelp! Groete, rustig slaap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:58, 30 Maart 2026 (UTC) :::Ja, soms begin dit ook in my kop draai as ek 'n stuk of tien toernooie/spanne weer op datum bring. Dus verstaan ek jou situasie 100%. Om elke week al die Formule Een-artikels op datum te bring moet maar 'n uitdaging wees! Dit is hoekom ek vir die oplossing op Geselshoekie gevra het (die stiptelike hersiening van ou toernooie ná die onlangse toernooi se rekords het amper twee weke gevat). Formule Een hou ek maar ook dop, my pa kyk elke wedren, al word dit in Australië, Japan of Noord-Amerika gejag (wat ek van krieket en rugby ook ken). Met die k*k situasie by die Persiese Golf is nou al die mooi wedrenne daar afgelas. Ai sies tog! Nou wag Duitsland op die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]. Lekker aand en 'n rustige nag! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::::Hahaha, '''k*k situasie''' is 'n goeie beskrywing daarvoor. Baie motoriste en minibustaxi's word reeds mal en gooi hul motors vol brandstof voor môre se verwagte R6 tot R10 per liter styging! ::::Het jy die Radio Overberg-onderhoud via selfoon gedoen? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:23, 30 Maart 2026 (UTC) :::::Ja, vandag op RSG gehoor: die grootste prysstyging in Suid-Afrika ooit! Daar is 'n stormloop by vulstasies. Die ontluikende ekonomie word weer die ergste geraak. In Duitsland beteken dit dalk 'n onverwagse bevordering van e-motors. Mense vat nou hul sakrekenaars, ry ek Pole toe of nie? In Duitsland maak belasting 50% van ons petrolgeld uit. Lyk my ons twee lande is hul beplande, klein ekonomiese opswaai vir 2026 reeds weer kwyt! Dankie tog, Mr. sonder 'n plan! :::::Ja, ek het vir Radio Overberg gebel, dit was 'n regstreekse oproep tussen Duitsland en Suid-Afrika, waarvolgens my slimfoon besluit het om dit te beëindig omdat my Euros opgeraap het. Maar ons het die onderhoud met stemboodskappe voltooi (data is nie 'n probleem nie). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 30 Maart 2026 (UTC) 9ldho1pj93hdn13x804rogz625zd20k Vlag van Algerië 0 43386 2888943 2873373 2026-03-31T06:31:00Z Aliwal2012 39067 /* Ander vlae */ herstel Flag of Fatimid Caliphate (909 - 1171).svg 2888943 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Algerië | Artikel = | Beeld = Flag of Algeria.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 111110 | Simbool = | Verhouding = 2:3 | Goedgekeur_op = [[3 Julie]] [[1962]] | Ontwerp = ’n Rooi ster en Turkse halfmaan in die middel van die vlag op ’n vertikale tweekleurige agtergrond met groen teen die vlagpaal en wit aan die wapperkant. | Ontwerper = | Artikel2 = | Beeld2 = Naval Ensign of Algeria.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 000001 | Simbool2 = | Verhouding2 = 2:3 | Goedgekeur_op2= | Ontwerp2 = Soos bo met twee rooi gekruisde onklaar ankers in die skildhoek. | Ontwerper2 = | Artikel3 = | Beeld3 = Naval Jack of Algeria.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = | Bynaam3 = | Ander_byname3 = | Gebruik3 = 000001 | Simbool3 = | Verhouding3 = | Goedgekeur_op3= | Ontwerp3 = | Ontwerper3 = }} Die '''nasionale vlag van [[Algerië]]''' ([[Arabies]]: علم الجزائر, [[Frans]]: ''Drapeau de l’Algérie'') is op [[3 Julie]] [[1962]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon twee gelyke vertikale bane van groen en wit met die wapenfiguur in die middel wat bestaan uit ’n rooi vyfpuntige ster en ’n Turkse halfmaan. == Simboliek == Die wit kleur stel vrede voor; die groen natuurskoon; die rooi die bloed van gesneuweldes in die stryd om onafhanklikheid in die [[Algerynse oorlog]] (1954–1962) en die ster en halfmaan verteenwoordig Islam. == Ontwerp == Die maan en ster is presies in die middel van die vlag, waarby die ster een kwart van die hoogte opneem en die maan die helfte. Die boonste en onderste punt van die ster is op dieselfde hoogte as die uiteinde van die maan. [[Lêer:Flag of Algeria (construction).svg|senter|350px|Konstruksietekening]] === Kleure === Die kleurskema word hieronder gelys: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! [[Lêer:Flag of Algeria.svg|30px|raam]] !! style="background-color:#d21034"|<span style="color:white;">Rooi !! style="background-color:#007229"|<span style="color:white;">Groen !! style="background-color:#ffffff"|Wit |- | '''[[RGB-kleurmodel|RGB]]''' || 210-16-52 || 0-114-41 ||255-255-255 |- | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]]''' || #d21034 || #007229 || #ffffff |- | '''CMYK''' || 0, 92, 75, 18 || 100, 0, 64, 55|| 0, 0, 0, 0 |- | '''Pantone''' ||186 C ||356 C||Wit |} == Ander vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Fatimid Caliphate (909 - 1171).svg|Vlag van die [[Fatimidiese Kalifaat]], 909 tot 973 Lêer:Flag of Zirid Dynasty (1146 - 973).svg|Vlag van die Zirid-dinastie, 1146 tot 973 Lêer:Hafsid Flag - Tunisia.svg|{{FIAV|historical}} Vlag van die [[Hafsidiese Kalifaat]], 1230 tot 1574 Lêer:Flag of the kingdom of tlemcen.svg|{{FIAV|historical}} Vlag van die [[Zianidiese Kalifaat]], 1235 tot 1556 Lêer:Dz.flag.svg|{{FIAV|historical}} Vlag van [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] Algerië, tot 1830 Lêer:Jacques Soustelle's car flag.svg|{{FIAV|historical}} Vlag van die Goewerneur Jacques Soustelle, 1955 Lêer:Variant flag of the GPRA (1958-1962).svg|{{FIAV|historical}} Vlag van Algerië, 1958 tot 1962 Lêer:Variant flag of the GPRA (1962).svg|{{FIAV|historical}} Vlag van Algerië, 1958 tot 1962 Lêer:Presidential Standard of Algeria.svg|Standaard van die Algerynse President </gallery></center> Die vlag is amptelik in gebruik geneem toe Algerië onafhanklikheid van [[Frankryk]] verkry het. Dit is soortgelyk aan die vlag wat sedert 1958 deur die Algerynse regering (wat toe in ballingskap was) gebruik is. Die vlag is sowel geïnspireer deur die 19de eeuse standaard van [[Adb el-Kader]] as deur die [[Vlag van Turkye|Turkse vlag]]. Die standaard van Abd el-Kader het uit twee ewe breë vertikale bane in groen en wit bestaan. Die Turkse vlag was in gebruik toe die noorde van die huidige Algerië tot die [[Ottomaanse Ryk]] behoort het. === Soortgelyke vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Azerbaijan.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Azerbeidjan]] Lêer:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Arabiese Demokratiese Republiek Sahara]] Lêer:Flag of the Comoros.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Comore-eilande]] Lêer:Flag of Hatay.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Hatay (1938–1939) Lêer:Flag of Libya.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Libië]] Lêer:Flag of Malaysia.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Maleisië]] Lêer:Flag of Mauritania.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Mauritanië]] Lêer:Kokbayraq flag.svg| {{FIAV|proposal}} [[Vlag van Oos-Turkestan]] Lêer:Flag of the Ottoman Empire.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Ottomaanse Ryk]] (1844–1923) Lêer:Flag of Pakistan.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Pakistan]] Lêer:Flag of Cyrenaica.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Sirenaïka (1949–1951) Lêer:Flag of Tunisia.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Tunisië]] Lêer:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Turkse Republiek van Noord-Siprus]] Lêer:Flag of Turkey.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Turkye]] </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Algeria|Vlae van Algerië}} * {{en}} [https://www.fotw.info/flags/dz.html Algerië] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Algeria|title=Flag of Algeria|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=14 Mei 2019}} {{Afrikavlae}} {{Normdata}} {{nl-vertaal|Vlag van Algerije}} [[Kategorie:Algerië]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Algerie]] ah3lpmdsehe9jsr5ofzah4jsoa0tjnd Richardsbaai 0 45485 2888845 2872764 2026-03-30T18:20:45Z JMK 649 /* Die meer */ 2888845 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Richardsbaai | inheemse_naam = Cwebeni | ander_naam = Richards Bay | beeld_stadsilhoeët = Richards Bay, South Africa.jpg | beeldbyskrif = Richardsbaai se seiljaghawe | duimdrukkeretiketposisie= onderkant | latd = 28 |latm = 48 |lats = 00 | longd = 32 |longm = 06 |longs = 00 | provinsie = KwaZulu-Natal | distrik = King Cetshwayo | munisipaliteit = uMhlathuze | stigtingsdatum = 1969 | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 48.0% | persent_kleurling = 3.2% | persent_asiër = 18.2% | persent_wit = 30.1% | persent_ander = 0.4% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Zoeloe]] | demografie2_info1 = 40.6% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 33.8% | demografie2_titel3 = [[Afrikaans]] | demografie2_info3 = 21.5% | demografie2_titel4 = Ander | demografie2_info4 = 4.1% | demografie2_titel5 = | demografie2_info5 = | poskode = 3900 | poskode2 = | skakelkode = 035 | sensuskode = 538011 | webwerf = }} '''Richardsbaai''' ([[Engels]]: ''Richards Bay'') is 'n stad aan die noordooskus van [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Die dorp is in 1969 gestig. Die [[N2]] nasionale pad gaan ongeveer 25&nbsp;km vanaf die dorp verby. == Geskiedenis == === 19de eeu === Richardsbaai is in [[1879]] vir die eerste keer as hawe gebruik tydens die [[Anglo-Zoeloe-oorlog]] toe sir Frederick Richards, [[kommandeur]] van die Kaapse vlootstasie, voorrade binne die baai afgelaai het vir die landsmagte wat teen die [[Zoeloes]] geveg het. Alhoewel die Zoeloes se naam ''Cwebeni'' (by die lagune) vir die dorp is, het dit bekend geraak as Richardsbaai na sir Frederick se landing. Een van die vroegste verwysings na Richardsbaai is in die skeepsjoernaal van Portugese seevaarders onderweg na [[Delagoabaai]] ([[Maputo]]). Hulle het dit Rio dos Peixes genoem - rivier van baie vis. Omdat die strandmeer van die [[Mhlatuzerivier]] so vlak was (op plekke maar 'n meter diep) is dit nooit as hawe gebruik nie, maar dit was 'n gewilde visvangplek. Die naam Richardsbaai het vir die eerste keer op Britse kaarte voorgekom na die oorlog tussen die Britte en die [[Zoeloes]], toe die meer in 1879 as landingsplek vir voorraad aangewys is. === 20ste eeu === Richardsbaai se moontlikhede as diepseehawe is vroeg in die [[20ste eeu]] vir die eerste keer wetenskaplik ondersoek toe die Britse koloniale regering in die Kaapkolonie naas Durban nog hawens in die noorde wou ontwikkel. 'n Bekende haweingenieur van die tyd, Cathcart Methven, het in [[1903]] opdrag gekry om St. Luciabaai en Richardsbaai se moontlikhede te ondersoek. Methven het berig dat die strandmeer van Richardsbaai, sowat 193 km noord van Durban, byna twee keer so groot as dié van [[Durban]] was. Hy het gereken dat die gety daar ook sterker as by Durban was, en dit sou help om sand uit die strandmeer weg te werk. Hoewel dit 'n ingewikkelde projek sou wees, kon 'n goeie hawe by Richardsbaai volgens Methven teen 'n bedrag van R1 600 000 ontwikkel word. Die destydse regering het dit as te duur beskou, en die projek is op die langebaan geskuif. Daarna is daar dekades Iank nie weer aan Richardsbaai as moontlike hawe gedink nie. Intussen het die druk op [[Durban]] se hawe so verhoog dat dit uiteindelik meer verkeer en vrag moes hanteer as die hawens van [[Tafelbaai]], [[Mosselbaai]], [[Port Elizabeth]] en [[Oos-Londen]] saam. Durban se hawe was ook nie geskik vir uitbreiding om die haweverkeer van die toekoms - supertenkskepe van tot 250 000 ton – te hanteer nie. In [[Desember]] [[1970]] het die Transvaalse Steenkooleienaarsvereniging toestemming verkry om 109 miljoen ton steenkool uit die gebied Ogies-Broodsnyersplaas in [[Transvaal]] uit te voer en in [[1971]] het die groep 'n kontrak met maatskappye in [[Japan]] gesluit vir die lewering van 2,6 miljoen ton steenkool per jaar. In Mei [[1972]] het die Volksraad die bou van 'n nuwe hawe in Richardsbaai gemagtig. Die nuwe hawe was maar een aspek van die ontwikkelingsplan. Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens (nou [[Transnet Freight Rail|Transnet]]) het in [[1971]] skriftelik onderneem om die nodige spoorlyn- en hawegeriewe vir die uitvoer van 3 miljoen ton steenkool per jaar teen April [[1976]] gereed te hê. == Die hawe == Daar was verskeie ondersoeke na Richardsbaai se hawepotensiaal; die finale besluit is eers in die 1960's geneem om 'n diepseehawe te ontwikkel. Die hawe is spesifiek vir die hantering van massavrag soos [[steenkool]] en [[antrasiet]] gebou en is in [[1976]] voltooi. Daar is ook 'n nuwe spoorlyn gebou wat die dorp met [[Gauteng]] verbind het. Later is ook 'n olie- en gaspyplyn vanaf die aanlêplek van die tenkskepe tot in Gauteng gebou. Die vermoë van die hawe is aanvanklik beplan om vaartuie van 190&nbsp;000&nbsp;ton te kon hanteer. == Die meer == Richardsbaai self is 'n soutwaterlagune van 3&nbsp;500&nbsp;ha waar 'n geweldige aantal watervoëls, asook [[seekoei]]e en [[krokodil]]le tuis is. In die lagune het die jagter [[John Dunn]] in [[1891]] die grootste krokodil (6,7&nbsp;m) geskiet wat ooit in [[Suid-Afrika]] aangeteken is. Ook uit hierdie lagune het [[Huberta]], die swerwende seekoei, in 1928 haar lang reis langs die ooskus aangepak. Die slagting van diere hier het egter so toegeneem dat die owerhede moes ingryp. In [[1935]] is die Richardsbaai-natuurreservaat geproklameer en in [[1943]] is dit deur die Richardsbaaipark gevolg. Daar is ook 'n berm oor die lagune gebou om 'n deel daarvan te bewaar, en die dorp is 'n gewilde vakansiebestemming weens die aangename weerstoestande. == Infrastruktuur == Omrede Richardsbaai 'n relatiewe nuwe stad is, is die stad en toegangspaaie goed beplan. Daar is 'n [[lughawe]] buite die stad wat dit met stede soos [[Johannesburg]] en [[Durban]] verbind. Die ontwikkeling van die hawe het ook verskeie swaar nywerhede na die dorp gelok. Dit sluit 'n [[aluminium]]smeltery (Alusaf), 'n kunsmisfabriek, pulpmeule en houtspaanderaanleg in. Daar word ook groot neerslae [[Titaan (element)|titaan]] noord en suid van die baai gemyn. <gallery mode="packed" heights="170"> Lêer:SAR Class 7E3 Series 2 E7296.JPG|'n SAR [[Klas 7E-lokomotief|Klas 7E3 Reeks 2]] staan op Richardsbaai. Lêer:SAR Class 35-200 35-204.JPG|'n SAR [[Klas 35-diesellokomotief|Klas 35-200]] by Richardsbaai se steenkoolterminaal. </gallery> == Sien ook == * [[CPPI-indeks]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Leverton, B.J.: Richards Bay - past, present and future. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 25, nr. 1, September 1975 * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409656}}, volume 24, bl. 22 *{{cite book |last=Erasmus |first= B.P.J.|authorlink=B.P.J. Erasmus |title=[[Op Pad in Suid-Afrika]]|year= 1995|publisher=Jonathan Ball Uitgewers |isbn= 1-86842-026-4}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC28}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Richardsbaai| ]] [[Kategorie:Hawens in Suid-Afrika]] qq77r4atqyk5o0rq7r0ubje4fb04kan Fatimidiese Kalifaat 0 46443 2888942 2583570 2026-03-31T06:29:41Z Aliwal2012 39067 herstel vlag Flag of Fatimid Caliphate (909 - 1171).svg 2888942 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam =الدولة الفاطمية<br />''al-Fāṭimiyyūn'' |gewone_lang_naam =Fatimidiese Kalifaat |gewone_naam =Fatimidiese Kalifaat |kontinent =Afroeurasië |gebied =Midde-Ooste en Noord-Afrika |land = |era =[[Middeleeue]] |status = |status_teks = |ryk = |bestaanstydperk =909-1171 |jaar_begin =909 |jaar_einde =1171 |datum_begin =[[5 Februarie]] [[909]] |datum_einde =[[1171]] |gebeurtenis_begin =Stigting |gebeurtenis_einde =Ontbinding |gebeurtenis1 =Stigting van [[Kaïro]] |datum_gebeurtenis1 =[[8 Augustus]] [[969]] |gebeurtenis2 =[[Kruistog]]te |datum_gebeurtenis2 =[[1095]]/[[1099|99]]-[[1291]] |gebeurtenis3 = |datum_gebeurtenis3 = |gebeurtenis4 = |datum_gebeurtenis4 = |gebeurtenis_voor = |datum_voor = |gebeurtenis_na = |datum_na = |v1 =Abbasidiese Kalifaat |vlag_v1 =Black flag.svg |v2 =Aghlabide |vlag_v2 = |v3 =Ikhsjidide |vlag_v3 = |v4 = |vlag_v4 = |v5 = |vlag_v5 = |n1 =Ajjoebide |vlag_n1 =Flag of Ayyubid Dynasty.svg |n2 =Almoravide |vlag_n2 = |n3 =Koninkryk van Jerusalem |vlag_n3 =Flag of Kingdom of Jerusalem.svg |n4 =Vorstedom van Antiogië |vlag_n4 =Blason Bohémond VI d'Antioche.svg |n5 =Graafskap van Edessa |vlag_n5 = |n6 =Graafskap van Tripolis |vlag_n6 =Armoiries Tripoli.svg |n7 =Zirid-dinastie |vlag_n7 = |beeld_vlag =Flag of Fatimid Caliphate (909 - 1171).svg |vlag = |beeld_wapen = |wapen = |beeld_kaart = Carte Califat fatimide.jpg |beeld_kaart_byskrif =Die Fatimidiese Kalifaat in sy grootste uitbreiding in 969 |nasionale_leuse = |nasionale_volkslied = |wetgewer= |godsdiens=Sjiïtiese Islam |hoofstad =[[Mahdia]] (909–948)<br />[[Al-Mansuriya]] (948–973)<br />[[Kaïro]] (973–1171) |breedtegraad_grade = |breedtegraad_minute = |breedtegraad_NS = |lengtegraad_grade = |lengtegraad_minute = |lengtegraad_OW = |algemene_tale =[[Arabies]], [[Berbers]], [[Kopties]] |regeringstipe =Monargie |titel_leier =Kalief |leier1 =al-Mahdi Billah |jaar_leier1 =909–934 |leier2 =al-Adid |jaar_leier2 =1160–1171 |stat_jaar1 =969<ref>{{en}} {{cite journal|last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D|title=East-West Orientation of Historical Empires|journal=Journal of world-systems research|date=Desember 2006|volume=12|issue=2|pages=219–229|url=http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf|accessdate=9 Januarie 2012|archive-date=25 Desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225120528/https://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf|url-status=dead}}</ref> |stat_bev1 =4100000 |stat_opp1 =6200000 |bev_digtheid1 = |geldeenheid =Dinar }} Die '''Fatimidiese Kalifaat''' ([[Arabies]]: الفاطميون) was ’n [[Islam]]itiese [[kalifaat]] wat van 909 tot 1171 oor verskeie dele van [[Egipte]], [[Sisilië]], [[Malta]] en die [[Levant]] regeer het. Die kalifaat se hoofstad was [[Kaïro]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Fatimid Caliphate}} * [[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]] Hierdie artikel is vertaal vanuit [[:en:Fatimid Caliphate|die Engelse Wikipedia]] {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kalifate]] 4kabjrfxhptayf35ffratcfjnzi63u5 Perth Ovaal 0 47672 2888840 2888449 2026-03-30T18:20:14Z SpesBona 2720 + Navigasie & Eksterne skakel 2888840 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Perth Ovaal | bynaam = nib-stadion | beeld = [[Lêer:Perth Oval.jpg|250px]] | byskrif = Buiteaansig van die Perth Ovaal in 2009 | vollenaam = | vorigenaam = Lotonpark<br />Members Equity-stadion<br />ME Bank-stadion | ligging = Lordstraat, [[Perth]], [[Wes-Australië]] | koördinate = {{Koördinate|31|56|45|S|115|52|12|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = 1910 | geopen = | renovasie = 2004 en 2012 | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = VenuesWest | operateur = VenuesWest | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = East Perth Royals ([[Australiese voetbal]], 1910–2002)<br />Perth Glory Voetbalklub (sokker, 1996–huidig)<br />WA Reds (rugbyliga, 2008–huidig)<br />[[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] ([[Superrugby]], 2010–huidig) | sitplekke = 20&nbsp;500 ([[rugby]]/[[sokker]])<br />25&nbsp;000 (musiekkonserte)<ref name="mes2">{{en}} {{cite web|url=http://www.membersequitystadium.com.au/stadium_hire.html|title=Stadium Hire|publisher=ME Bank Stadium|accessdate=30 April 2009|archive-date=15 Oktober 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015105934/http://membersequitystadium.com.au/stadium_hire.html|url-status=dead}}</ref> | dimensies = }} Die '''Perth Ovaal''' (ook '''nib-stadion''' weens borgskapredes) is 'n [[sport]]stadion in [[Perth]], [[Australië]]. Dit is sedert 1996 die tuisveld van die A-ligaklub ([[sokker]]) Perth Glory en is sedert 2003 die Wes-Australiese Rugbyleague se administratiewe fasiliteite. Tussen 1906 en 1910 was die [[stadion]] bekend as '''Lotonpark''' (hierdie naam verwys steeds na die aangrensende [[tennis]]bane asook 'n klein stuk oop grond langs die stadion).<ref name="heritage1">{{en}} {{cite web|url=http://register.heritage.wa.gov.au/PDF_Files/P-Q%20-%20A-D/Perth%20Oval%20(I-AD).PDF|title=Register of Heritage Places|publisher=Heritage Council of Western Australia|accessdate=28 April 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070901084424/http://register.heritage.wa.gov.au/PDF_Files/P-Q%20-%20A-D/Perth%20Oval%20(I-AD).PDF|archivedate= 1 September 2007|url-status=live}}</ref> == Huidige gebruik == [[Lêer:Perth Glory v North Queensland Fury.jpg|duimnael|links|Sokkerwedstryd tussen Perth Glory en North Queensland Fury]] In die stadion se huidige opset kan daar soveel as 18&nbsp;156 mense sit en word dit tans gebruik vir [[sokker]]-, [[rugbyliga]]- en [[rugby]]wedstryde weens die reghoekige vorm van die speeloppervlak. Wanneer musiekkonserte aangebied word kan daar soveel as 25&nbsp;000 mense gehuisves word. Die stadion is die tuisveld van die Perth Glory-sokkerklub en van die voormalige Australiese Rugbykampioenskapspan [[Perth Spirit]]. Die [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]], die plaaslike [[Superrugby]]-span gaan die Perth Ovaal as tuisveld gebruik wanneer die [[Subiaco Ovaal]] uitgebrei word.<ref name="wabn1">{{en}} {{cite news|url=http://www.wabusinessnews.com.au/en-story/1/71989/Upgrade-stadium-now-Force-Glory|title=Upgrade stadium now: Force, Glory|date=24 April 2009|publisher=WA Business News|accessdate=30 April 2009}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Subiaco Ovaal ervaar dalende toeskouergetalle weens die ovaalvormige speelveld (nie noodwendig geskik vir rugby en die toeskouers daarvan nie) en die Force het in 2010 na die Perth Ovaal verhuis.<ref name="pn1">{{en}} {{cite news |url=http://www.news.com.au/perthnow/story/0,21598,24827205-5005401,00.html |title=Western Force refuse to re-sign Subiaco Oval contract |last=Taylor |first=Nick |date=20 Oktober 2008 |publisher=Perth Now |accessdate=30 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090319083940/http://www.news.com.au/perthnow/story/0,21598,24827205-5005401,00.html |archive-date=19 Maart 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die stadion sal 'n mate van modernisering ondergaan waaronder die uitbreiding na 'n kapasiteit van 20&nbsp;500 vir gebruik deur die Force. Die stadion is ongewoon onder Australiese stadions omdat dit 'n staanterras aan die noordekant van die speelveld het. 'n Bedekte terras bekend as ''Die Skuur'' is die tuiste van die luidrugtige ondersteuners van Perth Glory. Vanaf 2008 is die stadion ook die tuisveld van die WA Reds ([[Australiese voetbal]]span) in die Jim Beambeker. In die Nasionale Rugbyligaseisoen van 2009 het die South [[Sydney]] Rebbitohs hier teen [[Melbourne]] Storm en die St. George Illawarra Dragons teen die Sydney Roosters gespeel.<ref>{{en}} {{cite web | url = http://www.membersequitystadium.com.au/SouthSydneyRabbitohs.htm | title = South Sydney Rabbitohs to play Melbourne Storm in Perth in 2009 | accessdate = 16 Mei 2010 | archive-date = 8 Januarie 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090108204924/http://www.membersequitystadium.com.au/SouthSydneyRabbitohs.htm | url-status = dead }}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë Geskiedenis === Die grond waarop die stadion gebou is was bekend as '''Loton's Paddock''' (genoem na die vorige eienaar, William Loton, burgemeester van Perth).<ref name="tov1">{{en}} {{cite web |url=http://www.vincent.wa.gov.au/agenda/whatsnew/Media/Perth%20Oval%20update2.pdf |title=New public land surrounding Perth Oval to be co-named after original |date=9 April 2003 |publisher=Town of Vincent |accessdate=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110329120445/http://www.vincent.wa.gov.au/agenda/whatsnew/Media/Perth%20Oval%20update2.pdf |archive-date=29 Maart 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is herwin van 'n deel van Stone se Meer wat deel was van 'n meerstelsel genaamd Die Groot Meredistrik wat die Mongermeer en die Herdsmanmeer ingesluit het.<ref name="heritage1" /> Die grond is in 1904 aan die stad Perth verkoop met die doel om ontspanningsfasiliteite vir die inwoners van die gebied te voorsien.<ref name="heritage1" /> Na die herontwikkeling in 2004 is 'n deel van die grond omskep in 'n openbare park en is die mede-naam van Lotonpark en Yoordgoorading gegee ter herinnering aan Loton en as verwysing na die oorspronklike bewoners van die grond.<ref name="tov1" /> Vroeg in die 1930s is 'n groot wit ingangspoort aan die noordwestelike hoek van die gronde gebou. Dit is sedertdien as 'n erfenis gelys.<ref name="heritage1" /> === Australiese voetbal === [[Lêer:CBC Footy Team on Perth Oval 1919.jpg|duimnael|Spelers van Christian Brothers College stap op die Perth Ovaal in 1919]] Die Oos-Perth Voetbalklub, 'n [[Australiese voetbal]]klub het in 1910 vanaf die Wellington Vierkant na die Perth Ovaal verskuif.<ref name="heritage1" /> Hulle het in 1999 hul laaste wedstryd op die Ovaal gespeel voordat hulle in 2003 verhuis het.<ref name="epfc1">{{en}} {{cite web |url=http://www.eastperthfc.com.au/history |title=History |publisher=Oos-Perth Voetbalklub |accessdate=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516100344/http://www.eastperthfc.com.au/history |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1956 is die F.D. Book-pawiljoen as deel van die Oos-Perth Voetbalklub se goue jubileum gebou. Dit is genoem na administrateur Fred Book, wie 'n belangrike rol gespeel het in die voortbestaan van die Perth Ovaal as 'n sportterrein tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="foep1" /> Die stadion is vir 'n kort tydjie gebruik as die basis vir Oos-Perth se aartsteenstanders in die Wes-Australiese Voetballiga, die [[Wes-Perth Voetbalklub]].<ref name="heritage1" /> Ses eindrondes is op die Perth Ovaal gespeel met die eerste in 1912 en die laaste in 1935.<ref name="wafl1">{{en}} {{cite web |url=http://www.waflonline.com.au/games/index.php |title=History |publisher=West Australian Football League |accessdate=30 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021041456/http://www.waflonline.com.au/games/index.php |archive-date=21 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> === Krieket === Die Perth Ovaal was die tuisveld van Noord-Perth en Universiteit, twee semi-professionle [[krieket]]spanne in Perth. Noord-Perth het tussen 1910 en 1975 daar gespeel en Universiteit tussen 1913 en 1929.<ref name="foep1" /> === Sokker === [[Lêer:Perth v North Queensland.jpg|duimnael|Perth Glory en Noord-Queensland Fury in 2009 tydens 'n A-Liga wedstryd]] Sokker was een van die eerste sportsoorte wat op Lotonpark gespeel is, met gereelde wedstryde wat van so vroeg as 1903 plaasgevind het toe meer as 2&nbsp;000 toeskouers 'n Charitybekerwedstryd tussen Olympic VK en die Openbare Dienste bygewoon het.<ref name="foep1">{{en}} {{cite web|url=http://www.arach.net.au/~daveiza/royals/po.html|title=Brief History of Perth Oval|publisher=Fight On East Perth|accessdate=28 April 2009}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 1905 is die grond aan die Wes-Australiese Voetbalvereniging gebied maar die prys was te hoog.<ref name="foep1" /> Die Perth Ovaal moes in 1927 aanskou hoe die staatspan met 11–3 verloor het teen 'n span wat [[Tsjeggo-Slowakye]] verteenwoordig het.<ref name="foep1" /><ref name="ole1">{{en}} {{cite web |url=http://www.oleole.com/blogs/bohemians1905/posts/why-is-there-a-kangaroo-in-the-emblem-of-the-central-european-club |title=why is there a kangaroo in the emblem of the central european club??? |date=15 Mei 2008 |publisher=oleole.com |accessdate=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215165816/http://www.oleole.com/blogs/bohemians1905/posts/why-is-there-a-kangaroo-in-the-emblem-of-the-central-european-club |archive-date=15 Februarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Voor die herontwikkeling in 2004 was die Perth Ovaal ovaalvormig en toe Perth Glory die Nasionale Sokkerliga betree het in 1996, is tydelike pawiljoene op die speeloppervlak geplaas sodat ondersteuners nader aan die aksie kon wees. Na vier jaar van tydelike pawiljoene het dit duidelik geword dat Perth Glory hul eie reghoekige veld nodig gehad het. Nadat Glory se voorgestelde herontwikkeling van die [[Leederville Ovaal]] afgeskiet is, het die Stad Vincent die stadion in 'n reghoekige stadion omskep. Dit was een van die gasheerstadions tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. === Rekords === Die grootste toeskouergetal vir die stadion was 26&nbsp;760 vir die plaaslike derbywedstryd tussen die Australiese Voetbalspanne van Oos-Perth en Wes-Perth op 31 Mei 1969. Die grootste getal mense wat 'n sokker wedstryd gaan kyk het was 18&nbsp;067 in die 1998–99 seisoen toe Suid-Melbourne VK teen Perth Glory. Die grootste getal mense wat 'n sportwedstryd bygewoon het sedert die stadion herontwikkel is, was 19&nbsp;279 vir 'n [[Super 14]]-wedstryd tussen die [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] en die [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] op 24 April 2010. == Wedstryde == === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (AWST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 22 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Denemarke}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Volksrepubliek China}} || Groep D || style="text-align:center;"| 16&nbsp;989 |- | 26 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Kanada}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Ierland}} || Groep B || style="text-align:center;"| 17&nbsp;065 |- | 29 Julie 2023 || 20:30 || {{vlagland|Panama}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Jamaika}} || Groep F || style="text-align:center;"| 15&nbsp;987 |- | 1 Augustus 2023 || 19:00 || {{vlagland|Haïti}} || style="text-align:center;"| 0–2 || {{vlagland|Denemarke}} || Groep D || style="text-align:center;"| 17&nbsp;897 |- | 3 Augustus 2023 || 18:00 || {{vlagland|Marokko}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Colombia}} || Groep H || style="text-align:center;"| 17&nbsp;342 |} == As 'n plek vir konserte == [[Lêer:RogerWatersPerthAustralia2007.jpg|duimnael|Roger Waters tree op tydens sy Dark Side Of The Moon Live-toer in 2007]] Die Perth Ovaal het reeds verskeie konserte aangebied waaronder die volgende:<br /> {| class="wikitable" !colspan=3|Konserte |- ! Jaar ! Datum ! Kunstenaar/s |- | rowspan="3"| 2005 | 15 Februarie | [[Tom Jones]] & [[John Farnham]] |- | 19 Februarie | Moonlight Music and Wine Festival |- | 29 Oktober | [[Luciano Pavarotti]] |- |- | rowspan="2"| 2007 | 9 Februarie | [[Roger Waters]] |- | 11 Februarie | [[Eric Clapton]] |- |- | rowspan="9"| 2008 | 1 Februarie | rowspan="2"| [[The Police]] |- | 2 Februarie |- | 5 Maart | [[Rod Stewart]] |- | 29 Maart | [[Jack Johnson (musician)|Jack Johnson]] |- | 8 April | [[Céline Dion]] |- | 10 Mei | [[Elton John]] |- | 31 Oktober | [[Def Leppard]] |- | 1 November | [[Eros Ramazzotti]] |- | 23 November | [[Billy Joel]] |- |- | rowspan="4"| 2009 | 4 April | [[The Who]] |- | 14 November | [[Pearl Jam]] |- | 11 Desember | rowspan="2"| [[Fleetwood Mac]] |- | 12 Desember |- |- | rowspan="5"| 2010 | 25 Januarie | Raggamuffin |- | 18 April | [[Supafest]] |- | 24 November | [[Leonard Cohen]] |- | 4 Desember |[[Jack Johnson]] |- | 10 Desember | [[Eagles (band)|Eagles]] |- |- | rowspan="6"| 2011 | 29 Maart | [[Neil Diamond]] |- | 6 April | [[Lionel Richie]] |- | 15 Oktober |[[Def Leppard]] |- | 22 Oktober | [[Meat Loaf]] |- | 19 November | [[Kings of Leon]] |- | 28 November | [[Foo Fighters]] |- |- | rowspan="1"| 2012 | 4 Februarie |[[Rod Stewart]] |- |- | rowspan="1"| 2013 | 11 Desember | [[Taylor Swift]] |- |- | rowspan="2"| 2015 | 8 Maart | Foo Fighters |- | 2 Desember | [[Ed Sheeran]] |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Perth Oval|Perth Ovaal}} * {{en}} [http://www.nibstadium.com.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.membersequitybank.com.au/community/sponsor_me_stadium.html Members Equity Bank se stadionblad] * {{en}} [http://www.austadiums.com/stadiums/stadiums.php?id=92 Perth Ovaal op Austadiums] {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieketstadions in Australië]] [[Kategorie:Perth]] [[Kategorie:Rugbystadions in Australië]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Australië]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] cvn03v6lfmx56w42u6p13ufwy7urbfl Arsenal F.C. 0 48368 2888967 2856739 2026-03-31T08:58:21Z Aliwal2012 39067 2888967 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Arsenal FC.svg|180px]] | klubnaam = Arsenal FC| vollenaam = Arsenal Football Club| stigting = {{Start date and age|df=yes|1886|12|11}}, as ''Dial Square''| stadion = [[Emirates Stadium]], [[Londen]] | kapasiteit = 60&nbsp;338<ref>{{cite web |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |title=Premier League Handbook Season 2013/14 |format=PDF |accessdate=17 August 2013 |work=[[Premier League]] |archive-date=31 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131132636/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |url-status=dead }}</ref> | voorsitter = {{vlagikoon|VSA}} Stan Kroenke<br/>{{vlagikoon|VSA}} Josh Kroenke| afrigter = {{vlagikoon|ESP}} [[Mikel Arteta]]| liga = [[Premier League]] | | patroon_la1 = _arsenal2526h | patroon_b1 = _arsenal2526h | patroon_ra1 = _arsenal2526h | patroon_sh1 = _arsenal2526h | patroon_so1 = _arsenal2526hl | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = F00000 | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = F00000 | patroon_la2 = _arsenal2526a | patroon_b2 = _arsenal2526a | patroon_ra2 = _arsenal2526a | patroon_sh2 = _arsenal2526a | patroon_so2 = _adidasredl | linkerarm2 = 192B47 | liggaam2 = 192B47 | regterarm2 = 192B47 | broek2 = 0c1c3e | kouse2 = 0c1c3e ||eienaar=Kroenke Sports & Entertainment}} '''Arsenal Football Club''' is 'n professionele [[Londen]]se sokkerspan wat in die [[Engeland|Engelse]] [[Premier League]] speel. Hulle is een van die suksesvolste Engelse sokkerspanne en het al drie keer die Premier League gewen. Die klub dra rooi-en-wit truie en hul tuisveld is die [[Emirates-stadion]] in Noord-Londen. Hulle bynaam is "The Gunners". Die klub is in 1886 in Woolwich, Suidoos-Londen, gestig en is vernoem na die Royal Arsenal wapenfabriek. In 1913 het die klub na die Highbury Stadium in [[Islington]], Noord-Londen, geskuif, en in 2006 na die nuwe, groter, [[Emirates-stadion]], slegs 'n halwe kilometer vanaf Highbury. == Erelys == ===Plaaslik=== * '''Kampioen van Engeland (13)''' : 1930–31, 1932–33, 1933–34, 1934–35, 1937–38, 1947–48, 1952–53, 1970–71, 1988–89, 1990–91, 1997–98, 2001–02, 2003–04 * '''FA Cup (14)''' : 1930, 1936, 1950, 1971, 1979, 1993, 1998, 2002, 2003, 2005, 2014, 2015, 2017, 2020 * '''League Cup (2)''' : 1987, 1993 * '''Charity Shield / FA Community Shield (16)''' : 1930, 1931, 1933, 1934, 1938, 1948, 1953, 1991 (gedeel), 1998, 1999, 2002, 2004, 2014, 2015, 2017, 2020 === Europees === * '''European Cup Winners' Cup (1)''' : 1993–94 * '''Inter-Cities Fairs Cup (1)''' : 1969–70 == Bekende oud-spelers en afrigters == === Spelers === * {{vlagikoon|FRA}} [[Thierry Henry]] * {{vlagikoon|NL}} [[Dennis Bergkamp]] * {{vlagikoon|ENG}} [[Tony Adams]] * {{vlagikoon|ENG}} [[Ian Wright]] * {{vlagikoon|FRA}} [[Patrick Vieira]] * {{vlagikoon|FRA}} [[Robert Pirès]] * {{vlagikoon|SWE}} [[Freddie Ljunberg]] * {{vlagikoon|BRA}} [[Gilberto Silva]] === Afrigters === * {{vlagikoon|ENG}} [[Herbert Chapman]] * {{vlagikoon|SCO}} [[George Graham]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.arsenal.com Amptelike webwerf] {{Premier League}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse sokkerklubs]] [[Kategorie:Sport in Londen]] gghzrxcwh4drcncufn4hqkteloyr1mj Curaçao 0 50903 2888824 2882520 2026-03-30T17:39:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888824 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Land Curaçao |volle_naam = <small>''Land Curaçao'' ([[Nederlands]])<br />''Pais Kòrsou'' ([[Papiaments]])</small> |algemene_naam = Curaçao |beeld_vlag = Flag of Curaçao.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Curaçao.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Curacao in its region.svg |leuse = |volkslied = ''[[Himno di Kòrsou]]''<br /><small>''([[Papiaments]] vir: "Volkslied van Curaçao")''</small><br /><center>[[Lêer:Curacaoanthem.ogg]]</center><br />''Koninklike volkslied: [[Wilhelmus van Nassouwe|Wilhelmus]]''<br />[[Lêer:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|senter]] |amptelike_tale = [[Nederlands]], [[Papiaments]] en [[Engels]]<ref name="official-languages">{{nl}} {{cite web |url=http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/XHTMLoutput/Actueel/Curaçao/144328.html |publisher=Government of the Netherlands |title=LANDSVERORDENING van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |accessdate=28 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910070137/http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/XHTMLoutput/Actueel/Cura%C3%A7ao/144328.html |archive-date=10 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.gobiernu.cw/web/site.nsf/web/overcura%C3%A7ao?opendocument&language=nederlands |publisher=Regering van Curaçao |title=Over Curaçao |accessdate=28 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126233247/http://www.gobiernu.cw/web/site.nsf/web/overcura%C3%A7ao?opendocument |archive-date=26 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |hoofstad = [[Willemstad]] {{Koördinate|12|7|N|68|56|W}} |latd = 12 |latm = 7 |latNS = N |longd = 68 |longm = 56 |longEW = W |grootste_stad = [[Willemstad]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />verteenwoordigende demokrasie<br />onder 'n [[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br /><br />• [[Nederlandse monargie|Monarg]]<br />• Goewerneur<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Willem-Alexander van die Nederlande|Willem-Alexander]]<br />[[Lucille George-Wout]]<br />[[Gilmar Pisas]] |oppervlak_rang = |oppervlak_grootte = |oppervlak = 444<ref>{{nl}} {{cite web |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? – Rijksoverheid.nl |publisher=Ministerie van Algemene |date=19 Mei 2015 |accessdate=19 Mei 2015}}</ref> |oppervlakmi² = 171 |persent_water = feitlik geen |bevolking_skatting = 148&nbsp;925<ref>{{nl}} {{cite web |url=https://www.cbs.cw/population |title=Population |publisher=Sentrale Statistiekkantoor Curaçao |date=Januarie 2023 |accessdate=1 April 2025}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 177<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = 155&nbsp;826<ref>{{nl}} {{cite web |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census |title=CBS Presents the First Results of the 2023 Census |publisher=Sentrale Statistiekkantoor Curaçao |date=2023 |accessdate=1 April 2025}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2023 |bevolkingsdigtheid = 335,4 |bevolkingsdigtheidmi² = 870,9 |bevolkingsdigtheidrang = 38<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $4,27&nbsp;miljard<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/|title=Curaçao|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=1 April 2025|archive-date= 4 Mei 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/|url-status=dead}}</ref> |BBP_PPP_rang = 190<sup>ste</sup> |BBP_PPP_jaar = 2023 |BBP_PPP_per_kapita = $28&nbsp;900<ref name="CIA" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 82<sup>ste</sup> |BBP = $3,28&nbsp;miljard<ref name="CIA" /> |BBP_rang = 149<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2023 |BBP_per_kapita = |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Outonomiteit |onafhanklikheidsgebeure = • Datum |onafhanklikheidsdatums = <br />binne die [[Koninkryk van die Nederlande]]<br />[[10 Oktober]] [[2010]] |MOI = |MOI_rang = |MOI_jaar = |MOI_kategorie = |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Karibiese gulden]] |geldeenheid_kode = CMg |land_kode = CW |tydsone = AST |utc_afwyking = [[UTC-04:00|-4]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC-04:00|-4]] |internet_domein = [[.cw]], [[.an]]{{smallsup|a}} |skakelkode = 599 9 |voetskrif = a. Gaan gestaak word. }} '''Curaçao''' ([[Nederlands]]: [kyːraːˈsʌu], {{Audio|Nl-Curaçao.ogg|luister}}, of [kuːr-]; [[Papiaments]]: ''Kòrsou'', [ˈkɔrsɔu̯]), amptelik die '''Land Curaçao''' (Nederlands: ''Land Curaçao''; Papiaments: ''Pais Kòrsou''), is 'n [[eilandstaat]] in die [[Karibiese See]] en behoort tot die [[ABC-eilande]] net noord van [[Venezuela]]. Tot in 2010 het Curaçao deel uitgemaak van die [[Nederlandse Antille]], maar dié eiland is sedert 10 Oktober 2010 'n outonome land binne die [[Koninkryk van die Nederlande]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-11511355 |title=Status change means Dutch Antilles no longer exists |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2010 |accessdate=1 April 2025}}</ref> [[grondwet]]lik gelykwaardig aan [[Aruba]], [[Nederland]] en [[Sint Maarten]].<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Curaçao|title=Curaçao|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Augustus 2023}}</ref> [[Lêer:Curacao ISS004.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Curaçao]] [[Lêer:CuracaoCIAmap.png|duimnael|links|Kaart van Curaçao]] Die [[Amptelike taal|amptelike tale]] is Nederlands, Papiaments (die volkstaal) en [[Engels]]; 'n ander taal wat gepraat word is [[Spaans]]. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Willemstad]]. Die eiland beslaan 'n oppervlakte van 444&nbsp;km² en het in 2023 'n bevolking van 148&nbsp;925 gehad. Die internasionale lughawe op die eiland heet [[Hato Internationale Lughawe|Hato-lughawe]]. == Etimologie == Volgens 'n verklaring was "Curaçao" die naam waarmee die [[Inheemse volke|inheemse mense]] van dié eiland na hulleself verwys het, dus hul autoniem.<ref>{{nl}} Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.</ref> Vroeë Spaanse optekeninge ondersteun dié teorie, aangesien in hul optekeninge na die inheemse mense as ''Indios Curaçaos'' verwys word.<ref name="curacao-nature">{{en}} {{cite web |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |title=Curaçao |publisher=Curaçao-nature.com |date=2005–2016 |accessdate=24 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 Februarie 2021 |url-status=dead}}</ref> Van 1525 af is die eiland op Spaanse kaarte as ''Curaçote'', ''Curasaote'', ''Curasaore'' of ''Curacaute'' aangedui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://decolonialatlas.wordpress.com/2015/02/02/taino-names-of-the-caribbean-islands/ |title=Taino Names of the Caribbean Islands |date=2 Februarie 2015}}</ref> Teen die 17de eeu het dit op die meeste kaarte as ''Curaçao'' of ''Curazao'' verskyn.<ref name="curacao-nature" /> Op 'n kaart wat deur [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerpen]] geteken is, is die eiland ''Qúracao'' genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&style=dsxpmap&itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |title=Cock's 1562 map |publisher=[[Biblioteek van die VSA-kongres]]}}</ref> 'n Aanhoudende, maar ongedokumenteerde verhaal vertel dat matrose op lang reise in die 16de en 17de eeu – die vroeë jare van Europese verkenning – dikwels [[skeurbuik]] gekry het weens 'n gebrek aan [[vitamien C]]. Volgens sommige verslae is Portugese of Spaanse matrose wat siek was, op die eiland wat nou bekend staan as Curaçao, agtergelaat. Wanneer hul skip terugkom het, was sommige herstel, waarskynlik genees van skeurbuik nadat hulle vrugte met vitamien C geëet het. Van toe af het die Portugese vermoedelik daarna verwys as ''Ilha da Curação'' ("eiland van genesing")<ref name="CIA" /> en die Spaanse as ''Isla de la Curación''.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.globalsecurity.org/military/world/caribbean/cw.htm |title=Curaçao |website=www.globalsecurity.org |accessdate=22 September 2019}}</ref> Volgens 'n ander verklaring is dit ontleen aan die Portugese woord vir hart (''coração'') wat verwys na die eiland as 'n sentrum vir handel. == Natuur == [[Lêer:Stenocereus griseus - Jardín Botánico Canario Viera y Clavijo - Gran Canaria.jpg|duimnael|links|upright|'n Datu]] Die eiland het 'n taamlik droë klimaat. Die kus was vroeër die tuiste van [[wortelboommoeras]]se, maar dit het sterk verminder weens menslike aktiwiteite. Daar word nogtans sedert 2007 geprobeer om hulle weer te herstel.<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.antilliaansdagblad.com/curacao/15989-tien-jaar-mangroven-planten |title=Antilliaans Dagblad Julie 2017 |access-date= 9 Julie 2017 |archive-date= 8 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708081513/http://antilliaansdagblad.com/curacao/15989-tien-jaar-mangroven-planten |url-status=dead }}</ref> 'n Belangrike onderdeel van die eiland se ekologie is die drie groot suilkaktusse wat op die eiland voorkom: * Datu (''Stenocereus griseus'') * Kadushi (''Subpilocereus repandus'') * Kadushi di pushi (''Pilosocereus lanuginosus'') Hulle word veral deur endemiese vlermuise bestuif.<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.christoffelpark.org/christoffel-park/unique-nature/unique-ecology/ |title=Christoffelpark |author=Sophie Petit |accessdate=13 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113155538/http://www.christoffelpark.org/christoffel-park/unique-nature/unique-ecology/ |archive-date=13 Januarie 2018 |url-status=dead}}</ref> == Sport == In 2025 het die [[Curaçaose nasionale sokkerspan]] vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] gekwalifiseer en daarmee volgens bevolking die kleinste land geword wat daarin geslaag het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2025/11/18/sport/curacao-football-world-cup-intl-hnk |title=Curaçao makes history as smallest nation by population to qualify for a World Cup |publisher=[[CNN]] |date=19 November 2025 |accessdate=16 Desember 2025}}</ref> == Galery == <gallery> Lêer:Curaçao 000.jpg Lêer:Curaçao 2011 000.jpg Lêer:Curaçao fondo negro 1944 000.jpg Lêer:Moneda de Curaçao 1947 001.jpg Lêer:Luis Brión 2012 000.jpg|Luis Brión Lêer:Manuel Carlos Piar 2012 000.jpg|Manuel Carlos Piar Lêer:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Curacao|title=Curaçao|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 April 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/|title=Curaçao|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=1 April 2025}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{nl}} [https://gobiernu.cw/ Amptelike webwerf van Curaçao se regering] {{Navigasie indeling Nederland}} {{Lande van Noord-Amerika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Curacao}} [[Kategorie:Curaçao| ]] or1rptf9g8zyla0r7jtkvodmresd9mq Westpacstadion 0 52721 2888846 2888452 2026-03-30T18:20:53Z SpesBona 2720 + Navigasie 2888846 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Westpacstadion<br />Wellingtonstadion | bynaam = ''Die Koekblik'', ''Die Stadion'' | beeld = [[Lêer:Westpac Trust stadium viewed from Wadestown.jpg|300px]] | byskrif = Buiteaansig van die Westpacstadion | vollenaam = | vorigenaam = WestpacTrust-stadion | ligging = [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], [[Nieu-Seeland]] | koördinate = {{Koördinate|41|16|23|S|174|47|9|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 12 Maart 1998 | gebou = | geopen = 3 Januarie 2000<ref>{{en}} http://www.worldofstadiums.com/oceania/new-zealand/westpac-stadium/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916191710/http://www.worldofstadiums.com/oceania/new-zealand/westpac-stadium/ |date=16 September 2016}}</ref> | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Wellington Regional Stadium Trust | operateur = Wellington Regional Stadium Trust | oppervlak = Gras | boukoste = $130 miljoen NZD | argitek = Architecture Warren & Mahoney Ltd<br />Populous (toe Bligh Lobb Sports Architecture) | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = Beca Carter Hollings & Ferner Ltd | hoofkontrakteurs = Fletcher Construction Ltd | tuisveld_van = [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] ([[Superrugby]], 2000–huidig)<br />Wellington Leeus ([[ITM-beker]], 2000–huidig)<br />Wellington Firebirds (krieket, 2000–huidig)<br />[[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]] (sokker, 2008–huidig) | sitplekke = 34&nbsp;500 (sitplekkapasiteit)<ref>{{en}} http://westpacstadium.co.nz/key-facts/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129034422/http://westpacstadium.co.nz/key-facts/ |date=29 November 2014 }}</ref><br />33&nbsp;000 (krieket)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/India/content/ground/58899.html |title=Westpac Stadium, Wellington, New Zealand |publisher=ESPNcricinfo.com |accessdate=29 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205151934/http://www.espncricinfo.com/india/content/ground/58899.html |archive-date= 5 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | dimensies = '''Lengte:''' (noord na suid) 235&nbsp;m<br />'''Breedte:''' (oos na wes) 185&nbsp;m }} Die '''Westpacstadion''' (vroeër bekend as die '''WespacTrust Stadion''') is 'n [[sport]]stadion in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], [[Nieu-Seeland]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58899.html |title=Westpac Stadium |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525022513/https://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58899.html |archive-date=25 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Weens die [[stadion]] se vorm en silwerkleurige omhulsel staan die stadion in volksmond bekend as ''Die Koekblik''. == Geriewe en benutting == [[Lêer:CentrePort and Westpac Stadium, Wellington NZ.jpg|duimnael|links|Lugbeeld van die Westpacstadion en CentrePort Wellington in 2015]] [[Lêer:NZ Army Band performance at Westpac Stadium - Flickr - NZ Defence Force (1).jpg|duimnael|links|NZ Army-prestasie op Westpac-stadion in 2012]] Dit is 'n veeldoelige stadion wat hoofsaaklik vir sportgebeurtenisse aangewend word. Dit is die tuiste van die [[Wellington Rugbyvoetbalunie|Wellington Leeus-rugbyspan]] wat aan die [[ITM-beker]] deelneem. Dit is ook die primêre tuisveld van die [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] wat aan [[Superrugby]] deelneem. Verder is die stadion ook die gasheer vir die Wellingtonse toernooi in die jaarlikse IRR Sewes Wêreldreeks vir nasionale [[sewesrugby]]spanne. Die [[All Blacks]] speel ook gereeld van hulle internasionale wedstryde op die Westpacstadion. Die Westpacstadion is ook die tuisveld van die sokkerklub [[Wellington Phoenix FC|Wellington Phoenix]] met die ondersteuners van die Phoenix wat na die stadion as die ''Ring of Fire'' verwys. Die Nieu-Seelandse nasionale sokkerspan (die All Whites) speel ook dikwels hier in internasionale wedstryde waaronder die kwalifiserende wedstryd teen [[Bahrein]] vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] wat Nieu-Seeland 1–0 gewen het. 'n Ander was die kwalifiserende wedstryd teen [[Meksiko]] vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014]] wat Meksiko met 4–2 gewen het. Die stadion is ook reeds gebruik vir [[rugby league]]wedstryde. Vertoonwedstryde tussen spanne van die Australiese Voetballiga is in 2000 en 2001 op die Westpacstadion gespeel. [[Krieket]] word dikwels gedurende [[somer]]maande op die stadion gespeel. Ander fasiliteite sluit in die Nieu-Seelandse Instituut vir Sport asook 'n kampus vir die Wellingtonse Krieketskool wat deur die Wellingtonse Krieketvereniging beheer word. Dit is tydens die [[Krieketwêreldbeker 2015]] vir vier wedstryde gebruik. Dit was ook een van die gasheerstadions tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. == Galery == <center><gallery> Lêer:Westpac Stadium Cricket luving Crowd.jpg|'n Internasionale krieketwedstryd tussen Nieu-Seeland en Wes-Indië in 2009. Lêer:Westpac Stadium Crowd.jpg|Skare by 'n [[Drienasiesreeks|Drienasieswedstryd]]. Lêer:WestpacStadium02.jpg|Ingang na die Westpacstadion. Lêer:westpacnight.jpg|Die Westpacstadion gedurende 'n [[Internasionale eendagwedstryd|Eendagkrieketwedstryd]] in Januarie 2005. Lêer:Rock2Wgtn 2008.JPG|Rock2Wgtn Paasnaweek 2008. </gallery></center> {{Panorama|Westpacstadium.png|1100px|Panorama van die Westpacstadion}} == Wedstryde == === Rugbywêreldbeker 2011 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2011}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (NZST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 11 September 2011 || 20:30 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 17–16 || {{WALru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 33&nbsp;331 |- | 17 September 2011 || 18:00 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 49–3 || {{FIJru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 33&nbsp;262 |- | 23 September 2011 || 20:30 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 67–5 || {{USAru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 33&nbsp;824 |- | 25 September 2011 || 20:30 || {{ARGru}} || style="text-align:center;"| 13–12 || {{SCOru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 26&nbsp;937 |- | 1 Oktober 2011 || 18:00 || {{FRAru}} || style="text-align:center;"| 14–19 || {{TGAru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 32&nbsp;763 |- | 2 Oktober 2011 || 15:30 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 79–15 || {{CANru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 37&nbsp;665 |- | 8 Oktober 2011 || 18:00 || {{IRLru}} || style="text-align:center;"| 10–22 || {{WALru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 35&nbsp;787 |- | 9 Oktober 2011 || 18:00 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 9–11 || {{AUSru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 34&nbsp;914 |} === Krieketwêreldbeker 2015 === {{Hoofartikel|Krieketwêreldbeker 2015}} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Februarie 2015 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 123 (33.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 125/2 (12.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Joe Root]] 46 (70) | paaltjies1 = [[Tim Southee]] 7/33 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Brendon McCullum]] 77 (25) | paaltjies2 = [[Chris Woakes]] 2/8 (3 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 8 paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656415/new-zealand-vs-england-9th-match-pool-a-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Westpacstadion, [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]<br />Bywoning: 30&nbsp;148 | skeidsregters = Paul Reiffel (Aus) en Rod Tucker (Aus) | speler van die wedstryd = [[Tim Southee]] (NZ) | rondte = Groepfase | loot = Engeland het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Maart 2015 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 309/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 312/1 (47.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Joe Root]] 121 (108) | paaltjies1 = [[Tillakaratne Dilshan]] 1/35 (8.2 boulbeurte) | lopies2 = [[Lahiru Thirimanne]] 139* (143) | paaltjies2 = [[Moeen Ali]] 1/50 (10 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 9 paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656441/england-vs-sri-lanka-22nd-match-pool-a-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Westpacstadion, [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]<br />Bywoning: 18&nbsp;503 | skeidsregters = Bruce Oxenford (Aus) en Rod Tucker (Aus) | speler van die wedstryd = [[Kumar Sangakkara]] (SL) | rondte = Groepfase | loot = Engeland het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Maart 2015 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 341/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AE}} | telling2 = 195 (47.3 boulbeurte) | lopies1 = [[AB de Villiers]] 99 (82) | paaltjies1 = [[Mohammad Naveed]] 3/63 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Swapnil Patil]] 57* (100) | paaltjies2 = [[AB de Villiers]] 2/15 (3 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 146 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656469/south-africa-vs-united-arab-emirates-36th-match-pool-b-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Westpacstadion, [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]<br />Bywoning: 4&nbsp;901 | skeidsregters = Steve Davis (Aus) en Rod Tucker (Aus) | speler van die wedstryd = [[AB de Villiers]] (SA) | rondte = Groepfase | loot = Die Verenigde Arabiese Emirate het die loot gewen en verkies om veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Maart 2015 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 393/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 250 (30.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Martin Guptill]] 237* (163) | paaltjies1 = [[Jerome Taylor]] 3/71 (7 boulbeurte) | lopies2 = [[Chris Gayle]] 61 (33) | paaltjies2 = [[Trent Boult]] 4/44 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 143 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656489/new-zealand-vs-west-indies-4th-quarter-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Westpacstadion, [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]<br />Bywoning: 30&nbsp;268 | skeidsregters = Richard Kettleborough (Eng) en Bruce Oxenford (Aus) | speler van die wedstryd = [[Martin Guptill]] (NZ) | rondte = Kwarteindrondte | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = | notas = }} === Rugbyliga-toetswedstryde === {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! Datum !! Teenstaander !! Telling !! Toeskouers !! Deel van |- | 13 Julie 2001 || rowspan=2| {{vlagland|Australië}} || 10–28 || 26&nbsp;580 || |- | 12 Oktober 2002 || 24–32 || 25&nbsp;015 || |- | 11 November 2006 || {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] || 34–4 || 16&nbsp;401 || 2006 Drienasies |- | 11 Oktober 2007 || {{vlagland|Australië}} || 0–58 || 16&nbsp;681 || |- | 23 Oktober 2010 || {{vlagland|Engeland}} || 24–10 || 20&nbsp;324 || 2010 Viernasies |- | 12 November 2014 || {{vlagland|Australië}} || 22–18 || 25&nbsp;093 || 2014 Viernasies-eindwedstryd |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (NZST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 21 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;"| 3–0 || {{vlagland|Costa Rica}} || Groep C || style="text-align:center;"| 22&nbsp;966 |- | 23 Julie 2023 || 17:00 || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || Groep G || style="text-align:center;"| 18&nbsp;317 |- | 25 Julie 2023 || 17:30 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Filippyne}} || Groep A || style="text-align:center;"| 32&nbsp;357 |- | 27 Julie 2023 || 13:00 || {{vlagland|Verenigde State}} || style="text-align:center;"| 1–1 || {{vlagland|Nederland}} || Groep E || style="text-align:center;"| 27&nbsp;312 |- | 29 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;"| 5–0 || {{vlagland|Italië}} || Groep G || style="text-align:center;"| 29&nbsp;143 |- | 31 Julie 2023 || 19:00 || {{vlagland|Japan}} || style="text-align:center;"| 4–0 || {{vlagland|Spanje}} || Groep C || style="text-align:center;"| 20&nbsp;957 |- | 2 Augustus 2023 || 19:00 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || style="text-align:center;"| 3–2 || {{vlagland|Italië}} || Groep G || style="text-align:center;"| 14&nbsp;967 |- | 5 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Japan}} || style="text-align:center;"| 3–1 || {{vlagland|Noorweë}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 33&nbsp;042 |- | 11 Augustus 2023 || 13:00 || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;"| 2–1 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Nederland}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 32&nbsp;021 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Wellington Regional Stadium|Westpacstadion}} * {{en}} [http://westpacstadium.co.nz/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/sky-stadium-wellington-58899 ''WestpacStadium'' op ESPNcricinfo] {{Rugbywêreldbekerstadions 2011}} {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieketstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Krieketwêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Rugbystadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Wellington]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] aynhj0aviun89kxk1hu1r4jyzelxvlh Melbourne Reghoekige Stadion 0 53048 2888850 2439056 2026-03-30T18:30:11Z SpesBona 2720 + Wedstryde & Eksterne skakels 2888850 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Melbourne Reghoekige Stadion | bynaam = AAMI-park | beeld = [[Lêer:Melbourne Rectangular Stadium.JPG|250px]] | byskrif = | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Melbourne]], [[Australië]] | koördinate = {{Koördinate|37|49|31|S|144|59|2|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = [[2007]] | gebou = [[2010]] | geopen = [[7 Mei]] [[2010]]<ref name="opener">{{en}} {{cite web |url=http://sportal.com.au/league-news-display/anzac-test-opener-81759 |title=Anzac Test to open new stadium |publisher=Sportal |author=Paul Gough |date=29 November 2009 |accessdate=23 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825072030/http://www.sportal.com.au/league-news-display/anzac-test-opener-81759 |archive-date=25 Augustus 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Regering van Victoria | operateur = Melbourne & Olimpiese Parkeraad | oppervlak = StaLok Turf | boukoste = A$268 miljoen | argitek = Cox Argitekte en Beplanners | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = Melbourne Storm (NRL, 2010–huidig)<br />Melbourne Victory (A-Lig, 2010–huidig)<br />Melbourne Heart (A-Liga, 2010–huidig)<br />[[Melbourne Rebels (Superrugbyspan)|Melbourne Rebels]] ([[Superrugby|Rugby]], 2011–huidig) | sitplekke = [[Sokker]]: 30&nbsp;050<ref name="Reed1">{{en}} {{cite web |url=http://www.heraldsun.com.au/sport/bubbling-with-excitement-on-opening-night/story-e6frf9if-1225863869762 |title=Bubbling with excitement on opening night |publisher=Herald Sun |author=Ron Reed |date=8 Mei 2010 |accessdate=18 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614150831/http://www.heraldsun.com.au/sport/bubbling-with-excitement-on-opening-night/story-e6frf9if-1225863869762 |archive-date=14 Junie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />[[Rugby]]: 29&nbsp;500<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.heraldsun.com.au/sport/rugby-union/capacity-crowd-tipped-for-opening-melbourne-rebels-game/story-e6frfgkf-1226006544197 |title=Capacity crowd tipped for opening Melbourne Rebels game |publisher=Herald Sun |date=16 Februarie 2011 |accessdate=13 Maart 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313185637/http://www.heraldsun.com.au/sport/rugby-union/capacity-crowd-tipped-for-opening-melbourne-rebels-game/story-e6frfgkf-1226006544197 |archive-date=13 Maart 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | dimensies = 136&nbsp;m x 85&nbsp;m<ref name="majorprojectsvictoria1">{{en}} {{cite web |url=http://www.majorprojects.vic.gov.au/our-projects/our-current-projects/melbourne-rectangular-stadium |title=Melbourne Rectangular Stadium (AAMI Park) |publisher=Major Projects Victoria |accessdate=18 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124160852/http://www.majorprojects.vic.gov.au/our-projects/our-current-projects/melbourne-rectangular-stadium |archive-date=24 Januarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> }} Die '''Melbourne Reghoekige Stadion''' (algemeen bekend as '''AAMI-park'''<ref name="McMahon">{{en}} {{cite web |url=http://www.heraldsun.com.au/news/lucky-new-stadiums-called-aami/story-e6frf7jo-1225841104384 |title=Lucky new stadium's called AAMI |publisher=Herald Sun |author=Stephen McMahon |date=16 Maart 2010 |accessdate=18 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615044158/http://www.heraldsun.com.au/news/lucky-new-stadiums-called-aami/story-e6frf7jo-1225841104384 |archive-date=15 Junie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>) is 'n [[stadion]] in [[Melbourne]], [[Australië]], wat vir [[rugby]], [[rugby league|rugbyliga]] en [[sokker]] aangewend word. Dit was een van die gasheerstadions tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. AAMI-park is Melbourne se eerste reghoekige stadion. Daar is ander stadions (soos die [[Melbourne-krieketveld|MCG]], [[Docklandsstadion]] en [[Princes Park-stadion|Princes Park]]) in Melbourne, maar dit is meer geskik vir sportsoorte soos [[krieket]] en [[Australiese voetbal]] wat op ovaalvormige velde gespeel word. Die grootste reghoekige stadion in die stad, [[Olympic Park-stadion|Olympic Park]], is 'n [[atletiek]]baan wat nie fasiliteite het vir 'n spansport soos rugbyunie, rugbyliga of sokker nie. == Wedstryde == === Rugbyliga-toetswedstryde === {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! Toets# !! Datum !! Teenstaander !! Telling !! Toeskouers !! Deel van |- | 1 || 7 Mei 2010 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 12–8 || 29&nbsp;442 || 2010 ANZAC-toets |- | 2 || 31 Oktober 2010 || rowspan=2| {{vlagland|Engeland}} || 34–14 || 18&nbsp;894 || 2010 Viernasies-toernooi |- | 3 || 2 November 2014 || 16–12 || 20&nbsp;585 || 2014 Viernasies-toernooi |} === AFC Asië-beker 2015 === {| class="wikitable" !Datum !Tyd (AODT) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 9 Januarie 2015 || 20:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 4–1 || {{vlagland|Koeweit}} || Groep A || style="text-align:center;"| 25&nbsp;231 |- | 11 Januarie 2015 || 20:00 || {{vlagland|Iran}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Bahrein}} || Groep C || style="text-align:center;"| 17&nbsp;712 |- | 14 Januarie 2015 || 18:00 || {{vlagland|Noord-Korea}} || style="text-align:center;"| 1–4 || {{vlagland|Saoedi-Arabië}} || Groep B || style="text-align:center;"| 12&nbsp;349 |- | 16 Januarie 2015 || 18:00 || {{vlagland|Staat Palestina}} || style="text-align:center;"| 1–5 || {{vlagland|Jordanië}} || Groep D || style="text-align:center;"| 10&nbsp;808 |- | 18 Januarie 2015 || 20:00 || {{vlagland|Oesbekistan}} || style="text-align:center;"| 3–1 || {{vlagland|Saoedi-Arabië}} || Groep B || style="text-align:center;"| 10&nbsp;871 |- | 20 Januarie 2015 || 20:00 || {{vlagland|Japan}} || style="text-align:center;"| 2–0 || |{{vlagland|Jordanië}} || Groep D || style="text-align:center;"| 25&nbsp;016 |- | 22 Januarie 2015 || 18:30 || {{vlagland|Suid-Korea}} || style="text-align:center;"| 2–0 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Oesbekistan}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 23&nbsp;381 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (AOST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 21 Julie 2023 || 12:30 || {{vlagland|Nigerië}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Kanada}} || Groep B || style="text-align:center;"| 21&nbsp;410 |- | 24 Julie 2023 || 18:30 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 6–0 || {{vlagland|Marokko}} || Groep H || style="text-align:center;"| 27&nbsp;256 |- | 31 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Kanada}} || style="text-align:center;"| 0–4 || {{vlagland|Australië}} || Groep B || style="text-align:center;"| 27&nbsp;706 |- | 2 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Jamaika}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Brasilië}} || Groep F || style="text-align:center;"| 27&nbsp;638 |- | 6 Augustus 2023 || 19:00 || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;"| 0–0 (5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Verenigde State}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 27&nbsp;706 |- | 8 Augustus 2023 || 18:00 || {{vlagland|Colombia}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Jamaika}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 27&nbsp;706 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Melbourne Rectangular Stadium|Melbourne Reghoekige Stadion}} * {{en}} [https://aamipark.com.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.austadiums.com/stadiums/aami-park AAMI-park op Austadiums] {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Melbourne]] [[Kategorie:Rugbystadions in Australië]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Australië]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] ektcz9ohdjm62rqbk1hvqh9gl7of1jk Edenparkstadion 0 53126 2888843 2888251 2026-03-30T18:20:36Z SpesBona 2720 + Navigasie 2888843 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Edenpark | bynaam = Tuin van Eden<ref>{{en}} [http://www.rugbyheaven.co.nz/4466654a22775.html RugbyHeaven.co.nz] {{dooie skakel}}</ref> | beeld = [[Lêer:Eden Park.jpg|300px]] | byskrif = Lugbeeld van Edenpark | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Auckland]], [[Nieu-Seeland]] | koördinate = {{Koördinate|36|52|30|S|174|44|41|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = | geopen = 1900 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Edenpark Trustraad | operateur = Edenpark Trustraad | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = ''[[Blues (Superrugbyspan)|Blues]]'' ([[Superrugby|Rugby]], 1996–huidig)<br />''[[Auckland Rugbyvoetbalunie|Auckland RVU]]'' (ITM-beker, 1925–huidig)<br />''Auckland Aces'' (krieket, 1910–huidig) | sitplekke = 50&nbsp;000 (Rugby)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://edenpark.co.nz/about |title=About Eden Park |accessdate=26 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117013814/https://www.edenpark.co.nz/about |archive-date=17 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />42&nbsp;000 (Krieket)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/newzealand/content/ground/58792.html |title=Eden Park, Auckland, New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528123320/https://www.espncricinfo.com/newzealand/content/ground/58792.html |archive-date=28 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />60&nbsp;000 (met tydelike sitplekke)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.stuff.co.nz/auckland/local-news/rwc-in-auckland/5848071/10-000-Eden-Park-seats-bound-for-London |title=10,000 Eden Park seats |accessdate=27 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009113850/http://www.stuff.co.nz/auckland/local-news/rwc-in-auckland/5848071/10-000-Eden-Park-seats-bound-for-London |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | dimensies = 1,6&nbsp;ha<ref>{{en}} [http://www.edenpark.co.nz/about/turf-specs/ edenpark.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210225433/http://www.edenpark.co.nz/about/turf-specs/ |date=10 Februarie 2011 }}</ref> }} Die '''Edenparkstadion''' (algemeen bekend as '''Edenpark''') is 'n veeldoelige [[stadion]] in [[Auckland]], [[Nieu-Seeland]], wat vir [[rugby]], [[sokker]] en [[krieket]] gebruik word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58792.html |title=Eden Park |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516142731/https://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58792.html |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Edenpark is die grootste sportgrond in Auckland met rugby wat in die [[winter]]maande gespeel word en krieket in die [[somer]] (alhoewel die meeste plaaslike krieketwedstryde op die ''Outer Oval'' gespeel word wat reg langs die hoofstadion is). Om albei sportsoorte ter wille te wees is die kolfblad verwyderbaar. Die stadion het die eerste geword om twee [[rugbywêreldbeker]]eindstryde te huisves: dié van die [[Rugbywêreldbeker 1987]] en [[Rugbywêreldbeker 2011]]. Edenpark het ook twee keer wedstryde van die [[Krieketwêreldbeker]] aangebied: in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] en [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]]. Daarbenewens is Edenpark tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982]] vir twee wedstryde gebruik en dit was een van drie stadions tydens die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]]. Dit was ook een van die stadions tydens beide die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]] en die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. == Fotogalery == <gallery mode=packed-hover heights=220px> Lêer:Australia vs. New Zealand.jpg|Krieketwedstryd tussen Australië en Nieu-Seeland in 2005 Lêer:Match NZ-Tonga.JPG|Wedstryd tussen Nieu-Seeland en Tonga tydens die Rugbywêreldbeker 2011 </gallery> == Wedstryde == === Vrouekrieketwêreldbeker 1982 === {{Hoofartikel|Vrouekrieketwêreldbeker 1982}} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Januarie 1982 | tyd = | dagnag = | span1 = {{Crv-AU}} | telling1 = 227/6 (55 boulbeurte) | span2 = {{Crv-IN}} | telling2 = 74 (42 boulbeurte) | lopies1 = [[Jill Kennare]] 98 (–) | paaltjies1 = [[Sharmila Chakraborty]] 3/37 (12 boulbeurte) | lopies2 = [[Anjali Pendharker]] 18 (–) | paaltjies2 = [[Raelee Thompson]] 2/9 (8 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 153 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/hansells-vita-fresh-women-s-world-cup-1981-82-61183/australia-women-vs-india-women-1st-match-66916/full-scorecard Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]] | skeidsregters = Bruce Denison en Ken Barron ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = | rondte = Groepfase | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = Wedstryd verkort weens reën tot 55 boulbeurte per span. | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Januarie 1982 | tyd = | dagnag = | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 244/6 (60 boulbeurte) | span2 = {{geenvlag|Internasionale XI}} | telling2 = 60 (34.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Barb Bevege]] 101 (–) | paaltjies1 = [[Rhonda Kendall]] 4/48 (11 boulbeurte) | lopies2 = [[Rhonda Kendall]] 22 (–) | paaltjies2 = [[Jackie Lord]] 3/4 (3.4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 184 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/hansells-vita-fresh-women-s-world-cup-1981-82-61183/new-zealand-women-vs-international-xi-women-4th-match-66917/full-scorecard Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]] | skeidsregters = Bruce Bricknell en Sam Sukias ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = | rondte = Groepfase | loot = Internasionale XI het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} === Rugbywêreldbeker 1987 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1987}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 22 Mei 1987 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 70–6 || {{ITAru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 20&nbsp;000 |- | 23 Mei 1987 || {{vlagikoon|Roemenië|1965}} [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] || style="text-align:center;"| 21–20 || {{ZIMru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 4&nbsp;500 |- | 2 Junie 1987 || {{FRAru}} || style="text-align:center;"| 70–12 || {{ZIMru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 3&nbsp;000 |- | 7 Junie 1987 || {{FIJru}} || style="text-align:center;"| 16–31 || {{FRAru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 17&nbsp;000 |- bgcolor=gold | 20 Junie 1987 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 29–9 || {{FRAru}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;"| 48&nbsp;035 |} === Krieketwêreldbeker 1992 === {{Hoofartikel|Krieketwêreldbeker 1992}} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Februarie 1992 | tyd = 08:00 NZDT | dagnag = | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 248/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 211 (48.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Martin Crowe]] 100* (134) | paaltjies1 = [[Craig McDermott]] 2/43 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[David Boon]] 100 (133) | paaltjies2 = [[Gavin Larsen]] 3/30 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 37 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/65118/new-zealand-vs-australia-1st-match-benson-&-hedges-world-cup-1991-92 Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]]<br />Bywoning: 30&nbsp;000 | skeidsregters = Khizer Hayat (Pak) en David Shepherd (Eng) | speler van die wedstryd = [[Martin Crowe]] (NZ) | rondte = Groepfase | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 29 Februarie 1992 | tyd = | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA-1928}} | telling1 = 190/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 191/3 (34.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Peter Kirsten]] 90 (129) | paaltjies1 = [[Willie Watson]] 2/30 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Mark Greatbatch]] 68 (60) | paaltjies2 = [[Peter Kirsten]] 1/22 (7 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 7 paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/65127/new-zealand-vs-south-africa-10th-match-benson-&-hedges-world-cup-1991-92 Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]] | skeidsregters = Khizer Hayat (Pak) en Piloo Reporter (Ind) | speler van die wedstryd = [[Mark Greatbatch]] (NZ) | rondte = Groepfase | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Maart 1992 | tyd = | dagnag = | span1 = {{Cr-WI-1927}} | telling1 = 203/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 206/5 (48.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Brian Lara]] 52 (81) | paaltjies1 = [[Gavin Larsen]] 2/41 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Martin Crowe]] 81* (81) | paaltjies2 = [[Winston Benjamin]] 2/34 (9.3 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 5 paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/65138/new-zealand-vs-west-indies-21st-match-benson-&-hedges-world-cup-1991-92 Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]] | skeidsregters = Karl Liebenberg (SA) en Peter McConnell (Aus) | speler van die wedstryd = [[Martin Crowe]] (NZ) | rondte = Groepfase | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en verkies om veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Maart 1992 | tyd = | dagnag = | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 262/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 264/6 (49 boulbeurte) | lopies1 = [[Martin Crowe]] 91 (83) | paaltjies1 = [[Wasim Akram]] 2/40 (10 boulbeurte)<br />[[Mushtaq Ahmed]] 2/40 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Inzamam-ul-Haq]] 60 (37) | paaltjies2 = [[Willie Watson]] 2/39 (10 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 4 paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/65154/new-zealand-vs-pakistan-1st-sf-benson-&-hedges-world-cup-1991-92 Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]]<br />Bywoning: 40&nbsp;000 | skeidsregters = Steve Bucknor (WI) en David Shepherd (Eng) | speler van die wedstryd = [[Inzamam-ul-Haq]] (Pak) | rondte = Halfeindrondte | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = | notas = }} === Rugbywêreldbeker 2011 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2011}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (NZST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 9 September 2011 || 20:30 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 41–10 || {{TGAru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 60&nbsp;214 |- | 17 September 2011 || 20:30 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 6–15 || {{IRLru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 58&nbsp;678 |- | 24 September 2011 || 20:30 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 37–17 || {{FRAru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 60&nbsp;856 |- | 25 September 2011 || 15:30 || {{FIJru}} || style="text-align:center;"| 7–27 || {{SAMru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 60&nbsp;327 |- | 1 Oktober 2011 || 20:30 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 16–12 || {{SCOru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 58&nbsp;213 |- | 8 Oktober 2011 || 20:30 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 12–19 || {{FRAru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 49&nbsp;105 |- | 9 Oktober 2011 || 20:30 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 33–10 || {{ARGru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 57&nbsp;192 |- | 15 Oktober 2011 || 21:00 || {{WALru}} || style="text-align:center;"| 8–9 || {{FRAru}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;"| 58&nbsp;630 |- | 16 Oktober 2011 || 21:00 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 6–20 || {{NZLru}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;"| 60&nbsp;087 |- | 21 Oktober 2011 || 20:30 || {{WALru}} || style="text-align:center;"| 18–21 || {{AUSru}} || Klein finale || style="text-align:center;"| 53&nbsp;014 |- bgcolor=gold | 23 Oktober 2011 || 21:00 || {{FRAru}} || style="text-align:center;"| 7–8 || {{NZLru}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;"| 61&nbsp;079 |} === Krieketwêreldbeker 2015 === {{Hoofartikel|Krieketwêreldbeker 2015}} {{Krieketwedstryd | datum = 28 Februarie 2015 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 151 (32.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 152/9 (23.1) | lopies1 = [[Brad Haddin]] 43 (41) | paaltjies1 = [[Trent Boult]] 5/27 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Brendon McCullum]] 50 (24) | paaltjies2 = [[Mitchell Starc]] 6/28 (9) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 1 paaltjie | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656437/new-zealand-vs-australia-20th-match-pool-a-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]]<br />Bywoning: 40&nbsp;053 | skeidsregters = Marais Erasmus (SA) en Richard Illingworth (Eng) | speler van die wedstryd = [[Trent Boult]] (NZ) | rondte = Groepfase | loot = Australië het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Maart 2015 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 222 (46.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 202 (33.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Misbah-ul-Haq]] 56 (86) | paaltjies1 = [[Dale Steyn]] 3/30 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[AB de Villiers]] 77 (58) | paaltjies2 = [[Rahat Ali]] 3/40 (8 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 29 lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|D/L-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656455/pakistan-vs-south-africa-29th-match-pool-b-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]]<br />Bywoning: 22&nbsp;713 | skeidsregters = Richard Kettleborough (Eng) en Bruce Oxenford (Aus) | speler van die wedstryd = [[Sarfraz Ahmed]] (Pak) | rondte = Groepfase | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en verkies om veldwerk te doen. | reën = As gevolg van reën is die wedstryd verkort tot 47 boulbeurte per span en Suid-Afrika se teiken tot 232 lopies hersien. | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Maart 2015 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZW}} | telling1 = 287 (48.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 288/4 (48.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Brendan Taylor]] 138 (110) | paaltjies1 = [[Umesh Yadav]] 3/43 (9.5 boulbeurte) | lopies2 = [[Suresh Raina]] 110* (104) | paaltjies2 = [[Tinashe Panyangara]] 2/53 (8.4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 6 paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656475/india-vs-zimbabwe-39th-match-pool-b-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]]<br />Bywoning: 30&nbsp;076 | skeidsregters = Chris Gaffaney (NZ) en Bruce Oxenford (Aus) | speler van die wedstryd = [[Suresh Raina]] (Ind) | rondte = Groepfase | loot = Indië het die loot gewen en verkies om veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Maart 2015 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 281/5 (43 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 299/6 (42.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Faf du Plessis]] 82 (107) | paaltjies1 = [[Corey Anderson]] 3/72 (6 boulbeurte) | lopies2 = [[Grant Elliott]] 84* (73) | paaltjies2 = [[Morné Morkel]] 3/59 (9 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 4 paaltjies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|D/L-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/656491/new-zealand-vs-south-africa-1st-semi-final-icc-cricket-world-cup-2014-15 Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]]<br />Bywoning: 41&nbsp;279 | skeidsregters = Ian Gould (Eng) en Rod Tucker (Aus) | speler van die wedstryd = [[Grant Elliott]] (NZ) | rondte = Halfeindrondte | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en verkies om te kolf. | reën = Wedstryd verminder as gevolg van reën tot 43 boulbeurte per span en Nieu-Seeland se teiken is tot 298 lopies hersien. | notas = }} === Vroueugbywêreldbeker 2021 === {{Hoofartikel|Vrouerugbywêreldbeker 2021}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte |- | 8 Oktober 2022 || {{AUSruv}} || style="text-align:center;"| 17–41 || {{NZLruv}} || Groep A |- | 8 Oktober 2022 || {{RSAruv}} || style="text-align:center;"| 5–40 || {{FRAruv}} || Groep C |- | 8 Oktober 2022 || {{FIJruv}} || style="text-align:center;"| 19–84 || {{ENGruv}} || Groep C |- | 5 November 2022 || {{CANruv}} || style="text-align:center;"| 19–26 || {{ENGruv}} || Halfeindrondte |- | 5 November 2022 || {{NZLruv}} || style="text-align:center;"| 25–24 || {{FRAruv}} || Halfeindrondte |- bgcolor=bronze | 12 November 2022 || {{CANruv}} || style="text-align:center;"| 0–36 || {{FRAruv}} || Bronseindstryd |- bgcolor=gold | 12 November 2022 || {{ENGruv}} || style="text-align:center;"| 31–34 || {{NZLruv}} || '''Eindstryd''' |} === Vrouekrieketwêreldbeker 2022 === {{Hoofartikel|Vrouekrieketwêreldbeker 2022}} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Maart 2022 | tyd = 14:00 (NZDT) | dagnag = ja | span1 = {{Crv-IN}} | telling1 = 277/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Crv-AU}} | telling2 = 280/4 (49.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Mithali Raj]] 68 (96) | paaltjies1 = [[Darcie Brown]] 3/30 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Meg Lanning]] 97 (107) | paaltjies2 = [[Pooja Vastrakar]] 2/43 (10 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-india-women-18th-match-1243925/full-scorecard Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]] | skeidsregters = Lauren Agenbag ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Meg Lanning]] (Aus) | rondte = Groepfase | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Maart 2022 | tyd = 11:00 (NZDT) | dagnag = | span1 = {{Crv-NZ}} | telling1 = 203 (48.5 boulbeurte) | span2 = {{Crv-EN}} | telling2 = 204/9 (47.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Maddy Green]] 52* (75) | paaltjies1 = [[Kate Cross]] 3/35 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Natalie Sciver-Brunt]] 61 (108) | paaltjies2 = [[Frances Mackay]] 4/34 (9 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met een paaltjie | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-england-women-19th-match-1243926/full-scorecard Telkaart] | plek = Edenpark, [[Auckland]] | skeidsregters = Ruchira Palliyaguruge ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Jacqueline Williams ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Natalie Sciver-Brunt]] (Eng) | rondte = Groepfase | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (NZST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 20 Julie 2023 || 19:00 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Noorweë}} || Groep A (opening) || style="text-align:center;"| 42&nbsp;137 |- | 22 Julie 2023 || 13:00 || {{vlagland|Verenigde State}} || style="text-align:center;"| 3–0 || {{vlagland|Viëtnam}} || Groep E || style="text-align:center;"| 41&nbsp;107 |- | 24 Julie 2023 || 18:00 || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Argentinië}} || Groep G || style="text-align:center;"| 30&nbsp;889 |- | 26 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;"| 5–0 || {{vlagland|Zambië}} || Groep C || style="text-align:center;"| 20&nbsp;983 |- | 30 Julie 2023 || 19:00 || {{vlagland|Noorweë}} || style="text-align:center;"| 6–0 || {{vlagland|Filippyne}} || Groep A || style="text-align:center;"| 34&nbsp;697 |- | 1 Augustus 2023 || 19:00 || {{vlagland|Portugal}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Verenigde State}} || Groep E || style="text-align:center;"| 42&nbsp;958 |- | 5 Augustus 2023 || 17:00 || {{vlagland|Switserland}} || style="text-align:center;"| 1–5 || {{vlagland|Spanje}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 43&nbsp;217 |- | 11 Augustus 2023 || 19:30 || {{vlagland|Japan}} || style="text-align:center;"| 1–2 || {{vlagland|Swede}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 43&nbsp;217 |- | 15 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Swede}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;"| 43&nbsp;217 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Eden Park}} * {{en}} [http://www.edenpark.co.nz/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/eden-park-auckland-58792 Edenparkstadion op ESPNcricinfo] {{Rugbywêreldbekerstadions 2011}} {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Normdata}} [[Kategorie:Auckland]] [[Kategorie:Krieketstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Krieketwêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Rugbystadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Vrouekrieketwêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Vrouerugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] rmfs5et0mvd6iwgeangw6th6uq8w9w6 Dan Sleigh 0 55051 2888847 2873540 2026-03-30T18:21:16Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888847 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Daniel Sleigh | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1938|11|3}} | geboorteplek = Geelbeksfontein<br />[[Langebaan]], [[Weskus]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1938|11|3|2023|7|28}} | sterfteplek = | ouers = Francis en Susanna Sleigh | titel = | land = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = Skrywer, geskiedkundige | bekend = ''Eilande''<br /> ''Afstande''<br />''Wals met Matilda''<ref>https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/skrywer-historikus-dan-sleigh-sterf/ Opgespoor en besoek op 29 Julie 2023</ref> | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Daniel Sleigh''' (1938–2023) was 'n geskiedkundige en [[Afrikaanse skrywer]] van [[gedig]]te, jeugverhale, [[roman]]s en historiese werke. Met sy skryfwerk het hy benewens ander toekennings ook die [[W.A. Hofmeyr-prys]], die Universiteit van Johannesburg-prys, die M-Net-prys, die [[Helgaard Steyn-prys]], die Suid-Afrikaanse Letterkundetoekennings se K. Sello Duiker-prys en die [[ATKV-Prosaprys]] verower. Hy het ook verskeie romankompetisies gewen. Sleigh se ''Eilande'', in Engelse vertaling (''Islands''), word gelys as een van die "1001 Boeke om te Lees Voordat Jy Sterf."<ref>https://1001bookreviews.com/the-1001-book-list/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418115555/https://1001bookreviews.com/the-1001-book-list/ |date=18 April 2021 }} Opgespoor en besoek op 29 Julie 2023</ref> == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === Daniël Sleigh is op [[3 November]] [[1938]] op Geelbeksfontein aan die [[Langebaan-strandmeer]] aan die [[Weskus]] gebore van ’n Afrikaanse moeder en ’n Engelse vader. Aan beide ouers se kant is hy ’n afstammeling van geslagte van seelui. Sy pa, Francis, was die vierde geslag van kaptein Francis Sleigh van HMS ''Russel'' van die [[Britse Vloot|Royal Navy]] wat in [[1806]] aan die [[Slag van Blaauwberg|Slag van Blouberg]] aan die [[Kaapprovinsie|Kaap]] deelgeneem het. Sy ma, Susanna, is die vierde geslag van skipper Klaas Acker, bevelvoerder van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie|Verenigde Oos-Indiesche Compagnie]] (VOC) se skepe Duyfje, Diamant en Zoutman. Acker het hom in [[1790]] in die Kaap gevestig.<ref>http://www.litnet.co.za/dan-sleigh-1938/</ref> Dan se pa word van een militêre pos na die ander verplaas en eindig sy loopbaan by die Agste Swaargeskut Battery by Noordbaai. Die jong Dan matrikuleer aan Vredenburg Hoërskool<ref>NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/662 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229101958/http://www.nb.co.za/authors/662 |date=29 Desember 2016 }}</ref> en sluit daarna aan by die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] waar hy onder meer reise onderneem na [[Mombasa]] aan die Ooskus van Afrika en die [[Prins Eduard-eilande|Prins Edward Eilande]]. Daarna werk hy ’n ruk by Barclays Bank as agentskapteller en is ook kroegman by die Saldanha Hotel. === Studie en begin van loopbaan === Vanaf [[1960]] tot [[1962]] studeer hy verder aan die Paarl Opleidingskollege en kwalifiseer as ’n onderwyser in Liggaamlike Opvoeding. Vervolgens hou hy skool aan Mariental Hoërskool in [[Suidwes-Afrika]], Marist Brothers College in [[Rondebosch]] in [[Kaapstad]] en die Laerskool Pinelands-Noord. Terwyl hy onderwys gee studeer hy in sy vrye tyd verder aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] en behaal in [[1969]] die B.A.-graad met hoofvakke [[Geskiedenis]] en [[Engels]]. Hy aanvaar dan ’n deeltydse posisie as direkteur in die transkripsie-afdeling van die Kaapse Staatsargief in Roelandstraat in Kaapstad. ==== Kenner van vroeë Kaapse geskiedenis ==== Reeds sedert [[1970]] doen hy navorsing in die Argief oor die VOC-brondokumente en vestig hom as een van die voorste kenners van die vroeë Kaapse geskiedenis. Sy navorsing handel hoofsaaklik oor die VOC, dwarsgetuigde skepe en die Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis tussen [[1650]] en [[1850]]. Hierdie wêreld van die vroeë Kaap vind dan ook by uitstek neerslag in veral sy prosawerke. Aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] behaal hy later sy M.A.-graad in Geskiedenis met lof. In [[1987]] behaal hy onder leiding van professor Dirk Kotzé ook aan die Universiteit van Stellenbosch sy Ph.D.-graad in Geskiedenis met ’n proefskrif oor ''Die buiteposte in die ekonomie van die Kaapse Verversingstasie 1652–1795''. Sy promotor, professor [[Dirk Kotzé]], beskryf hierdie werk as die grootste navorsingsprojek in die Suid-Afrikaanse geskiedskrywing<ref>Azar-Luxton, Grizell Cape Librarian: https://www.westerncape.gov.za/Text/2004/8/may2004_17-18.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115080259/https://www.westerncape.gov.za/Text/2004/8/may2004_17-18.pdf |date=15 Januarie 2017 }}</ref> en die proefskrif word later in verwerkte vorm gepubliseer as ''Die buiteposte''. Hy is een van slegs ’n handvol mense wêreldwyd wat die 17de-eeuse skrif van die VOC-dokumente kan lees. Vir die Tanap-projek van die Nederlandse regering help hy dus om die VOC se argiewe wêreldwyd te transkribeer en op ’n sentrale databasis te plaas. Na aftrede is Dan steeds bedrywig en is onder andere in [[2003]] redakteur en vertaler van die [[Van Riebeeck-Vereniging|Van Riebeeckvereniging]] se reeks boeke en is ook redakteur van die reeks vir die Kasteel Militêre Museum oor die Kaapse Militêre Geskiedenis. Hy is ook vryskutnavorser en konsultant vir instansies soos die Departement van Kultuur, Kuns en Tegnologie van die Wes-Kaap Regering, die South African Heritage Resources Agency (SAHRA), die Kasteel Militêre Museum, die Munisipaliteit van Blaauwberg en Gawie Fagan Restourasie Argitekte. Sedert [[1995]] is hy lid van die VOC Stigting en hy is verder lid van die Suid-Afrikaanse Vereniging van Argivarisse, die Suid-Afrikaanse Kultuurhistoriese Vereniging, die Suid-Afrikaanse Militêre Historiese Vereniging, Vriende van die Kasteel Militêre Museum, lewenslange lid van die [[Stigting Simon van der Stel]], Vriende van Mostert se Meul en Raad vir Nasionale Monumente, terwyl hy ook dien in die Pleknaamkomitee van die Kaapse Stadsraad.<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/sleighd.html</ref> In [[2012]] gee hy die openingslesing by die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Geskiedenisonderrig se jaarlikse konferensie. Hierin kritiseer hy Geskiedenis-sillabusse wat ontwerp word om die waarheid van mense te weerhou, almal in onkunde te begrawe en aan politici genoeg ruimte voorsien om mag en ’n plek op die soustrein na te jaag. Sy sig verswak merkbaar vanaf vroeg in sy volwasse lewe en later vind hy dit. === Onderwysmuseum === In [[1985]] begin hy om die Onderwysmuseum in die historiese Aliwal Skool in Wynberg in te rig, wat in 1996 die enigste Onderwysmuseum in die land word nadat die museums in die Vrystaat en Gauteng gesluit is. In 1988 word hy aangestel as hoof van die Sentrum vir Bewaringsopvoeding, waar spesiale kursusse in die bewaring van die natuurlike, mensgemaakte en sosiale omgewing jaarliks aan leerlinge en onderwysers aangebied word. Deur sy inisiatief word die Walters-toekenning en die Volkskasprys vir Bewaringsprojekte vir skole hierna toegeken. Hy word in 1995 aangestel as Koördineerder van Bewaringsopvoeding in die Wes-Kaapse Onderwysdepartement en in 1996 tree hy af. Hy trou met Dewetia Hendriksz, ’n kunslektrise aan die Mowbray Opleidingskollege in Kaapstad en uit die huwelik word ’n dogter, Jean, op 2 Januarie 1973 gebore. Hulle bly in Pinelands in Kaapstad en het ook ’n vakansiehuis in Jakkalsfontein, waar hy op die Raad van Direkteure van die Jakkalsfontein Natuurreservaat dien. === Persoonlike lewe === Sy vrou is in September 2006 oorlede. == Skryfwerk == === Poësie === Sy gepubliseerde debuut maak hy met die digbundel ''Duif oor water''. Hierdie bundel bevat meestal vrye verse oor filosofiese, natuur en volkse temas, hoewel daar geen afdelings binne die bundel is nie. Die titel verwys na die duif wat Noag uit die ark oor die water gestuur het om te kyk of die water al gesak het en daar iewers ’n holte vir sy voet was. So soek die digter na die regte woord en wag op die boodskap wat die duif sal bring. Baie van die gedigte is dan ook gemoeid met die kommunikasieprobleem. Die water in die titel vind ook uiting in ’n aantal gedigte oor die see, waaroor die voorvaders na hierdie land gekom het. Hierdie gedigte vind aansluiting by ’n aantal verse oor die vroeë geskiedenis en persoonlikhede aan die Kaap.<ref>Coetzee, A.J. “Standpunte” Nuwe reeks 102, Augustus 1972</ref> Die bundel word in 1974 deur die Departement van Nasionale Opvoeding met die C. Louis Leipoldt-prys bekroon. Van sy gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende ''Groot verseboek'' en ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''. === Jeugverhale === Hy skryf ’n hele aantal jeugromans wat elkeen ’n boeiende verhaal teen ’n historiese agtergrond vertel, waaronder ''Die nege-maande-mars'' oor die probleme aan die Oosgrens tydens die bewind van die VOC. Dit is die verhaal van ’n jong man se stryd om sy besondere plek in die samelewing te vind. ''’n Man om te hardloop'' gaan oor die lewe van die Franse sersant Estienne Barbier, bevelvoerder van die [[Chavonnes-battery]] aan die Kaap in die tyd tussen [[1738]] en [[1739]] toe vier goewerneurs mekaar binne twee jaar opgevolg het. ''Vryburger Tas'' handel oor die lewe van [[Adam Tas]] en sy stryd teen goewerneur [[Willem Adriaan van der Stel]]. Jakie Nel, kneg van Adam Tas, is ook betrokke en Tas laat hom die skryfwerk doen oor die goewerneur se korrupsie. Sy gesprekke met Tas help die leser om self ook te besin oor die geldigheid al dan nie van die Vryburgers se klagtes. ''Fort Lydsaamheid'' handel oor die Kaap van die agtiende eeu. Op 14 Februarie 1721 vertrek veertig vrywilligers uit die Kaap na Delagoabaai om ’n nuwe handelspos en verversingstasie aan die Ooskus te vestig. Hulle hoop om die fabelagtige rykdomme van die legendariese Monomotapa op te spoor. By hulle aankoms bou hulle ’n klein fort op die wit sand. Die sending verloop rampspoedig, want hulle soeke na Monomotapa loop op niks uit nie, die ruilhandel met die inboorlinge loop dood, hulle getalle word uitgedun deur koors en woeste storms vernietig hulle pogings tot landbou. Op land word hulle bedreig deur die vyandige inboorlinge en die see bring seerowers wat die handelspos [[plunder]] en verwoes. In die fort self is ook genoeg tweespalt en spanning om geweld te laat losbars. Een man is egter nie bereid om te erken dat die hele onderneming ’n mislukking is nie: slaag of sterf, is Jan van den Capelle se leuse. Na tien jaar moet die pos egter gesluit word. Weens die ontberinge word die vesting herdoop tot Fort Lydsaamheid. Die verhaal gee die ontberinge van die fortbewoners weer, maar ook hulle geestelike agteruitgang, sodat dit ’n gebalanseerde uitbeelding is van die tragiek eie aan ’n verlore saak.<ref>Wiehahn, Rialette “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 15 no. 3, September 1975</ref> ''Tussen twee vlae'' is die verhaal van die [[Anglo-Boereoorlog]] met die jong Afrikaanse Kapenaar George Verwey as hoofkarakter. Hy veg eers saam met die Britse leër as seiner in die Derde Berede Seinerskorps, maar die wrede Ierse lansier Jack Spear se optrede walg hom. Spear het wraak gesweer op alle Afrikaners, kap sy vyande genadeloos met ’n sabel uitmekaar en wil boonop met George se suster trou. George se lojaliteit teenoor sy mede-Afrikaners dryf hom tot optrede en hy word voor ’n krygshof gedaag. Hy kom nou tot ander insigte en sluit aan by die Boeremagte. Die stryd word so vanuit beide kampe weergegee, terwyl met Verwey se posisie as seiner ook belangrike inligting oor die verloop van die oorlog feitlik ongemerk in die verhaal ingewerk word. Die finale konfrontasie tussen Verwey en Spear vorm dan die klimaks van die boek.<ref>Wiehahn, Rialette “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 15 no. 3, September 1975</ref> ''Sersant Barodien, Kaapse Korps'' het as tema die slawe-opstand in Oktober [[1808]] aan die Kaap. Sersant Gasant Barodien is ’n bruin man met verdeelde lojaliteit. Hy is as soldaat trou verskuldig aan die staat, maar as bruin man is hy nader aan die onderdrukte slawe as aan sy soms korrupte werkgewer. Om sake verder te kompliseer is sy eie vader ’n vrygemaakte slaaf wat nou self slawe aanhou en die meisie Farieda met wie hy wil trou, is ’n slavin. Die morele vraagstukke waarmee die sersant worstel, is universeel en is vandag steeds teenwoordig in die samelewing. Dit word op boeiende wyse voorgestel, tesame met ’n interessante kyk op ’n relatief onbekende stuk geskiedenis.<ref>Brink, André P. “Rapport” 26 Februarie 1978</ref> In [[1976]] ontvang ''Anselm en die Jut'' die tweede prys in Van der Walt se wedstryd vir oorspronklike jeugverhale. Hierdie boek handel ook oor die vroeë dae aan die Kaap. Na ’n skipbreuk in die monding van die Soutrivier bevind die jong adelbors Rupert Anselm hom in die Kompanjie se hospitaal. Hy is geboei en het ’n moordklag wat teen hom ondersoek word, want op die skip Veenwyk was slegs twee ander manne en hulle lyke het naby die Kasteel uitgespoel, “met beserings en wonde wat vermoedelik tydens ’n geveg aan boord opgedoen is”. Ook die skatkis met tweeduisend goue dukate wat aan boord was, het verdwyn. Volgens wet word die gestrande skip egter Anselm se eiendom, hoewel hy aanspreeklikheid moet aanvaar vir die gebeure aan boord. Verhoorafwagtend slaan hy tent op naby die wrak en hy besluit om die skip weer reg te maak en weg te vaar Nederland toe. Toe daag die Jut op, ’n eensame half-wilde seun van die bosse en strande, wat steel en aas om aan die lewe te bly. Anselm maak ook vriende met die soldate van Fort Uitkyk, met sersant Steenkamp en met Liesbet, die sersant se niggie. Anselm moet nou besluit of hy moet vlug en of hy moet wag om te sien of die Jut die skatkis gaan opspoor. ''Onder die bittervaan'' speel in die tweede helfte van die sewentiende eeu af. Die Huis van Oranje is ingevolge ’n verdrag met Engeland uit hulle magsposisie verwyder. In Batavia berei sekunde Cornelius van Cloon dan ’n retoervloot voor wat die vaderland ryk genoeg moet maak om ’n oorlog teen Engeland te kan voer en hy laai die skepe met kosbare sy, speserye en juwele. Admiraal Pieter de Bitter met sy meer as tweeduisend matrose moet die kosbare vrag veilig aflewer, maar die vaart om die Kaap is vol gevare en die ganse Engelse vloot lê vir hulle en wag. === Romans === Sy magnum opus is ''Eilande'', met die vroeë Kaap se geskiedenis as tema. Dan werk vir langer as twintig jaar aan hierdie roman, aanvanklik onder die werkstitel ''Stemme uit die see'', maar sy vordering word belemmer deur die feit dat hy nie ’n hoofkarakter het nie. Wanneer hy eindelik besef dat die verhaal nie so ’n karakter hoef te hê nie en dat die boek rondom ’n sentrale tema geskryf kan word, vorder dit goed. Die verhaal speel hom af oor baie jare en verwisseling van vastelande en oseane, wat ook toegespits word op die eilande tussenin, soos [[Robbeneiland]], [[Dasseneiland]], die eilande in [[Saldanhabaai]] en [[Mauritius]], met [[Batavia]] as die magiese Ooste allerweë in die agtergrond. Hierdie eilande (asook die Kaap self in sy afsondering van die res van die Westerse beskaafde wêreld van daardie tyd), is simbole van die mens se wesenlike eensaamheid. Teen hierdie doek word die geskiedenis van die Nederlandse vestiging van die eerste verversingstasie aan die Kaap en die konflik tussen die nedersetters en die inheemse inwoners geskets. Die boek word verdeel in ’n proloog onder die titel ''Stemme uit die see'' en sewe afdelings waarin op geromantiseerde wyse die verhale vertel word van bekende figure uit die tyd van die vestiging van die Kaapse verversingspos deur die VOC en daarna.<ref>Venter, L.S. “Beeld” 20 Mei 2002</ref><ref>Anker, Johan LitNet: http://www.litnet.co.za/aspekte-van-postkoloniale-verset-in-eilande-deur-dan-sleigh/</ref> ''Eilande'' is in [[2001]] die wenner van die Groot Romanwedstryd van Sanlam, Insig en Kwela, in samewerking met [[Radio Sonder Grense|Radiosondergrense]] en [[LitNet]]. Hierdie roman verower ook die [[W.A. Hofmeyr-prys]] en die gesogte RAU-prys van 2003, asook die M-Net-prys en die [[Helgaard Steyn-prys]] in [[2004]]. ''Eilande'' word eervol vermeld tydens die Noma-toekenning vir beste boeke in Afrika. Die Nederlandse vertaling ''Stemmen uit zee'', is in 2004 een van die top honderd verkopers in daardie land. Dit word in Engels vertaal deur [[André P. Brink]] onder die titel ''Islands'' en hierdie vertaling word in [[2005]] deur ''Booklist'' (’n Amerikaanse biblioteekpublikasie) en die ''Seattle Times'' aangewys as een van die top tien debuutromans en in [[2006]] genomineer vir die International IMPAC Dublin Literary Award. Peter Boxall neem die boek in 2006 op in sy lys van ''1001 Books you must read before you die''. ''Afstande'' is weer ’n historiese roman, maar hierdie keer speel dit nie in die ou Kaap af nie maar in die tyd voor Christus tussen die Middellandse en Swart See, in die tyd van die grondlegging van die Westerse beskawing. Die Jood Nagri beskou homself as die boodskapper van die Verlosser nog lank voor die koms van Johannes die Doper. In ’n herberg herskryf hy ''Anabis'', die Atheense generaal Xenophon se beskrywing van sy bykans ongelooflike reeks veldtogte, wat Nagri saam met hom beleef het. Die aksie begin in 401 v.C. wanneer Xenophon, saam met tienduisend ander Griekse soldate en negentigduisend Persiese soldate onder aanvoering van prins Kuros, broer van die tiranniese koning van Persië, ArtaXerxes, Babilon wil aanval om ArtaXerxes te onttroon en beheer oor die Persiese Ryk oor te neem. Die veldtog misluk en deur verraad word die meeste van die leiers van die Grieke vermoor, waarna Xenophon onverwags as leier moet oorneem om die Griekse leër van tienduisend vanuit Persië na die Swart See terug te lei. Die terugtog lei deur dorre woestyne en oor sneeubedekte berge, deur uiterstes van hitte en koue en ontbering. Op pad moet hulle die gereelde aanslae van die Persiese soldate afslaan, kos en geld kry om die strawwe winter te kan oorleef, deur elke gebied hulle pad oopveg en later ook planne beraam om die bedreiging van die Spartaanse leër die hoof te bied. Nagri voeg sy eie perspektiewe by die verhaal by, want hy het hierdie veldtogte vergesel nadat hy uit Babilon ontsnap het. Nagri beskou Xenophon as die Verlosser op grond van vroeë Joodse profete se voorspellings dat ’n Griek hulle sal verlos.  Saam met Xenophon wil Nagri die weg berei na Jerusalem. Die vertellerperspektief wissel deurentyd tussen Xenophon se direkte aanslag, Nagri se interpretasie na die gebeure en die indringende perspektiefstelling volgens die romanskrywer se insigte, sodat die werk tussen kroniek, geskiedskrywing en historiese roman wissel. Die perspektiewe wat Xenophon bied op leierskap in moeilike situasies en sy bestuur van ’n massa diverse en soms opstandige mense is besonder interessant. Die metodes en motiverings wat hy gebruik om die feitlik onmoontlike tog suksesvol af te lê kan steeds vandag met vrug in die militêre en selfs die besigheidswêreld gebruik word. Die inherente kortsigtigheid, selfsug en onvermoë van die mens om sake in ’n groter perspektief te sien word duidelik geïllustreer deur die feit dat Xenophon self dikwels sonder goeie rede deur sy eie mense verdink en aangekla word. Hierdie verhaal toon duidelik aan hoe demokrasie dikwels niks anders is as die tirannie van die meerderheid oor die meer bekwame nie en hoe die enkeling gevangene is van ander se ideale.<ref>Anker, Johan “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 48 no. 1, Herfs 2011</ref><ref>Verster, Francois “Rapport” 26 September 2010</ref> Hierdie roman is, nes ''Eilande'', ’n monumentale bydrae tot die Afrikaanse romankuns. ''Afstande'' is in [[2011]] op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys en wen in dieselfde jaar die Suid-Afrikaanse Letterkundetoekennings se K. Sello Duiker-prys as beste Afrikaanse werk. In [[2009]] wen ''Wals met Matilda'' Sanlam en [[Tafelberg Uitgewers|Tafelberg]] se Groot Romanwedstryd. Hierdie is ’n meer eietydse roman, waarin ’n roman-binne-ʼn-roman besin oor die skryfproses en die verhouding tussen skryf en die lewe. Die skrywende verteller (Koos van der Merwe) se werklike lewe word vermeng met die verhaal wat hy besig is om te skryf. Koos deel ’n woonstel met ander skrywers, die topskrywers van Goeie Hoop Uitgewers. Na die dood van sy vrou en kort daarna sy dogter en haar gesin ly hy egter aan skrywersblok en sal weer moet begin skryf as hy nie uit die woonstel geskop wil word nie. Verder stry hy ook teen die ondergang van die omgewing, die vernietiging van sy taal en kultuur en sy geskiedenis. Die uitgewers stuur Carelina van der Merwe, Boerneef se kleinniggie, na hom om hom te probeer help om te skryf en saam verken hulle die binneland. Carelina word ’n biegmoeder wat Koos help om weer perspektief op die lewe te herwin. Hy begin dan skryf van Japie van der Merwe, die runderpes-reeksmoordenaar wat in Middelburg alles skiet wat voorkom en dan na Australië gaan om meer van skaapboerdery te leer. Japie beland by die Elizabeth Farm in Nieu-Suid-Wallis en ontmoet hier die plaas se erfgenaam, Matilda, wat hom leer wals. So word hy dan die trekarbeider waaroor die bekende lied “Waltzing Mathilda” gaan en wat aan die roman sy titel gee. Benewens die eietydse perspektiewe van ons samelewing en veral die skryfkuns, die uitgewersbedryf en die ontvangs en resensie van boeke, gee die roman ook ’n interessante ontleding van die geskiedenis van wolboerdery. Die roman toon weer, soos in ''Eilande'' en ''Afstande'', die individu as slagoffer van ’n bestel wat almal van eie identiteit stroop en die nietige mens wat deur owerhede op feitlik onmoontlike sendings gestuur word, met die mens wat desperaat is om van sy isolasie bevry te word.<ref>Hambidge, Joan “Rapport” 26 Junie 2011</ref><ref>Human, Thys “Beeld” 4 Julie 2011</ref> ''Wals met Matilda'' wen in 2012 die W.A. Hofmeyr-prys, die ATKV-prosaprys en die Universiteit van Johannesburg-prys en is op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys. In [[2015]] wen ''Die laaste goeie man'' NB-Uitgewers se Groot Afrikaanse Romanwedstryd. Die roman is uiteindelik uitgegee onder die titel ''[[1795]]'' en het die Britse beleg van die Kaap in daardie jaar as tema. === Nie-fiksie === Dan Sleigh skryf ook geskiedenisboeke soos ''Jan Kompanjie: die wêreld van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie'', ''The Huguenots'' (saam met A.J. Grant en [[Ronald Mayoza]]), ''The forts of the Liesbeeck frontier'' en ''Ruiters teen die Ryk'', laasgenoemde wat ook in Engels verskyn as ''They rode against an Empire'' en die Anglo-Boereoorlog as tema het. Die monumentale werk ''Die buiteposte: VOC-buiteposte onder Kaapse bestuur 1652–1795'' vestig hom as een van die voorste kenners van die vroeë Kaapse geskiedenis en hierdie boek is dan ook waarskynlik die mees volledige en insiggewende werk oor hierdie tydperk in die geskiedenis. Hierin beskryf hy die ontstaan en bedryf van meer as veertig buiteposte en nedersettings oor ’n tydperk van 143 jaar tot in die fynste besonderhede. Benewens die ekonomiese fasette belig hy ook die gebeure van die dag (muitery, drostery, geweld), die botsings tussen die setlaars en die inheemse bevolking en die strawwe wat opgelê is vir oortredings. Ook die manier waarop die natuur misbruik is, word onder die vergrootglas geplaas met byvoorbeeld die beskrywing van hoe 72 000 robbe binne twee jaar op Dasseneiland doodgeslaan is en hoe seevoëls doodgemaak is vir matrasvere. Hierdie werk is feitlik onontbeerlik vir ’n in-diepte begrip van die beskawing en gebeure van sy tyd en is die resultaat van baie jare se navorsing in Suid-Afrika en ook in Nederland. Ten spyte van die klein mark vir navorsingsboeke van hierdie aard word die boek deur navorsers in [[Australië]], Nederland, [[Rusland]], [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] en [[Noorweë]] aangekoop. Saam met Piet Westra, voormalige hoof van die [[Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse Biblioteek]] in Kaapstad, skryf hy ''Die aanslag op die slaweskip Meermin, 1766'', waarin die aanslag van die meer as honderd slawe op die skip se bestuur verhaal word. Die slawe vermoor die wagte aan diens, verower die skip en sluit die bemanning op, maar omdat hulle nie weet hoe om die skip te seil nie, dobber die skip slegs op die see rond. Eindelik strand dit by [[Struisbaai]]. Hierdie verhaal word verder toegelig met geskiedenis oor slawerny in die algemeen en aan die Kaap. == Toekennings en eerbewyse == === Toekennings === Dan het vele pryse vir sy skryfwerk ontvang, onder andere die C. Louis Leipoldt-prys van die departement van nasionale opvoeding, vir sy digbundel ''Duif oor die Water'', die 2de prys in Van der Walt se wedstryd vir oorspronklike jeugverhale vir ''Anselm en die jut''. Sy roman, ''Eilande'' wat in 2002 verskyn, wen die Sanlam/Insig/Kwêla Groot Romanwedstryd, [[W.A. Hofmeyr-prys]], RAU-prys vir Skeppende Skryfwerk, M-Net-Prys vir Skeppende Werk in Afrikaans en die [[Helgaard Steyn-prys]]. Hy wen die [[ATKV-Prosaprys]] in 2012 vir ''Wals met Matilda''. Eilande is in [[Engels]] (deur [[André Brink]]) en [[Nederlands]] (deur Riet de Jong-Goosssens) vertaal.<ref>http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&news_id=37152&cause_id=1270{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Eerbewyse === In [[1998]] ontvang hy ’n goue ere-penning van die Stigting Simon van der Stel en in [[2002]] ’n Molteno-goue medalje van die Kaap 300-Stigting vir uitnemendheid en lewenslange prestasie in die literêre, visuele en uitvoerende kunste. Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] ken in [[2007]] ’n erepenning aan hom toe vir sy bevordering van Geskiedenis. In 2011 word hy spesiaal vermeld by die Woordkunstenaar van die vorige jaar toekenning by die Stellenbosse Woordfees en in dieselfde jaar word hy deur die Wes-Kaapse regering gehuldig met ’n Spesiale Prys van die Departement van Kultuursake en Sport. Op [[30 April]] [[2012]] word hy in ’n plegtigheid wat in die [[Kasteel die Goeie Hoop|Kasteel]] in Kaapstad plaasvind met die koninklike Nederlandse onderskeiding Ridder in die Orde van Oranje-Nassau vereer. Hierdie orde word deur David de Waal, die konsul-generaal van Nederland, aan hom oorhandig. In [[2014]] word hy weer by die Stellenbosch Woordfees gehuldig wanneer ’n profielaanbieding oor hom deel van die program is. == Publikasies == Sleigh se lys boeke sluit in:<ref>Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/dan_sleigh.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803172038/http://www.springbokboeke.co.za/html/dan_sleigh.html |date= 3 Augustus 2017 }}</ref><ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n83-230968/</ref> * Duif oor water, 1971, ''Poësie'' * Die nege-maande-mars, 1972, ''Roman'' * ’n Man om te hardloop, 1973, ''Roman'' * Tussen twee vlae, 1974 en 1977, ''Jeugfiksie'' * Onder die bittervaan, 1975, ''Jeugfiksie'' * Anselm en die jut, 1976, ''Jeugfiksie'' * Sersant Barodien, Kaapse Korps, 1977, 1980, 1981, ''Roman'' * Jan Kompanjie: die wêreld van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie, 1978, ''Niefiksie'' * ’n Kanon vir Barbier, 1978, ''Roman'' * Ruiters teen die Ryk: die verhaal van die Tweede Vryheidsoorlog, 1979, ''Niefiksie'' * Van Bart, Martiens: Voortreflike ABO-samevatting, 1979, 1983, 1984, ''Roman'' * The Huguenots; with AJ Grant and Ronald Mayo, 1988, ''Niefiksie'' * Die buiteposte: VOC-buiteposte onder Kaapse bestuur 1652–1795, 1993, 2004, ''Niefiksie'' * The forts of the Liesbeeck frontier, 1996, ''Niefiksie'' * They rode against an Empire, 1999, ''Niefiksie'' * Eilande, 2002, ''Roman'', bekroon met die [[W.A. Hofmeyr-prys]] * Afstande, 2010, ''Roman'' * Wals met Matilda, 2012, ''Roman'', bekroon met die [[W.A. Hofmeyr-prys]] en wenner van Sanlam se Groot Romanwedstryd<ref>[http://www.bidorbuy.co.za/item/91367206/Wals_met_Matilda_Dan_Sleigh.html Te koop op Bid or Buy]</ref> * 1795, 2015, ''Roman'', wenner van NB-Uitgewers se Groot Afrikaanse Romanwedstryd onder die titel Die laaste goeie man * Retoervloot – Kaapstad en die VOC in 1713, 2022, ''Niefiksie'' == Bronnelys == === Boeke === * Cloete, T.T. (red.) “Die Afrikaanse literatuur sedert sestig” Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Vakkundige artikels === * Hattingh, JL. 2013. Waardevolle bydrae tot kennis oor slawe-opstand ''Die Aanslag op die Slaweskip Meermin, 1766'', Dan Sleigh en Piet Westra – book resensie. ''Historia.'' * McDonald, Jared. 2015. Valuable as a history and a history teaching resource ''The Taking of the Slaver Meermin, 1766'', Dan Sleigh and Piet Westra – book review. ''Historia.'' * Van der Merwe, B. 2014. Sleigh, D. & Westra, P. 2013. ''The taking of the slaver Meermin, 1766''. [Book review]. ''New Contree.'' * Van Zyl, Dorothea. 2003. Perspektiewe op die 'ander' in ''Pieternella van die Kaap'' deur Dalene Matthee en ''Eilande'' deur Dan Sleigh. ''Stilet.'' === Tydskrifte en koerante === * Anoniem “Dr. Dan Sleigh – Bewaringsopvoeder en onderwysman van formaat” “Die Unie” November 1996 * Anoniem “Dan Sleigh se ‘Eilande’ wen boekwedstryd” “Beeld” 12 April 2001 * Anoniem “Dan Sleigh wen RAU-skryfprys” “Beeld” 11 Oktober 2003 * Azar-Luxton, Grizell “Kaapse Bibliotekaris” Mei/Junie 2004 * Brümmer, Willemien “Op reis met ‘Matilda’” “By” 4 Junie 2011 * Engelbrecht, Theunis “Akademie gekap oor Hertzogprys” “Rapport” 25 April 2004 * Korrespondent “Medaljes vir uitnemendheid” “Plus” 7 November 2002 * Korrespondent “Dan Sleigh se ‘Eilande’ wen M-Net-boekprys” “Beeld” 19 Junie 2004 * Loots, Sonja “Sleigh-vertaling ‘was soos liefdesverhouding’” “Rapport” 9 Mei 2004 * Medewerker “Dan Sleigh se ‘Eilande’ kry Helgaard Steyn-prys” “Plus” 22 Oktober 2004 * Rautenbach, Elmari “Tweede UJ-prys vir Sleigh vir sy Matilda’” “Beeld” 30 Augustus 2012 * Rautenbach, Elmari “Die laaste seevriend” “Rapport” 24 Mei 2015 * Smith, Francois “Die mens is ’n eiland” “Boekewêreld” “Maart 2002 * Smith, Francois “Sleigh met Tolstoi vergelyk” “Plus” 20 Augustus 2004 * Van der Merwe, Kirby “Landmatroos” “Insig” April 2002 * Van Rensburg, Alet Janse “Vak hou die waarheid stil” “Beeld” 5 Oktober 2012 * Van Zyl, Marinda “Sleigh laat historiese verhaal lééf met mense” “Beeld” 23 April 2012 * Westra, Piet “Nederland vereer Dan Sleigh met ridderorde” “Beeld” 3 Mei 2012 === Internet === * Skrywersprofiel op LitNet: http://www.litnet.co.za/dan-sleigh-1938/ * Bakkes, André Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/05/31/PQ/2/aboldest-QR-QD.html * Brümmer, Willemien Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2011/06/03/BJ/9/Dan%20Sleigh.html * De Vries, Willem Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2014/03/13/16/wdvdans_29_0_439764185.html * La Vita, Murray Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2010/08/20/SK/13/dann.html * Nieuwoudt, Stephanie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2002/07/20/4/2.html * Smith, Charles Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2011/07/20/VB/5/cbsleigh.html * Smith, Francois, Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/03/27/1/25.html * Stehle, Rudolf Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2012/10/16/VB/8/sleigh.html * Van Bart, Martiens Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1996/12/07/1/20.html * Van Zyl, Marinda Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2012/04/23/B1/18/jmboekmerk.html * Westra, Piet Beeld: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2012/05/02/SK/3/rsDanSleigh.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Sleigh, Dan}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse geskiedkundiges]] [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Sterftes in 2023]] [[Kategorie:Afrikaners]] tfxdvpxnsgoso400dpa641o5b6bh5th Forsyth Barr-stadion 0 57754 2888842 2888448 2026-03-30T18:20:28Z SpesBona 2720 + Navigasie 2888842 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Forsyth Barr-stadion | bynaam = Glashuis | beeld = [[Lêer:Forsyth Barr Stadium 95.JPG|250px]] | byskrif = Buiteaansig van die Forsyth Barr-stadion | vollenaam = Forsyth Barr-stadion by Universiteitsplaza | vorigenaam = Nieu-Carisbrook, Dunedinstadion, Awateastraatstadion, Otagostadion | ligging = Anzaclaan, Loganpark, [[Dunedin]], [[Nieu-Seeland]] | koördinate = {{Koördinate|45|52|9|S|170|31|28|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = Mei 2009 | gebou = | geopen = 5 Augustus 2011 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Dunedin Stadsraad | operateur = Dunedin Venues Management Ltd. | oppervlak = Gras | boukoste = $198,3 miljoen NZD | argitek = Jasmax<br />Populous | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] ([[Superrugby]], 2011–huidig)<br />[[Otago Rugbyvoetbalunie|Otago]] ([[ITM-beker]], 2012–huidig)<br />Otago United (sokker, 2011–huidig) | sitplekke = 30&nbsp;748 (rugby/sokker)<br />36&nbsp;000 (konserte)<br />15&nbsp;000 (rodeo) | dimensies = }} Die '''Forsyth Barr-stadion''' (amptelik die '''Forsyth Barr-stadion by Universiteitsplaza''') is 'n [[sport]]stadion in [[Dunedin]], [[Nieu-Seeland]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.odt.co.nz/news/dunedin/41315/dunedin-company-forsyth-barr-puts-name-stadium |title=Dunedin company Forsyth Barr puts name to stadium |last=Price |first=Mark |date=30 Januarie 2009 |publisher=Otago Daily Times |accessdate=29 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233229/http://www.odt.co.nz/news/dunedin/41315/dunedin-company-forsyth-barr-puts-name-stadium |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nbr.co.nz/article/forsyth-barr-ignores-recession-buy-otago-stadium-naming-rights-40052 |title=Forsyth Barr ignores recession to buy Otago stadium naming rights |last=Craymer |first=Lucy |date=30 Januarie 2009 |publisher=National Business Review |accessdate=29 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205181934/https://www.nbr.co.nz/article/forsyth-barr-ignores-recession-buy-otago-stadium-naming-rights-40052 |archive-date=5 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die bouproses het die [[stadion]] ook bekend gestaan as Dunedinstadion, Awateastraatstadion, Nieu-Carisbrook of sy niekommersiële naam wat gebruik was tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]], '''Otagostadion'''.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.odt.co.nz/news/galleries/gallery/sport/164291/stadium-nears-completion |title=Stadium nears completion |publisher=Otago Daily Times |accessdate=13 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224540/http://www.odt.co.nz/news/galleries/gallery/sport/164291/stadium-nears-completion |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die stadion is op 5 Augustus 2011 deur die premier van Nieu-Seeland, John Key, geopen waardeur dit [[Carisbrook]] as die tuisveld van die [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] in [[Superrugby]], en van die [[Otago Rugbyvoetbalunie]] in die [[ITM-beker]] vervang het. Die stadion het vier wedstryde tydens die Rugbywêreldbeker 2011 aangebied. Dit was ook een van die gasheerstadions tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. == Fotogalery == <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Lêer:Forsyth Barr Stadium under construction October 2009.jpg|Die Forsyth Barr-stadion onder konstruksie in 2009 Lêer:Dunedin Forsyth Barr Stadium.JPG|Buiteaansig van die Forsyth Barr-stadion in 2011 </gallery> <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Lêer:Argentina vs England 2011 RWC (1).jpg|Wedstryd tussen Argentinië en Engeland tydens die Rugbywêreldbeker 2011 Lêer:Otago United v Waikato FC (1).jpg|Sokkerwedstryd tussen Otago United en Waikato FC in 2012 </gallery> == Wedstryde == === Rugbywêreldbeker 2011 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2011}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (NZST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 10 September 2011 || 20:30 || {{ARGru}} || style="text-align:center;"| 9–13 || {{ENGru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 30&nbsp;070 |- | 18 September 2011 || 18:00 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 41–10 || {{GEOru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 20&nbsp;117 |- | 24 September 2011 || 18:00 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 67–3 || {{ROUru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 25&nbsp;687 |- | 2 Oktober 2011 || 20:30 || {{IRLru}} || style="text-align:center;"| 36–6 || {{ITAru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 28&nbsp;027 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (NZST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 21 Julie 2023 || 17:00 || {{vlagland|Filippyne}} || style="text-align:center;"| 0–2 || {{vlagland|Switserland}} || Groep A || style="text-align:center;"| 13&nbsp;711 |- | 23 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Nederland}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Portugal}} || Groep E || style="text-align:center;"| 11&nbsp;991 |- | 26 Julie 2023 || 17:00 || {{vlagland|Japan}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Costa Rica}} || Groep C || style="text-align:center;"| 6&nbsp;992 |- | 28 Julie 2023 || 12:00 || {{vlagland|Argentinië}} || style="text-align:center;"| 2–2 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || Groep G || style="text-align:center;"| 8&nbsp;834 |- | 30 Julie 2023 || 19:00 || {{vlagland|Switserland}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || Groep A || style="text-align:center;"| 25&nbsp;947 |- | 1 Augustus 2023 || 19:00 || {{vlagland|Viëtnam}} || style="text-align:center;"| 0–7 || {{vlagland|Nederland}} || Groep E || style="text-align:center;"| 8&nbsp;215 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Forsyth Barr Stadium|Forsyth Barr-stadion}} * {{en}} [http://www.forsythbarrstadium.co.nz/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.jasmax.com/ Jasmax.com] * {{en}} [http://www.dunedin.govt.nz/council-projects/stadium/relevant-documents-for-the-awatea-street-stadium Dunedin Stadsraad projekdokumente] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014134028/http://www.dunedin.govt.nz/council-projects/stadium/relevant-documents-for-the-awatea-street-stadium |date=14 Oktober 2008 }} * {{en}} [http://www.ourstadium.co.nz/ Our Stadium webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070426023838/http://www.ourstadium.co.nz/ |date=26 April 2007 }} * {{en}} [http://www.carisbrook.org.nz/ Carisbrook webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070529124840/http://www.carisbrook.org.nz/ |date=29 Mei 2007 }} * {{en}} [http://www.otagostadium.co.nz/ Otago Stadium webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618055528/http://www.otagostadium.co.nz/ |date=18 Junie 2010 }} * {{en}} [http://www.forbar.co.nz/ForsythBarrStadium.asp Forsyth Barr webblad] * {{en}} [http://www.youtube.com/watch?v=vutIf0EQl7I&hd=1 Forsyth Barr-stadion virtuele toer] * {{en}} [http://twitter.com/ForBarrStadium Forsyth Barr-stadion op Twitter] * {{en}} [http://www.facebook.com/pages/Dunedin-New-Zealand/Forsyth-Barr-Stadium/148971844698?v=photos Forsyth Barr-stadion Facebookblad] {{Rugbywêreldbekerstadions 2011}} {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dunedin]] [[Kategorie:Rugbystadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] gjvcmr2p36kbo9cwpmo8nuhvwzgb20v Waikatostadion 0 57886 2888844 2888450 2026-03-30T18:20:42Z SpesBona 2720 + Navigasie 2888844 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Waikatostadion | bynaam = | beeld = [[Lêer:Hamilton 03.jpg|250px]] | byskrif = Die Britse en Ierse Leeus teen die Nieu-Seeland Māorirugbyspan in 2005 | vollenaam = | vorigenaam = Rugbypark (1925–1999) | ligging = [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]], [[Nieu-Seeland]] | koördinate = {{Koördinate|37|46|52|S|175|16|6|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = 2000 | geopen = 2002 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Hamiltonse stadsraad | operateur = | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = Waikato Rugbyunie (2002–nou)<br />[[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] ([[Superrugby]], 2002–nou)<br />WaiBop United (2015–2016) | sitplekke = 25&nbsp;800<ref>{{en}} [http://www.waikatostadium.co.nz/page/pageid/2145834899/Facts_and_Figures Waikato Stadium. (2009). Facts and Figures. http://www.waikatostadium.co.nz/page/pageid/2145834899/Facts_and_Figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014070052/http://www.waikatostadium.co.nz/page/pageid/2145834899/Facts_and_Figures |date=14 Oktober 2008 }}</ref> | dimensies = }} Die '''Waikatostadion''' is 'n groot [[stadion]] in [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]], [[Nieu-Seeland]], wat vir [[sport]] en kulturele byeenkomste aangewend word. Die stadion het 'n totale kapasiteit van 25&nbsp;800 sitplekke en word deur Hamilton se stadsraad besit. Verskeie wedstryde is gedurende die [[Rugbywêreldbeker 1987]] en die [[Rugbywêreldbeker 2011]] hier gespeel. Dit was ook een van die gasheerstadions tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. == Fotogalery == <gallery mode=packed-hover heights=220px> Lêer:Lions vs New Zealand Maori.jpg|Die Britse en Ierse Leeus teen die Nieu-Seeland Māorirugbyspan in 2005 Lêer:Wales vs Samoa 2011 RWC (2).jpg|Wedstryd tussen Wallis en Samoa tydens die Rugbywêreldbeker 2011 </gallery> == Wedstryde == === Rugbywêreldbeker 1987 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1987}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (NZST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 24 Mei 1987 || 15:00 || {{ARGru}} || style="text-align:center;"| 9–28 || {{FIJru}} || Groep 3 || style="text-align:center;"| 12&nbsp;000 |} === Rugbywêreldbeker 2011 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2011}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (NZST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 16 September 2011 || 20:00 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 83–7 || {{JPNru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 30&nbsp;484 |- | 18 September 2011 || 15:30 || {{WALru}} || style="text-align:center;"| 17–10 || {{SAMru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 30&nbsp;804 |- | 2 Oktober 2011 || 18:00 || {{WALru}} || style="text-align:center;"| 66–0 || {{FIJru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 28&nbsp;476 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (NZST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 22 Julie 2023 || 19:00 || {{vlagland|Zambië}} || style="text-align:center;"| 0–5 || {{vlagland|Japan}} || Groep C || style="text-align:center;"| 16&nbsp;111 |- | 25 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Switserland}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Noorweë}} || Groep A || style="text-align:center;"| 10&nbsp;769 |- | 27 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Portugal}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Viëtnam}} || Groep E || style="text-align:center;"| 6&nbsp;645 |- | 31 Julie 2023 || 19:00 || {{vlagland|Costa Rica}} || style="text-align:center;"| 1–3 || {{vlagland|Zambië}} || Groep C || style="text-align:center;"| 8&nbsp;117 |- | 2 Augustus 2023 || 19:00 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || style="text-align:center;"| 3–2 || {{vlagland|Italië}} || Groep G || style="text-align:center;"| 14&nbsp;967 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Waikato Stadium|Waikatostadion}} * {{en}} [http://www.fmgstadiumwaikato.co.nz/ Amptelike webwerf] {{Rugbywêreldbekerstadions 2011}} {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hamilton, Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbystadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] fdrc0b2g4j70i7vt576i4mfpfkroqdn Modeltobie 0 60968 2888814 2866936 2026-03-30T16:39:43Z Poco a poco 15154 HQ images 2888814 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Modeltobie | image = Valentinni's Sharpnose Puffer.jpg | status = LC | status_system = iucn3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | subphylum_authority = ([[Cuvier]], [[1812]]) | infraphylum = [[Gnathostomata]] | superclassis = [[Osteichthyes]] | superclassis_authority = ([[Thomas Henry Huxley|Huxley]], [[1880]]) | classis = [[Actinopterygii]] | subclassis = [[Neopterygii]] | infraclassis = [[Teleostei]] | superordo = [[Acanthopterygii]] | ordo = [[Tetraodontiformes]] | familia = [[Tetraodontidae]] | genus = ''[[Canthigaster]]'' | species = '''''C. valentini''''' | taxon = Canthigaster valentini | binomial_authority = ([[Pieter Bleeker|Bleeker]], 1853) }} Die '''Modeltobie''' (''Canthigaster valentini'') is 'n [[vis]] wat voorkom in die Indiese-Pasifiese area en aan die ooskus van [[Afrika]] van die [[Rooisee]] tot by die [[Aliwal-bank]]. In Engels staan die vis bekend as die ''Model toby''. == Voorkoms == Die vis is geel-wit met [[geel]] kolletjis aan die bokant en [[swart]] strepe oor die bokant. Die stertvin is geel. Die mannetjies het [[blou]] strepe wat vanaf die [[oë]] uitstraal. Die vis word 9&nbsp;cm lank. == Habitat == Die vis leef in koraal- en rotsriwwe in water wat tot 32&nbsp;m diep is. Hulle eet [[alge]] en bodem[[ongewerweldes]]. Voortplanting word gedoen op die harembeginsel; 'n dominante [[mannetjie]] het 4 - 7 [[wyfie]]s. Die slym op die vis se vel veroorsaak dat hy sleg smaak en [[roofvis]]se vermy die vis as gevolg daarvan. == Sien ook == {{Commons|Canthigaster valentini}} * [[Alfabetiese lys van visse]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]] * [[Lys van varswater visfamilies]] * [[Lys van visfamilies]] == Bron == * Coastal Fishes of Southern Africa. [[Phil Heemstra|Phil]] & Elaine Heemstra. 2004. {{ISBN|1-920033-01-7}} == Eksterne skakel == * http://fishbase.org/summary/Canthigaster-valentini.html <gallery> Pez globo de Valentini (Canthigaster valentini), Zanzíbar, Tanzania, 2024-05-30, DD 36.jpg Pez globo de Valentini (Canthigaster valentini), Zanzíbar, Tanzania, 2024-05-30, DD 34.jpg Pez globo de Valentini (Canthigaster valentini), Zanzíbar, Tanzania, 2024-05-29, DD 91.jpg </gallery> {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Beenvisse]] 0z2yyn17tt143w7w7kb7p0d01uoyvbs 2888815 2888814 2026-03-30T16:52:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888815 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Modeltobie | image = Valentinni's Sharpnose Puffer.jpg | status = LC | status_system = iucn3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | subphylum_authority = ([[Cuvier]], [[1812]]) | infraphylum = [[Gnathostomata]] | superclassis = [[Osteichthyes]] | superclassis_authority = ([[Thomas Henry Huxley|Huxley]], [[1880]]) | classis = [[Actinopterygii]] | subclassis = [[Neopterygii]] | infraclassis = [[Teleostei]] | superordo = [[Acanthopterygii]] | ordo = [[Tetraodontiformes]] | familia = [[Tetraodontidae]] | genus = ''[[Canthigaster]]'' | species = '''''C. valentini''''' | taxon = Canthigaster valentini | binomial_authority = ([[Pieter Bleeker|Bleeker]], 1853) }} Die '''Modeltobie''' (''Canthigaster valentini'') is 'n [[vis]] wat voorkom in die Indiese-Pasifiese area en aan die ooskus van [[Afrika]] van die [[Rooisee]] tot by die [[Aliwal-bank]]. In Engels staan die vis bekend as die ''Model toby''. == Voorkoms == Die vis is geel-wit met [[geel]] kolletjis aan die bokant en [[swart]] strepe oor die bokant. Die stertvin is geel. Die mannetjies het [[blou]] strepe wat vanaf die [[oë]] uitstraal. Die vis word 9&nbsp;cm lank. == Habitat == Die vis leef in koraal- en rotsriwwe in water wat tot 32&nbsp;m diep is. Hulle eet [[alge]] en bodem[[ongewerweldes]]. Voortplanting word gedoen op die harembeginsel; 'n dominante [[mannetjie]] het 4 - 7 [[wyfie]]s. Die slym op die vis se vel veroorsaak dat hy sleg smaak en [[roofvis]]se vermy die vis as gevolg daarvan. == Galery == <gallery> Pez globo de Valentini (Canthigaster valentini), Zanzíbar, Tanzania, 2024-05-30, DD 36.jpg Pez globo de Valentini (Canthigaster valentini), Zanzíbar, Tanzania, 2024-05-30, DD 34.jpg Pez globo de Valentini (Canthigaster valentini), Zanzíbar, Tanzania, 2024-05-29, DD 91.jpg </gallery> == Sien ook == {{Commons|Canthigaster valentini}} * [[Alfabetiese lys van visse]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]] * [[Lys van varswater visfamilies]] * [[Lys van visfamilies]] == Bron == * Coastal Fishes of Southern Africa. [[Phil Heemstra|Phil]] & Elaine Heemstra. 2004. {{ISBN|1-920033-01-7}} == Eksterne skakel == * http://fishbase.org/summary/Canthigaster-valentini.html {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Beenvisse]] rg5v0jdzj1ovcmqmkt132x27d13qqx8 Ganges 0 61335 2888985 2680475 2026-03-31T10:45:19Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888985 wikitext text/x-wiki {{Rivier | rivier_naam = Ganges – Ganga | beeld_naam = View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg | byskrif = Die Ganges in [[Waranasi]], [[Indië]]. | kaart = Ganges-Brahmaputra-Meghna basins.jpg | kaartbyskrif = Die stroomgebied van die Ganges en die [[Brahmaputra]]. | oorsprong = Saamvloei van Alaknanda en Bhagirathi ([[Indië]]) | monding = met die Brahmaputra in die Padma, [[Bangladesj]]<br />[[Golf van Bengale]] | stroomgebied_lande = [[Indië]] en [[Bangladesj]] | lengte = 2&nbsp;525&nbsp;km (1&nbsp;569&nbsp;myl)<ref>{{en}} {{cite book|author1=Sharad K. Jain|author2=Pushpendra K. Agarwal|author3=Vijay P. Singh|title=Hydrology and water resources of India|url=http://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&pg=PA334|accessdate=23 Februarie 2015|date=5 Maart 2007|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-5179-1|pages=334–342}}</ref> | hoogte = 3&nbsp;892&nbsp;m (12&nbsp;769&nbsp;voet) | monding_hoogte = 0&nbsp;m (0&nbsp;voet) | afloop = 16&nbsp;648&nbsp;m³/s (587&nbsp;919&nbsp;vt³/s)<ref>{{en}} {{cite journal | last = Kumar | first = Rakesh | last2 = Singh | first2 = R.D. | last3 = Sharma | first3 = K.D. | title = Water Resources of India | journal = Current Science | volume = 89 | issue = 5 | pages = 794–811 | publisher = Current Science Association | location = Bangalore | date = 10 September 2005 | url = http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf | accessdate = 23 Februarie 2015 | archive-date = 6 Januarie 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190106043752/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf%20 | url-status = dead }}</ref> | stroomgebied = 1&nbsp;080&nbsp;000&nbsp;km² (416&nbsp;990&nbsp;myl²)<ref name="Suvedī2005">{{en}} {{cite book|last=Suvedī|first=Sūryaprasāda|title=International watercourses law for the 21st century: the case of the river Ganges basin|url=http://books.google.com/books?id=Vn4OSPZXo3QC&pg=PA61|accessdate=23 Februarie 2015|year=2005|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-4527-6|page=61}}</ref> | kaart_beeld = River Ganges and tributaries.png | kaart_byskrif = Kaart van die Ganges-bekken in Asië. }} [[Lêer:Gangesdelta klein.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van die Gangesdelta]] Die '''Ganges''' of '''Ganga''' ([[Hindi]]: गंगा; [[Bengaals]]: গঙ্গা, ''Gônga''; [[Sanskrit]]: गङ्गा; [[Oerdoe]]: گنگا, ''Gaṅgā'') is 'n groot [[oos]]-vloeiende [[rivier]] in [[Asië]]. Dié rivier, met 'n lengte van 2&nbsp;525&nbsp;km (1&nbsp;569&nbsp;myl), is ná die [[Indus]] en die [[Brahmaputra]] die derde langste rivier in [[Suid-Asië]]. Die Ganges is die heiligste rivier in [[Hindoeïsme]]<ref name="Alter2001">{{en}} {{citation|last=Alter|first=Stephen|title=Sacred Waters: A Pilgrimage Up the Ganges River to the Source of Hindu Culture|url=http://books.google.com/books?id=qb9yQgAACAAJ|accessdate=23 Februarie 2015|year=2001|publisher=Houghton Mifflin Harcourt Trade & Reference Publishers|isbn=978-0-15-100585-7}}</ref> en sterk besoedel deur riool.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Ganges-River |title=Ganges River |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2 Augustus 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507172054/https://www.britannica.com/place/Ganges-River |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Ganges ontstaan deur die saamvloei van die Bhagirathi en die Alaknanda binne die [[Himalaja]] in die streek Garhwal van die [[Indië|Indiese]] deelstaat [[Uttarakhand]], net suid van die grens tot die [[Volksrepubliek China|Chinese]] outonome gewes [[Tibet]], naby die berg [[Kailash]]. Aansluitend vloei dié rivier in 'n suidelike rigting, voordat dit die Groot Vlakte bereik, een van die mees digbevolkte gebiede van die wêreld. Net oos van die Indiese hoofstad [[Nieu-Delhi]] vloei die Ganges in 'n oostelike rigting en bereik die deelstaat [[Uttar Pradesh]]. Hier vloei dié rivier deur [[Kanpur]], die grootste stad aan die boloop. In [[Allahabad]] mond die [[Yamuna]], die Ganges se belangrikste sytak, in dié rivier uit. Net oos daarvan bereik dié rivier die stad [[Waranasi]], in die Hindoeïsme die mees belangrike pelgrimsoord aan die Ganges. Aansluitend vloei die Ganges deur die deelstaat [[Bihar]] en bereik [[Patna]], die grootste stad aan dié rivier. Beide stede, Waranasi en Patna, behoort tot Indië se oudste nedersettings. Verder oos vloei dié rivier deur die deelstate [[Jharkhand]] en [[Wes-Bengale]], waar waterryke sytakke vanuit die Himalaja in die Ganges uitmond. Aansluitend bereik die Ganges [[Bangladesj]], waar die rivier ''Hugli'' genoem word. Net wes van dié land se hoofstad [[Dhaka]] vloei die Ganges en die [[Brahmaputra]] saam en vorm die Padma. Die Padma vloei verder in 'n suidwestelike en aansluitend in 'n suidelike rigting. Later mond dit in die Gangesdelta in die [[Golf van Bengale]] uit. == Fotogalery == <center><gallery mode="packed" heights="180px"> Lêer:Devprayag - Confluence of Bhagirathi and Alaknanda.JPG|Saamvloei van die Bhagirathi en die Alaknanda-riviere, begin van die Ganges Lêer:Ghat on the Ganges near Kanpur.jpg|Die Ganges naby [[Kanpur]] Lêer:Kumbh Mela2001.JPG|Hindoe-pelgrims gaan oor die Gangesrivier tydens die [[Kumbh Mela]] in [[Allahabad]] Lêer:Patna-ganga157.jpg|Die Ganges in [[Patna]] </gallery></center> == Sien ook == * [[Gangesdal]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Ganges River}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bihar]] [[Kategorie:Hindoeïsme]] [[Kategorie:Riviere in Bangladesj]] [[Kategorie:Riviere in Indië]] [[Kategorie:Uttar Pradesh]] [[Kategorie:Wes-Bengale]] g4mi1fi3x5oz9l0cnddvaif7ccamed9 Sydney Voetbalstadion 0 62818 2888841 2888446 2026-03-30T18:20:21Z SpesBona 2720 + Navigasie & Eksterne skakel 2888841 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Sydney Voetbalsdation | bynaam = Allianz-stadion | beeld = [[Lêer:Moore Park Aussie Stadium 2.JPG|250px]] | byskrif = Buiteaansig van die Sydney Voetbalsdation in 2007 | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Sydney]], [[Australië]] | koördinate = {{Koördinate|33|53|21|S|151|13|31|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 1986 | gebou = | geopen = 24 Januarie 1988 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = 2018 | afgebreek = 5 Oktober 2018 | eienaar = Sydney Krieketveldtrust | operateur = Sydney Krieketveldtrust | oppervlak = Gras | boukoste = A$68 miljoen | argitek = Philip Cox, Richardson en Taylor | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = ''Sydney Roosters'' (NRL, 1988–huidig)<br />''Suid-Sydney Rabbitohs'' (NRL, 1988–1999, 2002–2005)<br />''[[Waratahs (Superrugbyspan)|Waratahs]]'' ([[Superrugby]], 1996–huidig)<br />''Sydney FC'' (A-liga, 2005–huidig)<br />''Wests Tigers'' (NRL, 2009–huidig) | sitplekke = 45&nbsp;500 | dimensies = }} Die '''Sydney Voetbalstadion''' (ook bekend as die '''Allianz-stadion''' weens borgskapredes) was ’n stadion in [[Sydney]], [[Australië]], wat vir [[rugby]], [[rugby league]] en [[sokker]] aangewend is. == Wedstryde == === Rugbyliga-toetswedstryde === {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! Datum !! Teenstaander !! Telling !! Toeskouers !! Deel van |- | 11 Junie 1988 || rowspan=2| {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] || 17–6 || 24&nbsp;480 || 100ste toetswedstryd tussen Australië en Groot-Britanjie/Engeland<br />Gespeel as deel van die 1988 As-reeks |- | 9 Julie 1988 || 12–26 || 15&nbsp;944 || 1985–1988 Wêreldbeker en 1988 As-reeks |- | 24 Julie 1991 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 44–0 || 34&nbsp;911 || 1991 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 12 Junie 1992 || {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] || 22–6 || 40&nbsp;141 || 1992 As-reeks |- | 7 Julie 1995 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 20–10 || 27&nbsp;568 || 1995 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 12 Julie 2002 || {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] || 64–10 || 31&nbsp;844 || |- | 25 Julie 2003 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 48–6 || 30&nbsp;605 || |- | 4 November 2006 || {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] || 12–23 || 24&nbsp;953 || 2006 Drienasies |- | 25 November 2006 || rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 16–12 || 27&nbsp;325 || 2006 Drienasies-eindwedstryd |- | 26 Oktober 2008 || 30–6 || 34&nbsp;157 || 2008 Wêreldbeker |- | 16 November 2008 || {{vlagland|Fidji}} || 52–0 || 15&nbsp;855 || 2008 Wêreldbeker |- | 2 Mei 2014 || {{vlagland|Nieu-Seeland}} || 30–18 || 25&nbsp;459 || 2014 Anzac-toets |- | 11 November 2017 || {{vlagland|Libanon}} || 34-0 || 21&nbsp;127 || Rugbyligawêreldbeker 2017 Groep A |} === Rugbyunie-toetswedstryde === {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! Datum !! Teenstaander !! Telling !! Toeskouers |- | 1 Julie 1989 || rowspan=2| [[Britse en Ierse Leeus]] || 30–12 || 39&nbsp;433 |- | 15 Julie 1989 || 18–19 || 39&nbsp;401 |- | 9 Junie 1990 || rowspan=2| {{FRAru}} || 21–9 || 34&nbsp;572 |- | 30 Julie 1990 || 19–28 || 34&nbsp;776 |- | 27 Julie 1991 || {{ENGru}} || 40–15 || 39&nbsp;681 |- | 10 Augustus 1991 || {{NZLru}} || 21–12 || 41&nbsp;565 |- | 13 Junie 1992 || {{SCOru}} || 27–12 || 35&nbsp;535 |- | 4 Julie 1992 || rowspan=2| {{NZLru}} || 16–15 || 39&nbsp;870 |- | 25 Julie 1992 || 23–26 || 40&nbsp;438 |- | 31 Julie 1993 || rowspan=2| {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Springbokke]] || 20–28 || 41&nbsp;190 |- | 21 Augustus 1993 || 19–12 || 41&nbsp;877 |- | 11 Junie 1994 || {{IRLru}} || 32–18 || 37&nbsp;239 |- | 6 Augustus 1994 || {{SAMru}} || 73–3 || 30&nbsp;167 |- | 17 Augustus 1994 || {{NZLru}} || 20–16 || 41&nbsp;917 |- | 6 Mei 1995 || {{ARGru}} || 30–13 || 27&nbsp;829 |- | 29 Julie 1995 || {{NZLru}} || 23–34 || 39&nbsp;327 |- | 22 Junie 1996 || {{WALru}} || 42–3 || 35&nbsp;784 |- | 13 Julie 1996 || {{RSAru}} || 21–16 || 41&nbsp;850 |- | 21 Junie 1997 || {{FRAru}} || 29–15 || 31&nbsp;572 |- | 12 Julie 1997 || {{ENGru}} || 25–6 || 40&nbsp;132 |- | 13 Junie 1998 || {{SCOru}} || 45–3 || 36&nbsp;263 |- | 29 Augustus 1998 || {{NZLru}} || 19–14 || 40&nbsp;501 |- | 23 Junie 2012 || {{WALru}} || 20–19 || 42&nbsp;889 |- | 21 Junie 2014 || {{FRAru}} || 39–13 || 43&nbsp;188 |- | 25 Junie 2016 || {{ENGru}} || 40–44 || 44&nbsp;063 |- | 23 Junie 2018 || {{IRLru}} || 16–20 || 44&nbsp;085 |} === Olimpiese Somerspele 2000 === {{Hoofartikel|Olimpiese Somerspele 2000}} ==== Manstoernooi ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="90%" !Datum !Tyd (AOST) !Span #1 !Telling !Span #2 !Rondte !Bywoning |- |16 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 2–3 || {{vlagland|Nigerië}} || Groep A || style="text-align:center;"| 38&nbsp;080 |- |19 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 1–2 || {{vlagland|Honduras}} || Groep A || style="text-align:center;"| 37&nbsp;788 |- |23 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Spanje}} || Kwarteindstryd 3 || style="text-align:center;"| 38&nbsp;134 |- |26 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;"| 3–1 || {{vlagland|Verenigde State}} || Halfeindstryd 1 || style="text-align:center;"| 39&nbsp;800 |- |29 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Verenigde State}} || style="text-align:center;"| 0–2 || {{vlagland|Chili}} || Klein finale || style="text-align:center;"| 26&nbsp;381 |} ==== Vrouetoernooi ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="90%" !Datum !Tyd (AOST) !Span #1 !Telling !Span #2 !Rondte !Bywoning |- |16 September 2000 || 17:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 1–1 || {{vlagland|Swede}} || Groep E || style="text-align:center;"| 33&nbsp;600 |- |19 September 2000 || 17:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 1–2 || {{vlagland|Brasilië}} || Groep E || style="text-align:center;"| 29&nbsp;400 |- |24 September 2000 || 17:30 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Noorweë}} || Halfeindstryd 1 || style="text-align:center;"| 16&nbsp;710 |- |28 September 2000 || 17:00 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Brasilië}} || Klein finale || style="text-align:center;"| 11&nbsp;200 |- |28 September 2000 || 20:00 || {{vlagland|Noorweë}} || style="text-align:center;"| 3–2 ([[ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Verenigde State}} || Finale || style="text-align:center;"| 22&nbsp;848 |} === Rugbywêreldbeker 2003 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2003}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 19 Oktober 2003 || {{IRLru}} || style="text-align:center;"| 64–7 || {{NAMru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 35&nbsp;382 |- | 22 Oktober 2003 || {{ARGru}} || style="text-align:center;"| 50–3 || {{ROUru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 33&nbsp;673 |- | 24 Oktober 2003 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 46–19 || {{vlagikoon|Georgië|1990}} [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] || Groep C || style="text-align:center;"| 34&nbsp;308 |- | 28 Oktober 2003 || {{vlagikoon|Georgië|1990}} [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] || style="text-align:center;"| 12–24 || {{URUru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 28&nbsp;576 |- | 1 November 2003 || {{SCOru}} || style="text-align:center;"| 22–20 || {{FIJru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 37&nbsp;137 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (AOST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 23 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Jamaika}} || Groep F || style="text-align:center;"| 39&nbsp;045 |- | 25 Julie 2023 || 12:00 || {{vlagland|Colombia}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Suid-Korea}} || Groep H || style="text-align:center;"| 24&nbsp;323 |- | 28 Julie 2023 || 18:30 || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Denemarke}} || Groep D || style="text-align:center;"| 40&nbsp;439 |- | 30 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Duitsland}} || style="text-align:center;"| 1–2 || {{vlagland|Colombia}} || Groep H || style="text-align:center;"| 40&nbsp;499 |- | 2 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Panama}} || style="text-align:center;"| 3–6 || {{vlagland|Frankryk}} || Groep F || style="text-align:center;"| 40&nbsp;498 |- | 6 Augustus 2023 || 12:00 || {{vlagland|Nederland}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 40&nbsp;233 |} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Sydney Football Stadium|Sydney Voetbalstadion}} * {{en}} [https://www.austadiums.com/stadiums/old-sfs Old Sydney Football Stadium op Austadiums] {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugbystadions in Australië]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Australië]] [[Kategorie:Sport in Sydney]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] ijkxh3ym26o8ogzleystixf94sih3vw Suncorpstadion 0 62840 2888832 2888447 2026-03-30T18:00:39Z SpesBona 2720 + Navigasie & Eksterne skakel 2888832 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Suncorpstadion | bynaam = Langpark, Brisbanestadion | beeld = [[Lêer:Suncorp-Stadium-Milton-Queensland.jpg|250px]] | byskrif = Buiteaansig van die Suncorpstadion in 2005 | vollenaam = | vorigenaam = John Brown Ovaal<br />Suncorp-Metwaystadion<br />Langpark | ligging = Castlemainestraat 40, [[Brisbane]], [[Australië]] | koördinate = {{Koördinate|27|27|53|S|153|0|34|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 1911 | gebou = | geopen = 1914<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldofstadiums.com/oceania/australia/suncorp-stadium/ |title=Suncorp Stadium |accessdate=16 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916230854/http://www.worldofstadiums.com/oceania/australia/suncorp-stadium/ |archive-date=16 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Regering van Queensland | operateur = AEG Ogden (Brisbane) Edms. Bpk. | oppervlak = Gras<ref name="Suncorpstadion">{{en}} {{cite web |url=http://www.suncorpstadium.com.au/The_Stadium.aspx |title=The Stadium |publisher=Suncorp Stadium |accessdate=16 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180717121441/http://www.suncorpstadium.com.au/The_Stadium.aspx |archive-date=17 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | boukoste = A$280 miljoen (renovasie) | argitek = Populous (voorheen HOK Sport) en PDT Argitekte | struktuuringenieur = Ove Arup & Vennote | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = ''Queensland'' (State of Origin) (1980–huidig)<br />''Brisbane Broncos'' (NRL) (1988–1992, 2003–huidig)<br />''Brisbane Roar'' (A-Liga) (2005–huidig)<br />''[[Reds (Superrugbyspan)|Reds]]'' ([[Superrugby|Rugby]]) (2005–huidig)<br />''Suid-Queensland Crushers'' (NRL) (1995–1997)<br />''Brisbane Strikers'' (NSL) (1994–1999) | sitplekke = 52&nbsp;500<ref name="Suncorpstadion" /> | dimensies = 136&nbsp;m x 82&nbsp;m }} Die '''Suncorpstadion''' (ook bekend as '''Langpark''' en vroeër bekend as die '''Suncorp-Metwaystadion''') is ’n [[stadion]] in [[Brisbane]], [[Australië]], wat vir [[rugby]], [[rugby league]] en [[sokker]] aangewend word. Die Suncorpstadion sal ook tydens die [[Olimpiese Somerspele 2032]] gebruik word. == Wedstryde == === Rugbyliga-toetswedstryde === {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! Datum !! Teenstaander !! Telling !! Toeskouers !! Deel van |- | 30 Julie 1962 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 10–17 | 34&nbsp;766 | 1962 As-reeks |- | 22 Junie 1963 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 13–16 | 30&nbsp;748 | 1963 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 20 Julie 1963 | {{vlagland|Suid-Afrika|1928}} | 34–6 | 10&nbsp;210 | |- | 4 Julie 1964 | {{vlagland|Frankryk}} | 27–2 | 20&nbsp;076 | |- | 16 Julie 1966 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 6–4 | 45&nbsp;057 | 1966 As-reeks en pre-herontwikkeling bywoningsrekord |- | 1 Julie 1967 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 35–22 | 30&nbsp;122 | 1967 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 1 Junie 1968 | 31–12 | 23&nbsp;608 | 1968 Wêreldbeker |- | 8 Junie 1968 | {{vlagland|Frankryk}} | 37–4 | 32&nbsp;664 | 1968 Wêreldbeker |- | 6 Junie 1970 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 37–15 | 42&nbsp;807 | 1970 As-reeks |- | 15 Julie 1972 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 31–7 | 20&nbsp;847 | 1972 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 1 Junie 1975 | 36–8 | 12&nbsp;000 | 1975 Wêreldbeker |- | 22 Junie 1975 | {{vlagland|Frankryk}} | 26–6 | 9&nbsp;000 | 1975 Wêreldbeker |- | 18 Junie 1977 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 15–5 | 27&nbsp;000 | 1977 Wêreldbeker |- | 15 Julie 1978 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 38–7 | 14&nbsp;000 | 1978 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 16 Julie 1979 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 35–0 | 23&nbsp;051 | 1979 As-reeks |- | 18 Julie 1981 | {{vlagland|Frankryk}} | 17–2 | 14&nbsp;000 | |- | 3 Julie 1982 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 11–8 | 11&nbsp;400 | 1982 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 9 Julie 1983 | 12–19 | 15&nbsp;000 | 1983 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 26 Junie 1984 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 18–6 | 26&nbsp;534 | 1984 As-reeks |- | 18 Junie 1985 | rowspan=3| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 26–20 | 22&nbsp;000 | style="text-align:left;" |1985 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 29 Julie 1986 | 32–12 | 22&nbsp;811 | 1985–88 Wêreldbeker en 1986 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 21 Julie 1987 | 6–13 | 16&nbsp;500 | |- | 28 Junie 1988 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 34–14 | 27&nbsp;130 | 1988 As-reeks |- | 31 Julie 1991 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 40–12 | 29&nbsp;139 | 1989–92 Wêreldbeker en 1991 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 3 Julie 1992 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 16–10 | 32&nbsp;313 | 1989–92 Wêreldbeker en 1992 As-reeks |- | 30 Junie 1993 | rowspan=3| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 16–4 | 32&nbsp;000 | 1993 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 23 Junie 1995 | 26–8 | 25&nbsp;309 | 1995 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 14 Julie 1995 | 46–10 | 20&nbsp;803 | 1995 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 11 Julie 1997 | Res van die wêreld | 28–8 | 14&nbsp;927 | Net 'n toetswedstryd vir die ARL-toetsspan |- | 9 Oktober 1998 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 30–12 | 18&nbsp;501 | |- | 22 Oktober 1999 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 42–6 | 12&nbsp;511 | 1999 Drienasies |- | 25 April 2005 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 32–16 | 40&nbsp;317 | 2005 Anzac-toets |- | 5 Mei 2006 | 50–16 | 44&nbsp;191 | 2006 Anzac-toets |- | 18 November 2006 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 33–10 | 44&nbsp;358 | 2006 Drienasies |- | 20 April 2007 | rowspan=6| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 30–6 | 35&nbsp;241 | 2007 Anzac-toets |- | 23 November 2008 | 20–34 | 50&nbsp;599 | 2008 Wêreldbeker-eindwedstryd. Rekordtoetsbywoningat by Suncorpstadion |- | 8 Mei 2009 | 38–10 | 37&nbsp;152 | 2009 Anzac-toets |- | 13 November 2010 | 12–16 | 36&nbsp;299 | 2010 Viernasies-eindwedstryd |- | 25 Oktober 2014 | 12–30 | 47&nbsp;813 | 2014 Viernasies |- | 3 Mei 2015 | 12–26 | 32&nbsp;681 | 2015 Anzac-toets |} === Rugbywêreldbeker 2003 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2003}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 11 Oktober 2003 || {{FRAru}} || style="text-align:center;"| 61–18 || {{FIJru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 46&nbsp;795 |- | 15 Oktober 2003 || {{FIJru}} || style="text-align:center;"| 19–18 || {{USAru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 30&nbsp;990 |- | 18 Oktober 2003 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 90–8 || {{ROUru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 48&nbsp;778 |- | 20 Oktober 2003 || {{SCOru}} || style="text-align:center;"| 39–15 || {{USAru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 46&nbsp;796 |- | 24 Oktober 2003 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 91–7 || {{TGAru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 47&nbsp;588 |- | 1 November 2003 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 60–10 || {{SAMru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 48&nbsp;496 |- | 2 November 2003 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 111–13 || {{URUru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 46&nbsp;233 |- | 8 November 2003 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 33–16 || {{SCOru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 45&nbsp;412 |- | 9 November 2003 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 28–17 || {{WALru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 45&nbsp;252 |} === AFC Asië-beker 2015 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 10 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Saoedi-Arabië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Sjina}} || Groep B || style="text-align:center;"| 12&nbsp;557 |- | 12 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Jordanië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Irak}} || Groep D || style="text-align:center;"| 6&nbsp;840 |- | 14 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|China}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Oesbekistan}} || Groep B || style="text-align:center;"| 13&nbsp;674 |- | 16 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Irak}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Japan}} || Groep D || style="text-align:center;"| 22&nbsp;941 |- | 17 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Suid-Korea}} || Groep A || style="text-align:center;"| 48&nbsp;513 |- | 19 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Iran}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}} || Groep C || style="text-align:center;"| 11&nbsp;394 |- | 22 Januarie 2015 || 20:30 || {{vlagland|Sjina}} || style="text-align:center;"| 0–2 || |{{vlagland|Australië}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 46&nbsp;067 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (AOST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 22 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Haïti}} || Groep D || style="text-align:center;"| 44&nbsp;369 |- | 27 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 2–3 || {{vlagland|Nigerië}} || Groep B || style="text-align:center;"| 49&nbsp;156 |- | 29 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Brasilië}} || Groep F || style="text-align:center;"| 49&nbsp;378 |- | 31 Julie 2023 || 18:00 || {{vlagland|Ierland}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Nigerië}} || Groep B || style="text-align:center;"| 24&nbsp;884 |- | 3 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Suid-Korea}} || style="text-align:center;"| 1–1 || {{vlagland|Duitsland}} || Groep H || style="text-align:center;"| 38&nbsp;945 |- | 7 Augustus 2023 || 17:30 || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;"| 0–0 (4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Nigerië}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 49&nbsp;461 |- | 12 Augustus 2023 || 17:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 0–0 (7–6 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Frankryk}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 49&nbsp;461 |- bgcolor=bronze | 19 Augustus 2023 || 18:00 || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Australië}} || Bronseindstryd || style="text-align:center;"| 49&nbsp;461 |} == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="168"> Lêer:Qld roar suncorp.jpg|Sokkerwedstryd tussen Brisbane Roar FC en Newcastle Jets FC in Oktober 2006 Lêer:Suncorp Stadium.jpg|Rugbywedstryd tussen Brisbane Broncos en Canterbury Bulldogs Lêer:Suncorpstadium071006.JPG|Vriendskaplike sokkerwedstryd tussen Australië en Paraguay in 2006 Lêer:Suncorpstadium071006a.JPG|Vriendskaplike sokkerwedstryd tussen Australië en Paraguay in 2006 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Lang Park|Suncorpstadion}} * {{en}} [http://www.suncorpstadium.com.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.austadiums.com/stadiums/suncorp-stadium Suncorp Stadium op Austadiums] {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugbystadions in Australië]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Australië]] [[Kategorie:Sport in Brisbane]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] svm4ua63wql1pl8kzx5uys5vs39o046 2888852 2888832 2026-03-30T18:30:17Z SpesBona 2720 Opruim 2888852 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Suncorpstadion | bynaam = Langpark, Brisbanestadion | beeld = [[Lêer:Suncorp-Stadium-Milton-Queensland.jpg|250px]] | byskrif = Buiteaansig van die Suncorpstadion in 2005 | vollenaam = | vorigenaam = John Brown Ovaal<br />Suncorp-Metwaystadion<br />Langpark | ligging = Castlemainestraat 40, [[Brisbane]], [[Australië]] | koördinate = {{Koördinate|27|27|53|S|153|0|34|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 1911 | gebou = | geopen = 1914<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldofstadiums.com/oceania/australia/suncorp-stadium/ |title=Suncorp Stadium |accessdate=16 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916230854/http://www.worldofstadiums.com/oceania/australia/suncorp-stadium/ |archive-date=16 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Regering van Queensland | operateur = AEG Ogden (Brisbane) Edms. Bpk. | oppervlak = Gras<ref name="Suncorpstadion">{{en}} {{cite web |url=http://www.suncorpstadium.com.au/The_Stadium.aspx |title=The Stadium |publisher=Suncorp Stadium |accessdate=16 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180717121441/http://www.suncorpstadium.com.au/The_Stadium.aspx |archive-date=17 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | boukoste = A$280 miljoen (renovasie) | argitek = Populous (voorheen HOK Sport) en PDT Argitekte | struktuuringenieur = Ove Arup & Vennote | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = ''Queensland'' (State of Origin, 1980–huidig)<br />''Brisbane Broncos'' (NRL, 1988–1992, 2003–huidig)<br />''Brisbane Roar'' (A-Liga, 2005–huidig)<br />''[[Reds (Superrugbyspan)|Reds]]'' ([[Superrugby|Rugby]], 2005–huidig)<br />''Suid-Queensland Crushers'' (NRL, 1995–1997)<br />''Brisbane Strikers'' (NSL, 1994–1999) | sitplekke = 52&nbsp;500<ref name="Suncorpstadion" /> | dimensies = 136&nbsp;m x 82&nbsp;m }} Die '''Suncorpstadion''' (ook bekend as '''Langpark''' en vroeër bekend as die '''Suncorp-Metwaystadion''') is ’n [[stadion]] in [[Brisbane]], [[Australië]], wat vir [[rugby]], [[rugby league]] en [[sokker]] aangewend word. Die Suncorpstadion sal ook tydens die [[Olimpiese Somerspele 2032]] gebruik word. Dit was een van die gasheerstadions tydens beide die [[Rugbywêreldbeker 2003]] en die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. == Wedstryde == === Rugbyliga-toetswedstryde === {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! Datum !! Teenstaander !! Telling !! Toeskouers !! Deel van |- | 30 Julie 1962 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 10–17 | 34&nbsp;766 | 1962 As-reeks |- | 22 Junie 1963 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 13–16 | 30&nbsp;748 | 1963 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 20 Julie 1963 | {{vlagland|Suid-Afrika|1928}} | 34–6 | 10&nbsp;210 | |- | 4 Julie 1964 | {{vlagland|Frankryk}} | 27–2 | 20&nbsp;076 | |- | 16 Julie 1966 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 6–4 | 45&nbsp;057 | 1966 As-reeks en pre-herontwikkeling bywoningsrekord |- | 1 Julie 1967 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 35–22 | 30&nbsp;122 | 1967 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 1 Junie 1968 | 31–12 | 23&nbsp;608 | 1968 Wêreldbeker |- | 8 Junie 1968 | {{vlagland|Frankryk}} | 37–4 | 32&nbsp;664 | 1968 Wêreldbeker |- | 6 Junie 1970 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 37–15 | 42&nbsp;807 | 1970 As-reeks |- | 15 Julie 1972 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 31–7 | 20&nbsp;847 | 1972 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 1 Junie 1975 | 36–8 | 12&nbsp;000 | 1975 Wêreldbeker |- | 22 Junie 1975 | {{vlagland|Frankryk}} | 26–6 | 9&nbsp;000 | 1975 Wêreldbeker |- | 18 Junie 1977 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 15–5 | 27&nbsp;000 | 1977 Wêreldbeker |- | 15 Julie 1978 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 38–7 | 14&nbsp;000 | 1978 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 16 Julie 1979 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 35–0 | 23&nbsp;051 | 1979 As-reeks |- | 18 Julie 1981 | {{vlagland|Frankryk}} | 17–2 | 14&nbsp;000 | |- | 3 Julie 1982 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 11–8 | 11&nbsp;400 | 1982 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 9 Julie 1983 | 12–19 | 15&nbsp;000 | 1983 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 26 Junie 1984 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 18–6 | 26&nbsp;534 | 1984 As-reeks |- | 18 Junie 1985 | rowspan=3| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 26–20 | 22&nbsp;000 | style="text-align:left;" |1985 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 29 Julie 1986 | 32–12 | 22&nbsp;811 | 1985–88 Wêreldbeker en 1986 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 21 Julie 1987 | 6–13 | 16&nbsp;500 | |- | 28 Junie 1988 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 34–14 | 27&nbsp;130 | 1988 As-reeks |- | 31 Julie 1991 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 40–12 | 29&nbsp;139 | 1989–92 Wêreldbeker en 1991 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 3 Julie 1992 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 16–10 | 32&nbsp;313 | 1989–92 Wêreldbeker en 1992 As-reeks |- | 30 Junie 1993 | rowspan=3| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 16–4 | 32&nbsp;000 | 1993 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 23 Junie 1995 | 26–8 | 25&nbsp;309 | 1995 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 14 Julie 1995 | 46–10 | 20&nbsp;803 | 1995 Trans-Tasmansee Toetsreeks |- | 11 Julie 1997 | Res van die wêreld | 28–8 | 14&nbsp;927 | Net 'n toetswedstryd vir die ARL-toetsspan |- | 9 Oktober 1998 | {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 30–12 | 18&nbsp;501 | |- | 22 Oktober 1999 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 42–6 | 12&nbsp;511 | 1999 Drienasies |- | 25 April 2005 | rowspan=2| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 32–16 | 40&nbsp;317 | 2005 Anzac-toets |- | 5 Mei 2006 | 50–16 | 44&nbsp;191 | 2006 Anzac-toets |- | 18 November 2006 | {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Groot-Brittanje]] | 33–10 | 44&nbsp;358 | 2006 Drienasies |- | 20 April 2007 | rowspan=6| {{vlagland|Nieu-Seeland}} | 30–6 | 35&nbsp;241 | 2007 Anzac-toets |- | 23 November 2008 | 20–34 | 50&nbsp;599 | 2008 Wêreldbeker-eindwedstryd. Rekordtoetsbywoningat by Suncorpstadion |- | 8 Mei 2009 | 38–10 | 37&nbsp;152 | 2009 Anzac-toets |- | 13 November 2010 | 12–16 | 36&nbsp;299 | 2010 Viernasies-eindwedstryd |- | 25 Oktober 2014 | 12–30 | 47&nbsp;813 | 2014 Viernasies |- | 3 Mei 2015 | 12–26 | 32&nbsp;681 | 2015 Anzac-toets |} === Rugbywêreldbeker 2003 === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2003}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 11 Oktober 2003 || {{FRAru}} || style="text-align:center;"| 61–18 || {{FIJru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 46&nbsp;795 |- | 15 Oktober 2003 || {{FIJru}} || style="text-align:center;"| 19–18 || {{USAru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 30&nbsp;990 |- | 18 Oktober 2003 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 90–8 || {{ROUru}} || Groep A || style="text-align:center;"| 48&nbsp;778 |- | 20 Oktober 2003 || {{SCOru}} || style="text-align:center;"| 39–15 || {{USAru}} || Groep B || style="text-align:center;"| 46&nbsp;796 |- | 24 Oktober 2003 || {{NZLru}} || style="text-align:center;"| 91–7 || {{TGAru}} || Groep D || style="text-align:center;"| 47&nbsp;588 |- | 1 November 2003 || {{RSAru}} || style="text-align:center;"| 60–10 || {{SAMru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 48&nbsp;496 |- | 2 November 2003 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 111–13 || {{URUru}} || Groep C || style="text-align:center;"| 46&nbsp;233 |- | 8 November 2003 || {{AUSru}} || style="text-align:center;"| 33–16 || {{SCOru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 45&nbsp;412 |- | 9 November 2003 || {{ENGru}} || style="text-align:center;"| 28–17 || {{WALru}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 45&nbsp;252 |} === AFC Asië-beker 2015 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 10 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Saoedi-Arabië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Sjina}} || Groep B || style="text-align:center;"| 12&nbsp;557 |- | 12 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Jordanië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Irak}} || Groep D || style="text-align:center;"| 6&nbsp;840 |- | 14 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|China}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Oesbekistan}} || Groep B || style="text-align:center;"| 13&nbsp;674 |- | 16 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Irak}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Japan}} || Groep D || style="text-align:center;"| 22&nbsp;941 |- | 17 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 0–1 || {{vlagland|Suid-Korea}} || Groep A || style="text-align:center;"| 48&nbsp;513 |- | 19 Januarie 2015 || 19:00 || {{vlagland|Iran}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}} || Groep C || style="text-align:center;"| 11&nbsp;394 |- | 22 Januarie 2015 || 20:30 || {{vlagland|Sjina}} || style="text-align:center;"| 0–2 || |{{vlagland|Australië}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 46&nbsp;067 |} === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (AOST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 22 Julie 2023 || 19:30 || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Haïti}} || Groep D || style="text-align:center;"| 44&nbsp;369 |- | 27 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 2–3 || {{vlagland|Nigerië}} || Groep B || style="text-align:center;"| 49&nbsp;156 |- | 29 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Brasilië}} || Groep F || style="text-align:center;"| 49&nbsp;378 |- | 31 Julie 2023 || 18:00 || {{vlagland|Ierland}} || style="text-align:center;"| 0–0 || {{vlagland|Nigerië}} || Groep B || style="text-align:center;"| 24&nbsp;884 |- | 3 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Suid-Korea}} || style="text-align:center;"| 1–1 || {{vlagland|Duitsland}} || Groep H || style="text-align:center;"| 38&nbsp;945 |- | 7 Augustus 2023 || 17:30 || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;"| 0–0 (4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Nigerië}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 49&nbsp;461 |- | 12 Augustus 2023 || 17:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 0–0 (7–6 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Frankryk}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 49&nbsp;461 |- bgcolor=bronze | 19 Augustus 2023 || 18:00 || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Australië}} || Bronseindstryd || style="text-align:center;"| 49&nbsp;461 |} == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="168"> Lêer:Qld roar suncorp.jpg|Sokkerwedstryd tussen Brisbane Roar FC en Newcastle Jets FC in Oktober 2006 Lêer:Suncorp Stadium.jpg|Rugbywedstryd tussen Brisbane Broncos en Canterbury Bulldogs Lêer:Suncorpstadium071006.JPG|Vriendskaplike sokkerwedstryd tussen Australië en Paraguay in 2006 Lêer:Suncorpstadium071006a.JPG|Vriendskaplike sokkerwedstryd tussen Australië en Paraguay in 2006 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Lang Park|Suncorpstadion}} * {{en}} [http://www.suncorpstadium.com.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.austadiums.com/stadiums/suncorp-stadium Suncorp Stadium op Austadiums] {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugbystadions in Australië]] [[Kategorie:Rugbywêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Australië]] [[Kategorie:Sport in Brisbane]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] f2iojm4ak0fd6iks60bofa0s1efr74f Chelsea FC 0 63624 2888969 2864739 2026-03-31T09:10:44Z Aliwal2012 39067 2888969 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Stamford Bridge stadium.jpg|250px]] | klubnaam = Chelsea | vollenaam = Chelsea Football Club | stigting = [[14 Maart]], [[1905]] | stadion = [[Stamford Bridge (sokkerstadion)|Stamford Bridge]], <br />[[Londen]] | kapasiteit = 40 173 | voorsitter = {{vlagikoon|VSA}} Todd Boehly | bestuurder = | liga = [[Premier League]] | patroon_la1 = _chelsea2425h | patroon_b1 = _chelsea2425h | patroon_ra1 = _chelsea2425h | patroon_sh1 = _chelsea2425h | patroon_so1 = _chelsea2425hl | linkerarm1 = 0040D0 | liggaam1 = 0040D0 | regterarm1 = 0040D0 | broek1 = 0040D0 | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _chelsea2425a | patroon_b2 = _chelsea2425a | patroon_ra2 = _chelsea2425a | patroon_sh2 = _chelsea2425a | patroon_so2 = | linkerarm2 = FEEEEE | liggaam2 = FEEEEE | regterarm2 = FEEEEE | broek2 = FEEEEE | kouse2 = 0033ff |}} [[Lêer:Chelsea 1929.jpg|duimnael|regs|250px|Chelsea FC, 1929.]] '''Chelsea''' is 'n [[Engeland|Engelse]] [[sokker]]span in [[Londen]], wat in die [[Premier League]] speel. Chelsea se tradisionele uitrusting bestaan ​​uit 'n blou [[Trui#Sporttruie|trui]] en kortbroek, wat die klub die bynaam ''The Blues'' verdien. Hulle tuiswedstryde in [[Stamford Bridge (sokkerstadion)|Stamford Bridge]], wat 'n kapasiteit van byna 42&nbsp;000 sitplekke het. Sedert die [[Rusland|Russiese]] eienaar [[Roman Abramowitsj]] die klub oorgeneem het, het ''Chelsea'' baie pryse gewen, soos die [[Premier League]] van Engeland drie keer. Ná [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Rusland se aanval op die Oekraïne in 2022]] is Abramowitsj deur die Britse regering gedwing om die klub te verkoop, en ambisies het sedertdien verlaag.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-roman-abramovich-politics-soccer-sports-f65d504f2e42492a83aa01dd88db9498|title=How Abramovich was forced to sell Chelsea in fall from grace|date=2022-05-26|website=AP News|access-date=2025-03-26}}</ref> In Julie 2025 het Chelsea egter onverwags daarin geslaag om die eerste uitgebreide [[FIFA-Klubwêreldbeker]] te wen, en die nuutontwerpte trofee is saam met die Amerikaanse president [[Donald Trump]] omhoog gehou.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2025/jul/14/the-club-world-cup-final-was-the-latest-example-of-politics-hijacking-football|title=Trump’s presence at Chelsea’s trophy lift was a fitting coda to a misguided tournament|date=2025-07-14|website=[[The Guardian]]|access-date=2025-07-15}}</ref> == Erelys == * '''Kampioen van Engeland (4)''' : 1954/55, 2004/05, 2005/06, 2009/10 : (naaswenner (4): 2003/04, 2006/07, 2007/08, 2010/11) * '''FA Cup (6)''' : 1970, 1997, 2000, 2007, 2009, 2010 : (naaswenner (4): 1915, 1967, 1994, 2002) * '''League Cup (4)''' : 1965, 1998, 2005, 2007 : (naaswenner (2): 1972, 2008) * '''Charity Shield (4)''' : 1955, 2000, 2005, 2009 : (naaswenner (4): 1970, 1997, 2006, 2007) * '''Champions League (2)''' : 2012, 2021 : (naaswenner (1): 2008) * '''Conference League (1)''' : 2025 * '''Europese Bekerwenner-beker (2)''' : 1971, 1998 * '''Europese Supercup (1)''' : 1998 *'''Klubwêreldbeker''' : 2025 == Bekende sokkerspelers en afrigters == === Spelers === * {{vlagikoon|FRA}} [[Nicolas Anelka]] * {{vlagikoon|GER}} [[Michael Ballack]] * {{vlagikoon|ARG}} [[Hernán Crespo]] * {{vlagikoon|CIV}} [[Didier Drogba]] * {{vlagikoon|NL}} [[Ruud Gullit]] * {{vlagikoon|ENG}} [[Frank Lampard]] * {{vlagikoon|ROM}} [[Adrian Mutu]] * {{vlagikoon|FRA}} [[Emmanuel Petit]] * {{vlagikoon|NL}} [[Arjen Robben]] * {{vlagikoon|ENG}} [[John Terry]] * {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Torres]] * {{vlagikoon|Liberië}} [[George Weah]] === Afrigters === * {{vlagikoon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] * {{vlagikoon|NL}} [[Guus Hiddink]] * {{vlagikoon|POR}} [[José Mourinho]] ==Verwysings== {{verwysings}} {{Premier League}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse sokkerklubs]] [[Kategorie:Sport in Londen]] 0ha47ylsdrljljjgecenpya60mimayq Koringblom 0 65441 2888788 2864406 2026-03-30T14:13:46Z Oesjaar 7467 Nie meer wees nie! 2888788 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = IUCN2.3 | name = Koringblom | image = | taxon = Scabiosa africana | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1762) | synonyms =* ''Asterocephalus altissimus'' <small>Spreng.</small> * ''Asterocephalus induratus'' <small>Spreng.</small> * ''Scabiosa altissima'' <small>Jacq.</small> * ''Scabiosa indurata'' <small>L.</small> * ''Scabiosa procera'' <small>Salisb.</small> }} Die '''koringblom''' (''Scabiosa africana'') is 'n meerjarige blomplant wat blom vanaf [[September]] tot [[Februarie]]. Die plant is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Wes-Kaap]]. Die plant is 'n vinnige groeier met 'n grysgroen loof en mooi ligpers blommetjies aan lang stele. Die plant kan ook as 'n grondbedekker gebruik word. Dit benodig vol son en matig water. == Galery == <gallery> Scabiosa africana 1.jpg|Bos Scabiosa africana 04 09 2010.JPG Scabiosa africana 3.jpg </gallery> == Bronnelys == {{Commons|Scabiosa africana}} * Die Suid-Afrikaanse Gids- feite en wenke. Isabel Uys. 2009 {{ISBN|978-1-86919-324-9}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=2742-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:319675-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|africana]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Blomme]] [[Kategorie:Rankplante]] [[Kategorie:Tuinplante]] 9ctdsbiswzfhzbvxvo6fr2yt8ztkt45 Jan van der Merwe (wetenskaplike) 0 66874 2888911 2461420 2026-03-30T21:17:59Z Jcb 223 2888911 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Jan van der Merwe | beeld = | breedte = <!-- Vul net 220 in, nie 220px --> | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = Johannes Hendrik van der Merwe | geboortedatum = {{Geboortedatum|1922|02|28}} | geboorteplek = [[Humpata]], [[Angola]] | sterftedatum = {{SDEO |2016|02|28 |1922|02|28}} | sterfteplek = [[Suid-Afrika]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = | vakgebied = [[ingenieurswese]]<br/>[[fisika]] | werkplek = [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad|WNNR]]<br/>[[Nelson Mandela-universiteit|Universiteit van Port Elizabeth]]<br/>[[Universiteit van Suid-Afrika|UNISA]]<br/>[[Universiteit van Pretoria]] | alma mater = [[Universiteit Stellenbosch]]<br/>Universiteit van Bristol | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = Nevill Francis Mott | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Epitaksie | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = [[Havengaprys]] (1967)<br/>[[De Beers]] Goue Medalje (1984) | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Johannes Hendrik van der Merwe ''' (28 Februarie 1922 - 28 Februarie 2016) was 'n Suid-Afrikaanse [[wiskundige]] en [[fisikus]]. Die ''Frank-Van der Merwe''-kristalgroeimodel dra sy naam en hy het verskeie Suid-Afrikaanse akademiese pryse ontvang. Hy word beskou as die "Vader van Epitaksie". Sy navorsing word as fundamenteel beskou vir toepassings in kommunikasietegnologie. == Opvoeding en vroeë lewe == Van der Merwe is op 28 Februarie 1922 gebore aan [[Dorslandtrek|Dorslandtrekkers]] ([[Afrikaner]] boere-setlaars) Johannes Marthinus van der Merwe en Catharina Margaretha van der Merwe in [[Humpata]], [[Angola]]. Alhoewel sy ouers albei van groot gesinne vandaan gekom het (sy pa het vier broers en susters gehad en sy ma het vyf broers en susters gehad), was hy was 'n enigste kind. In 1928 het hy en sy gesin verhuis na wat voorheen [[Suidwes-Afrika]] was (nou [[Namibië]]). Daar word geglo dat hulle met 'n [[ossewa]] gereis het. Gedurende sy formatiewe jare het die familie tussen die huidige [[Outjo]] en [[ Gobabis]] verhuis en hulle uiteindelik gevestig in [[Otjiwarongo]], waar hy vir die eerste keer 'n werklike laerskool bygewoon het. Hy het die hoërskool in [[Windhoek]] bygewoon.<ref name="SAIP"/><ref name="Geni"/> In 1941 het hy die [[Universiteit van Stellenbosch]], Suid-Afrika bygewoon met 'n beurs. Na die verwerwing van 'n [[Baccalaureus scientiae|BS-graad]] in [[ingenieurswese]], is hy deur die hoof van die toegepaste wiskunde departement oorreed om vir 'n MS in toegepaste wiskunde te studeer, wat hy in 1945 voltooi het.<ref name="SAIP"/> In 1946 is hy aangestel as junior lektor in die departement toegepaste wiskunde. Hy het by die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad |WNNR]] in [[Pretoria]] gaan werk in 1947 onder die toesig van [[Stefan Meiring Naudé |Meiring Naudé]]. Hy is deur die WNNR 'n beurs toegeken om in [[Engeland]] te studeer.<ref name="SAIP"/> Tussen 1947 en 1949, het hy 'n doktorsgraad in teoretiese soliedestaatfisika aan die Universiteit van Bristol behaal onder toesig van Nevill Francis Mott.<ref name="Bristol"/> In Bristol was hy bevriend met verskeie mense wat later beroemde fisici geword het, waaronder CF Powell ('n wenner van die [[Nobelprys vir fisika]]), Arthur Mannering Tyndall en Doris Kuhlmann-Wilsdorf. Aan die einde van 1949 het hy teruggekeer na Suid-Afrika en die WNNR.<ref name="SAIP"/> [[Lêer:Rutile-Hematite-122180.jpg | 100px | duimnael | Rutiel epitaksiaal op hematiet (Bahia, Brasilië)]] == Loopbaan in navorsing == Dit was in Bristol in die tydperk 1947 tot 1949 dat hy saam met Charles Frank aan interkristalgrense gewerk het. Uiteindelik het hul navorsing hulle gelei om epitaksie te studeer. Epitaksie verwys na die afsetting van 'n [[kristal|kristallyne]] oorlaag op 'n kristallyne substraat. In 1949 het hulle die vrugte van hul navorsing in 'n reeks wetenskaplike referate aangebied. Die resultaat was die ''Frank-Van der Merwe''-kristalgroeimodel wat albei hul name dra.<ref name="Nabarro"/><ref name="FaradaySociety"/> Van 1953 tot 1964 het hy as senior dosent en medeprofessor in die fisika departement aan die Universiteit van Pretoria gedien. Hy het sy MS in Wiskunde in 1956 aan die Universiteit van Pretoria voltooi. Gedurende hierdie tydperk het hy weer saamgewerk met 'n kollega van Bristol, Frank Nabarro, wat toe hoof van Fisika aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] was. In 1961 het hy 'n sabbatsverlof aan die Universiteit van Virginia deurgebring, wat gelei het tot 'n verfyning van sy aanvanklike model van verdikking van tweedimensionele-koppelvlakke in 1963.<ref name="SAIP"/> Die teorie van epitaksie was 'n belangrike fokus van sy loopbaan en hy het baie seminale artikels hieroor gepubliseer, wat tot gevolg gehad het dat hy bekend staan ​​as die "Vader van Epitaksie". Met die vooruitgang van die halfgeleierbedryf vanaf die 1960's het epitaksie uiters belangrik geword, aangesien die vervaardiging van transistors en geïntegreerde stroombane van die groei van perfekte enkelkristalle afhang. 'n Wesenlike rol in die verstaan ​​van hoe om sulke perfekte kristalle te groei, is deur sy teorie voorsien.<ref name="Condense1"/> Van der Merwe se model van atoomkragte het die weg gebaan vir die suksesvolle modellering van belangrike fisiese verskynsels in vastestowwe op die atoomskaal. Hy het persoonlik sy oplossing vir 'n [[differensiaalvergelyking]] in sy dokters-tesis beskou as een van sy grootste prestasies. Dit was basies 'n enkelgolf-differensiaalvergelyking (wat a ''Soliton'' genoem word) met 'n vernuftige oplossing, die eerste analitiese oplossing vir 'n soliton probleem. Solitone in soliedematerial-fisika en ander takke van fisika het belangrik geword vir gevorderde toepassings in kommunikasietegnologie.<ref name="FaceBook"/> In 1965 is hy deur 'n oud-WNNR-kollega, Ernst Marais, na die [[Universiteit van Port Elizabeth]] genooi waar hy as hoof van die toegepaste wiskunde-afdeling aangestel is. Gedurende hierdie tydperk is Van der Merwe genooi om by talle internasionale konferensies plenaire gesprekke aan te bied. Hy het blywende vriendskappe met verskeie oppervlaktedeskundiges ontwikkel, waaronder Ernst G. Bauer van die Tegniese Universiteit van Clausthal-Zellerfeld, [[Duitsland]] en Ralf Vanselow van die Universiteit van [[Wisconsin]], [[Milwaukee]]. In 1969 het hy na [[Universiteit van Suid-Afrika|UNISA]] verplaas waar hy as professor in toegepaste wiskunde aangestel was. In 1970 het hy 'n sewe-maande-lange sabbatsverlof aand die Universiteit van Virginia deurgebring, waar hy saam met William A. Jesser saamgewerk het. Byna 30 jaar later, in 1999 het hy en Jesser 'n referaat saam geskryf.<ref name="Jesser"/> In 1972 het hy die pos as hoof van die fisika-departement aan die Universiteit van Pretoria aanvaar. Vanaf hierdie tyd het hy gereeld saamgewerk met Gary Shiflet van die Universiteit van Virginia. Byna 20 jaar later, het Shiflet en Van der Merwe saam referaat geskyf oor interfase-grense.<ref name="Shiflet"/> Na sy verpligte aftrede op 65-jarige ouderdom, word hy vanaf 1990 tot 2003 ''Professor Extraordinarius'' aan UNISA en Ere-professor in die Departement Fisika aan die Universiteit van Pretoria vanaf 2004 tot 2016.<ref name="SAIP"/> In 1981 en 1989 was hy besoekende-professor aan die tegniese universiteit van Clausthal-Zellerfeld. Hy was 'n besoekende-navorser aan [[Kodak]]se Navorsingslaboratorium in die [[VSA]] in 1981. [[ Lêer:Letter by Jan van der Merwe (Publication request).jpg| duimnael | Brief van Jan H van der Merwe op 80-jarige ouderdom in 2002, waarin die afskrif van 'n publikasie gevra word oor 'n analitiese oplossing vir 'n wiskundige model vanaf 'n kollega.]] == Toekennings en eerbewyse == Van die toekennings wat aan Van der Merwe gedoen was, is: * [[Havengaprys#JHvdMerwe2019|Havenga-prys]] vir Fisika (1967) van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] * EW Muller-toekenning (Universiteit van Wisconsin, VSA) * 'FRD A'-gradering wat eerste in 1984 toegeken is en toegeken is tot aan die einde van sy werksloopbaan (Nasionale Navorsingstigting) * [[De Beers]] Goue Medalje in Fisika (1984) * DSc (honoris causa) [[Universiteit van Suid-Afrika]] (1984), * Suid-Afrikaanse Wiskundige Vereniging toekenning vir die beste publikasie in die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Fisika (1987) * [[Suid-Afrikaanse siviele ordes en dekorasies: 1967-2002|Die Suid-Afrikaanse Orde vir Uitstekende Diens]], Klas 1: Goud (1989) * DSc (honoris causa) [[Universiteit van Pretoria]] (1990) * DSc (honoris causa) [[Universiteit van Port Elizabeth]] (1994) * Goue medalje van die Suid-Afrikaanse Vereniging vir die Bevordering van Wetenskap (1998) * Tuks Alumni Laureatus- toekenning vir Uitnemende Wetenskaplike Prestasies (2000) * Eeufees-toekenning, Leierswyse 1908 tot 2008 (Universiteit van Pretoria) (2008) In 2000 is 'n simposium ter ere van Van der Merwe deur die Amerikaanse Vereniging vir Metale, Materiaal en Minerale gereël om die 50<sup>ste</sup> herdenking van sy ontdekking van ''Interfase-ontwrigtings'' (in Engels: Interfacial Dislocations) te vier. Die Materiaalnavorsingsgemeenskap (in Engels: Materials Research Society) het in November 2017 'n fokus-uitgawe getiteld ''"Jan van der Merwe: Epitaxy and the Computer Age"'' ("Jan van der Merwe: Epitaksie en die Rekenaar-tydperk") gepubliseer.<ref name="Cambridge"/> == Persoonlike lewe == In 1947, net voordat hy Suid-Afrika vir Bristol verlaat het, het hy met Wilhelmina de Villiers getrou en hulle het hul wittebrood op die skip na die Verenigde Koninkryk deurgebring. Aan die einde van 1949 het hulle na Pretoria teruggekeer, betyds vir die geboorte van hul eerste kind Pauline (1950). Willem is in 1954 gebore, Jan in 1957 en Anna is in 1957 aangeneem. Sy seun, Jan, is in 1994 dood, sy dogter Pauline in 1999 en sy vrou in 2006. Van der Merwe het gesterf op sy verjaardag, 28 Februarie 2016, in die huis van sy seun, Willem.<ref name="SAIP"/> == Verwysings == {{verwysings|2|verwysings= <ref name="Bristol"> {{webaanhaling| url = http://www.bristol.ac.uk/physics/media/histories/14-portraits.pdf| titel = H.H. Wills Physics Laboratory - Portrait Gallery| toegangsdatum= 30 Januarie 2019| uitgewer = Universiteit van Bristol| bladsye = 10| taal = Engels}} </ref> <ref name="Cambridge"> {{cite journal |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-materials-research/issue/focus-issue-jan-van-der-merwe-epitaxy-and-the-computer-age/35848B02A8F22B262379958D44E1325C|title=Focus Issue: Jan van der Merwe: Epitaxy and the Computer Age {{!}} Cambridge Core |journal=Journal of Materials Research |accessdate=1 Februarie 2019|volume=32|language=en|date=2017}} </ref> <ref name="Condense1"> {{cite journal | last=Bauer | first=E. | last2=van der Merwe | first2=Jan H. | title=Structure and growth of crystalline superlattices: From monolayer to superlattice | journal=Physical Review B | publisher=American Physical Society (APS) | volume=33 | issue=6 | date=15 Maart 1986 | issn=0163-1829 | doi=10.1103/physrevb.33.3657 | pages=3657–3671 |language=en}}</ref> <ref name="FaceBook"> {{webaanhaling| url = https://www.facebook.com/1660099704207118/posts/prof-jan-h-van-der-merwe-a-renowned-physicist-passed-away-it-is-with-great-sadne/1711325152417906/| titel =South African Institute of Physics | toegangsdatum= 31 Januarie 2019| outeur= Prof John Malherbe| mede-outeurs=Prof Max Braun | datum =3 Maart 2016 | uitgewer = Facebook.com| taal = Engels}} </ref> <ref name="FaradaySociety"> {{Cite journal |doi = 10.1039/DF9490500201|title = Misfitting monolayers and oriented overgrowth|journal = Discussions of the Faraday Society|volume = 5|pages = 201|year = 1949|last1 = Van Der Merwe|first1 = J. H.|language=Engels}} </ref> <ref name="Geni"> {{webaanhaling| url = https://www.geni.com/people/Prof-Jan-van-der-Merwe/6000000049744675068| titel = Prof. Johannes Hendrik van der Merwe| toegangsdatum= 31 Januarie 2019 | laaste= Armenis| eerste= Alexander| datum = 13 November 2016| uitgewer = Geni.com| taal = Engels}} </ref> <ref name="Jesser">{{cite journal | last=Jesser | first=William A. | last2=van der Merwe | first2=J. H. | last3=Stoop | first3=P. M. | title=Misfit accommodation by compliant substrates | journal=Journal of Applied Physics | publisher=AIP Publishing | volume=85 | issue=4 | date=15 Februarie 1999 | issn=0021-8979 | doi=10.1063/1.369514 | pages=2129–2139 |language=en}}</ref> <ref name="Nabarro"> Nabarro, F. RN. "Jan van der Merwe and the theory of epitaxy." (in Engels) Metallurgical and Materials Transactions A 33.8 (2002): 2473-2474. </ref> <ref name="SAIP"> {{webaanhaling| url = http://www.saip.org.za/index.php/news-and-events/other-events/349-prof-jan-h-van-der-merwe-a-renowned-physicist-passed-away| titel = Prof Jan H van der Merwe, a renowned physicist passed away| toegangsdatum= 31 Januarie 2019| datum = 3 Maart 2016| uitgewer = Suid-Afrikaanse Instituut vir Fisika| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20160421170437/http://saip.org.za/index.php/news-and-events/other-events/349-prof-jan-h-van-der-merwe-a-renowned-physicist-passed-away| argiefdatum = 21 April 2016}} </ref> <ref name="Shiflet"> {{webaanhaling| url = https://engineering.virginia.edu/faculty/gary-james-shiflet| titel = Gary James Shiflet| toegangsdatum= 1 Februarie 2019| uitgewer = University of Virginia - School of Engineering and Applied Science| taal = Engels}} </ref> }} {{DEFAULTSORT:Van der Merwe, Jan}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1922]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Afrikaners]] 67g4s3076wl07j1lsqy4xaxrwrif2lk Struik 0 67122 2888964 2610053 2026-03-31T08:44:55Z Aliwal2012 39067 kondisies-->toestande 2888964 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Morella cordifolia Wasbessie bush - Cape Stranveld SA 2.jpg|duimnael|regs|300px|'n [[Duinewasbessie]].]] 'n '''Struik''' is 'n [[hout]]agtige [[plant]] wat onmiddellik bo die grond in 'n aantal sytakke vertak. [[Boom|Bome]], in teenstelling met struike, het slegs een stam en word heelwat hoër. Struike is meestal korter, gewoonlik onder 5–6 m. Verskeie [[spesie]]s plante kan as bome of struike groei, afhangende van die heersende toestande. Sommige struike is immergroen, terwyl ander weer bladwisselend is en hulle [[blaar|blare]] jaarliks verloor. Struike kan aangeplant word vir hulle [[blom]]me, vir afskansing tussen huise om [[privaatheid]] te verhoog of om wind of geraas af te keer. Struike kan ook in interessante vorme gesnoei word. {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Soorte plante]] [[Kategorie:Struike| ]] q81nz7bhr269cqhwizvueow2ka31yxz Chan Santokhi 0 67916 2888935 2821551 2026-03-31T02:52:58Z Sobaka 328 opdateer RIV 2888935 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Chan Santokhi | beeld = Чандрикаперсад Сантохи (cropped).jpg | beeldonderskrif = Chan Santokhi in 2020 | orde = 9de President van Suriname | termynaanvang = [[16 Julie]] [[2020]] | termyneinde = [[16 Julie]] [[2025]] | vise = [[Ronnie Brunswijk]] | voorganger = [[Desi Bouterse]] | opvolger = [[Jennifer Geerlings-Simons]] | geboortenaam = Chandrikapersad Santokhi | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1959 | geboortemaand = 2 | geboortedag = 3 | geboorteplek = Wanica, [[Suriname]] | sterftedatum = 30 Maart 2026 | sterfteplek = | party = Vooruitstrevende Hervormings Partij | orde2 = Minister van Justisie en Polisie | termynaanvang2 = [[1 September]] [[2005]] | termyneinde2 = [[13 Augustus]] [[2010]] | president2 = [[Ronald Venetiaan]] | voorganger2 = [[Siegfried Gilds]] | opvolger2 = [[Lamuré Latour]] (waarnemend)<br />[[Martin Misiedjan]] | orde3 = Lid van die Surinaamse Parlement | termynaanvang3 = [[12 Augustus]] [[2010]] | termyneinde3 = [[16 Julie]] [[2020]] | voorganger3 = | opvolger3 = | orde4 = Leier van die Vooruitstrevende Hervormings Partij | termynaanvang4 = [[3 Julie]] [[2011]] | termyneinde4 = | voorganger4 = [[Ramdien Sardjoe]] | opvolger4 = | eggenoot = Melissa Seenacherry (huwelik in 2020) | kinders = 2 | alma_mater = Nederlandse Politieacademie, Apeldoorn (BS) | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = Ere-orde van die Geel Ster (2010)<br />Pravasi Bharatiya Samman (2023) }} '''Chandrikapersad Santokhi''' ( [[3 Februarie]] [[1959]] - [[30 Maart]] [[2026]] ), ook bekend as '''Chan Santokhi''', was 'n [[Suriname|Surinaamse]] politikus en voormalige hoof van polisie. Hy het van 2020 tot 2025 as president van [[Suriname]] gedien. == Kinderjare == Chan Santokhi is op 3 Februarie 1959 in Lelydorp gebore in die distrik Suriname (nou bekend as die distrik Wanica).<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://parbode.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1689&Itemid=75 |title=Crimefighter met lef |publisher=Parbode |date=1 Desember 2006 |accessdate=1 Desember 2006}}</ref> == Minister van Justisie == In September 2005 is Santokhi ingehuldig as Minister van Justisie en Polisie namens die Vooruitstrevende Hervormings Partij (VHP). == Voorsitter van die Vooruitstrevende Hervormings Partij == Op 3 Julie 2011 is Santokhi verkies tot voorsitter van die '''Vooruitstrevende Hervormings Partij''' (VHP).<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.dewest-online.com/?p=15457 |title=VHP groeit sinds aantreden Santokhi |publisher=De West |date=13 Januarie 2012 |accessdate=13 Januarie 2012}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Santokhi, Chan}} [[Kategorie:Surinaamse politici]] [[Kategorie:Presidente]] [[Kategorie:Ministers van Justisie]] [[Kategorie:Polisiebeamptes]] [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Lewende mense]] r8nkxu6o0g906j414avpervw875r46a 2888939 2888935 2026-03-31T05:33:04Z Sobaka 328 opdateer 2888939 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Chan Santokhi | beeld = Чандрикаперсад Сантохи (cropped).jpg | beeldonderskrif = Chan Santokhi in 2020 | orde = 9de President van Suriname | termynaanvang = [[16 Julie]] [[2020]] | termyneinde = [[16 Julie]] [[2025]] | vise = [[Ronnie Brunswijk]] | voorganger = [[Desi Bouterse]] | opvolger = [[Jennifer Geerlings-Simons]] | geboortenaam = Chandrikapersad Santokhi | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1959 | geboortemaand = 2 | geboortedag = 3 | geboorteplek = Wanica, [[Suriname]] | sterftedatum = 30 Maart 2026 | sterfteplek = | party = Vooruitstrevende Hervormings Partij | orde2 = Minister van Justisie en Polisie | termynaanvang2 = [[1 September]] [[2005]] | termyneinde2 = [[13 Augustus]] [[2010]] | president2 = [[Ronald Venetiaan]] | voorganger2 = [[Siegfried Gilds]] | opvolger2 = [[Lamuré Latour]] (waarnemend)<br />[[Martin Misiedjan]] | orde3 = Lid van die Surinaamse Parlement | termynaanvang3 = [[12 Augustus]] [[2010]] | termyneinde3 = [[16 Julie]] [[2020]] | voorganger3 = | opvolger3 = | orde4 = Leier van die Vooruitstrevende Hervormings Partij | termynaanvang4 = [[3 Julie]] [[2011]] | termyneinde4 = | voorganger4 = [[Ramdien Sardjoe]] | opvolger4 = | eggenoot = Melissa Seenacherry (huwelik in 2020) | kinders = 2 | alma_mater = Nederlandse Politieacademie, Apeldoorn (BS) | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = Ere-orde van die Geel Ster (2010)<br />Pravasi Bharatiya Samman (2023) }} '''Chandrikapersad Santokhi''' ( [[3 Februarie]] [[1959]] - [[30 Maart]] [[2026]] ), ook bekend as '''Chan Santokhi''', was 'n [[Suriname|Surinaamse]] politikus en voormalige hoof van polisie. Hy het van 2020 tot 2025 as president van [[Suriname]] gedien. == Kinderjare == Chan Santokhi is op 3 Februarie 1959 in Lelydorp gebore in die distrik Suriname (nou bekend as die distrik Wanica).<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://parbode.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1689&Itemid=75 |title=Crimefighter met lef |publisher=Parbode |date=1 Desember 2006 |accessdate=1 Desember 2006}}</ref> == Minister van Justisie == In September 2005 is Santokhi ingehuldig as Minister van Justisie en Polisie namens die Vooruitstrevende Hervormings Partij (VHP). == Voorsitter van die Vooruitstrevende Hervormings Partij == Op 3 Julie 2011 is Santokhi verkies tot voorsitter van die '''Vooruitstrevende Hervormings Partij''' (VHP).<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.dewest-online.com/?p=15457 |title=VHP groeit sinds aantreden Santokhi |publisher=De West |date=13 Januarie 2012 |accessdate=13 Januarie 2012}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Santokhi, Chan}} [[Kategorie:Surinaamse politici]] [[Kategorie:Presidente]] [[Kategorie:Ministers van Justisie]] [[Kategorie:Polisiebeamptes]] [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] k9gk8lqciizukw1rjvm44y2kairtdjn 2888941 2888939 2026-03-31T05:52:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888941 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Chan Santokhi | beeld = Чандрикаперсад Сантохи (cropped).jpg | beeldonderskrif = Chan Santokhi in 2020 | orde = 9de President van Suriname | termynaanvang = [[16 Julie]] [[2020]] | termyneinde = [[16 Julie]] [[2025]] | vise = [[Ronnie Brunswijk]] | voorganger = [[Desi Bouterse]] | opvolger = [[Jennifer Geerlings-Simons]] | geboortenaam = Chandrikapersad Santokhi | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1959 | geboortemaand = 2 | geboortedag = 3 | geboorteplek = Wanica, [[Suriname]] | sterftedatum = {{SDEO|1959|2|3|2026|3|30}} | sterfteplek = | party = Vooruitstrevende Hervormings Partij | orde2 = Minister van Justisie en Polisie | termynaanvang2 = [[1 September]] [[2005]] | termyneinde2 = [[13 Augustus]] [[2010]] | president2 = [[Ronald Venetiaan]] | voorganger2 = [[Siegfried Gilds]] | opvolger2 = [[Lamuré Latour]] (waarnemend)<br />[[Martin Misiedjan]] | orde3 = Lid van die Surinaamse Parlement | termynaanvang3 = [[12 Augustus]] [[2010]] | termyneinde3 = [[16 Julie]] [[2020]] | voorganger3 = | opvolger3 = | orde4 = Leier van die Vooruitstrevende Hervormings Partij | termynaanvang4 = [[3 Julie]] [[2011]] | termyneinde4 = | voorganger4 = [[Ramdien Sardjoe]] | opvolger4 = | eggenoot = Melissa Seenacherry (huwelik in 2020) | kinders = 2 | alma_mater = Nederlandse Politieacademie, Apeldoorn (BS) | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = Ere-orde van die Geel Ster (2010)<br />Pravasi Bharatiya Samman (2023) }} '''Chandrikapersad Santokhi''' ( [[3 Februarie]] [[1959]] - [[30 Maart]] [[2026]] ), ook bekend as '''Chan Santokhi''', was 'n [[Suriname|Surinaamse]] politikus en voormalige hoof van polisie. Hy het van 2020 tot 2025 as president van [[Suriname]] gedien. == Kinderjare == Chan Santokhi is op 3 Februarie 1959 in Lelydorp gebore in die distrik Suriname (nou bekend as die distrik Wanica).<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://parbode.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1689&Itemid=75 |title=Crimefighter met lef |publisher=Parbode |date=1 Desember 2006 |accessdate=1 Desember 2006}}</ref> == Minister van Justisie == In September 2005 is Santokhi ingehuldig as Minister van Justisie en Polisie namens die Vooruitstrevende Hervormings Partij (VHP). == Voorsitter van die Vooruitstrevende Hervormings Partij == Op 3 Julie 2011 is Santokhi verkies tot voorsitter van die '''Vooruitstrevende Hervormings Partij''' (VHP).<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.dewest-online.com/?p=15457 |title=VHP groeit sinds aantreden Santokhi |publisher=De West |date=13 Januarie 2012 |accessdate=13 Januarie 2012}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Santokhi, Chan}} [[Kategorie:Surinaamse politici]] [[Kategorie:Presidente]] [[Kategorie:Ministers van Justisie]] [[Kategorie:Polisiebeamptes]] [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] ecgt7jrh5o8bv6c4i5mrzqzyjujtap8 2888945 2888941 2026-03-31T06:47:38Z Aliwal2012 39067 2888945 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Chan Santokhi | beeld = Чандрикаперсад Сантохи (cropped).jpg | beeldonderskrif = Chan Santokhi in 2020 | orde = 9de President van Suriname | termynaanvang = [[16 Julie]] [[2020]] | termyneinde = [[16 Julie]] [[2025]] | vise = [[Ronnie Brunswijk]] | voorganger = [[Desi Bouterse]] | opvolger = [[Jennifer Geerlings-Simons]] | geboortenaam = Chandrikapersad Santokhi | geboortedatum = [[3 Februarie]] [[1959]] | geboorteplek = Wanica, [[Suriname]] | sterftedatum = {{SDEO|1959|2|3|2026|3|30}} | sterfteplek = | party = Vooruitstrevende Hervormings Partij | orde2 = Minister van Justisie en Polisie | termynaanvang2 = [[1 September]] [[2005]] | termyneinde2 = [[13 Augustus]] [[2010]] | president2 = [[Ronald Venetiaan]] | voorganger2 = [[Siegfried Gilds]] | opvolger2 = [[Lamuré Latour]] (waarnemend)<br />[[Martin Misiedjan]] | orde3 = Lid van die Surinaamse Parlement | termynaanvang3 = [[12 Augustus]] [[2010]] | termyneinde3 = [[16 Julie]] [[2020]] | voorganger3 = | opvolger3 = | orde4 = Leier van die Vooruitstrevende Hervormings Partij | termynaanvang4 = [[3 Julie]] [[2011]] | termyneinde4 = | voorganger4 = [[Ramdien Sardjoe]] | opvolger4 = | eggenoot = Melissa Seenacherry (getroud in 2020) | kinders = 2 | alma_mater = Nederlandse Politieacademie, Apeldoorn (BS) | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = Ere-orde van die Geel Ster (2010)<br />Pravasi Bharatiya Samman (2023) }} '''Chandrikapersad Santokhi''' ([[3 Februarie]] [[1959]] - [[30 Maart]] [[2026]]), ook bekend as '''Chan Santokhi''', was 'n [[Suriname|Surinaamse]] politikus en voormalige hoof van polisie. Hy het van 2020 tot 2025 as president van [[Suriname]] gedien. == Kinderjare == Chan Santokhi is op 3 Februarie 1959 in Lelydorp gebore in die distrik Suriname (nou bekend as die distrik Wanica).<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://parbode.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1689&Itemid=75 |title=Crimefighter met lef |publisher=Parbode |date=1 Desember 2006 |accessdate=1 Desember 2006}}</ref> == Minister van Justisie == In September 2005 is Santokhi ingehuldig as Minister van Justisie en Polisie namens die Vooruitstrevende Hervormings Partij (VHP). == Voorsitter van die Vooruitstrevende Hervormings Partij == Op 3 Julie 2011 is Santokhi verkies tot voorsitter van die '''Vooruitstrevende Hervormings Partij''' (VHP).<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.dewest-online.com/?p=15457 |title=VHP groeit sinds aantreden Santokhi |publisher=De West |date=13 Januarie 2012 |accessdate=13 Januarie 2012}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Santokhi, Chan}} [[Kategorie:Surinaamse politici]] [[Kategorie:Presidente]] [[Kategorie:Ministers van Justisie]] [[Kategorie:Polisiebeamptes]] [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] 8522ipsr086dyf2hk66edc1t9sm93kx Franco Smith 0 77430 2888965 2471806 2026-03-31T08:52:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888965 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Franco Smith | beeld = | byskrif = | vollenaam = Petrus Francois Smith | bynaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1972|7|29}} | geboorteplek = [[Lichtenburg]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,83&nbsp;m | gewig = 94&nbsp;kg | ru_posisies = [[Losskakel]], [[senter]] | springbokid = 643 | sarugbyno = 18061 | ru_amateurjare = | ru_amateurklubs = | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = 1999–2000<br />2001–02<br />2003–06 | ru_proklubs = [[Newport RFC|Newport]]<br />[[Rugby Bologna 1928|Bologna]]<br />[[Benetton Rugby Treviso|Treviso]] | ru_klubwedstryde = 27<br />6<br />60 | ru_klubpunte = (38)<br />(10)<br />(55) | ru_klubopdatering = | super14 = [[Bulls (Superrugbyspan)|Bulls]] | super14jare = 1998–99, 2002 | super14wedstryde = | super14punte = | ru_currentclub = | super14opdatering = 8 Mei 2015 | ru_provinsie = [[Vrystaat Cheetahs|VS Cheetahs]]<br />[[Griekwas (rugbyspan)|Griekwas]]<br />[[Blou Bulle]]<br />[[Pumas]] | ru_provinsiejare = 1992–95<br />1996–97<br />1998–2000<br />2001–02 | ru_provinsiewedstryde = 16<br />40<br />27<br /> | ru_provinsiepunte = ()<br />(359)<br />()<br />() | ru_provinsieopdatering = | ru_sewesnasionalejare = | ru_sewesnasionalespan = | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = 8 Mei 2015 | ru_nasionalespan = {{RSAru}} | ru_nasionalejare = 1997–1999 | ru_nasionalewedstryde = 9 | ru_nasionalepunte = (23) | ru_nsopdatering = 8 Mei 2015 | ru_afrigtingklubs = [[Vrystaat Cheetahs|VS Cheetahs]]<br />[[Benetton Rugby Treviso|Treviso]]<br />[[Vrystaat Cheetahs|VS Cheetahs]]<br />Shimlas<br />[[Vrystaat Cheetahs|VS Cheetahs]]<br />[[Cheetahs (Pro14-rugbyspan)|Cheetahs]]<br />{{ITAru}} | ru_afrigtingjare = 2005–07<br />2007–13<br />2014–15<br />2015<br />2015–2019<br />2016–2019<br />2020–2021 | ru_afrigtingopdatering = 8 Mei 2015 | ander = Ja | beroep = Rugbyafrigter | eggenote = | kinders = | familie = | skool = [[Hoërskool Sand du Plessis]] | universiteit = [[Universiteit van die Vrystaat]] | url = }} '''Franco Smith''' (* [[29 Julie]] [[1972]], [[Lichtenburg]]) is ’n voormalige [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] wat as [[losskakel]] en [[senter]] gespeel het. Hy speel sy eerste toets op 6 Desember 1997 teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]]. Sy laaste toets was teen [[All Blacks|Nieu-Seeland]] op 7 Augustus 1999. Smith is sedert 2006 ’n rugbyafrigter. Tussen 2020 en 2021 het hy as hoofafrigter van die [[Italiaanse nasionale rugbyspan]] gedien en beklee sedert 2021 die pos as hoof van hoë prestasies by die Italiaanse Rugbyfederasie. == Loopbaan == === Speler === ==== Jeug ==== Smith was ’n leerling aan die [[Hoërskool Sand du Plessis]] en is in 1990 gekies vir die Vrystaatse o/18-Cravenweekspan.<ref name="Cravenweekspan van die Vrystaat gekies">{{af}} {{cite web |last=Van Eck |first=Georg |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/06/2/16/10.html |title=Cravenweekspan van die Vrystaat gekies |publisher=Beeld |date=2 Junie 1990 |accessdate=5 Mei 2015 |archive-date= 8 Mei 2015 |archive-url=https://archive.today/20150508141126/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/06/2/16/10.html |url-status=dead }}</ref> In 1991 en 1992 het hy in talle wedstryde vir die Vrystaatse o/20-span asook vir die Shimlas van die [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] uitgedraf. As student was hy kaptein van die Suid-Afrikaanse Universiteitespan wat teen ’n Suid-Afrikaanse Weermag-XV gespeel het.<ref name="Jonges laat mens baie moed skep vir toekoms">{{af}} {{cite web |last=Van Eck |first=Georg |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/09/14/15/4.html |title=Jonges laat mens baie moed skep vir toekoms |publisher=Beeld |date=14 September 1992 |accessdate=5 Mei 2015 }}</ref> ==== Vrystaat Cheetahs ==== In September 1992 het Smith sy eersterangse debuut gemaak toe hy as senter vir die Vrystaat teen die [[Luiperds|Wes-Transvaal]] uitgedraf het in die tweede ronde van die 1992 Lionbekertoernooi.<ref name="Vrystaat kan verskil onderstreep">{{af}} {{cite web |last=Bosman |first=Jan |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/09/15/15/2.html |title=Vrystaat kan verskil onderstreep |publisher=Beeld |date=15 September 1992 |accessdate=5 Mei 2015 |archive-date= 8 Mei 2015 |archive-url=https://archive.today/20150508141121/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/09/15/15/2.html |url-status=dead }}</ref> Hy het tot 1995 in Bloemfontein gebly waar hy hoofsaaklik vir die Vrystaat se B-span gespeel het of as plaasvervanger vir die A-span. ==== Griekwas ==== In 1996 het Smith hom by die [[Griekwas (rugbyspan)|Griekwas]] in [[Kimberley]] aangesluit.<ref name="Nelie Smith gaan Griekwas afrig Eers saam met Markgraaff Van Julie af op sy eie">{{af}} {{cite web |last=Van Rooyen |first=Quintus |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/01/17/15/2.html |title=Nelie Smith gaan Griekwas afrig Eers saam met Markgraaff Van Julie af op sy eie |publisher=Beeld |date=17 Januarie 1996 |accessdate=5 Mei 2015 |archive-date= 8 Mei 2015 |archive-url=https://archive.today/20150508141119/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/01/17/15/2.html |url-status=dead }}</ref> Na slegs een seisoen by die Griekwas is Smith by die 36-man Springbokoefengroep ingesluit vir die jaareindtoer na Suid-Amerika en Europa.<ref name="Pensketse van nuwe Springbok-span">{{af}} {{cite web |last=Van Rooyen |first=Quintus |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/10/15/14/3.html |title=Pensketse van nuwe Springbok-span |publisher=Beeld |date=15 Oktober 1996 |accessdate=5 Mei 2015 }}</ref> Hy het saam met die [[Springbokke]] na [[Argentinië]], [[Wallis]] en [[Frankryk]] getoer<ref name="Springbokspan">{{af}} {{cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/10/31/26/6.html |title=Springbokspan |publisher=Beeld |date=31 Oktober 1996 |accessdate=5 Mei 2015 |archive-date= 8 Mei 2015 |archive-url=https://archive.today/20150508141117/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/10/31/26/6.html |url-status=dead }}</ref> en in ’n aantal toerwedstryde gespeel maar nie in enige toets nie. ==== Bulls/Blou Bulle ==== Aan die begin van 1998 het Nick Mallett, Springbokafrigter, versoek dat Smith van die [[Cats (Superrugbyspan)|Cats]] aan die [[Bulls (Superrugbyspan)|Bulls]] geleen word vir die [[1998 Super 12-seisoen|Super 12-seisoen]].<ref name="Franco Northern Bulls se losskakel">{{af}} {{cite web |last=Van Eck |first=Georg |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/01/29/20/3.html |title=Franco Northern Bulls se losskakel |publisher=Beeld |date=29 Januarie 1998 |accessdate=5 Mei 2015 }}</ref> Hy het homself vinnig in die span gevestig en was op ’n punt in die kompetisie die Suid-Afrikaner met die meeste punte<ref name="Sportnuus van oral">{{af}} {{cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/04/17/2/11.html |title=Sportnuus van oral |publisher=Beeld |date=17 April 1998 |accessdate=5 Mei 2015 |archive-date=11 Mei 2015 |archive-url=https://archive.today/20150511081604/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/04/17/2/11.html |url-status=dead }}</ref> voordat ’n kniebesering hom vir die laaste vier rondtes van die veld af gehou het. Hy het besluit om permanent in Pretoria te bly en het die [[Blou Bulle]] in 1998 se [[Curriebeker]]seisoen verteenwoording, asook die volgende jar se Superrugby- en Curriebekerseisoene. ==== Newport ==== In Augustus 1999 is aangekondig dat Smith hom by [[Newport RFC|Newport]] in Wallis sou aansluit.<ref name="Newport lok OP bulstut na Wallis">{{af}} {{cite web |last=Harmse |first=J.J. |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/08/28/16/3.html |title=Newport lok OP bulstut na Wallis |publisher=Die Burger |date=28 Augustus 1999 |accessdate=5 Mei 2015 }}</ref> Hy het in 27 wedstryde vir hulle gespeel en 38 punte aangeteken.<ref name="Franco Smith – Newport RFC">{{en}} {{cite web |url=http://www.blackandambers.co.uk/Teams/Player?PersonId=109980# |title=Franco Smith – Newport RFC |publisher=Newport RFC |accessdate=5 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802194202/http://blackandambers.co.uk/Teams/Player?PersonId=109980 |archive-date=2 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== Terugkeer na Bulls/Blou Bulle ==== Na slegs een seisoen in Walles het Smith na Suid-Afrika teruggekeer en weer by die Blou Bulle aangesluit<ref name="Franco speel weer vir Bulle">{{af}} {{cite web |last=Gilbert |first=Morris |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/05/03/14/7.html |title=Franco speel weer vir Bulle |publisher=Die Burger |date=3 Mei 2000 |accessdate=5 Mei 2015 }}</ref> waar hy in die 200 Curriebekerseisoen en die [[2001 Super 12-seisoen]] gespeel het. ==== Pumas/Bologna/Bulls ==== Van Pretoria af is Smith na [[Witbank]] waar hy in die 2001 Curriebekerseisoen vir die [[Pumas]] gespeel het, voor ’n kort loopbaan by [[Rugby Bologna 1928|Bologna]].<ref name="MJ Smith gaan in Italië speel">{{af}} {{cite web |last=Van Eck |first=Georg |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2001/10/31/21/8.html |title=MJ Smith gaan in Italië speel |publisher=Volksblad |date=31 Oktober 2001 |accessdate=5 Mei 2015 }}</ref> Hy het na Suid-Afrika teruggekeer om vir die Pumas in die 2002 Curriebekerseisoen te speel en het ook vir die Bulls in die [[2002 Super 12-seisoen]] gespeel. ==== Treviso ==== Smith het na Italië teruggekeer om aan die einde van 2002 vir [[Benetton Rugby Treviso|Treviso]] te speel.<ref name="Pumas soek in Kiwi-land na plaasvervanger vir Franco Smith">{{af}} {{cite web |last=Gilbert |first=Morris |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/08/23/13/5.html |title=Pumas soek in Kiwi-land na plaasvervanger vir Franco Smith |publisher=Die Burger |date=23 Augustus 2002 |accessdate=5 Mei 2015 }}</ref> Hy het vir vier seisoene daar gebly en het in 60 wedstryde vir die span gespeel. Gedurende sy tyd by hierdie klub het die span die Nasionale Kampioenskap van Uitmuntendheid in 2002–2003 en die Coppa Italia in 2005 gewen. ==== Terugkeer na Vrystaat Cheetahs ==== In 2005 het Smith na Suid-Afrika teruggekeer en hom by die Vrystaat aangesluit en is hy by die Curriebekerspan ingesluit. Hy het egter nie vir die span uitgedraf nie. Aan die einge van 2005 het Smith sy rugbystewels opgehang en die Vrystaat se agterlynafrigter geword. ==== Suid-Afrika ==== Smith het in 9 toetse vir die Springbokke gespeel. Hy het sy debuut op 6 Desember 1997 teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] gemaak en sy laaste wedstryd was op 7 Augustus 1999 teen [[All Blacks|Nieu-Seeland]]. === Afrigter === ==== Vrystaat Cheetahs ==== Smith se toetrede tot afrigting was toe hy die agterlynafrigter vir die Vrystaat Cheetahs in 2006 geword het.<ref name="Gaffie lugtig vir ‘monster’">{{af}} {{cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/03/14/DB/10/hcfie.html |title=Gaffie lugtig vir ‘monster’ |publisher=Die Burger |date=14 Maart 2006 | accessdate=5 Mei 2015 }}</ref> ==== Treviso ==== Na 18 maande by die Vrystaat het Smith na Italië teruggekeer om oor te neem as hoofafrigter van Treviso vir wie hy voorheen gespeel het.<ref name="Franco Smith nuovo capo allenatore del Benetton Rugby">{{it}} {{cite web |url=http://www.benettonrugby.it/novita.aspx?idC=124 |title=Franco Smith nuovo capo allenatore del Benetton Rugby |publisher=Benetton Treviso |date=20 Mei 2007 |accessdate=5 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308011220/http://www.benettonrugby.it/novita.aspx?idC=124 |archive-date=8 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hy het Treviso gelei na twee Nasionale Kampioenskap van Uitmuntendheid, in 2008–2009 en 2009–2010, die Coppa Italia in 2010 en die Italiaanse Superbeker in 2009. Smith het in Desember 2013 die pos as hoofafrigter by Treviso bedank.<ref name="Comunicato Benetton Rugby">{{it}} {{cite web |url=http://www.benettonrugby.it/novita.aspx?idC=3064 |title=Comunicato Benetton Rugby |publisher=Benetton Treviso |date=5 Desember 2013 |accessdate=5 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925125534/http://www.benettonrugby.it/novita.aspx?idC=3064 |archive-date=25 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Shimlas/Vrystaat Cheetahs/Cheetahs ==== Met sy terugkeer na Suid-Afrika is Smith weer aangestel as agterlynafrigter van die Cheetahs.<ref name="Naka slaan slag met Franco as hulpafrigter">{{af}} {{cite web |last=Cronjé |first=Hendrik |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2014/05/14/14/hcfranco-SK_31_0_89426912.html |title=Naka slaan slag met Franco as hulpafrigter |publisher=Die Burger |date=14 Mei 2014 |accessdate=5 Mei 2015 |archive-date=11 Mei 2015 |archive-url=https://archive.today/20150511090933/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2014/05/14/14/hcfranco-SK_31_0_89426912.html |url-status=dead }}</ref> Hy is ook aangestel as hoofafrigter van die rugbyklub van die Universiteit van die Vrystaat<ref name="Nuutjies vir reeks om Varsitybeker">{{af}} {{cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2015/01/27/SK/18/hnvarsities-SK_32_0_490685991.html |title=Nuutjies vir reeks om Varsitybeker |publisher=Die Burger |date=27 Januarie 2015 |accessdate=5 Mei 2015 }}</ref> en het hulle gelei na ’n eerste kampioenskapsoorwinning in die Varsitybeker in sy eerste seisoen as afrigter. In Mei 2015 is aangekondig dat Smith sou oorneem as hoofafrigter van die [[Vrystaat Cheetahs]].<ref name="Franco Smith Curriebeker breier">{{af}} {{cite web |url=http://www.fscheetahs.co.za/News.aspx?newsid=2875 |title=Franco Smith Curriebeker breier |publisher=Vrystaat Cheetahs |date=4 Mei 2015 |accessdate=5 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083240/http://www.fscheetahs.co.za/News.aspx?newsid=2875 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vier dae na hierdie aankondiging het [[Naka Drotské]] bekend gemaak dat hy sou bedank as hoofafrigter van die [[Cheetahs (Superrugbyspan)|Cheetahs]]<ref name="Naka retires as coach">{{en}} {{cite press release |url=http://www.fscheetahs.co.za/News.aspx?newsid=2882 |title=Naka retires as coach |publisher=Vrystaat Cheetahs |date=8 Mei 2015 |accessdate=8 Mei 2015}}</ref> en dat Smith aangewys is in Drotské se plek.<ref name="Franco Smith takes over as coach">{{en}} {{cite press release |url=http://www.fscheetahs.co.za/News.aspx?newsid=2885 |title=Franco Smith takes over as coach |publisher=Vrystaat Cheetahs |date=8 Mei 2015 |accessdate=8 Mei 2015}}</ref> === Italië === Op 21 November 2019 is Franco Smith as Italië se voorlopige afrigter benoem, nadat [[Conor O’Shea]] uit dié pos bedank het. Smith het die span tydens die [[Sesnasies-toernooi]] in 2020 en 2021 afgerig, maar Italië het nie een wedstryd gewen nie. Sy aanstelling is op 1 Junie 2020 permanent gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/2020/06/01/smith-appointed-new-permanent-italy-head-coach/ |title=Smith appointed new permanent Italy head coach |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |date=1 Junie 2020 |accessdate=28 Maart 2021 |archive-date=24 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024034125/https://www.sixnationsrugby.com/2020/06/01/smith-appointed-new-permanent-italy-head-coach/ |url-status=dead }}</ref> Sedert Mei 2021 beklee Franco Smith die pos as hoof van hoë prestasies by die Italiaanse Rugbyfederasie, terwyl die Nieu-Seelander Kieran Crowley as nuwe hoofafrigter aangestel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/31471362/italy-announce-former-all-black-crowley-new-head-coach |title=Italy announce former All Black Crowley as new head coach |publisher=ESPNscrum |date=19 Mei 2021 |accessdate=23 Mei 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Genslin-bokke|id=601|naam=Franco Smith}} {{en-vertaal|Franco Smith}} {{DEFAULTSORT:Smith, Franco}} [[Kategorie:Springbokrugbyspelers]] [[Kategorie:Bulls rugbyspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Rugbyafrigters]] mapa18ulq7a9r26a8l0pqrp2lzklful Stilbaceae 0 85099 2888884 2877171 2026-03-30T19:42:14Z Oesjaar 7467 /* Genera */ Verbeter 2888884 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Stilbaceae | image = Nuxia congesta MS2011ZA331.jpg | image_caption = [[Wildevlier]] | taxon = Stilbaceae | authority = [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]]<ref name=GRIN>{{cite web | url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?1070 | title=''Stilbaceae'' | accessdate=2010-04-05 | work=Germplasm Resources Information Network (GRIN)|publisher=United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service, Beltsville Area}}</ref> | subdivision_ranks = [[Genus|Genera]] | subdivision = <center>Sien teks.</center> }} '''Stilbaceae''' is die wildevlier-[[familie (biologie)|familie]] wat hoort tot die [[Orde (biologie)|orde]] ''Lamiales''. Wêreldwyd hoort daar slegs twintig [[spesie]]s tot die familie waarvan veertien plaaslik voorkom en daarvan is sewe bome. == Genera == Genera sluit in: *''[[Anastrabe]]'' <small> [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> *''[[Bowkeria]]'' <small>Harv.</small> *''[[Campylostachys]]'' <small>Kunth</small> *''[[Charadrophila]]'' <small>[[Hermann Wilhelm Rudolf Marloth|Marloth]]</small> *''[[Euthystachys]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Halleria (genus)|Halleria]]'' <small>L.</small> *''[[Ixianthes]]'' <small>Benth.</small> *''[[Kogelbergia]]'' <small>Rourke</small> *''[[Nuxia]]'' <small>Comm. ex Lam.</small> *''[[Retzia]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> *''[[Stilbe (genus)|Stilbe]]'' <small>[[Peter Jonas Bergius|P.J. Bergius]]</small> *''[[Thesmophora]]'' <small>Rourke</small> == Boomspesies == Van die Suid-Afrikaanse spesies is: * [[Bosvlier]] ''Nuxia floribunda'' * [[Notsung]] ''Halleria lucida'' * [[Pambatieboom]] ''Anastrabe integerrima'' * [[Watervlier]] ''Nuxia oppositifolia'' * [[Wildevlier]] ''Nuxia congesta'' == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Plantfamilies]] 0cfga7ibab95icllnfmhjgigphtf256 2888886 2888884 2026-03-30T19:43:35Z Oesjaar 7467 /* Genera */ Verbeter 2888886 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Stilbaceae | image = Nuxia congesta MS2011ZA331.jpg | image_caption = [[Wildevlier]] | taxon = Stilbaceae | authority = [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]]<ref name=GRIN>{{cite web | url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?1070 | title=''Stilbaceae'' | accessdate=2010-04-05 | work=Germplasm Resources Information Network (GRIN)|publisher=United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service, Beltsville Area}}</ref> | subdivision_ranks = [[Genus|Genera]] | subdivision = <center>Sien teks.</center> }} '''Stilbaceae''' is die wildevlier-[[familie (biologie)|familie]] wat hoort tot die [[Orde (biologie)|orde]] ''Lamiales''. Wêreldwyd hoort daar slegs twintig [[spesie]]s tot die familie waarvan veertien plaaslik voorkom en daarvan is sewe bome. == Genera == Genera sluit in: {{div col|colwidth=20em}} *''[[Anastrabe]]'' <small> [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> *''[[Bowkeria]]'' <small>Harv.</small> *''[[Campylostachys]]'' <small>Kunth</small> *''[[Charadrophila]]'' <small>[[Hermann Wilhelm Rudolf Marloth|Marloth]]</small> *''[[Euthystachys]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Halleria (genus)|Halleria]]'' <small>L.</small> *''[[Ixianthes]]'' <small>Benth.</small> *''[[Kogelbergia]]'' <small>Rourke</small> *''[[Nuxia]]'' <small>Comm. ex Lam.</small> *''[[Retzia]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> *''[[Stilbe (genus)|Stilbe]]'' <small>[[Peter Jonas Bergius|P.J. Bergius]]</small> *''[[Thesmophora]]'' <small>Rourke</small> {{div col end}} == Boomspesies == Van die Suid-Afrikaanse spesies is: * [[Bosvlier]] ''Nuxia floribunda'' * [[Notsung]] ''Halleria lucida'' * [[Pambatieboom]] ''Anastrabe integerrima'' * [[Watervlier]] ''Nuxia oppositifolia'' * [[Wildevlier]] ''Nuxia congesta'' == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Plantfamilies]] fgkej7rijgvak00a0fi6ltr1s589tjs 2888951 2888886 2026-03-31T07:35:30Z Oesjaar 7467 /* Genera */ Verbeter 2888951 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Stilbaceae | image = Nuxia congesta MS2011ZA331.jpg | image_caption = [[Wildevlier]] | taxon = Stilbaceae | authority = [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]]<ref name=GRIN>{{cite web | url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?1070 | title=''Stilbaceae'' | accessdate=2010-04-05 | work=Germplasm Resources Information Network (GRIN)|publisher=United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service, Beltsville Area}}</ref> | subdivision_ranks = [[Genus|Genera]] | subdivision = <center>Sien teks.</center> }} '''Stilbaceae''' is die wildevlier-[[familie (biologie)|familie]] wat hoort tot die [[Orde (biologie)|orde]] ''Lamiales''. Wêreldwyd hoort daar slegs twintig [[spesie]]s tot die familie waarvan veertien plaaslik voorkom en daarvan is sewe bome. == Genera == Genera sluit in: {{div col|colwidth=20em}} *''[[Anastrabe]]'' <small> [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Benth.</small> *''[[Bowkeria]]'' <small>Harv.</small> *''[[Campylostachys]]'' <small>Kunth</small> *''[[Charadrophila]]'' <small>[[Hermann Wilhelm Rudolf Marloth|Marloth]]</small> *''[[Euthystachys]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Halleria (genus)|Halleria]]'' <small>L.</small> *''[[Ixianthes]]'' <small>Benth.</small> *''[[Kogelbergia]]'' <small>Rourke</small> *''[[Nuxia]]'' <small>Comm. ex Lam.</small> *''[[Retzia]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> *''[[Stilbe]]'' <small>[[Peter Jonas Bergius|P.J. Bergius]]</small> *''[[Thesmophora]]'' <small>Rourke</small> {{div col end}} == Boomspesies == Van die Suid-Afrikaanse spesies is: * [[Bosvlier]] ''Nuxia floribunda'' * [[Notsung]] ''Halleria lucida'' * [[Pambatieboom]] ''Anastrabe integerrima'' * [[Watervlier]] ''Nuxia oppositifolia'' * [[Wildevlier]] ''Nuxia congesta'' == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Plantfamilies]] o634iaz1p3zlo0stxdcdrqhlb6ragxs Nuxia 0 85108 2888906 2874713 2026-03-30T20:33:56Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Verbeter 2888906 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Nuxia | image = Nuxia floribunda.jpg | image_caption = [[Bosvlier]] (''Nuxia floribunda'') | taxon = Nuxia | subdivision_ranks = [[Spesies]] | subdivision = <center>Sien teks.</center> | synonyms =* ''Lachnopylis'' <small>Hochst.</small> }} '''''Nuxia''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e in die wildevlier-[[familie (biologie)|familie]], [[Stilbaceae]]. Die genus omvat 15 [[spesies]] en is inheems in [[Afrika]], [[Madagaskar]] en die [[Arabiese Skiereiland]].<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:25106-1</ref> Agt spesies is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan Madagaskar. == Spesies == {{div col|colwidth=26em}} * [[Nuxia allorgeorum]] <small>Jovet</small> * [[Nuxia ambrensis]] <small>Jovet</small> * [[Nuxia capitata]] <small>Baker</small> * [[Nuxia congesta]] <small>[[Robert Brown (botanis)|R.Br.]] ex Fresen.</small> - Wildevlier * [[Nuxia coriacea]] <small>Soler.</small> * [[Nuxia floribunda]] <small>Benth.</small> - Bosvlier * [[Nuxia glomerulata]] <small>([[Christo Albertyn Smith|C.A.Sm.]]) [[Inez Clare Verdoorn|I.Verd.]]</small> * [[Nuxia gracilis]] <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> * [[Nuxia involucrata]] <small>Aug.DC.</small> * [[Nuxia isaloensis]] <small>Jovet</small> * [[Nuxia oppositifolia]] <small>(Hochst.) Benth.</small> - Watervlier * [[Nuxia pachyphylla]] <small>Baker</small> * [[Nuxia pseudodentata]] <small>Gilg</small> * [[Nuxia sphaerocephala]] <small>Baker</small> * [[Nuxia verticillata]] <small>Lam.</small> {{div col end}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.theplantlist.org/browse/A/Stilbaceae/Nuxia/ The Plantlist] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Stilbaceae]] [[Kategorie:Nuxia| ]] [[Kategorie:Struike]] 5p3mgk4avju2neazv1tzf9atbh32hdp Perssambreelblom 0 85202 2888983 2870679 2026-03-31T10:39:42Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2888983 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks |name = Perssambreelblom |image = Chinese Hats (Karomia speciosa) (47446704061).jpg |image_caption = In [[Skukuza]]-ruskamp, Mpumalanga |status = LC |status_system = iucn3.1 |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Lamiales]] |familia = [[Lamiaceae]] |genus = ''[[Karomia]]'' |species = '''''K. speciosa''''' |binomial = ''Karomia speciosa'' |binomial_authority = (Hutch. & Corbishley) R.Fern., 1985 gepubl. 1988 |synonyms = * ''Holmskioldia tettensis f. flava'' <small>Moldenke</small> * ''Holmskioldia speciosa'' <small>Hutch. & Corbishley</small> * ''Karomia speciosa f. alba'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> * ''Karomia speciosa f. flava'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> }} {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Perssambreelblom | image = | taxon = Karomia speciosa | authority = (Hutch. & Corbishley) R.Fern., 1985 gepubl. 1988 | synonyms =* ''Holmskioldia tettensis f. flava'' <small>Moldenke</small> * ''Holmskioldia speciosa'' <small>Hutch. & Corbishley</small> * ''Karomia speciosa f. alba'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> * ''Karomia speciosa f. flava'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> }} Die '''Perssambreelblom''' (''Karomia speciosa'') is 'n [[boom]] wat voorkom in [[Mosambiek]], [[eSwatini]] en langs die [[Lebomboberge]]. Die blom het 'n groot, pieringvormige kelk. == Bronnelys == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=4069-4001 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945326-1 Plants of the Worldonline] == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] e08m9k1n90ippn0rkceqc2vh3z1mu8n 2888986 2888983 2026-03-31T10:45:42Z Oesjaar 7467 Vervang Taksoboks met Spesieboks 2888986 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Perssambreelblom | image = | taxon = Karomia speciosa | authority = (Hutch. & Corbishley) R.Fern., 1985 gepubl. 1988 | synonyms =* ''Holmskioldia tettensis f. flava'' <small>Moldenke</small> * ''Holmskioldia speciosa'' <small>Hutch. & Corbishley</small> * ''Karomia speciosa f. alba'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> * ''Karomia speciosa f. flava'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> }} Die '''perssambreelblom''' (''Karomia speciosa'') is 'n [[boom]] wat voorkom in [[Mosambiek]], [[eSwatini]] en langs die [[Lebomboberge]]. Die blom het 'n groot, pieringvormige kelk. == Galery == <gallery> Wild Parasol Flower (Karomia speciosa) (11902274623).jpg Karomia speciosa - Bok Tower Gardens - DSC02250.jpg Karomia speciosa 1DS-II 2-5787.jpg Chinese Hats (Karomia speciosa) (47446704061).jpg|In [[Skukuza]]-ruskamp, Mpumalanga Karomia speciosa 1DS-II 2375.jpg Karomia speciosa 319246470.jpg </gallery> == Bronnelys == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=4069-4001 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945326-1 Plants of the Worldonline] == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Karomia| ]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] cqwxdsxigiohr7fs4th2m59oxspz1ot 2888987 2888986 2026-03-31T10:46:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888987 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Perssambreelblom | image = | taxon = Karomia speciosa | authority = (Hutch. & Corbishley) R.Fern., 1985 gepubl. 1988 | synonyms =* ''Holmskioldia tettensis f. flava'' <small>Moldenke</small> * ''Holmskioldia speciosa'' <small>Hutch. & Corbishley</small> * ''Karomia speciosa f. alba'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> * ''Karomia speciosa f. flava'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> }} Die '''perssambreelblom''' (''Karomia speciosa'') is 'n [[boom]] wat voorkom in [[Mosambiek]], [[eSwatini]] en langs die [[Lebomboberge]]. Die blom het 'n groot, pieringvormige kelk. == Galery == <gallery> Wild Parasol Flower (Karomia speciosa) (11902274623).jpg Karomia speciosa - Bok Tower Gardens - DSC02250.jpg Karomia speciosa 1DS-II 2-5787.jpg Chinese Hats (Karomia speciosa) (47446704061).jpg|In [[Skukuza]]-ruskamp, Mpumalanga Karomia speciosa 1DS-II 2375.jpg Karomia speciosa 319246470.jpg </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=4069-4001 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945326-1 Plants of the Worldonline] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Karomia| ]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] r7mlec2105mhuw40rwze1evfbw3eaau 2888992 2888987 2026-03-31T11:03:04Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2888992 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Perssambreelblom | image = | taxon = Karomia speciosa | authority = (Hutch. & Corbishley) R.Fern., 1985 gepubl. 1988 | synonyms =* ''Holmskioldia tettensis f. flava'' <small>Moldenke</small> * ''Holmskioldia speciosa'' <small>Hutch. & Corbishley</small> * ''Karomia speciosa f. alba'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> * ''Karomia speciosa f. flava'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> }} Die '''perssambreelblom''' (''Karomia speciosa'') is 'n [[boom]] wat voorkom in [[Mosambiek]], [[eSwatini]] en langs die [[Lebomboberge]]. Die blom het 'n groot, pieringvormige kelk. == Galery == <gallery> Wild Parasol Flower (Karomia speciosa) (11902274623).jpg Karomia speciosa - Bok Tower Gardens - DSC02250.jpg Karomia speciosa 1DS-II 2-5787.jpg Chinese Hats (Karomia speciosa) (47446704061).jpg|In [[Skukuza]]-ruskamp, Mpumalanga Karomia speciosa 1DS-II 2375.jpg Karomia speciosa 319246470.jpg </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=4069-4001 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945326-1 Plants of the Worldonline] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Karomia|speciosa]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 7mrynzxysx02sma7nqaxoe68p1p24p4 Noordelike perssambreelblom 0 85204 2888993 2868715 2026-03-31T11:08:34Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2888993 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks |name = Noordelike perssambreelblom |image = |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Lamiales]] |familia = [[Lamiaceae]] |genus = ''[[Karomia]]'' |species = '''''K. tettensis''''' |binomial = ''Karomia tettensis'' |binomial_authority = (Klotzsch) R.Fern., 1985 gepubl. 1988 }} {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Noordelike perssambreelblom | image = | taxon = Karomia tettensis | authority = (Klotzsch) R.Fern., 1985 gepubl. 1988 | synonyms =* ''Cyclonema mucronatum'' <small>Klotzsch</small> * ''Cyclonema spinescens'' <small>Klotzsch</small> * ''Cyclonema tettense'' <small>Klotzsch</small> * ''Holmskioldia mucronata'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> * ''Holmskioldia spinescens'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> * ''Holmskioldia subintegra'' <small>Moldenke</small> * ''Holmskioldia tettensis'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> }} Die '''Noordelike perssambreelblom''' (''Karomia tettensis'') is 'n [[struik]] wat in die [[Zambezirivier]]vallei voorkom. Die kelke is [[pienk]] tot [[pers]] van kleur. == Bronnelys == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945325-1 Plants of the World Online] == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom]] * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Karomia|speciosa]] 4p7hv67j6vdkm2shbfjmlbz8sacjxzk 2888994 2888993 2026-03-31T11:08:58Z Oesjaar 7467 Vervang taksoboks met spesieboks. 2888994 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Noordelike perssambreelblom | image = | taxon = Karomia tettensis | authority = (Klotzsch) R.Fern., 1985 gepubl. 1988 | synonyms =* ''Cyclonema mucronatum'' <small>Klotzsch</small> * ''Cyclonema spinescens'' <small>Klotzsch</small> * ''Cyclonema tettense'' <small>Klotzsch</small> * ''Holmskioldia mucronata'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> * ''Holmskioldia spinescens'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> * ''Holmskioldia subintegra'' <small>Moldenke</small> * ''Holmskioldia tettensis'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> }} Die '''Noordelike perssambreelblom''' (''Karomia tettensis'') is 'n [[struik]] wat in die [[Zambezirivier]]vallei voorkom. Die kelke is [[pienk]] tot [[pers]] van kleur. == Bronnelys == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945325-1 Plants of the World Online] == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom]] * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Karomia|speciosa]] ewtgbpvmyu8sshdlind0idzjvb4junk 2888995 2888994 2026-03-31T11:13:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888995 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Noordelike perssambreelblom | image = | taxon = Karomia tettensis | authority = (Klotzsch) R.Fern., 1985 gepubl. 1988 | synonyms =* ''Cyclonema mucronatum'' <small>Klotzsch</small> * ''Cyclonema spinescens'' <small>Klotzsch</small> * ''Cyclonema tettense'' <small>Klotzsch</small> * ''Holmskioldia mucronata'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> * ''Holmskioldia spinescens'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> * ''Holmskioldia subintegra'' <small>Moldenke</small> * ''Holmskioldia tettensis'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> }} Die '''Noordelike perssambreelblom''' (''Karomia tettensis'') is 'n [[struik]] wat deel van die Lamiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. Dit kon grotendeels in die [[Zambezirivier]]vallei voor. Die kelke is [[pienk]] tot [[pers]] van kleur. == Galery == <gallery> Starr-121108-0699-Karomia tettensis-flowers-Pali o Waipio-Maui (24900280250).jpg Starr-121108-0700-Karomia tettensis-flowers-Pali o Waipio-Maui (24569089453).jpg </gallery> == Bronnelys == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945325-1 Plants of the World Online] == Sien ook == * [[Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom]] * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Karomia|speciosa]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] h0ndfpgyal16462hwtl71dpw7nb5zah 2888996 2888995 2026-03-31T11:14:55Z Oesjaar 7467 /* Sien ook */ Ai! 2888996 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Noordelike perssambreelblom | image = | taxon = Karomia tettensis | authority = (Klotzsch) R.Fern., 1985 gepubl. 1988 | synonyms =* ''Cyclonema mucronatum'' <small>Klotzsch</small> * ''Cyclonema spinescens'' <small>Klotzsch</small> * ''Cyclonema tettense'' <small>Klotzsch</small> * ''Holmskioldia mucronata'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> * ''Holmskioldia spinescens'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> * ''Holmskioldia subintegra'' <small>Moldenke</small> * ''Holmskioldia tettensis'' <small>(Klotzsch) Vatke</small> }} Die '''Noordelike perssambreelblom''' (''Karomia tettensis'') is 'n [[struik]] wat deel van die Lamiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. Dit kon grotendeels in die [[Zambezirivier]]vallei voor. Die kelke is [[pienk]] tot [[pers]] van kleur. == Galery == <gallery> Starr-121108-0699-Karomia tettensis-flowers-Pali o Waipio-Maui (24900280250).jpg Starr-121108-0700-Karomia tettensis-flowers-Pali o Waipio-Maui (24569089453).jpg </gallery> == Bronnelys == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945325-1 Plants of the World Online] == Sien ook == * [[Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom]] * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Karomia|tettensis]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] tvzia9sgaqusvusrexkwy2ywiuum5kz Darwin Internasionale Lughawe 0 90342 2888862 2774638 2026-03-30T18:52:17Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888862 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Darwin Internasionale Lughawe | nativename = <small>Dien ook as Darwin Lugmagbasis</small> | nativename-a = | nativename-r = | image = <!--Darwin International Airport logo.svg--> | image-width = 200px | image2 = Darwin 6398.jpg | image-width2 = 240px | caption2 = Darwin se lughaweterminaal | IATA = DRW | ICAO = YPDN | type = Militêr/Openbaar | owner = | operator = Darwin International Airport Pty Ltd / RAAF Darwin | city-served = [[Darwin]], [[Noordelike Gebied]] | location = Marrara (voorstad) | hub = Airnorth | focus_city = [[Qantas]] | elevation-m = 31 | elevation-f = 103 | latd = 12 | latm = 24 | lats = 53 | latNS = S | longd= 130 | longm= 52 | longs= 36 | longEW= E | coordinates_region = AU | pushpin_map = Australië | pushpin_label = YPDN | pushpin_map_caption = Ligging in Australië | website = [http://www.darwinairport.com.au www.darwinairport.com.au] | metric-rwy = y | r1-number = 11/29 | r1-length-m = 3,354 | r1-length-f = 11,004 | r1-surface = Teer | r2-number = 18/36 | r2-length-m = 1,524 | r2-length-f = 5,000 | r2-surface = Teer | stat-year = 2013 | stat1-header = Passasiers | stat1-data = 1,925,093 | stat2-header = Lugbewegings | stat2-data = 26,259 | footnotes = Bronne: Australiese lugvaartpublikasie en lughawekaart, <ref>{{Cite web |url=http://www.airservicesaustralia.com/aip/current/dap/TEMAD01-119.pdf |title=Aeronautical Chart |access-date=15 Augustus 2014 |archive-date=25 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325121507/http://www.airservicesaustralia.com/aip/current/dap/TEMAD01-119.pdf |url-status=dead }}</ref><br />passasiers en lugbewegings van die Australiese Departement van Infrastruktuur en Vervoer<ref name="dit">{{Cite web |url=http://www.bitre.gov.au/publications/ongoing/files/WebMonthlyAirportMay2014.xls |title=Airport traffic data |access-date=18 Augustus 2014 |archive-date=19 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819082830/http://www.bitre.gov.au/publications/ongoing/files/WebMonthlyAirportMay2014.xls |url-status=dead }}</ref> }} [[Lêer:New Darwin Airport Terminal opening in December 1991.jpg|duimnael|Opening van die nuwe lughaweterminaal in Desember 1991]] '''Darwin Internasionale Lughawe''' ([[IATA-kode]]: '''DRW''', [[ICAO]]: '''YPDN''') is die besigste lughawe in diens van die Noordelike Gebied en die tiende besigste lughawe in [[Australië]]. Dit is die enigste lughawe wat [[Darwin]] bedien. Die lughawe is geleë in Darwin, Noordelike Gebied, se noordelike voorstede, 13 km (8,1 myl) van die stadsentrum van Darwin, in die voorstad van Marrara. Dit deel aanloopbane met die [[Koninklike Australiese Lugmag]] se Darwin Lugmagbass. Darwin Lughawe het 'n internasionale terminaal, 'n binnelandse terminaal en vragterminale. Beide die passasiersterminale het 'n aantal winkels en kafeterias. In 2012/13 het die lughawe 26&nbsp;259 vlugte en 1&nbsp;925&nbsp;093 passasiers hanteer. == Geskiedenis == ===Vroee jare === In 1919, toe die lugwedren van Engeland na Australië aangekondig is, is Parap Airfield in die voorstad Parap gestig om as die Australiese eindpunt te dien.<ref name="Darwin">{{cite web | title = History of the Qantas Hangar | work = Northern Territory Government | publisher = Natural Resources, Environment and The Arts | url = http://www.nt.gov.au/nreta/heritage/visit/qantas/history.html | access-date = 16 June 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20080830061339/http://www.nt.gov.au/nreta/heritage/visit/qantas/history.html | archive-date = 30 August 2008 | df = dmy-all }}</ref> Dit werk as twee lughawens, 'n burgerlughawe en 'n militêre vliegveld. Die vliegveld is gereeld deur [[Japannese Keiserryk|Japannese]] bombardemente bestook tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] en is deur die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] gebruik om hul lugmagte in die [[Stille Oseaan]] te projekteer. Die lughawe was 'n gasheer vir [[Spitfire]]s, [[Lockheed Hudson|Hudson bomwerpers]], [[Curtiss P-40 Warhawk|Kittyhawk]]s, [[Douglas C-47 Skytrain|C-47]]s, [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberators]], die [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17 Fortress]] en [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina]]s.<ref>{{cite web|url=http://www.darwin-airport.com.au/Terminal/HistoryoftheTerminal/tabid/191/Default.aspx|title=Darwin Airport – History of the Terminal|date=28 January 2008|access-date=13 June 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080128195834/http://www.darwin-airport.com.au/Terminal/HistoryoftheTerminal/tabid/191/Default.aspx|archive-date=28 January 2008}}</ref> In 1945 het die Lugvaartdepartement die bestaande Darwin militêre vliegveld vir burgerlugvaartdoeleindes beskikbaar gestel. As gevolg hiervan is die burgerlike lughawe by Parap gesluit en lughawebedrywighede gekombineer met die militêre lughawe.<ref name="Darwin"/> Op 20 April 1954 het die Sowjet-spioen Evdokia Petrova by die Darwin-lughawe oorgeloop terwyl sy deur KGB-agente uit Australië begelei is. Tussen 1950 en 1974 het Darwin-lughawe opgetree as die primêre binnelandse en internasionale lughawe vir die [[Noordelike Gebied]] en 'n belangrike stop vir lugrederye wat tussen Australië en Asië en verder na Europa vlieg. UTA,<ref>{{cite web |url=http://www.timetableimages.com/ttimages/complete/ut64/ut64-01.jpg |title=UTA timetable, 1964 |access-date=30 May 2011 |archive-date=12 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612111043/http://www.timetableimages.com/ttimages/complete/ut64/ut64-01.jpg |url-status=dead }}</ref> BOAC,<ref>{{cite web|url=http://www.timetableimages.com/ttimages/complete/ba62/ba62-03.jpg |title=BOAC timetable, 1964 |access-date=30 May 2011}}</ref> [[Alitalia]]<ref>{{cite web |url=http://www.timetableimages.com/ttimages/complete/az61/az61-11.jpg |title=Alitalia timetable, 1961 |access-date=30 May 2011 |archive-date=12 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612111158/http://www.timetableimages.com/ttimages/complete/az61/az61-11.jpg |url-status=dead }}</ref> en [[Air India]]<ref>{{cite web |url=http://home.airindia.in/SBCMS/Webpages/Time-line-1951-1960.aspx?MID=196 |title=Air India website |publisher=Home.airindia.in |access-date=30 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229031053/http://home.airindia.in/SBCMS/Webpages/Time-line-1951-1960.aspx?MID=196 |archive-date=29 December 2011 }}</ref> was van die lugrederye wat geskeduleerde dienste na Darwin aangebied het. Die bekendstelling van langreikafstandvliegtuie in die 1970's het egter beteken dat meeste lugrederye nie nodig gehad het om in Darwin te stop nie, en het verkies om hul dienste te staak. Toe Sikloon Tracy Darwin in 1974 getref en die stad platgevee het, is die lughawe gebruik om 25&nbsp;628 mense uit Darwin te ontruim.<ref>{{Cite web |title=Darwin International Airport - Airport Meet And Greet Services {{!}} Airport Assistance Services Worldwide - JODOGO |url=https://www.jodogoairportassist.com/airport/darwin-international-airport |access-date=2023-08-20 |website=www.jodogoairportassist.com |archive-date=2023-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820110837/https://www.jodogoairportassist.com/airport/darwin-international-airport |url-status=dead }}</ref> Darwin-lughawe is op groot skaal gebruik om VN-operasies in [[Oos-Timor]] vanaf 1999 te ondersteun, en om mediese ontruimings te doen na die [[2002 Bali-bomaanvalle]]. == Fasiliteite == [[File:Airnorth Embraer 170.jpg|thumb|Airnorth Aircraft by Darwin Internasionale Lughawe]] [[File:Darwin Airport.jpg|thumb|Darwin Internasionale Lughawe teerblad, 2007]] [[File:DarwinAirport2019.png|thumb|Darwin Internasionale Lughawe teerbad, 2019]] [[File:Darwin 6398.jpg|thumb|Darwin Internasionale Lughawe snags, 2007.]] Darwin-lughawe bied geskeduleerde vlugte na streekbestemmings in die Noordelike Gebied, binnelands regdeur Australië en in Suidoos-Asië. Binnelandse en internasionale dienste bedryf vanuit 'n enkele terminaal.<ref>{{cite web |author=Pike |first=John |date=27 April 2005 |title=Space Shuttle Emergency Landing Sites |url=http://www.globalsecurity.org/space/facility/sts-els.htm |access-date=30 May 2011 |publisher=Globalsecurity.org}}</ref> Burgerlike bedrywighede is gekonsentreer aan die noordekant van die vlieg<ref>[http://www.airnorth.com.au/about-airnorth/contact-us Contact us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208171421/http://www.airnorth.com.au/about-airnorth/contact-us |date=8 February 2011 }}. Verkry op 10 Februarie 2011. "Administration 4 Lancaster Road MARRARA."</ref> Airnorth veld, waar die hoofterminaalgebou geleë is. Die streekslugredery Airnorth het sy hoofkantoor en instandhoudingsfasiliteite op die lughawe-eiendom en Bristow Helicopters handhaaf ook 'n basis van bedrywighede om die hulpbronbedryf te ondersteun. Daar is twee algemene lugvaartvoorskote noord van die hoofterminaalgebou. Die gebied suid van aanloopbaan 11/29 en aangrensend aan die Stuart-hoofweg word beset deur RAAF Base Darwin en Darwin Lugvaartmuseum. Dit word hoofsaaklik vir militêre operasies gebruik. Darwin-lughawe se elektrisiteitsbehoeftes word gedeeltelik deur twee fotovoltaïese sonpanele vervul. Fase 1 beslaan ses hektaar naby die oostelike punt van die hoofaanloopbaan en genereer tot 4,0MW elektrisiteit, geopen op 5 Augustus 2016. Ten tyde van konstruksie is dit beskryf as die grootste lugkant fotovoltaïese stelsel in die wêreld.<ref>{{cite web |url=https://www.darwinairport.com.au/news/darwin-airport-completes-4mw-large-scale-solar-power-facility |title=Darwin Airport completes 4MW large scale solar array |publisher=Darwin International Airport |date=5 August 2016 |access-date=16 September 2019 |archive-date=12 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190312112208/https://www.darwinairport.com.au/news/darwin-airport-completes-4mw-large-scale-solar-power-facility |url-status=dead }}</ref> Fase 2 verskaf 'n verdere 1,5 MW wat in Desember 2016 geopen is naby die algemene lugvaart voorskoot aan die westekant van die lughawe.<ref>{{cite web |url=https://www.darwinairport.com.au/node/641/attachment |page=13 |title=Annual Report 2016-17 |publisher=Airport Development Group |access-date=16 September 2019 |archive-date= 1 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301100626/https://www.darwinairport.com.au/node/641/attachment |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Darwin International Airport}} [[Kategorie:Lughawens in Australië]] c6s1xc5rsx825t29mmssbe86pj9c5sp Compton Herbarium 0 93686 2888959 2758513 2026-03-31T08:11:29Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ skakel 2888959 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Erica junonia00.jpg|duimnael|''Erica junonia'' in die Compton Herbarium]] [[Lêer:Gardenia thunbergia00.jpg|duimnael|''Gardenia thunbergia'' in die Compton Herbarium]] [[Lêer:Disa purpurascens00.jpg|duimnael|''Disa purpurascens'' in die Compton Herbarium]] Die '''Compton Herbarium''' is 'n [[herbarium]] aan die bopunt van Kanferlaan in [[Kirstenbosch]], [[Suid-Afrika]]. Dit is op een na die grootste herbarium in suidelike Afrika.<ref name="sanbi" /> == Doel == Hierdie herbarium is 'n navorsingsinstelling en dokumenteer en identifiseer hoofsaaklik die plantverskeidenheid van die winterreënvalstreek. Ongeveer 'n 250 000 gedroogde plante word hier bewaar. Navorsing word deur plaaslike en buitelandse plantkundiges onderneem veral oor [[Proteaceae|protea]]s, [[erica]]s, amarillas en orgideë. Ook word hulp verleen aan o.a. natuurbewaarders, bosbouers, insektekundiges en fabrikante van plaagdoders en kunsmisstowwe. 'n Groot biblioteek met naslaanwerke oor die [[plantkunde]] is hier vir navorsers beskikbaar. == Geskiedenis == Die Compton Herbarium is gestig nadat die [[Bolus Herbarium]] van Kirstenbosch na die kampus van die [[Universiteit van Kaapstad]] verskuif is. Prof. [[Robert Harold Compton]], die tweede direkteur van Kirstenbosch, het vanaf 1937 'n klein herbarium in sy kantoor gehad. In 1940 is dit verskuif na die lokale wat die Bolus Herbarium vakant gelaat het. Later is die Suid-Afrikaanse Museumherbarium en die Staatsherbarium Stellenbosch ook hierheen oorgeplaas. Sedert 1996 word dit in 'n nuwe moderne navorsingskompleks gehuisves. == Suid-Afrikaanse Museumherbarium == Hierdie herbarium bevat baie waardevolle plante van oor die hele wêreld heen, is die oudste herbarium in die land en van die oudstes in die [[suidelike halfrond]]. In 1825 het die Duitse [[botanikus]] [[Christian Friedrich Ecklon|C.F. Ecklon]] 325 [[spesie]]s na die museum gebring. Dr. [[Karl Wilhelm Ludwig Pappe|K.W.L. Pappe]] kom in 1855 in beheer van die versameling en word in 1858 as koloniale botanikus aangestel. Pappe het egter ook in sy privaat hoedanigheid 'n herbarium opgebou en die herbarium van [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Karl Zeyher]] aangekoop. Na Pappe se dood koop die koloniale owerheid die Pappe- en Zeyher-versamelings aan. Sedert November 1956 word die drie herbaria by Kirstenbosch saam met die Compton Herbarium gehuisves, maar dit bly as 'n aparte eenheid bestaan. Eers in 1988 het dit die eiendom van die Nasionale Botaniese Instituut geword. == Staatsherbarium Stellenbosch == Hierdie herbarium is in 1902 deur dr. [[Ave Duthie]] gestig. In 1960 is dit deur die [[Universiteit van Stellenbosch]] aan die staat oorgedra en sedertdien onder hierdie naam bekend. In 1996 is dit na Kirstenbosch verskuif en met die Compton Herbarium saamgesmelt. == Bronne == * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971. * www.sabonet.org.za == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="sanbi">https://www.sanbi.org/biodiversity/foundations/biosystematics-collections/compton-herbarium/</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Biblioteke]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Museums in Suid-Afrika]] gwp0p7nvhpnk83f1nf0ksby58sdvojq 2888975 2888959 2026-03-31T09:43:50Z Oesjaar 7467 Skakels 2888975 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Erica junonia00.jpg|duimnael|''[[Erica junonia]]'' in die Compton Herbarium]] [[Lêer:Gardenia thunbergia00.jpg|duimnael|''[[Gardenia thunbergia]]'' in die Compton Herbarium]] [[Lêer:Disa purpurascens00.jpg|duimnael|''[[Disa purpurascens]]'' in die Compton Herbarium]] Die '''Compton Herbarium''' is 'n [[herbarium]] aan die bopunt van Kanferlaan in [[Kirstenbosch]], [[Suid-Afrika]]. Dit is op een na die grootste herbarium in suidelike Afrika.<ref name="sanbi" /> == Doel == Hierdie herbarium is 'n navorsingsinstelling en dokumenteer en identifiseer hoofsaaklik die plantverskeidenheid van die winterreënvalstreek. Ongeveer 'n 250 000 gedroogde plante word hier bewaar. Navorsing word deur plaaslike en buitelandse plantkundiges onderneem veral oor [[Proteaceae|protea]]s, [[erica]]s, amarillas en orgideë. Ook word hulp verleen aan o.a. natuurbewaarders, bosbouers, insektekundiges en fabrikante van plaagdoders en kunsmisstowwe. 'n Groot biblioteek met naslaanwerke oor die [[plantkunde]] is hier vir navorsers beskikbaar. == Geskiedenis == Die Compton Herbarium is gestig nadat die [[Bolus Herbarium]] van Kirstenbosch na die kampus van die [[Universiteit van Kaapstad]] verskuif is. Prof. [[Robert Harold Compton]], die tweede direkteur van Kirstenbosch, het vanaf 1937 'n klein herbarium in sy kantoor gehad. In 1940 is dit verskuif na die lokale wat die Bolus Herbarium vakant gelaat het. Later is die Suid-Afrikaanse Museumherbarium en die Staatsherbarium Stellenbosch ook hierheen oorgeplaas. Sedert 1996 word dit in 'n nuwe moderne navorsingskompleks gehuisves. == Suid-Afrikaanse Museumherbarium == Hierdie herbarium bevat baie waardevolle plante van oor die hele wêreld heen, is die oudste herbarium in die land en van die oudstes in die [[suidelike halfrond]]. In 1825 het die Duitse [[botanikus]] [[Christian Friedrich Ecklon|C.F. Ecklon]] 325 [[spesie]]s na die museum gebring. Dr. [[Karl Wilhelm Ludwig Pappe|K.W.L. Pappe]] kom in 1855 in beheer van die versameling en word in 1858 as koloniale botanikus aangestel. Pappe het egter ook in sy privaat hoedanigheid 'n herbarium opgebou en die herbarium van [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Karl Zeyher]] aangekoop. Na Pappe se dood koop die koloniale owerheid die Pappe- en Zeyher-versamelings aan. Sedert November 1956 word die drie herbaria by Kirstenbosch saam met die Compton Herbarium gehuisves, maar dit bly as 'n aparte eenheid bestaan. Eers in 1988 het dit die eiendom van die Nasionale Botaniese Instituut geword. == Staatsherbarium Stellenbosch == Hierdie herbarium is in 1902 deur dr. [[Ave Duthie]] gestig. In 1960 is dit deur die [[Universiteit van Stellenbosch]] aan die staat oorgedra en sedertdien onder hierdie naam bekend. In 1996 is dit na Kirstenbosch verskuif en met die Compton Herbarium saamgesmelt. == Bronne == * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971. * www.sabonet.org.za == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="sanbi">https://www.sanbi.org/biodiversity/foundations/biosystematics-collections/compton-herbarium/</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Biblioteke]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Museums in Suid-Afrika]] 3ab5v7ldeo4iaja5973v3o0ad5e6fi1 Toepolef Tu-95 0 94810 2888885 2721655 2026-03-30T19:42:58Z Sobaka 328 /* Huidige en toekomstige status */ skakel 2888885 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam=Toepolef Tu-95 |beeld=Beeld:Russian Bear 'H' Aircraft MOD 45158140.jpg |byskrif= <center>'n Tu-95MS Bear H RF-94130 vlieg langs [[Skotland]] in 2014 </center> |tipe=Strategiese bomwerper, missieldraer en maritieme patrollievliegtuig |vervaardiger=[[Toepolef]] |ontwerper= |eerste vlug=12 November 1952 |bekendstelling= |vrygestel=1956 |onttrek=1990 |status=Aktiewe diens |hoofgebruiker=[[Sowjetlugmag]] |meer gebruikers= [[Sowjetvloot]] <br />[[Russiese Lugmag]] |vervaardig=1952-1994 |aantal gebou=500+ |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels=[[Toepolef Tu-114]] passasiersvliegtuig <br />[[Toepolef Tu-142]] maritieme patrollie<br />Toepolef Tu-95LAL kernaangedrewe. }} Die '''Toepolef Tu-95''' (Russies: Туполев Ту-95; NAVO verslagdoeningsnaam: "Bear") is 'n groot, viermotorige [[turboskroef]]-aangedrewe strategiese [[bomwerper]] en missielplatform. Die Tu-95 se nooiensvlug was in 1952, betree diens met die [[Sowjetunie]] in 1956 en daar word verwag dat dit tot minstens 2040 in die [[Russiese Lugmag]] sal dien.<ref>Kramnik, Ilya. [http://lenta.ru/articles/2007/07/19/tu95/ "Оружие: Возвращение летающего медведя (Afrikaans: Terugkeer van die vlieënde beer"), (in Russies).] ''Lenta.ru'' 19 Julie 2007. URL besoek op 5 Junie 2010.</ref> 'n Ontwikkeling uit die bomwerper vir maritieme patrollie word aangewys as ''Tu-142'', terwyl 'n passasiersafgeleide bekend is as die ''[[Toepolef Tu-114]]''. Die vliegtuig het vier Kuznetsov NK-12-enjins, elk met twee stelle teen-roterende skroewe. Dit is die enigste skroefaangedrewe strategiese bomwerper wat vandag nog in operasionele gebruik is. Die punte van die skroefblaaie beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], wat dit een van die luidrugtigste militêre vliegtuie maak.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=JiX26JkbtLkc "Russian Bear is back"] ''Russia Today'' via ''youtube.com'' 24 September 2007. URL besoek op 23 Januarie 2011.</ref> Sy kenmerkende teruggeswiepde vlerke is teen 'n hoek van 35° geplaas. == Operasionele geskiedenis == === Koue Oorlog === [[Lêer:Туполев Ту-95-142 , Энгельс RP26640.jpg|links|duimnael|Tu-95K22 Bear-G met massiewe radarkoepel om [[Kh-22]]-missiele te stuur]] Die Tu-95RT-variant was in die besonder 'n ikoon van die [[Koue Oorlog]], aangesien dit 'n maritieme waarneming- en teiken-missie vir ander vliegtuie, oppervlakskepe en [[duikboot|duikbote]] uitgevoer het. Dit is geïdentifiseer deur 'n groot bult onder die romp, wat volgens berigte 'n radarantenna gehuisves het wat gebruik is om oppervlakskepe waar te neem en te soek.<ref> {{cite web |url =http://1000aircraftphotos.com/Contributions/JonesVincent/7430.htm |title =Tupolev Tu-95RT "Bear D" |access-date =2017-04-23 |archive-url =https://web.archive.org/web/20101105015836/http://1000aircraftphotos.com/Contributions/JonesVincent/7430.htm |archive-date =2010-11-05 |url-status =live }} </ref> 'n Reeks grondvlak [[kernwapen]]toetse is in die vroeë tot middel 1960's deur die Sowjetunie uitgevoer. Op 30 Oktober 1961 het 'n aangepaste Tu-95 die AN602-toestel genaamd die [[Tsar Bomba]] vervoer, en dit laat val wat die grootste [[waterstofbom]] was wat ooit getoets is.<ref>[http://nuclearweaponarchive.org/Russia/TsarBomba.html " Big Ivan, The Tsar Bomba ("King of Bombs"): The World's Largest Nuclear Weapon."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617080324/http://nuclearweaponarchive.org/Russia/TsarBomba.html |date=2016-06-17 }} nuclearweaponarchive.org, 3 September 2007. Retrieved: 5 Junie 2010.</ref> Daar bestaan video-opnames van daardie spesifieke toets<ref name=youtube>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=YEPzKckopmE |title=RDS 202: Tsar Bomb, The Biggest Bomb Ever |work=Youtube |date=17 Julie 2009 |access-date=20 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310093036/https://www.youtube.com/watch?v=YEPzKckopmE |archive-date=10 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> aangesien dit vir dokumentasie-doeleindes verfilm is. Die beeldmateriaal toon die spesiaalaangepaste Tu-95V-vliegtuig - geverf met anti-flitswit<ref name=youtube /> op sy ventrale oppervlaktes - met die bomvliegtuig, in-vlug tonele van die binnekant en buitekant van die vliegtuig, en die ontploffing. Die bom is onder die vliegtuig gedra, wat dus die wapen semi-ekstern gedra het, omdat dit nie binne 'n standaard-bomkompartement van die Tu-95 gedra kon word nie. Saam met die Tsar Bomba was die Tu-95 'n veelsydige bomwerper wat die RDS-4 Tatyana ('n splitsingsbom met 'n ontploffingkrag van twee-en-veertig kiloton), die RDS-6S [[Termonukleêre wapen|termonukleêre bom]], die RDS-37 2.9- megaton termonukleêre bom, en die RP-30-32 200 kilotonbom kon aflewer.<ref name=":0" /> Die vroeë weergawes van hierdie bomwerper was uiters ongemaklik vir die bemanning. Hulle het 'n bedompige binnekant gehad en daar was nie 'n toilet of 'n kombuis op die vliegtuig nie.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Kremlin's Nuclear Sword: The Rise and Fall of Russia's Strategic Nuclear Forces|last=Zaloga|first=Steve|publisher=|date=17 Februarie 2002|isbn=|location=|page=29}}</ref> Alhoewel die lewensomstandighede op die bomwerper onbevredigend was, sou die spanne dikwels twee tien-uur sendings per week onderneem om hul gevegsgereedheid te verseker. 'n Vliegtuig kon jaarliks 'n totaal van ongeveer 1 200 vlugure uitvoer.<ref>{{Cite book|title=Raketno-Kosmicheskaya korporatsia Energia|last=Semyonov|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|page=131}}</ref> Die bomwerper het die beste bemannings beskikbaar gehad weens die baie vliegoefening. Hulle sou gereeld missies na die Arktiese gebied onderneem om transpolêre aanvalle teen die [[Verenigde State]] te oefen. Anders as hul Amerikaanse eweknieë, het hulle nooit hul missies met gewapende kernwapens gevlieg nie. Dit het hul gereedheid vir die sending belemmer as gevolg van die feit dat lewendige ammunisie van spesiale bunkers op die basisse moes kom en in die vliegtuig gelaai word vanaf die bedieningsgraaf onder die bomrakke, 'n proses wat twee uur kon duur.<ref>{{Cite book|title=Reserves of Combat Readiness: The RVSN|last=Prooskov|first=N.|publisher=|date=14 Julie 1997|isbn=|location=|pages=}}</ref> === Huidige en toekomstige status === In 1992 het die nuwe onafhanklike [[Kazakstan]] die Tu-95-vliegtuig van die 79ste Swaar Bomwerper Lugdivisie by die Dolon-lugbasis aan die [[Russiese Federasie]] begin terugstuur.<ref>"All Strategic Bombers Out Of Kazakhstan; Talks On Those In Ukraine." ''RFE/RL News Briefs'', Vol. 3, No. 9, 21–25 Februarie 1994, via Nuclear Threat Initiative.</ref> Die bomwerpers is geskuif na die Ukrainka Lugbasis in die Verre-Ooste.<ref>Bukharin et al. 2004, bl. 385.</ref> Die Tu-95 wat nou in Russiese diens is, is die Tu-95MS-variant, gebou in die 1980's en 1990's. Op 18 Augustus 2007 het president [[Vladimir Poetin]] aangekondig dat die patrollies van Tu-95 hervat word, 15 jaar nadat hulle beëindig is.<ref>Kramer, Andrew E. [https://www.nytimes.com/2007/08/18/world/europe/17cnd-russia.html?hp "Russia Resumes Patrols by Nuclear Bombers".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626141853/http://www.nytimes.com/2007/08/18/world/europe/17cnd-russia.html?hp |date=2017-06-26 }} ''[[The New York Times]]'', 17 Augustus 2007. Besoek 17 Julie 2010.</ref> [[NAVO]]-[[Vegvliegtuig|vegters]] word gereeld gestuur om Tu-95's te onderskep en te begelei terwyl hulle hul missies langs die periferie van die NAVO-lugruim uitvoer, dikwels baie naby mekaar.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6981541.stm "UK jets shadow Russian bombers."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925092458/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6981541.stm |date=2008-09-25 }} BBC News, 6 July 2007. Retrieved: 5 Junie 2010.</ref><ref>[http://www.cbc.ca/politics/story/2010/08/25/cf-18s-russians-airspace.html "NORAD downplays Russian bomber interception".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828034754/http://www.cbc.ca/politics/story/2010/08/25/cf-18s-russians-airspace.html |date=2010-08-28 }} CBC, 25 August 2010. Retrieved: 6 September 2010.</ref><ref>Lilley, Brian. [http://www.calgarysun.com/news/canada/2010/07/30/14874251.html "Canadian jets repel Russian bombers".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100731233307/http://www.calgarysun.com/news/canada/2010/07/30/14874251.html |date=2010-07-31 }} ''Calgary Sun'', 30 Julie 2010.</ref><ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/2014/10/31/uk-nato-portugal-russia-idUKKBN0IK1TD20141031 |title=Portugal scrambles jets again to intercept Russian bombers |work=Reuters |access-date=1 Februarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321025525/http://uk.reuters.com/article/2014/10/31/uk-nato-portugal-russia-idUKKBN0IK1TD20141031 |archive-date=21 Maart 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Russiese Tu-95's het volgens berigte in Januarie 2008 aan 'n vlootoefening langs die [[kus]]te van [[Frankryk]] en [[Spanje]] deelgeneem, saam met die strategiese bomwerpers die [[Toepolef Tu-22|Tu-22M3 Backfire]] en vroeëwaarskuwingsvliegtuie.<ref>Halpin, Tony. [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3234607.ece "RAF alert as Russia stages huge naval exercise in Bay of Biscay."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214133350/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3234607.ece |date=2008-02-14 }} ''The Times'', 17 Augustus 2007. Besoek 5 Junie 2010.</ref> Tydens die militêre oefening "Russiese Stabiliteit 2008" in Oktober 2008 het die Tu-95MS-vliegtuie vir die eerste keer sedert 1984 lewendige kruisermissiele afgevuur. Die lang reikafstand van die Raduga Kh-55-[[kruisermissiel]] beteken dat Tu-95MS weereens as 'n strategiese wapenstelsel kan dien.<ref>[http://www.washingtontimes.com/news/2008/oct/30/russia-revives-cold-war-aircraft/ "Russia revives Cold War aircraft."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103163223/http://www.washingtontimes.com/news/2008/oct/30/russia-revives-cold-war-aircraft/ |date=2008-11-03 }} ''Washington Times'', 30 Oktober 2008. Besoek 5 Junie 2010.</ref> In Julie 2010 het twee Russiese Tu-95MS-strategiese bomwerpers 'n wêreldrekord opgestel vir die langste ononderbroke vlug vir 'n vliegtuig in die klas, toe hulle meer as 43 uur in die lug deurgebring het. Die bomwerpers het oor die [[Atlantiese Oseaan]], Arktiese en [[Stille Oseaan]] en die [[See van Japan]] gevlieg, wat in totaal meer as 30&nbsp;000&nbsp;km gedek het met vier brandstofhervullings in die lug. Die belangrikste taak was om die werkverrigting van die vliegtuig tydens so 'n lang vlug na te gaan, veral om die enjins en ander stelsels te monitor.<ref>{{cite web |url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=381821&cid=7 |title=Рекорд Ту-95МС: "медведи" провели в воздухе более сорока часов |website=vesti.ru |date=30 Julie 2010 |access-date=18 Desember 2018 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706223914/http://www.vesti.ru/doc.html?id=381821 |archive-date=6 Julie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 17 November 2015 het die Tu-95's hul gevegsdebuut gemaak, en is vir die eerste keer in langafstand-lugaanvalle gebruik as deel van die Russiese militêre ingryping in die Siriese Burgeroorlog deur die Kh-101-kruisermissiele op verskeie militante posisies in [[Sirië]] te lanseer.<ref name=DT>{{cite news |last1=Oliphant |first1=Roland |last2=Akkoc |first2=Raziye |last3=Steafel |first3=Eleanor |date=17 November 2015 |title=Paris attacks: Cameron to make case for Syria military action as EU troops could be sent to France – latest news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/11999927/Paris-France-terror-attacks-isil-Belgium-Molenbeek-suspects-Syria-Raqqa-bombing-live.html |newspaper=The Daily Telegraph |location=Online |access-date=17 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117090022/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/11999927/Paris-France-terror-attacks-isil-Belgium-Molenbeek-suspects-Syria-Raqqa-bombing-live.html |archive-date=17 November 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://sputniknews.com/middleeast/20151118/1030302801/russia-syria-isis-tu160-tu95-strategic-bomber.html |title=Russia's Bombers Tu-160, Tu-95MS Go Through Baptism of Fire in Syria |work=Sputnik |date=18 November 2015 |access-date=20 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423063224/http://sputniknews.com/middleeast/20151118/1030302801/russia-syria-isis-tu160-tu95-strategic-bomber.html |archive-date=23 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://tass.com/defense/913163 |title=Russia's Tupolev-95MSM bomber delivers first-ever strike on mission to Syria |work=tass.com |access-date=1 Februarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101214724/https://tass.com/defense/913163 |archive-date=1 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Galery == <gallery mode="packed" heights="140px"> Lêer:Tupolev Tu-95 Marina.jpg|Tu-95MS by die Engels Lugmagbasis in Rusland Lêer:Tupolev Tu-95 in flight.jpg|'n Tu-95MS vlieg oor Rusland in 2007 Lêer:Tu-95 wingspan.jpg|'n Tu-95 met sy kenmerkende teruggeswiepde vlerke </gallery> == Spesifikasies (Tu-95MS) == ;Algemene karaktertrekke *Bemanning: 6–7; loods, 2de loods, vlugingenieur, kommunikasiestelseloperateur, navigator, stertskutter plus soms nog 'n navigator. *Lengte: 46,2 m *Hoogte: 12,12 m *Vlerkwydte: 50,10 m *Vlerkoppervlak: 310 m² *Leë massa: 90 000 kg (198 000 lb) *Gelaaide massa: 171 000 kg (376 200 lb) *Maks. opstygmassa: 188 000 kg (414 500 lb) *Kragbron: 4 × Kuznetsov NK-12M turboskroef, 11 000 kW elk ;Werksverrigting *Topspoed: 920 km/h (510 knope, 575 mpu) *Reikafstand: 15 000 km (8 100 seemyl, 9 400 myl) indien nie hervul *Diensplafon: 13 716 m (45 000 vt) *Klimspoed: 10 m/s (2 000 vt/min) *Vlerkbelasting: 606 kg/m² (124 lb/vt²) *Krag/massa: 235 W/kg (0,143 pk/lb) ;Bewapening *Radarbeheerde kanonne: 1 of 2 × 23 mm AM-23 outo in stertkannon. *[[Missiele]]: Tot 15 000 kg (33 000 lb), insluitend die Raduga Kh-20, [[Kh-22]], en die Kh-55/101/102 lug-tot-grondmissiele. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{en-vertaal|Tupolev Tu-95}} {{Toepolef-vliegtuie}} [[Kategorie:Bomwerpers]] [[Kategorie:Russiese wapentuig]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] sirva164b5wofetx4lho4qf2akbw8ch Frigië 0 102027 2888977 2723660 2026-03-31T09:52:34Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888977 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Frigië |titel = Antieke koninkryk van Anatolië |kleur = |beeld = Asia Minor in the Greco-Roman period - general map - regions and main settlements.jpg |beeld_wydte = 280px |beeld_onderskrif = Frigië tussen die klassieke streke van Anatolië. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ligging |1 = Sentraal-[[Anatolië]] |opskrif2 = Taal |2 = [[Frigies]] |opskrif3 = Bestaan |3 = c. 1200-700 v.C. |opskrif4 = Hoofstad |4 = [[Gordion]] |opskrif5 = Romeinse provinsie |5 = [[Galatia (Romeinse provinsie)|Galatia]], [[Asia (Romeinse provinsie)|Asia]] |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = }} '''Frigië''' ([[Grieks]]: Φρυγία; [[Turks]]: Frigya) was in die antieke tyd ’n koninkryk in Sentraalwes-[[Anatolië]], in wat nou [[Turkye]] is. Dit was gesentreer om die [[Sakaria]]rivier. Verskeie legendariese konings in die [[Griekse mitologie]] was Frigiërs: [[Gordius]], wie se Gordiaanse knoop later deur [[Alexander die Grote]] deurgekap is, [[Midas]], wat alles waaraan hy geraak het in [[goud]] verander het, en [[Mugdon]], wat teen die [[Amasone (mitologie)|Amasones]] oorlog gemaak het. Volgens [[Homeros]] se ''[[Ilias]]'' was die Frigiërs bondgenote van die [[Troje|Trojane]] en het hulle in die [[Trojaanse Oorlog]] teen die [[Achajers]] geveg. Frigië se mag het in die laat [[8ste eeu v.C.]] sy hoogtepunt bereik onder ’n ander, historiese koning Midas wat die grootste deel van Wes- en Sentraal-Anatolië oorheers het en met [[Assirië]] en [[Urartu]] meegeding het om mag in Oos-Anatolië. Hierdie latere Midas was egter ook die laaste onafhanklike koning van Frigië voordat sy hoofstad, [[Gordion]], omstreeks [[695 v.C.]] deur die [[Kimmeriërs]] verwoes is. Frigië is daarna deur [[Lidië]], [[Persië]], [[Alexander die Grote]] en sy [[Hellenistiese]] opvolgers, [[Pergamon]], [[Rome]] en [[Bisantium]] regeer. Frigiërs is in die vroeë [[Middeleeue]] geleidelik in ander volke opgeneem en ná die [[Turkse volke]] se verowering van Anatolië het dit as streeksnaam verdwyn. ==Geografie== Frigië is ’n gebied aan die westekant van die hoë Anatoliese plato; dit is ’n droë streek en baie anders as die woudagtige dele noord en wes daarvan. Frigië begin in die noordweste, waar ’n gebied van droë [[steppe]] van die Sakaria-en-Porsoek-rivierstelsel af water kry. Dit is waar die hoofstad, Gordion, geleë is. Die [[klimaat]] is straf, met warm [[somer]]s en koue [[winter]]s; die grond word meestal vir weiveld en die verbouing van [[gars]] benut. Suidwes-Frigië kry water van die Büyük Menderes-rivier en sy sytak, die Lycus, en bevat die dorpe Laodicea en [[Hiërapolis]].<ref name="Barbara Levick's ">Peter Thonemann (ed), 2013, ''Roman Phrygia: culture and society'', Cambridge University Press</ref> ==Oorsprong== [[Beeld:Gordion87.JPG|240px|thumb|links|Die argeologiese terrein Gordion.]] ===Legendariese antieke migrasies=== Volgens antieke tradisie onder Griekse historici het die Frigiërs uit die [[Balkan]] na Anatolië migreer. Volgens [[Herodotos]] is hulle Briege genoem toe hulle in [[Europa]] gewoon het.<ref name="Herodotus-VII73">Herodotus VII.73.</ref> Hy en ander Griekse skrywers het ook legendes oor koning Midas neergepen wat hom verbind met, of sy oorsprong naspeur na, [[Masedonië (streek)|Masedonië]]; Herodotos sê byvoorbeeld ’n wilderoostuin in Masedonië is na Midas genoem.<ref>Herodotus VII.73, VIII.138.</ref> [[Beeld:Aizanoi_Zeus_temple_2120.jpg|thumb|240px|Zeustempel in die antieke stad Aizanoi behoort tot Frigië. Dit is ’n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]].]] [[Beeld:Aizanoi_Theatre_june_2008_2290.jpg|thumb|240px|’n Teaterkompleks van Aizanoi.]] Sommige klassieke skrywers verbind die Frigiërs ook met die Mugdoniërs, die naam van twee groepe waarvan een in die noorde van Masedonië en een in [[Misië]] gewoon het. Hulle word ook verbind met die Bebrisiërs, ’n volk wat na bewering teen Misië geveg het voor die Trojaanse Oorlog en wat ook ’n koning met die naam Mugdon gehad het in min of meer dieselfde tyd as die Frigiërs se koning met dieselfde naam. Die klassieke historikus Strabo groepeer Frigiërs, Mugdoniërs, Misiërs, Bebrisiërs en Bitiniërs saam as volke wat uit die Balkan na Anatolië migreer het.<ref>[[Strabo]] 7.3.3.</ref> Dit verduidelik die verwarring oor of Frigiërs, Bebrisiërs en Anatoliese Mugdoniërs dieselfde volk was of nie. ===Frigies=== Frigies is nog tot die 6de eeu&nbsp;n.C. gepraat, hoewel sy kenmerkende [[alfabet]] vroeër verlore gegaan het as dié van die meeste Anatoliese kulture.<ref name="Barbara Levick's "/> Een van die [[Homeros|Homeriese]] lofsange noem dat Frigies en [[Troje|Trojaans]] nie wedersyds verstaanbaar was nie,<ref name="Hymns5">Homeriese Logsang nommer 5, ''Aan Afrodite''.</ref> en inskripsies wat by Gordion ontdek is, maak dit duidelik dat die Frigiërs ’n [[Indo-Germaans]]e taal gepraat het met minstens sommige woorde wat baie met [[Grieks]] ooreengestem het. Frigies het dus nie tot die [[Anatoliese tale]] soos [[Hetiete|Hetities]] behoort wat in die meeste naburige streke gepraat is nie.<ref>Claude Brixhe, ''Phrygian'', in Roger D. Woodard (red.), ''The ancient Languages of Asia Minor'', Cambridge University Press, 2008, p. 72</ref><ref>{{cite web |url=https://www.scribd.com/doc/44668910/Midas-and-the-Phrygians |title=Midas and the Phrygians |first=Miltiades E. |last=Bolaris |year=2010}}</ref> Die oënskynlike ooreenkoms tussen Frigies en Grieks en sy verskille met die Anatoliese tale word beskou as ’n bewys dat die Frigiërs se oorsprong in Europa lê.<ref name="Barbara Levick's "/> ===Onlangse-immigrasie-hipotese=== [[Beeld:Phrygian soldiers. Detail from a reconstruction of a Phrygian building at Pararli, Turkey, 7th–6th Centuries BC.jpg|links|240px|thumb|Frigiese soldate. Detail van ’n rekonstruksie van ’n Frigiese gebou by Pararli, Turkye (7de-6de eeu&nbsp;v.C.).]] Sommige geleerdes verwerp die idee van ’n Frigiese migrasie lank gelede as ’n [[legende]] en meen die migrasie na Frigië het meer onlangs plaasgevind as wat antieke bronne voorstel. Hulle probeer die aankoms van die Frigiërs verbind met die val van die [[Hetiete|Hetitiese Ryk]] en die einde van die [[Bronstydperk]] in Anatolië.<ref>Sien byvoorbeeld Encyclopædia Britannica.</ref> Volgens die hipotese van ’n onlangse migrasie het die Frigiërs die gebied binnegeval net voor of ná die val van die Hetitiese Ryk aan die begin van die 12de eeu&nbsp;v.C. en het hulle die politieke vakuum in Sentraalwes-Anatolië gevul. Hulle kon selfs een van die [[Seevolke]] gewees het wat die val van die ryk bewerkstellig het volgens [[Antieke Egipte|Egiptiese]] rekords. Handgemaakte ware uit dié tydperk wat in Wes-Anatolië ontdek is, is tentatief geïdentifiseer as ’n invoerproduk wat met die inval verband sou hou. ===Verbintenis met die Hetiete=== Ander geleerdes aanvaar die ''Ilias'' se weergawe dat die Frigiërs voor die Trojaanse Oorlog aan die Sakariarivier gevestig was en dat hulle dus daar moes gewees het gedurende die latere stadiums van die Hetitiese Ryk, of moontlik vroeër. Hulle verwerp die idee van ’n meer onlangse migrasie. Hulle probeer om die Frigiërs se oorsprong terug te speur na die baie volke van Wes-Anatolië wat deur die Hetiete onderwerp is.<ref>Phillip Clapham, "Hittites and Phrygians", C&AH IV:2, pp.71–121.</ref> Dié vertolking word ook ondersteun deur Griekse legendes oor die stigting van Frigië se hoofstad, Gordion, deur Gordius en van [[Ankara|Ankira]] deur Midas.<ref>Pausanias 1.4.5.</ref> Dit dui daarop dat Gordion en Ankira al voor die Trojaanse Oorlog bestaan het. Niemand kon nog met sekerheid vasstel watter van die baie streke van die Hetiete met die vroeë Frigiërs verbind kan word nie. Volgens ’n klassieke tradisie, wat deur [[Flavius Josephus|Josephus]] gewild gemaak is, kan Frigië die land wees wat die antieke Hebreërs Togarmah genoem het, wat weer geïdentifiseer is as die Tegarama uit Hetitiese tekste en Til-Garimmu in [[Assirië|Assiriese]] rekords. Die bron wat Josephus aanhaal, is egter onbekend en dit is nie duidelik of daar enige ander gronde vir die identifikasie was as die ooreenkoms in die name nie. ===Verbintenis met die latere Armeniërs=== Herodotos beweer ook Frigiese koloniste het die [[Armenië|Armeniese]] nasie gestig.<ref name="Herodotus-VII73" /> Dit is waarskynlik ’n verwysing na ’n derde groep wat Mugdoniërs genoem is wat in Noord-Mesopotamië gewoon het en skynbaar aan die Armeniërs verwant was. Min is egter oor hierdie oostelike Mugdoniërs bekend en geen bewyse van die Frigiese taal is in dié gebied ontdek nie. ==Geskiedenis== ===Rondom die tyd van die Trojaanse Oorlog=== Volgens die ''Ilias'' was die tuiste van die Frigiërs aan die Sakariarivier, wat dwarsdeur Frigië se geskiedenis die land se middelpunt gebly het. Frigië was bekend vir sy [[wyn]] en dapper ruiters. [[Beeld:Frigia, placca con cavaliere e grifone, 600-550 ac ca.jpg|thumb|220px|’n Ruiter en ’n griffioen, Frigië, 600-550&nbsp;v.C.]] Volgens die ''Ilias'' het ’n jong koning [[Priamos]] van Troje voor die Trojaanse Oorlog ’n leër na Frigië aangevoer om dit in ’n oorlog teen die [[Amasone (mitologie)|Amasones]] by te staan. Homeros noem die Frigiërs "die volk van Otrios en die godagtige Mugdon".<ref>[[Homeros]], ''[[Ilias]]'' III.216–225.</ref> Volgens [[Euripides]], Quintus Smirnaios en ander het Mugdon se seun Koroibos in die Trojaanse Oorlog geveg en gesneuwel; hy wou die hand van die Trojaanse prinses Kassandra vra. Die naam "Otrios" kan verwys na Otroea, ’n plek in die omgewing van die latere [[Nicea]], en "Mugdon" verwys beslis na die Mugdoniërs, ’n volk wat volgens Strabo in noordwestelike [[Klein-Asië]] gewoon het en soms as ’n ander volk as die Frigiërs beskou word.<ref>Homeros, ''Ilias'' II.1055–1057; {{cite book|last=Smith|first=William|title=A Dictionary of Greek and Roman Geography|url=https://archive.org/details/adictionarygree03smitgoog|publisher=J. Murray|location=Londen|year=1878|pages=230}}</ref> Volgens die ''Bibliotheca'' het die Griekse held [[Herakles]] ’n koning Mugdon van die Bebrisiërs noordwes van Anatolië in ’n geveg verslaan wat, as dit histories is, sou plaasgevind het sowat ’n generasie voor die Trojaanse Oorlog. Volgens die verhaal het Herakles op pad van Minoa na die Amasones in Misië stilgehou en die Misiërs in ’n geveg teen die Bebrisiërs gehelp.<ref>''Bibliotheca'' 2.5.10.</ref> Volgens sommige vertolkings is "Bebrisiërs" ’n ander naam vir die Frigiërs en is dié Mugdon dieselfde persoon as die een wat in die ''Ilias'' genoem word. Koning Priamos is met die Frigiese prinses Hekabe (of Hekuba) getroud<ref>Homeros, ''Ilias'' XVI.873–875.</ref>) en het noue bande met die Frigiërs gehandhaaf. Hulle het hom beloon deur "vurig" in die Trojaanse Oorlog teen die Grieke te veg. Hekabe was die dogter van die Frigiese koning Dimas, seun van Eionios, seun van Proteus. ===Hoogtepunt en val van Frigië=== [[Beeld:Museum of Anatolian Civilizations068 kopie1.jpg|thumb|links|220px|Detail van ’n rekonstruksie van ’n Frigiese gebou in Pararli, Turkye (7de-6de eeu&nbsp;v.C.), Museum van Anatoliese Beskawings, [[Ankara]]. ’n Griffioen, sfinks en twee sentoure is te sien.]] In die 8ste eeu&nbsp;v.C. het die Frigiese koninkryk met sy hoofstad in Gordion in die Bo-Sakariariviervallei uitgebrei tot ’n ryk wat die grootste deel van Sentraal- en Wes-Anatolië oorheers het en al hoe nader aan die groter [[Assirië|Assiriese Ryk]] in die suidooste en die koninkryk [[Urartu]] in die noordooste gestrek het. Volgens die klassieke historici Strabo,<ref>Strabo, I.3.21.</ref> [[Eusebius van Caesarea|Eusebius]] en Julius Africanus was die koning van Frigië in dié tyd ’n ander Midas. Dié historiese Midas is vermoedelik dieselfde persoon as Mita in Assiriese tekste uit dié tydperk.<ref>Encyclopædia Britannica.</ref> Hierdie Midas het vermoedelik oor Frigië regeer tydens die hoogtepunt van sy mag van omstreeks 720&nbsp;v.C. tot 695&nbsp;v.C. (volgens Eusebius) of 676&nbsp;v.C. (volgens Africanus). ’n Assiriese inskripsie wat "Mita" uit omstreeks 709&nbsp;v.C. noem, tydens die bewind van [[Sargon II|Sargon van Assirië]], dui daarop dat Frigië en Assirië in dié tyd ’n [[wapenstilstand]] gesluit het. Dit lyk of dié Midas ’n goeie verhouding en noue handelsbande met die Grieke gehad het, en hy het glo met ’n Griekse prinses getrou. ’n [[Skryfstelsel]] in Frigies het in dié tyd in Gordion ontwikkel en floreer. Dit het ’n alfabet gebruik wat van die [[Fenisiese alfabet]] afgelei is en soortgelyk aan die [[Griekse alfabet]] was. ’n Afonderlike Frigiese tipe erdewerk het ook ontstaan. Die Frigiese koninkryk is egter deur die [[Kimmeriërs]] oorval en Gordion is vernietig. Volgens Strabo en ander het Midas [[selfmoord]] gepleeg deur bulbloed te drink. [[Beeld:MidasSehri.Tomb.jpg|thumb|220px|’n Graftombe by Midasstad (6de eeu&nbsp;v.C.), naby Eskişehir in Turkye.]] [[Beeld:Hellespontine Phrygia.jpg|thumb|220px|Die ligging van Kleiner Frigië en die provinsiale hoofstad, Daskileion, in die [[Achaemenidiese Ryk]], omstreeks 500&nbsp;v.C.]] Gordion is een van [[Turkye]] se beste [[argeologie]]se terreine. Opgrawings het ’n gewelddadige verwoesting van Gordion omstreeks 675&nbsp;v.C. bevestig. ’n Graftombe uit dié tyd, wat algemeen bekend is as die "Graftombe van Midas", het ’n houtstruktuur onthul wat diep onder ’n grafheuwel begrawe lê. Dit bevat onder meer ’n kis, meubels, voedselofferandes en ander goedere (Argeologiese Museum, Ankara). ===As ’n Lidiese provinsie=== Nadat hulle Gordion verwoes het, het die Kimmeriërs in Wes-Anatolië gebly en oorlog gevoer teen [[Lidië]], wat hulle eindelik omstreeks 620&nbsp;v.C. uit die gebied verdryf het. Lidië het Frigië daarna ingelyf en dit het die Lidiese oosgrens geword. Die terrein by Gordion onthul ’n aansienlike bouprogram in die 6de eeu&nbsp;v.C. onder die Lidiese konings, insluitende die spreekwoordelike ryk koning [[Croesus]]. Intussen is Frigië se voormalige oostelike gebiede deur Assirië en later die [[Mede]] verower. Daar kan dalk ’n aanduiding van ’n stryd met Lidië en ’n bedekte verwysing na koninklike [[gyselaar]]s wees in die legende van die dubbele ongelukkige Frigiese prins [[Adrastus (seun van Croesus)|Adrastus]], wat per ongeluk sy broer doodgemaak en homself toe na Lidië verban het, waar koning [[Croesus]] hom verwelkom het. Daar het Adrastus per ongeluk Croesus se seun doodgemaak en toe selfmoord gepleeg. ===As Persiese provinsie(s)=== Die een of ander tyd in die 540's&nbsp;v.C. het Frigië deel van die [[Achaemenidiese Ryk]] geword nadat [[Kores die Grote]] Lidië verower het. Nadat [[Darius I van Persië|Darius die Grote]] in 521&nbsp;v.C. die Persiese keiser geword het, het hy die antieke handelsroete in die Persiese "Koninklike Roete" omskep en administratiewe hervormings ingestel wat die skepping van [[satrapie|satrapieë]] (provinsies) behels het. Die Frigiese satrapie het wes van die Halisrivier en oos van Misië en Lidië gelê. Sy hoofstad was Daskileion. In die loop van die 5de eeu is die streek in twee administratiewe satrapieë verdeel: Kleiner en Groter Frigië.{{sfn|Scott|1995|page=183}} ===Onder Alexander en sy opvolgers=== Die Masedoniese veroweraar [[Alexander die Grote]] het in 333&nbsp;v.C. deur Gordion gereis en die Gordiaanse knoop in die tempel van Sabazios ("[[Zeus]]") deurgehak. Volgens ’n legende, wat dalk deur Alexander se volgelinge versprei is, sou enige persoon wat die knoop kan losmaak die meester van [[Asië]] wees. Met Gordion wat aan die Persiese Koninklike Roete geleë was wat deur die hart van Anatolië geloop het, het die voorspelling ’n mate van geloofwaardigheid gehad. Onder Alexander het Frigië deel van die groter [[Hellenistiese tydperk|Hellenistiese]] wêreld geword. Ná Alexander se dood in 323&nbsp;v.C. het die Slag van Ipsos in 301&nbsp;v.C. plaasgevind.<ref name="WDL">{{cite web |url=http://www.wdl.org/en/item/11739/ |title=Kingdoms of the Successors of Alexander: After the Battle of Ipsus, B.C. 301 |website=World Digital Library |date=1800–1884 |access-date=2013-07-27 |archive-date=2015-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905133907/http://www.wdl.org/en/item/11739/ |url-status=dead }}</ref> ===Kelte en Attaliede=== In die chaotiese tydperk ná Alexander se dood is Frigië deur [[Kelte]] verower en het dit eindelik die provinsie [[Galatia]] geword. Die voormalige hoofstad Gordion is gou daarna deur die [[Gallië]]rs verwoes en het uit die geskiedenis verdwyn. In 188&nbsp;v.C. het die suidelike oorblyfsel van Frigië onder beheer van die [[Attaliede]] van [[Pergamon]] gekom. Die Frigiese taal het oorleef, maar is nou in die Griekse alfabet geskryf. ===Onder Rome en Bisantium=== [[Beeld:Dioecesis Asiana 400 AD.png|thumb|240px|Die twee Frigiese provinsies in die diosees Asia, omstreeks 400&nbsp;n.C.]] In 133&nbsp;v.C. het die oorblyfsels van Frigië onder [[Romeinse Ryk|Romeinse]] heerskappy gekom. Vir doeleindes van provinsiale administrasie het die Romeine Frigië verdeel gelos – die noordoostelike deel het in die provinsie [[Galatia (Romeinse provinsie)|Galatia]] geval en die westelike deel in [[Asia (Romeinse provinsie)|Asia]]. Met die hervormings van [[Diocletianus]] is Frigië weer in twee provinsies verdeel: "Phrygia I", of Phrygia Salutaris, en Phrygia II, of Pacatiana, albei in die diosees Asia. Salutaris, met Synnada as sy hoofstad, het die oostelike deel van die streek uitgemaak en Pacatiana, met Laodicea as hoofstad, die westelike deel. Die provinsies het bestaan tot aan die einde van die 7de&nbsp;eeu, toe hulle deur die themastelsel vervang is. In die laat Romeinse, vroeë [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] tydperk het die grootste deel van Frigië tot die Anatoliese thema behoort. Dit is deur die [[Ottomaanse Ryk|Turke]] verower in die nasleep van die Slag van Manzikert (1071).<ref>{{cite book |author1=Swain, Simon |author2=Adams, J. Maxwell |author3=Janse, Mark |title=Bilingualism in ancient society: language contact and the written word |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [Oxfordshire] |year=2002 |pages=246–266 |isbn=0-19-924506-1}}</ref> Die Turke het in die 13de eeu algehele beheer geneem, maar die antieke naam "Frigië" het in gebruik gebly totdat die laaste deel van die [[Bisantynse Ryk]] in 1453 deur die [[Ottomaanse Ryk]] verower is. == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Bibliografie== {{refbegin|3}} * {{cite book |last=Scott |first=James M. |title=Paul and the Nations: The Old Testament and Jewish Background of Paul's Mission to the Nations with Special Reference to the Destination of Galatians |publisher=Mohr Siebeck |year=1995 |isbn=978-3161463778 }} * {{cite book |editor1-first=Peter |editor1-last=Thonemann |title=Roman Phrygia: culture and society |isbn=978-1-107-03128-9 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=2013}} * {{cite journal |first1=Rahşan |last1= Tamsü |first2=Yusuf |last2=Polat |title=The Phrygian rock cut altars and their restoration and conservation proposals |journal=International Conference on Environment: Survival and Sustainability (EES 2007) |location=Nicosia, Noord-Siprus|date=19-24 Februarie 2007 |publication-date=2009 |volume=3 |pages=<!--439–445; -->1005–1014 |isbn=978-975-8359-55-4}} * {{cite journal |first1=Rahşan |last1=Tamsü |title=Observations on the Phrygian rock-cut altars |journal=Symposium on Mediterranean Archaeology (SOMA 2005) |publisher=Chieti University |location=Chieti-Pescara, Italië |pages=439–445 |date=24-26 Februarie 2005 |publication-date=2008 |isbn=978-1-4073-0181-5}} * {{cite journal |language=tr |first1=Rahşan |last1=Tamsü |first2=Yusuf |last2=Polat |title=Yeni Buluntular Işığında Phryg Kaya Altarları Ve Bir Tipoloji Önerisi |journal=Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi |volume=10 |issue=1 |location=Eskişehir |pages=203–222 |year=2010 |issn=1303-0876}} {{refend}} ==Skakels== *{{cite web |url=http://www.ancientopedia.com/phrygia/ |title=Phrygia |website=Ancient History Encyclopedia |access-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101119104426/http://ancientopedia.com/phrygia/ |archive-date=2010-11-19 |url-status=dead }} *{{cite web |url=http://www.ancientanatolia.com/historical/phrygian_period.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20061206111302/http://www.ancientanatolia.com/historical/phrygian_period.htm |archive-date=2006-12-06 |df=dmy-all |title=Phrygian Period in Anatolia |website=Ancient Anatolia}} *{{cite web |url=http://kralmidasvefrigya.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720043840/http://kralmidasvefrigya.org/ |archive-date=2010-07-20 |df=dmy-all |title=King Midas and Phrygia Cultural Center}} {{CommonsKategorie-inlyn|Phrygia}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Phrygia}} [[Kategorie:Frigië| ]] rx4kzb6keacu8pwl5s11r8im8t8urfa Consolidated PBY Catalina 0 118624 2888767 2855259 2026-03-30T12:26:35Z Gaius le Roux 203341 Ek het 'n paraggraaf en 'n foto bygevoeg. 2888767 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Consolidated PBY Catalina |subsjabloon= |beeld= Lêer:Consolidated PBY-5A Catalina in flight c1942.jpg |byskrif= <center> 'n PBY-5A op patrollie, 1942-43 </center> |tipe= Bomwerper & vliegboot |vervaardiger= Consolidated Aircraft |ontwerper= |eerste vlug= 21 Maart 1935 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek=Januarie 1957 |status= |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]]<br />[[Britse Lugmag]] |meer gebruikers= |vervaardig= |aantal gebou= |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Consolidated PBY Catalina''' is 'n [[vliegboot]] wat onder andere as 'n [[bomwerper]] en patrollievliegtuig gebruik is tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook gebruik om [[Duikboot|duikbote]] te soek en te kelder. Die ''PB'' beteken ''Patrol Bomber'' en die ''Y'' is die kode wat toegeken is aan ''Consolidated Aircraft''. == Ontwikkeling == Die eerste prototipe, XP3Y-1 het op 21 Maart 1935 sy nooiensvlug onderneem. Die ''Consolidated Aircraft'' model-28 was die eerste vliegboot met kantelbalkvlerke. 'n Bestelling is geplaas vir sestig PBY-1 soos die eerste produksievliegtuig bekendgestaan het. Die eerste vliegtuie is in Oktober 1936 afgelewer. 'n Volgende bestelling van 50 is in 1937/8 afgelewer. Gedurende 1938 is drie PBY-3 en 'n vervaardigingslisensie aan die [[USSR]] verkoop. Die USSR model, hernoem na GST, was toegerus met M-62 motore. Verdere bestellings vir 66 PBY-3's en 33 PBY-4's is aan die [[Amerikaanse Vloot]] afgelewer. Laasgenoemde model bevat die observasieborrels aan die kante van die vliegtuig wat kenmerkend van die meeste modelle daarna was. Die [[Britse Lugmag]] het een evaluasiemodel 28-5 in Julie 1939 ontvang, wat hulle opgevolg het met 'n bestelling van 50 vliegtuie soortgelyk aan die Amerikaanse Vloot model PBY-5. Die Britse naam vir die vliegtuig, Catalina, is daarna ook deur die Amerikaanse Vloot gebruik. Gedurende 1940 het die Britse Lugmag sy bestelling verdubbel. Bestellings is ook ontvang van [[Australië]] (18), [[Kanada]] (50), [[Frankryk]] (30) en [[Nederlands Oos-Indië]] (36). Van die Amerikaanse Vloot se oorspronklike bestelling vir 200 PBY-5's, is die laaste 35 afgelewer as PBY-5A (amfibiese vliegtuie) en 'n addisionele bestelling vir 134 was ook geplaas vir PBY-5A. Twaalf van hulle is oorgeplaas na die Britse Lugmag as Catalina's III en twaalf meer was ingesluit in die Nederlands Oos-Indië- bestelling. == Ontwerp == [[Lêer:Cfmir 1982-00-00 FAGM 797 dust LR her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Catalina is ontwerp met ’n kantelbalkvlerk, sonder die veelvuldige stutte en verspandrade, maar met twee klein I-profielstutte aan elke kant.]] Die Consolidated Model 28, wat deur Isaac Laddon ontwerp is, was een van die suksesvolste vliegbote wat omvattend gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik is en die mees talryke vliegboot in die lugvaartgeskiedenis. Die ontwerp het ontstaan uit ’n VSA Vloot-vereiste van laat-1933. Die prototipe-XP3Y-1, wat uit die PY-1/P2Y ontwikkel is en vir die eerste keer op 28 Maart 1935 gevlieg het, het ’n paar onderskeidende kenmerke gehad. Die belangrikste hiervan was die kantelbalkvlerk wat gebou is op die grondslag van ’n vrydraervlerk wat geen steunstrukture vereis nie, maar twee klein I-profielstutte is aan elke kant tussen die vlerk en die romp gemonteer. Hierdie weglating van die veelvuldige stutte en verspandrade, wat tot op daardie tydstip tipies van vliegbootontwerpe was, het ’n onmiddellike verbetering in werkverrigting gebied. Nog ’n nuwe kenmerk was die bekendstelling van stabilseerpontons wat in vlug ingetrek is om vlerkpunte te vorm. Baie amfibiese Catalinas, wat wyd gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik is, is ná die einde van die oorlog vir ’n tyd lank vir lug-en-seereddingstake aangewend. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Consolidated PBY-5: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motors | 2 |- | Tipe motor | [[Skroef (lugvaart)|Skroef]] |- | Vervaardiger |[[Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasp]] Stermotor |- | Kraglewering per motor |1 200 [[perdekrag]] |- | Vlerkspan |31,70 m |- | Lengte |19,47 m |- | Hoogte |5,76 m |- | Maks. opstyg massa |12&nbsp;283 kg |- | Maks. snelheid |306 km/h op 3 200 m |- | Operasionele hoogte |7&nbsp;315 m |- | Togafstand |6&nbsp;437 km |- |Bewapening | Ses 0,303 Vickers masjiengewere. |} == Bron == * ''Bombers 1939–1945'' Kenneth Munson, Bounty Books 2012 {{ISBN|978-0-7537-2172-8}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bomwerpers]] [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Vliegtuie van die Tweede Wêreldoorlog]] iayqzjqfjj4fx4j5o2705lp4q89fh5u 2888777 2888767 2026-03-30T13:20:41Z Gaius le Roux 203341 Ek het 'n bronverwysing bygevoeg. 2888777 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Consolidated PBY Catalina |subsjabloon= |beeld= Lêer:Consolidated PBY-5A Catalina in flight c1942.jpg |byskrif= <center> 'n PBY-5A op patrollie, 1942-43 </center> |tipe= Bomwerper & vliegboot |vervaardiger= Consolidated Aircraft |ontwerper= |eerste vlug= 21 Maart 1935 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek=Januarie 1957 |status= |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]]<br />[[Britse Lugmag]] |meer gebruikers= |vervaardig= |aantal gebou= |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Consolidated PBY Catalina''' is 'n [[vliegboot]] wat onder andere as 'n [[bomwerper]] en patrollievliegtuig gebruik is tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook gebruik om [[Duikboot|duikbote]] te soek en te kelder. Die ''PB'' beteken ''Patrol Bomber'' en die ''Y'' is die kode wat toegeken is aan ''Consolidated Aircraft''. == Ontwikkeling == Die eerste prototipe, XP3Y-1 het op 21 Maart 1935 sy nooiensvlug onderneem. Die ''Consolidated Aircraft'' model-28 was die eerste vliegboot met kantelbalkvlerke. 'n Bestelling is geplaas vir sestig PBY-1 soos die eerste produksievliegtuig bekendgestaan het. Die eerste vliegtuie is in Oktober 1936 afgelewer. 'n Volgende bestelling van 50 is in 1937/8 afgelewer. Gedurende 1938 is drie PBY-3 en 'n vervaardigingslisensie aan die [[USSR]] verkoop. Die USSR model, hernoem na GST, was toegerus met M-62 motore. Verdere bestellings vir 66 PBY-3's en 33 PBY-4's is aan die [[Amerikaanse Vloot]] afgelewer. Laasgenoemde model bevat die observasieborrels aan die kante van die vliegtuig wat kenmerkend van die meeste modelle daarna was. Die [[Britse Lugmag]] het een evaluasiemodel 28-5 in Julie 1939 ontvang, wat hulle opgevolg het met 'n bestelling van 50 vliegtuie soortgelyk aan die Amerikaanse Vloot model PBY-5. Die Britse naam vir die vliegtuig, Catalina, is daarna ook deur die Amerikaanse Vloot gebruik. Gedurende 1940 het die Britse Lugmag sy bestelling verdubbel. Bestellings is ook ontvang van [[Australië]] (18), [[Kanada]] (50), [[Frankryk]] (30) en [[Nederlands Oos-Indië]] (36). Van die Amerikaanse Vloot se oorspronklike bestelling vir 200 PBY-5's, is die laaste 35 afgelewer as PBY-5A (amfibiese vliegtuie) en 'n addisionele bestelling vir 134 was ook geplaas vir PBY-5A. Twaalf van hulle is oorgeplaas na die Britse Lugmag as Catalina's III en twaalf meer was ingesluit in die Nederlands Oos-Indië- bestelling. == Ontwerp == [[Lêer:Cfmir 1982-00-00 FAGM 797 dust LR her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Catalina is ontwerp met ’n kantelbalkvlerk, sonder die veelvuldige stutte en verspandrade, maar met twee klein I-profielstutte aan elke kant.]] Die Consolidated Model 28, wat deur Isaac Laddon ontwerp is, was een van die suksesvolste vliegbote wat omvattend gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik is en die mees talryke vliegboot in die lugvaartgeskiedenis. Die ontwerp het ontstaan uit ’n VSA Vloot-vereiste van laat-1933. Die prototipe-XP3Y-1, wat uit die PY-1/P2Y ontwikkel is en vir die eerste keer op 28 Maart 1935 gevlieg het, het ’n paar onderskeidende kenmerke gehad. Die belangrikste hiervan was die kantelbalkvlerk wat gebou is op die grondslag van ’n vrydraervlerk wat geen steunstrukture vereis nie, maar twee klein I-profielstutte is aan elke kant tussen die vlerk en die romp gemonteer. Hierdie weglating van die veelvuldige stutte en verspandrade, wat tot op daardie tydstip tipies van vliegbootontwerpe was, het ’n onmiddellike verbetering in werkverrigting gebied. Nog ’n nuwe kenmerk was die bekendstelling van stabilseerpontons wat in vlug ingetrek is om vlerkpunte te vorm. Baie amfibiese Catalinas, wat wyd gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik is, is ná die einde van die oorlog vir ’n tyd lank vir lug-en-seereddingstake aangewend.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=259, 262 |language=en}}</ref> == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Consolidated PBY-5: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motors | 2 |- | Tipe motor | [[Skroef (lugvaart)|Skroef]] |- | Vervaardiger |[[Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasp]] Stermotor |- | Kraglewering per motor |1 200 [[perdekrag]] |- | Vlerkspan |31,70 m |- | Lengte |19,47 m |- | Hoogte |5,76 m |- | Maks. opstyg massa |12&nbsp;283 kg |- | Maks. snelheid |306 km/h op 3 200 m |- | Operasionele hoogte |7&nbsp;315 m |- | Togafstand |6&nbsp;437 km |- |Bewapening | Ses 0,303 Vickers masjiengewere. |} == Verwysings == == Bron == * ''Bombers 1939–1945'' Kenneth Munson, Bounty Books 2012 {{ISBN|978-0-7537-2172-8}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bomwerpers]] [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Vliegtuie van die Tweede Wêreldoorlog]] mico9r8fycadle0g109f2zhe9eqm6n7 2888778 2888777 2026-03-30T13:22:14Z Gaius le Roux 203341 Ek het 'n opskrif bygevoeg. 2888778 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Consolidated PBY Catalina |subsjabloon= |beeld= Lêer:Consolidated PBY-5A Catalina in flight c1942.jpg |byskrif= <center> 'n PBY-5A op patrollie, 1942-43 </center> |tipe= Bomwerper & vliegboot |vervaardiger= Consolidated Aircraft |ontwerper= |eerste vlug= 21 Maart 1935 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek=Januarie 1957 |status= |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]]<br />[[Britse Lugmag]] |meer gebruikers= |vervaardig= |aantal gebou= |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Consolidated PBY Catalina''' is 'n [[vliegboot]] wat onder andere as 'n [[bomwerper]] en patrollievliegtuig gebruik is tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook gebruik om [[Duikboot|duikbote]] te soek en te kelder. Die ''PB'' beteken ''Patrol Bomber'' en die ''Y'' is die kode wat toegeken is aan ''Consolidated Aircraft''. == Ontwikkeling == Die eerste prototipe, XP3Y-1 het op 21 Maart 1935 sy nooiensvlug onderneem. Die ''Consolidated Aircraft'' model-28 was die eerste vliegboot met kantelbalkvlerke. 'n Bestelling is geplaas vir sestig PBY-1 soos die eerste produksievliegtuig bekendgestaan het. Die eerste vliegtuie is in Oktober 1936 afgelewer. 'n Volgende bestelling van 50 is in 1937/8 afgelewer. Gedurende 1938 is drie PBY-3 en 'n vervaardigingslisensie aan die [[USSR]] verkoop. Die USSR model, hernoem na GST, was toegerus met M-62 motore. Verdere bestellings vir 66 PBY-3's en 33 PBY-4's is aan die [[Amerikaanse Vloot]] afgelewer. Laasgenoemde model bevat die observasieborrels aan die kante van die vliegtuig wat kenmerkend van die meeste modelle daarna was. Die [[Britse Lugmag]] het een evaluasiemodel 28-5 in Julie 1939 ontvang, wat hulle opgevolg het met 'n bestelling van 50 vliegtuie soortgelyk aan die Amerikaanse Vloot model PBY-5. Die Britse naam vir die vliegtuig, Catalina, is daarna ook deur die Amerikaanse Vloot gebruik. Gedurende 1940 het die Britse Lugmag sy bestelling verdubbel. Bestellings is ook ontvang van [[Australië]] (18), [[Kanada]] (50), [[Frankryk]] (30) en [[Nederlands Oos-Indië]] (36). Van die Amerikaanse Vloot se oorspronklike bestelling vir 200 PBY-5's, is die laaste 35 afgelewer as PBY-5A (amfibiese vliegtuie) en 'n addisionele bestelling vir 134 was ook geplaas vir PBY-5A. Twaalf van hulle is oorgeplaas na die Britse Lugmag as Catalina's III en twaalf meer was ingesluit in die Nederlands Oos-Indië- bestelling. == Ontwerp == [[Lêer:Cfmir 1982-00-00 FAGM 797 dust LR her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Catalina is ontwerp met ’n kantelbalkvlerk, sonder die veelvuldige stutte en verspandrade, maar met twee klein I-profielstutte aan elke kant.]] Die Consolidated Model 28, wat deur Isaac Laddon ontwerp is, was een van die suksesvolste vliegbote wat omvattend gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik is en die mees talryke vliegboot in die lugvaartgeskiedenis. Die ontwerp het ontstaan uit ’n VSA Vloot-vereiste van laat-1933. Die prototipe-XP3Y-1, wat uit die PY-1/P2Y ontwikkel is en vir die eerste keer op 28 Maart 1935 gevlieg het, het ’n paar onderskeidende kenmerke gehad. Die belangrikste hiervan was die kantelbalkvlerk wat gebou is op die grondslag van ’n vrydraervlerk wat geen steunstrukture vereis nie, maar twee klein I-profielstutte is aan elke kant tussen die vlerk en die romp gemonteer. Hierdie weglating van die veelvuldige stutte en verspandrade, wat tot op daardie tydstip tipies van vliegbootontwerpe was, het ’n onmiddellike verbetering in werkverrigting gebied. Nog ’n nuwe kenmerk was die bekendstelling van stabilseerpontons wat in vlug ingetrek is om vlerkpunte te vorm. Baie amfibiese Catalinas, wat wyd gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik is, is ná die einde van die oorlog vir ’n tyd lank vir lug-en-seereddingstake aangewend.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=259, 262 |language=en}}</ref> == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Consolidated PBY-5: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motors | 2 |- | Tipe motor | [[Skroef (lugvaart)|Skroef]] |- | Vervaardiger |[[Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasp]] Stermotor |- | Kraglewering per motor |1 200 [[perdekrag]] |- | Vlerkspan |31,70 m |- | Lengte |19,47 m |- | Hoogte |5,76 m |- | Maks. opstyg massa |12&nbsp;283 kg |- | Maks. snelheid |306 km/h op 3 200 m |- | Operasionele hoogte |7&nbsp;315 m |- | Togafstand |6&nbsp;437 km |- |Bewapening | Ses 0,303 Vickers masjiengewere. |} == Bron == * ''Bombers 1939–1945'' Kenneth Munson, Bounty Books 2012 {{ISBN|978-0-7537-2172-8}} {{Normdata}} == Bronverwysing == [[Kategorie:Bomwerpers]] [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Vliegtuie van die Tweede Wêreldoorlog]] 2yagm5rkz219xtmhw5rd43g6yl2b36t Friedensreich Hundertwasser 0 122617 2888976 2552277 2026-03-31T09:48:13Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888976 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = Friedensreich Hundertwasser | beeld = Hundertwasser nz 1998 hg.jpg | beeldgrootte = | alt = | onderskrif = Friedensreich Hundertwasser in 1998 in [[Nieu-Seeland]], sy droombestemming wat hy in 1973 vir die eerste keer besoek het en waar hy hom later sou vestig. In 1986 het hy Nieu-Seelandse burgerskap aanvaar | geboortenaam = Friedrich Stowasser | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|12|15}} | geboorteplek = [[Wene]], [[Oostenryk]] | sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1928|12|15|2000|2|19}} | sterfteplek = aan boord van die ''RMS Queen Elizabeth 2'', naby [[Brisbane]], [[Australië]] | laaste rusplek = | nasionaliteit = {{vlagland|Oostenryk}}<br />{{vlagland|Nieu-Seeland}} | gade = | veld = Kuns, argitektuur, skryfwerk | opleiding = Self-onderrig | beweging = Moderne kuns | werke = Hundertwasserhaus<br />Waldspirale<br />KunstHausWien | beskermhere = | beïnvloed_deur = | beïnvloed = | toekenings = | verkies = | webwerf = | atergrondkleur = #BCD4E6 }} '''Friedensreich Hundertwasser''' (* [[15 Desember]] [[1928]] in [[Wene]]; † [[19 Februarie]] [[2000]] aan boord van die [[plesierboot]] ''Queen Elizabeth 2'' aan die kus van [[Brisbane]], [[Australië]]), volledige kunstenaarsnaam: ''Friedensreich Regentag Dunkelbunt Hundertwasser'', geboortenaam: '''Friedrich Stowasser''', was 'n [[Oostenryk]]se kunstenaar wat oorspronklik bekendheid verwerf het as skilder en grafikus, maar later sy stempel ook afgedruk het op argitektuur en daarnaas as omgewingsbewaarder opgetree het. Sy kunstenaarsnaam sinspeel op die betekenis van ''sto'' in [[Slawiese tale]] ("honderd"). [[Lêer:Hundertwasser 04.jpg|duimnael|links|''Hundertwasserhaus'' in die kunstenaar se geboortestad Wene]] Hundertwasser was sterk gekant teen "reguit lyne" en enige vorm van standaardisering in [[kuns]] en [[argitektuur]]. Sy eie ontwerpe word gekenmerk deur swierige lyne, kunsvolle versierings en uitbundige gebruik van [[kleur]]e. Reeds vanaf die 1950's het hy in boukuns begin belangstel. Sy argitektoniese beginsels is verwesenlik in die ''Hundertwasserhaus'', 'n munisipale behuisingsprojek in die Oostenrykse hoofstad Wene wat tussen 1983 en 1985 in samewerking met die argitek Josef Krawina ontstaan het en derhalwe amptelik ''HundertwasserKrawinaHaus'' genoem word. Dit is tans een van die mees besoekte geboue in die Alperepubliek.<ref>[http://www.hundertwasserhaus.info/ ''Amptelike webtuiste van die HundertwasserKrawinaHaus. Besoek op 20 Junie 2017'']</ref> ==Biografie== Die [[Nazi]]-era was 'n baie moeilike tyd vir Hundertwasser en sy ma Elsa, wat [[Jood]]s was. Hulle het vervolging vermy deur hulle as [[Christene]] voor te doen, 'n geloofwaardige aksie aangesien Hundertwasser se pa 'n [[Katoliek]] was. Hundertwasser is in 1935 as 'n Katoliek gedoop. Om onopvallend te bly, het Hundertwasser ook by die Hitler-jeug aangesluit.<ref name="Pawley">Pawley, Martin. [https://www.theguardian.com/news/2000/apr/14/guardianobituaries2 Friedensreich Hundertwasse – Maverick architect building against the grain] (obituary), ''The Guardian'', 14 April 2000. Besoek 1 Junie 2009.</ref> Hundertwasser het vroeg reeds artistieke vaardighede ontwikkel. Ná die oorlog was hy drie maande by die Akademie vir Beeldende Kunste in Wene. Op hierdie tydstip het hy sy kuns as Hundertwasser in plaas van Stowasser begin teken. Hy het vertrek om te reis, met 'n klein stel verf wat hy te alle tye gedra het om enigiets te skets wat sy oog gevang het. In Florence het hy die jong Franse skilder René Brô vir die eerste keer ontmoet en hulle het lewenslange vriende geword. Hundertwasser se eerste kommersiële skildersukses was in 1952–53 met 'n uitstalling in Wene. Sy aangenome van is gebaseer op die vertaling van "sto" (die [[Slawiese tale|Slawies]]e woord vir "(een) honderd") in [[Duits]]. Die naam Friedensreich het 'n dubbele betekenis as "Vrederyk" (in die sin van "vreedsaam"). Daarom vertaal sy naam Friedensreich Hundertwasser direk in [[Engels]] as "''Peace-Realm Hundred-Water''". Die ander name wat hy vir homself gekies het, Regentag en Dunkelbunt, vertaal na “Reëndag” en “Donker veelkleurig”. In die vroeë 1950's het hy die veld van argitektuur betree. Hundertwasser het ook op die gebied van toegepaste kuns gewerk en vlae, seëls, munte en plakkate geskep. Sy bekendste vlag is sy koru-vlag (ontwerp in 1983), asook verskeie posseëls vir die Oostenrykse Poskantoor. Hy het ook seëls vir [[Kaap Verde]] en vir die [[Verenigde Nasies]] se posadministrasie in Genève ontwerp ter geleentheid van die 35ste herdenking van die [[Universele Verklaring van Menseregte]]. [[Lêer:Hundertwasser hannover 1965.jpg|duimnael|Hundertwasser (links) in 1965.]] In 1957 het Hundertwasser 'n plaas aan die rand van [[Normandië]] bekom.<ref name="Schmid">Erika Schmied, W. Schmied: ''Hundertwassers Paradiese. Das verborgene Leben des Friedrich Stowasser.'' Knesebeck, München 2003, {{ISBN|978-3-89660-179-7}}.</ref> Hundertwasser is in 1958 met Herta Leitner getroud, maar hulle is twee jaar later geskei. Hy het in 1962 weer met die Japannese kunstenaar Yuko Ikewada getrou, maar sy het in 1966 van hom geskei. Teen hierdie tyd het hy 'n gewilde reputasie vir sy kuns verwerf. In 1964 het Hundertwasser "Hahnsäge", 'n voormalige saagmeule, in die yl bevolkte Waldviertel van [[Neder-Oostenryk]] gekoop. Daar, ver van die gewoel en omring deur die natuur, het hy 'n nuwe tuiste opgerig.<ref name="Schmid" /> Hy het 'n geruime tyd in die 1960's in die Tooro-koninkryk in [[Uganda]], [[Sentraal-Afrika]], deurgebring, waar hy 'n aantal werke geskilder het en dit na die koninkryk vernoem het.<ref name="toro">{{Cite web | url=https://hundertwasser.com/malerei/664_one_toro_in_the_kingdom_of_the_mountains_of_the_moon_582 |title = Hundertwasser – ONE TORO IN THE KINGDOM OF THE MOUNTAINS OF THE MOON}}</ref><ref name="toro2">{{Cite web | url=http://www.artnet.de/k%C3%BCnstler/friedensreich-hundertwasser/kingdom-of-the-toro-whJKzg5Y-STsW60_az42Fg2 |title = Kingdom of the Toro von FriedensreichHundertwasser}}</ref> In 1972 het Hundertwasser 'n aandelemaatskappy, die "Grüner Janura AG", in [[Switserland]] ingelyf; in 2008 is dit herdoop na "Namida AG". Hundertwasser het sy intellektuele eiendomsregte deur hierdie maatskappy bestuur.<ref>{{cite web|url=http://gl.powernet.ch/webservices/inet/HRG/HRG.asmx/getHRGHTML?chnr=1603000692&amt=160&toBeModified=0&validOnly=0&lang=1&sort=0|archive-url=https://archive.today/2013.10.26-113054/http://gl.powernet.ch/webservices/inet/HRG/HRG.asmx/getHRGHTML?chnr=1603000692&amt=160&toBeModified=0&validOnly=0&lang=1&sort=0|url-status=dead|archive-date=26 Oktober 2013|title=Handelsregister des Kantons Glarus|work=powernet.ch|access-date=4 Augustus 2015}}</ref><ref name="Wetz">Andreas Wetz: [http://diepresse.com/home/kultur/kunst/1342926/Hundertwassers-verschollenes-Millionenerbe ''Hundertwassers verschollenes Millionenerbe''] In: ''Die Presse.com.'', 9 Februarie 2013.</ref> In die 1970's het Hundertwasser verskeie eiendomme in die Bay of Islands in [[Nieu-Seeland]] bekom, wat 'n totale oppervlakte van ongeveer 372 ha van die hele "Kaurinui"-vallei insluit. Daar het hy sy droom verwesenlik om nou verbonde aan die natuur te woon en te werk. Benewens ander projekte het hy die "Bottle House" daar ontwerp. Hy kon grootliks selfversorgend leef deur sonpanele, 'n waterwiel en 'n biologiese watersuiweringsaanleg te gebruik. Sy eerste [[grasdak]]-eksperimente het daar plaasgevind.<ref name="Schmid" /> In 1979 het Hundertwasser die uitgestrekte historiese tuin Giardino Eden ('Tuin van Eden') in [[Venesië]], insluitend die Palazzo Villa delle Rose, van Alexandra van Joego-Slawië via sy Switserse maatskappy gekoop.<ref name="Basaldella">Francesco Basaldella: Giudecca – Fatti di Cronaca, Filippi Editore – Venezia, 2011, Quaderno di Cultura Giudecchina n.21(24), S. 252, 258–259</ref><ref>land title register Venice</ref> In 1980 het Hundertwasser [[Washington, D.C.]] besoek om aktivis Ralph Nader se pogings om kernverspreiding teen te staan, te ondersteun. Burgemeester Marion Barry het gevolglik 18 November tot Hundertwasser-dag verklaar.<ref name="wp" /> Hundertwasser het bome in Judiciary Square geplant en bepleit namens 'n koöperasiewoonsteleienaar wat hof toe geneem is vir die installering van 'n ervenster.<ref name="wp">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/11/18/the-activist-artist-and-his-windows-on-the-world/80dcc7c3-9fae-430e-9128-ec00f507e488/|title= The Activist Artist And His Windows On the World |author= Jo Ann Lewis|date= 18 November 1980|access-date=29 April 2015|newspaper=Washington Post}}</ref> In 1982 is Hundertwasser se enigste kind, sy dogter Heidi Trimmel, gebore.<ref name="News-01-08-2013">Markus R. Leeb: ''[http://www.news.at/a/hundertwasser-krimi-tochter-interview 150 Millionen weg! Hundertwassers Tochter: "Ich wurde um mein Erbe betrogen (150 million away! Hundertwasser's daughter: "I was cheated out of my inheritance")"].'' In: ''News'', 1 Augustus 2013. bl. 16ff.</ref> Hundertwasser sterf op Saterdag, 19 Februarie 2000, in die [[Stille Oseaan]], aan boord van Queen Elizabeth 2 aan 'n [[hartaanval]]. Volgens sy wens is hy in harmonie met die natuur op sy grond in Nieu-Seeland, in die Tuin van die Gelukkige Dooie onder 'n Tulpboom begrawe.<ref>{{Cite web |title=Chronology – Kunst Haus Wien. Museum Hundertwasser |url=https://www.kunsthauswien.com/en/exhibitions/museum-hundertwasser/chronology/ |access-date=2022-06-06 |website=www.kunsthauswien.com |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528162932/https://kunsthauswien.com/en/exhibitions/museum-hundertwasser/chronology/ |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hundertwasser, Friedensreich}} [[Kategorie:Oostenrykse skilders]] [[Kategorie:Aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2000]] fv59num3juxo63rwtubmnkdhrm7h4jt Fosfor-31 0 140844 2888962 1852078 2026-03-31T08:32:55Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888962 wikitext text/x-wiki {{Isotoopkas|beeld=Phosphorus-31.svg<!-- |oorskot=-21492,7968 keV<ref name="nndc">{{Ref:nndc}}</ref> |status= stabiel<ref name="nndc" /> |kernspin= 0+<ref name="nndc" /> |aanwesigheid= 92,2297 %<ref name="nndc" />--> |protone=15|neutrone=16 |e=[[swawel-32|{{sub sup|32|16|pos=right}}S]] |se=[[swawel-33|{{sub sup|32|17|pos=right}}S]] |dit='''{{sub sup|31|15|pos=right}}P''' |nw=[[silikon-29|{{sub sup|29|14|pos=right}}Si]] |w=[[silikon-30|{{sub sup|30|14|pos=right}}Si]]<!-- |koh-b=3,449 |ink-b=0,256 |koh-xs=1,495 |ink-xs=0,0082 |abs-xs=0,231--> }} '''Fosfor-31''' (chemiese notasie: '''{{sub sup|31|15|pos=right}}P''') is 'n stabiele [[isotoop]] van [[fosfor]]. Dit is die enigste stabiele isotoop. == KMR == Fosfor-31 het 'n kernspin van I=1/2, die bereik van sy chemiese verskuiwings is taamlik groot, ongeveer 430 dpm, die frekwensieverhouding van sy resonansie is 40,480742% en dit is alles maak hom gunstig vir [[kernmagnetiese resonansie]] (KMR). Die gevoeligheid is nie so groot nie, net 6,64 x 10<sup>-3</sup> keer die proton s'n, maar dit is steeds beter as [[koolstof-13]] s'n. Dit maak fosfor-31 'n goeie kern vir KMR. Die spinkoppeling met protone word gewoonlik ontkoppel, maar die koppeling met protone of met [[fluoor-19]] kan ook bestudeer word.<ref>{{Cite web |url=http://chem.ch.huji.ac.il/nmr/techniques/1d/row3/p.html |title=Hebreeuse Universiteit van Jerusalem |access-date=15 Julie 2018 |archive-date=30 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930111604/http://chem.ch.huji.ac.il/nmr/techniques/1d/row3/p.html |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Chemiesaadjie}} [[Kategorie:Isotope van fosfor]] i9trt7t9ty2w87jcj16w0tctscsp01s Bespreking:Consolidated PBY Catalina 1 172937 2888766 2888761 2026-03-30T12:05:49Z Gaius le Roux 203341 /* Die term kantelbalkvlerke */ Antwoord 2888766 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Die term kantelbalkvlerke == Goeie dag, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]]. Weet julle wat die Engels van "kantelbalkvlerke" is, waarvoor dit staan? Ek is besig om 'n kort stukkie oor die Catalina voor te berei en wil graag weet. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 08:20, 30 Maart 2026 (UTC) :: {{ping|Gaius le Roux}}, kliek op die Engelse artikel en sien die sin onder Initial Development wat begin met: ''Consolidated's XP3Y-1 design (company Model 28) had a parasol wing with external bracing struts,...'' Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:29, 30 Maart 2026 (UTC) :::Dankie, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek sal so maak. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 10:06, 30 Maart 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], waar het julle gekry dat "parasol wing" as "kantelbalkvlerk" vertaal word? Ek kry "parasoleenvlerkvliegtuig" (vir ''parasol monoplane'') in die ''Vliegtuigbouterme'', maar weet of dit as analoog voldoende is nie. Ek kry "Parasol" (eienaam) in die ''Dictionary of Aviation'' as 'n eenvlerkvliegtuig, so ek weet nie of die opstellers van die ''Vliegtuigbouterme'' iewers deurmekaar geraak het nie?! Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 10:56, 30 Maart 2026 (UTC) :::Hierdie artikel was in Jan 2017 geskep. Kan nie meer onthou nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:07, 30 Maart 2026 (UTC) ::::Dankie, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]! Sal "parasolvlerk" werk, of fouteer die ''Vliegtuigbouterme'' in hierdie geval? Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 11:39, 30 Maart 2026 (UTC) :::::''Kantelbalkvlerk'' is 'n duisend keer meer verstaanbaar as ''parasolvlerk''. My woordeboek vertaal parasol as sambreel, sonskerm, sambreelboom, nooiensboom, kiepersol. Parasol kom nie in die HAT voor nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:47, 30 Maart 2026 (UTC) ::::::Dankie, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek sal by ''kantelbalkvlerk'' bly. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:05, 30 Maart 2026 (UTC) icvgzsku8sxl1xzbdei7uv2qy0qsnhl Bespreking:Heinrich Himmler 1 176425 2888776 2771283 2026-03-30T13:19:51Z Aliwal2012 39067 {{Voorbladkandidaat}} vir 2028 2888776 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} == Inligtingskas == {{ping|BurgertB}}, dankie vir oorskryf van die artikel. Enige kans dat jy 'n Inligtingskas kan byvoeg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:46, 12 Mei 2025 (UTC) :Ja, ek het nie besef dit gaan so 'n lang artikel word nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 12:51, 12 Mei 2025 (UTC) aor4chxm261f0eidcxrlrmypgolnrqf Bespreking:Lys van medisinale kruie 1 180605 2888907 2888557 2026-03-30T21:00:32Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-19523-22|~2026-19523-22]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:KabouterBot|KabouterBot]] 1738924 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Vandale (volk) 1 188632 2888774 2880580 2026-03-30T13:18:22Z Aliwal2012 39067 {{Voorbladkandidaat}} 2888774 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} == Vandaliseer... == {{Ping|BurgertB}}, as ek nou iets aan die artikel verander, vandaliseer ek dit... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 25 Februarie 2026 (UTC) 9rkoxn14lcncinrsxl7ve27yt82wrpo Ernst Roets 0 191030 2888936 2812903 2026-03-31T04:34:01Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888936 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Ernst Roets | bynaam = | beeld = Ernst Roets, crop.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = Burgerregte-aktivis, skrywer en rolprentvervaardiger | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Ernst Alex Roets''' (gebore [[5 September]] [[1985]]) is ’n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] burgerregte-aktivis, skrywer en rolprentvervaardiger. Hy is die uitvoerende direkteur van Lex Libertas,‘n organisasie wat as visie stel "...om 'n werkbare politieke bedeling vir die bevolkingsgroepe van Suid-Afrika", te bewerkstellig.<ref>Lex Libertas webwerf, https://www.lexlibertas.org.za/af/about/ Besoek 25 Mei 2025.</ref> Hy was Uitvoerende Hoof vir Strategie en Internasionale Skakeling van die burgeregte organisasie [[AfriForum]] en van 2023 tot 2025, Hoof van Beleid van die [[Solidariteit]], vakverbond.<ref>Sane Dhlamini, Polity, 3 Augustus 2023. Solidarity appoints AfriForum’s Ernst Roets as Head of Policy. Besoek 25 Mei 2025 </ref> Hy is die uitvoerende hoof van die rolprentvervaardigingsmaatskappy Forum Films. == Opvoeding == Roets het op die landboudorp [[Tzaneen]] grootgeword waar hy in 2003 aan die Hoërskool Merensky gematrikuleer het. Hy het sy LLB-graad in 2009 aan die [[Universiteit van Pretoria]] (UP) verwerf. Tydens sy studentejare het hy op verskeie leierskapstrukture, waaronder die verteenwoordigende studenteraad (VSR) en die senaat, by dié universiteit gedien. Gedurende sy studentejare het Roets as stigterslid en die eerste nasionale voorsitter van Solidariteit Jeug gedien. In 2008 het Solidariteit Jeug sy naam verander en is die organisasie omskep in AfriForum Jeug. Roets het sy LLM-graad in Publiekreg in 2016 met lof aan die [[Universiteit van Pretoria|UP]] behaal. Die titel van sy verhandeling was ''’n Peiling van die middele kragtens die Suid-Afrikaanse Grondwet, ter afdwinging van die basiese regte van minderheidsgemeenskappe.''<ref>{{cite web |url=https://repository.up.ac.za/handle/2263/53186 |title='n Peiling van die middele kragtens die Suid-Afrikaanse Grondwet ter afdwinging van die basiese regte van die minderheidsgemeenskappe |publisher=UPSpace |date=2016 |access-date=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905141327/https://repository.up.ac.za/handle/2263/53186 |archive-date=5 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Roets het sy doktorsgraad in Publiekreg by [[Universiteit van Pretoria|UP]] in 2023 behaal.<ref>Solidariteit Beweging, 3 Augustus 2023. Ernst Roets appointed as Head of Policy of the Solidarity Movement Trust, https://beweging.co.za/en/ernst-roets-appointed-as-head-of-policy-of-the-solidarity-movement-trust/#:~:text=Roets%20recently%20completed%20his%20doctorate%20in%20Law%2C%20which,the%20Solidarity%20Movement%20together%20and%20coordinates%20their%20work. Besoek 25 Mei 2025 </ref> == Loopbaan == Roets is in 2010 gearresteer nadat hy gepoog het om ’n advertensiebord met die woorde "Welkom in Pretoria" langs die [[N1 (Suid-Afrika)|N1-snelweg]] te installeer. Hierdie aksie was in protes teen die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]] se gebruik van die woord "Tshwane" om tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] na die hoofstad te verwys, terwyl die stad se naam eintlik Pretoria is.<ref>{{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/3-held-for-violating-ad-by-law-20100709 |title=3 held for violating ad by-law |publisher=News24 |date=9 Julie 2010 |access-date=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190829142238/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/3-held-for-violating-ad-by-law-20100709 |archive-date=29 Augustus 2019 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> In 2011 word Roets as adjunk-uitvoerende hoof van AfriForum aangestel. Hy het in 2011 namens AfriForum in die saak van AfriForum vs. Malema getuig.<ref>{{cite web |url=https://www.news24.com/Archives/City-Press/Afriforum-takes-Malema-to-Equality-Court-20150430 |title=Afriforum takes Malema to Equality Court |publisher=News24 |date=30 April 2015 |access-date=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905141330/https://www.news24.com/Archives/City-Press/Afriforum-takes-Malema-to-Equality-Court-20150430 |archive-date=5 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hy het namens AfriForum ’n saak van haatspraak teen [[Julius Malema]] aanhangig gemaak nadat Malema die lied "[[Skiet die Boer]]" by verskeie politieke byeenkomste gesing het. Die hof het Malema aan haatspraak skuldig bevind.<ref>{{cite web |url=http://www.saflii.org/za/cases/ZAEQC/2011/2.html |title=Afri-Forum and Another v Malema and Others |publisher=saflii |date=12 September 2012 |access-date=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220023410/http://www.saflii.org/za/cases/ZAEQC/2011/2.html |archive-date=20 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (MRK) het teen die beslissing na die Gautengse Hooggeregshof geappelleer en het geargumenteer ten gunste van Malema se reg om "Skiet die Boer" te sing.<ref>https://www.politicsweb.co.za/politics/hrc-to-argue-case-that-malema-is-not-guilty-of-hat</ref> In 2024 het die appèlhof die Suid-Gautengse hooggeregshofse uitspraak van 2022 bevestig, dat die lied, soos gesing tydens die Senekal-voorvalle, nie haatspraak was nie.<ref>{{Cite web |last=Moosa |first=Tauriq |date=30 May 2024 |title=Julius Malema singing 'shoot the boer' is not hate speech, SCA rules |trans-title=Julius Malema se sing van "Skiet die Boer" is nie haatspraak nie, beslis appèlhof |url=https://www.businesslive.co.za/bd/national/2024-05-30-julius-malema-singing-shoot-the-boer-is-not-hate-speech-sca-rules/ |access-date=9 Augustus 2024 |website=BusinessLIVE |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 Mei 2024 |title=THE SUPREME COURT OF APPEAL OF SOUTH AFRICA JUDGMENT |trans-title=UITSPRAAK VAN DIE APPÈLHOF VAN SUID-AFRIKA |url=https://www.saflii.org/za/cases/ZASCA/2024/82.pdf |access-date=9 August 2024 |website=Southern African Legal Information Institute}}</ref> Roets was van 2012 tot 2023 aan die stuur van AfriForum se veldtog om plaasmoorde tot ’n prioriteitsmisdaad te laat verklaar. Roets het verskeie konferensies van die [[Verenigde Nasies]] (VN) toegespreek, veral oor [[Plaasmoorde in Suid-Afrika|plaasmoorde]] en die stand van minderheidsregte in Suid-Afrika. In 2015 het Roets skerp by die VN se kantore in [[Genève]] gereageer op ’n beskuldiging deur die Suid-Afrikaanse regering dat dié wat vir prioritisering van plaasmoorde vra, dit slegs doen omdat hulle ’n rasse-agenda dryf en apartheid terug wil bring. In dieselfde jaar het Roets ’n klag van diskriminasie teen die Suid-Afrikaanse regering ingedien by die VN se ''Special Rapporteur on the situation of human rights defenders'', nadat die Suid-Afrikaanse regering polities by die VN ingemeng het om te verhoed dat AfriForum as nieregeringsorganisasie by die VN registreer.<ref>{{cite web |url=http://politicsweb.co.za/politics/dirco-guns-for-afriforum-at-un--ernst-roets |title=DIRCO guns for AfriForum at UN - Ernst Roets |publisher=politicsweb |date=3 Maart 2015 |access-date= 25 September 2018 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20181002230309/http://politicsweb.co.za/politics/dirco-guns-for-afriforum-at-un--ernst-roets |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 3 Maart 2025 was Roets die gas van die konserwatiewe Amerikaanse [[podsending|podsender]], [[Tucker Carlson]], en het oor die “krisis in Suid-Afrika” gepraat. Tydens die onderhoud het hy aangevoer dat die politieke stelsel in Suid-Afrika gedoem is om te misluk en dat die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] 'n morele verantwoordelikheid het om by te dra tot oplossings vir Suid-Afrika. Hy het ook gesê dat sommige universiteite in Suid-Afrika 'n teorie genaamd Azaniese Kritiese Teorie onderrig, wat 'n filosofiese regverdiging vir geweld teenoor wit mense is, al is dit nie 'n wydverspreide oortuiging nie.<ref> Inge Kuhne, 23 Februarie 2025. Ernst Roets aan Tucker Carlson: “SA se politieke stelsel gedoem.”https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/aktueel/ernst-roets-aan-tucker-carlson-sa-se-politieke-stelsel-is-gedoem-20250222}}</ref> Hy het in Maart 2025 die bekendstelling van die Pionierinisiatief aangekondig deur middel van 'n video wat aanlyn gepubliseer is, 'n nuwe instelling wat sal dien as 'n kombinasie van 'n dinkskrum en drukgroep, wat sal werk aan 'n meer volhoubare politieke bedeling vir Suid-Afrika.<ref>Xolile Mtembu, 10 Maart 2025, IOL, Ernst Roets calls for Afrikaner freedom and Autonomy in South-Africa, amid launch of Pioneer Initiative. https://trendingonline.co.za/index.php/2025/03/10/iol-exclusive-ernst-roets-calls-for-afrikaner-freedom-and-autonomy-in-south-africa-amid-launch-of-pioneer-initiative/#:~:text=Afrikaner%20Foundation%20executive%20director%20Ernst%20Roets%20and%20self-proclaimed,a%20%E2%80%98more%20sustainable%20political%20dispensation%20for%20South%20Africa.%E2%80%99{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Besoek 25 Mei 2025.</ref> Op 15 Mei 2025 is die Pionierinisiatief formeel in [[Pretoria]] van stapel gestuur. By die bekendstellingsgeleentheid het Roets aangekondig dat die instelling voortaan as Lex Libertas bekend sal staan. Hy het verklaar dat Suid-Afrika nie 'n vrye land is nie en dat Afrikaners nie 'n vrye volk is nie, en dat die oplossing lê in 'n meer gedesentraliseerde politieke stelsel, gebaseer op die beginsel van selfbestuur.<ref>Netwerk 24. Anja van der Merwe, 19 Mei 2025, SA vlugtelinge ‘moet vaandel van vryheid opneem’ – Ernst Roets. https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/politiek/sa-vlugtelinge-moet-vaandel-van-vryheid-opneem-ernst-roets-20250519. Besoek 25 Mei 2025.</ref> == Bibliografie == === 2018: ''Kill the Boer'' === Roets is die outeur van die boek ''Kill the Boer'' wat in Junie 2018 gepubliseer is. ''Kill the Boer'' handel oor die wrede werklikheid van [[Plaasmoorde in Suid-Afrika|plaasaanvalle]] in Suid-Afrika. In die boek word aangevoer dat die Suid-Afrikaanse regering, weens ’n verskeidenheid van redes, aandadig tot die krisis is. Hierdie redes sluit in: die deprioritisering van plaasaanvalle (ondanks ’n toename in aanvalle); die negatiewe stereotipering van [[Wit mense|wit boere]] in besonder; die romantisering van geweld teen boere; die verkondiging van rassehaat vanaf politieke platforms; en die belediging en vernedering van die slagoffers van plaasaanvalle. Die boek onthul verhale van die regstreekse betrokkenheid van veral die regerende [[African National Congress]] (ANC), die Suid-Afrikaanse regering en die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] (SAPD) in die beplanning en uitvoer van hierdie aanvalle. Daar word verder aangevoer dat ’n proses van etniese uitwissing as ’n dreigende gevaar beskou moet word wat verhoed moet word. Op grond van ’n ontleding van duisende nuusartikels word die aandadigheid van die Suid-Afrikaanse media in die negatiewe stereotipering van wit boere ook in die boek aangedui. Verder word ’n verskeidenheid van redes uiteengesit waarom plaasaanvalle tot ’n prioriteitsmisdaad verklaar moet word. Dit sluit in die buitengewone frekwensie van hierdie aanvalle, die buitengewone wreedheid daarvan, asook die unieke rol wat boere in die samelewing speel en die unieke omstandighede waarin boere hulself bevind. == Filmografie == === 2016: ''Tainted Heroes'' === ''[[Tainted Heroes]]'' ([[Engels]] vir "bevlekte helde") is 'n Suid-Afrikaanse dokumentêre film wat deur Forum Films onder regie van Elrich Yssel vervaardig is met Ernst Roets en Beatrice Pretorius as vervaardigers. Die film handel oor die gewelddadige stryd van die African National Congress teen [[apartheid]] in Suid-Afrika tussen 1976 en 1994. Die dokumentêr is op die boek ''People's War: New Light on the Struggle for South Africa'' deur Anthea Jeffrey gebaseer.<ref>{{cite web |url=https://irr.org.za/reports/books/copy_of_peoples-war-new-light-on-the-struggle-for-south-africa |title=People's War: New Light on the Struggle for South Africa |publisher=IRR - South African institute of race relations |access-date=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905141331/https://irr.org.za/reports/books/copy_of_peoples-war-new-light-on-the-struggle-for-south-africa |archive-date=5 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Max du Preez]] het die film as "kru" en "roekeloos" beskryf, maar daarna toegegee dat hy die film nog nie gesien het nie. Die joernalis [[Pieter du Toit]] het gesê dat Roets met vuur speel. Hoewel die ANC nie op die inhoud van die film kommentaar wou lewer nie, het die party die film as propaganda afgemaak.<ref>{{cite web |url=https://www.iol.co.za/news/politics/anc-scoffs-at-propaganda-film-claims-1980960 |title=ANC scoffs at ‘propaganda’ film claims |publisher=IOL |date=7 Februarie 2016 |access-date=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123112139/https://www.iol.co.za/news/politics/anc-scoffs-at-propaganda-film-claims-1980960 |archive-date=23 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Persoonlike lewe== Hy is die seun van Sarel Arnoldus en Irma Mariette (née Ernst) van [[Orania]]. Roets trou op 5 Desember 2009 met Lelanie de Kock. == Bronne == * {{webaanhaling|url =https://www.amren.com/commentary/2018/05/no-defense-for-afrikaners-south-africa-farm-murders-expropriation-without-compensation/| titel =No Defense for Afrikaners| werk = American Renaissance | datum = 29 Mei 2018| toegangsdatum = 15 Augustus 2018}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.afriforum.co.za/oor-ons/personeel/ Biografie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002191713/https://www.afriforum.co.za/oor-ons/personeel/ |date= 2 Oktober 2018 }} * {{Twitter|ErnstRoets}} * [https://taintedheroes.co.za/ Tainted Heroes] * [https://www.killtheboerbook.com/ www.killtheboerbook.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Roets, Ernst}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Mense van Orania]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Pretoria]] gqcesn5xra3rwe7evwdlj0m2794f4jk Lockheed P-3 Orion 0 222549 2888810 2865349 2026-03-30T16:18:41Z Gaius le Roux 203341 Ek het 'n stuk teks bygevoeg. 2888810 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam= Lockheed P-3 Orion |subsjabloon= |beeld=Lêer:P-3c 03l (modified).jpg |byskrif=<center>'n Japannese P-3C van die Japannense Kuswag</center> |tipe= Mariene verkenning |vervaardiger=Lockheed |vervaardigers= |ontwerper= |eerste vlug= 25 November 1959 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek= |status= In diens |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]] |meer gebruikers= |vervaardig= 1961 - 1990 |aantal gebou= Lockheed: 650<br/>Kawasaki: 107 |programkoste= - |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Lockheed P-3 Orion''' is 'n viermotorige [[turboskroef]]<nowiki/>vliegtuig wat ontwikkel is vir mariene werk; verkenning oor die see en opsporing van [[duikbote]]. In 1957 het die [[Amerikaanse Vloot]] 'n uitnodiging gerig vir die ontwerp van 'n maritieme verkenningsvliegtuig met 'n lang togafstand wat ook gebruik kan word vir die jag van duikbote om die verouderde ''[[Lockheed P2V Neptune]]'' te vervang. Lockheed het die ontwerp van hulle [[passasiersvliegtuig]], die [[Lockheed L-188 Electra]] gebruik as basis. Die ''Orion'' was 2,4 m korter en kon in sy bomlaai [[seemyn]]e, dieptebomme, [[torpedo]]s of selfs kernbomme vervoer. Die prototipe het sy nooiensvlug op 25 November 1959 afgelê. Die produksiemodelle is in Julie 1962 in diens gestel en die laaste vliegtuig is in April 1990 afgelewer. Die ''Orion'' het 'n gedugte reputasie opgebou as 'n duikbootjagter tydens die [[Koue Oorlog]]. Vanaf die [[Kubaanse missielkrisis]] totdat die [[Sowjetunie]] ontbind het was daar voortdurend 'n ''Orion'' in die lug op 'n verkenningstog. Die P-3 kan toegerus word met gesofistikeerde apparaat. Dit sluit gesofistikeerde opsporingsapparaat, [[infrarooi]] elektro-optiese kameras en spesiale [[radar]]toerusting in. Die vliegtuig het geen wapens aan boord gehad vir selfverdediging nie. Dit word aangedryf deur vier Allison T56-A-14 [[turboskroef]]motore en kon op bykans enige hoogte werk. Dit was ook internasionaal gebruik vir vredes- en hulpsendings. Gedurende die onrustyd in [[Liberië]] was die P-3 die oë en ore van die magte wat V.S.A. se ambassade beskerm het. In [[Somalië]] het dit die operasies in die strate van [[Mogadisjoe]] gemonitor. In [[Rwanda]] is die P-3 gebruik om die beweging van vlugtelinge te monitor om sodoende hulpverlening effektief te kon doen. Gedurende Operasie Desert Storm, tydens die [[Golfoorlog]], het die P-3 meer as 12&nbsp;000 ure gevlieg in 1&nbsp;200 verkenningstogte. Tans beskik die Amerikaanse Vloot oor twaalf aktiewe en sewe eskaders in reserwe wat beteken dat daar te eniger tyd veertig P-3 ontplooi kan word wêreldwyd. Ook was die P-3 verkoop aan [[Australië]], [[Chile]], [[Griekeland]], [[Iran]], [[Nederland]], [[Nieu-Seeland]], [[Noorweë]], [[Portugal]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]] en [[Thailand]]. Sommige van die vliegtuie is in [[Japan]] deur [[Kawasaki]] gebou. [[Kanada]] beskik oor 'n spesiale model wat bekend staan as die CP-140 Aurora. == Variante van die Orion == Tot 1979 het die variante bestaan uit die P-3A, WP-3A, P-3B, P-3C, RP-3D, WP-3D, EP-3E en P-3F:<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=600 |language=en}}</ref> * Die P-3A was die aanvanklike produksievariant vir die VSA-vloot, en daar is op 13 Augustus 1962 begin met die aflewering van 157 eenhede aan die VSA-vloot. Drie is aan die Spaanse Lugmag afgelewer. * Die WP-3A was ’n weerverkenningsvariant van die P-3A en vier is gedurende 1970 aan die VSA-vloot afgelewer. * Die P-3B was ’n daaropvolgende produskievariant. ’n Kontrak vir die VSA-vloot het uit 124 eenhede bestaan. Vyf is aan die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag, 10 aan die Koninklike Australiese Lugmag (KAL) en vyf is aan Noorweë afgelewer. * Die P-3C was ’n gevorderde variant met ’n Univac- digitale rekenaar. Altesaam 143 eenhede van hierdie variant is teen vroeg-1978 aan die VSA-vloot afgelewer. Die P-3C Update Programme het bestaan uit nuwe elektroniese toerusting en sagteware; alle daaropvolgende produksievliegtuie vir die VSA-vloot het hierdie toerusting gehad. Tien eenhede van hierdie variant is aan die KAL afgelewer en Japan het 35 P-3C’s bestel. * Wat die RP-3D betref, is een P-3C gedurende die vervaardigingsproses gerekonfigureer vir ’n vyfjaarvliegtog om die Aarde se magnetiese veld te karteer. * Sover dit die WP-3D-variant aangaan, is twee vliegtuie as boordnavorsingsentrums toegerus. * In die geval van die EP-3E-variant is 10 P-3A’s en twee EP-3B’s as vervangings vir die Lockheed EC-121’s omskep. * Ses P-3F’s is aan Iran afgelewer. Hulle was soortgelyk aan die VSA-vloot se P-3C’s. Lockheed in Kalifornië het teen die begin van 1979 altesaam 483 P-3’s van alle variante afgelewer. Benewens die variante wat hierbo genoem word, is/was daar die:<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World Including military transport, reconnaissance and surveilance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2012 |isbn=0 85130 342 0 |edition=4th |location=United Kingdom |pages=525 to 539 |language=en}}</ref> CP-140, CP-140A, EP-3A, EP-3B, EP-3E, EP-3J, NP-3B, NP-3C, NP-3D, P-3A, P3-AM, P-3AEW, P-3B, P-3B HW, P-3B LW, P-3C, P-3C-1, P-3C-II, P-3C-11.3, P-3C-11.5, P-3C-II.75, P-3C-III, P-3C-III+, P-3C-IIIR, P-3C-IV, P-3C-CUP, P-3F, P-3K, P-3N, P-3P, P-3T, P-3W, RP-3A, RP-3D, TAP-3B, TP-3A, UP-3B, UP-3T, VP-3A en WP-3D. == Operasionele diens == Gedurende 2001 het die Amerikaanse Vloot die P-3 in [[Afghanistan]] gebruik om videoseine en ander data na die landmagte te stuur in werklike tyd. Die ''Orion'' se rol het oor tyd verander. Dit het begin as 'n teenduikbootmiddel tot 'n oorlogsveldmoniteringplatform oor see of land. Sy lang togafstand en vermoë om vir lang tye om teikens te beweeg was van ongelooflike waarde vir die Geallieerdes tydens Operasie Iraqi Freedom, hulle kon voortdurend die oorlogsone onder oë hou en inligting na die troepe op die grond stuur. Die P-3 is toegerus met gevorderde duikbootopsporingsensors soos gerigte frekwensie-en-afstand berekenings (DIFAR) sonarboeie en magnetiese opsporingstoestelle (MAD). Al die toestelle is geïntegreer met die vliegtuig se [[rekenaar]]. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Besonderhede van die Lockheed P-3 Orion: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 4 |- | Tipe motor | [[Turboskroef]] |- | Vervaardiger | Allison 4&nbsp;600 shp T-56-A-14 |- | Kraglewering per motor | 3&nbsp;430 kW |- | Vlerkspan | 30,36 m |- | Lengte | 35,6 m |- | Hoogte | 10,27 m |- | Vlerkoppervlakte | 120,77 m<sup>2</sup> |- | Maks. opstygmassa | 64&nbsp;468 kg |- | Maks. snelheid | 750 km/h |- | Operasionele hoogte | 8&nbsp;631m |- | Togafstand | 4&nbsp;405km |- | Klimvermoë | 594 m per minuut |- | Bewapening | Bomvrag van 9&nbsp;080 kg. Verskeidenheid wapens kan gedra word:<br/> Maverick AGM 65 [[missiel#Lug-tot-grondmissiele|lug-tot-grond missiele]], Mk 46/50 [[torpedo]]'s,<br/> seemyne, dieptebomme en spesiale wapens. |} == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] 2x54idbu84hisp3781pgk58jizqhhlt 2888812 2888810 2026-03-30T16:32:45Z Gaius le Roux 203341 Ek het 'n galery bygevoeg. 2888812 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam= Lockheed P-3 Orion |subsjabloon= |beeld=Lêer:P-3c 03l (modified).jpg |byskrif=<center>'n Japannese P-3C van die Japannense Kuswag</center> |tipe= Mariene verkenning |vervaardiger=Lockheed |vervaardigers= |ontwerper= |eerste vlug= 25 November 1959 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek= |status= In diens |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]] |meer gebruikers= |vervaardig= 1961 - 1990 |aantal gebou= Lockheed: 650<br/>Kawasaki: 107 |programkoste= - |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Lockheed P-3 Orion''' is 'n viermotorige [[turboskroef]]<nowiki/>vliegtuig wat ontwikkel is vir mariene werk; verkenning oor die see en opsporing van [[duikbote]]. In 1957 het die [[Amerikaanse Vloot]] 'n uitnodiging gerig vir die ontwerp van 'n maritieme verkenningsvliegtuig met 'n lang togafstand wat ook gebruik kan word vir die jag van duikbote om die verouderde ''[[Lockheed P2V Neptune]]'' te vervang. Lockheed het die ontwerp van hulle [[passasiersvliegtuig]], die [[Lockheed L-188 Electra]] gebruik as basis. Die ''Orion'' was 2,4 m korter en kon in sy bomlaai [[seemyn]]e, dieptebomme, [[torpedo]]s of selfs kernbomme vervoer. Die prototipe het sy nooiensvlug op 25 November 1959 afgelê. Die produksiemodelle is in Julie 1962 in diens gestel en die laaste vliegtuig is in April 1990 afgelewer. Die ''Orion'' het 'n gedugte reputasie opgebou as 'n duikbootjagter tydens die [[Koue Oorlog]]. Vanaf die [[Kubaanse missielkrisis]] totdat die [[Sowjetunie]] ontbind het was daar voortdurend 'n ''Orion'' in die lug op 'n verkenningstog. Die P-3 kan toegerus word met gesofistikeerde apparaat. Dit sluit gesofistikeerde opsporingsapparaat, [[infrarooi]] elektro-optiese kameras en spesiale [[radar]]toerusting in. Die vliegtuig het geen wapens aan boord gehad vir selfverdediging nie. Dit word aangedryf deur vier Allison T56-A-14 [[turboskroef]]motore en kon op bykans enige hoogte werk. Dit was ook internasionaal gebruik vir vredes- en hulpsendings. Gedurende die onrustyd in [[Liberië]] was die P-3 die oë en ore van die magte wat V.S.A. se ambassade beskerm het. In [[Somalië]] het dit die operasies in die strate van [[Mogadisjoe]] gemonitor. In [[Rwanda]] is die P-3 gebruik om die beweging van vlugtelinge te monitor om sodoende hulpverlening effektief te kon doen. Gedurende Operasie Desert Storm, tydens die [[Golfoorlog]], het die P-3 meer as 12&nbsp;000 ure gevlieg in 1&nbsp;200 verkenningstogte. Tans beskik die Amerikaanse Vloot oor twaalf aktiewe en sewe eskaders in reserwe wat beteken dat daar te eniger tyd veertig P-3 ontplooi kan word wêreldwyd. Ook was die P-3 verkoop aan [[Australië]], [[Chile]], [[Griekeland]], [[Iran]], [[Nederland]], [[Nieu-Seeland]], [[Noorweë]], [[Portugal]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]] en [[Thailand]]. Sommige van die vliegtuie is in [[Japan]] deur [[Kawasaki]] gebou. [[Kanada]] beskik oor 'n spesiale model wat bekend staan as die CP-140 Aurora. == Variante van die Orion == Tot 1979 het die variante bestaan uit die P-3A, WP-3A, P-3B, P-3C, RP-3D, WP-3D, EP-3E en P-3F:<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=600 |language=en}}</ref> * Die P-3A was die aanvanklike produksievariant vir die VSA-vloot, en daar is op 13 Augustus 1962 begin met die aflewering van 157 eenhede aan die VSA-vloot. Drie is aan die Spaanse Lugmag afgelewer. * Die WP-3A was ’n weerverkenningsvariant van die P-3A en vier is gedurende 1970 aan die VSA-vloot afgelewer. * Die P-3B was ’n daaropvolgende produskievariant. ’n Kontrak vir die VSA-vloot het uit 124 eenhede bestaan. Vyf is aan die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag, 10 aan die Koninklike Australiese Lugmag (KAL) en vyf is aan Noorweë afgelewer. * Die P-3C was ’n gevorderde variant met ’n Univac- digitale rekenaar. Altesaam 143 eenhede van hierdie variant is teen vroeg-1978 aan die VSA-vloot afgelewer. Die P-3C Update Programme het bestaan uit nuwe elektroniese toerusting en sagteware; alle daaropvolgende produksievliegtuie vir die VSA-vloot het hierdie toerusting gehad. Tien eenhede van hierdie variant is aan die KAL afgelewer en Japan het 35 P-3C’s bestel. * Wat die RP-3D betref, is een P-3C gedurende die vervaardigingsproses gerekonfigureer vir ’n vyfjaarvliegtog om die Aarde se magnetiese veld te karteer. * Sover dit die WP-3D-variant aangaan, is twee vliegtuie as boordnavorsingsentrums toegerus. * In die geval van die EP-3E-variant is 10 P-3A’s en twee EP-3B’s as vervangings vir die Lockheed EC-121’s omskep. * Ses P-3F’s is aan Iran afgelewer. Hulle was soortgelyk aan die VSA-vloot se P-3C’s. Lockheed in Kalifornië het teen die begin van 1979 altesaam 483 P-3’s van alle variante afgelewer. Benewens die variante wat hierbo genoem word, is/was daar die:<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World Including military transport, reconnaissance and surveilance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2012 |isbn=0 85130 342 0 |edition=4th |location=United Kingdom |pages=525 to 539 |language=en}}</ref> CP-140, CP-140A, EP-3A, EP-3B, EP-3E, EP-3J, NP-3B, NP-3C, NP-3D, P-3A, P3-AM, P-3AEW, P-3B, P-3B HW, P-3B LW, P-3C, P-3C-1, P-3C-II, P-3C-11.3, P-3C-11.5, P-3C-II.75, P-3C-III, P-3C-III+, P-3C-IIIR, P-3C-IV, P-3C-CUP, P-3F, P-3K, P-3N, P-3P, P-3T, P-3W, RP-3A, RP-3D, TAP-3B, TP-3A, UP-3B, UP-3T, VP-3A en WP-3D.<gallery mode="packed-hover"> Lêer:158222 1995-10-00 FAWK 440 her 600x364.jpg|P-3C 158222 Oktober 1995 Waterkloof Lêer:Australië 1995-10-00 FAWK 263 crop 800x486.jpg|Australiese Orion Oktober 1995 Waterkloof </gallery> == Operasionele diens == Gedurende 2001 het die Amerikaanse Vloot die P-3 in [[Afghanistan]] gebruik om videoseine en ander data na die landmagte te stuur in werklike tyd. Die ''Orion'' se rol het oor tyd verander. Dit het begin as 'n teenduikbootmiddel tot 'n oorlogsveldmoniteringplatform oor see of land. Sy lang togafstand en vermoë om vir lang tye om teikens te beweeg was van ongelooflike waarde vir die Geallieerdes tydens Operasie Iraqi Freedom, hulle kon voortdurend die oorlogsone onder oë hou en inligting na die troepe op die grond stuur. Die P-3 is toegerus met gevorderde duikbootopsporingsensors soos gerigte frekwensie-en-afstand berekenings (DIFAR) sonarboeie en magnetiese opsporingstoestelle (MAD). Al die toestelle is geïntegreer met die vliegtuig se [[rekenaar]]. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Besonderhede van die Lockheed P-3 Orion: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 4 |- | Tipe motor | [[Turboskroef]] |- | Vervaardiger | Allison 4&nbsp;600 shp T-56-A-14 |- | Kraglewering per motor | 3&nbsp;430 kW |- | Vlerkspan | 30,36 m |- | Lengte | 35,6 m |- | Hoogte | 10,27 m |- | Vlerkoppervlakte | 120,77 m<sup>2</sup> |- | Maks. opstygmassa | 64&nbsp;468 kg |- | Maks. snelheid | 750 km/h |- | Operasionele hoogte | 8&nbsp;631m |- | Togafstand | 4&nbsp;405km |- | Klimvermoë | 594 m per minuut |- | Bewapening | Bomvrag van 9&nbsp;080 kg. Verskeidenheid wapens kan gedra word:<br/> Maverick AGM 65 [[missiel#Lug-tot-grondmissiele|lug-tot-grond missiele]], Mk 46/50 [[torpedo]]'s,<br/> seemyne, dieptebomme en spesiale wapens. |} == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] 3m6zm3ty89cv5z1d7mpny5f9fz3ogf9 2888813 2888812 2026-03-30T16:36:34Z Gaius le Roux 203341 Ek 'n opskrif bygevoeg. 2888813 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam= Lockheed P-3 Orion |subsjabloon= |beeld=Lêer:P-3c 03l (modified).jpg |byskrif=<center>'n Japannese P-3C van die Japannense Kuswag</center> |tipe= Mariene verkenning |vervaardiger=Lockheed |vervaardigers= |ontwerper= |eerste vlug= 25 November 1959 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek= |status= In diens |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]] |meer gebruikers= |vervaardig= 1961 - 1990 |aantal gebou= Lockheed: 650<br/>Kawasaki: 107 |programkoste= - |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Lockheed P-3 Orion''' is 'n viermotorige [[turboskroef]]<nowiki/>vliegtuig wat ontwikkel is vir mariene werk; verkenning oor die see en opsporing van [[duikbote]]. In 1957 het die [[Amerikaanse Vloot]] 'n uitnodiging gerig vir die ontwerp van 'n maritieme verkenningsvliegtuig met 'n lang togafstand wat ook gebruik kan word vir die jag van duikbote om die verouderde ''[[Lockheed P2V Neptune]]'' te vervang. Lockheed het die ontwerp van hulle [[passasiersvliegtuig]], die [[Lockheed L-188 Electra]] gebruik as basis. Die ''Orion'' was 2,4 m korter en kon in sy bomlaai [[seemyn]]e, dieptebomme, [[torpedo]]s of selfs kernbomme vervoer. Die prototipe het sy nooiensvlug op 25 November 1959 afgelê. Die produksiemodelle is in Julie 1962 in diens gestel en die laaste vliegtuig is in April 1990 afgelewer. Die ''Orion'' het 'n gedugte reputasie opgebou as 'n duikbootjagter tydens die [[Koue Oorlog]]. Vanaf die [[Kubaanse missielkrisis]] totdat die [[Sowjetunie]] ontbind het was daar voortdurend 'n ''Orion'' in die lug op 'n verkenningstog. Die P-3 kan toegerus word met gesofistikeerde apparaat. Dit sluit gesofistikeerde opsporingsapparaat, [[infrarooi]] elektro-optiese kameras en spesiale [[radar]]toerusting in. Die vliegtuig het geen wapens aan boord gehad vir selfverdediging nie. Dit word aangedryf deur vier Allison T56-A-14 [[turboskroef]]motore en kon op bykans enige hoogte werk. Dit was ook internasionaal gebruik vir vredes- en hulpsendings. Gedurende die onrustyd in [[Liberië]] was die P-3 die oë en ore van die magte wat V.S.A. se ambassade beskerm het. In [[Somalië]] het dit die operasies in die strate van [[Mogadisjoe]] gemonitor. In [[Rwanda]] is die P-3 gebruik om die beweging van vlugtelinge te monitor om sodoende hulpverlening effektief te kon doen. Gedurende Operasie Desert Storm, tydens die [[Golfoorlog]], het die P-3 meer as 12&nbsp;000 ure gevlieg in 1&nbsp;200 verkenningstogte. Tans beskik die Amerikaanse Vloot oor twaalf aktiewe en sewe eskaders in reserwe wat beteken dat daar te eniger tyd veertig P-3 ontplooi kan word wêreldwyd. Ook was die P-3 verkoop aan [[Australië]], [[Chile]], [[Griekeland]], [[Iran]], [[Nederland]], [[Nieu-Seeland]], [[Noorweë]], [[Portugal]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]] en [[Thailand]]. Sommige van die vliegtuie is in [[Japan]] deur [[Kawasaki]] gebou. [[Kanada]] beskik oor 'n spesiale model wat bekend staan as die CP-140 Aurora. == Variante van die Orion == Tot 1979 het die variante bestaan uit die P-3A, WP-3A, P-3B, P-3C, RP-3D, WP-3D, EP-3E en P-3F:<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=600 |language=en}}</ref> * Die P-3A was die aanvanklike produksievariant vir die VSA-vloot, en daar is op 13 Augustus 1962 begin met die aflewering van 157 eenhede aan die VSA-vloot. Drie is aan die Spaanse Lugmag afgelewer. * Die WP-3A was ’n weerverkenningsvariant van die P-3A en vier is gedurende 1970 aan die VSA-vloot afgelewer. * Die P-3B was ’n daaropvolgende produskievariant. ’n Kontrak vir die VSA-vloot het uit 124 eenhede bestaan. Vyf is aan die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag, 10 aan die Koninklike Australiese Lugmag (KAL) en vyf is aan Noorweë afgelewer. * Die P-3C was ’n gevorderde variant met ’n Univac- digitale rekenaar. Altesaam 143 eenhede van hierdie variant is teen vroeg-1978 aan die VSA-vloot afgelewer. Die P-3C Update Programme het bestaan uit nuwe elektroniese toerusting en sagteware; alle daaropvolgende produksievliegtuie vir die VSA-vloot het hierdie toerusting gehad. Tien eenhede van hierdie variant is aan die KAL afgelewer en Japan het 35 P-3C’s bestel. * Wat die RP-3D betref, is een P-3C gedurende die vervaardigingsproses gerekonfigureer vir ’n vyfjaarvliegtog om die Aarde se magnetiese veld te karteer. * Sover dit die WP-3D-variant aangaan, is twee vliegtuie as boordnavorsingsentrums toegerus. * In die geval van die EP-3E-variant is 10 P-3A’s en twee EP-3B’s as vervangings vir die Lockheed EC-121’s omskep. * Ses P-3F’s is aan Iran afgelewer. Hulle was soortgelyk aan die VSA-vloot se P-3C’s. Lockheed in Kalifornië het teen die begin van 1979 altesaam 483 P-3’s van alle variante afgelewer. Benewens die variante wat hierbo genoem word, is/was daar die:<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World Including military transport, reconnaissance and surveilance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2012 |isbn=0 85130 342 0 |edition=4th |location=United Kingdom |pages=525 to 539 |language=en}}</ref> CP-140, CP-140A, EP-3A, EP-3B, EP-3E, EP-3J, NP-3B, NP-3C, NP-3D, P-3A, P3-AM, P-3AEW, P-3B, P-3B HW, P-3B LW, P-3C, P-3C-1, P-3C-II, P-3C-11.3, P-3C-11.5, P-3C-II.75, P-3C-III, P-3C-III+, P-3C-IIIR, P-3C-IV, P-3C-CUP, P-3F, P-3K, P-3N, P-3P, P-3T, P-3W, RP-3A, RP-3D, TAP-3B, TP-3A, UP-3B, UP-3T, VP-3A en WP-3D.<gallery mode="packed-hover"> Lêer:158222 1995-10-00 FAWK 440 her 600x364.jpg|P-3C 158222 Oktober 1995 Waterkloof Lêer:Australië 1995-10-00 FAWK 263 crop 800x486.jpg|Australiese Orion Oktober 1995 Waterkloof </gallery> == Operasionele diens == Gedurende 2001 het die Amerikaanse Vloot die P-3 in [[Afghanistan]] gebruik om videoseine en ander data na die landmagte te stuur in werklike tyd. Die ''Orion'' se rol het oor tyd verander. Dit het begin as 'n teenduikbootmiddel tot 'n oorlogsveldmoniteringplatform oor see of land. Sy lang togafstand en vermoë om vir lang tye om teikens te beweeg was van ongelooflike waarde vir die Geallieerdes tydens Operasie Iraqi Freedom, hulle kon voortdurend die oorlogsone onder oë hou en inligting na die troepe op die grond stuur. Die P-3 is toegerus met gevorderde duikbootopsporingsensors soos gerigte frekwensie-en-afstand berekenings (DIFAR) sonarboeie en magnetiese opsporingstoestelle (MAD). Al die toestelle is geïntegreer met die vliegtuig se [[rekenaar]]. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Besonderhede van die Lockheed P-3 Orion: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 4 |- | Tipe motor | [[Turboskroef]] |- | Vervaardiger | Allison 4&nbsp;600 shp T-56-A-14 |- | Kraglewering per motor | 3&nbsp;430 kW |- | Vlerkspan | 30,36 m |- | Lengte | 35,6 m |- | Hoogte | 10,27 m |- | Vlerkoppervlakte | 120,77 m<sup>2</sup> |- | Maks. opstygmassa | 64&nbsp;468 kg |- | Maks. snelheid | 750 km/h |- | Operasionele hoogte | 8&nbsp;631m |- | Togafstand | 4&nbsp;405km |- | Klimvermoë | 594 m per minuut |- | Bewapening | Bomvrag van 9&nbsp;080 kg. Verskeidenheid wapens kan gedra word:<br/> Maverick AGM 65 [[missiel#Lug-tot-grondmissiele|lug-tot-grond missiele]], Mk 46/50 [[torpedo]]'s,<br/> seemyne, dieptebomme en spesiale wapens. |} == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} == Bronverwysings == [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] is8jetaipnr9wiqyrjxbvkpjpiwbimv 2888833 2888813 2026-03-30T18:03:18Z Aliwal2012 39067 proeflees 2888833 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam= Lockheed P-3 Orion |subsjabloon= |beeld=Lêer:P-3c 03l (modified).jpg |byskrif=<center>'n Japannese P-3C van die Japannense Kuswag</center> |tipe= Mariene verkenning |vervaardiger=Lockheed |vervaardigers= |ontwerper= |eerste vlug= 25 November 1959 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek= |status= In diens |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]] |meer gebruikers= |vervaardig= 1961 - 1990 |aantal gebou= Lockheed: 650<br/>Kawasaki: 107 |programkoste= - |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Lockheed P-3 Orion''' is 'n viermotorige [[turboskroef]]<nowiki/>vliegtuig wat ontwikkel is vir mariene werk; verkenning oor die see en opsporing van [[duikbote]]. In 1957 het die [[Amerikaanse Vloot]] 'n uitnodiging gerig vir die ontwerp van 'n maritieme verkenningsvliegtuig met 'n lang togafstand wat ook gebruik kan word vir die jag van duikbote om die verouderde ''[[Lockheed P2V Neptune]]'' te vervang. Lockheed het die ontwerp van hulle [[passasiersvliegtuig]], die [[Lockheed L-188 Electra]] gebruik as basis. Die ''Orion'' was 2,4 m korter en kon in sy bomlaai [[seemyn]]e, dieptebomme, [[torpedo]]s of selfs kernbomme vervoer. Die prototipe het sy nooiensvlug op 25 November 1959 afgelê. Die produksiemodelle is in Julie 1962 in diens gestel en die laaste vliegtuig is in April 1990 afgelewer. Die ''Orion'' het 'n gedugte reputasie opgebou as 'n duikbootjagter tydens die [[Koue Oorlog]]. Vanaf die [[Kubaanse missielkrisis]] totdat die [[Sowjetunie]] ontbind het, was daar voortdurend 'n ''Orion'' in die lug op 'n verkenningstog. Die P-3 kan toegerus word met gesofistikeerde apparaat. Dit sluit gesofistikeerde opsporingsapparaat, [[infrarooi]] elektro-optiese kameras en spesiale [[radar]]toerusting in. Die vliegtuig het geen wapens aan boord gehad vir selfverdediging nie. Dit word aangedryf deur vier Allison T56-A-14 [[turboskroef]]motore en kon op bykans enige hoogte werk. Dit was ook internasionaal gebruik vir vredes- en hulpsendings. Gedurende die onrustyd in [[Liberië]] was die P-3 die oë en ore van die magte wat VSA se ambassade beskerm het. In [[Somalië]] het dit die operasies in die strate van [[Mogadisjoe]] gemonitor. In [[Rwanda]] is die P-3 gebruik om die beweging van vlugtelinge te monitor om sodoende hulpverlening effektief te kon doen. Gedurende Operasie Desert Storm, tydens die [[Golfoorlog]], het die P-3 meer as 12&nbsp;000 ure gevlieg in 1&nbsp;200 verkenningstogte. Tans beskik die Amerikaanse Vloot oor twaalf aktiewe en sewe eskaders in reserwe wat beteken dat daar te eniger tyd veertig P-3 wêreldwyd ontplooi kan word. Die P-3 is ook aan [[Australië]], [[Chile]], [[Griekeland]], [[Iran]], [[Nederland]], [[Nieu-Seeland]], [[Noorweë]], [[Portugal]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]] en [[Thailand]] verkoop. Sommige van die vliegtuie is in [[Japan]] deur [[Kawasaki]] gebou. [[Kanada]] beskik oor 'n spesiale model wat bekend staan as die CP-140 Aurora. == Variante van die Orion == Tot 1979 het die variante bestaan uit die P-3A, WP-3A, P-3B, P-3C, RP-3D, WP-3D, EP-3E en P-3F:<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=600 |language=en}}</ref> * Die P-3A was die aanvanklike produksievariant vir die VSA-vloot, en daar is op 13 Augustus 1962 begin met die aflewering van 157 eenhede aan die VSA-vloot. Drie is aan die Spaanse Lugmag afgelewer. * Die WP-3A was ’n weerverkenningsvariant van die P-3A en vier is gedurende 1970 aan die VSA-vloot afgelewer. * Die P-3B was ’n daaropvolgende produskievariant. ’n Kontrak vir die VSA-vloot het uit 124 eenhede bestaan. Vyf is aan die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag, 10 aan die Koninklike Australiese Lugmag (KAL) en vyf is aan Noorweë afgelewer. * Die P-3C was ’n gevorderde variant met ’n Univac- digitale rekenaar. Altesaam 143 eenhede van hierdie variant is teen vroeg-1978 aan die VSA-vloot afgelewer. Die P-3C Update Programme het bestaan uit nuwe elektroniese toerusting en sagteware; alle daaropvolgende produksievliegtuie vir die VSA-vloot het hierdie toerusting gehad. Tien eenhede van hierdie variant is aan die KAL afgelewer en Japan het 35 P-3C’s bestel. * Wat die RP-3D betref, is een P-3C gedurende die vervaardigingsproses gerekonfigureer vir ’n vyfjaarvliegtog om die Aarde se magnetiese veld te karteer. * Sover dit die WP-3D-variant aangaan, is twee vliegtuie as boordnavorsingsentrums toegerus. * In die geval van die EP-3E-variant is 10 P-3A’s en twee EP-3B’s as vervangings vir die Lockheed EC-121’s omskep. * Ses P-3F’s is aan Iran afgelewer. Hulle was soortgelyk aan die VSA-vloot se P-3C’s. Lockheed in Kalifornië het teen die begin van 1979 altesaam 483 P-3’s van alle variante afgelewer. Benewens die variante wat hierbo genoem word, is/was daar die:<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World Including military transport, reconnaissance and surveilance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2012 |isbn=0 85130 342 0 |edition=4th |location=United Kingdom |pages=525 to 539 |language=en}}</ref> CP-140, CP-140A, EP-3A, EP-3B, EP-3E, EP-3J, NP-3B, NP-3C, NP-3D, P-3A, P3-AM, P-3AEW, P-3B, P-3B HW, P-3B LW, P-3C, P-3C-1, P-3C-II, P-3C-11.3, P-3C-11.5, P-3C-II.75, P-3C-III, P-3C-III+, P-3C-IIIR, P-3C-IV, P-3C-CUP, P-3F, P-3K, P-3N, P-3P, P-3T, P-3W, RP-3A, RP-3D, TAP-3B, TP-3A, UP-3B, UP-3T, VP-3A en WP-3D.<gallery mode="packed-hover"> Lêer:158222 1995-10-00 FAWK 440 her 600x364.jpg|P-3C 158222 Oktober 1995 Waterkloof Lêer:Australië 1995-10-00 FAWK 263 crop 800x486.jpg|Australiese Orion Oktober 1995 Waterkloof </gallery> == Operasionele diens == Gedurende 2001 het die Amerikaanse Vloot die P-3 in [[Afghanistan]] gebruik om videoseine en ander data na die landmagte te stuur in werklike tyd. Die ''Orion'' se rol het oor tyd verander. Dit het begin as 'n teenduikbootmiddel tot 'n oorlogsveldmoniteringplatform oor see of land. Sy lang togafstand en vermoë om vir lang tye om teikens te beweeg was van ongelooflike waarde vir die Geallieerdes tydens Operasie Iraqi Freedom, kon hulle voortdurend die oorlogsone onder oë hou en inligting na die troepe op die grond stuur. Die P-3 is toegerus met gevorderde duikbootopsporingsensors soos gerigte frekwensie-en-afstand berekenings (DIFAR) sonarboeie en magnetiese opsporingstoestelle (MAD). Al die toestelle is geïntegreer met die vliegtuig se [[rekenaar]]. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Besonderhede van die Lockheed P-3 Orion: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 4 |- | Tipe motor | [[Turboskroef]] |- | Vervaardiger | Allison 4&nbsp;600 shp T-56-A-14 |- | Kraglewering per motor | 3&nbsp;430 kW |- | Vlerkspan | 30,36 m |- | Lengte | 35,6 m |- | Hoogte | 10,27 m |- | Vlerkoppervlakte | 120,77 m<sup>2</sup> |- | Maks. opstygmassa | 64&nbsp;468 kg |- | Maks. snelheid | 750 km/h |- | Operasionele hoogte | 8&nbsp;631m |- | Togafstand | 4&nbsp;405km |- | Klimvermoë | 594 m per minuut |- | Bewapening | Bomvrag van 9&nbsp;080 kg. Verskeidenheid wapens kan gedra word:<br/> Maverick AGM 65 [[missiel#Lug-tot-grondmissiele|lug-tot-grond missiele]], Mk 46/50 [[torpedo]]'s,<br/> seemyne, dieptebomme en spesiale wapens. |} == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} == Bronverwysings == [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] jshry0ehfxu65tik58fyjv8ppnqgs5g 2888838 2888833 2026-03-30T18:11:25Z Aliwal2012 39067 Die "hover" byskrifte werk nie vir my mooi nie 2888838 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam= Lockheed P-3 Orion |subsjabloon= |beeld=Lêer:P-3c 03l (modified).jpg |byskrif=<center>'n Japannese P-3C van die Japannense Kuswag</center> |tipe= Mariene verkenning |vervaardiger=Lockheed |vervaardigers= |ontwerper= |eerste vlug= 25 November 1959 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek= |status= In diens |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]] |meer gebruikers= |vervaardig= 1961 - 1990 |aantal gebou= Lockheed: 650<br/>Kawasaki: 107 |programkoste= - |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Lockheed P-3 Orion''' is 'n viermotorige [[turboskroef]]<nowiki/>vliegtuig wat ontwikkel is vir mariene werk; verkenning oor die see en opsporing van [[duikbote]]. In 1957 het die [[Amerikaanse Vloot]] 'n uitnodiging gerig vir die ontwerp van 'n maritieme verkenningsvliegtuig met 'n lang togafstand wat ook gebruik kan word vir die jag van duikbote om die verouderde ''[[Lockheed P2V Neptune]]'' te vervang. Lockheed het die ontwerp van hulle [[passasiersvliegtuig]], die [[Lockheed L-188 Electra]] gebruik as basis. Die ''Orion'' was 2,4 m korter en kon in sy bomlaai [[seemyn]]e, dieptebomme, [[torpedo]]s of selfs kernbomme vervoer. Die prototipe het sy nooiensvlug op 25 November 1959 afgelê. Die produksiemodelle is in Julie 1962 in diens gestel en die laaste vliegtuig is in April 1990 afgelewer. Die ''Orion'' het 'n gedugte reputasie opgebou as 'n duikbootjagter tydens die [[Koue Oorlog]]. Vanaf die [[Kubaanse missielkrisis]] totdat die [[Sowjetunie]] ontbind het, was daar voortdurend 'n ''Orion'' in die lug op 'n verkenningstog. Die P-3 kan toegerus word met gesofistikeerde apparaat. Dit sluit gesofistikeerde opsporingsapparaat, [[infrarooi]] elektro-optiese kameras en spesiale [[radar]]toerusting in. Die vliegtuig het geen wapens aan boord gehad vir selfverdediging nie. Dit word aangedryf deur vier Allison T56-A-14 [[turboskroef]]motore en kon op bykans enige hoogte werk. Dit was ook internasionaal gebruik vir vredes- en hulpsendings. Gedurende die onrustyd in [[Liberië]] was die P-3 die oë en ore van die magte wat VSA se ambassade beskerm het. In [[Somalië]] het dit die operasies in die strate van [[Mogadisjoe]] gemonitor. In [[Rwanda]] is die P-3 gebruik om die beweging van vlugtelinge te monitor om sodoende hulpverlening effektief te kon doen. Gedurende Operasie Desert Storm, tydens die [[Golfoorlog]], het die P-3 meer as 12&nbsp;000 ure gevlieg in 1&nbsp;200 verkenningstogte. Tans beskik die Amerikaanse Vloot oor twaalf aktiewe en sewe eskaders in reserwe wat beteken dat daar te eniger tyd veertig P-3 wêreldwyd ontplooi kan word. Die P-3 is ook aan [[Australië]], [[Chile]], [[Griekeland]], [[Iran]], [[Nederland]], [[Nieu-Seeland]], [[Noorweë]], [[Portugal]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]] en [[Thailand]] verkoop. Sommige van die vliegtuie is in [[Japan]] deur [[Kawasaki]] gebou. [[Kanada]] beskik oor 'n spesiale model wat bekend staan as die CP-140 Aurora. == Variante van die Orion == Tot 1979 het die variante bestaan uit die P-3A, WP-3A, P-3B, P-3C, RP-3D, WP-3D, EP-3E en P-3F:<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=600 |language=en}}</ref> * Die P-3A was die aanvanklike produksievariant vir die VSA-vloot, en daar is op 13 Augustus 1962 begin met die aflewering van 157 eenhede aan die VSA-vloot. Drie is aan die Spaanse Lugmag afgelewer. * Die WP-3A was ’n weerverkenningsvariant van die P-3A en vier is gedurende 1970 aan die VSA-vloot afgelewer. * Die P-3B was ’n daaropvolgende produskievariant. ’n Kontrak vir die VSA-vloot het uit 124 eenhede bestaan. Vyf is aan die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag, 10 aan die Koninklike Australiese Lugmag (KAL) en vyf is aan Noorweë afgelewer. * Die P-3C was ’n gevorderde variant met ’n Univac- digitale rekenaar. Altesaam 143 eenhede van hierdie variant is teen vroeg-1978 aan die VSA-vloot afgelewer. Die P-3C Update Programme het bestaan uit nuwe elektroniese toerusting en sagteware; alle daaropvolgende produksievliegtuie vir die VSA-vloot het hierdie toerusting gehad. Tien eenhede van hierdie variant is aan die KAL afgelewer en Japan het 35 P-3C’s bestel. * Wat die RP-3D betref, is een P-3C gedurende die vervaardigingsproses gerekonfigureer vir ’n vyfjaarvliegtog om die Aarde se magnetiese veld te karteer. * Sover dit die WP-3D-variant aangaan, is twee vliegtuie as boordnavorsingsentrums toegerus. * In die geval van die EP-3E-variant is 10 P-3A’s en twee EP-3B’s as vervangings vir die Lockheed EC-121’s omskep. * Ses P-3F’s is aan Iran afgelewer. Hulle was soortgelyk aan die VSA-vloot se P-3C’s. Lockheed in Kalifornië het teen die begin van 1979 altesaam 483 P-3’s van alle variante afgelewer. Benewens die variante wat hierbo genoem word, is/was daar die:<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World Including military transport, reconnaissance and surveilance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2012 |isbn=0 85130 342 0 |edition=4th |location=United Kingdom |pages=525 to 539 |language=en}}</ref> CP-140, CP-140A, EP-3A, EP-3B, EP-3E, EP-3J, NP-3B, NP-3C, NP-3D, P-3A, P3-AM, P-3AEW, P-3B, P-3B HW, P-3B LW, P-3C, P-3C-1, P-3C-II, P-3C-11.3, P-3C-11.5, P-3C-II.75, P-3C-III, P-3C-III+, P-3C-IIIR, P-3C-IV, P-3C-CUP, P-3F, P-3K, P-3N, P-3P, P-3T, P-3W, RP-3A, RP-3D, TAP-3B, TP-3A, UP-3B, UP-3T, VP-3A en WP-3D. <gallery mode="packed"> Lêer:158222 1995-10-00 FAWK 440 her 600x364.jpg|P-3C 158222 in Oktober 1995 te Waterkloof Lêer:Australië 1995-10-00 FAWK 263 crop 800x486.jpg|'n Australiese Orion in Oktober 1995 te Waterkloof </gallery> == Operasionele diens == Gedurende 2001 het die Amerikaanse Vloot die P-3 in [[Afghanistan]] gebruik om videoseine en ander data na die landmagte te stuur in werklike tyd. Die ''Orion'' se rol het oor tyd verander. Dit het begin as 'n teenduikbootmiddel tot 'n oorlogsveldmoniteringplatform oor see of land. Sy lang togafstand en vermoë om vir lang tye om teikens te beweeg was van ongelooflike waarde vir die Geallieerdes tydens Operasie Iraqi Freedom, kon hulle voortdurend die oorlogsone onder oë hou en inligting na die troepe op die grond stuur. Die P-3 is toegerus met gevorderde duikbootopsporingsensors soos gerigte frekwensie-en-afstand berekenings (DIFAR) sonarboeie en magnetiese opsporingstoestelle (MAD). Al die toestelle is geïntegreer met die vliegtuig se [[rekenaar]]. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Besonderhede van die Lockheed P-3 Orion: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 4 |- | Tipe motor | [[Turboskroef]] |- | Vervaardiger | Allison 4&nbsp;600 shp T-56-A-14 |- | Kraglewering per motor | 3&nbsp;430 kW |- | Vlerkspan | 30,36 m |- | Lengte | 35,6 m |- | Hoogte | 10,27 m |- | Vlerkoppervlakte | 120,77 m<sup>2</sup> |- | Maks. opstygmassa | 64&nbsp;468 kg |- | Maks. snelheid | 750 km/h |- | Operasionele hoogte | 8&nbsp;631 m |- | Togafstand | 4&nbsp;405 km |- | Klimvermoë | 594 m per minuut |- | Bewapening | Bomvrag van 9&nbsp;080 kg.<br/>'n Verskeidenheid wapens kan gedra word:<br/> *Maverick AGM 65 [[missiel#Lug-tot-grondmissiele|lug-tot-grond missiele]], *Mk 46/50 [[torpedo]]'s,<br/> *seemyne, dieptebomme *en spesiale wapens. |} == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} == Bronverwysings == [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] azcplru3d3gx1p3zmw05a9w2g92tmwx 2888854 2888838 2026-03-30T18:36:38Z Aliwal2012 39067 VSA-vloot→Amerikaanse Vloot (dit gee 'n blou skakel na 'n bestaande artikel) 2888854 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam= Lockheed P-3 Orion |subsjabloon= |beeld=Lêer:P-3c 03l (modified).jpg |byskrif=<center>'n Japannese P-3C van die Japannense Kuswag</center> |tipe= Mariene verkenning |vervaardiger=Lockheed |vervaardigers= |ontwerper= |eerste vlug= 25 November 1959 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek= |status= In diens |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]] |meer gebruikers= |vervaardig= 1961 - 1990 |aantal gebou= Lockheed: 650<br/>Kawasaki: 107 |programkoste= - |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Lockheed P-3 Orion''' is 'n viermotorige [[turboskroef]]<nowiki/>vliegtuig wat ontwikkel is vir mariene werk; verkenning oor die see en opsporing van [[duikbote]]. In 1957 het die [[Amerikaanse Vloot]] 'n uitnodiging gerig vir die ontwerp van 'n maritieme verkenningsvliegtuig met 'n lang togafstand wat ook gebruik kan word vir die jag van duikbote om die verouderde ''[[Lockheed P2V Neptune]]'' te vervang. Lockheed het die ontwerp van hulle [[passasiersvliegtuig]], die [[Lockheed L-188 Electra]] gebruik as basis. Die ''Orion'' was 2,4 m korter en kon in sy bomlaai [[seemyn]]e, dieptebomme, [[torpedo]]s of selfs kernbomme vervoer. Die prototipe het sy nooiensvlug op 25 November 1959 afgelê. Die produksiemodelle is in Julie 1962 in diens gestel en die laaste vliegtuig is in April 1990 afgelewer. Die ''Orion'' het 'n gedugte reputasie opgebou as 'n duikbootjagter tydens die [[Koue Oorlog]]. Vanaf die [[Kubaanse missielkrisis]] totdat die [[Sowjetunie]] ontbind het, was daar voortdurend 'n ''Orion'' in die lug op 'n verkenningstog. Die P-3 kan toegerus word met gesofistikeerde apparaat. Dit sluit gesofistikeerde opsporingsapparaat, [[infrarooi]] elektro-optiese kameras en spesiale [[radar]]toerusting in. Die vliegtuig het geen wapens aan boord gehad vir selfverdediging nie. Dit word aangedryf deur vier Allison T56-A-14 [[turboskroef]]motore en kon op bykans enige hoogte werk. Dit was ook internasionaal gebruik vir vredes- en hulpsendings. Gedurende die onrustyd in [[Liberië]] was die P-3 die oë en ore van die magte wat VSA se ambassade beskerm het. In [[Somalië]] het dit die operasies in die strate van [[Mogadisjoe]] gemonitor. In [[Rwanda]] is die P-3 gebruik om die beweging van vlugtelinge te monitor om sodoende hulpverlening effektief te kon doen. Gedurende Operasie Desert Storm, tydens die [[Golfoorlog]], het die P-3 meer as 12&nbsp;000 ure gevlieg in 1&nbsp;200 verkenningstogte. Tans beskik die [[Amerikaanse Vloot]] oor twaalf aktiewe en sewe eskaders in reserwe wat beteken dat daar te eniger tyd veertig P-3 wêreldwyd ontplooi kan word. Die P-3 is ook aan [[Australië]], [[Chile]], [[Griekeland]], [[Iran]], [[Nederland]], [[Nieu-Seeland]], [[Noorweë]], [[Portugal]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]] en [[Thailand]] verkoop. Sommige van die vliegtuie is in [[Japan]] deur [[Kawasaki]] gebou. [[Kanada]] beskik oor 'n spesiale model wat bekend staan as die CP-140 Aurora. == Variante van die Orion == Tot 1979 het die variante bestaan uit die P-3A, WP-3A, P-3B, P-3C, RP-3D, WP-3D, EP-3E en P-3F:<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=600 |language=en}}</ref> * Die P-3A was die aanvanklike produksievariant vir die Amerikaanse Vloot, en daar is op 13 Augustus 1962 begin met die aflewering van 157 eenhede aan die VSA-vloot. Drie is aan die Spaanse Lugmag afgelewer. * Die WP-3A was ’n weerverkenningsvariant van die P-3A en vier is gedurende 1970 aan die Amerikaanse Vloot afgelewer. * Die P-3B was ’n daaropvolgende produskievariant. ’n Kontrak vir die Amerikaanse Vloot het uit 124 eenhede bestaan. Vyf is aan die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag, 10 aan die [[Koninklike Australiese Lugmag]] (KAL) en vyf is aan Noorweë afgelewer. * Die P-3C was ’n gevorderde variant met ’n Univac- digitale rekenaar. Altesaam 143 eenhede van hierdie variant is teen vroeg-1978 aan die VSA-vloot afgelewer. Die P-3C Update Programme het bestaan uit nuwe elektroniese toerusting en sagteware; alle daaropvolgende produksievliegtuie vir die Amerikaanse Vloot het hierdie toerusting gehad. Tien eenhede van hierdie variant is aan die KAL afgelewer en Japan het 35 P-3C’s bestel. * Wat die RP-3D betref, is een P-3C gedurende die vervaardigingsproses gerekonfigureer vir ’n vyfjaarvliegtog om die Aarde se magnetiese veld te karteer. * Sover dit die WP-3D-variant aangaan, is twee vliegtuie as boordnavorsingsentrums toegerus. * In die geval van die EP-3E-variant is 10 P-3A’s en twee EP-3B’s as vervangings vir die Lockheed EC-121’s omskep. * Ses P-3F’s is aan Iran afgelewer. Hulle was soortgelyk aan die Amerikaanse Vloot se P-3C’s. Lockheed in Kalifornië het teen die begin van 1979 altesaam 483 P-3’s van alle variante afgelewer. Benewens die variante wat hierbo genoem word, is/was daar die:<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World Including military transport, reconnaissance and surveillance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2012 |isbn=0 85130 342 0 |edition=4th |location=United Kingdom |pages=525 to 539 |language=en}}</ref> CP-140, CP-140A, EP-3A, EP-3B, EP-3E, EP-3J, NP-3B, NP-3C, NP-3D, P-3A, P3-AM, P-3AEW, P-3B, P-3B HW, P-3B LW, P-3C, P-3C-1, P-3C-II, P-3C-11.3, P-3C-11.5, P-3C-II.75, P-3C-III, P-3C-III+, P-3C-IIIR, P-3C-IV, P-3C-CUP, P-3F, P-3K, P-3N, P-3P, P-3T, P-3W, RP-3A, RP-3D, TAP-3B, TP-3A, UP-3B, UP-3T, VP-3A en WP-3D. <gallery mode="packed"> Lêer:158222 1995-10-00 FAWK 440 her 600x364.jpg|P-3C 158222 in Oktober 1995 te LMB Waterkloof Lêer:Australië 1995-10-00 FAWK 263 crop 800x486.jpg|'n Australiese Orion in Oktober 1995 te LMB Waterkloof </gallery> == Operasionele diens == Gedurende 2001 het die Amerikaanse Vloot die P-3 in [[Afghanistan]] gebruik om videoseine en ander data na die landmagte te stuur in werklike tyd. Die ''Orion'' se rol het oor tyd verander. Dit het begin as 'n teenduikbootmiddel tot 'n oorlogsveldmoniteringplatform oor see of land. Sy lang togafstand en vermoë om vir lang tye om teikens te beweeg was van ongelooflike waarde vir die Geallieerdes tydens Operasie Iraqi Freedom, hulle kon voortdurend die oorlogsone onder oë hou en inligting na die troepe op die grond stuur. Die P-3 is toegerus met gevorderde duikbootopsporingsensors soos gerigte frekwensie-en-afstand berekenings (DIFAR) sonarboeie en magnetiese opsporingstoestelle (MAD). Al die toestelle is geïntegreer met die vliegtuig se [[rekenaar]]. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Besonderhede van die Lockheed P-3 Orion: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 4 |- | Tipe motor | [[Turboskroef]] |- | Vervaardiger | Allison 4&nbsp;600 shp T-56-A-14 |- | Kraglewering per motor | 3&nbsp;430 kW |- | Vlerkspan | 30,36 m |- | Lengte | 35,6 m |- | Hoogte | 10,27 m |- | Vlerkoppervlakte | 120,77 m<sup>2</sup> |- | Maks. opstygmassa | 64&nbsp;468 kg |- | Maks. snelheid | 750 km/h |- | Operasionele hoogte | 8&nbsp;631 m |- | Togafstand | 4&nbsp;405 km |- | Klimvermoë | 594 m per minuut |- | Bewapening | Bomvrag van 9&nbsp;080 kg.<br/>'n Verskeidenheid wapens kan gedra word:<br/> *Maverick AGM 65 [[missiel#Lug-tot-grondmissiele|lug-tot-grond missiele]], *Mk 46/50 [[torpedo]]'s,<br/> *seemyne, dieptebomme *en spesiale wapens. |} == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} == Bronverwysings == [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] e4q1xg6gdjq6ls9j5p1b52bo27ugcij 2888859 2888854 2026-03-30T18:48:30Z Aliwal2012 39067 2888859 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig |naam= Lockheed P-3 Orion |subsjabloon= |beeld=Lêer:P-3c 03l (modified).jpg |byskrif=<center>'n Japannese P-3C van die Japannense Kuswag</center> |tipe= Mariene verkenning |vervaardiger=Lockheed |vervaardigers= |ontwerper= |eerste vlug= 25 November 1959 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek= |status= In diens |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]] |meer gebruikers= |vervaardig= 1961 - 1990 |aantal gebou= Lockheed: 650<br/>Kawasaki: 107 |programkoste= - |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Lockheed P-3 Orion''' is 'n viermotorige [[turboskroef]]<nowiki/>vliegtuig wat ontwikkel is vir mariene werk; verkenning oor die see en opsporing van [[duikbote]]. In 1957 het die [[Amerikaanse Vloot]] 'n uitnodiging gerig vir die ontwerp van 'n maritieme verkenningsvliegtuig met 'n lang togafstand wat ook gebruik kan word vir die jag van duikbote om die verouderde ''[[Lockheed P2V Neptune]]'' te vervang. Lockheed het die ontwerp van hulle [[passasiersvliegtuig]], die [[Lockheed L-188 Electra]] gebruik as basis. Die ''Orion'' was 2,4 m korter en kon in sy bomlaai [[seemyn]]e, dieptebomme, [[torpedo]]s of selfs kernbomme vervoer. Die prototipe het sy nooiensvlug op 25 November 1959 afgelê. Die produksiemodelle is in Julie 1962 in diens gestel en die laaste vliegtuig is in April 1990 afgelewer. Die ''Orion'' het 'n gedugte reputasie opgebou as 'n duikbootjagter tydens die [[Koue Oorlog]]. Vanaf die [[Kubaanse missielkrisis]] totdat die [[Sowjetunie]] ontbind het, was daar voortdurend 'n ''Orion'' in die lug op 'n verkenningstog. Die P-3 kan toegerus word met gesofistikeerde apparaat. Dit sluit gesofistikeerde opsporingsapparaat, [[infrarooi]] elektro-optiese kameras en spesiale [[radar]]toerusting in. Die vliegtuig het geen wapens aan boord gehad vir selfverdediging nie. Dit word aangedryf deur vier Allison T56-A-14 [[turboskroef]]motore en kon op bykans enige hoogte werk. Dit was ook internasionaal gebruik vir vredes- en hulpsendings. Gedurende die onrustyd in [[Liberië]] was die P-3 die oë en ore van die magte wat VSA se ambassade beskerm het. In [[Somalië]] het dit die operasies in die strate van [[Mogadisjoe]] gemonitor. In [[Rwanda]] is die P-3 gebruik om die beweging van vlugtelinge te monitor om sodoende hulpverlening effektief te kon doen. Gedurende Operasie Desert Storm, tydens die [[Golfoorlog]], het die P-3 meer as 12&nbsp;000 ure gevlieg in 1&nbsp;200 verkenningstogte. Tans beskik die [[Amerikaanse Vloot]] oor twaalf aktiewe en sewe eskaders in reserwe wat beteken dat daar te eniger tyd veertig P-3 wêreldwyd ontplooi kan word. Die P-3 is ook aan [[Australië]], [[Chile]], [[Griekeland]], [[Iran]], [[Nederland]], [[Nieu-Seeland]], [[Noorweë]], [[Portugal]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]] en [[Thailand]] verkoop. Sommige van die vliegtuie is in [[Japan]] deur [[Kawasaki]] gebou. [[Kanada]] beskik oor 'n spesiale model wat bekend staan as die CP-140 Aurora. == Variante van die Orion == Tot 1979 het die variante bestaan uit die P-3A, WP-3A, P-3B, P-3C, RP-3D, WP-3D, EP-3E en P-3F:<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=600 |language=en}}</ref> * Die P-3A was die aanvanklike produksievariant vir die Amerikaanse Vloot, en daar is op 13 Augustus 1962 begin met die aflewering van 157 eenhede aan die Amerikaanse Vloot. Drie is aan die [[Spaanse Lugmag]] afgelewer. * Die WP-3A was ’n weerverkenningsvariant van die P-3A en vier is gedurende 1970 aan die Amerikaanse Vloot afgelewer. * Die P-3B was ’n daaropvolgende produskievariant. ’n Kontrak vir die Amerikaanse Vloot het uit 124 eenhede bestaan. Vyf is aan die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag, 10 aan die [[Koninklike Australiese Lugmag]] (KAL) en vyf is aan [[Noorweë]] afgelewer. * Die P-3C was ’n gevorderde variant met ’n Univac- digitale rekenaar. Altesaam 143 eenhede van hierdie variant is teen vroeg-1978 aan die Amerikaanse Vloot afgelewer. Die P-3C Update Programme het bestaan uit nuwe elektroniese toerusting en sagteware; alle daaropvolgende produksievliegtuie vir die Amerikaanse Vloot het oor hierdie toerusting beskik. Tien eenhede van hierdie variant is aan Australië afgelewer en Japan het 35 P-3C’s bestel. * Wat die RP-3D betref, is een P-3C gedurende die vervaardigingsproses gerekonfigureer vir ’n vyfjaarvliegtog om die Aarde se magnetiese veld te karteer. * Sover dit die WP-3D-variant aangaan, is twee vliegtuie as boordnavorsingsentrums toegerus. * In die geval van die EP-3E-variant is 10 P-3A’s en twee EP-3B’s as vervangings vir die Lockheed EC-121’s omskep. * Ses P-3F’s is aan Iran afgelewer. Hulle was soortgelyk aan die Amerikaanse Vloot se P-3C’s. Lockheed in Kalifornië het teen die begin van 1979 altesaam 483 P-3’s van alle variante afgelewer. Benewens die variante wat hierbo genoem word, is/was daar die:<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World Including military transport, reconnaissance and surveillance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2012 |isbn=0 85130 342 0 |edition=4de |location=United Kingdom |pages=525 to 539 |language=en}}</ref> CP-140, CP-140A, EP-3A, EP-3B, EP-3E, EP-3J, NP-3B, NP-3C, NP-3D, P-3A, P3-AM, P-3AEW, P-3B, P-3B HW, P-3B LW, P-3C, P-3C-1, P-3C-II, P-3C-11.3, P-3C-11.5, P-3C-II.75, P-3C-III, P-3C-III+, P-3C-IIIR, P-3C-IV, P-3C-CUP, P-3F, P-3K, P-3N, P-3P, P-3T, P-3W, RP-3A, RP-3D, TAP-3B, TP-3A, UP-3B, UP-3T, VP-3A en WP-3D. <gallery mode="packed"> Lêer:158222 1995-10-00 FAWK 440 her 600x364.jpg|P-3C 158222 in Oktober 1995 te LMB Waterkloof Lêer:Australië 1995-10-00 FAWK 263 crop 800x486.jpg|'n Australiese Orion in Oktober 1995 te LMB Waterkloof </gallery> == Operasionele diens == Gedurende 2001 het die Amerikaanse Vloot die P-3 in [[Afghanistan]] gebruik om videoseine en ander data na die landmagte te stuur in werklike tyd. Die ''Orion'' se rol het oor tyd verander. Dit het begin as 'n teenduikbootmiddel tot 'n oorlogsveldmoniteringplatform oor see of land. Sy lang togafstand en vermoë om vir lang tye om teikens te beweeg was van ongelooflike waarde vir die Geallieerdes tydens Operasie Iraqi Freedom, hulle kon voortdurend die oorlogsone onder oë hou en inligting na die troepe op die grond stuur. Die P-3 is toegerus met gevorderde duikbootopsporingsensors soos gerigte frekwensie-en-afstand berekenings (DIFAR) sonarboeie en magnetiese opsporingstoestelle (MAD). Al die toestelle is geïntegreer met die vliegtuig se [[rekenaar]]. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Besonderhede van die Lockheed P-3 Orion: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 4 |- | Tipe motor | [[Turboskroef]] |- | Vervaardiger | Allison 4&nbsp;600 shp T-56-A-14 |- | Kraglewering per motor | 3&nbsp;430 kW |- | Vlerkspan | 30,36 m |- | Lengte | 35,6 m |- | Hoogte | 10,27 m |- | Vlerkoppervlakte | 120,77 m<sup>2</sup> |- | Maks. opstygmassa | 64&nbsp;468 kg |- | Maks. snelheid | 750 km/h |- | Operasionele hoogte | 8&nbsp;631 m |- | Togafstand | 4&nbsp;405 km |- | Klimvermoë | 594 m per minuut |- | Bewapening | Bomvrag van 9&nbsp;080 kg.<br/>'n Verskeidenheid wapens kan gedra word:<br/> *Maverick AGM 65 [[missiel#Lug-tot-grondmissiele|lug-tot-grond missiele]], *Mk 46/50 [[torpedo]]'s,<br/> *seemyne, dieptebomme *en spesiale wapens. |} == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} == Bronverwysings == [[Kategorie:Patrollievliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] rucsgxu2fpdolomzr0o7hgnargz8zi6 Mirtagtiges 0 250540 2888989 2866907 2026-03-31T10:52:12Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2888989 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Mirtagtiges | image = Punica granatum 1.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''Punica granatum'' | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | subclassis = [[Rosidae]]<br />[[Malvidae]] | ordo = '''Myrtales''' | subdivision_ranks = Families | subdivision = * ''[[Alzateaceae]] * ''[[Combretaceae]] * ''[[Crypteroniaceae]] * ''[[Lythraceae]] * ''[[Melastomataceae]] * ''[[Myrtaceae]] * ''[[Onagraceae]] * ''[[Penaeaceae]] * ''[[Vochysiaceae]]'' | synonyms = }} {{Outomatiese taksoboks |image = Punica granatum 1.jpg |image_caption = ''Punica granatum'' |display_parents = 3 |taxon = Myrtales |authority = [[Ernst van Jaarsveld|van Jaarsv.]], (2017) |subdivision_ranks = Families |subdivision = * ''[[Alzateaceae]] * ''[[Combretaceae]] * ''[[Crypteroniaceae]] * ''[[Lythraceae]] * ''[[Melastomataceae]] * ''[[Myrtaceae]] * ''[[Onagraceae]] * ''[[Penaeaceae]] * ''[[Vochysiaceae]]'' |synonyms = }} Die '''Mirtagtiges''' (orde ''Myrtales'' of ''Myrtiflorae'') word in sewentien [[Familie (biologie)|families]] ingedeel. Die meeste soorte kom in die trope en die subtrope voor, maar die orde as geheel het 'n wêreldwye verspreiding. Sommige plante wat tot die orde behoort, het oliekliere op hul blare wat as klein kolletjies sigbaar is. Die blomme, wat soms baie aromaties is, het dikwels ’n vierledige kroon en 'n groot hoeveelheid meeldrade wat in twee kranse gerangskik is. Bekende soorte is die [[Bloekom|bloekombome]] (genus ''Eucalyptus''), die [[mirt]] (''Myrtus communis'') en die [[Granaat (vrug)|granaat]] (''Punica granatum''). Die Mirtagtiges (orde ''Myrtales'' of ''Myrtiflorae'') is 'n groep plante van baie uiteenlopende aard. Plantkundiges verskil in hulle benadering ten opsigte van klassifikasie, maar volgens 'n onlangse klassifikasie word die ''Myrtales'' in sewentien families verdeel, waarvan elf in Suid-Afrika voorkom. Verteenwoordigers van die meer as 400 [[Genus|genera]] en byna 10&nbsp;000 spesies van die orde word wêreldwyd aangetref. Die meeste soorte is houtagtig: vier families sluit sowel kruidagtiges as houtagtige plante in, en drie families bestaan slegs uit kruide. Die orde is vernoem na die mirt (''Myrtus communis''), ’n struik met groot wit blomme, leeragtige blare en oliekliere op die blare wat in die Mediterreense gebied aangetref word. Die vernaamste kenmerk van die orde is dat die blombodem die vorm van 'n kelkbuis (hipantium) aanneem, waarvan die lengte varieer en wat gedeeltelik of volledig met die vrugbeginsel vergroei kan wees. Die meeste spesies het kruisgewys teenoorstaande blare, simmetriese blomme met vier of soms vyf kroonblare, 'n Groot aantal meeldrade en 'n styl met meer as een stempel. [[Bestuiwing]] vind meestal plaas deur middel van insekte, veral bye en skoenlappers, maar sommige plante, veral in die dorpe, is volkome van [[voëls]] afhanklik vir bestuiwing. Die ''Melastomataceae'' (die grootste familie), die ''[[Myrtaceae]]'', die ''[[Rhizophoraceae]]'', die ''Sonneratiaceae'', die ''Punicaceae'', die ''[[Lecythidaceae]]'' en die ''[[Combretaceae]]'' is almal uitsluitlik tropies of subtropies, terwyl verteenwoordigers van die ander families ook in die kouer wêrelddele voorkom. Die familie ''Penaeaceae'' is tot Suid-Afrika beperk. == Verteenwoordigers == Die mirtfamilie (''Myrtaceae'') is met sy ongeveer 3&nbsp;000 spesies die tweede grootste, maar seker die bekendste familie van die orde. Al die spesies is [[immergroen]] struike of bome met dik blare wat ryk is aan eteriese olies. Hierdie olies word deur spesifieke oliekliere, wat as klein kolletjies op die blare waarneembaar is, afgeskei. Die meeste van die spesies met besvrugte word in [[Suid-Amerika]] aangetref, en die meeste met droë vrugte in [[Australië]]. Die grootste genus van die familie is die bloekombome (genus ''Eucalyptus''), waarvan ongeveer 600 spesies in Australië in 'n groot verskeidenheid van habitatstipes voorkom. Van die wêreld se grootste bome is bloekombome. ''Eucalyptus regnans'' word byvoorbeeld dikwels meer as 90&nbsp;m hoog en een uitsonderlike boom het 'n hoogte van 113&nbsp;m bereik. Bloekombome word wêreldwyd in subtropiese dele aangeplant omdat hulle vinnig groei en hardehout van 'n goeie gehalte lewer. Eukaliptusolie (bloekomolie) word uit die blare verkry. Ook vir byeboerdery is hierdie bome baie belangrik: die bloekomplantasies van [[Gauteng]] en noord [[KwaZulu-Natal]] is van die belangrikste bronne van [[heuning]] in Suid-Afrika. Verskeie ander lede van die mirtfamilie lewer eteriese olies, eetbare vrugte, kruie (byvoorbeeld kruinaeltjies, wat die droë vrugte van ''[[Syzygium aromaticum]]'' is), [[tannien]] vir leerlooiery (spesies van ''Rhizophora'' en ''Terminalia'') en hout. Bekende tuinplante van die familie is die bottelborselbome (''Callistemon''-spesies), ''[[Eugenia]]''-spesies en die [[koejawel]] (''Psidium guajava''), wat ter wille van sy vrugte aangeplant word. [[Koejawel]]s het in Suider-Afrika al so versprei dat hulle as onkruid beskou word. Verteenwoordigers van vier genera van die ''Myrtaceae'' word in Suid-Afrika aangetref. Een van die bekendste spesies is die [[waterbessie]] (''[[Syzygium cordatum]]''), wat in die oostelike dele van Suid-Afrika en die vogtiger dele van [[Zimbabwe]] en [[Botswana]] aangetref word. Veral in noord KwaZulu-Natal is die bome baie volop. Die boswaterhout (''[[Syzygium guineense]]'') toon 'n groot ooreenkoms met die inheemse duine mirt (''[[Eugenia capensis]]''), en die taksonomie van hierdie twee soorte is baie verwarrend. Die grootste familie van die Mirtagtiges is die ''Melastomataceae''. Die meeste van die ongeveer 4&nbsp;000 spesies van hierdie familie groei in die tropiese dele van Suid-Amerika, terwyl ander in ander tropiese en subtropiese wêrelddele voorkom. Die [[Meeldraad|meeldrade]] van lede van hierdie familie het 'n buitengewone vorm, terwyl die helmknoppe porieë het waardeur die [[stuifmeel]] vrykom. ’n Paar soorte, soos spesies van die genera ''Maietia'' en ''Tococa'', het sakkies aan die bokant van die blare of blaarstele waarin miere bly, wat die plante verdedig teen alle [[insek]]te wat nie vir die plante voordelig is nie. Die enigste Suider-Afrikaanse verteenwoordigers van die familie is drie relatief onbekende spesies van die genus ''[[Memecylon]]''. Die meeste verteenwoordigers van die familie ''[[Lythraceae]]'' kom ook, soos in die geval van die ''Melastomataceae'', in Suid-Amerika voor. Baie van die lede van die familie is kruidagtig, met blare en blomme wat kruisgewys teenoorstaande of in kranse gerangskik is. Die bloeiwyses is aarvormig. ''Lythrum''-spesies is kruide wat volop in vleierige dele van Europa voorkom, terwyl twee soorte bome die enigste Suid-Afrikaanse verteenwoordigers van die familie is. Die ''Sonneratiaceae'' en die ''[[Rhizophoraceae]]'' is twee naverwante families van tropiese bome en struike waarvan die meeste spesies in [[Wortelboommoerasse van Suid-Afrika en Mosambiek|wortelboommoerasse]] groei. Die soorte wat in die moerasse groef, het meestal lugwortels (pneumatofore) wat bo die grond uitsteek, en hulle sade ontkiem meestal aan die plante. Die kiemplant groei in sommige gevalle tot 'n meter lank voordat dit afval in die modder en dan verder groei. Van die ''Rhizophoraceae'' is daar drie spesies, wat al langs die ooskus van Afrika af tot in Suider-Afrika in wortelboommoerasse groei. Die [[swartwortelboom]] (''[[Bruguiera gymnorrhiza]]'') kom die verste suid, tot by die [[Keimond]], voor, hoewel 'n paar klein soorte ook in die [[Nahoonrivier|Nahoonriviermond]] by [[Oos-Londen]] groei. Die suidelikste verspreidingspunt van die rooiwortelboom (''[[Rhizophora mucronata]]'') is ’n ent verder noord, ook in [[Transkei]], en die [[Indiese wortelboom]] (''[[Ceriops tagal]]'') kom tot by [[Kosibaai]] voer. Die ander Suid-Afrikaanse genus wat tot die ''Rhizophoraceae'' behoort, is ''[[Cassipourea]]''. Die bome van hierdie genus ([[uiehout]]) groei meestal in woude. Van die ''Sonneratiaceae ''is daar een spesie, ''Sonneratia alba'', wat tot in [[Mosambiek]] voorkom. Die ''Combretaceae'' is nog ’n familie wat tot die trope en die subtrope beperk is. In Suider-Afrika vorm lede van hierdie familie ’n belangrike deel van die bosveld of [[savanne]], terwyl een soort, die [[Tongawortelboom]] (''Lumnitzera racemosa''), al langs die ooskus van Afrika tot by Kosibaai langs wortelboommoerasse en op die kusduine voorkom. Van die genus ''Combretum'' is daar ongeveer 26 spesies in Suider-Afrika, wat meestal in verskillende tipes savanne aangetref word. Van die bekender soorte is die [[riviervaderlandswilg]] (''Combretum erythrophyllum''), wat meestal langs riviere groei, [[hardekool]] (''Combretum imberbe''), [[rooiboswilg]] (''Combretum apiculatum''), wat volop is in die suurder tipes bosveld, en [[kierieklapper]] (''Combretum hereoense''), wat dikwels op miershope groei. Die [[bosvaderlandswilg]] (''Combretum krasussii'') is volop in inheemse woude in KwaZulu-Natal en Gauteng. Kenmerkend vir die genus is die viervlerkige vruggies wat normaalweg van een tot twee cm in deursnee is, maar in die geval van die [[raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') ongeveer ses cm in deursnee is. Ook die twaalf spesies van die genus ''Terminalia'', met hul kenmerkende tweevlerkige vruggies, is volop in savannes. Die drie ander genera van die ''Combretaceae'' wat in Suider-Afrika voorkom, is betreklik onbekend. Die twintig genera en ongeveer 150 spesies van die ''[[Lecythidaceae]]'' is almal tropiese bome en struike, waarvan die meeste in Suid-Amerika voorkom. In Suid-Afrika is die [[poeierkwasboom]] (''[[Barringtonia racemosa]]''), nog 'n soort wat meestal met wortelboommoerasse geassosieer word, die enigste verteenwoordiger van die familie. Hierdie soort groei ook soms weg van wortelboommoerasse, maar altyd langs water, in welke geval hulle geen lugwortels het nie. Die familie ''Punicaceae'' het net een genus, ''Punica'', met twee spesies wat inheems is in [[Asië]]. Een daarvan, ''[[Punica granatum]]'', is die granaat wat wêreldwyd vir sy eetbare vrug gekweek word. Die vrug ontstaan uit 'n 8- tot 12-hokkige, onderstandige vrugbeginsel. Die familie ''Onagraceae'' of ''Oenotheraceae'' is die familie met die wydste verspreiding. Die meeste van hulle is kruide met enkelvoudige, teenoorstaande blare en simmetriese, vierledige blomme. ''Epilobium'' is met sy ongeveer 160 spesies die grootste genus, en ’n paar spesies van die genus kom ook in Suid-Afrika voor. ''Oenothera'' is nog 'n groot genus, waarvan ook ’n paar spesies in Suid-Afrika aangetref word. Verskeie spesies van die familie, soos die bekende fuchsia en etlike ''Oenothera''-spesies, word as tuinplante gekweek. Die ''[[Oliniaceae]]'' is 'n familie bome en struike wat tot die oostelike en suidelike dele van [[Afrika]] beperk is. Daar is net een genus, ''[[Olinia]],'' met tien spesies, wat meestal in woude groei. Kenmerkend vir die familie is die vierhoekige takkies en die teenoorstaande blare. Die familie ''Penaeaceae'' het 'n nog kleiner verspreidingsgebied, naamlik die fynbosgebiede van Suidwes- en Suid-Kaapland. Daar is vyf genera met ongeveer 25 spesies, en almal het die tipiese klein blaartjies van fynbosplantegroei. Die familie ''Trapaceae'' het een genus met ongeveer 30 spesies (volgens sommige kenners net een spesie met ongeveer 30 verskillende vorme). wat meestal in die trope voorkom. Die enigste plek in Suider-Afrika waar hierdie kruidagtige [[waterplant]]e voorkom, is die [[Okavangodelta]] in [[Botswana]]. Die ''Thymelaeaceae'' is 'n wydverspreide familie met ongeveer 40 genera en 500 spesies, waarvan die meeste in Suid-Afrika en Australië aangetref word. Die meeste spesies is struike, maar bome en kruidagtige gewasse kom ook voor. Bekende Suid-Afrikaanse voorbeelde is die [[basboom]] (''Dais cotinifolia''), gonnabos (''Passerina''-spesies) en die gifbossie (''Gnidia kraussiana''). Die gifbossie kom in groot dele van die land voor en is so giftig dat net 'n paar blare 'n perd of 'n bees kan laat vrek. Die ''Haloragaceae'' is 'n klein familie met 'n wêreldwye verspreiding. Die bekendste twee genera, waarvan daar ook in Suid-Afrika verteenwoordigers is, is ''Myriophyllum'' (waterplante) en ''Gunnera'' (kruidagtige gewasse). Die ''Hippuridaceae'' het slegs een verteenwoordiger, naamlik ''Hippuris vulgaris'', 'n waterplant met 'n wye verspreiding in die kouer en gematigde wêrelddele. Die ''Elaeagnaceae'' is 'n klein familie van struike en bome wat hoofsaaklik in die [[Noordelike Halfrond]] voorkom. Hoewel inheemse verteenwoordigers van die familie nie in Suid-Afrika voorkom nie, is veral spesies van die ''Elaeagnus'' die olyfwilgers – gewilde tuinplante. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0-908409-60-5}}, volume 19, bl. 91 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Myrtales|Mirtagtiges}} {{Wikispecies-inlyn|Myrtales}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/plant/Myrtales|title=Myrtales|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=20 Augustus 2019}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Myrtales| ]] qwe0ldgn6bmk9amvi44b8ek63twatfr 2888990 2888989 2026-03-31T10:53:15Z Oesjaar 7467 Vervang taksoboks met spesieboks. 2888990 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Punica granatum 1.jpg |image_caption = ''Punica granatum'' |display_parents = 3 |taxon = Myrtales |authority = [[Ernst van Jaarsveld|van Jaarsv.]], (2017) |subdivision_ranks = Families |subdivision = * ''[[Alzateaceae]] * ''[[Combretaceae]] * ''[[Crypteroniaceae]] * ''[[Lythraceae]] * ''[[Melastomataceae]] * ''[[Myrtaceae]] * ''[[Onagraceae]] * ''[[Penaeaceae]] * ''[[Vochysiaceae]]'' |synonyms = }} Die '''Mirtagtiges''' (orde ''Myrtales'' of ''Myrtiflorae'') word in sewentien [[Familie (biologie)|families]] ingedeel. Die meeste soorte kom in die trope en die subtrope voor, maar die orde as geheel het 'n wêreldwye verspreiding. Sommige plante wat tot die orde behoort, het oliekliere op hul blare wat as klein kolletjies sigbaar is. Die blomme, wat soms baie aromaties is, het dikwels ’n vierledige kroon en 'n groot hoeveelheid meeldrade wat in twee kranse gerangskik is. Bekende soorte is die [[Bloekom|bloekombome]] (genus ''Eucalyptus''), die [[mirt]] (''Myrtus communis'') en die [[Granaat (vrug)|granaat]] (''Punica granatum''). Die Mirtagtiges (orde ''Myrtales'' of ''Myrtiflorae'') is 'n groep plante van baie uiteenlopende aard. Plantkundiges verskil in hulle benadering ten opsigte van klassifikasie, maar volgens 'n onlangse klassifikasie word die ''Myrtales'' in sewentien families verdeel, waarvan elf in Suid-Afrika voorkom. Verteenwoordigers van die meer as 400 [[Genus|genera]] en byna 10&nbsp;000 spesies van die orde word wêreldwyd aangetref. Die meeste soorte is houtagtig: vier families sluit sowel kruidagtiges as houtagtige plante in, en drie families bestaan slegs uit kruide. Die orde is vernoem na die mirt (''Myrtus communis''), ’n struik met groot wit blomme, leeragtige blare en oliekliere op die blare wat in die Mediterreense gebied aangetref word. Die vernaamste kenmerk van die orde is dat die blombodem die vorm van 'n kelkbuis (hipantium) aanneem, waarvan die lengte varieer en wat gedeeltelik of volledig met die vrugbeginsel vergroei kan wees. Die meeste spesies het kruisgewys teenoorstaande blare, simmetriese blomme met vier of soms vyf kroonblare, 'n Groot aantal meeldrade en 'n styl met meer as een stempel. [[Bestuiwing]] vind meestal plaas deur middel van insekte, veral bye en skoenlappers, maar sommige plante, veral in die dorpe, is volkome van [[voëls]] afhanklik vir bestuiwing. Die ''Melastomataceae'' (die grootste familie), die ''[[Myrtaceae]]'', die ''[[Rhizophoraceae]]'', die ''Sonneratiaceae'', die ''Punicaceae'', die ''[[Lecythidaceae]]'' en die ''[[Combretaceae]]'' is almal uitsluitlik tropies of subtropies, terwyl verteenwoordigers van die ander families ook in die kouer wêrelddele voorkom. Die familie ''Penaeaceae'' is tot Suid-Afrika beperk. == Verteenwoordigers == Die mirtfamilie (''Myrtaceae'') is met sy ongeveer 3&nbsp;000 spesies die tweede grootste, maar seker die bekendste familie van die orde. Al die spesies is [[immergroen]] struike of bome met dik blare wat ryk is aan eteriese olies. Hierdie olies word deur spesifieke oliekliere, wat as klein kolletjies op die blare waarneembaar is, afgeskei. Die meeste van die spesies met besvrugte word in [[Suid-Amerika]] aangetref, en die meeste met droë vrugte in [[Australië]]. Die grootste genus van die familie is die bloekombome (genus ''Eucalyptus''), waarvan ongeveer 600 spesies in Australië in 'n groot verskeidenheid van habitatstipes voorkom. Van die wêreld se grootste bome is bloekombome. ''Eucalyptus regnans'' word byvoorbeeld dikwels meer as 90&nbsp;m hoog en een uitsonderlike boom het 'n hoogte van 113&nbsp;m bereik. Bloekombome word wêreldwyd in subtropiese dele aangeplant omdat hulle vinnig groei en hardehout van 'n goeie gehalte lewer. Eukaliptusolie (bloekomolie) word uit die blare verkry. Ook vir byeboerdery is hierdie bome baie belangrik: die bloekomplantasies van [[Gauteng]] en noord [[KwaZulu-Natal]] is van die belangrikste bronne van [[heuning]] in Suid-Afrika. Verskeie ander lede van die mirtfamilie lewer eteriese olies, eetbare vrugte, kruie (byvoorbeeld kruinaeltjies, wat die droë vrugte van ''[[Syzygium aromaticum]]'' is), [[tannien]] vir leerlooiery (spesies van ''Rhizophora'' en ''Terminalia'') en hout. Bekende tuinplante van die familie is die bottelborselbome (''Callistemon''-spesies), ''[[Eugenia]]''-spesies en die [[koejawel]] (''Psidium guajava''), wat ter wille van sy vrugte aangeplant word. [[Koejawel]]s het in Suider-Afrika al so versprei dat hulle as onkruid beskou word. Verteenwoordigers van vier genera van die ''Myrtaceae'' word in Suid-Afrika aangetref. Een van die bekendste spesies is die [[waterbessie]] (''[[Syzygium cordatum]]''), wat in die oostelike dele van Suid-Afrika en die vogtiger dele van [[Zimbabwe]] en [[Botswana]] aangetref word. Veral in noord KwaZulu-Natal is die bome baie volop. Die boswaterhout (''[[Syzygium guineense]]'') toon 'n groot ooreenkoms met die inheemse duine mirt (''[[Eugenia capensis]]''), en die taksonomie van hierdie twee soorte is baie verwarrend. Die grootste familie van die Mirtagtiges is die ''Melastomataceae''. Die meeste van die ongeveer 4&nbsp;000 spesies van hierdie familie groei in die tropiese dele van Suid-Amerika, terwyl ander in ander tropiese en subtropiese wêrelddele voorkom. Die [[Meeldraad|meeldrade]] van lede van hierdie familie het 'n buitengewone vorm, terwyl die helmknoppe porieë het waardeur die [[stuifmeel]] vrykom. ’n Paar soorte, soos spesies van die genera ''Maietia'' en ''Tococa'', het sakkies aan die bokant van die blare of blaarstele waarin miere bly, wat die plante verdedig teen alle [[insek]]te wat nie vir die plante voordelig is nie. Die enigste Suider-Afrikaanse verteenwoordigers van die familie is drie relatief onbekende spesies van die genus ''[[Memecylon]]''. Die meeste verteenwoordigers van die familie ''[[Lythraceae]]'' kom ook, soos in die geval van die ''Melastomataceae'', in Suid-Amerika voor. Baie van die lede van die familie is kruidagtig, met blare en blomme wat kruisgewys teenoorstaande of in kranse gerangskik is. Die bloeiwyses is aarvormig. ''Lythrum''-spesies is kruide wat volop in vleierige dele van Europa voorkom, terwyl twee soorte bome die enigste Suid-Afrikaanse verteenwoordigers van die familie is. Die ''Sonneratiaceae'' en die ''[[Rhizophoraceae]]'' is twee naverwante families van tropiese bome en struike waarvan die meeste spesies in [[Wortelboommoerasse van Suid-Afrika en Mosambiek|wortelboommoerasse]] groei. Die soorte wat in die moerasse groef, het meestal lugwortels (pneumatofore) wat bo die grond uitsteek, en hulle sade ontkiem meestal aan die plante. Die kiemplant groei in sommige gevalle tot 'n meter lank voordat dit afval in die modder en dan verder groei. Van die ''Rhizophoraceae'' is daar drie spesies, wat al langs die ooskus van Afrika af tot in Suider-Afrika in wortelboommoerasse groei. Die [[swartwortelboom]] (''[[Bruguiera gymnorrhiza]]'') kom die verste suid, tot by die [[Keimond]], voor, hoewel 'n paar klein soorte ook in die [[Nahoonrivier|Nahoonriviermond]] by [[Oos-Londen]] groei. Die suidelikste verspreidingspunt van die rooiwortelboom (''[[Rhizophora mucronata]]'') is ’n ent verder noord, ook in [[Transkei]], en die [[Indiese wortelboom]] (''[[Ceriops tagal]]'') kom tot by [[Kosibaai]] voer. Die ander Suid-Afrikaanse genus wat tot die ''Rhizophoraceae'' behoort, is ''[[Cassipourea]]''. Die bome van hierdie genus ([[uiehout]]) groei meestal in woude. Van die ''Sonneratiaceae ''is daar een spesie, ''Sonneratia alba'', wat tot in [[Mosambiek]] voorkom. Die ''Combretaceae'' is nog ’n familie wat tot die trope en die subtrope beperk is. In Suider-Afrika vorm lede van hierdie familie ’n belangrike deel van die bosveld of [[savanne]], terwyl een soort, die [[Tongawortelboom]] (''Lumnitzera racemosa''), al langs die ooskus van Afrika tot by Kosibaai langs wortelboommoerasse en op die kusduine voorkom. Van die genus ''Combretum'' is daar ongeveer 26 spesies in Suider-Afrika, wat meestal in verskillende tipes savanne aangetref word. Van die bekender soorte is die [[riviervaderlandswilg]] (''Combretum erythrophyllum''), wat meestal langs riviere groei, [[hardekool]] (''Combretum imberbe''), [[rooiboswilg]] (''Combretum apiculatum''), wat volop is in die suurder tipes bosveld, en [[kierieklapper]] (''Combretum hereoense''), wat dikwels op miershope groei. Die [[bosvaderlandswilg]] (''Combretum krasussii'') is volop in inheemse woude in KwaZulu-Natal en Gauteng. Kenmerkend vir die genus is die viervlerkige vruggies wat normaalweg van een tot twee cm in deursnee is, maar in die geval van die [[raasblaar]] (''Combretum zeyheri'') ongeveer ses cm in deursnee is. Ook die twaalf spesies van die genus ''Terminalia'', met hul kenmerkende tweevlerkige vruggies, is volop in savannes. Die drie ander genera van die ''Combretaceae'' wat in Suider-Afrika voorkom, is betreklik onbekend. Die twintig genera en ongeveer 150 spesies van die ''[[Lecythidaceae]]'' is almal tropiese bome en struike, waarvan die meeste in Suid-Amerika voorkom. In Suid-Afrika is die [[poeierkwasboom]] (''[[Barringtonia racemosa]]''), nog 'n soort wat meestal met wortelboommoerasse geassosieer word, die enigste verteenwoordiger van die familie. Hierdie soort groei ook soms weg van wortelboommoerasse, maar altyd langs water, in welke geval hulle geen lugwortels het nie. Die familie ''Punicaceae'' het net een genus, ''Punica'', met twee spesies wat inheems is in [[Asië]]. Een daarvan, ''[[Punica granatum]]'', is die granaat wat wêreldwyd vir sy eetbare vrug gekweek word. Die vrug ontstaan uit 'n 8- tot 12-hokkige, onderstandige vrugbeginsel. Die familie ''Onagraceae'' of ''Oenotheraceae'' is die familie met die wydste verspreiding. Die meeste van hulle is kruide met enkelvoudige, teenoorstaande blare en simmetriese, vierledige blomme. ''Epilobium'' is met sy ongeveer 160 spesies die grootste genus, en ’n paar spesies van die genus kom ook in Suid-Afrika voor. ''Oenothera'' is nog 'n groot genus, waarvan ook ’n paar spesies in Suid-Afrika aangetref word. Verskeie spesies van die familie, soos die bekende fuchsia en etlike ''Oenothera''-spesies, word as tuinplante gekweek. Die ''[[Oliniaceae]]'' is 'n familie bome en struike wat tot die oostelike en suidelike dele van [[Afrika]] beperk is. Daar is net een genus, ''[[Olinia]],'' met tien spesies, wat meestal in woude groei. Kenmerkend vir die familie is die vierhoekige takkies en die teenoorstaande blare. Die familie ''Penaeaceae'' het 'n nog kleiner verspreidingsgebied, naamlik die fynbosgebiede van Suidwes- en Suid-Kaapland. Daar is vyf genera met ongeveer 25 spesies, en almal het die tipiese klein blaartjies van fynbosplantegroei. Die familie ''Trapaceae'' het een genus met ongeveer 30 spesies (volgens sommige kenners net een spesie met ongeveer 30 verskillende vorme). wat meestal in die trope voorkom. Die enigste plek in Suider-Afrika waar hierdie kruidagtige [[waterplant]]e voorkom, is die [[Okavangodelta]] in [[Botswana]]. Die ''Thymelaeaceae'' is 'n wydverspreide familie met ongeveer 40 genera en 500 spesies, waarvan die meeste in Suid-Afrika en Australië aangetref word. Die meeste spesies is struike, maar bome en kruidagtige gewasse kom ook voor. Bekende Suid-Afrikaanse voorbeelde is die [[basboom]] (''Dais cotinifolia''), gonnabos (''Passerina''-spesies) en die gifbossie (''Gnidia kraussiana''). Die gifbossie kom in groot dele van die land voor en is so giftig dat net 'n paar blare 'n perd of 'n bees kan laat vrek. Die ''Haloragaceae'' is 'n klein familie met 'n wêreldwye verspreiding. Die bekendste twee genera, waarvan daar ook in Suid-Afrika verteenwoordigers is, is ''Myriophyllum'' (waterplante) en ''Gunnera'' (kruidagtige gewasse). Die ''Hippuridaceae'' het slegs een verteenwoordiger, naamlik ''Hippuris vulgaris'', 'n waterplant met 'n wye verspreiding in die kouer en gematigde wêrelddele. Die ''Elaeagnaceae'' is 'n klein familie van struike en bome wat hoofsaaklik in die [[Noordelike Halfrond]] voorkom. Hoewel inheemse verteenwoordigers van die familie nie in Suid-Afrika voorkom nie, is veral spesies van die ''Elaeagnus'' die olyfwilgers – gewilde tuinplante. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0-908409-60-5}}, volume 19, bl. 91 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Myrtales|Mirtagtiges}} {{Wikispecies-inlyn|Myrtales}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/plant/Myrtales|title=Myrtales|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=20 Augustus 2019}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Myrtales| ]] nleogyqiyng7axpv8v6ya1i2lcgmy3a Friedrich Schleiermacher 0 252183 2888803 2842517 2026-03-30T15:41:06Z Jcb 223 2888803 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | beeld = Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher.jpg | onderskrif = | naam = Friedrich Schleiermacher | geboortedatum = {{Geboortedatum|1768|11|21}} | geboorteplek = [[Breslau]], [[Silesië]] in die [[Koninkryk van Pruise]]<br />(nou [[Wrocław]], [[Pole]]) | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1834|2|12|1768|11|21}} | sterfteplek = [[Berlyn]], [[Provinsie van Brandenburg]] in die [[Koninkryk van Pruise]] | alma_mater = [[Universiteit van Halle]] (1787–90)<ref>[http://www.sammlungen.hu-berlin.de/dokumente/232/ Biografie, Friedrich Schleiermacher]</ref> | institusies = [[Universiteit van Halle]] (1804–07)<br />[[Humboldt Universiteit van Berlyn|Universiteit van Berlyn]] (1810–34) | skooltradisie = [[Duitse Idealisme]]<ref>Kristin Gjesdal, ''Gadamer and the Legacy of German Idealism'', Cambridge University Press, 2012, bl. 156.</ref><br />[[Jena Romantiek]]<ref>Paola Mayer, ''Jena Romanticism and Its Appropriation of Jakob Böhme'', McGill-Queen's University Press, 1999, bl. 101.</ref><br />[[Berlynse Romantiek]]<ref>Helmut Thielicke, ''Modern Faith and Thought'', William B. Eerdmans Publishing, 1990, bl. 174.</ref><br />[[Romantiese hermeneutiek]]<ref>[[Kurt Mueller-Vollmer]] (red.), [https://books.google.com/books?id=CXY_h9rkUSUC&dq= ''The Hermeneutics Reader''], Continuum, 1988, bl. 72.</ref><br />[[Metodologiese hermeneutiek]]<ref>Edward Joseph Echeverria, ''Criticism and Commitment: Major Themes in Contemporary "Post-Critical" Philosophy'', Rodopi, 1981, bl. 221.</ref> | belangstellings = [[Teologie]], [[sielkunde]], [[Nuwe Testament]] [[eksegese]], [[etiek]] (beide filosofies en Christelike etiek), [[dogma]]tiek en praktiese teologie, [[dialektiek]] ([[logika]] and [[metafisika]]), [[politiek]] | invloede = [[Immanuel Kant]], [[Karl Wilhelm Friedrich Schlegel|K. W. F. Schlegel]], [[Johann Gottlieb Fichte|J. G. Fichte]], [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling|F. W. J. Schelling]], [[Johann August Ernesti]],<ref>Anthony C. Thiselton, ''New Horizons in Hermeneutics: The Theory and Practice of Transforming Biblical Reading'', Harper Collins, 1997, bl. 214.</ref> [[Friedrich Ast]],<ref name="Hermen">Friedrich Schleiermacher, "Ueber<!--[sic]--> den Begriff der Hermeneutik mit Bezug auf F. A. Wolfs Andeutungen und Asts Lehrbuch", lesing gelewer op 13 Augustus 1829; gepubliseer in ''Friedrich Schleiermachers sämtliche Werke'' III/3, 1838 (Schleiermacher maak verwysings na Ast se ''Grundlinien der Grammatik, Hermeneutik und Kritik'' (1808) en Wolf se ''Vorlesungen über die Enzyklopädie der Altertumswissenschaft'' (1831)); Richard E. Palmer, ''Hermeneutics'', Northwestern University Press, 1969, hfst. 6.</ref> [[Friedrich August Wolf]], [[Johann Gottfried Herder]],<ref>Michael N. Forster, ''After Herder: Philosophy of Language in the German Tradition'', Oxford University Press, 2010, bl. 9.</ref> [[Baruch Spinoza]], [[Plato]] | beïnvloed = [[Wilhelm Dilthey]], [[Karl Barth]], [[August Böckh]], [[Rudolf Bultmann]], [[Paul Tillich]], [[Albrecht Ritschl]], [[Friedrich Ueberweg]], [[Hans-Georg Gadamer]], [[Manfred Frank]], [[Antoine Berman]], [[Heinrich Ritter]], [[Friedrich Adolf Trendelenburg]],<ref>[[Frederick C. Beiser]], [https://books.google.com/books?id=7ihoAgAAQBAJ&dq= ''Late German Idealism: Trendelenburg and Lotze''], Oxford University Press, 2013, bl. 20.</ref> [[L. Harold DeWolf]], [[Walter Rauschenbusch]],<ref>{{cite book |last=Hinson-Hasty |first=Elizabeth |year=2013 |chapter='In Each the Work of All, and in All the Work of Each': Sin and Salvation in Schleiermacher and Rauschenbusch |editor1-last=Wilcox |editor1-first=Jeffrey A. |editor2-last=Tice |editor2-first=Terrence N. |editor3-last=Kelsey |editor3-first=Catherine L. |title=Schleiermacher's Influences on American Thought and Religious Life (1835–1920) |volume=1 |location=Eugene, Oregon |publisher=Pickwick Publications |pages=371–372 |isbn=978-1-60608-005-4}}</ref><ref>{{cite book |last=Schwarz |first=Hans |author-link=Hans Schwarz (theologian) |year=2005 |title=Theology in a Global Context: The Last Two Hundred Years |location=Grand Rapids, Michigan |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company |pages=144–145 |isbn=978-0-8028-2986-3}}</ref> [[Daphne Hampson]] | noemenswaardige idees = [[Hermeneutiek]] as 'n [[Hermeneutiese sirkel|sikliese proses]]<ref>Friedrich Schleiermacher, ''Hermeneutics: The Handwritten Manuscripts'', red. deur Heinz Kimmerle, vertaal deur James Duke en Jack Forstman (Missoula: Scholars Press, 1977), bl. 196: "just as the whole is understood from the parts, so the parts can be understood from the whole. This principle is of such consequence for hermeneutics and so incontestable that one cannot even begin to interpret without using it."</ref> }} '''Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher''' ([[Duits]]: ˈfʁiːdʁɪç ˈʃlaɪɐˌmaχɐ; 21 November 1768 – 12 February 1834) was 'n Duitse [[teoloog]], [[filosoof]], en Bybelse geleerde wat bekend is vir sy pogings om die kritiek van die [[Verligting|Era van Verligting]] te versoen met tradisionele [[Protestantisme]]. Hy het ook 'n beduidende invloed gespeel in die evolusie van [[historiese kritiek]], en sy werk vorm deel van die fondament van die moderne studieveld van [[hermeneutiek]]. Hy word dikwels, omrede sy diepgaande invloed op die daaropvolgende Christelike Denkwyses, die "Vader van Moderne [[Liberale Christenskap|Liberale Teologie]]" genoem, en word beskou as 'n vroeë leier in [[Liberale Christenskap]]. [[Karl Barth]] staan gewoonlik (alhoewel nie sonder uitdaging nie) aan die hoof van die [[Neo-ortodoks]]e beweging van die twintigste eeu, welke beweging in groot mate 'n poging is om Schleiermacher se invloed uit te daag. == Biografie == === Vroeë lewe en ontwikkeling === Schleiermacher is gebore in [[Wrocław|Breslau]] in die [[Koninkryk van Pruise]] , [[Silesië]] as die kleinkind van Daniel Schleiermacher, 'n pastoor wat eens op 'n tyd geassosieer was met die [[Sioniste (Duitsland)|Sioniste]],<ref>[http://people.bu.edu/wwildman/bce/mwt_themes_470_schleiermacher.htm Boston Collaborative Encyclopedia of Western Theology: Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher (1768–1834)]</ref><ref>{{Cite CE1913| url = http://www.newadvent.org/cathen/15761a.htm | title = Zionites | accessdate = 18 Junie 2014}}</ref> en as die seun van Gottlieb Schleiermacher, 'n [[Gereformeerde Kerk]] [[kapelaan]] in die Pruisiese Leër. Schleiermacher het sy formele opvoeding begin in 'n [[Morawiese kerk]]skool by [[Niesky]] in Bo-Lusasië, en by [[Barby, Duitsland|Barby]] naby [[Magdeburg]]. Die [[Piëtisme|piëtistiese]] Morawiese teologie het gefaal om sy groter wordende twyfeling te bevredig,en sy vader het hom op teësinnige wyse toestemming gegee om ingeskryf te word by die [[Universiteit of Halle]], wat alreeds piëtisme verwerp het en die [[rasionalisme|rasionalistiese]] gees van [[Christian Wolff (filosoof)]] en [[Johann Salomo Semler]] aangeneem het. As 'n [[Teologie]]student het Schleiermacher 'n onafhanklike studiekoers nagevolg en die studie van die [[Ou Testament]] en [[Oosterse tale]] verwaarloos. Hy het egter die lesings van Semler bygewoon, waar hy bekend geword het met die tegnieke van [[Historiese kritiek]] van die [[Nuwe Testament]], en van [[Johann Augustus Eberhard]], van wie hy 'n liefde van die [[Filosofie]]ë van [[Plato]] en [[Aristoteles]] aangeleer het. Op die tydstip het hy die skrywes van [[Immanuel Kant]] en [[Friedrich Heinrich Jacobi]] bestudeer, en begin om die idees van die Griekse filosowe toe te pas op 'n rekonstruksie van Kant se sisteem. Schleiermacher het as student 'n diepgewortelde skeptisisme ontwikkel, en het gou ortodokse Christenskap verwerp.<ref>Michael A. G. Haykin, Liberal Protestantism, bl. 3</ref> Brian Gerrish, 'n geleerde van die werke van Schleiermacher, skryf: <blockquote> In 'n brief aan sy vader, laat val Schleiermacher die vae wenk dat sy onderwysers daarin faal om te handel met die wydverspreide twyfel wat soveel studente van die hedendaagse tyd pla. Sy vader mis geheel en al die wenk. Sy vader deel hom mee dat hy ook sommige van die skeptiese literatuur gelees het, en Schleiermacher kan verseker dat dit nie die moeite werd is om tyd daaraan te mors nie. Vir ses maande daarna hoor hy nie 'n woord van sy seun nie. Toe kom die donderslag. In 'n ontroerende brief van 21 Januarie 1787 erken Schleiermacher dat die twyfeling waarna hy verwys sy eie is. Sy vader het gesê dat geloof die "regalia van die Godheid is", dit is, dit is God se koninklike eis.<ref name="A. Gerrish 1984">B. A. Gerrish, ''A Prince of the Church: Schleiermacher and the Beginnings of Modern Theology'' (Philadelphia, PA: Fortress Press, 1984), bl. 25.</ref> </blockquote> Schleiermacher het bely: "Geloof is die regalia van Godheid, sê jy. Helaas! geliefde vader, indien jy glo dat niemand sonder die geloof verlossing in die volgende wêreld kan kry nie, wat nog te sê van rus in hierdie wêreld nie- en dit is, weet ek, jou oortuiging- o! bid dan tot God om dit aan my te verleen, want vir my is dit nou verlore. Ek kan nie glo dat hy wat homself die Seun van die Mens genoem het die ware, ewige God was nie; ek kan nie glo dat sy dood 'n middellike versoening was nie."<ref>name="A. Gerrish 1984"</ref> === Tutorskap, kapelaanskap en eerste werke === [[Lêer:Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher 2.jpg|alt=|duimnael|'n Gravure van Schleiermacher uit sy vroeë volwasse lewe.]] Nadat Schleiermacher sy kursus voltooi het by Halle, het hy privaat tutor geword vir die gesin van Friedrich Alexander Burggraf und Graf zu [[Dohna-Schlobitten]] (1741–1810). Hy het in die gekultiveerde en aristokratiese huishouding sy diep liefde van familie en die sosiale lewe ontwikkel. Hy het twee jaar later in 1796 'n kapelaan geword aan die [[Charité]] Hospitaal in Berlyn. As gevolg van 'n gebrek aan inspirasie wat betref sy vaardighede as prediker, het hy sielkundige en spirituele bevrediging nagejaag in die stad se gekultiveerde samelewing, asook in intensiewe filosofiese studies. Sodoende het hy begin om die raamwerk van sy filosofiese en godsdienstige sisteem op te bou. Sodoende het Scleiermacher bekend geraak met die kuns, literatuur, [[wetenskap]] en algemene kulturele wendinge. Hy was sterk beïnvloed deur [[Duitse Romantiek]]; soos verteenwoordig deur sy vriend [[Karl Wilhelm Friedrich von Schlegel]]. Hierdie belangstelling word uitgedra deur sy ''Vertroulike Briewe op Schlegel se Lucinde'', sowel as deur sy verhouding van sewe jaar (1798–1805) met [[Eleonore Christiane Grunow]] (née Krüger) (1769/1770–1837), die vrou van die Berlynse predikant August Christian Wilhelm Grunow (1764–1831). Alhoewel Schleiermacher se hoofbeginsels onveranderd gebly het, het hy meer klem geplaas op menslike emosie en die verbeelding. Hy het intussen die werke van [[Baruch Spinoza]] en [[Plato]] bestudeer, beide welke belangrike invloede was. Hy was ook baie verskuldig aan [[Immanuel Kant]], alhoewel hulle op grondliggende punte verskil het. Hy het gesimpatiseer met sommige van Jacobi se posisies, en sommige idees verkry van [[Johann Gottlieb Fichte]] en [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling]]. Die literêre produk van hierdie tydperk van spoedige ontwikkeling was sy invloedryke boek, ''Reden über die Religion'' ([[Op Geloof|''Op Geloof: Toesprake aan Sy Gekultiveerde Hekelaars'']]) en sy "nuwejaars geskenk" aan die nuwe eeu, die ''Monologen'' (''Monoloë''). In die eerste boek het Schleiermacher aan geloof 'n onveranderde plek tussen die goddelike geheime van menslik natuur gegee, dit onderskei van wat hy as huidige karikature van geloof beskou het, en die meerjarige vorme van geloof se manifestasie beskryf. Dit het die program van Schleiermacher se teologiese sisteem daargestel. In die ''Monoloë''het Schleiermacher sy etiese manifesto onthul, waarin hy sy idees betreffende die vryheid en onafhanklikheid van die gees uiteengesit het, die verhouding van die verstand tot die tasbare wêreld, en ook sy ideale siening van die toekoms van die indiwidu en van die samelewing geskets het. === Pastoorskap === Van 1802 tot 1804 het Schleiermacher as 'n pastoor in die Provinsie van Pomerania (1653–1815) in die dorp [[Słupsk|Stolp]] gedien. Hy het Friedrich Schlegel van sy nominale verantwoordelikheid vir die vertaling van Plato onthef, wat hulle saam onderneem het. (vols. 1–5, 1804–1810; vol. 6, Repub. 1828). 'n Ander werk, ''Grundlinien einer Kritik der bisherigen Sittenlehre'' [Buitelyne van 'n Kritiek van die Leer van Moraliteit tot die Hede] (1803), wat die eerste van sy streng kritiese en filosofiese werke was, het hom ook baie besig gehou. Dit is 'n kritiek op alle voormalige morele sisteme, insluitende die van Kant en Fichte. Die sisteme van Plato en Spinoza het die meeste guns van Schleiermacher verkry. Sy kritiek hou in dat die toets van die wysheid van 'n morele sisteem, die volledigheid van sy oogpunte van die wette en doele van menslike lewe as 'n geheel is, en die harmonieuse rangskikking van sy onderwerp onder een grondliggende beginsel. Alhoewel dit amper eksklusief van kritiese en negatiewe aard is, kondig die boek Schleiermacher se latere oortuiging betreffende morele wetenskap aan, en in die proses heg dit groot belangrikheid aan 'n ''Güterlehre'', of Leer van die doele wat bereik moet word deur morele handelinge. Die onbekendheid van die boek se styl en sy negatiewe toon het die onmiddellike sukses daarvan gekniehalter. === Professorskap === In 1804 het Schleiermacher as 'n universitêre leraar en professor van teologie aan beweeg na die [[Universiteit van Halle]], waar hy tot 1807 sou aan aanbly. Hy het gou 'n reputasie opgebou as 'n gedugte professor en leraar. Hy het, ten spyte van klagtes van o.a. ateïsme, dat hy 'n aanhanger was van [[Baruch Spinoza]] se leringe, asook piëtisme, floreer en 'n kragtige invloed uitgeoefen. In hierdie periode het hy sy lesings op [[hermeneutiek]] begin (1805–1833), en het hy ook sy dialoog, die ''Weinachtsfeier'' (''Oukersaand: Dialoog op die Inkarnasie'', 1806) geskryf, wat min of meer 'n middelpunt tussen sy ''Toesprake'' en sy groot dogmatiese werk, ''Der christliche Glabe'' (''Die Christelike Geloof'') daarstel. Die lesings verteenwoordig verskillende fases van sy groeiende waardering van [[Christendom]], sowel as die teenstrydige eienskappe van die teologie van die periode. Na die [[Slag van Jena]] het hy teruggekeer na Berlyn (1807), waar hy gou aangestel was as leraar van die [[Berlynse Kerk van die Heilige Drie-Eenheid]]. Op 18 Mei 1809 is hy getroud met Henriette von Willich (née von Mühlenfels) (1788–1840), welke die weduwee was van sy vriend Johann Ehrenfried Theodor von Willich (1777–1807). By die grondlegging van die [[Humboldt Universiteit van Berlyn|Universiteit van Berlyn]] (1810), waarin hy 'n groot rol gespeel het, het Schleiermacher 'n teologiese aanstelling verkry, en gou sekretaris tot die [[Pruisiese Akademie van Weteskappe]] geword. Hy het ook 'm prominente rol gespeel in die herorganisasie van die Pruisiese Kerk, en die mees kragtige voorstander van die vereniging van die [[Luthers]]e en Gereformeerde afdelings van Duitse Protestantisme geword, wat die weg gebaan het vir die [[Pruisiese Vereniging (Evangeliese Christelike Kerk)|Pruisiese Vereniging]] van Kerke (1817). Die vier-en-twintig jaar van sy professionele loopbaan in Berlyn het begin met sy kort uiteensetting van teologiese studie, (''Kurze Darstellung des theologischen Studiums'', 1811), waarin hy gepoog het om vir teologie dit te doen wat hy gedoen het vir geloof in sy '' Toesprake''. Terwyl hy elke [[Sondag]] gepreek het, het Schleiermacher geleidelik ook wat betref sy lesings in die universiteit, elke tak van teologie en filosofie opgeneem-van die eksegese oftewel interpretasie van die [[Nuwe Testament]], inleiding tot en interpretasie van die Nuwe Testament, etiek (beide filosofies en Christelik), [[dogmatiek]] en praktiese teologie, kerkgeskiedenis, geskiedenis van filosofie, [[sielkunde]], [[Dialektiek]], [[Logika]] en [[Metafisika]] , [[Politiek]] , [[Pedagogie]] , [[Vertaling]]- tot die [[Estetika]]. In [[Politiek]] het Schleiermacher vryheid en progressie ondersteun, en in die tydperk van reaksie wat gevolg het op die omverwerping van [[Napoleon Bonaparte]] het die Pruisiese regering aan hom die taak opgelê om "demagogiese oproer" in samewerking met die patriot [[Ernst Moritz Arndt]] te berde te bring. Terselfdertyd het Schleiermacher sy hoof teologiese werk, ''Der christliche Glaube nach den Grundsätzen der evangelischen Kirche'' (1821–1822; 2de uitgawe., baie gewysig, 1830–1831; 6de uitgawe., 1884) voorberei. Die fundamentele beginsel daarvan is dat geloofsgevoel, synde die sin van absolute afhanklikheid van God soos daargestel deur [[Jesus van Nasaret]] deur die kerk; en nie die belydenisse of Letter van Skriftuur of die rasionalistiese begrip; die bron en basis is van dogmatiese teologie. Die werk is derhalwe eenvoudig 'n beskrywing van die feite van geloofsgevoel, oftewel van die innerlike lewe van die siel in sy verhoudings tot God, en hierdie innerlike feite word ondersoek in die verskeie stadiums van hul ontwikkeling en voorgestel in hul sistematiese verbandhoudendheid. Die doel van die werk was om Protestantse teologie te hervorm, om 'n einde te maak aan die irrasionaliteit, kunsmatigheid en oppervlakkigheid van beide bygelowigheid en rasionalisme, en om [[Geloof]] en [[Teologie]] weg te stuur van die afhanklikheid op voortdurend veranderende sisteme van [[Filosofie]]. Alhoewel die werk bygedra het tot die reputasie van sy outeur, het dit die opposisie van die teologiese skole wat dit bedoel was om omver te werp gewek en verhoog, en terselfdertyd het Schleiermacher se verdediging van die reg van die kerke om hul eie liturgie te te bepaal in teenstelling tot die arbitrêre voorskrifte van die monargie of sy ministers hom in die sop laat beland. Hy het geisoleerde gevoel, alhoewel sy kerk en sy lesingsaal steeds stampvol was. Schleiermacher het voortgegaan met sy vertaling van Plato, en het 'n nuwe en grootliks gewysigde uitgawe van sy ''Christlicher Glaube'' voorberei. Laasgenoemde is voorafgegaan in twee briewe aan sy vriend [[Gottfried Christian Friedrich Lücke|Gottfried Lücke]] (in die ''Studien und Kritiken'', 1829), waarin hy sy algemene teologiese posisie verdedig het, en veral sy boek, teen teenstanders wat afkomstig was van beide die linkse en regse groeperinge. Dieselfde jaar het Schleiermacher sy enigste seun—Nathaniel (1820–1829)—verloor, 'n gepynigde slag wat hy gesê het "die spykers in sy eie kis in geslaan het." Hy het egter voortgegaan om onverwyld sy teologiese posisie te verdedig teen [[Ernst Wilhelm Hengstenberg]] en sy gevolg aan die een kant, en die rasionaliste Daniel Georg Konrad von Cölln (1788–1833) en David Schulz (1779–1854) aan die ander kant, deur te protesteer teen beide die navolging van die antieke skrede, asook die oplegging van 'n nuwe rasionalistiese formularium. === Dood === [[Lêer:Schleiermacher-Strasbourg.jpg|alt=|duimnael|'n Standbeeld van Schleiermacher by die [[Palais Universitaire, Strasbourg|Palais Universitaire]] in [[Strasbourg]]]] Schleiermacher het op 12 Februarie 1834 op die ouderdom van vyf-en-sestig jaar aan longontsteking beswyk. == Werk == === Leer van Kennis === Schleiermacher se [[Sielkunde]] neem as basis die fenomenale dualisme van die ego en die nie-ego, en beskou die lewe van Man as die wisselwerking van daardie elemente, met hul inter-penetrasie as die oneindige bestemming. Die [[Verstand-liggaam dualisme|Dualisme]] is derhalwe nie absoluut nie, en, alhoewel dit aanwesig is in Man se eie samestelling-synde saamgestel uit liggaam en gees- is dit relatief gesproke ook maar net-net daar. Die ego self, is beide liggaam en gees-die samewerking van beide stel dit daar. Ons "organisasie" of sintuiglike natuur het sy intellektuele elemente, en ons "intellek" sy organiese elemente, en daar is nie iets soos "suiwer verstand" of "suiwer liggaam" nie. Die een algemene funksie van die ego, gedagtes, word in verhouding tot die nie-ego, of ontvanklike, of spontane handeling, en in beide vorme werk sy organiese, of sin, en sy intellektuele energieë saam; en in verhouding tot Man, natuur en die heelal, vind die ego geleidelik sy ware identiteit deur deel van hulle te word, "elke uitbreiding van bewustheid synde hoër lewe te wees." Schleiermacher se Leer van kennis aanvaar die fundamentele beginsel van Kant, dat kennis begrens word deur ondervinding, maar dit poog om Kant se skeptisisme te verwyder betreffende kennis van die ''[[Ding an sich]]'' (die ''noumenon'') of ''Sein'', soos Schleiermacher dit noem. Die idee van kennis of wetenskaplike gedagte as ge-onderskei van die passiewe vorm van gedagtes-van estetika en religie- is gedagtes wat geproduseer word deur alle denkers, in dieselfde vorm en wat gelyk staan aan "bestaan". Alle kennis neem die vorm van die begrip (''Begriff'') of die oordeel (''Urteil'') aan, eersgenoemde wat gestalte gee aan die verskeidenheid van die "bestaan" as 'n definitiewe eenheid en pluraliteit, en laasgenoemde wat eenvoudig die begrip verbind met sekere indiwiduele voorwerpe. In die "begrip" oorheers die intellektuele element dus, en in die oordeel, die organiese of sintuiglike element. Die universele eenvormigheid van die vervaardiging van oordele, voor veronderstel die eenvormigheid van ons verhoudinge tot die uiterlike wêreld, en die eenvormigheid van begrip oftewel konsepte rus op soortgelyke wyse op die gelykenis van ons inwaarts-gekeerde aard. Hierdie eenvormigheid is nie gebaseer op die gelyksoortigheid van óf die intellektuele óf die organiese funksies alleen nie, maar op die wisselwerking van die vorme van gedagtes en sintuiglikheid met die vorme van "bestaan". Die essensiële aard van die begrip is dat dit die algemene en die "spesiale" kombineer, en dieselfde kombinasie kom weer in beide voor; te wete in dat dit die sisteem is van substansiële of permanente vorme wat antwoord tot die sisteem van begrippe, en die verhouding van oorsaak en gevolg tot die sisteem van oordele, die hoër begrip wat reageer tot "krag" en die laer begrip tot die fenomeen van krag, en die oordeel tot die voorwaardelike interaksie. Die som van die "bestaan", bestaan uit die twee sisteme van substansiële vorme en interaksionele verhoudinge, en dit verskyn weer in die vorm van begrip en oordeel, met die begrip wat die "bestaan" verteenwoordig, en die oordeel wat die daad daarstel. Kennis het onder beide vorme dieselfde voorwerp, die relatiewe verskil van die twee is dat wanneer die konsepsuele vorm oorheers, het ons spekulatiewe wetenskap en wanneer die vorm van oordeel oorheers, het ons empiriese of geskiedkundige wetenskap. Deur die domein van kennis word die twee vorm in konstante wedersydse verhoudinge gevind, nog 'n bewys van die fundamentele eenheid van gedagte en die "bestaan", of van die objektiwiteit van kennis. [[Plato]], [[Baruch Spinoza]], en [[Immanuel Kant]] het karakteristieke elemente van hul gedagtes bygedra tot hierdie sisteem, en direk of indirek was dit vir sy formulering grootliks te danke aan aan Schelling en sy fundamentele begrippe. === Hermeneutiek === Schleiermacher se werk het 'n diepgaande invloed gehad op die filosofiese veld van [[Hermeneutiek]]. Schleiermacher word dikwels na verwys as "die vader van moderne hermeneutiek as 'n algemene studieveld."<ref>Palmer, Richard E. ''Hermeneutics''. Evanston, Illinois: Northwestern University Press, 1969.</ref> Terwyl Schleiermacher nie uitvoerig gepubliseer het wat hermeneutiek betref gedurende sy leeftyd nie, het hy wel uitvoerig daarop lesings gegee. Sy gepubliseerde en ongepubliseerde skrywes op hermeneutiek was na sy dood versamel, alhoewel met onenigheid betreffende die plasing en ordening van indiwiduele tekste en lesingnotas. Schleiermacher se begeerte om hermeneutiek te benader in 'n meer algemene sin, was 'n poging om weg te beweeg van meer spesifieke metodes van interpretasie; soos die wyse van interpretasie van die Bybelse of die klassieke tekste; na 'n gefokusdheid op die wyse waarin mense oor die algemeen tekste verstaan. Alhoewel hy sekerlik geïnteresseer was in die interpretasie van Skriftuurlike bronne, het hy gemeen dat mens slegs behoorlik so kon doen wanneer mens 'n sisteem van interpretasie vasgestel het wat toepaslik was op alle tekste. Hierdie proses was nie 'n sistematiese of streng [[Filologie]]se benadering nie, maar een wat hy "die kuns van verstaan." genoem het.<ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. "The Hermeneutics: Outline of the 1819 Lectures," ''New Literary History'', Vol.10, No. 1, Literary Hermeneutics (Autumn, 1978), 1.</ref> Schleiermacher het verstaan dat om 'n teks te lees, 'n diskoers daargestel het tussen die interpreteerder en die teks self; hy het egter die teks oorweeg as die middele waardeur die outeur vorige geskepte of geformuleerde gedagtes oordra na die skepping van die teks.<ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. "The Hermeneutics: Outline of the 1819 Lectures," ''New Literary History'', Vol.10, No. 1, Literary Hermeneutics (Autumn, 1978), 2-3.</ref> Hierdie gedagtes is wat in die finale instansie die outeur daartoe beweeg om die teks te vervaardig, en dus die plek waar hierdie "innerlike gedagtes" "uiterlike uitdrukking" vind deur die medium van taal. Dit is die oomblik van vervaardiging of skepping. Dit is waar die betekenis van 'n teks uiteindelik vir Schleiermacher lê. Ten einde dan 'n teks te kan interpreteer, moet die interpreteerder beide die innerlike gedagtes van die outeur oorweeg, sowel as die taal wat hy gebruik het in die skryf van die teks. Hierdie kunssinnige benadering tot die interpretasie van tekste het binne-in dit die wisselwerking bevat tussen wat Schleiermacher die "grammatiese interpretasie", en die "sielkundige", (of tegniese) interpretasie genoem het. Eersgenoemde handel met die taal van die teks, en laasgenoemde met die gedagtes en doelwitte van die outeur.<ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. ed. Andrew Bowie. ''Hermeneutics and Criticism''. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, 229.</ref> Die uiteindelike doel van hermeneutiek vir Schleiermacher is "begryp van die hoogste orde."<ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. ed. Andrew Bowie. ''Hermeneutics and Criticism''. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, 228</ref> Op hierdie manier, kom die voorwerp wat begryp moet word voor uit 'n gedagte van 'n outeur, en word dan gestalte aan gegee of uitdrukking aan gegee deur taal. Die verhouding van die outeur tot taal is siklies, aangesien die outeur beperk word deur sy taal en geskiedkundige konteks, maar hy dra ook by tot taal as 'n geheel deur nuwe idees en deur die gebruik van taal <ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. "The Hermeneutics: Outline of the 1819 Lectures," ''New Literary History'', Vol. 10, No. 1, Literary Hermeneutics (Autumn, 1978), 5;10.</ref> The interpreter must understand how its original audience understood this language.<ref>Friedrich D. E. Schleiermacher, "The Hermeneutics: Outline of the 1819 Lectures," ''New Literary History'', Vol. 10, No. 1, Literary Hermeneutics (Autumn, 1978), 6.</ref> Aangesien die taal wat deur 'n outeur gebruik word "dit is wat op beide sensuele en eksterne wyse bemiddel tussen die spreker en die luisteraar",<ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. ed. Andrew Bowie. ''Hermeneutics and Criticism''. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, 232.</ref> word die kuns van begryp net soveel die kuns daarvan om misverstande te verhoed. Schleiermacher verdeel misverstande in twee vorme: kwalitatief en kwantitatief. Kwalitatiewe misverstande is om nie die inhoud te begryp nie, of "verwardheid betreffende die bedoeling van 'n woord, vir 'n ander woord."<ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. "The Hermeneutics: Outline of the 1819 Lectures," ''New Literary History'', Vol. 10, No. 1, Literary Hermeneutics (Autumn, 1978), 9.</ref> Kwalitatiewe misverstande is die wanbegrip van die besonderse nuanse in die outeur se eie "sfeer". As 'n resultaat van hierdie moontlike misverstande, staan die benodigdheid vir die grammatiese kant van interpretasie uit. Die grammatiese interpretasie ly tot die tegniese interpretasie, sooswat die leser poog om te begryp waarom die outeur die taal gekies het wat hy het, ten einde sy innerlike gedagtes oor te dra. Deel van die taak van hermeneutiek is om ten volle hierdie gedagtes te verstaan deur die outeur se diskoers, self beter as die outeur self.<ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. "The Hermeneutics: Outline of the 1819 Lectures," ''New Literary History'', Vol. 10, No. 1, Literary Hermeneutics (Autumn, 1978), 9.</ref> Dit kan gedoen word deur eenheid in die outeur(e) te ontdek, eerstens deur ondersoek in te stel waarom 'n besonderse werk vervaardig is, en tweedens deur eenderse werke wat in dieselfde genre val te bestudeer, en uiteindelik deur ander werke deur dieselfde outeur, in enige genre, te bestudeer.<ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. ed. Andrew Bowie. ''Hermeneutics and Criticism''. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, 256.</ref> Die interpreteerder kan dan evalueer wat die effek van die werk(e) was op die outeur se konteks. Indien 'n leser die psige van die outeur kan verstaan, kan hy die werk verstaan, maar slegs in balans met die grammatiese kant van interpretasie, welke poog om die werk te begryp ten einde die innerlike gedagtes van die outeur te verstaan. "Begrip" het vir Schleiermacher die kuns van die ondervinding van dieselfde gedagteproses as wat die outeur ondervind het, beteken. Begrip word moontlik gemaak deur die feit dat die outeur en leser beide menslik is, en skynbaar oor dieselfde redenasie vermoë beskik. Derhalwe is die proses van begrip nie slegs 'n historiese proses nie, d.i. om te leer oor die konteks waarin die outeur skryf nie, maar ook 'n sielkundige proses, wat gebruik maak van die verband tussen die interpreteerder en die outeur. Derhalwe is hermeneutiek 'n sikliese taak, maar vir Schleiermacher is dit nie sirkulêr nie, juis as gevolg van die rol van intuïsie.<ref>{{Cite book|title = Hermeneutics: Interpretation Theory in Schleiermacher, Dilthey, Heidegger, and Gadamer|last = Palmer|first = Richard|publisher = Northwestern University Press|year = 1969|isbn = 978-0-8101-0459-4|location = Evanston, IL|pages = 87–88}}</ref> As mense, benader interpreteerders dus 'n teks met 'n gedeelde begrip met die outeur, wat die moontlikheid van begrip skep. Ten spyte van Schleiermacher se eis dat die leser potensieel die outeur se gedagtes beter as die outeur self kan verstaan, gee hy toe dat "goeie interpretasie slegs by benadering kan wees en dus nie ten volle nie", en dat hermeneutiek dus nie 'n "perfekte kuns." is nie.<ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. "The Hermeneutics: Outline of the 1819 Lectures," ''New Literary History'', Vol. 10, No. 1, Literary Hermeneutics (Autumn, 1978), 14.</ref> Die kuns sit die interpreteerder in die beste posisie deur "homself in besit van al die kondisies van begrip te plaas."<ref>Schleiermacher, Friedrich D. E. ed. Andrew Bowie. ''Hermeneutics and Criticism''. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, 227.</ref> Die mate waarin 'n interpreteerder 'n teks begryp word egter meestal deur sy eie potensieel om 'n teks te begryp beperk. Die impak van Schleiermacher se werk op hermeneutiek is beduidend. Die eis dat Schleiermacher die vader van hermeneutiek is blyk geregverdig te wees deur die feit dat sy werk die begin van hermeneutiek as 'n algemene studieveld aandui, apart van spesifieke dissiplines soos bv. die regte of teologie.<ref>{{Cite book|title = Hermeneutics|last = Palmer|first = Richard|publisher = Northwestern University Press|year = 1969|isbn = 978-0-8101-0459-4|location = Evanston, IL|pages = 96–97}}</ref> Sy fokus op hermeneutiek as 'n teorie van interpretasie vir enige tekstuele uitdrukking, sou selfs verder uitgebrei word na die teorie van interpretasie van geleefde ondervindinge in die twintigste eeu, deur persone soos [[Heidegger]], [[Gadamer]], en [[Ricoeur]]. [[Lêer:Schleiermacher-tomb.JPG|duimnael|upright|Sy graf in Berlyn]] == Ontvangs == Die [[Nederduits Gereformeerde]] teoloog [[Herman Bavinck]] het Schleiermacher se Leer van openbaring op sy eie manier gebruik, en ook wat betref die [[Bybel]] as die objektiewe standaard vir sy teologiese werk. Bavinck maak gebruik van Schleiermacher se Leer om o.a. sy bekommerhede betreffende die probleem van objektivisme en subjektivisme op te los. Hy plaas ook klem op die belangrikheid van die kerk, wat volgens hom die Christelike ondervinding en bewustheid vorm. Sodoende poog hy om die latente swakheid van Schleiermacher se leer van openbaring te oorbrug, deur sy klem op die leer van ekklesiologie.<ref>{{cite journal | last=Woo | first=B. Hoon | title=Bavinck and Barth on Schleiermacher’s Doctrine of Revelation | journal= Korea Reformed Theology | year=2015 | volume=48 | url=https://www.academia.edu/25177723/_Bavinck_and_Barth_on_Schleiermacher_s_Doctrine_of_Revelation_Korea_Reformed_Theology_48_2015_38-71 |pages=38–71}}</ref> == Nalatenis == Die Asteroïde [[12694 Schleiermacher]] is vernoem na hom-die naam was gekies deur die Duitse astroloog [[Freimut Börngen]]. == Werke == Onder die titel ''Gesamtausgabe der Werke Schleiermachers in drei Abteilungen'', Schleiermacher se werke was eers gepubliseer in drie afdelings: # Teologies (11 volumes) # Preke (10 vols., 1873–1874, 5 vols) # Filosofies en Lukraak (9 volumes, 1835–1864). Sien ook ''[https://archive.org/search.php?query=Friedrich%20Schleiermacher%27s%20sa%CC%88mmtliche%20werke Sämmtliche Werke]'' (Berlin, 1834ff.), and ''[https://archive.org/search.php?query=Werke%20mit%20einem%20Bildnis%20Schleiermachers%20AND%20mediatype%3Atexts Werke: mit einem Bildnis Schleiermachers]'' ([[Leipzig]], 1910) in vier volumes. Ander werke sluit in: * ''[https://archive.org/details/schleiermachers02schlgoog Pädagogische Schriften]'' (3de uitgawe, 1902). * ''[https://archive.org/search.php?query=Aus%20Schleiermacher%27s%20Leben%20AND%20collection%3Aamericana Aus Schleiermachers Leben in Briefen]'' ([[Berlyn]], 1858–1863, in 4 vols., korrespondensie). * ''[https://archive.org/details/a573984200dolluoft Leben Schleiermachers]''. Vol. 1. Uitgawe [[Wilhelm Dilthey]]. [[Berlyn]]: Reimer, 1870. (Korrespondensie van 1768–1804). ** ''The Life of Schleiermacher as Unfolded in His Autobiography and Letters''. [https://archive.org/stream/lifeschleiermac00rowagoog#page/n11/mode/1up Vol. 1] and [https://archive.org/details/thelifeofschleie02schluoft Vol. 2]. vertaler F. Rowan. [[Londen]]: 1860. * ''[https://archive.org/details/friedrichschlei00schegoog Friedrich Schleiermacher, ein Lebens- und Charakterbild]''. D. Schenkel, 1868 (gebaseer op seleksie van briewe). Moderne uitgawes: * ''Brief Outline for the Study of Theology'' (''[https://archive.org/details/zurdarstellungde00schl Kurze Darstellung des theologischen Studiums zum Behuf einleitender Vorlesungen]'', 1830). ** [https://archive.org/details/briefoutlinetheo00schluoft 1850 text] vertaal deur William Farrer, [[Edinburgh]]. ** 1966 teks vertaal deur Terrence Tice, Richmond, VA. * ''The Christian Faith in Outline'' (2de uitgawe van ''[https://archive.org/details/derchristlichegl01schluoft Der Christliche Glaube]'', 1830–1). ** [https://archive.org/details/theologyofschlei00schluoft 1911 condensed presentation] vertaal en red. deur George Cross, ''The Theology of Friedrich Schleiermacher''. Chicago: University of Chicago Press, 1911. ** [https://archive.org/details/christianfaithin00schluoft 1922 outline] vertaal deur by D. M. (Donald Macpherson) Baillie, [[Edinburgh]]: T. & T. Clark. ** 1999 teks vertaal deur H. R. MacKintosh, red. J. S. Stewart. Edinburgh: T. & T. Clark. Sagteband: {{ISBN|0-567-08709-3}}. * ''Christmas Eve: A Dialogue on the Incarnation'' (''[https://archive.org/details/dieweihnachtsfe01schlgoog Die Weihnachtsfeier: Ein Gespräch]'', 1826). ** [https://archive.org/details/christmasevedial00schl 1890 text] vertaal deur W. Hastie, Edinburgh: T. & T. Clark. ** 1967 teks vertaal deur Terrence Tice, Richmond, VA: Scholars Press. * ''Dialectic, or, The Art of Doing Philosophy: A Study Edition of the 1811 Notes'' (''[https://archive.org/details/schleiermachers00halpgoog Schleiermachers Dialektik]'', 1903). Vertaler Terrence Tice. [[Atlanta]], GA: Scholars Press, 2000. Sagteband: {{ISBN|0-7885-0293-X}} * ''Fifteen Sermons of Friedrich Schleiermacher Delivered to Celebrate the Beginning of a New Year'' (''Monologues'', 1800), vertaler Edwina G. Lawler, [[Edwin Mellen Press]], 2003. hardeband: {{ISBN|0-7734-6628-2}} * ''[https://archive.org/details/selectedsermonso00schl Selected Sermons of Schleiermacher]''. Vertaler Mary F. Wilson. London: Hodder and Stoughton, 1890. * ''[https://archive.org/details/schleiermachers00schluoft Schleiermacher's Introductions to the Dialogues of Plato]'', vertaler William Dobson. 1836; herdruk, New York: Arno Press, 1973; herdruk, Charleston, SC: BiblioBazaar, 2009. Sagteband: {{ISBN|1-116-55546-8}}. * ''Lectures on Philosophical Ethics'' (''[https://archive.org/details/friedrichschlei00twesgoog Grundriss der philosophischen Ethik]'', 1841). vertaler Louise Adey Huish. Cambridge: Cambridge University Press, 2002. Sagteband: {{ISBN|0-521-00767-4}} * ''The Life of Jesus'', vertaler S. Maclean Gilmour. Sigler Press 1997. Sagteband: {{ISBN|1-888961-04-X}} * ''[https://archive.org/details/gospelofstluke00schluoft A Critical Essay on the Gospel of Luke]'' (''[https://archive.org/details/ueberdieschrifte01schl Űber die Schriften des Lukas: ein kritischer Versuch]'', 1817). [[Londen]]: Taylor, 1825. * ''Hermeneutics and Criticism and Other Writings'' (''[https://archive.org/details/hermeneutikundkr00schl Hermeneutik und Kritik mit besonderer Beziehung auf das Neue Testament]'', 1838). Vertaler Andrew Bowie. Cambridge University Press, 1998 Sagteband: {{ISBN|0-521-59848-6}} * ''On Creeds, Confessions And Church Union: "That They May Be One"'', vertaler Iain G. Nicol. Edwin Mellen Press 2004. hardeband: {{ISBN|0-7734-6464-6}} * ''On Freedom'', vertaler A. L. Blackwell. Lewiston, NY: Edwin Mellen, 1992. * ''On the ''Glaubenslehre: ''Two Letters to Dr. Lucke'' (''[https://archive.org/details/schleiermachers00mulegoog Schleiermachers Sendschreiben über seine Glaubenslehre an Lücke]''). Vertalers James Duke en Francis Fiorenza. Atlanta, GA: Scholars Press, 1981. * ''On the Highest Good'', vertaler H. V. Froese. Lewiston, NY: Edwin Mellen Press, 1992. * [[On Religion|''On Religion: Speeches to its Cultured Despisers'']] (''[https://archive.org/details/werkemiteinembil04schl Über die Religion: Reden an die Gebildeten unter ihren Verächtern]'', drie uitgawes: 1799, 1806, 1831) ** 1799 text tr. Richard Crouter, Cambridge: Cambridge University Press, 1996. Sagteband: {{ISBN|0-521-47975-4}} ** [https://archive.org/details/onreligionspeech00schl 1893 text] tr. by John Oman, Louisville: Westminster John Knox Press, 1994. Sagteband: {{ISBN|0-664-25556-6}} * ''On the Worth of Life'' (''[https://archive.org/stream/monologennebstde00schl#page/166/mode/2up Űber den Wert des Lebens]''), vertaler E. Lawlor, T. N. Tice. Lewiston, NY: Edwin Mellen, 1995. * ''Soliloquies'', vertaler [[Horace L. Friess]]. Chicago, 1957. * ''Toward a Theory of Sociable Conduct and Essays in Its Intellectual-Cultural Context'', vertaler Ruth Drucilla Richardson. Edwin Mellen Press, 1996 hardeband: {{ISBN|0-7734-8938-X}} * ''[https://archive.org/details/selectedsermonso00schl Selected Sermons of Schleiermacher]'', vertaal deur Mary F. Wilson. Wipf & Stock Publishers, 2004. Sagteband: {{ISBN|1-59244-602-7}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Notas == * [[Heinrich Fink]]: ''Begründung der Funktion der Praktischen Theologie bei Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher: Eine Untersuchung anhand seiner praktisch-theologischen Vorlesungen.'' Berlin 1966 (Berlin, Humboldt-U., Theol. F., Diss. v. 25. Jan. 1966) [master's thesis] * Wilhelm Dilthey: ''Leben Schleiermachers'', ed. M. Redeker, Berlin 1966 * Falk Wagner: ''Schleiermachers Dialektik. Eine kritische Interpretation'', Gütersloh 1974 * Brian A. Gerrish: ''A Prince of the Church. Schleiermacher and the Beginnings of Modern Theology'', London / Philadelphia 1984 * Kurt-Victor Selge (ed.): ''Internationaler Schleiermacher-Kongreß Berlin 1984'' (Zwei Teilbände), Berlin / New York 1985 * Günter Meckenstock: ''Deterministische Ethik und kritische Theologie. Die Auseinandersetzung des frühen Schleiermacher mit Kant und Spinoza 1789–1794'', Berlin / New York 1988 * Hans-Joachim Birkner: ''Schleiermacher-Studien.'' (Schleiermacher-Archiv. Band 16), Berlin / New York 1996 * Julia A. Lamm: ''The Living God: Schleiermacher's Theological Appropriation of Spinoza'', University Park, Pennsylvania 1996 * Ulrich Barth / Claus-Dieter Osthövener (Hg.), ''200 Jahre "Reden über die Religion". Akten des 1. Internationalen Kongresses der Schleiermacher-Gesellschaft'' Halle, 14.–17. March 1999 (Schleiermacher Archiv 19), Berlin / New York 2000 * Kurt Nowak: ''Schleiermacher. Leben, Werk und Wirkung''. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2001. * [[Matthias Wolfes]]: ''Öffentlichkeit und Bürgergesellschaft. Friedrich Schleiermachers politische Wirksamkeit'', Berlin / New York 2004 * {{cite book |last=Lundberg |first=Phillip |title=Tallyho – The Hunt for Virtue: Beauty, Truth and Goodness – Nine Dialogues by Plato |publisher=AuthorHouse | year=2005 | isbn=1-4184-4976-8}} * Christof Ellsiepen: ''Anschauung des Universums und Scientia Intuitiva. Die spinozistischen Grundlagen von Schleiermachers früher Religionstheorie'', Berlin / New York 2006 * Walter Wyman, Jr.: "The Role of the Protestant Confessions in Schleiermacher’s The Christian Faith". ''The Journal of Religion'' 87:355–385, July 2007 * ''Christentum – Staat – Kultur. Akten des Kongresses der Internationalen Schleiermacher-Gesellschaft in Berlin, March 2006.'' Hrsg. von Andreas Arndt, Ulrich Barth and Wilhelm Gräb (Schleiermacher-Archiv 22), De Gruyter: Berlin / New York 2008 == Bronne == ; In Engels * Barth, Karl. ''The Theology of Schleiermacher''. trans. Geoffrey Bromiley. Grand Rapids, Michigan: Eerdmans, 1982. * Barth, Karl. "Schleiermacher," in ''[https://archive.org/details/protestantthough013180mbp Protestant Theology from Rousseau to Ritschl].'' New York: Harper, 1959. Ch. VIII, pp.&nbsp;306–354. * Brandt, R. B. ''The Philosophy of Schleiermacher: The Development of his Theory of Scientific and Religious Knowledge''. Westport, CT: 1968. * Crouter, Richard. ''Friedrich Schleiermacher: Between Enlightenment and Romanticism''. Cambridge: Cambridge University Press: 2008. * Gadamer, Hans-Georg. ''Truth and Method'', 2nd revised ed. tr. Joel Weinsheimer and Donald. Marshall. New York: Continuum, 1994. * {{Cite journal|ref=harv |last=Kenklies |first=K. |year=2012 |title=Educational theory as topological rhetoric. The concepts of pedagogy of Johann Friedrich Herbart and Friedrich Schleiermacher| journal=Studies in Philosophy and Education|volume=31 |pages=265–273 |doi=10.1007/s11217-012-9287-6}} * Kenklies, Karsten. "Schleiermacher, Friedrich Daniel Ernst". In ''Encyclopedia of Educational Theory and Philosophy''. Edited by D.C. Phillips. Thousand Oaks: SAGE Publications, 2014, pp.&nbsp;733–735. * Kirn, O. "Schleiermacher, Friedrich Daniel Ernst." ''[https://archive.org/details/newschaffherzog15haucgoog The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge]''. Vol. X. New York: Funk and Wagnalls, 1911. pp.&nbsp;240–246. * Mariña, Jacqueline, ed. ''The Cambridge Companion to Schleiermacher''. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. * Munro, Robert. ''[https://archive.org/details/schleiermacherpe00munrrich Schleiermacher: Personal and Speculative]''. Paisley: A. Gardner, 1903. * Niehbuhr, Richard R. ''Schleiermacher on Christ and Religion: A New Introduction''. New York: Scribners, 1964. * Park, Jae-Eun. "[https://www.academia.edu/15475404/_Schleiermachers_Perspective_on_Redemption_A_Fulfillment_of_the_coincidentia_oppositorum_between_the_Finite_and_the_Infinite_in_Participation_with_Christ._Journal_of_Reformed_Theology_9_3_2015_270-294 Schleiermacher's Perspective on Redemption: A Fulfillment of the ''coincidentia oppositorum'' between the Finite and the Infinite in Participation with Christ.]" ''[[Journal of Reformed Theology]]'' 9/3 (2015): 270-294. * Selbie, W. E. ''[https://archive.org/details/schleiermacherac003170mbp Schleiermacher: A Critical and Historical Study]''. New York: Dutton, 1913. * Kerber, Hannes. "Strauss and Schleiermacher. An Introduction to 'Exoteric Teaching". In ''Reorientation: Leo Strauss in the 1930s''. Edited by Martin D. Yaffe and Richard S. Ruderman. New York: Palgrave, 2014, pp.&nbsp;203–214. ; In Frans * [[Antoine Berman|Berman, Antoine]]. ''[[L'épreuve de l'étranger. Culture et traduction dans l'Allemagne romantique: Herder, Goethe, Schlegel, Novalis, Humboldt, Schleiermacher, Hölderlin]]'', Paris, Gallimard, Essais, 1984. {{ISBN|978-2-07-070076-9}} == Eksterne skakels == * {{Internet Archive author |sname=Friedrich Schleiermacher}} * [http://www.infography.com/content/708444911385.html Infografie oor Friedrich Schleiermacher] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schleiermacher, Friedrich}} [[Kategorie:Duitse akademici]] [[Kategorie:Duitse filosowe]] [[Kategorie:Duitse teoloë]] [[Kategorie:Duitse vertalers]] [[Kategorie:Filosowe in die 18de eeu]] [[Kategorie:Filosowe in die 19de eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1768]] [[Kategorie:Sterftes in 1834]] 59r80x22yzqdnm69qp064klroya2lgd Lando Norris 0 264520 2888768 2888750 2026-03-30T12:39:54Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-renloopbaan */ 2888768 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Lando Norris | image = 2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3968 by Stepro (cropped2).jpg | caption = Norris, wenner van die [[2024 Nederlandse Grand Prix]] | image_size = 200px | birth_date = {{GDEO|1999|11|13}} | birth_place = [[Bristol]], [[Verenigde Koninkryk]] | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|GBR}} Brit | Years = | Old Team = | 2025 Team = [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 2026 Team = [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | Car number = 4 | Races = {{F1stat|NOR|entries}} ({{F1stat|NOR|starts}} begin) | Championships = 1 (2025) | Wins = {{F1stat|NOR|wins}} | Podiums = {{F1stat|NOR|podiums}} | Points = {{F1stat|NOR|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|NOR|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|NOR|fastestlaps}} | First race = [[2019 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2024 Miami Grand Prix]] | Last win = [[2025 Meksikostad Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 1ste (423 punte) }} '''Lando Norris''' (* [[13 November]] [[1999]]) is 'n Brits-Belgiese professionele motorrenjaer wat tans vir die [[McLaren]]-span aan [[Formule Een]]renne deelneem en onder die Britse vlag jaag. Hy het die MSA Formule-kampioenskap in 2015 gewen, en die Toyota Racing-reeks, Eurocup Formule Renault 2.0 en Formule Renault 2.0 Noord-Europese Beker in 2016. Hy het ook daardie jaar die McLaren Autosport BRDC-toekenning ontvang. Hy het daarna die 2017 FIA Formule 3 Europese Kampioenskap gewen en het in 2018 naas George Russell in die FIA ​​Formule 2-kampioenskap geëindig, beide saam met Carlin. Hy was 'n lid van die McLaren Jongbestuurderprogram. == Formule 1-renloopbaan == In Februarie 2017 is Norris as 'n junior bestuurder by McLaren onderteken.<ref>{{cite web|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/128207|title=McLaren F1 team signs Lando Norris to its junior programme|last=Khorounzhiy|first=Valentin|work=Autosport|date=22 Februarie 2017|access-date=22 Februarie 2017}}</ref> Later daardie jaar het Norris vir McLaren getoets in 'n geskeduleerde middelseisoentoets. Hy het die tweede vinnigste rondte in die tweede dag van toetse by die [[Hungaroring]] afgelê.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2017/8/kubica-fourth-fastest-on-return-as-vettel-sets-testing-pace.html|title=Kubica fourth fastest on return as Vettel sets testing pace|publisher=ESPN F1|date=2 Augustus 2017|access-date= 2 Augustus 2017}}</ref> Aan die einde van 2017 het Norris die amptelike McLaren-toets- en reserwejaer vir die [[2018 Formule Een-seisoen|2018-seisoen]] geword.<ref>{{Cite news|date=6 November 2017|title=McLaren Formula 1 – Lando Norris becomes official McLaren test and reserve driver for 2018|language=en|work=mclaren.com|url=http://www.mclaren.com/formula1/team/reserve-test-development-drivers/lando-norris-becomes-official-mclaren-test-reserve-driver-2018/|url-status=dead|access-date=6 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221051536/https://www.mclaren.com/formula1/team/reserve-test-development-drivers/lando-norris-becomes-official-mclaren-test-reserve-driver-2018/|archive-date=21 February 2018}}</ref> Norris het aan sy eerste amptelike oefensessie by die [[2018 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] deelgeneem en 26 rondtes aangeteken.<ref>{{Cite web|last=Mitchell|first=Scott|title=Vettel heads Verstappen and Hamilton in 2018 Belgian Grand Prix FP1|url=https://www.autosport.com/f1/news/138217/vettel-heads-verstappen-and-hamilton-in-spa-fp1|access-date=7 November 2020|website=Autosport.com|language=en}}</ref> Norris het gedurende die jaar ses verdere oefensessies afgelê. === Sedert 2019 by McLaren === [[Lêer:Lando_Norris,_Chinese_GP_2019.jpg|links|duimnael|Norris (afgebeeld by die [[Chinese Grand Prix]]) het in 2019 op 19-jarige ouderdom sy Formule Een-debuut by [[McLaren]] gemaak.]] Norris was gekontrakteer om vir McLaren te jaag vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019 Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen]], saam met spanmaat [[Carlos Sainz jr.]].<ref>{{cite web |title=Lando Norris to drive for McLaren in 2019 |url=https://www.mclaren.com/formula1/team/lando-norris/lando-norris-drive-mclaren-2019/ |publisher=McLaren |access-date=3 September 2018}}</ref> Hy het met sy debuut by die [[2019 Australiese Grand Prix]] agtste gekwalifiseer en die wedren in die twaalfde plek voltooi. Hy het sy eerste Formule Een-punte behaal deur sesde te eindig by die volgende ren, die [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]].<ref>{{Cite news|last=Slater|first=Luke|date=2 April 2019|title=Lando Norris's impressive Bahrain Grand Prix hints at a McLaren revival|language=en|work=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/04/02/lando-norriss-impressive-bahrain-grand-prix-hints-mclaren-revival/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/04/02/lando-norriss-impressive-bahrain-grand-prix-hints-mclaren-revival/ |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=7 November 2020|issn=0307-1235}}</ref> Die [[2019 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] was die eerste van Norris se onttrekkings daardie seisoen, nadat skade van 'n botsing met [[Daniil Kvyat]] op die eerste rondte veroorsaak het dat hy later aan die wedren onttrek het.<ref>{{Cite news|last=Duncan|first=Phil|date=14 April 2019|title=Lando Norris feared first lap Chinese Grand Prix crash would leave him upside down|language=en|work=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/04/14/lando-norris-feared-first-lap-chinese-grand-prix-crash-would/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/04/14/lando-norris-feared-first-lap-chinese-grand-prix-crash-would/ |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=7 November 2020|issn=0307-1235}}</ref> Verdere onttrekkings het gekom by die [[2019 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] ná 'n botsing met [[Lance Stroll]] en by die [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] toe 'n brand aan sy remme veroorsaak het dat sy suspensie ingegee het.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-f1-team-identifies-cause-of-norriss-canadian-gp-breakage-4986064/4986064/|title=McLaren F1 team identifies cause of Norris's Canadian GP breakage|website=autosport.com|first=Adam|last=Cooper|date=18 Junie 2019|accessdate=16 Julie 2021}}</ref> Norris was op koers om sewende by die [[2019 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] te eindig, maar het laat in die wedren hidrouliese probleme ondervind, en is uiteindelik negende geklassifiseer. Dit is gevolg deur 'n sesde plek by die [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]], wat sy beste uitslag verteenwoordig het. Hy is gedwing om laaste by die [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] weg te spring as gevolg van boetes vir die oorskryding van die toegelate aantal enjinkomponente vir die seisoen. Hy het later uit die wedren geval ná 'n kragverlies.<ref>{{Cite web|title=McLaren Racing - 2019 German Grand Prix|url=https://www.mclaren.com/racing/2019/german-grand-prix/2019-german-grand-prix/|access-date=7 November 2020|website=www.mclaren.com|language=en}}</ref> By die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] het hy sy pad van elfde tot vyfde in die vroeë stadiums van die wedren oopgeveg. Hy het hierdie posisie behou en was ingestel om sy beste loopbaanuitslag aan te teken, maar het 'n kragverlies op sy laaste rondte opgedoen en is elfde geklassifiseer.<ref>{{Cite web|last=Grounds|first=Ben|date=1 September 2019|title=Lando Norris left frustrated by final-lap mechanical failure at Belgian GP|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11800151/lando-norris-left-frustrated-by-final-lap-mechanical-failure-at-belgian-gp|access-date=7 November 2020|website=Sky Sports|language=en}}</ref> Norris het sy [[2019 Formule Een-seisoen|debuut Formule Een-seisoen]] elfde in die jaerskampioenskap met 49 punte afgesluit. Spanmaat Sainz het 96 punte aangeteken, maar Norris het Sainz by elf van die een-en-twintig wedrenne uitgekwalifiseer. Tydens sy debuutjaar het Norris 'n meerjarige kontrak geteken om by McLaren te bly vir die [[2020 Formule Een-seisoen|2020-seisoen]] tot [[2022 Formule Een-seisoen|2022]].<ref>{{cite web|last=Richards|first=Giles|date=9 July 2019|title=Lando Norris signs new McLaren contract after superb start to F1 career|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/jul/09/lando-norris-new-mclaren-contract-f1-carols-sainz|access-date=30 November 2019|website=The Guardian}}</ref> === 2020: Nooienspodium === By die seisoen-opener, die [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] het Norris in die vierde plek gekwalifiseer, maar is na die derde plek bevorder na 'n roosterstraf vir [[Lewis Hamilton]], die hoogste roosterplek van sy loopbaan destyds en die hoogste vir McLaren sedert die [[2016 Oostenrykse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.we-never-thought-we-could-beat-racing-point-admits-norris-after-career-best.709o2E45PFuzgfJnWrPrbH.html|title=Lando Norris admits McLaren 'never thought' they could beat Racing Point as he secures best-ever qualifying result in Austria &#124; Formula 1®|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122145434/https://www.formula1.com/en/latest/article.we-never-thought-we-could-beat-racing-point-admits-norris-after-career-best.709o2E45PFuzgfJnWrPrbH.html|archive-date=22 January 2021|access-date=26 February 2021}}</ref> In die laaste stadiums van die wedren is die derde geplaasde Hamilton 'n vyf-sekonde-straf opgelê vir die veroorsaak van 'n botsing met Alex Albon. Norris het die vinnigste rondte van die wedren in die laaste rondte opgestel om 4.802 sekondes agter Hamilton te eindig, en Norris behaal die eerste podiumplek van sy loopbaan.<ref>{{Cite news|last=Matthey|first=James|date=6 July 2020|title=Lando Norris was the highlight of the Austrian GP after snatching a podium finish|url=https://www.news.com.au/sport/motorsport/formula-one/lando-norris-was-the-highlight-of-the-austrian-gp-after-snatching-a-podium-finish/news-story/f523339baa3ee049753ef1c38bf630e9|access-date=6 July 2020|newspaper=News.com.au|language=en-AU|archive-date=6 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706055837/https://www.news.com.au/sport/motorsport/formula-one/lando-norris-was-the-highlight-of-the-austrian-gp-after-snatching-a-podium-finish/news-story/f523339baa3ee049753ef1c38bf630e9|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Duncan|first1=Phil|last2=Slater|first2=Luke|date=5 July 2020|title=Valtteri Bottas wins chaotic Austrian Grand Prix as brilliant Lando Norris takes maiden podium for McLaren|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/07/05/f1-austrian-grand-prix-2020-live-spielberg-race-results-hamilton/|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/07/05/f1-austrian-grand-prix-2020-live-spielberg-race-results-hamilton/|archive-date=11 January 2022|url-access=subscription|url-status=live|newspaper=The Telegraph}}</ref> By die [[2020 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] het Norris sesde gekwalifiseer, maar is 'n drie-plek-roosterstraf opgelê vir verbysteek onder [[Vlae gebruik in motorwedrenne|geel vlae]] tydens oefening. Hy het drie motors in die laaste twee rondtes van die wedren verbygesteek om vyfde te eindig, in wat hy beskryf het as "een van die beste wedrenne van my loopbaan".<ref>{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/news/lando-norris-styrian-gp-best-race/|title=Norris: Styrian GP best race of F1 career|date=12 July 2020|website=planetf1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730131210/https://www.planetf1.com/news/lando-norris-styrian-gp-best-race/|archive-date=30 July 2021|access-date=16 July 2021}}</ref> Ses agtereenvolgende punteverdienstes is tussen die [[2020 Britse Grand Prix|Britse]] en [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse]] Grands Prix behaal. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2020/races/1053/tuscany/race-result.html|title=Tuscan Grand Prix race results|website=formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921115214/https://www.formula1.com/en/results.html/2020/races/1053/tuscany/race-result.html|archive-date=21 September 2020|access-date=7 November 2020}}</ref> Norris het skade opgedoen tydens die eerste rondte van die [[2020 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] en die wedren vyftiende geëindig. By die [[2020 Eifelse Grand Prix|Eifelse Grand Prix]] het hy van die sesde plek onttrek weens kragbronversaking. Tydens die [[2020 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] het 'n botsing met [[Lance Stroll]] en 'n pap wiel tot 'n dertiende plek gelei.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.who-were-the-winners-and-losers-of-the-portuguese-grand-prix.8cSP4vj2v8wr1lpc9zwLd.html|title=Who were the Winners and Losers of the 2020 Portuguese Grand Prix?|website=formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102041951/https://www.formula1.com/en/latest/article.who-were-the-winners-and-losers-of-the-portuguese-grand-prix.8cSP4vj2v8wr1lpc9zwLd.html|archive-date=2 November 2020|access-date=7 November 2020}}</ref> Hierna het Norris kritiek gekry oor sy opmerkings dat Stroll "blykbaar nie leer nie"<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/36306/12115132/lando-norris-angry-with-lance-stroll-after-crash-at-portuguese-gp|title=Lando Norris angry with Lance Stroll after crash at Portuguese GP|website=Sky Sports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103200855/https://www.skysports.com/f1/news/36306/12115132/lando-norris-angry-with-lance-stroll-after-crash-at-portuguese-gp|archive-date=3 November 2020|access-date=9 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.norris-says-stroll-doesnt-seem-to-learn-after-portuguese-gp-collision.3f9HSpByasXi9zkyJlUgqX.html|title=Norris says Stroll 'doesn't seem to learn' after Portuguese GP collision|date=25 October 2020|website=formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028212500/https://www.formula1.com/en/latest/article.norris-says-stroll-doesnt-seem-to-learn-after-portuguese-gp-collision.3f9HSpByasXi9zkyJlUgqX.html|archive-date=28 October 2020|access-date=7 November 2020}}</ref> en sy vermeende aftakeling van Lewis Hamilton se behaal van die meeste Grand Prix-oorwinnings, en dit beskryf as "niks vir hom" nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-emilia-romagna-grand-prix-lando-norris-explains-apology-tweet-was-for-lewis-hamilton-after-public-backlash/|title=Lando Norris explains apology Tweet was for Lewis Hamilton after public backlash|last=Gopal|first=Bhargav|date=30 October 2020|website=EssentiallySports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202222115/https://www.essentiallysports.com/f1-news-emilia-romagna-grand-prix-lando-norris-explains-apology-tweet-was-for-lewis-hamilton-after-public-backlash/|archive-date=2 December 2020|access-date=9 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-emilia-romagna-grand-prix-last-few-days-have-been-the-worst-lando-norris-asserts-hes-a-nice-guy/|title="Last few days have been the worst"- Lando Norris asserts he's a "Nice Guy"|last=Manjunath|first=Ayush|date=31 October 2020|website=EssentiallySports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421043124/https://www.essentiallysports.com/f1-news-emilia-romagna-grand-prix-last-few-days-have-been-the-worst-lando-norris-asserts-hes-a-nice-guy/|archive-date=21 April 2021|access-date=9 November 2020}}</ref> Daarna het Norris om verskoning gevra vir sy opmerkings oor Stroll en ook 'n persoonlike verskoning aan Hamilton aangebied, waarin hy gesê het dat sy opmerkings "onverskillig" was en dat hy "[nie] die respek getoon het wat ek aan sekere mense behoort te hê nie".<ref>{{Cite web|url=https://thesportsrush.com/f1-news-i-owe-an-apology-lando-norris-apologizes-to-lance-stroll-after-abusing-him-on-team-radio/|title="I owe an apology" - Lando Norris apologizes to Lance Stroll after abusing him on team radio during Portuguese Grand Prix|date=27 October 2020|website=The SportsRush|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122165048/https://thesportsrush.com/f1-news-i-owe-an-apology-lando-norris-apologizes-to-lance-stroll-after-abusing-him-on-team-radio/|archive-date=22 January 2021|access-date=9 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12118961/lando-norris-sent-lewis-hamilton-apology-over-comments-on-f1-wins-record|title=Lando Norris sent Lewis Hamilton apology over comments on F1 wins record|website=Sky Sports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109005919/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12118961/lando-norris-sent-lewis-hamilton-apology-over-comments-on-f1-wins-record|archive-date=9 November 2020|access-date=9 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-lando-norris-concedes-hes-been-stupid-and-careless-over-recent-comments/|title=Norris concedes he's been "stupid and careless" over recent comments|last=Gopal|first=Bhargav|date=27 October 2020|website=EssentiallySports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204211847/https://www.essentiallysports.com/f1-news-lando-norris-concedes-hes-been-stupid-and-careless-over-recent-comments/|archive-date=4 December 2020|access-date=9 November 2020}}</ref> By die [[2020 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] het Norris wat hy "die swakste wegsprong van sy loopbaan" genoem het, gehad.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/norris-made-worst-start-of-everyones-career-ever-in-turkey/4911396/|title=F1: Norris made 'worst start of everyone's career ever'|last=Cooper|first=Adam|date=16 November 2020|website=www.motorsport.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117193407/https://www.motorsport.com/f1/news/norris-made-worst-start-of-everyones-career-ever-in-turkey/4911396/|archive-date=17 November 2020|access-date=14 December 2020}}</ref> Hy het vanaf die veertiende plek weggespring na 'n vyf-plek-roosterstraf omdat hy nie geel vlae in kwalifisering gerespekteer het nie, maar het herstel om agtste te eindig en die vinnigste rondte van die wedren aangeteken.<ref name=":0" /> Norris het vierde geëindig by die [[2020 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] en vyfde by die seisoenfinale [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.norris-and-sainz-delighted-with-p4-and-p5-in-bahrain-gp-as-mclaren-jump-to.3rJI1QBfxpk2r6DUyuFkxn.html|title=Norris and Sainz delighted with P4 and P5 in Bahrain GP, as McLaren jump to third in constructors' battle|date=29 November 2020|website=www.formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130005203/https://www.formula1.com/en/latest/article.norris-and-sainz-delighted-with-p4-and-p5-in-bahrain-gp-as-mclaren-jump-to.3rJI1QBfxpk2r6DUyuFkxn.html|archive-date=30 November 2020|access-date=14 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-dont-know-where-it-came-from-norris-shocked-by-stunning-p4-in-abu-dhabi.7ffqnh8GiHYnP46VSzeUTL.html|title='I don't know where it came from' – Lando Norris shocked by stunning P4 in Abu Dhabi qualifying|date=12 December 2020|website=www.formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212192814/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-dont-know-where-it-came-from-norris-shocked-by-stunning-p4-in-abu-dhabi.7ffqnh8GiHYnP46VSzeUTL.html|archive-date=12 December 2020|access-date=14 December 2020}}</ref> wat, benewens die punte wat deur spanmaat Sainz aangeteken is, McLaren gehelp het om die derde plek in die vervaardigerskampioenskap voor [[Racing Point F1-span|Racing Point]]<ref>{{Cite news|last=Benson|first=Andrew|date=13 December 2020|title=Verstappen wins season finale in Abu Dhabi|language=en|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/55294365|access-date=14 December 2020|archive-date=14 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214011122/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/55294365|url-status=live}}</ref> te behaal. Norris het die seisoen negende in die Bestuurderskampioenskap met 97 punte afgesluit, agt punte agter Sainz. === 2021 Eerste voorwegsprong === [[Lêer:FIA F1 Austria 2021 Nr. 4 Norris.jpg|duimnael|links|Norris jaag tydens die [[2021 Oostenrykse Grand Prix]]]] Norris het vir die 2021 seisoen by McLaren gebly, saam met Daniel Ricciardo terwyl Sainz die span verlaat het en na Ferrari oorgestap het.<ref>{{cite web|title=Daniel Ricciardo/Lando Norris will be the most exciting driver line up in 2021, says McLaren boss Zak Brown|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.ricciardo-norris-will-be-the-most-exciting-driver-line-up-in-2021-says-zak.3RCqTJxOAFyTfp9YxkAxVY.html|access-date=15 July 2020|website=formula1.com|date=26 June 2020|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116113436/https://www.formula1.com/en/latest/article.ricciardo-norris-will-be-the-most-exciting-driver-line-up-in-2021-says-zak.3RCqTJxOAFyTfp9YxkAxVY.html|url-status=live}}</ref> Norris het sewende gekwalifiseer vir die seisoen-opener Bahreinse Grand Prix en die wedren vierde geëindig.<ref>{{cite web|last=Noble|first=Jonathan|date=28 March 2021|title=McLaren insists it has no disappointment with Bahrain GP qualifying form|url=https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-no-disappointment-bahrain-gp-qualifying/5953840/|access-date=18 April 2021|website=www.autosport.com|language=en|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418224658/https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-no-disappointment-bahrain-gp-qualifying/5953840/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Qualifying Standings - Bahrain|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1064/bahrain/qualifying.html|access-date=18 April 2021|website=Formula 1|archive-date=28 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210328175040/https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1064/bahrain/qualifying.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=28 March 2021|title=McLaren's Lando Norris had 'flashbacks' to maiden podium as he charged to P4 in Bahrain|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.norris-had-flashbacks-to-maiden-podium-as-he-charged-to-p4-in-bahrain.5ksgDWSHznlTr9heyikSFz.html|access-date=18 April 2021|website=formula1.com|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415025524/https://www.formula1.com/en/latest/article.norris-had-flashbacks-to-maiden-podium-as-he-charged-to-p4-in-bahrain.5ksgDWSHznlTr9heyikSFz.html|url-status=live}}</ref> By die volgende wedren, die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]], is 'n kwalifiserende tyd wat hom derde op die rooster sou geplaas het, verwyder omdat hy baanbeperkings oorskry het, en hy het sewende vir die wedren weggespring. Norris het in die tweede plek gehardloop voordat hy met drie rondtes oor deur Lewis Hamilton verbygesteek is. Hy het derde geëindig om sy tweede Formule Een-podiumplek te behaal.<ref>{{Cite news|last=Benson|first=Andrew|date=18 April 2021|title=Verstappen wins classic as Hamilton recovers|work=[[BBC Sport]]|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/56793486|access-date=18 April 2021|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418153031/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/56793486|url-status=live}}</ref> By die [[2021 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] het Norris vyfde weggespring en voordeel getrek uit [[Charles Leclerc]] se versuim om die wedren te begin en [[Valtteri Bottas]] se onttrekking om nog 'n podiumplek te behaal. Norris is 'n roosterstraf opgelê en het negende by die [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] begin omdat hy nie by die kuipe aangedoen het tydens 'n rooi vlag-periode in kwalifisering nie, 'n sanksie wat hy as "onregverdig" gekritiseer het.<ref>{{cite web |last1=Scott Michell |first1=Valentin Khorounzhiy |title='Gutted' Norris: Baku grid penalty and license points unfair |url=https://the-race.com/formula-1/gutted-norris-baku-grid-penalty-and-licence-points-unfair/ |website=The Race |date=5 June 2021 |publisher=The Race Media Ltd |access-date=5 June 2021 |archive-date=5 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605155304/https://the-race.com/formula-1/gutted-norris-baku-grid-penalty-and-licence-points-unfair/ |url-status=live}}</ref> Hy het plekke in die wedren teruggewen om vyfde te eindig, gehelp deur ongelukke en foute van bestuurders voor hom. Norris het sy destydse hoogste plek op die baan geëwenaar by die [[2021 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] in Oostenryk, deur derde te begin nadat Bottas 'n roosterstraf gekry het.<ref>{{cite web |title=Bottas Handed Three-place Grid Penalty |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-bottas-handed-three-place-grid-drop-and-penalty-points-for.5t4zHtuj4Z8pRjt7PFC6nn.html |website=Formula1 |access-date=28 June 2021 |archive-date=27 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627202702/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-bottas-handed-three-place-grid-drop-and-penalty-points-for.5t4zHtuj4Z8pRjt7PFC6nn.html |url-status=live }}</ref> Hy het vyfde geëindig vir die derde agtereenvolgende wedren.<ref>{{cite web |last1=McDonagh |first1=Connor |title=F1 2021 Styrian Grand Prix |url=https://www.crash.net/f1/results/982194/1/f1-2021-styrian-grand-prix-full-race-results-round-8 |website=Crash |date=27 June 2021 |publisher=Crash.net |access-date=28 June 2021 |archive-date=27 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627143324/https://www.crash.net/f1/results/982194/1/f1-2021-styrian-grand-prix-full-race-results-round-8 |url-status=live }}</ref> Hy het hierdie kwalifiserende posisie by die volgende naweek se [[2021 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] verbeter deur in die tweede plek weg te spring nadat hy 'n tyd van 0.048 sekondes agter die voorste wegspringplek van Max Verstappen opgestel het.<ref>{{cite web |title=2021 Austrian Grand Prix Qualifying Report |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.qualifying-verstappen-edges-out-sensational-norris-to-take-austrian-gp-pole.5X2ZtXmTdFw2ZjXFwRw1KJ.html |website=Formula1.com |access-date=4 July 2021 |archive-date=3 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703192254/https://www.formula1.com/en/latest/article.qualifying-verstappen-edges-out-sensational-norris-to-take-austrian-gp-pole.5X2ZtXmTdFw2ZjXFwRw1KJ.html |url-status=live }}</ref> Norris het 'n straf tydens die wedren ontvang nadat daar beslis is dat hy [[Sergio Pérez]] van die baan gedwing het. Hy het die wedren derde voltooi om sy derde podiumplek van die seisoen te behaal.<ref>{{cite news |last1=Benson |first1=Andrew |title=Austrian GP Race Report |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/57713734 |access-date=4 July 2021 |archive-date=4 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210704144330/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/57713734 |url-status=live}}</ref> Hy het die sesde vinnigste tyd in Vrydag se kwalifisering by die [[2021 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] opgestel, voordat hy vyfde in die nuwe-formaat naelren-kwalifisering en vierde in die Grand Prix geëindig het. Hierdie resultaat het hom na die derde plek in die jaerskampioenskap geskuif.<ref>{{cite web |title='I wanted a little bit more' - Lando Norris on British GP |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-wanted-that-little-bit-more-norris-disappointed-after-slow-pit-stop-costs.1cRqifHUHe5zn6Lny64DwN.html |website=Formula1.com |access-date=18 July 2021 |archive-date=18 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718201910/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-wanted-that-little-bit-more-norris-disappointed-after-slow-pit-stop-costs.1cRqifHUHe5zn6Lny64DwN.html |url-status=live }}</ref> Hy het sesde gekwalifiseer vir die [[2021 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]]. Hy het tot derde plek verbeter met die eerste draai, maar is van agter deur Bottas getref, wat veroorsaak het dat hy met Verstappen gebots het. Norris het twee rondtes later weens ernstige skade uit die wedren onttrek. By die [[2021 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] het Norris vierde in die naelren-kwalifisering geëindig, wat derde op die rooster vir die wedren geword het nadat Bottas 'n roosterstraf opgedoen het. Norris het die wedren tweede agter spanmaat Ricciardo voltooi, wat sy vierde podiumplek van die seisoen behaal het en McLaren se eerste een-twee-eindstryd sedert die 2010 Kanadese Grand Prix verseker het.<ref>{{cite web|title=2021 Italian Grand Prix race report and highlights: Ricciardo leads stunning McLaren 1-2 at Monza after Verstappen and Hamilton collide again|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.ricciardo-leads-stunning-mclaren-1-2-at-monza-after-verstappen-and-hamilton.2BH4g9dpznux3HTK3SXj9B.html|access-date=12 September 2021|website=formula1|archive-date=12 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912145723/https://www.formula1.com/en/latest/article.ricciardo-leads-stunning-mclaren-1-2-at-monza-after-verstappen-and-hamilton.2BH4g9dpznux3HTK3SXj9B.html|url-status=live}}</ref> Norris het sy eerste Formule Een-voorwegspringposisie in veranderende weersomstandighede tydens kwalifisering by die [[2021 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] behaal. Hy het die voorsprong in die eerste rondte aan Carlos Sainz verloor voordat hy dit in rondte 13 herwin het. Norris het die wedren voortgesit met Lewis Hamilton kort agter hom totdat dit in die laaste rondtes begin reën het. Norris het besluit om op droëweerbande te bly terwyl Hamilton vir intermediêre bande kuipe toe is. Die reën het gou vererger, wat Hamilton toegelaat het om hom verby te steek en Norris gedwing het om vir intermediêre bande in te kuip. Norris het sewende geëindig en die vinnigste rondte van die wedren aangeteken. Norris het punte in elk van die oorblywende sewe wedrenne van die seisoen aangeteken, maar het nie hoër as sewende geëindig nie. Hy het derde gekwalifiseer by die seisoen-eindigende Abu Dhabi Grand Prix en was die eerste van die vyf motors wat kontroversieel toegelaat is om hulself op die voorlaaste rondte van die wedren te ontloop. Hy het die besluit gekritiseer om die wedren op die laaste rondte te hervat en dit beskryf as "vir die TV".<ref>{{cite web |title=F1 drivers left confused by "made for TV" safety car unlapping call |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-drivers-left-confused-by-made-for-tv-safety-car-unlapping-call/6880631/ |access-date=13 December 2021 |website=Autosport|date=13 December 2021 }}</ref> Die uitslag van die laaste wedren het Norris tot sesde in die Wêreldbestuurderskampioenskap laat val, 4.5 punte agter voormalige spanmaat Sainz. Nietemin het Norris sy loopbaanbeste resultaat op die punteleer behaal en 160 punte teenoor spanmaat Ricciardo se 115 aangeteken. === 2022 === In Februarie 2022 het Norris 'n kontrakverlenging met McLaren onderteken wat hom 'n plek tot ten minste 2025 by die span verseker het.<ref>{{Cite web|title=Lando Norris agrees major contract extension to stay at McLaren until 2025|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-norris-agrees-major-contract-extension-to-stay-at-mclaren-until.5bK60HZJ6ddtdr1R2yIPhX.html|access-date=9 February 2022|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> Norris het al drie dae van die Bahrein-amptelike voorseisoentoetse voltooi nadat Ricciardo positief getoets het vir COVID-19 en dit nie kon bywoon nie.<ref>{{Cite web|title=McLaren driver Daniel Ricciardo tests positive for covid 19|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mclaren-driver-daniel-ricciardo-tests-positive-for-covid-19.5ocJxEFaCjo8ZVK0npWRGs.html|access-date=19 March 2022|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> === 2023 === Norris het vir [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] by McLaren gebly, saam met nuweling [[Oscar Piastri]] wat Ricciardo vervang het.<ref>{{cite web |url=https://www.mclaren.com/racing/team/2021-fia-f2-champion-oscar-piastri-join-mclaren-racing-2023/ |title=McLaren Racing - 2021 FIA F2 champion Oscar Piastri to join McLaren Racing in 2023 |publisher=Mclaren.com |date= |access-date=3 September 2022 |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925165603/https://www.mclaren.com/racing/team/2021-fia-f2-champion-oscar-piastri-join-mclaren-racing-2023/ |url-status=live }}</ref> By die [[2023 Bahreinse Grand Prix|eerste ren in Bahrein]] het beide McLaren-motors betroubaarheidsprobleme ondervind.<ref name="MCL60 Bahrain Issues">{{Cite web |last1=Kew |first1=Matt |last2=Cleeren |first2=Filip |last3=Cooper |first3=Adam |date=6 March 2023 |title=McLaren reveals Norris and Piastri reliability issues in Bahrain GP |url=https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-reveals-norris-and-piastri-reliability-issues/10440344/ |url-access=limited |access-date=7 March 2023 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |language=en |publication-place=London |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306024419/https://www.autosport.com/f1/news/mclaren-reveals-norris-and-piastri-reliability-issues/10440344/ |url-status=live }}</ref> Norris het ses kuipestoppe maak om die probleem te ondersoek en het sewentiende en laaste van die voltooide jaers geëindig.<ref>{{Cite web |date=5 March 2023 |title=2023 Bahrain Grand Prix race report and highlights: Verstappen leads 1-2 in Bahrain season opener as Leclerc retires and Alonso takes final podium place in style |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-1-2-in-bahrain-season-opener-as-leclerc-retires-and-alonso.40788dU0VkiLz0gxRPo7n1.html |access-date=6 March 2023 |website=formula1.com |language=en}}</ref> Hy is vir die eerste keer sedert 2019 in die eerste kwalifiseringsessie by die [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] uitgeskakel nadat hy teen 'n muur gebots het.<ref>{{cite web | url=https://www.formula1.com/en/latest/article.facts-and-stats-perez-matches-alesi-as-alonso-grabs-best-aston-martin-start.70Qj5u28UCVJf2b3Wc9eSf.html | title=Facts And Stats: Perez matches Alesi, as Alonso grabs best Aston Martin start since the 1950s &#124; Formula 1® | access-date=19 March 2023 | archive-date=19 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230319135630/https://www.formula1.com/en/latest/article.facts-and-stats-perez-matches-alesi-as-alonso-grabs-best-aston-martin-start.70Qj5u28UCVJf2b3Wc9eSf.html | url-status=live }}</ref> Hy het skade van puin in die eerste rondte opgedoen en weer sewentiende geëindig.<ref>{{Cite web |last=Cooper |first=Adam |date=20 March 2023 |title=McLaren's Piastri "surprised" by Gasly contact damage in Saudi Arabian GP |url=https://www.autosport.com/f1/news/piastri-surprised-by-gasly-contact-damage-in-saudi-arabian-gp/10446468/ |access-date=20 March 2023 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |language=en}}</ref> By die [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het McLaren hul eerste punte van die seisoen aangeteken; Piastri het agtste geëindig en Norris het van dertiende aan die begin tot sesde aan die einde verbeter. Nog 'n K1-eliminasie by die [[2023 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] en kontak met [[Nyck de Vries]] by die wegsprong het gelei tot nog 'n uitslag sonder enige punte. Hy het derde gekwalifiseer by die [[2023 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], maar kontak met Lewis Hamilton in die eerste rondte het hom laat terugsak. Hy is uit die punte-uitslag by die [[2023 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] gestraf vir "onsportiewe gedrag" nadat hy buitensporig stadiger gery het terwyl hy die kuipelaan binnegegaan het, om sodoende 'n gaping vir Piastri voor hom te skep.<ref>{{cite web |date=2 July 2023 |title=McLaren's right of review over Norris's Canadian GP penalty rejected by the stewards |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/mclarens-right-of-review-over-norriss-canadian-gp-penalty-rejected-by-the.1sUxh4k9Xa0o55mCwo43J3 |website=formula1.com |publisher=Formula One Group |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526174534/https://www.formula1.com/en/latest/article/mclarens-right-of-review-over-norriss-canadian-gp-penalty-rejected-by-the.1sUxh4k9Xa0o55mCwo43J3 |archive-date=26 May 2024 |access-date=4 June 2025}}</ref> == Persoonlike lewe == Lando Norris is in [[Bristol]] gebore, sy ouers is Adam en Cisca Norris. Sy pa is 'n afgetrede pensioenfondsbestuurder,<ref name=":0"/> en is een van Bristol se rykste mense sowel as die 501ste rykste persoon in Brittanje.<ref name="wealth"/> Sy moeder is afkomstig uit die Vlaandere-streek van België.<ref name="Belg"/> Hy is die tweede oudste kind, met twee jonger susters en 'n ouer broer Oliver wat ook aan karting deelgeneem het op 'n mededingende vlak.<ref name=":1"/><ref name=":2"/> Norris het beide Britse en Belgiese burgerskap.<ref name=":3"/> Norris, wat aanvanklik in [[Woking]] naby die hoofkwartier van die McLaren-span gewoon het, het in 2022 na [[Monaco]] verhuis en finansiële redes aangevoer as die belangrikste rede vir sy skuif na die belastingparadys.<ref name="tax haven"/> ==Galery== <gallery mode="packed"> Lando Norris, Formel 4 2015.JPG|Norris in Formule 4 in 2015. Lando Norris, Carlin F2 Team (42837180405).jpg|Norris in Formule 2 in 2018. 2018 Japanese Grand Prix Norris (31662861328).jpg|Vrydagtoetse in die [[McLaren]] MCL33 tydens die [[2018 Japannese Grand Prix]]. AI2019 United Autosports IMG 4123 (39811671093).jpg|Renmotor van United Motorsports waarmee Norris deelgeneem het aan die 24 uur van Daytona in 2018. </gallery> ==Formule 1-uitslae== {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} <div class="overflowbugx" style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL33 | [[Renault]] <br/>R.E.18 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |[[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |[[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |[[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}} |[[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |[[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |[[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |[[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |[[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>{{0}} |[[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |[[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |[[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br/>{{0}} |[[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|TD}} |[[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|TD}} |[[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | | |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL34 | [[Renault]] <br/>E-Tech 19 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|18}}† |style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|11{{smallsup|†}}}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|8}} | | | |bgcolor=efefef|'''11''' |bgcolor=efefef|'''49''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |[[McLaren]] |[[McLaren]] MCL35 |[[Renault]] <br/>E-Tech 20 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>''3''</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>5</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>6</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>15</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>''8''</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>5</small> | | | | | | | |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''97''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL35M | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M12 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /><small>4</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] <br/><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]] <br/><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /><small>8</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /><small>5</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /><small>4</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /><small>14</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /><small>10</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>2</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /><small>7</small>{{Pictogram poleposition|f=1|p=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /><small>7</small> | | |bgcolor=efefef|'''6''' |bgcolor=efefef|'''160''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL36 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M13 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/><sup>'''5'''</sup>3 |bgcolor=efcfff| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>9 |bgcolor=efcfff| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''7'''</sup><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |bgcolor=efefef|'''7''' |bgcolor=efefef|'''122''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL60 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M14 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>8 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><sup>'''3'''</sup>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><sup>'''4'''</sup>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''2'''</sup>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>5 | | |bgcolor=efefef|'''6''' |bgcolor=efefef|'''205''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[McLaren]] | [[McLaren MCL38]] | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M15 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>8 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><sup>'''6'''</sup>2 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><sup>'''3'''</sup>20<sup>†</sup> |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><sup>'''3'''</sup>4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''1'''</sup>6{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><sup>'''2'''</sup>10{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|'''{{silwer}}''' |bgcolor=dfdfdf|'''374''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL39 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M16 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><sup>'''8'''</sup>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><sup>'''1'''</sup>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>2 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>18<sup>†</sup> |bgcolor=ffffbf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><sup>'''3'''</sup>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>1 |bgcolor=efcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>7 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><sup>'''1'''</sup>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=000000 style=color:white| [[2025 Las Vegas Grand Prix|<span style=color:white;>LSV</span>]]<br/><small>DSQ</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><sup>'''3'''</sup>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf|'''{{Goud}}''' |bgcolor=ffffbf|'''423''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL40 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M17 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5 |bgcolor=ffffff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><sup>'''4'''</sup><small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>5 |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|NOR|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|NOR|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} </div> * {{smallsup|†}} Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/bristol-rich-list-2016-revealed-270|title=Bristol Rich List 2016 revealed: Who is worth the most money this year|first=Marc|last=Cooper|date=19 October 2016|website=bristolpost.co.uk|access-date=9 April 2018}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web|last=Pinkham|first=Natalie|date=17 Mei 2020|title=In The Pink: Pinks talks racing and beyond with F1 starlet Lando Norris (time- 43:30)|url=https://play.acast.com/s/inthepink/fullepisode-pinkstalksracingandbeyondwithf1starletlandonorris|access-date=13 Julie 2020|website=acast}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web|title=Oliver Norris {{!}} Racing career profile |url=https://www.driverdb.com/drivers/oliver-norris/|access-date=13 Julie 2020|website=DriverDB.com}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|title=Lando Norris F1 Driver Profile I PlanetF1|url=https://live.planetf1.com/f1-drivers/lando-norris|access-date=30 Julie 2020|website=live.planetf1.com}}</ref> <ref name="wealth">{{Cite web|url=https://www.bristolpost.co.uk/sport/other-sport/lando-norris-father-millionaire-wealth-1970987|title=Who is Adam Norris, millionaire father of Lando Norris, McClaren's new Bristol-born Formula 1 star?|first=Joseph|last=Wilkes|date=6 March 2019|website=bristolpost.co.uk|access-date=6 Maart 2019}}</ref> <ref name="Belg">{{Cite web|last=Tetaert|first=Chris|date=17 September 2019|title=Lance Stroll en Lando Norris: halve Belgen in de F1|url=https://sportmagazine.knack.be/sport/magazine/lance-stroll-en-lando-norris-halve-belgen-in-de-f1/article-normal-1510511.html|access-date=13 Julie 2020|website=Site-Sportmagazine-NL|language=nl}}</ref> <ref name="tax haven">{{Cite news|last=Benson|first=Andrew|date=30 November 2021|title=Lando Norris: 'I don't think there will be as much Mr Nice Guy'|work=[[BBC Sport]]|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/59466111|access-date=1 Desember 2021}}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Norris, Lando}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Engelse sportlui]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9pab3kuxt9d78qwxsn7vae2eypbf4dq Dinka (taal) 0 270515 2888800 2667419 2026-03-30T15:33:25Z Jcb 223 2888800 wikitext text/x-wiki : ''Moenie verwar word met [[Mandinka]] nie.'' {{Inligtingskas Taal |naam=Dinka |inheemsenaam=''Thuɔŋjäŋ'', ''Thuɔŋ ee Jieng'', ''Jieng'' |uitspraak=[t̪uɔŋ.ɟa̤ŋ] |familiekleur=Nilo-Saharies |state={{vlagland|Soedan}}<br />{{vlagland|Suid-Soedan}} |streek=[[Soedan (gebied)|Soedangebied]] |sprekers=1&nbsp;352&nbsp;120<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/din |title=Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Dinka |publisher=[[Ethnologue]] |accessdate=30 April 2024}}</ref> |rang= |skrif=[[Latynse alfabet]] |fam1=[[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Saharies]] |fam2=Oos-Soedannees |fam3=Niloties |fam4=Wes-Niloties |fam5=Dinka-Nuer |nasie= |agentskap= |iso1=|iso2=din|iso3=din |kaart= }} '''Dinka''' (''Thuɔŋjäŋ'', ''Thuɔŋ ee Jieng'' of kort ''Jieng'', [t̪uɔŋ.ɟa̤ŋ]) is 'n [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahariese]] [[dialek]]kontinuüm wat deur die [[Dinka (volk)|Dinka-volk]], die grootste [[etniese groep]] van [[Suid-Soedan]], as [[moedertaal]] gepraat word. Daar is verskillende hoofvariëteite: Padang, Rek, Agaar, Awiel, Twic Mayardit, Hol, Nyarweng, Twi en Bor, wat oor afsonderlike eienskappe beskik (alhoewel hulle onderling verstaanbaar is) en afsonderlike literêre standaarde het. ''Jaang'', ''Jieng'' of ''Monyjieng'' word as sambreelterme gebruik om na al die Dinka-tale te verwys. Rek is die standaard- en mees aangeskrewe dialek. [[Lêer:Sudansprachen.svg|duimnael|links|[[Duits]]talige taalkundige kaart van [[Soedan]]. Let op die ou grens tot op 9 Julie 2011, wanneer [[Suid-Soedan]] sy onafhanklikheid verkry het]] Dinka is die naaste verwant aan [[Nuer (taal)|Nuer]], die taal van die Dinka se tradisionele aartsvyande, die [[Nuer (volk)|Nuer]]; albei is van [[Oos-Afrika|Oos-]] en [[Sentraal-Afrika]] se mees verspreide inheemse tale. [[Luo]] is ook nou verwant. Die Dinka-woordeskat toon 'n aansienlike nabyheid aan [[Nubies]], waarskynlik te danke aan die [[Middeleeue|Middeleeuse]] interaksies tussen die Dinka en die Koninkryk Alodia.<ref>{{en}} {{cite book |author=Stephanie Beswick |title=Sudan's Blood Memory |year=2004 |publisher=Universiteit van Rochester |isbn=1-58046-231-6 |pages=21}}</ref> Dinka is nes baie [[Afrikatale]] tonaal met 'n onderwerp-werkwoord-voorwerp-volgorde. Dit word in die [[Latynse alfabet]] met bykomende letters geskryf. Die Dinka-volk bly veral langs die [[Nylrivier]], in die besonder die westelike oewer van die [[Wit Nyl]] – 'n belangrike sytak wat in 'n noordelike rigting deur Suid-Soedan vloei – noord en suid van die [[Sudd]] in die suidelike Sudan se drie voormalige provinsies: Bahr el Ghazal, Bo-Nyl en suidelike Kordofan. Sedert 9 Julie 2011 behoort die gebied tot Suid-Soedan. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Dinka language}} * {{en}} {{cite web |url=https://www.omniglot.com/writing/dinka.php | title=Dinka (Thuɔŋjäŋ) | publisher=Omniglot | accessdate=11 Augustus 2019}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nilo-Sahariese tale]] [[Kategorie:Tale van Soedan]] [[Kategorie:Tale van Suid-Soedan]] fu5sxg55m0pqhh0oh0jbwiattkhola4 Slag van die Bismarcksee 0 274224 2888908 2150124 2026-03-30T21:08:02Z Cobatfor 86206 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:BismarckSeaShip.jpg]] → [[File:Japanese transport under attack during the Battle of the Bismarck Sea, 3 March 1943 (128159).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · info added 2888908 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Slag van die Bismarcksee |deelvan = die [[Tweede Wêreldoorlog]] |beeld = [[Lêer:Japanese transport under attack during the Battle of the Bismarck Sea, 3 March 1943 (128159).jpg|300px]] |byskrif = [[Japan]]ese vervoer onder lugaanval in die [[Bismarcksee]], 3 Maart 1943. |datum = [[2 Maart|2]]–[[4 Maart]] [[1943]] |plek = [[Bismarcksee]], in die omgewing van Lae |gebied = |resultaat = [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde]] oorwinning |party1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}<br /> {{vlagland|Australië}} |party2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} Ennis Whitehead<br />{{vlagikoon|Australië}} Joe Hewitt |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Japannese Keiserryk|vloot}} Gunichi Mikawa<br />{{vlagikoon|Japannese Keiserryk|vloot}} Masatomi Kimura |aanvoerder3 = |sterkte1 = 39 swaar bomwerpers<br />41 medium bomwerpers<br />34 ligte bomwerpers<br />54 vegvliegtuie<br />10 torpedobote |sterkte2 = 8 torpedojaers<br />8 troepevervoerders<br />100 vegvliegtuie |sterkte3 = |ongevalle1 = 2 bomwerpers<br />4 vegvliegtuie vernietig<br />13 gesneuweldes |ongevalle2 = 8 troepevervoerders<br />4 torpedojaers<br />20 vegvliegtuie<br />2&nbsp;890+ gesneuweldes |ongevalle3 = |notas = }} Die '''Slag van die Bismarcksee''' het van 2 Maart tot 4 Maart 1943 plaasgevind in die suidwestelike [[Stille Oseaan]] area tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Vliegtuie van die [[Amerikaanse Lugmag|Amerikaanse]] Vyfde Lugmag en die [[Koninklike Australiese Lugmag]] het 'n konvooi Japanese skepe aangeval wat troepe vervoer het na Lae, [[Nieu-Guinee]]. Die meeste van die Japanese skepe was gekelder en troepe aan die Japanese kant was geweldig. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Battle of the Bismarck Sea}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Australië]] [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Papoea-Nieu-Guinee]] [[Kategorie:Veldslae tydens die Tweede Wêreldoorlog|Bismarcksee]] pzej9h4kqbjhctf3i5cs48zdqnbdiw3 Claude Ruggieri 0 274854 2888804 2521827 2026-03-30T15:41:16Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888804 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |naam = Claude Ruggieri |beeld = |beeldgrootte = |onderskrif = |geboortenaam = Claude-Eugène-Fortuné Ruggieri |geboortedatum = 1777 |geboorteplek = [[Parys]], [[Frankryk]] |sterfdatum = {{sterfdatum|mf=yes|1841|08|30}} |sterfplek = [[Parys]], [[Frankryk]] |nasionaliteit = |etnisiteit = |veld = |alma_mater = |bekend_vir = Vuurwerke, [[vuurpyl]]e |handtekening = |huweliksmaat = Catherine Antoinette Lagrange }} '''Claude Ruggieri''' ([[1777]] - [[30 Augustus]] [[1841]]) was 'n pirotegnikus in [[Parys]], [[Frankryk]] wat innovasies in die ontwerp van vuurwerke ontwikkel het en daaroor geskryf het. Hy en andere in sy familie was bekend daarvoor dat hulle die beskerming van die koninklikes geniet het, en deur hulle ondersteun is in verband met die skepping van groot vuurwerkvertonings. Hulle het ook 'n openbare tuin vir ontspanning geopen waar die inwoners van Parys vuurwerke kon geniet. Die Ruggieri-familie se vuurwerke was met inagneming van teatrale oorwegings ontwerp, en was nie soseer op militêre gebruike ingestel nie. Na 'n rampspoedige vuurwerkongeluk wat op 30 Mei 1770 plaasgevind het, het die Ruggieri's egter in onguns verval. Claude-Fortuné Ruggieri was hierna hoofsaaklik verantwoordelik daarvoor dat die familie weer hul eertydse prominente posisie herwin het. Hy het van die nuwe wetenskaplike opkoms van [[chemie]]verwante prosesse gebruik gemaak om nuwe vuurwerke te ontwikkel, vernaam gekleurde vuurwerke; wat die Ruggieri-familie van hul mededingers sou onderskei. Hy het 'n manier ontdek om 'n betroubare, lewendige 'groen vuur' te skep wat in Russiese vuurwerke waargeneem was. In sy geskrifte bespreek Claude Ruggieri 'lugfilosofie', te wete die samestelling en reaksies van gasse of '[[lug]]'. Hy het die belang van chemie as 'n vorm van teoretiese kennis benadruk en dit gekoppel aan die ambagspraktyke van pirotegniek. Claude Ruggieri was 'n vriend van André-Jacques Garnerin, die amptelike lugkenner van Frankryk, wat met ballonne en vuurpyle geëksperimenteer het. Ruggieri word beskou as die eerste persoon wat gebruik gemaak het van vuurpyle om lewendige passasiers in die lug in te vervoer. Sy passasiers was meestal muise en rotte, maar ook skape. Hy het [[valskerm]]s gebruik om hulle veilig na die aarde terug te bring. == Werk == === Vuurwerke === Op 30 Mei 1770 het 'n vertoning deur Petronio Ruggieri wat beplan was om die huwelik tussen die toekomstige [[Lodewyk XVI van Frankryk]] en [[Marie Antoinette]] te vier in 'n rampspoedige ongeluk ontaard.<ref name="Werrett">{{cite book |last1=Werrett |first1=Simon |title=Fireworks : pyrotechnic arts and sciences in European history |date=2010 |publisher=The University of Chicago Press |location=Chicago, IL |isbn=978-0-226-89377-8 |url=https://books.google.com/books?id=sSbE80slMucC&pg=PA210 |access-date=8 Augustus 2019}}</ref>{{rp|221–223}}<ref name="Lynn">{{cite journal |last1=Lynn |first1=M. R. |title=Sparks for Sale: The Culture and Commerce of Fireworks in Early Modern France |journal=Eighteenth-Century Life |date=1 April 2006 |volume=30 |issue=2 |pages=74–97 |doi=10.1215/00982601-2005-004 |s2cid=143693446 }}</ref>{{rp|75}}<ref name="Guy-Ryan">{{cite news |last1=Guy-Ryan |first1=Jessie |title=Inside the World's Deadliest Fireworks Accident |url=https://www.atlasobscura.com/articles/inside-the-worlds-deadliest-fireworks-accident |access-date=1 Augustus 2019 |work=Atlas Obscura |date=4 Julie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801190120/https://www.atlasobscura.com/articles/inside-the-worlds-deadliest-fireworks-accident |archive-date=1 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Swaby">{{cite web |last1=Swaby |first1=Rachel |title=Sky Flowers: The Explosive and Deadly History of Fireworks |date=13 Julie 2013 |url=https://gizmodo.com/sky-flowers-the-explosive-and-deadly-history-of-firewo-658209843 |webwerf=Gizmodo |access-date=8 Augustus 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801190146/https://gizmodo.com/sky-flowers-the-explosive-and-deadly-history-of-firewo-658209843 |archive-date=1 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In antwoord hierop het die Stad van Parys sy begroting vir vuurwerke gesny en sodoende die Ruggieri familie se hoofbron van inkomste afgesny.<ref name="Smith">{{cite book |first=Simon |last= Werrett|chapter=Explosive affinities: Pyrotechnic knowledge in early modern Europe |pages=68–88 |editor-last1=Smith |editor-first1=Pamela H. |editor-last2=Schmidt |editor-first2=Benjamin |title=Making knowledge in early modern Europe : practices, objects, and texts, 1400–1800 |date=2008 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago and London |isbn=978-0-226-76329-3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=enUIIGNZiY4C&pg=PA76}}</ref>{{rp|77}} Claude-Fortuné Ruggieri was hoofsaaklik verantwoordelik daarvoor om die familie na 'n posisie van prominensie te herstel deur die nuwe wetenskap van [[chemie]] te benut om nuwe vuurwerke te ontwikkel wat die Ruggieri's van hul mededingers onderskei het.<ref name="Smith"/>{{rp|77–88}} Ruggieri was 'n leier in die prioritisering van [[kleur]] as 'n belangrike deel van vuurwerkvertonings,<ref name="Baker">{{cite book |last1=Baker |first1=Tawrin |last2=Dupre |first2=Sven |last3=Kusukawa |first3=Sachiko |last4=Leonhard |first4=Karin |titel=Vroeë moderne kleurwêrelde |datum=23 September 2016 |uitgewer=Brill |location=Leyden, Boston |isbn=9789004316584 |bladsye=186–188 |url=https://books.google.com/books?id=j_A6DQAAQBAJ&pg=PA187 |accessdate=23 Augustus 2019}}</ref><ref name="Kalba">{{cite book |last1=Kalba |first1=Laura Anne |titel=Kleur in die era van impressionisme : handel, tegnologie en kuns |datum=21 April 2017 |uitgewer=Penn State University Press |isbn=978-0-271-07700-0 |bladsye=122–123 |url=https://books.google.com/books?id=HKB1DgAAQBAJ&pg=PT122 |accessdate=9 Augustus 2019}}</ref> en het klem gelê op die belang van [[chemie]] as 'n [[teorie|teoretiese]] basis vir die skepping van gekleurde vuurwerke:<ref name="BSHS"/> {{quote|Pirotegniek... is 'n donker chaos wat mens nie kan penetreer sonder die fakkel van [[chemie]] nie – Claude-Fortuné Ruggieri<ref name="Smith"/>{{rp|87}} }} Voor Ruggieri was die verstekkleur vir vuurwerke 'n briljante "wit vuur", ook bekend as "natuurlike vuur". Beoefenaars het van tyd tot tyd gepoog om nul vuurwerke te kleur deur stowwe van die beoogde kleur by te voeg (bv. [[indigo]] vir [[blou]]), wat ten beste 'n geringe verkleuring veroorsaak het.<ref name="Kalba"/> Die Ruggieri's het aanvanklik gepoog om in 1766 gekleurde vuur te ontwikkel met die hulp van die chemikus [[Antoine Lavoisier]]. Lavoisier het egter slegs beperkte sukses behaal ten opsigte van sy pogings om [[geel]], [[blou]] en groen vuur te maak.<ref name="Werrett"/>{{rp|220–221}}<ref name="Smith"/>{{rp|86}}<ref name="BSHS"/> Daar was berigte dat 'n briljante "groen vuur" in die 1770's geskep was, vernaam deur Mikhail Vasil'evich Danilov en Matvei Martynov by die Russiese-hof. Ander beoefenaars het dit egter moeilik gevind om sulke effekte te skep.<ref name="Petersburg">{{cite journal |last1=Werrett |first1=Simon |title=Groen is die Kleur: Sint Petersburg se Chemiese Laboratoriums en Kompeterende Visioene van Chemie in die Agtiende Eeu |journal=Ambix |datum=18 Julie 2013 |volume=60 |uitgawe=2 |bladsye=122–138 |doi=10.1179/0002698013Z.00000000027 |url=http://discovery.ucl.ac.uk/1399690/1/2-Ambix-Acc-Ver_Werrett.pdf }}</ref> In 1804, nadat hy 'n eerstehandse relaas van die sogenaamde Russiese "groen vuur" aangehoor het, het Claude Ruggieri begin eksperimenteer met die byvoeging van metallurgiese soute ten einde gekleurde vlamme te skep.<ref name="BSHS"/><ref name="Werrett"/>{{rp|226–231}} {{Quote|Ruggieri het vier dele van [[verdigris]] (koperkarbonaat), twee dele [[blou vitrioel]] (kopersulfaat) en een deel sal-ammoniak ([[ammoniumchloried]]) geneem. Hy het die stowwe gemeng en [[alkohol]] bygevoeg, waarna hy katoenstukkies in die nat pasta gedoop het en dit aan 'n palmboom gehang het ten einde dit te laat voorkom asof die blare groen brand. Die sal-ammoniak het met die metaalsoute gereageer en die intensiteit van die kleur verhoog. – Simon Werrett<ref name="BSHS">{{cite journal |last1=Werrett |first1=Simon |title=Full Colour Fireworks |journal=Viewpoint |uitgewer=Britse Genootskap vir die Geskiedenis van Wetenskap |datum=5 November 2013 |uitgawe=102 |bladsye=4–5 |url=http://www.bshs.org.uk/wp-content/uploads/102-Werrett-Fireworks.pdf |accessdate=8 Augustus 2019 |archive-date= 1 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801215709/http://www.bshs.org.uk/wp-content/uploads/102-Werrett-Fireworks.pdf |url-status=dead }}</ref>}} Ruggieri het beweer dat hy die eerste keer in Junie 1810 in die openbaar van "groen vuur" gebruik gemaak het as deel van 'n vuurwerkvertoning vir die troue van [[Napoleon Bonaparte|Napoleon I]] en Marie Louise, hertogin van Parma.<ref name="Werrett"/>{{rp|230}} [[Lêer:Ruggieri Elémens De Pyrotechnie 1811 Plate 27 b1071419 028 tif n583xv797.tiff|duimnael|middel|Tekening vir die Tempel van Hymen, 'n vuurwerkvertoning om die troue van Napoleon en Marie Louise by die Residensie van Prinses Pauline Borghèse, naamlik die Palais De Neuilly, 1810; te vier]] Ruggieri het 'n aantal werke geskryf wat in Engels en [[Duits]] vertaal is sowel as in [[Frans]]. Ruggieri se eerste boek, getiteld ''Elémens De Pyrotechnie'' (1801, 1811, 1821)<ref name="Daly">{{cite journal |last1=Daly |first1=Nicholas |title=Fire on Stage |journal=19: [[Interdissiplinêre]] Studies in the Lang Negentiende Eeu |datum=1 Desember 2017 |volume=2017 |uitgawe=25 |doi=10.16995/ntn.793 }}</ref> was aan Jean-Antoine Chaptal, die outeur van ''Elémens De Chimie'' , en 'n minister in Napoleon se regering gewy. Op hierdie manier het Ruggieri homself met 'n post-rewolusionêre beskouing van wetenskap belyn. Chaptal was 'n proponent van die "nuwe man" wat teoretiese kennis en kunssinnige vaardighede verbind het.<ref name="Smith"/>{{rp|85}} ''Elémens De Pyrotechnie'' was gevul met gesprekke oor chemie en [[fisika]].<ref name="Smith"/>{{rp|85}} Ruggieri het daarin "lug-filosofie",<ref name="Smith"/>{{rp|85}} bespreek met ruim gebruikmaking van sommige van [[Joseph Priestley]] se idees oor die samestelling en reaksies van gasse.<ref name="McEvoy">{{cite journal |last1=McEvoy |first1=John G. |title=Joseph Priestley, "Aerial Philosopher": Metaphysics and Methodology in Priestley's Chemical Thought, from 1772 to 1781. Part III |journal=Ambix |date=18 Julie 2013 |volume=25 |issue=3 |pages=153–175 |doi=10.1179/amb.1978.25.3.153 |pmid=11615706 }}</ref> Ruggieri het egter nie die hoofverskille tussen Phlogistiese teorie en Lavoisier se Kalorie-teorie van [[verbranding]] geïdentifiseer nie.<ref name="Werrett"/>{{rp|228}} Die boek is terselfdertyd gevul met praktiese beskrywings en gedetailleerde [[diagram]]me oor die konstruksie en gebruik van [[vuurwerk]]e. Alan Brock het in 1922 vir Ruggieri as "die eerste outeur wat met die onderwerp op so 'n wyse handel dat hy die professionele leser van die praktiese kennis van die onderwerp oortuig," beskryf<ref name="Brock">{{cite book |last1=Brock |first1=Alan St. H. (Alan St. Hill) |titel=Pyrotechnics : the history and art of firework making |datum=1922 |uitgewer=D. O'Connor |location=Londen |url=https://archive.org/details/ldpd_10754280_000 |accessdate=1 Augustus 2019}}</ref>{{rp|142}} <gallery> Lêer:Ruggieri Elémens De Pyrotechnie 1811 Title Page b1071419 001 tif np193999d.tiff| ''Elémens De Pyrotechnie'', titelblad, 1811 Lêer:Ruggieri Elémens De Pyrotechnie 1811 Plate 01 b1071419 002 tif g158bj006.tiff|Plaat 1, Laboratorium gereedskap Lêer:Ruggieri Elémens De Pyrotechnie 1811 Plate 25 b1071419 026 tif 0g354f98q.tiff| Plaat 25, Ankers vir vuurwerke Lêer:Ruggieri Elémens De Pyrotechnie 1811 Plate 26 b1071419 027 tif 2j62s563b.tiff| Plaat 26, Palmboom van groen vuur </gallery> === Ballonne, vuurpyle en valskerms === Claude Ruggieri was 'n vriend gewees van André-Jacques Garnerin<ref name="Smith"/> die amptelike Franse Aeronout. In 1801 het Garnerin en Ruggieri [[Bastilledag]] gevier met 'n gekombineerde ballonreis en vuurwerkvertoning.<ref name="Lynn"/> Bykomend tot sy eksperimente met ballonne het Claude Ruggieri van [[vuurpyl]]e en [[valskerm]]s gebruik gemaak om lewende passasiers boontoe te vervoer en veilig terug te bring na die oppervlak. Ruggieri het so vroeg as 1806 [[muis]]e en [[rot]]te in vuurpyle opgeskiet en hulle teruggebring deur gebruikmaking van valskerms. Hy het ook klaarblyklik 'n [[skaap]] omtrent seshonderd voet in die lug ingestuur, en dit met behulp van valskerms teruggebring.<ref name="Caswell">{{cite book |last1=Caswell |first1=Kurt |title=Laika's window : the legacy of a Soviet space dog |datum=30 Oktober 2018 |uitgewer=Trinity University Press |isbn=978-1-59534-862-3 |pages=37–38 |url=https://books.google.com/books?id=ySBdDwAAQBAJ&pg=PT37 |accessdate=9 Augustus 2019}}</ref> As gevolg hiervan word Ruggieri gekrediteer dat hy die eerste persoon was om 'n vuurpyl te gebruik om lewendige kreature te vervoer.<ref name="Bjurstedt">{{cite book |last1=Bjurstedt |first1=Hilding |title=Verrigtinge van die Eerste Internasionale Simposium op Basiese Omgewingsprobleme van die Mens in die Ruimte: Parys, 29 Oktober — 2 November 1962 |datum=6 Desember 2012 |uitgewer=Springer Science & Business Media |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=7yT4CAAAQBAJ&pg=PA23 |accessdate=9 Augustus 2019|isbn=978-3-7091-5560-8 }}</ref><ref name="Drozd">{{cite book |last1=Drozd |first1=Anne |last2=Drozd |first2=Jerzy |title=Rockets : defying gravity |datum=2018 |uitgewer=Science Comics |isbn=978-1-62672-825-7 |bladsye=21–23 |uitgawe=Firstition |url=https://books.google.com/books?id=FRNFDwAAQBAJ&pg=PA21&lpg=PA21}}</ref> In 1830 het Ruggieri aangekondig dat hy gebruik sou maak van 'n groot aantal vuurpyle om 'n groter [[dier]] naamlik 'n [[skaap]]ram in die lug in te skiet. 'n Jong man (miskien so jonk as elf jaar) het klaarblyklik aangebied om die skaapram as passasier te vervang. Planne was gemaak sodat hy van die ''Champ de Mars'' kon terug wentel. Die Franse owerhede wou egter nie geneë neem hiermee nie en het tussenbeide getree en die vlug gekanselleer, klaarblyklik as gevolg van die passasier se jeugdige ouderdom.<ref name="Caswell"/> == Afsterwe == Ruggieri het by no. 88, Rue de Clichy, Parys, Frankryk, op 30 Augustus 1841 beswyk. Sy weduwee was Catherine Antoinette Lagrange<ref name="Death">{{cite web |title=Inventaire après décès: Ruggieri, Claude-Eugène-Fortuné. Clichy (rue de), n° 88. |url=https://francearchives.fr/de/facomponent/4fa70e697ae0db86ad991355fa28487b865d64af |website=Archives de France |access-date=8 Augustus 2019 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808172352/https://francearchives.fr/de/facomponent/4fa70e697ae0db86ad991355fa28487b865d64af |archive-date=8 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> met wie hy in 1819 getroud is.<ref name="Marriage">{{cite web |title=Mariage de Claude Eugène Fortuné Ruggieri, artificier du roi, rue de Clichy, n° 3, et de Catherine Antoinette Lagrange, rue de Clichy, n° 17. |url=https://francearchives.fr/de/facomponent/7939a70818d9693f87d28fba3f061bc21fbc4162 |website=Archives de France |access-date=8 Augustus 2019 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808172352/https://francearchives.fr/de/facomponent/7939a70818d9693f87d28fba3f061bc21fbc4162 |archive-date=8 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Publikasies == * {{cite book|last1=Ruggieri |first1=Claude-Fortuné |titel= Elémens de pyrotechnie : divisés en cinq parties ; la première, contenant le traité des matières ; la 2e., les feux de terre, d'air et d'eau ; la 3e., les feux d'aérostation ; la 4e., les feux de théâtre ; et la 5e., les feux de guerre. Suivis d'un vocabulaire et de la description de quelques feux d'artifice, etc. |url= |uitgewer= Barba, libraire, Palais-Royal, derrièâtre français, no. 51 ; : Magimel, libraire, rue de Thionville |location=Parys, Frankryk|datum=1801 }} Uitgawes het in 1801, 1811, en 1821 verskyn. * {{cite book |last1=Ruggieri |first1=Claude Fortuné |title=Pyrotechnie militaire, ou, Traité complet des feux de guerre et des bouches à feu : contenant l'origine de la pyrotechnie militaire, les principes chimiques et mécaniques pour composer, préparer et lancer les machines incendiairies à l'usage des arsenaux de terre et de mer ; un Précis des bouches à feu ; un Abrégé de la fortification, de la défense, de l'attaque, etc. / suivi d'un vocabulaireerre et des bouches à feu |datum=1812 |uitgewer=Chez l'auteur |location=Parys}} * {{cite book |last1=Ruggieri |first1=Claude-Fortuné |last2=Bachelier |first2=Charles-Louis-Étienne |last3=Barba |first3=Jean-Nicolas |last4=David |first4=Joseph-Denis |last5=Delaunay |first5=Simon-César |title=Précis historique sur les fêtes, les spectacles et les réjouissances publiques : contenant sommairement: l'institution des fêtes chez quelques peuples de l'antiquité ; le couronnement et le sacre des souverains ; les fêtes en général, et leurs particularités ; les jeux scéniques, et les divertissemens accessoires ; les descriptions des fêtes et des réjouissances publiques les plus remarquables, depuis Henri IV jusqu'au sacre de Charles X |datum=1830 |uitgewer=Chez l'auteur, rue de Clichy, no 88. Bachelier, libraire, quai des Augustins. Delaunay, libraire, au Palais-Royal. Barba, au Palais-Royal, Galerie de Chartres |location=Parys}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{vertaalvanaf | taalafk = en | pl = https://en.wikipedia.org/wiki/Claude_Ruggieri }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ruggieri, Claude}} [[Kategorie:Tegnologie]] 0a9rw686djnpqsqrbkimjhopyu6n3a9 Lockheed L-188 Electra 0 280609 2888773 2888757 2026-03-30T13:12:54Z Gaius le Roux 203341 Ek het bronverwysings reggestel. 2888773 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Lockheed L-188 Electra |subsjabloon= |beeld= File:Varig Lockheed L-188A Electra Groves-1.jpg |byskrif=<center>Die L-188 is 'n laevlerk vliegtuig aangedryf deur vier turboskroef motors</center> |tipe= Turboskroef passasiersvliegtuig |vervaardiger=Lockheed Corporation |ontwerper= |eerste vlug=6 Desember 1957 |bekendstelling=12 Januarie 1959 |vrygestel= |onttrek= |status=Beperkte gebruik |hoofgebruiker=''Buffalo Airways'' |meer gebruikers= |vervaardig=1957–61 |aantal gebou=170 |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels=[[Lockheed P-3 Orion]] }} Die '''Lockheed L-188 Electra''' is 'n Amerikaanse [[turboskroef]]<nowiki/>passasiersvliegtuig wat deur Lockheed gebou is. Dit is die eerste groot turboskroefpassasiersvliegtuig wat in Amerika gebou is. Dit  is ontwerp as ’n passasiersvliegtuig met vier Allison Model 501-turboskroefenjins van 2794.5 kilowatt elk wat kort en medium afstande kon vlieg. Die eerste prototipe van die Electra het sy nooiensvlug op 6 Desember 1957 gehad. American Airlines het die eerste bestelling geplaas, en hierdie bestelling is deur bestellings van ander lugrederye gevolg. Dit het Eastern Air Lines ingesluit, wat, op 12 Januarie 1959, die eerste was om met die Electra dienste te bedryf. Ander lugrederye wat die Electra bestel het, was Braniff International Airways, KLM en Qantas. Verskeie lugrederye in die VSA het die Electra gebruik, maar die enigste Europese lugredery was KLM, wat 12 Electras tussen September 1959 en Januarie 1969 in Europa en oos na Saigon en Kuala Lumpur gebruik het. Aanvanklik was die verkope van die vliegtuig goed, maar ná twee noodlottige ongelukke was daar geen bestellings meer nie. Die Electra is van 1957 tot 1961 gebou.Die lugraam van die vliegtuig is gebruik om die [[Lockheed P-3 Orion]] te bou.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=596 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=January 2006 |title=The Air Spray fleet |journal=Air Spray}}</ref> <ref name=":0">{{Cite journal |title=Flight International |journal=Flight International |issue=January 2011 |pages=22}}</ref> [[Lêer:Hramm 0000 FALA 011 shd75 stof cast lias.jpg|duimnael|250x250px|Lockheed Electra by Lanseria-lughawe]] Met sy redelik hoë krag-tot-gewigverhouding, enorme lugskroewe en kort vlerke (wat daartoe aanleiding gegee het dat die grootste deel van die vlerkspan aan wind vanaf die lugskroewe blootgestel was), groot Fowler-klappe wat die effektiewe vlerkoppervlakte aansienlik verhoog het wanneer die klappe ontplooi is, en vierenjinontwerp, het die Lockheed L.188 Electra landing-en-opstygvermoëns gehad wat nie deur baie straaltransportvliegtuie – selfs vandag nog – geëwenaar kon word nie veral op kort aanloopbane en by vliegvelde wat hoog geleë is.<ref name=":0" /> == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] d1bnbjzvmiexjf9p1kzsvj8boyflbr3 Bespreking:Lockheed L-188 Electra 1 284527 2888771 2888760 2026-03-30T12:44:18Z Gaius le Roux 203341 /* Bronne */ Antwoord 2888771 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Bronne == {{ping|Gaius le Roux}}, hierdie sin is nie aanvaarbaar nie: ''Hierdie twee paragrawe is gebaseer op Jane’s Encyclopedia en Wikipedia .'' Jy kan nie in Wikipedia na Wikipedia verwys as 'n bron nie. Bring die bronne oor uit die Engelse artikel waar jy die inligting gekry het. Plaas ''Jane’s Encyclopedia'' by die paragraaf waar dit betrokke is soos ons almal maak. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:41, 30 Maart 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], dankie, ek het daaroor gewonder. Ek sal dit regstel. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:44, 30 Maart 2026 (UTC) 0rppck50y2l2vb0fs1xx93cnwg8ym8o Nat mark 0 367758 2888828 2887565 2026-03-30T17:50:30Z JMK 649 sp, detail 2888828 wikitext text/x-wiki [[Lêer:WetmarketHK.jpg|duimnael|240px|’n Nat mark in [[Hongkong]].]] ’n '''"Nat mark"''' ([[Engels]]: ''wet market'' of ''public market'')<ref name="ZSCSH">{{Cite journal |last1=Zhong |first1=Taiyang |last2=Si |first2=Zhenzhong |last3=Crush |first3=Jonathan |last4=Scott |first4=Steffanie |last5=Huang |first5=Xianjin |s2cid=199492034 |year=2019 |title=Achieving urban food security through a hybrid public-private food provisioning system: the case of Nanjing, China |journal=Food Security |language=en |volume=11|issue=5|pages=1071–1086|doi=10.1007/s12571-019-00961-8|issn=1876-4517}}</ref><ref name="Morales-2009">{{Cite journal|last=Morales|first=Alfonso|year=2009|title=Public Markets as Community Development Tools |journal=Journal of Planning Education and Research|language=en|volume=28|issue=4|pages=426–440 |doi=10.1177/0739456X08329471 |s2cid=154349026 |issn=0739-456X}}</ref><ref name="Morales-2011">{{Cite journal|last=Morales|first=Alfonso|year=2011|title=Marketplaces: Prospects for Social, Economic, and Political Development|journal=Journal of Planning Literature|language=en|volume=26|issue=1|pages=3–17 |doi=10.1177/0885412210388040 |s2cid=56278194|issn=0885-4122}}</ref> is ’n [[mark]] wat vars [[vleis]], [[vis]] en ander bederfbare produkte verkoop (teenoor ’n "droë mark", wat niebederfbare goedere soos [[materiaal]] en [[Elektronika|elektroniese produkte]] verkoop).<ref>Wholesale Markets: Planning and Design Manual (Fao Agricultural Services Bulletin) (No 90)</ref><ref name="OED">{{cite web |url=https://www.oed.com/view/Entry/227970 |title=wet, adj. |work=[[Oxford English Dictionary]] |quote=wet market ''n. South-East Asian'' a market for the sale of fresh meat, fish, and produce |access-date=29 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329201348/https://www.oed.com/view/Entry/227970 |archive-date=29 Maart 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="brown">{{Cite journal|last=Brown|first=Allison|year=2001|title=Counting Farmers Markets|journal=Geographical Review |volume=91 |issue=4 |pages=655–674|doi=10.2307/3594724|jstor=3594724}}</ref> Nie alle nat markte verkoop lewende diere nie,<ref name="ZSCSH" /><ref name=":0" /><ref name="lynteris-fearnley">{{cite web|url=https://theconversation.com/why-shutting-down-chinese-wet-markets-could-be-a-terrible-mistake-130625|title=Why shutting down Chinese 'wet markets' could be a terrible mistake |last1=Lynteris |first1=Christos |last2=Fearnley |first2=Lyle|date=2 Maart 2020|publisher=The Conversation |access-date=3 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200402012113/http://theconversation.com/why-shutting-down-chinese-wet-markets-could-be-a-terrible-mistake-130625|archive-date=2 April 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian-Standaert">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/15/mixed-with-prejudice-calls-for-ban-on-wet-markets-misguided-experts-argue-coronavirus |title='Mixed with prejudice': calls for ban on 'wet' markets misguided, experts argue |work=The Guardian |first=Michael |last=Standaert |date=15 April 2020 |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415123240/https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/15/mixed-with-prejudice-calls-for-ban-on-wet-markets-misguided-experts-argue-coronavirus |archive-date=15 April 2020 |url-status=live }}</ref> maar die term word soms gebruik vir markte waar lewende diere verkoop en dan op versoek van die klant geslag word,<ref name=":3">{{Cite journal|last1=Woo|first1=Patrick CY |last2=Lau |first2=Susanna KP|last3=Yuen|first3=Kwok-yung|year=2006|title=Infectious diseases emerging from Chinese wet-markets: zoonotic origins of severe respiratory viral infections|journal=Current Opinion in Infectious Diseases|language=en|volume=19|issue=5|pages=401–407|doi=10.1097/01.qco.0000244043.08264.fc|pmid=16940861|pmc=7141584|issn=0951-7375}}</ref><ref name=":4">{{Cite journal|last=Wan|first=X.F.|year=2012|title=Lessons from Emergence of A/Goose/Guangdong/1996-Like H5N1 Highly Pathogenic Avian Influenza Viruses and Recent Influenza Surveillance Efforts in Southern China: Lessons from Gs/Gd/96-like H5N1 HPAIVs|journal=Zoonoses and Public Health|language=en|volume=59|pages=32–42|doi=10.1111/j.1863-2378.2012.01497.x|pmc=4119829|pmid=22958248}}</ref><ref name="CNN-not">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2020/04/14/asia/china-wet-market-coronavirus-intl-hnk/index.html |title=China's wet markets are not what some people think they are |first1=Ben |last1=Westcott |first2=Serenitie |last2=Wang |publisher=CNN |date=15 April 2020 |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415041745/https://www.cnn.com/2020/04/14/asia/china-wet-market-coronavirus-intl-hnk/index.html |archive-date=15 April 2020 |url-status=live }}</ref> soos gebeur met [[pluimvee]] in [[Hongkong]].<ref name="2017fhb">{{cite web |title=Study on the Way Forward of Live Poultry Trade in Hong Kong |url=https://www.fhb.gov.hk/download/press_and_publications/consultation/170403_f_live_poultry_trade/e_consultancy_report_full.pdf |publisher=Food and Health Bureau |date=Maart 2017 |access-date=7 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509193106/https://www.fhb.gov.hk/download/press_and_publications/consultation/170403_f_live_poultry_trade/e_consultancy_report_full.pdf |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live }}</ref> Dié markte is algemeen in baie dele van die wêreld,<ref name="nw">{{cite news |url=https://www.newsweek.com/peta-launches-petition-close-wet-markets-coronavirus-1494803 |publisher=Newsweek |title=PETA launches petition to shut down live animal markets that breed diseases like COVID-19 |first=Khaleda |last=Rahman |date=28 Maart 2020 |access-date=29 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329060807/https://www.newsweek.com/peta-launches-petition-close-wet-markets-coronavirus-1494803 |archive-date=29 Maart 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Reardon|first1=Thomas|last2=Timmer|first2=C. Peter|last3=Minten|first3=Bart|date=2012-07-31|title=Supermarket revolution in Asia and emerging development strategies to include small farmers|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=109|issue=31|pages=12332–12337|doi=10.1073/pnas.1003160108|issn=0027-8424|pmc=3412023|pmid=21135250|bibcode=2012PNAS..10912332R}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.npr.org/2020/01/29/800725826/why-wet-markets-are-the-perfect-place-to-spread-disease|title=Why Wet Markets Are The Perfect Place To Spread Disease|website=NPR.org|language=en|access-date=2020-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401150926/https://www.npr.org/2020/01/29/800725826/why-wet-markets-are-the-perfect-place-to-spread-disease|archive-date=1 April 2020|url-status=live}}</ref> veral in [[China]], [[Suidoos-Asië]] en [[Suid-Asië]].Dit sluit ’n groot verskeidenheid markte in, soos boeremarkte, vismarkte en dieremarkte.<ref name="ZSCSH" /><ref name="lynteris-fearnley" /><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/15/mixed-with-prejudice-calls-for-ban-on-wet-markets-misguided-experts-argue-coronavirus|work=The Guardian |title='Mixed with prejudice': calls for ban on 'wet' markets misguided, experts argue |last=Standaert |first=Michael|date=15 April 2020 |access-date=8 Junie 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/coronavirus-animals-india-kill-eat-asia-video-china-vietnam-dogs-cats-a9441356.html|publisher=The Independent |title=Coronavirus: Indian street traders 'risking human health by slaughtering goats, lambs and chickens in squalid conditions'|last=Dalton|first=Jane|date=2 April 2020 |access-date=8 Junie 2020}}</ref> Hulle is dikwels gewild vanweë lae pryse, die varsheid van die produkte, sosiale verkeer en plaaslike kulture.<ref name="ZSCSH" /><ref name="Morales-2009" /><ref name="Morales-2011" /> Die meeste nat markte dryf nie handel in wilde of eksotiese diere nie,<ref name=Guardian-Yu>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/global-development/2020/apr/16/what-is-a-wet-market-coronavirus |title=What is a wet market? |last=Yu |first=Verna |date=16 April 2020 |access-date=16 April 2020 |quote=While “wet markets”, where water is sloshed on produce to keep it cool and fresh, may be considered unsanitary by western standards, most do not trade in exotic or wild animals and should not be confused with “wildlife markets” – now the focus of vociferous calls for global bans. |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416042801/https://www.theguardian.com/global-development/2020/apr/16/what-is-a-wet-market-coronavirus |archive-date=16 April 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="natgeo">{{cite news |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/2020/04/coronavirus-linked-to-chinese-wet-markets/ |publisher=National Geographic |title='Wet markets' likely launched the coronavirus. Here's what you need to know |first=Dina Fine |last=Maron |date=15 April 2020 |access-date=20 April 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200419235641/https://www.nationalgeographic.com/animals/2020/04/coronavirus-linked-to-chinese-wet-markets/ |archive-date= 19 April 2020 |url-status=live }}</ref> maar dié wat dit wel doen, is al verbind met die uitbreek van soönotiese siektes (siektes wat van [[dier]]e aan die [[mens]] oorgedra word).<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Een so ’n mark in [[Wuhan]], China, het vermoedelik ’n rol gespeel in die [[covid-19-pandemie]],<ref name=":0" /><ref name=":2" /> hoewel die moontlikheid dat die virus van elders af kom, steeds ondersoek word.<ref name="BBC-Rincon">{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-52318539 |title=Coronavirus: Is there any evidence for lab release theory? |publisher=BBC |last=Rincon |first=Paul |date=16 April 2020 |access-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416234322/https://www.bbc.com/news/science-environment-52318539 |archive-date=16 April 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-examination">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/04/11/us/politics/coronavirus-trump-response.html?action=click&module=Top%20Stories&pgtype=Homepage |work=New York Times |title=He Could Have Seen What Was Coming: Behind Trump's Failure on the Virus |first1=Eric |last1=Lipton |first2=David E. |last2=Sanger |first3=Maggie |last3=Haberman |first4=Michael D. |last4=Shear |first5=Mark |last5=Mazzetti |first6=Julian E. |last6=Barnes |date=11 April 2020 |access-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415115021/https://www.nytimes.com/2020/04/11/us/politics/coronavirus-trump-response.html?action=click&module=Top%20Stories&pgtype=Homepage |archive-date=15 April 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="NBC-examination">{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/news/china/u-s-intel-community-examining-whether-coronavirus-emerged-accidentally-chinese-n1185371 |title=U.S. intel community examining whether coronavirus emerged accidentally from a Chinese lab |publisher=NBC News |first1=Ken |last1=Dilanian |first2=Courtney |last2=Kube |date=16 April 2020 |access-date=16 April 2020 }}</ref> Nat markte in China is in 2003 verbied om wilde diere te verkoop ná die uitbreek van [[Ernstige akute respiratoriese sindroom|ears]] in 2002–2004, wat direk met dié praktyk verbind is.<ref name=":2" /> Dié regulasies is opgehef en weer in 2020 ingestel,<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/74f1b26e-53c0-11ea-90ad-25e377c0ee1f|title=Coronavirus piles pressure on China's exotic animal trade|last1=Yu|first1=Sun|last2=Liu|first2=Xinning|date=2020-02-23|website=Financial Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417063828/https://www.ft.com/content/74f1b26e-53c0-11ea-90ad-25e377c0ee1f|archive-date=17 April 2020|access-date=2020-04-04}}</ref> terwyl ander lande soortgelyke beperkings voorgestel het.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/eba067c4-69ce-11ea-800d-da70cff6e4d3|title=The economic case for ending wildlife trade hits home in Vietnam|last=Reed|first=John|date=2020-03-19|website=Financial Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320164604/https://www.ft.com/content/eba067c4-69ce-11ea-800d-da70cff6e4d3|archive-date=20 Maart 2020|access-date=2020-04-04}}</ref> Mediaberigte wat nie ’n onderskeid tref tussen alle nat markte en dié wat lewende of wilde diere verkoop nie, asook bespiegelings oor onwettige handel in wilde diere, word gekritiseer omdat hulle na bewering [[Sinofobie]] aangeblaas het.<ref name="lynteris-fearnley" /><ref name="FP">{{cite news|last=Palmer|first=James|date=27 Januarie 2020|title=Don't Blame Bat Soup for the Coronavirus|publisher=Foreign Policy|url=https://foreignpolicy.com/2020/01/27/coronavirus-covid19-dont-blame-bat-soup-for-the-virus/|access-date=3 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401214309/https://foreignpolicy.com/2020/01/27/coronavirus-covid19-dont-blame-bat-soup-for-the-virus/|archive-date=1 April 2020|url-status=live}}</ref> == Agtergrond == === Terminologie === Die Engelse term "wet market" is vroeg in die 1970's deur die regering in [[Singapoer]] begin gebruik om sulke tradisionele markte te onderskei van die [[supermark]]te wat daar gewild geraak het.<ref name="Tan_p3">{{cite book|last=Tan|first=Alvin|url=https://www.nhb.gov.sg/~/media/nhb/files/resources/publications/ebooks/nhb_ebook_wet_markets.pdf|title=Wet Markets|publisher=National Heritage Board|year=2013|series=Community Heritage Series|volume=II|location=Singapore|page=3|access-date=10 April 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200222134035/https://www.nhb.gov.sg/%7E/media/nhb/files/resources/publications/ebooks/nhb_ebook_wet_markets.pdf |archive-date=22 Februarie 2020|url-status=live}}</ref> Die term is in 2016 in die ''[[Oxford English Dictionary]]'' (''OED'') opgeneem as ’n term wat dwarsdeur Suidoos-Asië gebruik word.<ref>{{cite web|url=https://public.oed.com/updates/march-2016-update-new-singapore-english-words/|title=New Singapore English words|date=2016|publisher=Oxford University Press|access-date=10 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904134655/https://public.oed.com/updates/march-2016-update-new-singapore-english-words/|archive-date=4 September 2019|url-status=live}}</ref> Die "nat" in "nat mark" verwys na die vloere wat voortdurend nat is vanweë die smelt van die [[ys]] wat gebruik word om te keer dat die produkte sleg raak,<ref name="Tan_p3" /><ref name="Burton" /><ref name="Reuters">{{cite news|last=Chandran|first=Rina|url=https://www.reuters.com/article/southeast-asia-health-markets/traditional-markets-blamed-for-virus-outbreak-are-lifeline-for-asias-poor-idUSL8N2A5201|title=Traditional markets blamed for virus outbreak are lifeline for Asia's poor|date=7 Februarie 2020|access-date=4 April 2020|publisher=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423070520/https://www.reuters.com/article/southeast-asia-health-markets/traditional-markets-blamed-for-virus-outbreak-are-lifeline-for-asias-poor-idUSL8N2A5201|archive-date=23 April 2020|url-status=live}}</ref> die was van die vleis en seekosstalletjies en die sproei van vars produkte wat algemeen in nat markte is.<ref name=Burton>{{cite book|last=Burton|first=Dawn|url=https://books.google.com/books?id=hiFxfmZteFgC|title=Cross-Cultural Marketing: Theory, Practice and Relevance|publisher=Routledge|year=2008|isbn=978-1-134-06017-7|page=146}}</ref><ref name="CNN-not" /><ref name="Guardian-Standaert" /> Die term "openbare mark" kan ’n sinoniem vir "nat mark" wees,<ref name="ZSCSH" /><ref name="Morales-2009" /><ref name="Morales-2011" /> hoewel dit soms eksklusief verwys na nat markte wat deur die staat of gemeenskap besit word.<ref name="ZSCSH" /><ref name="Morales-2009" /><ref name="Morales-2011" /> Dit kan ook "varsprodukmarkte" genoem word as dit verwys na markte waar mededingende handelaars hoofsaaklik [[vrug]]te en [[groente]] verkoop.<ref name="brown" /> Die term "nat mark" word dikwels gebruik vir ’n mark waar lewende diere direk aan klante verkoop word,<ref name=":3" /><ref name=":4" /> maar dié terme is nie sinonieme nie. === Soorte === Die term "nat mark" wat spesifiek verwys na markte wat vars produkte en vleis verkoop, sluit ’n wye verskeidenheid in.<ref name="ZSCSH" /><ref name="lynteris-fearnley" /> Dit kan privaat, deur die staat of deur die gemeenskap besit word en kan groothandel-, kleinhandel- of vars produkte (vrugte, groente, geslagte diere of lewende diere) verkoop.<ref name="ZSCSH" /><ref name="lynteris-fearnley" /> Hulle kan verder onderverdeel word in markte wat gedomestikeerde diere of wilde diere verkoop.<ref name="ZSCSH" /><ref name="lynteris-fearnley" /> Tradisionele nat markte kom gewoonlik in tydelike strukture, opelugterreine<ref name="ZSCSH" /><ref name="NR-shaheen">{{cite news |url=https://www.nationalreview.com/2020/03/the-chinese-wild-animal-industry-and-wet-markets-must-go/ |publisher=[[National Review]] |last=Shaheen |first=Therese |title=The Chinese Wild-Animal Industry and Wet Markets Must Go |date=19 Maart 2020 |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321190534/https://www.nationalreview.com/2020/03/the-chinese-wild-animal-industry-and-wet-markets-must-go/ |archive-date=21 Maart 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="Guardian-Standaert" /> of gedeeltelik oop handelskomplekse voor,<ref name="ZCZ">{{Cite journal |last1=Zhong |first1=Shuru |last2=Crang |first2=Mike |last3=Zeng |first3=Guojun |year=2020 |title=Constructing freshness: the vitality of wet markets in urban China |journal=Agriculture and Human Values |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=175–185 |doi=10.1007/s10460-019-09987-2 |issn=0889-048X|doi-access=free }}</ref> terwyl moderne nat markte in geboue is wat dikwels met beter lugreëling en vriesgeriewe toegerus is.<ref name="ZSCSH" /> === Ekonomiese rol === Nat markte is minder afhanklik van ingevoerde goedere as supermarkte vanweë hulle kleiner volumes en minder klem op konsistensie.<ref name="ATH-12">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=urH_3knhcjAC| title=Agricultural Trade Highlights| publisher=Foreign Agricultural Service|year=1994|page=12}}</ref> Nat markte is in 2019 in ’n voedselsekuriteitstudie beskryf as "uiters belangrik in die versekering van stedelike [[voedselsekuriteit]]", veral in Chinese stede.<ref name="ZSCSH" /> Die rol van nat markte in die versekering van stedelike voedselsekuriteit sluit in pryse en fisieke toeganklikheid.<ref name="ZSCSH" /> Akademiese geskrifte oor voedselverspreiding en die Singapoerse omgewingsagentskap het laer pryse, varser produkte, kibbeling oor pryse en sosiale interaksie genoem as belangrike redes vir die blywendheid van nat markte.<ref name="ZSCSH" /><ref name="Reuters" /><ref>{{Cite journal| last1=Bougoure| first1=Ursula| last2=Lee| first2=Bernard| year=2009| editor-last=Lindgreen| editor-first=Adam| title=Service quality in Hong Kong: wet markets vs supermarkets| journal=British Food Journal| language=en| volume=111| issue=1| pages=70–79| doi=10.1108/00070700910924245| issn=0007-070X}}</ref><ref>{{Cite journal| last1=Mele| first1=Christopher| last2=Ng| first2=Megan| last3=Chim| first3=May Bo| year=2015|title=Urban markets as a 'corrective' to advanced urbanism: The social space of wet markets in contemporary Singapore| journal=Urban Studies| language=en| volume=52| issue=1| pages=103–120| doi=10.1177/0042098014524613| s2cid=154733767| issn=0042-0980}}</ref> ’n Ander rede is die tradisie dat varsgeslagte diere verkies word bo bevrore vleis en vis.<ref name="Reuters" /> In [[ontwikkelende land]]e met ’n [[landbou]]gebaseerde ekonomie word vars vleis hoofsaaklik deur tradisionele nat markte en vleisstalletjies versprei.<ref name="FAO">{{cite web |url=http://www.fao.org/ag/againfo/themes/en/meat/marketing.html |publisher=Food and Agriculture Organization|title=Fresh Meat |date=25 November 2014 |access-date=5 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025111205/http://www.fao.org/AG/againfo/themes/en/meat/marketing.html |archive-date=25 Oktober 2019 |url-status=live }}</ref> Nat markte wat vars vleis verkoop, is dikwels by of naby [[slagpale]] geleë.<ref name="FAO" /> == Kommer oor gesondheid en siektes == As sanitasiestandaarde nie gehandhaaf word nie, kan nat markte siektes versprei. Veral markte wat lewende en wilde diere verkoop, loop die gevaar om soönotiese siektes oor te dra. Nuwe diere kan in direkte kontak met verkopers, slagters en klante kom, of met ander diere wat hulle nie in die natuur sou teenkom nie. Dit kan meebring dat sommige diere as tussengangers kan optree en siektes na mense versprei.<ref name=":5">{{Cite news|last=Greenfield|first=Patrick|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/06/ban-live-animal-markets-pandemics-un-biodiversity-chief-age-of-extinction|title=Ban wildlife markets to avert pandemics, says UN biodiversity chief|date=2020-04-06|work=The Guardian|access-date=2020-04-10|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407145721/https://www.theguardian.com/world/2020/apr/06/ban-live-animal-markets-pandemics-un-biodiversity-chief-age-of-extinction|archive-date=7 April 2020|url-status=live}}</ref> Weens onhigiënies standaarde en die verbintenis met die verspreiding van siektes en pandemies, noem kritici nat markte saam met intensiewe veeboerdery as groot gesondheidsgevare in China en dwarsoor die wêreld.<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalreview.com/2020/04/chinas-wet-markets-americas-factory-farming-both-violate-moral-common-sense/|title=China's Wet Markets, America's Factory Farming|date=2020-04-09|website=National Review|language=en-US|access-date=2020-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409161624/https://www.nationalreview.com/2020/04/chinas-wet-markets-americas-factory-farming-both-violate-moral-common-sense/|archive-date=9 April 2020|url-status=live}}</ref> {{Galery |breedte=260 |Unsanitary Wet Market Chinatown Yangon.jpg|’n Nat mark in Chinatown van [[Yangon]]. |Fowl cages at wet market in Shenzhen, China.jpg|Hoenderhokke in ’n nat mark in [[Shenzhen]]. |Rodents in cages outside wet market in Shenzhen, China.jpg|Knaagdiere in ’n nat mark in Shenzhen. | footer = Onhigiëniese toestande en gemengde diere naby mekaar versprei siektes.| }} === Voëlgriep en ears === Die uitbreek van [[voëlgriep|H5N1-voëlgriep]], ears en [[covid-19]] kan teruggespeur word na lewende diere wat in nat markte aangehou is waar siektes makliker as andersins van diere aan mense oorgedra kan word.<ref>{{cite news |url= https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/02/05/802938289/new-coronavirus-wont-be-the-last-outbreak-to-move-from-animal-to-human |title=New Coronavirus 'Won't Be the Last' Outbreak to Move from Animal to Human|date=2020-02-05|access-date=2020-02-29 |publisher=NPR |department=Goats and Soda|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303090057/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/02/05/802938289/new-coronavirus-wont-be-the-last-outbreak-to-move-from-animal-to-human|archive-date=3 Maart 2020|url-status=live}}</ref> In April 2020 het die wetenskaplike Peter Daszak ’n Chinese nat mark soos volg beskryf: "Dis ’n effense skok om na ’n wildediermark te gaan en hierdie groot verskeidenheid diere te sien wat in hokke bo-op mekaar aangehou word, met ’n hoop binnegoed wat uit ’n dier getrek en op die vloer gegooi is […] Dit is die ideale plekke vir die verspreiding van virusse."<ref>{{Cite web |url=https://edition.cnn.com/2020/04/06/us/coronavirus-scientists-debate-origin-theories-invs/index.html |title=Archived copy |access-date=7 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407123022/https://edition.cnn.com/2020/04/06/us/coronavirus-scientists-debate-origin-theories-invs/index.html |archive-date=7 April 2020 |url-status=live }}</ref> In 2007 het Chinese wetenskaplikes die teenwoordigheid van SARS-CoV-tipe virusse in hoefystervlermuise asook die onhigiëniese wildediermarkte en die kultuur in Suid-China om eksotiese diere te eet, as ’n "tydbom" geïdentifiseer.<ref>{{Cite journal|last=Cheng|first=VC|year=2007|title=Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus as an Agent of Emerging and Reemerging Infection|journal=Clinical Microbiology Reviews|volume=20|issue=4|pages=660–94|doi=10.1128/CMR.00023-07|pmc=2176051|pmid=17934078}}</ref> In ’n studie in 2018 in [[Maleisië]] is bevind werkers in nat markte het ’n groter kans om [[leptospirose]]-infeksies op te doen.<ref name="lepto">{{Cite journal|last1=Rahman|first1=Mas Harithulfadhli Agus Ab|last2=Hairon|first2=Suhaily Mohd|last3=Hamat|first3=Rukman Awang|last4=Jamaluddin|first4=Tengku Zetty Maztura Tengku|last5=Shafei|first5=Mohd Nazri|last6=Idris|first6=Norazlin|last7=Osman|first7=Malina|last8=Sukeri|first8=Surianti|last9=Wahab|first9=Zainudin A.|last10=Mohammad|first10=Wan Mohd Zahiruddin Wan|last11=Idris|first11=Zawaha|year=2018|title=Seroprevalence and distribution of leptospirosis serovars among wet market workers in northeastern, Malaysia: a cross sectional study|journal=BMC Infectious Diseases|language=en|volume=18|issue=1|pages=569|doi=10.1186/s12879-018-3470-5|issn=1471-2334|pmc=6236877|pmid=30428852}}</ref> Chinese omgewingsbewustes, navorsers en staatsmedia het ’n beroep gedoen om strenger regulasies vir handel in eksotiese diere in die markte.<ref name="BloombergAus">{{Cite news|url=http://bloomberg.com/news/articles/2020-04-08/wuhan-is-returning-to-life-so-are-its-disputed-wet-markets|title=Wuhan Is Returning to Life. So Are Its Disputed Wet Markets|date=8 April 2020|work=Bloomberg Australia-NZ|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409095038/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-04-08/wuhan-is-returning-to-life-so-are-its-disputed-wet-markets|archive-date=9 April 2020}}</ref> Die mediese kenners Zhong Nanshan, Guan Yi en Yuen Kwok-yung vra ook reeds sedert 2010 dat wildediermarkte gesluit word.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.scmp.com/comment/opinion/article/3047828/first-sars-now-wuhan-coronavirus-heres-why-china-should-ban-its|title=Wuhan coronavirus another reason to ban China's wildlife trade forever|date=2020-01-29|website=South China Morning Post|language=en|access-date=2020-04-04}}</ref> === Covid-19 === Die blaam vir die covid-19-pandemie is op Chinese nat markte gelê vanweë berigte dat twee derdes van die aanvanklike gevalle direk aan die Huanan Seafood Wholesale Market in Wuhan blootgestel is.<ref name="Hui I Azhar Madani Ntoumi 2020 pp. 264–266">{{Cite journal |last1=Hui |first1=David S. |last2=I Azhar |first2=Esam |last3=Madani |first3=Tariq A. |last4=Ntoumi |first4=Francine |last5=Kock |first5=Richard |last6=Dar |first6=Osman |last7=Ippolito |first7=Giuseppe |last8=Mchugh |first8=Timothy D. |last9=Memish |first9=Ziad A. |last10=Drosten |first10=Christian |last11=Zumla |first11=Alimuddin |year=2020 |title=The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health – The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China |url=https://www.ijidonline.com/article/S1201-9712(20)30011-4/fulltext |journal=International Journal of Infectious Diseases |publisher=Elsevier BV |volume=91 |pages=264–266 |doi=10.1016/j.ijid.2020.01.009 |issn=1201-9712 |pmid=31953166 |last12=Petersen |first12=Eskild|pmc=7128332 |doi-access=free }}</ref><ref name="Huang24Jan2020">{{Cite journal |last1=Huang |first1=Chaolin |last2=Wang |first2=Yeming |last3=Li |first3=Xingwang |last4=Ren |first4=Lili |last5=Zhao |first5=Jianping |last6=Hu |first6=Yi |last7=Zhang |first7=Li |last8=Fan |first8=Guohui |last9=Xu |first9=Jiuyang |last10=Gu |first10=Xiaoying |last11=Cheng |first11=Zhenshun |date=24 Januarie 2020 |title=Clinical features of patients infected with 2019&nbsp;novel coronavirus in Wuhan, China |url=https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2820%2930183-5 |url-status=live |journal=The Lancet |volume=0 |issue=10223 |pages=497–506 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30183-5 |issn=0140-6736 |pmid=31986264 |pmc=7159299 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131005857/https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2820%2930183-5 |archive-date=31 Januarie 2020 |access-date=27 Januarie 2020|doi-access=free }}</ref> Die Huanan-mark het onder meer "lewende wolfkleintjies, salamanders, sivetkatte en bamboesrotte" verkoop.<ref name="wetnwild">{{cite news |title=Wet markets are not wildlife markets, so stop calling for their ban |url=https://qz.com/1838955/asias-wet-markets-are-not-the-same-as-wildlife-markets/ |agency=Uzabase |publisher=Quartz Media, Inc |date=16 April 2020}}</ref> Bewerings dat die virus van elders af kom, soos ’n laboratorium, of dat dit met opset versprei is, kon nog nie bewys word nie. In Maart en April 2020 is berig wildediermarkte in ander lande van Asië,<ref>{{Cite web|url=https://9now.nine.com.au/60-minutes/coronavirus-expert-shut-down-of-asias-wet-wildlife-markets-60-minutes/f7f7781f-8e44-4eb8-9704-804b1e1680ca|title=Coronavirus expert calls for shut down of Asia's wildlife markets|website=Nine News Australia|language=en-AU|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330191538/https://9now.nine.com.au/60-minutes/coronavirus-expert-shut-down-of-asias-wet-wildlife-markets-60-minutes/f7f7781f-8e44-4eb8-9704-804b1e1680ca|archive-date=30 Maart 2020|access-date=2020-03-30}}</ref> Afrika<ref>{{Cite web|url=https://wildaid.org/africa-risks-virus-outbreak-from-wildlife-trade/|title=Africa Risks Virus Outbreak From Wildlife Trade|date=2020-02-28|website=WildAid|language=en-US|access-date=2020-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322041105/https://wildaid.org/africa-risks-virus-outbreak-from-wildlife-trade/|archive-date=22 March 2020|url-status=live}}</ref> en ander wêrelddele is net so blootgestel aan gesondheidsrisiko's. In April 2020 het die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] aangekondig dit is besig om standaarde vir voedselveiligheid en higiëne op te stel waaraan nat markte moet voldoen voordat hulle weer hulle deure mag open.<ref>{{Cite journal|last1=Nadimpalli|first1=Maya L.|last2=Pickering|first2=Amy J.|date=2020-10-01|title=A call for global monitoring of WASH in wet markets|url=https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196(20)30204-7/abstract|journal=The Lancet Planetary Health|language=English|volume=4|issue=10|pages=e439–e440|doi=10.1016/S2542-5196(20)30204-7|issn=2542-5196|pmid=33038315|pmc=7541042}}</ref> == Mediadekking == Tydens die eerste paar maande van die covid-19-pandemie in 2020 is Chinese nat markte hewig in die nuusmedia gekritiseer as ’n potensiële bron van die virus.<ref name=":8">{{Cite news|last=Spinney|first=Laura|url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/28/is-factory-farming-to-blame-for-coronavirus|title=Is factory farming to blame for coronavirus?|date=2020-03-28|work=The Observer|access-date=2020-03-30|language=en|issn=0029-7712|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330052555/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/28/is-factory-farming-to-blame-for-coronavirus|archive-date=30 Maart 2020|url-status=live}}</ref> Berigte dat alle nat markte verbied moet word, en nie net dié wat wilde en eksotiese diere verkoop nie, is wyd gekritiseer omdat dit infeksiebeheer sou ondermyn wat spesifiek gerig behoort te wees op wildediermarkte soos die Huanan Seafood Wholesale Market.<ref name="lynteris-fearnley" /> Die media se fokus op buitelandse nat markte is ook gekritiseer omdat hulle die aandag aflei van openbare gesondheidsrisiko's soos plaaslike bronne van soönotiese siektes.<ref name="independent" /> In [[Weste]]rse media is tydens beriggewing oor die pandemie geen onderskeid getref tussen algemene nat markte en dié wat lewende of wilde diere verkoop nie.<ref name="BloombergAus" /> Eksplisiete foto's van verskillende markte dwarsoor Asië is gebruik sonder om aan te dui waar hulle geleë is.<ref name="lynteris-fearnley" /><ref name="lat">{{cite news|last=St. Cavendish|first=Christopher|url=https://www.latimes.com/food/story/2020-03-11/coronavirus-china-wet-markets|title=No, China's fresh food markets did not cause coronavirus|date=11 Maart 2020|work=Los Angeles Times|access-date=29 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328141648/https://www.latimes.com/food/story/2020-03-11/coronavirus-china-wet-markets|archive-date=28 Maart 2020|url-status=live}}</ref> Die media is daarvan beskuldig dat hulle die foto's vir die skokwaarde daarvan gebruik.<ref>{{cite news |url=https://www.salon.com/2020/05/08/mainstream-medias-racist-trope-blaming-covid-19-on-chinas-wet-markets_partner/ |work=Salon |title= Mainstream media's racist trope: Blaming COVID-19 on China's "wet markets" |first=Joshua |last=Cho |date=8 Mei 2020 |access-date=8 Junie 2020}}</ref> Hulle is ook gekritiseer omdat hulle Sinofobie, die vrees vir Chinese, sou aanwakker of klem sou lê op die "andersheid van Chinese".<ref name="lynteris-fearnley" /><ref name="FP" /><ref name=independent>{{cite news |url= https://www.independent.co.uk/environment/wildlife-trade-endangered-species-coronavirus-pandemic-wet-markets-a9517111.html |publisher=The Independent |title=Wet markets are not the problem – focus on the billion-dollar international trade in wild animals, experts say |first=Louise |last=Boyle |date=15 Mei 2020 |access-date=8 Junie 2020}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Skakels == {{vertaaluit| taalafk = en | il = Wet market}} {{Normdata}} [[Kategorie:Handel]] [[Kategorie:Markte]] 8kbpjkg9tl1se7siodmtpum98171m24 2888834 2888828 2026-03-30T18:03:24Z JMK 649 teksdetails 2888834 wikitext text/x-wiki [[Lêer:WetmarketHK.jpg|duimnael|240px|’n Nat mark in [[Hongkong]].]] ’n '''"Nat mark"''' ([[Engels]]: ''wet market'' of ''public market'')<ref name="ZSCSH">{{Cite journal |last1=Zhong |first1=Taiyang |last2=Si |first2=Zhenzhong |last3=Crush |first3=Jonathan |last4=Scott |first4=Steffanie |last5=Huang |first5=Xianjin |s2cid=199492034 |year=2019 |title=Achieving urban food security through a hybrid public-private food provisioning system: the case of Nanjing, China |journal=Food Security |language=en |volume=11|issue=5|pages=1071–1086|doi=10.1007/s12571-019-00961-8|issn=1876-4517}}</ref><ref name="Morales-2009">{{Cite journal|last=Morales|first=Alfonso|year=2009|title=Public Markets as Community Development Tools |journal=Journal of Planning Education and Research|language=en|volume=28|issue=4|pages=426–440 |doi=10.1177/0739456X08329471 |s2cid=154349026 |issn=0739-456X}}</ref><ref name="Morales-2011">{{Cite journal|last=Morales|first=Alfonso|year=2011|title=Marketplaces: Prospects for Social, Economic, and Political Development|journal=Journal of Planning Literature|language=en|volume=26|issue=1|pages=3–17 |doi=10.1177/0885412210388040 |s2cid=56278194|issn=0885-4122}}</ref> is ’n [[mark]] wat vars [[vleis]], [[vis]] en ander bederfbare produkte verkoop (teenoor ’n "droë mark", wat niebederfbare goedere soos [[materiaal]] en [[Elektronika|elektroniese produkte]] verkoop).<ref>Wholesale Markets: Planning and Design Manual (Fao Agricultural Services Bulletin) (No 90)</ref><ref name="OED">{{cite web |url=https://www.oed.com/view/Entry/227970 |title=wet, adj. |work=[[Oxford English Dictionary]] |quote=wet market ''n. South-East Asian'' a market for the sale of fresh meat, fish, and produce |access-date=29 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329201348/https://www.oed.com/view/Entry/227970 |archive-date=29 Maart 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="brown">{{Cite journal|last=Brown|first=Allison|year=2001|title=Counting Farmers Markets|journal=Geographical Review |volume=91 |issue=4 |pages=655–674|doi=10.2307/3594724|jstor=3594724}}</ref> Nie alle nat markte verkoop lewende diere nie,<ref name="ZSCSH" /><ref name=":0" /><ref name="lynteris-fearnley">{{cite web|url=https://theconversation.com/why-shutting-down-chinese-wet-markets-could-be-a-terrible-mistake-130625|title=Why shutting down Chinese 'wet markets' could be a terrible mistake |last1=Lynteris |first1=Christos |last2=Fearnley |first2=Lyle|date=2 Maart 2020|publisher=The Conversation |access-date=3 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200402012113/http://theconversation.com/why-shutting-down-chinese-wet-markets-could-be-a-terrible-mistake-130625|archive-date=2 April 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian-Standaert">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/15/mixed-with-prejudice-calls-for-ban-on-wet-markets-misguided-experts-argue-coronavirus |title='Mixed with prejudice': calls for ban on 'wet' markets misguided, experts argue |work=The Guardian |first=Michael |last=Standaert |date=15 April 2020 |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415123240/https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/15/mixed-with-prejudice-calls-for-ban-on-wet-markets-misguided-experts-argue-coronavirus |archive-date=15 April 2020 |url-status=live }}</ref> maar die term word soms gebruik vir markte waar lewende diere verkoop en dan op versoek van die klant geslag word,<ref name=":3">{{Cite journal|last1=Woo|first1=Patrick CY |last2=Lau |first2=Susanna KP|last3=Yuen|first3=Kwok-yung|year=2006|title=Infectious diseases emerging from Chinese wet-markets: zoonotic origins of severe respiratory viral infections|journal=Current Opinion in Infectious Diseases|language=en|volume=19|issue=5|pages=401–407|doi=10.1097/01.qco.0000244043.08264.fc|pmid=16940861|pmc=7141584|issn=0951-7375}}</ref><ref name=":4">{{Cite journal|last=Wan|first=X.F.|year=2012|title=Lessons from Emergence of A/Goose/Guangdong/1996-Like H5N1 Highly Pathogenic Avian Influenza Viruses and Recent Influenza Surveillance Efforts in Southern China: Lessons from Gs/Gd/96-like H5N1 HPAIVs|journal=Zoonoses and Public Health|language=en|volume=59|pages=32–42|doi=10.1111/j.1863-2378.2012.01497.x|pmc=4119829|pmid=22958248}}</ref><ref name="CNN-not">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2020/04/14/asia/china-wet-market-coronavirus-intl-hnk/index.html |title=China's wet markets are not what some people think they are |first1=Ben |last1=Westcott |first2=Serenitie |last2=Wang |publisher=CNN |date=15 April 2020 |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415041745/https://www.cnn.com/2020/04/14/asia/china-wet-market-coronavirus-intl-hnk/index.html |archive-date=15 April 2020 |url-status=live }}</ref> soos gebeur met [[pluimvee]] in [[Hongkong]].<ref name="2017fhb">{{cite web |title=Study on the Way Forward of Live Poultry Trade in Hong Kong |url=https://www.fhb.gov.hk/download/press_and_publications/consultation/170403_f_live_poultry_trade/e_consultancy_report_full.pdf |publisher=Food and Health Bureau |date=Maart 2017 |access-date=7 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509193106/https://www.fhb.gov.hk/download/press_and_publications/consultation/170403_f_live_poultry_trade/e_consultancy_report_full.pdf |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live }}</ref> Dié markte is algemeen in baie dele van die wêreld,<ref name="nw">{{cite news |url=https://www.newsweek.com/peta-launches-petition-close-wet-markets-coronavirus-1494803 |publisher=Newsweek |title=PETA launches petition to shut down live animal markets that breed diseases like COVID-19 |first=Khaleda |last=Rahman |date=28 Maart 2020 |access-date=29 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329060807/https://www.newsweek.com/peta-launches-petition-close-wet-markets-coronavirus-1494803 |archive-date=29 Maart 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Reardon|first1=Thomas|last2=Timmer|first2=C. Peter|last3=Minten|first3=Bart|date=2012-07-31|title=Supermarket revolution in Asia and emerging development strategies to include small farmers|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=109|issue=31|pages=12332–12337|doi=10.1073/pnas.1003160108|issn=0027-8424|pmc=3412023|pmid=21135250|bibcode=2012PNAS..10912332R}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.npr.org/2020/01/29/800725826/why-wet-markets-are-the-perfect-place-to-spread-disease|title=Why Wet Markets Are The Perfect Place To Spread Disease|website=NPR.org|language=en|access-date=2020-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401150926/https://www.npr.org/2020/01/29/800725826/why-wet-markets-are-the-perfect-place-to-spread-disease|archive-date=1 April 2020|url-status=live}}</ref> veral in [[China]], [[Suidoos-Asië]] en [[Suid-Asië]].Dit sluit ’n groot verskeidenheid markte in, soos boeremarkte, vismarkte en dieremarkte.<ref name="ZSCSH" /><ref name="lynteris-fearnley" /><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/15/mixed-with-prejudice-calls-for-ban-on-wet-markets-misguided-experts-argue-coronavirus|work=The Guardian |title='Mixed with prejudice': calls for ban on 'wet' markets misguided, experts argue |last=Standaert |first=Michael|date=15 April 2020 |access-date=8 Junie 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/coronavirus-animals-india-kill-eat-asia-video-china-vietnam-dogs-cats-a9441356.html|publisher=The Independent |title=Coronavirus: Indian street traders 'risking human health by slaughtering goats, lambs and chickens in squalid conditions'|last=Dalton|first=Jane|date=2 April 2020 |access-date=8 Junie 2020}}</ref> Hulle is dikwels gewild vanweë lae pryse, die varsheid van die produkte, sosiale verkeer en plaaslike kulture.<ref name="ZSCSH" /><ref name="Morales-2009" /><ref name="Morales-2011" /> Die meeste nat markte dryf nie handel in wilde of eksotiese diere nie,<ref name=Guardian-Yu>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/global-development/2020/apr/16/what-is-a-wet-market-coronavirus |title=What is a wet market? |last=Yu |first=Verna |date=16 April 2020 |access-date=16 April 2020 |quote=While “wet markets”, where water is sloshed on produce to keep it cool and fresh, may be considered unsanitary by western standards, most do not trade in exotic or wild animals and should not be confused with “wildlife markets” – now the focus of vociferous calls for global bans. |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416042801/https://www.theguardian.com/global-development/2020/apr/16/what-is-a-wet-market-coronavirus |archive-date=16 April 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="natgeo">{{cite news |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/2020/04/coronavirus-linked-to-chinese-wet-markets/ |publisher=National Geographic |title='Wet markets' likely launched the coronavirus. Here's what you need to know |first=Dina Fine |last=Maron |date=15 April 2020 |access-date=20 April 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200419235641/https://www.nationalgeographic.com/animals/2020/04/coronavirus-linked-to-chinese-wet-markets/ |archive-date= 19 April 2020 |url-status=live }}</ref> maar dié wat dit wel doen, is al verbind met die uitbreek van soönotiese siektes (siektes wat van [[dier]]e aan die [[mens]] oorgedra word).<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Een so ’n mark in [[Wuhan]], China, het vermoedelik ’n rol gespeel in die [[covid-19-pandemie]],<ref name=":0" /><ref name=":2" /> hoewel die moontlikheid dat die virus van elders af kom, steeds ondersoek word.<ref name="BBC-Rincon">{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-52318539 |title=Coronavirus: Is there any evidence for lab release theory? |publisher=BBC |last=Rincon |first=Paul |date=16 April 2020 |access-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416234322/https://www.bbc.com/news/science-environment-52318539 |archive-date=16 April 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-examination">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/04/11/us/politics/coronavirus-trump-response.html?action=click&module=Top%20Stories&pgtype=Homepage |work=New York Times |title=He Could Have Seen What Was Coming: Behind Trump's Failure on the Virus |first1=Eric |last1=Lipton |first2=David E. |last2=Sanger |first3=Maggie |last3=Haberman |first4=Michael D. |last4=Shear |first5=Mark |last5=Mazzetti |first6=Julian E. |last6=Barnes |date=11 April 2020 |access-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415115021/https://www.nytimes.com/2020/04/11/us/politics/coronavirus-trump-response.html?action=click&module=Top%20Stories&pgtype=Homepage |archive-date=15 April 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="NBC-examination">{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/news/china/u-s-intel-community-examining-whether-coronavirus-emerged-accidentally-chinese-n1185371 |title=U.S. intel community examining whether coronavirus emerged accidentally from a Chinese lab |publisher=NBC News |first1=Ken |last1=Dilanian |first2=Courtney |last2=Kube |date=16 April 2020 |access-date=16 April 2020 }}</ref> Nat markte in China is in 2003 verbied om wilde diere te verkoop ná die uitbreek van [[Ernstige akute respiratoriese sindroom|ears]] in 2002–2004, wat direk met dié praktyk verbind is.<ref name=":2" /> Dié regulasies is opgehef en weer in 2020 ingestel,<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/74f1b26e-53c0-11ea-90ad-25e377c0ee1f|title=Coronavirus piles pressure on China's exotic animal trade|last1=Yu|first1=Sun|last2=Liu|first2=Xinning|date=2020-02-23|website=Financial Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417063828/https://www.ft.com/content/74f1b26e-53c0-11ea-90ad-25e377c0ee1f|archive-date=17 April 2020|access-date=2020-04-04}}</ref> terwyl ander lande soortgelyke beperkings voorgestel het.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/eba067c4-69ce-11ea-800d-da70cff6e4d3|title=The economic case for ending wildlife trade hits home in Vietnam|last=Reed|first=John|date=2020-03-19|website=Financial Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320164604/https://www.ft.com/content/eba067c4-69ce-11ea-800d-da70cff6e4d3|archive-date=20 Maart 2020|access-date=2020-04-04}}</ref> Mediaberigte wat nie ’n onderskeid tref tussen alle nat markte en dié wat lewende of wilde diere verkoop nie, asook bespiegelings oor onwettige handel in wilde diere, word gekritiseer omdat hulle na bewering [[Sinofobie]] aangeblaas het.<ref name="lynteris-fearnley" /><ref name="FP">{{cite news|last=Palmer|first=James|date=27 Januarie 2020|title=Don't Blame Bat Soup for the Coronavirus|publisher=Foreign Policy|url=https://foreignpolicy.com/2020/01/27/coronavirus-covid19-dont-blame-bat-soup-for-the-virus/|access-date=3 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401214309/https://foreignpolicy.com/2020/01/27/coronavirus-covid19-dont-blame-bat-soup-for-the-virus/|archive-date=1 April 2020|url-status=live}}</ref> == Agtergrond == === Terminologie === Die Engelse term "wet market" is vroeg in die 1970's deur die regering in [[Singapoer]] begin gebruik om sulke tradisionele markte te onderskei van die [[supermark]]te wat daar gewild geraak het.<ref name="Tan_p3">{{cite book|last=Tan|first=Alvin|url=https://www.nhb.gov.sg/~/media/nhb/files/resources/publications/ebooks/nhb_ebook_wet_markets.pdf|title=Wet Markets|publisher=National Heritage Board|year=2013|series=Community Heritage Series|volume=II|location=Singapore|page=3|access-date=10 April 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200222134035/https://www.nhb.gov.sg/%7E/media/nhb/files/resources/publications/ebooks/nhb_ebook_wet_markets.pdf |archive-date=22 Februarie 2020|url-status=live}}</ref> Die term is in 2016 in die ''[[Oxford English Dictionary]]'' (''OED'') opgeneem as ’n term wat dwarsdeur Suidoos-Asië gebruik word.<ref>{{cite web|url=https://public.oed.com/updates/march-2016-update-new-singapore-english-words/|title=New Singapore English words|date=2016|publisher=Oxford University Press|access-date=10 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904134655/https://public.oed.com/updates/march-2016-update-new-singapore-english-words/|archive-date=4 September 2019|url-status=live}}</ref> Die "nat" in "nat mark" verwys na die vloere wat voortdurend nat is vanweë die smelt van die [[ys]] wat gebruik word om te keer dat die produkte sleg raak,<ref name="Tan_p3" /><ref name="Burton" /><ref name="Reuters">{{cite news|last=Chandran|first=Rina|url=https://www.reuters.com/article/southeast-asia-health-markets/traditional-markets-blamed-for-virus-outbreak-are-lifeline-for-asias-poor-idUSL8N2A5201|title=Traditional markets blamed for virus outbreak are lifeline for Asia's poor|date=7 Februarie 2020|access-date=4 April 2020|publisher=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423070520/https://www.reuters.com/article/southeast-asia-health-markets/traditional-markets-blamed-for-virus-outbreak-are-lifeline-for-asias-poor-idUSL8N2A5201|archive-date=23 April 2020|url-status=live}}</ref> die was van die vleis en seekosstalletjies en die sproei van vars produkte wat algemeen in nat markte is.<ref name=Burton>{{cite book|last=Burton|first=Dawn|url=https://books.google.com/books?id=hiFxfmZteFgC|title=Cross-Cultural Marketing: Theory, Practice and Relevance|publisher=Routledge|year=2008|isbn=978-1-134-06017-7|page=146}}</ref><ref name="CNN-not" /><ref name="Guardian-Standaert" /> Die term "openbare mark" kan ’n sinoniem vir "nat mark" wees,<ref name="ZSCSH" /><ref name="Morales-2009" /><ref name="Morales-2011" /> hoewel dit soms eksklusief verwys na nat markte wat deur die staat of gemeenskap besit word.<ref name="ZSCSH" /><ref name="Morales-2009" /><ref name="Morales-2011" /> Dit kan ook "varsprodukmarkte" genoem word as dit verwys na markte waar mededingende handelaars hoofsaaklik [[vrug]]te en [[groente]] verkoop.<ref name="brown" /> Die term "nat mark" word dikwels gebruik vir ’n mark waar lewende diere direk aan klante verkoop word,<ref name=":3" /><ref name=":4" /> maar dié terme is nie sinonieme nie. === Soorte === Die term "nat mark" wat spesifiek verwys na markte wat vars produkte en vleis verkoop, sluit ’n wye verskeidenheid in.<ref name="ZSCSH" /><ref name="lynteris-fearnley" /> Dit kan privaat, deur die staat of deur die gemeenskap besit word en kan groothandel-, kleinhandel- of vars produkte (vrugte, groente, geslagte diere of lewende diere) verkoop.<ref name="ZSCSH" /><ref name="lynteris-fearnley" /> Hulle kan verder onderverdeel word in markte wat gedomestikeerde diere of wilde diere verkoop.<ref name="ZSCSH" /><ref name="lynteris-fearnley" /> Tradisionele nat markte kom gewoonlik in tydelike strukture, opelugterreine<ref name="ZSCSH" /><ref name="NR-shaheen">{{cite news |url=https://www.nationalreview.com/2020/03/the-chinese-wild-animal-industry-and-wet-markets-must-go/ |publisher=[[National Review]] |last=Shaheen |first=Therese |title=The Chinese Wild-Animal Industry and Wet Markets Must Go |date=19 Maart 2020 |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321190534/https://www.nationalreview.com/2020/03/the-chinese-wild-animal-industry-and-wet-markets-must-go/ |archive-date=21 Maart 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="Guardian-Standaert" /> of gedeeltelik oop handelskomplekse voor,<ref name="ZCZ">{{Cite journal |last1=Zhong |first1=Shuru |last2=Crang |first2=Mike |last3=Zeng |first3=Guojun |year=2020 |title=Constructing freshness: the vitality of wet markets in urban China |journal=Agriculture and Human Values |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=175–185 |doi=10.1007/s10460-019-09987-2 |issn=0889-048X|doi-access=free }}</ref> terwyl moderne nat markte in geboue is wat dikwels met beter lugreëling en vriesgeriewe toegerus is.<ref name="ZSCSH" /> === Ekonomiese rol === Nat markte is minder afhanklik van ingevoerde goedere as supermarkte vanweë hulle kleiner volumes en mindere klem op konsistensie.<ref name="ATH-12">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=urH_3knhcjAC| title=Agricultural Trade Highlights| publisher=Foreign Agricultural Service|year=1994|page=12}}</ref> Nat markte is in 2019 in ’n voedselsekuriteitstudie beskryf as "uiters belangrik in die versekering van stedelike [[voedselsekuriteit]]", veral in Chinese stede.<ref name="ZSCSH" /> Die rol van nat markte in die versekering van stedelike voedselsekuriteit sluit pryse en fisieke toeganklikheid in.<ref name="ZSCSH" /> Akademiese geskrifte oor voedselverspreiding en die Singapoerse omgewingsagentskap het laer pryse, varser produkte, kibbeling oor pryse en sosiale interaksie aangedui as belangrike redes vir die blywendheid van nat markte.<ref name="ZSCSH" /><ref name="Reuters" /><ref>{{Cite journal| last1=Bougoure| first1=Ursula| last2=Lee| first2=Bernard| year=2009| editor-last=Lindgreen| editor-first=Adam| title=Service quality in Hong Kong: wet markets vs supermarkets| journal=British Food Journal| language=en| volume=111| issue=1| pages=70–79| doi=10.1108/00070700910924245| issn=0007-070X}}</ref><ref>{{Cite journal| last1=Mele| first1=Christopher| last2=Ng| first2=Megan| last3=Chim| first3=May Bo| year=2015|title=Urban markets as a 'corrective' to advanced urbanism: The social space of wet markets in contemporary Singapore| journal=Urban Studies| language=en| volume=52| issue=1| pages=103–120| doi=10.1177/0042098014524613| s2cid=154733767| issn=0042-0980}}</ref> ’n Ander rede is die tradisie dat varsgeslagte diere bo bevrore vleis en vis verkies word.<ref name="Reuters" /> In [[ontwikkelende land]]e met ’n [[landbou]]gebaseerde ekonomie word vars vleis hoofsaaklik deur tradisionele nat markte en vleisstalletjies versprei.<ref name="FAO">{{cite web |url=http://www.fao.org/ag/againfo/themes/en/meat/marketing.html |publisher=Food and Agriculture Organization|title=Fresh Meat |date=25 November 2014 |access-date=5 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025111205/http://www.fao.org/AG/againfo/themes/en/meat/marketing.html |archive-date=25 Oktober 2019 |url-status=live }}</ref> Nat markte wat vars vleis verkoop, is dikwels by of naby [[slagpale]] geleë.<ref name="FAO" /> == Kommer oor gesondheid en siektes == As sanitasiestandaarde nie gehandhaaf word nie, kan nat markte siektes versprei. Veral markte wat lewende en wilde diere verkoop, loop die gevaar om soönotiese siektes oor te dra. Nuwe diere kan in direkte kontak met verkopers, slagters en klante kom, of met ander diere wat hulle nie in die natuur sou teëkom nie. Dit kan meebring dat sommige diere as tussengangers kan optree en siektes na mense versprei.<ref name=":5">{{Cite news|last=Greenfield|first=Patrick|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/06/ban-live-animal-markets-pandemics-un-biodiversity-chief-age-of-extinction|title=Ban wildlife markets to avert pandemics, says UN biodiversity chief|date=2020-04-06|work=The Guardian|access-date=2020-04-10|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407145721/https://www.theguardian.com/world/2020/apr/06/ban-live-animal-markets-pandemics-un-biodiversity-chief-age-of-extinction|archive-date=7 April 2020|url-status=live}}</ref> Weens onhigiëniese standaarde en die verbintenis met die verspreiding van siektes en pandemies, sonder kritici nat markte (saam met intensiewe veeboerdery) uit as groot gesondheidsgevare in China en dwarsoor die wêreld.<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalreview.com/2020/04/chinas-wet-markets-americas-factory-farming-both-violate-moral-common-sense/|title=China's Wet Markets, America's Factory Farming|date=2020-04-09|website=National Review|language=en-US|access-date=2020-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409161624/https://www.nationalreview.com/2020/04/chinas-wet-markets-americas-factory-farming-both-violate-moral-common-sense/|archive-date=9 April 2020|url-status=live}}</ref> {{Galery |breedte=260 |Unsanitary Wet Market Chinatown Yangon.jpg|’n Nat mark in Chinatown van [[Yangon]] |Fowl cages at wet market in Shenzhen, China.jpg|Hoenderhokke in ’n nat mark in [[Shenzhen]] |Rodents in cages outside wet market in Shenzhen, China.jpg|Knaagdiere in ’n nat mark in Shenzhen | footer = Onhigiëniese toestande en gemengde diere naby mekaar versprei siektes.| }} === Voëlgriep en Ears === Die uitbreek van [[voëlgriep|H5N1-voëlgriep]], Ears en [[covid-19]] kan teruggespeur word na lewende diere wat in nat markte aangehou is waar siektes makliker as andersins van diere aan mense oorgedra kan word.<ref>{{cite news |url= https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/02/05/802938289/new-coronavirus-wont-be-the-last-outbreak-to-move-from-animal-to-human |title=New Coronavirus 'Won't Be the Last' Outbreak to Move from Animal to Human|date=2020-02-05|access-date=2020-02-29 |publisher=NPR |department=Goats and Soda|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303090057/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/02/05/802938289/new-coronavirus-wont-be-the-last-outbreak-to-move-from-animal-to-human|archive-date=3 Maart 2020|url-status=live}}</ref> In April 2020 het die wetenskaplike Peter Daszak ’n Chinese nat mark soos volg beskryf: "Dis ’n effense skok om na ’n wildediermark te gaan en hierdie groot verskeidenheid diere te sien wat in hokke bo-op mekaar aangehou word, met ’n stapel binnegoed wat uit ’n dier getrek en op die vloer gegooi is […] Dit is die ideale plekke vir die verspreiding van virusse."<ref>{{Cite web |url=https://edition.cnn.com/2020/04/06/us/coronavirus-scientists-debate-origin-theories-invs/index.html |title=Archived copy |access-date=7 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407123022/https://edition.cnn.com/2020/04/06/us/coronavirus-scientists-debate-origin-theories-invs/index.html |archive-date=7 April 2020 |url-status=live }}</ref> In 2007 het Chinese wetenskaplikes die teenwoordigheid van SARS-CoV-tipe virusse in hoefystervlermuise asook die onhigiëniese wildediermarkte en die kultuur in Suid-China om eksotiese diere te eet, as ’n "tydbom" geïdentifiseer.<ref>{{Cite journal|last=Cheng|first=VC|year=2007|title=Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus as an Agent of Emerging and Reemerging Infection|journal=Clinical Microbiology Reviews|volume=20|issue=4|pages=660–94|doi=10.1128/CMR.00023-07|pmc=2176051|pmid=17934078}}</ref> In ’n studie in 2018 in [[Maleisië]] is bevind dat werkers in nat markte ’n groter kans het om [[leptospirose]]-infeksies op te doen.<ref name="lepto">{{Cite journal|last1=Rahman|first1=Mas Harithulfadhli Agus Ab|last2=Hairon|first2=Suhaily Mohd|last3=Hamat|first3=Rukman Awang|last4=Jamaluddin|first4=Tengku Zetty Maztura Tengku|last5=Shafei|first5=Mohd Nazri|last6=Idris|first6=Norazlin|last7=Osman|first7=Malina|last8=Sukeri|first8=Surianti|last9=Wahab|first9=Zainudin A.|last10=Mohammad|first10=Wan Mohd Zahiruddin Wan|last11=Idris|first11=Zawaha|year=2018|title=Seroprevalence and distribution of leptospirosis serovars among wet market workers in northeastern, Malaysia: a cross sectional study|journal=BMC Infectious Diseases|language=en|volume=18|issue=1|pages=569|doi=10.1186/s12879-018-3470-5|issn=1471-2334|pmc=6236877|pmid=30428852}}</ref> Chinese omgewingsbewustes, navorsers en staatsmedia het ’n beroep om strenger regulasies vir handel in eksotiese diere in die markte gedoen.<ref name="BloombergAus">{{Cite news|url=http://bloomberg.com/news/articles/2020-04-08/wuhan-is-returning-to-life-so-are-its-disputed-wet-markets|title=Wuhan Is Returning to Life. So Are Its Disputed Wet Markets|date=8 April 2020|work=Bloomberg Australia-NZ|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409095038/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-04-08/wuhan-is-returning-to-life-so-are-its-disputed-wet-markets|archive-date=9 April 2020}}</ref> Die mediese kenners Zhong Nanshan, Guan Yi en Yuen Kwok-yung vra ook reeds sedert 2010 dat wildediermarkte gesluit word.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.scmp.com/comment/opinion/article/3047828/first-sars-now-wuhan-coronavirus-heres-why-china-should-ban-its|title=Wuhan coronavirus another reason to ban China's wildlife trade forever|date=2020-01-29|website=South China Morning Post|language=en|access-date=2020-04-04}}</ref> === Covid-19 === Die blaam vir die covid-19-pandemie is op Chinese nat markte gelê vanweë berigte dat twee derdes van die aanvanklike gevalle direk aan die Huanan Seafood Wholesale Market in Wuhan blootgestel is.<ref name="Hui I Azhar Madani Ntoumi 2020 pp. 264–266">{{Cite journal |last1=Hui |first1=David S. |last2=I Azhar |first2=Esam |last3=Madani |first3=Tariq A. |last4=Ntoumi |first4=Francine |last5=Kock |first5=Richard |last6=Dar |first6=Osman |last7=Ippolito |first7=Giuseppe |last8=Mchugh |first8=Timothy D. |last9=Memish |first9=Ziad A. |last10=Drosten |first10=Christian |last11=Zumla |first11=Alimuddin |year=2020 |title=The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health – The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China |url=https://www.ijidonline.com/article/S1201-9712(20)30011-4/fulltext |journal=International Journal of Infectious Diseases |publisher=Elsevier BV |volume=91 |pages=264–266 |doi=10.1016/j.ijid.2020.01.009 |issn=1201-9712 |pmid=31953166 |last12=Petersen |first12=Eskild|pmc=7128332 |doi-access=free }}</ref><ref name="Huang24Jan2020">{{Cite journal |last1=Huang |first1=Chaolin |last2=Wang |first2=Yeming |last3=Li |first3=Xingwang |last4=Ren |first4=Lili |last5=Zhao |first5=Jianping |last6=Hu |first6=Yi |last7=Zhang |first7=Li |last8=Fan |first8=Guohui |last9=Xu |first9=Jiuyang |last10=Gu |first10=Xiaoying |last11=Cheng |first11=Zhenshun |date=24 Januarie 2020 |title=Clinical features of patients infected with 2019&nbsp;novel coronavirus in Wuhan, China |url=https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2820%2930183-5 |url-status=live |journal=The Lancet |volume=0 |issue=10223 |pages=497–506 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30183-5 |issn=0140-6736 |pmid=31986264 |pmc=7159299 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131005857/https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2820%2930183-5 |archive-date=31 Januarie 2020 |access-date=27 Januarie 2020|doi-access=free }}</ref> Die Huanan-mark het onder meer "lewende wolfkleintjies, salamanders, sivetkatte en bamboesrotte" verkoop.<ref name="wetnwild">{{cite news |title=Wet markets are not wildlife markets, so stop calling for their ban |url=https://qz.com/1838955/asias-wet-markets-are-not-the-same-as-wildlife-markets/ |agency=Uzabase |publisher=Quartz Media, Inc |date=16 April 2020}}</ref> Bewerings dat die virus van elders af kom, soos ’n laboratorium, of dat dit met opset versprei is, kon nog nie bewys word nie. In Maart en April 2020 is berig dat wildediermarkte in ander lande van Asië,<ref>{{Cite web|url=https://9now.nine.com.au/60-minutes/coronavirus-expert-shut-down-of-asias-wet-wildlife-markets-60-minutes/f7f7781f-8e44-4eb8-9704-804b1e1680ca|title=Coronavirus expert calls for shut down of Asia's wildlife markets|website=Nine News Australia|language=en-AU|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330191538/https://9now.nine.com.au/60-minutes/coronavirus-expert-shut-down-of-asias-wet-wildlife-markets-60-minutes/f7f7781f-8e44-4eb8-9704-804b1e1680ca|archive-date=30 Maart 2020|access-date=2020-03-30}}</ref> Afrika<ref>{{Cite web|url=https://wildaid.org/africa-risks-virus-outbreak-from-wildlife-trade/|title=Africa Risks Virus Outbreak From Wildlife Trade|date=2020-02-28|website=WildAid|language=en-US|access-date=2020-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322041105/https://wildaid.org/africa-risks-virus-outbreak-from-wildlife-trade/|archive-date=22 March 2020|url-status=live}}</ref> en ander wêrelddele net soveel aan gesondheidsrisiko's blootgestel is. In April 2020 het die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] aangekondig dat dit besig is om standaarde vir voedselveiligheid en higiëne op te stel waaraan nat markte moet voldoen voordat hulle weer hulle deure mag open.<ref>{{Cite journal|last1=Nadimpalli|first1=Maya L.|last2=Pickering|first2=Amy J.|date=2020-10-01|title=A call for global monitoring of WASH in wet markets|url=https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196(20)30204-7/abstract|journal=The Lancet Planetary Health|language=English|volume=4|issue=10|pages=e439–e440|doi=10.1016/S2542-5196(20)30204-7|issn=2542-5196|pmid=33038315|pmc=7541042}}</ref> == Mediadekking == Tydens die eerste paar maande van die covid-19-pandemie in 2020 is Chinese nat markte hewig in die nuusmedia gekritiseer as ’n potensiële bron van die virus.<ref name=":8">{{Cite news|last=Spinney|first=Laura|url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/28/is-factory-farming-to-blame-for-coronavirus|title=Is factory farming to blame for coronavirus?|date=2020-03-28|work=The Observer|access-date=2020-03-30|language=en|issn=0029-7712|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330052555/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/28/is-factory-farming-to-blame-for-coronavirus|archive-date=30 Maart 2020|url-status=live}}</ref> Berigte dat alle nat markte verbied moet word, en nie net dié wat wilde en eksotiese diere verkoop nie, is wyd gekritiseer omdat dit infeksiebeheer sou ondermyn wat spesifiek op wildediermarkte soos die Huanan Seafood Wholesale Market gerig behoort te wees.<ref name="lynteris-fearnley" /> Die media se fokus op buitelandse nat markte is ook gekritiseer omdat hulle die aandag aflei van openbare gesondheidsrisiko's soos plaaslike bronne van soönotiese siektes.<ref name="independent" /> In [[Weste]]rse media is tydens beriggewing oor die pandemie geen onderskeid getref tussen algemene nat markte en dié wat lewende of wilde diere verkoop nie.<ref name="BloombergAus" /> Eksplisiete foto's van verskillende markte dwarsoor Asië is gebruik sonder om aan te dui waar hulle geleë is.<ref name="lynteris-fearnley" /><ref name="lat">{{cite news|last=St. Cavendish|first=Christopher|url=https://www.latimes.com/food/story/2020-03-11/coronavirus-china-wet-markets|title=No, China's fresh food markets did not cause coronavirus|date=11 Maart 2020|work=Los Angeles Times|access-date=29 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328141648/https://www.latimes.com/food/story/2020-03-11/coronavirus-china-wet-markets|archive-date=28 Maart 2020|url-status=live}}</ref> Die media is daarvan beskuldig dat hulle die foto's vir die skokwaarde daarvan gebruik.<ref>{{cite news |url=https://www.salon.com/2020/05/08/mainstream-medias-racist-trope-blaming-covid-19-on-chinas-wet-markets_partner/ |work=Salon |title= Mainstream media's racist trope: Blaming COVID-19 on China's "wet markets" |first=Joshua |last=Cho |date=8 Mei 2020 |access-date=8 Junie 2020}}</ref> Hulle is ook gekritiseer omdat hulle Sinofobie, die vrees vir Chinese, sou aanwakker of klem sou lê op die "andersheid van Chinese".<ref name="lynteris-fearnley" /><ref name="FP" /><ref name=independent>{{cite news |url= https://www.independent.co.uk/environment/wildlife-trade-endangered-species-coronavirus-pandemic-wet-markets-a9517111.html |publisher=The Independent |title=Wet markets are not the problem – focus on the billion-dollar international trade in wild animals, experts say |first=Louise |last=Boyle |date=15 Mei 2020 |access-date=8 Junie 2020}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Skakels == {{vertaaluit| taalafk = en | il = Wet market}} {{Normdata}} [[Kategorie:Handel]] [[Kategorie:Markte]] cihydt08kcm0brt1ycxp8pc8omlywza Klas 35-200-diesellokomotief 0 386296 2888913 2471995 2026-03-30T21:42:33Z Jcb 223 2888913 wikitext text/x-wiki [[Lêer:SAR Class 35-200 35-251.JPG|duimnael|regs|330px|35-251 in Spoornetblou met buitelynnommers, Capital Park, 1 Oktober 2009]] Die '''Suid-Afrikaanse Spoorweë Klas 35-200''' van 1974 is 'n diesel-elektriese lokomotief. Tussen November 1974 en Augustus 1976 het die [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] 150 Klas 35-200 General Motors Electro-Motive Division tipe GT18MC diesel-elektriese lokomotiewe in diens geplaas. In 1975 is nog een Klas 35-200 lokomotief vir AECI in Modderfontein, Johannesburg, gebou.<ref name="Middleton2">Middleton-SA Loco Guide. pp 38, 42-43, 46-47</ref><ref name="E&D diagram-book2">{{cite book|title=South African Railways Index and Diagrams Electric and Diesel Locomotives, 610mm and 1065mm Gauges, Ref LXD 14/1/100/20|date=28 Januarie 1975}}</ref> == Vervaardiger == Die Klas 35-200 tipe GT18MC diesel-elektriese lokomotief is ontwerp vir die Suid-Afrikaanse Spoorweë (SAR) deur General Motors Electro-Motive Division (GM-EMD). Die eerste 25 eenhede is deur GM-EMD gebou en ingevoer, afgelewer teen November 1974 en genommer in die reeks van 35-201 tot 35-225. Die res is in twee groepe deur General Motors Suid-Afrika (GMSA) in [[Port Elizabeth]] gebou, met 75 eenhede wat tussen 1974 en 1975 gelewer is, genommer in die reeks van 35-226 tot 35-300, en nog vyftig tussen 1975 en Augustus 1976, genommer in die reeks van 35-301 tot 35-350.<ref name="Middleton2"/><ref name="E&D diagram-book2"/> Terwyl die eerste GMSA-groep gebou is, is 'n bestelling vir een Klas 35-200 GT18MC-lokomotief van AECI in Modderfontein, Johannesburg, ontvang. Aangesien dit dringende aflewering vereis het, is nr. 35-244 (werke nr. 100-19) van die SAR-bestelling by AECI afgelewer en het hul nr. 2, genaamd "AJ de Beer" geword. Die AECI-lokomotief, werke nr. 107-1, is toe na die SAR as nr. 35-244.<ref name="Middleton2"/> == Klas 35 reeks == === GE en GM-EMD ontwerpe === Die Klas 35-lokomotieffamilie bestaan uit vyf subklasse, die General Electric (GE) [[Klas 35-000-diesellokomotief|Klas 35-000]] en die GM-EMD Klas 35-200, Beide vervaardigers het ook lokomotiewe vir die Suid-Afrikaanse Klasse 33, 34 en 36 vervaardig.<ref name="E&D diagram-book2"/> === Onderskeidende kenmerke === Die GM-EMD Klas 35-200 en 35-600 is visueel nie van mekaar te onderskei nie. Die Klas 35-familie is Suid-Afrika se standaard-taklyn diesel-elektriese lokomotief. GM-EMD Klas 35-200s is ontwerp vir ligte spoortoestande oor moeilike terrein en hulle werk op die meeste taklyne in die sentrale, oostelike, noordelike en noordoostelike dele van die land. == Kleurskemas == Die Klas 35-200 is almal gelewer in die SAR Gulf Red-kleur met seinrooi bufferbalke, geel systrepe aan die lang kapkante en 'n geel V aan elke kant. In die 1990's is baie van die Klas Nowrap|35-200 eenhede oorgeverf in Spoornet-oranje met 'n geel en blou chevronpatroon op die bufferbalke. In die laat 1990's is baie oorgeverf in die Spoornet-blou kleur met buitelynnommers op die lang kapkante. Na 2008, in die [[Transnet Freight Rail]] (TFR) en [[PRASA|Passasier Rail Agency of South Africa]] (PRASA) era, is baie oorgeverf in die TFR rooi, groen en geel kleur en ten minste twee is oorgeverf in die PRASA pers Shosholoza Meyl-kleur.<ref name="Middleton2"/><ref name="Soul of a Railway 7-92">[https://sites.google.com/site/soulorailway/home/system-7-1/south-eastwards-as-far-as-volksrust-2nd-section-wattles-to-union-junction-by-les-pivnic Soul of A Railway, System 7, Western Transvaal, based in Johannesburg, Part 9. South-Eastwards as far as Volksrust (2nd part) by Les Pivnic. Caption 4.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724042106/https://sites.google.com/site/soulorailway/home/system-7-1/south-eastwards-as-far-as-volksrust-2nd-section-wattles-to-union-junction-by-les-pivnic |date=24 Julie 2021 }} (Besoek op 11 April 2017)</ref> == Illustrasies == <gallery mode="packed" heights="160px"> Lêer:35-348 original SAR livery, Kimberley january 2010.JPG|No. 35-348 in SAR Gulf Red en snor-kleure, Beaconsfield, 27 Januarie 2010 Lêer:SAR Class 35-200 35-218.JPG|No. 35-218 in Spoornet maroen kleur, Beaconsfield, Kimberley, 25 Augustus 2007 Lêer:Class 35-200 35-341.jpg|No 35-341 in Transnet Freight Rail-kleure, Koedoespoort, 29 September 2015 Lêer:Class 35-200 35-214.JPG|No. 35-214 in PRASA se [[Shosholoza Meyl]]-kleure, Bloemfontein, 29 April 2013 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Suid-Afrikaanse diesellokomotiewe}} [[Kategorie:Spoorvervoer in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Treine]] t2585erz9wb6ahvkxxs33jlmraidmjr T20I-wêreldbeker 2016 0 386913 2888811 2888652 2026-03-30T16:30:52Z Aliwal2012 39067 2888811 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die manskriekettoernooi. Vir die artikel oor die vrouekriekettoernooi, sien [[T20I-vrouewêreldbeker 2016]].'' {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = T20I-wêreldbeker 2016 | beeld = T20I-wêreldbeker 2016.svg | beeldgrote = 150px | onderskrif = Kenteken van die T20I-wêreldbeker 2016 | vanafdatum = 8 Maart | totdatum = 3 April | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Twintig20]] (T20I) | toernooiformaat = Eerste rondte, Super Tien en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Indië}} | kampioen = {{Cr-WI}} | naaswenner = {{Cr-EN}} | getal = 2 | deelnemers = 16 (24 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 35 | bywoning = | speler van die reeks = {{vlagikoon|Indië}} [[Virat Kohli]] | meeste lopies = {{vlagikoon|Bangladesj}} [[Tamim Iqbal]] (295)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/world-t20-2015-16-10291 |title=Records in World T20, 2015 to 16 – Most runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Mohammad Nabi]] (12)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/world-t20-2015-16-10291 |title=Records in World T20, 2015 to 16 – Most wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> | vorige jaar = 2014 | vorige toernooi = T20I-wêreldbeker 2014 | volgende jaar = 2021 | volgende toernooi = T20I-wêreldbeker 2021 }} Die '''T20I-wêreldbeker 2016''' ([[Engels]]: ''2016 ICC Men’s T20 World Cup'') is van 8 Maart tot 3 April 2016 in [[Indië]] beslis. Dit was die sesde [[T20I-wêreldbeker]]toernooi in [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en die eerste in Indië. Destyds is dié toernooi '''Wêreldtwintig20 2016''' (Engels: ''2016 ICC World Twenty20''; [[Hindi]]: २०१६ आईसीसी विश्व ट्वेन्टी २०) genoem, maar sedert die [[T20I-wêreldbeker 2021|2021-toernooi]] staan dit as T20I-wêreldbeker bekend.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/world-t20-to-be-called-t20-world-cup-from-2020-edition-icc/articleshow/66772304.cms |title=World T20 to be called T20 World Cup from 2020 edition: ICC |publisher=[[The Times of India]] |date=23 November 2018 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> Die manstoernooi is gelyktydig met die [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|vrouetoernooi]] gehou en beide die halfeindrondte en die eindstryde van albei toernooie is op dieselfde dag in dieselfde stadions beslis. Ná die [[T20I-wêreldbeker 2012|2012-toernooi]] in [[Sri Lanka]] en die [[T20I-wêreldbeker 2014|2014-toernooi]] in [[Bangladesj]] was dit die derde agtereenvolgende T20I-wêreldbekertoernooi in ’n [[Asië|Asiatiese]] land. [[Lêer:ICC Men's T20 World Cup Trophy at COA - BugWarp (20) (cropped).jpg|duimnael|links|upright|Die T20I-wêreldbekertrofee waarom meegeding is]] Die toernooi se formaat van 2014 het onveranderd gebly en 16 nasionale [[krieket]]spanne het aan die T20I-wêreldbeker 2016 deelgeneem: Die destydse tien [[toetskrieket]]lande ([[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]], [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]], [[Proteas|Suid-Afrika]], [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]]), saam met die wenners van die kwalifisering ([[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]], [[Hongkongse nasionale krieketspan|Hongkong]], [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]], [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]], [[Omaanse nasionale krieketspan|Oman]] en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]]). Oman het vir die eerste keer vir ’n T20I-wêreldbekertoernooi gekwalifiseer en daarmee vir sy eerste vername internasionale kriekettoernooi, nadat hulle [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] in die uitspeelwedstryd verslaan het. Tydens die T20I-wêreldbeker 2016 is 35 wedstryde gespeel, waaronder twaalf in die eerste rondte, 20 in die Super Tien, en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die agt beste spanne op die IKR se T20I-ranglys soos op 30 April 2014 het aan die Super Tien deelgeneem, terwyl die laer geplaasde spanne saam met die kwalifiserende spanne in die eerste rondte gespeel het. Die agt spanne wat aan die eerste rondte deelgeneem het, is in twee groepe van vier spanne elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het. Die beste span van elke groep het hierna vir die Super Tien gekwalifiseer. In die Super Tien is die spanne in twee groepe van vyf spanne elk verdeel, waarvan die twee beste spanne tot die halfeindrondte gevorder en die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet het. Engeland, Indië, Nieu-Seeland en Wes-Indië het vir die halfeindrondte gekwalifiseer. Engeland het Nieu-Seeland en Wes-Indië vir die gasheer Indië geklop, waardeur dit die eerste eindstryd tussen twee voormalige kampioene was en ná die [[T20I-wêreldbeker 2010|2010-eindstryd]] die tweede sonder ’n [[Suid-Asië|Suid-Asiatiese]] span. Wes-Indië het Engeland in die eindstryd op [[Eden Gardens]] in [[Kolkata]] met vier paaltjies verslaan en sodoende die eerste span geword om twee T20I-wêreldbekertitels in te palm. Daarbenewens het Wes-Indië die eerste krieketland geword wat die T20I-wêreldbeker vir beide mans en vroue op dieselfde dag gewen het, nadat die [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|vrouespan]] onmiddellik voor die mansspan die verdedigende wêreldkampioen [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] geklop het. Beide die verdedigende wêreldkampioen Sri Lanka en Suid-Afrika is in die Super Tien uitgeskakel – die Proteas ná naelskraapse nederlae teen albei latere finaliste –, terwyl Zimbabwe nie die Super Tien gehaal het nie. == Toewysing == Die Internasionale Krieketraad het Indië as gasheer van die T20I-wêreldbeker 2016 aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-to-host-t20-world-cup-in-march-april-2016/story-WkQlIlfDuZpp7Om4GiglFJ.html |title=India to host T20 World Cup in March-April 2016 |publisher=[[Hindustan Times]] |date=29 Januarie 2015 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> Ná die [[Kampioenetrofee 2006]] was dit die tweede kriekettoernooi wat geheel en al in Indië aangebied is. == Deelnemers == === Kwalifisering === Die volgende 16 spanne het vir die T20I-wêreldbeker 2016 gekwalifiseer: Australië, Bangladesj, Engeland, Indië (gasheer), Nieu-Seeland, Pakistan, Sri Lanka, Suid-Afrika, Wes-Indië en Zimbabwe het as volle lede van die Internasionale Krieketraad met toetskrieketstatus regstreeks vir die T20I-wêreldbeker 2016 gekwalifiseer. Afghanistan, Hongkong, Ierland, Nederland, Oman en Skotland het as wenners van die kwalifisering vir dié toernooi gekwalifiseer. Oman het vir die eerste keer aan ’n internasionale kriekettoernooi deelgeneem, nadat hulle [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] in die uitspeelwedstryd met vyf paaltjies geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2015-875401/namibia-vs-oman-4th-qualifying-play-off-875547/match-report |title=Oman secure World T20 spot with memorable win |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=23 Julie 2015 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> Dit is tot dusver die laaste T20I-wêreldbekertoernooi wat Namibië misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-mens-t20-world-cup/no-world-cup-for-18-years-to-now-four-in-a-row-with-homegrown-talent-namibia-cricket-sets-lofty-goals/articleshow/128240423.cms |title=No World Cup for 18 years to now four in a row: With homegrown talent, Namibia cricket sets lofty goals |publisher=[[The Times of India]] |author=Shubhanshu Dwivedi |date=12 Februarie 2026 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> Die agt beste volle lede op die IKR se T20I-ranglys soos op 30 April 2014 het regstreeks tot die Super Tien gevorder, terwyl die oorblywende agt spanne aan die eerste rondte deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/associates-to-get-a-shot-at-test-cricket-736467 |title=Associates to get a shot at Test cricket |publisher=ESPNcricinfo |date=10 April 2014 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> In Oktober 2015 het die destydse voorsitter van die [[Pakistanse Krieketraad]], Shahryar Khan, aangedui dat Pakistan dit sou oorweeg om hulleself aan die toernooi te onttrek indien die reeks teen Indië in Sri Lanka nie soos beplan sou voortgaan nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pcb-moots-world-twenty20-boycott-933063 |title=PCB moots World Twenty20 boycott |publisher=ESPNcricinfo |author=Umar Farooq |date=24 Oktober 2015 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> Hoewel dié reeks uiteindelik gekanselleer is, het die Pakistanse span in Februarie 2016 goedkeuring deur die regering ontvang om Indië wél vir die toernooi te besoek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-cleared-by-government-to-participate-in-world-t20-in-india-976309 |title=Pakistan cleared to participate in World T20 |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Februarie 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> Vroeg in Maart 2016 het Pakistan ’n afvaardiging na Indië gestuur om voor die toernooi die veiligheidsreëlings te ondersoek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/978729.html |title=Pakistan delegation to assess security arrangements in India |publisher=ESPNcricinfo |author=Umar Farooq |date=5 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> Ná dié ondersoek is die wedstryd tussen Indië en Pakistan op versoek van die Pakistanse beheerliggaam van Dharamsala na [[Eden Gardens]] in [[Kolkata]] verskuif en op 11 Maat het Pakistan sy deelname aan die toernooi bevestig.<ref name="Kolkata">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/979921.html |title=India-Pakistan game moved to Kolkata |publisher=ESPNcricinfo |date=9 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/979671.html |title=Pakistan wants India match shifted out of Dharamsala |publisher=ESPNcricinfo |author=Umar Farooq |date=8 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35786022 |title=World Twenty20 2016: Pakistan confirms participation in tournament |publisher=[[BBC]] |date=11 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> === Kwalifiserende spanne === [[Lêer:2016 ICC World Twenty20 Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2016-kwalifisering; altesaam 24 lande het deelgeneem. {{sleutel|#000032|Gasheer}} {{sleutel|#0000ff|Volle lede van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR)}} {{sleutel|#00ab00|Wenner van die kwalifisering}} {{sleutel|#ffaa00|Deelgeneem aan die wêreldwye kwalifisering, maar versuim om te kwalifiseer}} {{sleutel|#ffc900|Deelgeneem aan die plaaslike kwalifisering, maar versuim om te kwalifiseer}} {{sleutel|#c0c0c0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Cr-IN}} |'''Gasheer''' |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]])</small> |- |{{Cr-AU}} |rowspan="9"|'''Volle lede''' |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Naaswenner <small>([[T20I-wêreldbeker 2010|2010]])</small> |- |{{Cr-BD}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-EN}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2010|2010]])</small> |- |{{Cr-NZ}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Halfeindrondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]])</small> |- |{{Cr-PK}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]])</small> |- |{{Cr-LK}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-ZA}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Halfeindrondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-WI}} |Sesde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2012|2012]])</small> |- |{{Cr-ZW}} |Vyfde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-wêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-AF}} |rowspan="6"|T20I-wêreldbekerkwalifisering in 2015 |Vierde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-wêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-HK}} |Tweede |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-IE}} |Vyfde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Super Agt <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]])</small> |- |{{Cr-NL}} |Derde |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] |Super Tien <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-OM}} |Eerste | – |Debuut |- |{{Cr-XS}} |Derde |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2009|2009]])</small> |} == Stadions == Tydens die toernooi is sewe Indiese stadions gebruik. Altesaam 35 wedstryde is tydens die T20I-wêreldbeker 2016 gespeel, waaronder twee halfeindstryde en die eindstryd. Op 21 Julie 2015 het die [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] die gasheerstede aangekondig: [[Bangalore]], [[Chennai]], [[Dharamshala]], [[Mohali]], [[Mumbai]], [[Nagpur]] en [[Nieu-Delhi]] was die plekke saam met [[Kolkata]] wat die eindstryd aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/eden-gardens-to-host-2016-world-t20-final-901351 |title=Eden Gardens to host 2016 World T20 final |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Julie 2015 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> As gevolg van regsgedinge rakende die oprigting van drie pawiljoene by die [[M. A. Chidambaram-stadion]] is Chennai nie vir die T20I-wêreldbeker 2016 oorweeg nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/chennai-in-danger-of-being-cut-as-world-t20-host-943389 |title=Chennai in danger of being cut as World T20 host |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi en Arun Venugopal |date=23 November 2015 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> Tydens die gelyktydige [[T20I-vrouewêreldbeker 2016]] is wél wedstryde op dié stadion beslis.<ref name="Dharamshala">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/dharamsala-to-host-world-t20-india-pakistan-match-951215 |title=Dharamsala to host World T20 India-Pakistan match |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Desember 2015 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> Die [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]] in [[Dharamshala]] het al die Groep A-wedstryde gehuisves en die [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]] in [[Nagpur]] al die Groep B-wedstryde.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/world-t20/fixtures/men |title=Fixtures for the ICC World Twenty20 India 2016 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=23 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223080347/http://www.icc-cricket.com/world-t20/fixtures/men |archive-date=23 Februarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wedstryd tussen Indië en Pakistan sou oorspronklik op die HPCA-stadion beslis word.<ref name="Dharamshala" /> Nadat die HPCA-owerhede nie die Pakistanse span se veiligheid kon waarborg nie,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bcci-tells-himachal-cm-not-to-politicise-hosting-of-india-pakistan-world-t20-match-in-dharamsala-977569 |title=Political tussle clouds India-Pakistan World T20 match |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=1 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> is dié wedstryd na [[Eden Gardens]] in [[Kolkata]] verskuif.<ref name="Kolkata" /> Daar was aanvanklike bekommernisse oor die [[Feroz Shah Kotla Ground|Feroz Shah Kotla-stadion]] in [[Delhi]] vir die eerste halfeindstryd, nadat een van die staanplekke ’n klaringsertifikaat van die Suid-Delhi Munisipale Korporasie (SDMC) benodig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/987343.html |title=Uncertainty grows over Delhi WT20 semi-final |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=22 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> As die klaring nie goedgekeur sou word nie het beide die Internasionale Krieketraad en die Raad vir Beheer van Krieket in Indië beplan om dié wedstryd op ’n ander stadion aan te bied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/986379.html |title=Delhi in danger of losing World T20 semi-final |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=20 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> Op 23 Maart het die Delhi en Distrik-krieketvereniging toestemming van die SDMC ontvang om die staanplek by die Feroz Shah Kotla te gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/987839.html |title=Delhi confirmed as World T20 semi-final venue |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=23 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! [[Bangalore]] ! [[Kolkata]] ! [[Dharamshala]] |- | [[M. Chinnaswamy-stadion]] | [[Eden Gardens]] | [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]] |- | <small>{{Koördinate|12|58|43.7|N|77|35|58.4|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=M. Chinnaswamy-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|22|33|52|N|88|20|36|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Eden Gardens}}</small> | <small>{{Koördinate|32|11|51.6|N|76|19|33.6|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=HPCA-stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''40&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''66&nbsp;349''' | Kapasiteit: '''23&nbsp;000''' |- | [[Lêer:MChinnaswamy-Stadium.jpg|200px]] | [[Lêer:Eden Gardens.jpg|200px]] | [[Lêer:Dharamshala stadium,himachal pradesh.jpg|200px]] |- ! [[Mohali]] !rowspan=15|{{Location map+|Indië|width=400|places= {{Location map~|Indië|lat_deg=12|lat_min=58|lon_deg=77|lon_min=35|position=bottom|background=|label=[[M. Chinnaswamy-stadion]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=22|lat_min=33|lon_deg=88|lon_min=20|position=left|background=|label=[[Eden Gardens]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=32|lat_min=11|lon_deg=76|lon_min=19|position=top|background=|label=[[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=30|lat_min=41|lon_deg=76|lon_min=44|position=left|background=|label=[[Inderjit Singh Bindra-stadion|Inderjit Singh Bindra]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=18|lat_min=56|lon_deg=72|lon_min=49|position=bottom|background=|label=[[Wankhedestadion]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=21|lat_min=01|lon_deg=79|lon_min=02|position=left|background=|label=[[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=28|lat_min=38|lon_deg=77|lon_min=14|position=right|background=|label=[[Feroz Shah Kotla Ground|Feroz Shah Kotla]]}} }} ! [[Mumbai]] |- | [[Inderjit Singh Bindra-stadion|Inderjit Singh Bindra]] | [[Wankhedestadion]] |- | <small>{{Koördinate|30|41|27.09|N|76|44|14.13|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Inderjit Singh Bindra}}</small> | <small>{{Koördinate|18|56|20.1|N|72|49|32.6|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Wankhedestadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''26&nbsp;950''' | Kapasiteit: '''32&nbsp;000''' |- | [[Lêer:LightsMohali.png|200px]] | [[Lêer:Wankhede Stadium Feb2011.jpg|200px]] |- ! [[Nagpur]] ! [[Nieu-Delhi]] |- | [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]] | [[Feroz Shah Kotla Ground|Feroz Shah Kotla]] |- | <small>{{Koördinate|21|00|48.86|N|79|02|22.57|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=VCA-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|28|38|16|N|77|14|35|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Feroz Shah Kotla}}</small> |- | Kapasiteit: '''45&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''40&nbsp;715''' |- | [[Lêer:VCA Jamtha 1.JPG|200px]] | [[Lêer:Feroz Shah Kotla - WI vs RSA03.jpg|200px]] |}</center> == Formaat == [[Lêer:Autographed bats of teams that participated in 2016 T20I World Cup at Blades of Glory Cricket Museum, Pune.jpg|duimnael|Handgetekende kolwe van die T20I-wêreldbeker 2016 se deelnemende spanne by die ''Blades of Glory''-krieketmuseum, [[Pune]]]] Die T20I-wêreldbeker 2016 is oor 27 dae tussen 16 verskillende spanne oor 35 wedstryde beslis. Dit het op 8 Maart 2016 op VCA-stadion in Nagpur met die openingswedstryd tussen Hongkong en Zimbabwe begin. Die toernooi het geëindig op Eden Gardens in Kolkata op 3 April met die eindstryd tussen Engeland en Wes-Indië, waartydens Wes-Indië die T20I-wêreldbekertrofee ingepalm het. Dieselfde formaat is voorheen tydens die T20I-wêreldbekertoernooi in 2014 gebruik. === Kalender === Die volgende tabel dui die T20I-wêreldbeker 2016 se daaglikse program aan. ’n Pers blokkie dui op wedstryde tydens die eerste rondte, ’n siaan blokkie op die Super Tien, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Eerste rondte<br />Maart ! scope=col |Di<br />8 ! scope=col |Wo<br />9 ! scope=col |Do<br />10 ! scope=col |Vr<br />11 ! scope=col |Sa<br />12 ! scope=col |So<br />13 ! scope=col |Ma<br />14 |- align=center | align=left|Groep A <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 14 -->| |- align=center |align=left|Groep B <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| |- ! scope=col |Super Tien<br />Maart ! scope=col |Di<br />15 ! scope=col |Wo<br />16 ! scope=col |Do<br />17 ! scope=col |Vr<br />18 ! scope=col |Sa<br />19 ! scope=col |So<br />20 ! scope=col |Ma<br />21 ! scope=col |Di<br />22 ! scope=col |Wo<br />23 ! scope=col |Do<br />24 ! scope=col |Vr<br />25 ! scope=col |Sa<br />26 ! scope=col |So<br />27 ! scope=col |Ma<br />28 |- align=center | align=left|Groep 1 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 17 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 18 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 26 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 27 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 28 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 |- align=center | align=left|Groep 2 <!-- 15 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 22 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 23 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 26 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 27 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 28 -->| |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Maart/April ! scope=col |Di<br />29 ! scope=col |Wo<br />30 ! scope=col |Do<br />31 ! scope=col |Vr<br />1 ! scope=col |Sa<br />2 ! scope=col |So<br />3 |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 31 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#c364f3|Eerste rondte}} |- | {{sleutel|#7DF9FF|Super Tien}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Eerste rondte en Super Tien === Die T20I-wêreldbeker 2016 is deur 16 nasionale krieketspanne beslis. Die ses kwalifiserende spanne en die twee laagste toetslande op die Twintig20-wêreldranglys soos op 30 April 2014 is geplaas in die eerste rondte wat uit twee groepe van vier spanne elk bestaan het. Elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span drie wedstryde in die eerste rondte gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die beste span van albei groepe het na die Super Tien deurgedring. In die geval van ’n gelykop (d.w.s. as albei spanne die gelyke aantal lopies aan die einde van hul onderskeidelike kolfbeurt aangeteken het), is die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis. Dit was van toepassing in alle fases van die toernooi. Die Super Tien is deur tien spanne in twee groepe van vyf spanne elk beslis, waartydens elke span een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel het, dus het elke span vier wedstryde in die Super Tien gespeel. Die kwalifisering was gegrond op dieselfde kriterias as in die eerste rondte. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit drie wedstryde bestaan het: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die wenner en naaswenner van elk van die Super Tien-groepe het na die uitklopfase deurgedring. Die groepwenner van albei groepe het teen die naaswenner van die ander groep in die halfeindstryde gespeel. Elke wedstryd in die uitklopfase moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag was, is die wenner deur ’n Superboulbeurt bepaal. == Betrokkenes == === Skeidsregters en wedstrydbeamptes === ’n Paneel van 15 skeidsregters en ses wedstrydbeamptes is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/news/2016/media-releases/92667/icc-announces-umpire-and-match-referee-appointments-for-the-icc-world-twenty20-india-2016 |title=ICC announces umpire and match referee appointments for the ICC World Twenty20 India 2016 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=25 Februarie 2016 |accessdate=11 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311053950/http://www.icc-cricket.com/news/2016/media-releases/92667/icc-announces-umpire-and-match-referee-appointments-for-the-icc-world-twenty20-india-2016 |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Skeidsregters ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} Bruce Oxenford <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Paul Reiffel <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Rod Tucker <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Michael Gough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Ian Gould <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Illingworth <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Kettleborough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} [[Nigel Llong]] <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> || * {{vlagikoon|Indië}} Sundaram Ravi <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Gaffaney <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Aleem Dar <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Kumar Dharmasena <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Johan Cloete <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Marais Erasmus <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Joel Wilson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> |} ==== Wedstrydbeamptes ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} David Boon <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Chris Broad <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Javagal Srinath <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> || * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Jeff Crowe <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Ranjan Madugalle <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Andy Pycroft <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> |} === Spanne === Elke land kon 15 spelers vir die toernooi kies. Die spanne moes teen 8 Februarie 2016 aan die Internasionale Krieketraad voorgelê word. Enige latere verandering het die goedkeuring deur die IKR vereis. Teen 18 Februarie is al die spanne bekendgemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/3276258/2016-icc-world-twenty20-squads-list |title=2016 ICC World Twenty20 squads list |publisher=[[Krieket Australië]] |date=18 Februarie 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Super Tien. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Die wedstryde is in drie fases opgedeel, naamlik die eerste rondte, die Super Tien en die uitklopfase. === Eerste rondte === Agt spanne het aan die eerste rondte deelgeneem. Die twee beste spanne in elke groep het na die Super Tien deurgedring. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-BD}} |3||2||0||1||'''5'''||+1.938 |- |style="text-align:left"|{{Cr-NL}} |3||1||1||1||'''3'''||+0.154 |- |style="text-align:left"|{{Cr-OM}} |3||1||1||1||'''3'''||−1.521 |- |style="text-align:left"|{{Cr-IE}} |3||0||2||1||'''1'''||−0.685 |} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 153/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 145/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Tamim Iqbal]] 83* (58) | paaltjies1 = [[Timm van der Gugten]] 3/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Peter Borren]] 30 (28) | paaltjies2 = [[Al-Amin Hossain]] 2/24 (3 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met agt lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/bangladesh-vs-netherlands-3rd-match-first-round-group-a-951309/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]] | skeidsregters = Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Tamim Iqbal]] (Ban) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IE}} | telling1 = 154/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-OM}} | telling2 = 157/8 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Gary Wilson]] 38 (34) | paaltjies1 = [[Munis Ansari]] 3/37 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Zeeshan Maqsood]] 38 (33) | paaltjies2 = [[Andy McBrine]] 2/15 (3 boulbeurte) | uitslag = Oman wen met twee paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/ireland-vs-oman-4th-match-first-round-group-a-951311/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Amir Ali]] (Oma) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit is Oman se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning ooit.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/ireland-vs-oman-4th-match-first-round-group-a-951311/match-report |title=Joy for underdogs Oman, Ireland stunned |publisher=ESPNcricinfo |author=Vishal Dikshit |date=9 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is ook hul eerste T20I-oorwinning oor Ierland ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-match-results/ireland-oman-29vs37/twenty20-matches-6 |title=Match results for Ireland vs Oman in T20s |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NL}} | telling1 = | span2 = {{Cr-OM}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Onbeslis | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/netherlands-vs-oman-7th-match-first-round-group-a-951317/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Oman het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Wedstryd afgelas weens reën. | notas = Dit is slegs die tweede T20I-wêreldbekerwedstryd wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is.'' * <span style="color:red">''Nederland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/981149.html |title=Netherlands ousted after Dharamsala washout |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=11 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 94/2 (8 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = | lopies1 = [[Tamim Iqbal]] 47 (26) | paaltjies1 = [[George Dockrell]] 1/18 (2 boulbeurte) | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Onbeslis | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/bangladesh-vs-ireland-8th-match-first-round-group-a-951319/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]] | skeidsregters = [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Reën verkort die wedstryd tot twaalf boulbeurte per span.'' * ''Ná verdere reën is die wedstryd tydens Bangladesj se kolfbeurt afgelas. | notas = <span style="color:red">Ierland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/981309.html |title=Persistent rain knocks Ireland out |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=11 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NL}} | telling1 = 59/5 (6 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = 47/7 (6 boulbeurte) | lopies1 = [[Stephan Myburgh]] 27 (18) | paaltjies1 = [[George Dockrell]] 3/7 (2 boulbeurte) | lopies2 = [[Paul Stirling]] 15 (7) | paaltjies2 = [[Paul van Meekeren]] 4/11 (2 boulbeurte) | uitslag = Nederland wen met twaalf lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/ireland-vs-netherlands-11th-match-first-round-group-a-951325/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]] | skeidsregters = [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Paul van Meekeren]] (Ned) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Reën verkort die wedstryd tot ses boulbeurte per span. | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 180/2 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-OM}} | telling2 = 65/9 (12 boulbeurte) | lopies1 = [[Tamim Iqbal]] 103* (63) | paaltjies1 = [[Khawar Ali]] 1/24 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Jatinder Singh]] 25 (20) | paaltjies2 = [[Shakib Al Hasan]] 4/15 (3 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met 54 lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/bangladesh-vs-oman-12th-match-first-round-group-a-951327/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Tamim Iqbal]] (Ban) | rondte = | loot = Oman het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 120 lopies in twaalf boulbeurte vir Oman. | notas = Dit was die eerste internasionale krieketwedstryd tussen Bangladesj en Oman.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/bangladesh-vs-oman-12th-match-first-round-group-a-951327/match-preview |title=Bangladesh brace for Oman's surprise factor |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=12 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Tamim Iqbal]] word die sewende kolwer en eerste Bengaal wat ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal,<ref name="Batting">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-list-hundreds/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=List of hundreds for ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> asook die 18de kolwer en eerste Bengaal wat ’n T20I-honderdtal aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;orderby=start;runsmin1=100;runsval1=runs;spanmax1=13+Mar+2016;spanval1=span;template=results;type=batting;view=innings |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Batting records / Centuries |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Hy word ook die 25ste kolwer en eerste Bengaal wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/bangladesh-vs-oman-12th-match-first-round-group-a-951327/match-report |title=Tamim ton secures Bangladesh's berth |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=13 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;orderby=runs;qualmin1=1000;qualval1=runs;spanmax1=13+Mar+2016;spanval1=span;template=results;type=batting |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Batting records / 1000 career runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Bangladesj teken hul grootste T20I-wêreldbekeroorwinning in dié tyd volgens aantal lopies aan.''<ref name="Largest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Largest margins by Innings, runs & wickets for ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Bangladesj vorder hiermee tot die Super Tien.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35798204 |title=World Twenty20 2016: Tamim Iqbal century sends Bangladesh into Super 10s |publisher=[[BBC]] |author=Justin Goulding |date=13 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Oman is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/oman-fade-away-after-tamim-special-982421 |title=Oman fade away after Tamim special |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-AF}} |3||3||0||0||'''6'''||+1.540 |- |style="text-align:left"|{{Cr-ZW}} |3||2||1||0||'''4'''||−0.567 |- |style="text-align:left"|{{Cr-XS}} |3||1||2||0||'''2'''||−0.132 |- |style="text-align:left"|{{Cr-HK}} |3||0||3||0||'''0'''||−1.017 |} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZW}} | telling1 = 158/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-HK}} | telling2 = 144/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Vusi Sibanda]] 59 (46) | paaltjies1 = [[Tanwir Afzal]] 2/19 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Jamie Atkinson]] 53 (44) | paaltjies2 = [[Donald Tiripano]] 2/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Zimbabwe wen met 14 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/hong-kong-vs-zimbabwe-1st-match-first-round-group-b-951305/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]], [[Nagpur]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Vusi Sibanda]] (Zim) | rondte = | loot = Hongkong het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste internasionale krieketwedstryd tussen Hongkong en Zimbabwe.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/hong-kong-vs-zimbabwe-1st-match-first-round-group-b-951305/match-preview |title=Hong Kong eye second Full Member scalp |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=7 Maart 2026 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Ryan Campbell]] (HK) word op 44 jaar en 30 dae die oudste speler in dié tyd wat in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd verskyn en ook die oudste speler wat sy T20I-debuut maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?agemax2=50;agemin2=43;ageval2=age;class=3;filter=advanced;orderby=matches;orderbyad=reverse;template=results;trophy=89;type=allround |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / All-Round Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 170/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-XS}} | telling2 = 156/5 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Mohammad Shahzad]] 61 (39) | paaltjies1 = [[Alasdair Evans]] 1/24 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[George Munsey]] 41 (29) | paaltjies2 = [[Rashid Khan]] 2/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met 14 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/afghanistan-vs-scotland-2nd-match-first-round-group-b-951307/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]], [[Nagpur]] | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Mohammad Shahzad]] (Afg) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZW}} | telling1 = 147/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-XS}} | telling2 = 136 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Sean Williams]] 53 (36) | paaltjies1 = [[Mark Watt]] 2/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Richie Berrington]] 36 (39) | paaltjies2 = [[Wellington Masakadza]] 4/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Zimbabwe wen met elf lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/scotland-vs-zimbabwe-5th-match-first-round-group-b-951313/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]], [[Nagpur]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Wellington Masakadza]] (Zim) | rondte = | loot = Zimbabwe het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste internasionale krieketwedstryd tussen Skotland en Zimbabwe.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/scotland-vs-zimbabwe-head-to-head/ |title=Scotland vs Zimbabwe Head to Head in T20Is, ODIs & Records |publisher=Crictracker |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Skotland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35775033 |title=World Twenty20 2016 Scotland knocked out with defeat by Zimbabwe |publisher=[[BBC]] |author=Marc Higginson |date=10 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-HK}} | telling1 = 116/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 119/4 (18 boulbeurte) | lopies1 = [[Anshuman Rath]] 28 (31) | paaltjies1 = [[Mohammad Nabi]] 4/20 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Mohammad Shahzad]] 41 (40) | paaltjies2 = [[Ryan Campbell]] 2/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/afghanistan-vs-hong-kong-6th-match-first-round-group-b-951315/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]], [[Nagpur]] | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Richard Illingworth (Eng) | speler van die wedstryd = [[Mohammad Nabi]] (Afg) | rondte = | loot = Hongkong het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = <span style="color:red">Hongkong is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/world-t20-2016-afghanistan-vs-hong-kong-match-review/ |title=World T20 2016 Match 6 Review: Afghanistan dominate Hong Kong in an easy win |publisher=Crictracker |author=Jatin Sharma |date=10 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 186/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZW}} | telling2 = 127 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Mohammad Nabi]] 52 (32) | paaltjies1 = [[Tinashe Panyangara]] 3/32 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tinashe Panyangara]] 17* (7) | paaltjies2 = [[Rashid Khan]] 3/11 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met 59 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/afghanistan-vs-zimbabwe-9th-match-first-round-group-b-951321/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]], [[Nagpur]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Mohammad Nabi]] (Afg) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Afghanistan teken hul grootste T20I-wêreldbekeroorwinning in dié tyd volgens aantal lopies aan.''<ref name="Largest" /> * <span style="color:green">''Afghanistan vorder hiermee tot die Super Tien.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/981483.html |title=Afghanistan progress to main draw with thumping win |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=12 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Zimbabwe is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/krishnaswamy-zimbabwe-s-campaign-in-world-t20-was-a-story-of-little-errors-and-muddled-execution-981863 |title=A story of little errors and muddled execution |publisher=ESPNcricinfo |author=Karthik Krishnaswamy |date=12 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Afghanistan haal vir die eerste keer die tweede rondte van ’n T20I-wêreldbekertoernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35793424 |title=World Twenty20 2016: Afghanistan reach Super 10s with win over Zimbabwe |publisher=[[BBC]] |author=Justin Goulding |date=12 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-HK}} | telling1 = 127/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-XS}} | telling2 = 78/2 (8 boulbeurte) | lopies1 = [[Mark Chapman]] 40 (41) | paaltjies1 = [[Matt Machan]] 2/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Matthew Cross]] 22 (14) | paaltjies2 = [[Aizaz Khan]] 1/11 (1 boulbeurte) | uitslag = Skotland wen met agt paaltjies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/hong-kong-vs-scotland-10th-match-first-round-group-b-951323/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]], [[Nagpur]] | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Matt Machan]] (Sco) | rondte = | loot = Hongkong het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 76 lopies in tien boulbeurte vir Skotland. | notas = Dit is Skotland se eerste oorwinning tydens ’n [[krieketwêreldbeker]]- of T20I-wêreldbekertoernooi ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/hong-kong-vs-scotland-10th-match-first-round-group-b-951323/match-report |title=Scotland end win drought at ICC global events |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=12 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} === Super Tien === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Tien spanne het aan die Super Tien deelgeneem. Die twee beste spanne in elke groep het na die uitklopfase deurgedring. ==== Groep 1 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-WI}} |4||3||1||0||'''6'''||+0.359 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-EN}} |4||3||1||0||'''6'''||+0.145 |- |style="text-align:left"|{{Cr-ZA}} |4||2||2||0||'''4'''||+0.651 |- |style="text-align:left"|{{Cr-LK}} |4||1||3||0||'''2'''||−0.461 |- |style="text-align:left"|{{Cr-AF}} |4||1||3||0||'''2'''||−0.715 |} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 182/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 183/4 (18.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Joe Root]] 48 (36) | paaltjies1 = [[Andre Russell]] 2/36 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Chris Gayle]] 100* (48) | paaltjies2 = [[Adil Rashid]] 1/20 (2 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/england-vs-west-indies-15th-match-super-10-group-1-951331/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Chris Gayle]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Chris Gayle]] (WI) teken die meeste sesse in dié tyd tydens ’n T20I-kolfbeurt aan (11).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-sixes-innings/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Most sixes in an innings For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35826088 |title=Chris Gayle century sees West Indies beat England at World Twenty20 |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=16 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Hy teken ook die vinnigste T20I-wêreldbekerhonderdtal in dié tyd aan (in 47 aflewerings).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/t20-world-cup-fastest-hundreds-1284121 |title=T20 World Cup – Fastest Hundreds in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/fastest-hundreds-386083 |title=Fastest hundreds in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/england-vs-west-indies-15th-match-super-10-group-1-951331/match-report |title=Gayle's 47-ball ton wipes out England |publisher=ESPNcricinfo |author=David Hopps |date=16 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Chris Gayle word die tweede speler wat twee T20I-honderdtale aanteken en die eerste wat twee T20I-wêreldbekerhonderdtale aanteken.''<ref name="Batting" /> * ''Hy teken ook die meeste T20I-sesse (98) en die meeste sesse tydens T20I-wêreldbekerwedstryde (60) in dié tyd aan.''<ref name="ENGvWI1">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-analysis-chris-gayle-closes-on-century-of-sixes-984059 |title=Gayle closes on century of sixes |publisher=ESPNcricinfo |author=S Rajesh |date=16 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Chris Gayle en [[Marlon Samuels]] teken met 572 lopies tussen hulle die meeste in dié tyd deur enige T20I-paartjie vir Wes-Indië aan.<ref name="ENGvWI1" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 153/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 155/4 (18.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Asghar Stanikzai]] 62 (47) | paaltjies1 = [[Thisara Perera]] 3/33 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tillakaratne Dilshan]] 83* (56) | paaltjies2 = [[Mohammad Nabi]] 1/25 (4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/afghanistan-vs-sri-lanka-16th-match-super-10-group-1-951335/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Bruce Oxenford ([[Krieket Australië|Aus]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Tillakaratne Dilshan]] (SL) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 229/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 230/8 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Hashim Amla]] 58 (31) | paaltjies1 = [[Moeen Ali]] 2/34 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Joe Root]] 83 (44) | paaltjies2 = [[Kyle Abbott]] 3/41 (3.4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met twee paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/england-vs-south-africa-18th-match-super-10-group-1-951339/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Joe Root]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Hashim Amla]] (RSA) teken die meeste T20I-lopies in dié tyd tussen twee paaltjies aan (224).''<ref name="ENGvRSA" /> * ''[[Quinton de Kock]] teken die gesamentlik vinnigste T20I-vyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 21 aflewerings).''<ref name="ENGvRSA" /><ref name="Fifties">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/fastest-fifties-284094 |title=Fastest fifties in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Engeland teken die vinnigste eerste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd aan (in 17 aflewerings).''<ref name="ENGvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/985429.html |title=A pounding for fast bowlers |publisher=ESPNcricinfo |author=S Rajesh |date=18 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Engeland teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.'''<ref name="Highest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Engeland teken ook die hoogste suksesvolle T20I-wêreldbekerlopiejaagtog in dié tyd deur enige span aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?batting_fielding_first=2;class=3;filter=advanced;orderby=team_score;result=1;template=results;trophy=89;type=team;view=innings |title=T20 World Cup Team Records & Stats |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/england-vs-south-africa-18th-match-super-10-group-1-951339/match-report |title=Root takes England to record WT20 chase |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=18 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Die 459 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-match-aggregates/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Highest match aggregates For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 209/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 172 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[AB de Villiers]] 64 (29) | paaltjies1 = [[Amir Hamza]] 1/25 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Mohammad Shahzad]] 44 (19) | paaltjies2 = [[Chris Morris]] 4/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 37 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/afghanistan-vs-south-africa-20th-match-super-10-group-1-951343/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Chris Morris]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[AB de Villiers]] (RSA) teken die gesamentlik naashoogste aantal lopies in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerboulbeurt aan (29).''<ref name="RSAvAFG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/986289.html |title=South Africa's Powerplay surge, and AB de Villiers' blitz |publisher=ESPNcricinfo |author=Bharath Seervi |date=20 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Suid-Afrika word die eerste span wat twee T20I-wêreldbekertellings met meer as 200 lopies aanteken.''<ref name="RSAvAFG" /> * ''Suid-Afrika word ook die eerste span wat tien T20I-tellings en vier T20I-wêreldbekertellings met meer as 200 lopies aanteken.''<ref name="RSAvAFG" /> * ''Afghanistan teken die hoogste T20I-telling in dié tyd deur ’n assosiaatlid teen ’n volle lid aan.<ref name="RSAvAFG" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 122/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 127/3 (18.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Thisara Perera]] 40 (29) | paaltjies1 = [[Samuel Badree]] 3/12 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Andre Fletcher]] 84* (64) | paaltjies2 = [[Milinda Siriwardana]] 2/33 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/sri-lanka-vs-west-indies-21st-match-super-10-group-1-951345/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Johan Cloete ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Andre Fletcher]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 142/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 127/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Moeen Ali]] 41* (33) | paaltjies1 = [[Mohammad Nabi|Nabi]], [[Rashid Khan|Khan]] 2/17 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shafiqullah]] 35* (20) | paaltjies2 = [[Adil Rashid]] 2/18 (3 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 15 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/afghanistan-vs-england-24th-match-super-10-group-1-951351/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground|Feroz Shah Kotla]], [[Nieu-Delhi]] | skeidsregters = Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Moeen Ali]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit is die eerste T20I-wedstryd op die Feroz Shah Kotla Ground.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/arun-jaitley-stadium-delhi-58040 |title=Arun Jaitley Stadium |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Afghanistan is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://zeenews.india.com/sports/cricket/icc-world-twenty20-2016/afghanistan-vs-england-live-icc-world-t20-match-24-super-10-group-1_1868680.html |title=ICC World T20, Match 24, Super 10 Group 1: Afghanistan vs England – As it happened... |publisher=Zee News |author=Jayanta Oinam |date=23 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 122/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 123/7 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Quinton de Kock]] 47 (46) | paaltjies1 = [[Chris Gayle]] 2/17 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Marlon Samuels]] 43 (44) | paaltjies2 = [[Imran Tahir]] 2/13 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/south-africa-vs-west-indies-27th-match-super-10-group-1-951357/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]], [[Nagpur]] | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Richard Kettleborough (Eng) | speler van die wedstryd = [[Marlon Samuels]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Marlon Samuels]] word die tweede Wes-Indiese kolwer wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="Win1000">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;team=4;template=results;type=batting |title=Twenty20 Internationals: Batting records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Dwayne Bravo]] word die derde Wes-Indiese kolwer wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="Win1000" /> * <span style="color:green">''Wes-Indië vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/989461.html |title=West Indies in semi-finals, South Africa face exit |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=25 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 26 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 171/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 161/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Jos Buttler]] 66* (37) | paaltjies1 = [[Jeffrey Vandersay]] 2/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Angelo Mathews]] 73* (54) | paaltjies2 = [[Chris Jordan]] 4/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met tien lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/england-vs-sri-lanka-29th-match-super-10-group-1-951361/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground|Feroz Shah Kotla]], [[Nieu-Delhi]] | skeidsregters = Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) en Rod Tucker (Aus) | speler van die wedstryd = [[Jos Buttler]] (Eng) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = <span style="color:green">Engeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35904984 |title=World Twenty20 2016: England hold on to reach semi-finals |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=26 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Sri Lanka en Suid-Afrika is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/england-vs-sri-lanka-29th-match-super-10-group-1-951361/match-report |title=Defiant Mathews falls short as England reach semis |publisher=ESPNcricinfo |author=David Hopps |date=26 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 123/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 117/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Najibullah Zadran]] 48 (40) | paaltjies1 = [[Samuel Badree]] 3/14 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Dwayne Bravo]] 28 (29) | paaltjies2 = [[Rashid Khan|Khan]], [[Mohammad Nabi|Nabi]] 2/26 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met ses lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/afghanistan-vs-west-indies-30th-match-super-10-group-1-951365/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]], [[Nagpur]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Bruce Oxenford ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Najibullah Zadran]] (Afg) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste internasionale krieketwedstryd tussen Afghanistan en Wes-Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/world-t20/news/2016/match-reports/94174 |title=Afghanistan Stuns West Indies To Create History |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=27 Maart 2016 |accessdate=31 Maart 2016 |archive-url=https://archive.today/20160331223156/http://www.icc-cricket.com/world-t20/news/2016/match-reports/94174 |archive-date=31 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Evin Lewis]] (WI) het sy T20I-debuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/evin-lewis-431901 |title=Evin Lewis |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Afghanistan verdedig die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd deur ’n assosiaatlid teen ’n volle lid suksesvol.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/991527.html |title=Second-lowest total defended in World T20 |publisher=ESPNcricinfo |author=Bharath Seervi |date=27 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is Afghanistan se eerste T20I-oorwinning oor Wes-Indië ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/mar/27/afghanistan-shock-victory-west-indies-t20-world-cup |title=Afghanistan celebrate shock victory over West Indies in T20 World Cup |publisher=[[The Guardian]] |date=27 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-match-results/west-indies-afghanistan-4vs40/twenty20-matches-6 |title=Match results for Afghanistan vs West Indies in T20s |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 28 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 120 (19.3 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 122/2 (17.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Tillakaratne Dilshan]] 36 (40) | paaltjies1 = [[Kyle Abbott]] 2/14 (3.3 boulbeurte) | lopies2 = [[Hashim Amla]] 56* (52) | paaltjies2 = [[Suranga Lakmal]] 1/28 (3.4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/south-africa-vs-sri-lanka-32nd-match-super-10-group-1-951367/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground|Feroz Shah Kotla]], [[Nieu-Delhi]] | skeidsregters = Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Aaron Phangiso]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Tillakaratne Dilshan]] (SL) word die eerste krieketspeler wat in sy 35ste T20I-wêreldbekerwedstryd verskyn.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/individual-most-matches-career/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Most matches for ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Hashim Amla]] word die vierde Suid-Afrikaanse kolwer wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;team=3;template=results;type=batting |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Batting Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} ==== Groep 2 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-NZ}} |4||4||0||0||'''8'''||+1.900 |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-IN}} |4||3||1||0||'''6'''||−0.305 |- |style="text-align:left"|{{Cr-AU}} |4||2||2||0||'''4'''||+0.233 |- |style="text-align:left"|{{Cr-PK}} |4||1||3||0||'''2'''||−0.093 |- |style="text-align:left"|{{Cr-BD}} |4||0||4||0||'''0'''||−1.805 |} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 126/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 79 (18.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Corey Anderson]] 34 (42) | paaltjies1 = [[Jasprit Bumrah]] 1/15 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Mahendra Singh Dhoni|MS Dhoni]] 30 (30) | paaltjies2 = [[Mitchell Santner]] 4/11 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 47 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/india-vs-new-zealand-13th-match-super-10-group-2-951329/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingstadion|VCA-stadion]], [[Nagpur]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Mitchell Santner]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Mitchell Santner]] behaal die beste T20I-boulsyfer in dié tyd vir ’n Nieu-Seelandse draaibouler.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/983329.html |title=Bounty for spin, and a shocker for India |publisher=ESPNcricinfo |author=S Rajesh |date=15 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 201/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 146/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Mohammad Hafeez]] 64 (42) | paaltjies1 = [[Taskin Ahmed]] 2/32 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shakib Al Hasan]] 50* (40) | paaltjies2 = [[Shahid Afridi]] 2/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 55 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/bangladesh-vs-pakistan-14th-match-super-10-group-2-951333/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Richard Kettleborough (Eng) | speler van die wedstryd = [[Shahid Afridi]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Pakistan teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Highest" /> * ''[[Shakib Al Hasan]] word die tweede Bengaalse kolwer wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="Shakib">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/983737.html |title=Explosive Afridi collects another T20 crown |publisher=ESPNcricinfo |author=Bharath Seervi |date=16 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Shakib Al Hasan word ook die tweede speler wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken en sy 50ste T20I-paaltjie neem.<ref name="Shakib" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 142/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 134/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Martin Guptill]] 39 (27) | paaltjies1 = [[James Faulkner (krieketspeler)|Faulkner]], [[Glenn Maxwell|Maxwell]] 2/18 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Usman Khawaja]] 38 (27) | paaltjies2 = [[Mitchell McClenaghan]] 3/17 (3 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met agt lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/australia-vs-new-zealand-17th-match-super-10-group-2-951337/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]] | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Mitchell McClenaghan]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 118/5 (18 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 119/4 (15.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Shoaib Malik]] 26 (16) | paaltjies1 = [[Suresh Raina]] 1/4 (1 boulbeurte) | lopies2 = [[Virat Kohli]] 55* (37) | paaltjies2 = [[Mohammad Sami]] 2/17 (2 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/india-vs-pakistan-19th-match-super-10-group-2-951341/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Richard Kettleborough (Eng) | speler van die wedstryd = [[Virat Kohli]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Reën verkort die wedstryd tot 18 boulbeurte per span. | notas = [[Shoaib Malik]] en [[Umar Akmal]] teken met 780 lopies tussen hulle die meeste in dié tyd deur enige T20I-paarjie vir Pakistan aan.''<ref name="PAKvIND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-v-pakistan-world-t20-2016-stats-virat-kohli-the-king-of-the-run-chase-985861 |title=The king of the run chase |publisher=ESPNcricinfo |author=S Rajesh |date=19 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is Indië se elfde oorwinning oor Pakistan tydens [[krieketwêreldbeker]]- en T20I-wêreldbekertoernooie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/985651.html |title=Kohli special steers India home on a turner |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=19 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Ahmed Shehzad]] word die vyfde Pakistanse kolwer wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.<ref name="PAKvIND" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 156/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 157/7 (18.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Mahmudullah]] 49* (29) | paaltjies1 = [[Adam Zampa]] 3/23 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Usman Khawaja]] 58 (45) | paaltjies2 = [[Shakib Al Hasan]] 3/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/australia-vs-bangladesh-22nd-match-super-10-group-2-951347/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]] | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Richard Kettleborough (Eng) | speler van die wedstryd = [[Adam Zampa]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Saqlain Sajib]] (Ban) het sy T20I-debuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/saqlain-sajib-280737 |title=Saqlain Sajib |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[David Warner]] (Aus) word die vierde kolwer wat sy 6&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zampa-s-match-winning-performance-khawaja-s-maiden-t20i-fifty-987121 |title=Zampa's match-winning performance, Khawaja's maiden T20I fifty |publisher=ESPNcricinfo |author=Bharath Seervi |date=21 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 180/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 158/5 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Martin Guptill]] 80 (48) | paaltjies1 = [[Mohammad Sami]] 2/23 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Sharjeel Khan]] 47 (25) | paaltjies2 = [[Adam Milne]] 2/26 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 22 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/new-zealand-vs-pakistan-23rd-match-super-10-group-2-951349/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Inderjit Singh Bindra-stadion]], [[Mohali]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en [[Nigel Llong]] (Eng) | speler van die wedstryd = [[Martin Guptill]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Shahid Afridi]] (Pak) word die eerste bouler wat sy 39ste T20I-wêreldbekerpaaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/guptill-s-run-filled-year-and-pakistan-s-boundary-drought-987735 |title=Guptill's run-filled year, and Pakistan's boundary drought |publisher=ESPNcricinfo |author=Bharath Seervi |date=22 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Nieu-Seeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/new-zealand-vs-pakistan-23rd-match-super-10-group-2-951349/match-report |title=New Zealand defend again to enter semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=22 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 146/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 145/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Suresh Raina]] 30 (23) | paaltjies1 = [[Mustafizur Rahman]] 2/34 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tamim Iqbal]] 35 (32) | paaltjies2 = [[Ravichandran Ashwin]] 2/20 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met een lopie | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/india-vs-bangladesh-25th-match-super-10-group-2-951353/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Bruce Oxenford ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Ravichandran Ashwin]] (Ind) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die vierde T20I-wêreldbekeroorwinning met een lopie.''<ref name="Tied">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-smallest-margins/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Smallest victories For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref><ref name="INDvBAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/988461.html |title=One-run wins, three-in-three at the death |publisher=ESPNcricinfo |author=S Rajesh |date=23 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Vir die eerste keer in ’n T20I-wedstryd kantel drie paaltjies met die laaste drie aflewerings.''<ref name="INDvBAN" /> * ''[[Mahendra Singh Dhoni|MS Dhoni]] word die vyfde Indiese kolwer wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="INDvBAN" /> * <span style="color:red">''Bangladesj is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://bdnews24.com/cricket/bangladesh-bow-out-of-world-twenty20-losing-last-over-thriller-against-india-by-1-run |title=Bangladesh bow out of World Twenty20 losing last-over thriller against India by 1 run |publisher=BD News24 |date=24 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 193/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 172/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Steve Smith]] 61* (43) | paaltjies1 = [[Imad Wasim]] 2/31 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Khalid Latif]] 46 (41) | paaltjies2 = [[James Faulkner (krieketspeler)|James Faulkner]] 5/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 21 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/australia-vs-pakistan-26th-match-super-10-group-2-951355/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Inderjit Singh Bindra-stadion]], [[Mohali]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[James Faulkner (krieketspeler)|James Faulkner]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[James Faulkner (krieketspeler)|James Faulkner]] word die sesde bouler en eerste Australiër wat ’n vyf-paaltjie-oes in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd neem.''<ref name="Bowling">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;orderby=start;qualmin1=5;qualval1=wickets;size=100;template=results;type=bowling;view=innings |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Bowling Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/james-faulkner-produces-australia-s-maiden-t20i-five-for-989491 |title=Faulkner produces Australia's maiden T20I five-for |publisher=ESPNcricinfo |author=Bharath Seervi |date=25 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Pakistan is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35898727 |title=World Twenty20 2016: Pakistan out as Australia keep hopes alive |publisher=[[BBC]] |author=Patrick Jennings |date=25 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 26 Maart 2016 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 145/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 70 (15.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Kane Williamson]] 42 (32) | paaltjies1 = [[Mustafizur Rahman]] 5/22 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shuvagata Hom]] 16* (17) | paaltjies2 = [[Grant Elliott]] 3/12 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 75 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/bangladesh-vs-new-zealand-28th-match-super-10-group-2-951359/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Johan Cloete ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Kane Williamson]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Henry Nicholls]] (NZ) het sy T20I-debuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/henry-nicholls-539511 |title=Henry Nicholls |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Mustafizur Rahman]] word die sewende bouler en eerste Bengaal wat ’n vyf-paaltjie-oes in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd neem.''<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/990755.html |title=Most batsmen bowled in a T20I |publisher=ESPNcricinfo |author=Bharath Seervi |date=26 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Bangladesj teken die laagste T20I-telling in dié tyd deur enige span teen Nieu-Seeland aan.''<ref name="Lowest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-lowest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Lowest totals For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Bangladesj teken ook hul laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Lowest" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/990493.html |title=NZ read conditions and rout Bangladesh |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=26 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''In dié wedstryd is met tien uitskakelings die meeste in dié tyd tydens ’n T20I-wedstryd geboul.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35903938 |title=World Twenty20 2016: New Zealand beat Bangladesh for fourth win |publisher=[[BBC]] |author=Jamie Lillywhite |date=26 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Bangladesj ly hul ergste T20I-wêreldbekernederlaag in dié tyd volgens aantal lopies.<ref name="Largest" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Maart 2016 | tyd = 19:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 160/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 161/4 (19.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Aaron Finch]] 43 (34) | paaltjies1 = [[Hardik Pandya]] 2/36 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Virat Kohli]] 82* (51) | paaltjies2 = [[Shane Watson]] 2/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/india-vs-australia-31st-match-super-10-group-2-951363/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Inderjit Singh Bindra-stadion]], [[Mohali]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Virat Kohli]] (Ind) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Shane Watson]] (Aus) speel in sy laaste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kimber-shane-watson-skips-into-t20-retirement-991821 |title=Watson skips into T20 retirement |publisher=ESPNcricinfo |author=Jarrod Kimber |date=27 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Virat Kohli]] (Ind) word volgens aantal kolfbeurte (39) die vinnigste speler in dié tyd wat sy 1&nbsp;500ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-v-aus-world-t20-stats-kohli-s-wizardy-and-the-bogey-team-for-australia-and-faulkner-991787 |title=Kohli's wizardy, and the bogey team for Australia and Faulkner |publisher=ESPNcricinfo |author=S Rajesh |date=27 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Ravichandran Ashwin]] word die eerste Indiese bouler wat sy 50ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/icc-world-t20-2016/india-centric/story/icc-world-twenty20-ravichandran-ashwin-first-indian-to-take-50-t20i-wickets-315132-2016-03-28 |title=ICC World Twenty20: Ravichandran Ashwin first Indian to take 50 T20I wickets |publisher=India Today |date=28 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Mahendra Singh Dhoni|MS Dhoni]] (Ind) neem die meeste uitskakelings in dié tyd deur ’n [[paaltjiewagter]] tydens T20I-wêreldbekerwedstryde (32).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/keeping-most-dismissals-career/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Most Dismissals For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Indië vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35908886 |title=World Twenty20 2016: Virat Kohli leads India to T20 semi-finals |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=27 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Australië is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/india-vs-australia-31st-match-super-10-group-2-951363/match-report |title=Magical Kohli steers India into semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Brydon Coverdale |date=27 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} === Uitklopfase === Die uitklopfase het bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op Eden Gardens in Kolkata ontmoet het. Weens veiligheidskwessies het die IKR verklaar dat indien Pakistan Groep 2 as naaswenner sou afsluit, die twee halfeindstrydplekke omgeruil sou word.<ref name="Dharamshala" /> {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 30 Maart – Nieu-Delhi | RD1-span01 = {{Cr-NZ}} | RD1-telling01 = 153/8 | RD1-span02 = '''{{Cr-EN}}''' | RD1-telling02 = '''159/3''' | RD1-hofie02 = 31 Maart – Mumbai | RD1-span03 = '''{{Cr-WI}}''' | RD1-telling03 = '''196/3''' | RD1-span04 = {{Cr-IN}} | RD1-telling04 = 192/2 | RD2-hofie01 = 3 April – Kolkata | RD2-span01 = {{Cr-EN}} | RD2-telling01 = 155/9 | RD2-span02 = '''{{Cr-WI}}''' | RD2-telling02 = '''161/6''' }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 30 Maart 2016 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 153/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 159/3 (17.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Colin Munro]] 46 (32) | paaltjies1 = [[Ben Stokes]] 3/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Jason Roy]] 78 (44) | paaltjies2 = [[Ish Sodhi]] 2/42 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/england-vs-new-zealand-1st-semi-final-951369/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground|Feroz Shah Kotla]], [[Nieu-Delhi]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Jason Roy]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Jason Roy]] teken die naasvinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Engeland aan (in 26 aflewerings).<ref name="Fifties" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-four-over-difference-and-roy-s-high-993179 |title=The four-over difference, and Roy's high |publisher=ESPNcricinfo |author=S Rajesh |date=30 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 31 Maart 2016 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 192/2 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 196/3 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Virat Kohli]] 89* (47) | paaltjies1 = [[Samuel Badree]] 1/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Lendl Simmons]] 82* (51) | paaltjies2 = [[Virat Kohli]] 1/15 (1.4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/india-vs-west-indies-2nd-semi-final-951371/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Richard Kettleborough (Eng) | speler van die wedstryd = [[Lendl Simmons]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Mahendra Singh Dhoni|MS Dhoni]] word die eerste [[Kaptein (sport)|kaptein]] wat in sy 33ste T20I-wêreldbekerwedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/individual-most-matches-as-captain/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Most matches as captain for ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Indië het in hul tweede en Wes-Indië in hul derde agtereenvolgende T20I-wêreldbekerhalfeindstryd verskyn.'' * ''[[Virat Kohli]] (Ind) word die eerste kolwer wat 16 T20I-vyftigtalle aanteken.''<ref name="INDvWI">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/runs-in-boundaries-146-v-92-993863 |title=Runs in boundaries – 146 v 92 |publisher=ESPNcricinfo |author=Bharath Seervi |date=31 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Indië teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd teen Wes-Indië aan.''<ref name="Highest" /><ref name="INDvWI" /> * ''Wes-Indië teken die hoogste lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekeruitklopwedstryd aan.<ref name="INDvWI" /> }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 3 April 2016 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 155/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 161/6 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Joe Root]] 54 (36) | paaltjies1 = [[Carlos Brathwaite]] 3/23 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Marlon Samuels]] 85* (66) | paaltjies2 = [[David Willey]] 3/20 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/england-vs-west-indies-final-951373/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Marlon Samuels]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Sulieman Benn]] (WI) speel in sy laaste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/sulieman-benn-51248 |title=Sulieman Benn |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Ná die [[Krieketwêreldbeker 1979]]- en die [[Kampioenetrofee 2004]]-eindstryd is dit die derde IKR-eindstryd tussen Engeland en Wes-Indië – wat Wes-Indië almal gewen het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/england-vs-west-indies-final-951373/match-preview |title=T20 superstars take on its newest converts |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=2 April 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Ná die [[T20I-wêreldbeker 2010]]-eindstryd is dit ook die tweede T20I-wêreldbekereindstryd sonder ’n [[Suid-Asië|Suid-Asiatiese]] span.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/sports/T20-World-Cup |title=T20 World Cup |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |author=Tushaar Kuthiala |date=8 Maart 2026 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is ook die eerste T20I-wêreldbekereindstryd tussen twee voormalige kampioene, nadat Engeland die [[T20I-wêreldbeker 2010|2010-toernooi]] gewen het en Wes-Indië die [[T20I-wêreldbeker 2012|2012-toernooi]].''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/35936474 |title=World Twenty20 2016: West Indies stun India to reach final |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=31 Maart 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Marlon Samuels]] (WI) teken die hoogste telling in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekereindstryd aan.''<ref name="ENGvWI2">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/994909.html |title=Last-over heroics, and Samuels' finale |publisher=ESPNcricinfo |author=S Rajesh |date=3 April 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Wes-Indië word die eerste span wat die T20I-wêreldbeker vir beide mans en vroue op dieselfde dag wen, nadat die vrouespan Australië met agt paaltjies kon klop.''<ref name="ENGvWI2" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359/england-vs-west-indies-final-951373/match-report |title=WI grab title after Brathwaite 6, 6, 6, 6 |publisher=ESPNcricinfo |author=Brydon Coverdale |date=3 April 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Wes-Indië word ook die eerste span wat sy tweede T20I-wêreldbekertitel kon wen.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2016/apr/03/west-indies-win-world-t20-five-talking-points |title=West Indies win World T20: Five talking points from the final against England |publisher=[[The Guardian]] |author=Dan Lucas |date=3 April 2016 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''[[Daren Sammy]], [[Marlon Samuels]], [[Chris Gayle]], [[Johnson Charles]], [[Dwayne Bravo]], [[Samuel Badree]], [[Andre Russell]] en [[Denesh Ramdin]] word die eerste agt spelers wat die T20I-wêreldbekertitel twee keer kon wen.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-stats-india-first-team-to-win-the-men-s-t20-world-cup-unbeaten-1441552 |title=Stats – India first team to win the men's T20 World Cup unbeaten |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=29 Junie 2024 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> * ''Daren Sammy word ook die eerste kaptein wat die T20I-wêreldbekertitel twee keer kon wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sportskeeda.com/cricket/t20-world-cup-winning-captains-list |title=T20 World Cup Winning Captains List |publisher=Sportskeeda |date=22 Mei 2024 |accessdate=29 Maart 2026}}</ref> }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !T20I-wêreldkampioen 2016 |- |align=center|'''{{Cr-WI}}''' |} == Statistiek == === Finale puntestand === Hierdie tabel toon die finale puntestand van al die 16 deelnemende nasionale krieketspanne in die T20I-wêreldbeker 2016. [[Lêer:2016 ICC World Twenty20 results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2016: {{columns-list|2| {{sleutel|#fd0|Kampioen}} {{sleutel|#777|Naaswenner}} {{sleutel|#c96|Halfeindrondte}} {{sleutel|#7ae|Super Tien}} {{sleutel|#c46|Eerste rondte}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|LV|Lopies vir}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopies teen}} !width=25|+/– !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- | colspan="12"| '''Finaliste''' |- style="background:#fd0" | 1 || style="text-align:left;"|{{Cr-WI}} || 1 || 6 || 5 || 0 || 1 || 907 || 902 || +5 || 10 || — |- style="background:#777;" | 2 || style="text-align:left;"|{{Cr-EN}} || 1 || 6 || 4 || 0 || 2 || 1039 || 1014 || +25 || 8 || — |- | colspan="12"| '''In die halfeindrondte uitgeskakel''' |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}} || 2 || 5 || 4 || 0 || 1 || 746 || 600 || +146 || 8 || — |- style="background:#c96;" | 4 || style="text-align:left;"|{{Cr-IN}} || 2 || 5 || 3 || 0 || 2 || 697 || 745 || –48 || 6 || — |- | colspan="12"| '''In die Super Tien uitgeskakel''' |- style="background:#7ae;" | 5 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}} || 1 || 4 || 2 || 0 || 2 || 682 || 645 || +37 || 4 || +0.651 |- style="background:#7ae;" | 6 || style="text-align:left;"|{{Cr-AU}} || 2 || 4 || 2 || 0 || 2 || 644 || 631 || +13 || 4 || +0.233 |- style="background:#7ae;" | 7 || style="text-align:left;"|{{Cr-PK}} || 2 || 4 || 1 || 0 || 3 || 649 || 638 || +11 || 2 || −0.093 |- style="background:#7ae;" | 8 || style="text-align:left;"|{{Cr-LK}} || 1 || 4 || 1 || 0 || 3 || 558 || 573 || –15 || 2 || −0.461 |- style="background:#7ae;" | 9 || style="text-align:left;"|{{Cr-AF}} || B/1 || 7 || 4 || 0 || 3 || 1050 || 1022 || +28 || 8 || — |- style="background:#7ae;" | 10 || style="text-align:left;"|{{Cr-BD}} || A/2 || 7 || 2 || 0 || 5 || 944 || 859 || +85 || 4 || — |- | colspan="12"| '''In die eerste rondte uitgeskakel''' |- style="background:#c46;" | 11 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZW}} || B || 3 || 2 || 0 || 1 || 432 || 466 || –34 || 4 || −0.567 |- style="background:#c46;" | 12 || style="text-align:left;"|{{Cr-NL}} || A || 3 || 1 || 1 || 1 || 204 || 200 || +4 || 3 || +0.154 |- style="background:#c46;" | 13 || style="text-align:left;"|{{Cr-OM}} || A || 3 || 1 || 1 || 1 || 222 || 334 || –112 || 3 || −1.521 |- style="background:#c46;" | 14 || style="text-align:left;"|{{Cr-IE}} || A || 3 || 0 || 2 || 1 || 201 || 310 || –109 || 1 || −0.685 |- style="background:#c46;" | 15 || style="text-align:left;"|{{Cr-XS}} || B || 3 || 1 || 0 || 2 || 370 || 444 || –74 || 2 || −0.132 |- style="background:#c46;" | 16 || style="text-align:left;"|{{Cr-HK}} || B || 3 || 0 || 0 || 3 || 387 || 355 || +32 || 0 || −1.017 |} === Meeste lopies en paaltjies === {| class="toptextcells" | Meeste lopies:<ref name="Most_Runs" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Lopies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Bangladesj}} [[Tamim Iqbal]] | 295 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Virat Kohli]] | 273 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Joe Root]] | 249 |- | 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Mohammad Shahzad]] | 222 |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Jos Buttler]] | 191 |} | Meeste paaltjies:<ref name="Most_Wickets" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Paaltjies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Mohammad Nabi]] | 12 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Afghanistan|2013}} [[Rashid Khan]] | 11 |- |rowspan="4"| 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Ish Sodhi]] |rowspan="4"| 10 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Mitchell Santner]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Bangladesj}} [[Shakib Al Hasan]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[David Willey]] |} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[T20I-vrouewêreldbeker 2016]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2016 ICC World Twenty20|T20I-wêreldbeker 2016}} * {{en}} [https://www.t20worldcup.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2015-16-901359 T20I-wêreldbeker 2016 op ESPNcricinfo] * {{en}} {{IMDb-titel|9056878|2016 ICC World Twenty20}} {{Proteas (2016 T20I-wêreldbeker)}} {{Navigasie T20I-wêreldbeker}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:T20I-wereldbeker 2016}} [[Kategorie:Geskiedenis van Indië]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Indië]] [[Kategorie:T20I-wêreldbeker|2016]] [[Kategorie:Sport in 2016]] ry6v9yn3y8h2hem7zruua3qgc3rtxhr Iván Duque Márquez 0 388236 2888808 2479971 2026-03-30T15:49:05Z ~2026-19744-14 205532 2888808 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Sy Eksellensie | name = Iván Duque Márquez | image = Iván Duque Márquez 2019.jpg | caption = Duque in 2018 | office = 33ste President van Colombia | vicepresident = Marta Lucía Ramírez | term_start = 7 Augustus 2018 | term_end = | predecessor = [[Juan Manuel Santos]] | successor =Moon Jae-in | office1 = President van [[Forum for the Progress and Development of South America|PROSUR]] | term_start1 = 12 Desember 2020 | term_end1 = 27 Januarie 2021 | predecessor1 = Sebastián Piñera | successor1 = Mario Abdo Benítez | office2 = Senator van Colombia | constituency2 = | term_start2 = 20 Julie 2014 | term_end2 = 10 April 2018 | birth_date = {{birth date and age|1976|8|1|df=y}} | birth_place = [[Bogotá]], Colombia | party = Democratic Center | spouse = {{marriage|María Juliana Ruiz|15 February 2003}} | children = 3 | alma_mater = Sergio Arboleda University<br />American University<br />Georgetown University | signature = Iván Duque Márquez signature.svg }} '''Iván Duque Márquez''' ({{IFA-es|iˈβan ˈdu.ke ˈmaɾkes}}; gebore 1 Augustus [[1976]]) is 'n Colombiaanse politikus en prokureur wat sedert 7 Augustus 2018 die huidige president van [[Colombia]] is. Hy is verkies as die kandidaat van die Demokratiese Sentrumparty in die 2018 presidensiële verkiesing. Hy is daarin gesteun deur sy mentor, die voormalige president en magtige senator [[Alvaro Uribe]], en is verkies ondanks die feit dat hy 'n jaar voor die verkiesing relatief onbekend was.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/06/17/world/americas/colombia-election-ivan-duque.html|title=Colombia Elects Iván Duque, a Young Populist, as President|first=New York|last=Times|date=17 Junie 2018|access-date=28 Desember 2018|newspaper=The New York Times}}</ref>Hy het 'n standpunt ingeneem wat die Juan Manuel Santos-vredesooreenkoms met die FARC- guerrillagroep teenstaan. [[Lêer:Macri_&_Duque_01.jpg|duimnael| Duque (links) skud hand met die Argentynse president [[Mauricio Macri]] in Augustus 2018]] [[Lêer:President_Trump_and_the_First_Lady_Welcome_Colombian_President_Iván_Duque_Márquez_and_his_wife_Mrs._Maria_Juliana_Ruiz_Sandoval_to_the_White_House_(32144037107)_(cropped).jpg|duimnael| Duque en sy vrou María Juliana Ruiz Sandoval saam met die voormalige Amerikaanse president [[Donald Trump]] en [[Melania Trump|presidentsvrou Melania Trump]]]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Lewende mense]] ii01v8hlb9trxty3jy35rrorycacqfu Jacques van der Elstprys 0 388756 2888805 2670870 2026-03-30T15:42:28Z Jcb 223 2888805 wikitext text/x-wiki Die '''Jacques van der Elst-prys''' word deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] toegeken aan die persoon wat in die voorafgaande jaar (of jare) die beste artikel geskryf het wat in die [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] gepubliseer is. == Lys van wenners == * [[2023]] – Prof. Johann Beukes vir sy artikels ''Hendrik van Harclay (ca. 1270-1317) se kritiese Skotisme, afgelei uit sy'' Quaestiones Ordinaire ''(1312-1317)'' en ''Sintuigmetaforiek in die Summa Aurea (ca. 1220) van Willem van Auxerre (ca. 1140-1231).<ref>{{cite web |url=https://assets.website-files.com/638efa1bbea3b03765963904/64e4997d26379f9b4308fe0d_Mediaverklaring%20SA%20Akademiepryse%20-%20April%202023%202.pdf |accessdate=13 Mei 2024 |publisher=SA Akademie |title=SA Akademiepryse 2023 }} </ref> * [[2024]] – Prof. Johann Beukes vir sy artikel ''Die diskoers oor armoede in die sentrale en latere Middeleeue''.<ref>{{cite web |url=https://assets.website-files.com/638efa1bbea3b03765963904/66221a61723224142654460a_Mediaverklaring%20SA%20Akademiepryse%20-%20April%202024%20finaal.pdf |title=SA Akademiepryse 2024 |publisher=SA Akademie |date=19 April 2024 |accessdate=13 Mei 2024 }}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{SA_Akademie}} [[Kategorie:SA Akademie vir Wetenskap en Kuns]] 8lenjr768bjz4njsq0rykif7y1u5703 Admiraal Makarof (Skip) 0 390235 2888887 2845547 2026-03-30T19:44:17Z Sobaka 328 skakel 2888887 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Admiraal Makarof'' (Skip)}} {| border="1" align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" width="300" |align="center" colspan="2"|[[Lêer: Saint Petersburg Baltic Fleet Admiral Makarov 05.jpg|300px]]<br/><small>Admiraal Makarof in 2018</small> |- ! style="color: white; height: 30px; background: navy;"| Loopbaan ! style="color: white; height: 30px; background: navy;"| [[Lêer:Naval ensign of Russia.svg|35px|Russiese Vloot]] |- |Bestel: | |- |Neergelê: |19 Februarie 2012 |- |Tewaterlating: | 2 September 2015 |- |Indiensstelling: |27 Desember 2017 |- |Lot: |Aktief |- !colspan="2" style="color: white; height: 30px; background: navy;"| Algemene Eienskappe |- |Verplasing: | 3 620 t |- |Lengte: | {{convert|124.8|m|ftin|abbr=on}} |- |Breedte: |15.2 m |- |Diepgang: |4.2 m |- |Aandrywing: | 2 skag COGOG, *2 DS-71 vaart gasturbines {{convert|8450|shp|kW|abbr=on}}; *2 DT-59 versnel gasturbines {{convert|22000|shp|kW|abbr=on}} ; *'''Totaal:''' {{convert|60900|shp|kW|abbr=on}} |- |Spoed: |30 [[Knoop (snelheid)|knope]] |- |Reikafstand: |{{convert|4,850|nmi|km mi|abbr=on}} teen {{convert|14|kn|km/h mph|abbr=on}} |- |Bemanning: |200 |- |Bewapening: | *1 × 100 mm A-190 Arsenal vlootkannon *8 (2 × 4) UKSK Vertikale lanseerstelsels vir 3M-54 Kalibr, P-800 Oniks of Zircon anti-skip [[kruisermissiel]]e<ref>{{Cite web |url=https://rg.ru/2017/04/15/reg-ufo/rossijskaia-raketa-cirkon-dostigla-vosmi-skorostej-zvuka.html |title=Российская ракета "Циркон" достигла восьми скоростей звука |trans-title=Russian Zircon rocket reaches eight times the speed of sound |language=ru |date=15 April 2017 |website=Rossiyskaya Gazeta |access-date=6 Mei 2019 |archive-date=23 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223180433/https://rg.ru/2017/04/15/reg-ufo/rossijskaia-raketa-cirkon-dostigla-vosmi-skorostej-zvuka.html |url-status=live }}</ref> *24 (2 × 12) Buk missielstelsel #3S90M, of vir uitvoer "Shtil-1" 3S90M VLS selle vir 9M317M grond-tot-lug-missiele *2 × AK-630 CIWS *8 × Igla-S of 9K333 Verba *2 × dubbele 533 mm [[torpedo]]buise *1 × RBU-6000 vuurpyllanseerder |- |} '''''Admiraal Makarof''''' is 'n admiraal Grigorovich-klas [[fregat]] van die [[Russiese Vloot]], en deel van die [[Swartseevloot]] gebaseer by [[Sewastopol]]. Sy is in Februarie 2012 by die Yantar-skeepswerf neergelê en op 25 Desember 2017 in gebruik geneem.<ref>{{cite web |url=http://tass.ru/armiya-i-opk/4841607 |title=Фрегат "Адмирал Макаров" передали заказчику |trans-title=The frigate "Admiral Makarov" was handed over to the customer |date=25 Desember 2017 |website=TASS |access-date=26 Desember 2017 |archive-date=26 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226021017/http://tass.ru/armiya-i-opk/4841607 |url-status=live }}</ref> Sy is die mees onlangsgeboude van haar klas, en die derde van ses beplande skepe in die klas.<ref>https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/05/06/the-russian-frigate-admiral-makarov-might-be-the-juiciest-target-in-the-black-sea/?sh=7754ed6774d5</ref><ref name=navyrec2017>{{cite web |url=https://www.navyrecognition.com/index.php/news/defence-news/2017/november-2017-navy-naval-forces-defense-industry-technology-maritime-security-global-news/5729-yantar-shipyard-launched-two-project-11356-frigates-in-kaliningrad.html |title=The unfinished frigates "Admiral Istomin" and "Admiral Kornilov" of project 11356 |date=14 November 2017 |website=navyrecognition.com |access-date= 8 Mei 2022 |archive-date=18 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118222410/https://www.navyrecognition.com/index.php/news/defence-news/2017/november-2017-navy-naval-forces-defense-industry-technology-maritime-security-global-news/5729-yantar-shipyard-launched-two-project-11356-frigates-in-kaliningrad.html |url-status=dead }}</ref> ==Diens== [[Lêer:Фрегат "Адмирал Макаров" 2016.jpg|links|duimnael|''Admiraal Makarof'']] In Julie 2018 het die fregat aan [[Rusland]] se hoofvlootparade in [[Sint Petersburg]] deelgeneem.<ref>{{cite web |url=https://tvzvezda.ru/news/forces/content/201807071849-vd2v.htm |title=«Адмирал Макаров» прибыл в Кронштадт для участия в Главном военно-морском параде |trans-title="Admiral Makarov" arrived in Kronstadt to participate in the main Naval Parade |first=Alexey |last=Savelov |date=7 Julie 2018 |website=Zvezda (TV channel)|language=ru |access-date=6 November 2018 |archive-date=6 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106092859/https://tvzvezda.ru/news/forces/content/201807071849-vd2v.htm |url-status=live }}</ref> Op 18 Augustus 2018 het ''Admiraal Makarof'' vanaf die [[Oossee]] na die [[Swartsee]] gevaar en op 21 Augustus deur die [[Engelse Kanaal]] gevaar.<ref>{{cite web |url=http://tass.ru/armiya-i-opk/5468206 |title=Фрегат "Адмирал Макаров" отправился к месту базирования на Черноморский флот |trans-title=The frigate "Admiral Makarov" went to the base of the Black Sea Fleet |date=18 Augustus 2018 |website=TASS |language=ru |access-date=25 Augustus 2018 |archive-date=21 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821051545/http://tass.ru/armiya-i-opk/5468206 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.interfax.ru/russia/626002 |title=Ракетный фрегат "Адмирал Макаров" прошел Ла-Манш под присмотром британского тральщика |trans-title=Missile frigate "Admiral Makarov" sailed the English Channel under the supervision of a British minesweeper |date=21 Augustus 2018 |website=Interfax |language=ru |access-date=25 Augustus 2018 |archive-date=25 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825225509/http://www.interfax.ru/amp/626002 |url-status=live }}</ref> Sy is op 18 Augustus tydens haar nooiensvaart deur die {{nowrap|[[HMS Queen Elizabeth (vliegdekskip)|HMS ''Queen Elizabeth'']]}} in die Engelse Kanaal opgemerk.<ref>{{Cite web |url=https://www.royalnavy.mod.uk/news-and-latest-activity/news/2018/august/18/180813-hms-queen-elizabeth-sets-off-for-f-35b-fighter-jet-trials |title=HMS Queen Elizabeth sets off for F-35B fighter jet trials |date=18 Augustus 2018 |website=Royal Navy |language=en |access-date=2021-01-13 |archive-date=20 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820172525/https://www.royalnavy.mod.uk/news-and-latest-activity/news/2018/august/18/180813-hms-queen-elizabeth-sets-off-for-f-35b-fighter-jet-trials |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=A Russian Warship Causes Concern on the HMS Queen Elizabeth |url=https://www.youtube.com/watch?v=AV4OiEY1HPY |access-date=2021-01-13 |author=Smithsonian Channel |website=YouTube |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204030417/https://www.youtube.com/watch?v=AV4OiEY1HPY |url-status=live }}</ref> ''Admiraal Makarof'' het vroeg in Oktober by haar permanente basis in [[Sevastopol]] aangekom.<ref>{{cite web |url=http://tass.com/defense/1024728 |title=Russia's cutting-edge frigate arrives in Sevastopol |date=5 Oktober 2018 |website=TASS |access-date=7 Oktober 2018 |archive-date=7 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007145522/http://tass.com/defense/1024728 |url-status=live }}</ref> Op 5 November 2018 het die mediadiens van die [[Russiese Vloot]] se Swartseevloot aangekondig dat die fregat Sevastopol verlaat het om by die Russiese vlootgroep in die oostelike [[Middellandse See]] aan te sluit.<ref>{{cite web |url=https://uk.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-syria-russia-navy/russia-sends-new-frigate-with-cruise-missiles-onboard-to-mediterranean-idUKKCN1NA17M |title=Russia sends new frigate with cruise missiles onboard to Mediterranean |date=5 November 2018 |website=Reuters |access-date=6 November 2018 |archive-date=6 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106092812/https://uk.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-syria-russia-navy/russia-sends-new-frigate-with-cruise-missiles-onboard-to-mediterranean-idUKKCN1NA17M |url-status=live }}</ref> ==Russies-Oekraïense Oorlog== [[Lêer:Russian frigate Admiral Makarov.webm|links|duimnael|Missiele gelanseer vanaf die ''Admiraal Makarof'' in die Swartsee, 19 Julie 2019]] In 2022 het ''Admiraal Makarof'' – saam met ''Admiraal Grigorovich'' en ''Admiraal Essen'' – deelgeneem aan die [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|2022 Russiese inval in die Oekraïne]], wat 'n Oekraïense olieraffinadery en brandstofdepots in die voorstede van [[Odesa]] geteiken het met kruisermissiele wat vanaf die skepe afgevuur is.<ref>{{Cite news |last=Grylls |first=George |date=4 April 2022 |title=Russian ships bombard Odesa with cruise missiles |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |url-status=live |url-access=subscription |access-date=5 May 2022 |archive-url=https://archive.today/20220404115501/https://www.thetimes.co.uk/article/odesa-russian-ships-launch-cruise-missile-attack-bvmt9xb6g |archive-date=4 April 2022 }}</ref> Op 6 Mei 2022 het die Oekraïense LP Oleksiy Honcharenko op [[Telegram (sagteware)|Telegram-kitsboodskapprogram]] berig dat ''Admiraal Makarof'' getref en erg beskadig is deur 'n Oekraïense R-360 Neptune-teenskip-kruisermissiel terwyl dit naby Zmijini-eiland (Slangeiland) gestasioneer was.<ref name=":0">{{Cite news |date=6 Mei 2022 |title=Russian frigate hit by missile in Black Sea - Ukrainian report |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61343815?pinned_post_locator=urn:asset:302d2d1c-e502-4ce7-a200-eaed137b066f&pinned_post_asset_id=62752fd4c6835775caca744e&pinned_post_type=share |access-date=6 Mei 2022 |archive-date=6 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506160636/https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61343815?pinned_post_locator=urn%3Aasset%3A302d2d1c-e502-4ce7-a200-eaed137b066f&pinned_post_asset_id=62752fd4c6835775caca744e&pinned_post_type=share |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last=Meredith |first=Sam |date=6 Mei 2022 |title=Russian naval ship ‘Admiral Makarov’ in the Black Sea reportedly on fire |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/05/06/russia-ukraine-live-updates.html |access-date=6 Mei 2022 |archive-date=6 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506175732/https://www.cnbc.com/2022/05/06/russia-ukraine-live-updates.html |url-status=live }}</ref> Die verslae het gesê die skip is aan die brand in die Swartsee.<ref name=":1" /> ''Dumskaya'', 'n Oekraïens-staatnuuswebwerf, het gesê Russiese magte het helikopters gestuur om die bemanning van die skip te red.<ref name=":0" /> Nie-Russiese of Westerse militêre magte het die feit egter nie amptelik bevestig nie.<ref name=":0" /> Op 7 Mei het 'n adviseur van die Kantoor van die President van Oekraïne, Oleksiy Arestovych, gesê dat die verslag 'n 'misverstand' was, en dat die vaartuig wat naby Zmijini-eiland aangeval is eintlik 'n Serna-klas landingstuig was,<ref>{{Cite web |date=2022-05-07 |title=Арестович опроверг слухи о потоплении российского фрегата "Адмирал Макаров" |url=https://news.liga.net/politics/news/arestovich-oproverg-sluhi-o-potoplenii-rossiyskogo-fregata-admiral-makarov |access-date=2022-05-08 |website=LIGA |language=ru}}</ref> blykbaar getref deur 'n missiel wat gelanseer is deur 'n Baykar [[Bayraktar TB2]] [[hommeltuig]].<ref>{{Cite web |date=2022-05-07 |title=Прихлебывая чай. Появилось полное видео с ударом Bayraktar по катеру россиян у Змеиного |url=https://news.liga.net/region_news/video/prihlebyvaya-chay-poyavilos-polnoe-video-s-udarom-bayraktar-po-kateru-rossiyan-u-zmeinogo |access-date=2022-05-08 |website=LIGA |language=ru}}</ref> Daar was onbevestigde berigte dat die Admiraal Makarov beskadig is tydens 'n aanval op [[Sewastopol]] deur verskeie lug- en seehommeltuie op 29 Oktober 2022.<ref name=navalnews20221030>{{cite news |title=Analysis: Ukraine Strikes With Kamikaze USVs – Russian Bases Are Not Safe Anymore |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/10/analysis-ukraine-strikes-with-kamikaze-usvs-russian-bases-are-not-safe-anymore/ |last=Ozberk|first=Tayfun |date=30 Oktober 2022 |access-date=30 Oktober 2022 }}</ref><ref name=guardian20221030>{{cite web |last1=Harding|first1=Luke |last2=Koshiw|first2=Isobel |title=Russia’s Black Sea flagship damaged in Crimea drone attack, video suggests |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/30/russias-black-sea-flagship-damaged-in-crimea-drone-attack-video-suggests |website=www.theguardian.com |publisher=Guardian News & Media |access-date=30 Oktober 2022}}</ref><ref name="attack">{{cite news|last1=Callaghan |first1=Louise |title=Admiral Makarov: Russian naval base ablaze after flagship 'hit by massive drone attack'|url=https://www.thetimes.co.uk/article/war-in-ukraine-kremlin-naval-base-ablaze-after-flagship-hit-by-massive-drone-attack-72s0lgmxv |newspaper=The Sunday Times |date=29 October 2022|url-access=subscription}}</ref> Die Russiese nuusagentskap TASS het berig dat al die lug hommeltuie vernietig is.<ref>{{cite news| title=Kiev carried out terrorist attack on Black Sea Fleet in Sevastopol| publisher=TASS | date=29 Oktober 2022 | url=https://tass.com/russia/1529537}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] [[Kategorie:Skepe]] ckhgwkmmyl45pjwjoxlbim3qkd3lx7e Helleense Lugmag 0 391443 2888889 2872398 2026-03-30T19:46:55Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ skakel 2888889 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre eenheid | naam = '''Helleense Lugmag'''<br /><small>''Grieks: Πολεμική Αεροπορία''</small> | beeld = Seal of the Hellenic Air Force.svg | beeld_byskrif = Embleem van die Helleense Lugmag | gestig = {{begin datum en ouderdom|1912}}<ref>{{cite web|url=http://www.haf.gr/en/history/history/history_5.asp |title=Hellenic Air Force History|publisher=Haf.gr |access-date=29 Julie 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090718212408/http://www.haf.gr/en/history/history/history_5.asp |archive-date=18 Julie 2009}}</ref> | ontbind = | land = {{vlagland|Griekeland}} | weermagdeel = | organisasie = | onderdeel van = Helleense Gewapende Magte | tipe = [[Lugmag]] | spesialisasie = | rondeel = [[Lêer:Roundel of Greece.svg|80px]] | kommandostruktuur = | aantal = 42&nbsp;500 personeel | hoofkwartier = [[Athene]] | leuse = "Always Dominate the Heights" | mars = | kleur = [[Blou]], [[wit]] & [[geel]] {{color box|#008bd0}}{{color box|#FFFFFF}}{{color box|#ffff00}} | uitrusting = 600+ vliegtuie <ref>{{cite web|url=https://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.php?country_id=greece|title=2021 Greece Military Strength|website=globalfirepower.com|access-date=2021-11-24}}</ref><ref name="World Air Forces 2021">{{cite web |url= https://www.flightglobal.com/download?ac=75345|title = World Air Forces 2021|work= |publisher= Flightglobal Insight |year= 2021 |access-date= 7 Oktober 2021|url-access=registration}}</ref> | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} [[Lêer:F16 - RIAT 2015 (23239764043).jpg|duimnael|links|'n Griekse F-16 land by RIAT]] Die '''Helleense Lugmag''' ('''HAF'''; [[Grieks]]: Πολεμική Αεροπορία, geromaniseer: Polemikí Aeroporía, letterlik "Oorlogslugvaart") is die [[lugmag]] van [[Griekeland]] (''Helleens'' is 'n sinoniem vir ''Grieks'' in die [[Grieks|Griekse taal]]). Dit word beskou as een van die grootste lugmagte in [[NAVO]] en is wêreldwyd 18de geplaas uit 139 lande. Dit is ook bekend vir sy hoë gehalte vlieëniers, wat jaarliks in internasionale oefeninge gestandaardiseer word.<ref>{{Cite web|url=https://neoskosmos.com/en/131429/greeks-voted-best-nato-pilots-of-the-world-again/|title=Greeks voted best NATO pilots of the world - again!|date=2019-03-07|website=NEOS KOSMOS|language=en|access-date=2021-02-25}}</ref><ref>{{cite news|url=https://greekcitytimes.com/2018/10/08/greek-pilots-named-best-in-nato-for-2018/|title=Greek Pilots named best in NATO for 2018|newspaper=Greek City Times|date=8 October 2018}}</ref> In die tyd van die Koninkryk van Griekeland van 1935 tot 1973, was dit bekend as die '''Royal Hellenic Air Force''' ('''RHAF'''). Die Helleense Lugmag is een van die drie takke van die Helleense Gewapende Magte, en sy missie is om die Griekse lugruim te bewaak en te beskerm, lugbystand en ondersteuning aan die Helleense Leër en die Helleense Vloot te verskaf en om humanitêre hulp aan Griekeland en om die wêreld te bied. Die Helleense Lugmag sluit ongeveer 33 000 aktiewe troepe in, van wie 11 750 beroepsoffisiere is, 14 000 professionele soldate (ΕΠ.ΟΠ.), 7 250 vrywillige dienspligtiges en 1 100 vroue. Die leuse van die Helleense Lugmag is die antieke Griekse frase {{Lang|el|Αἰὲν Ὑψικρατεῖν}} (Aièn Hypsikrateîn, "Always Dominate the Heights"), en die HAF-embleem verteenwoordig 'n vlieënde arend bo-oor die Helleense Lugmag-rondeel. == Geskiedenis == [[Lêer:Alenia_C-27J_Spartan,_Greece_-_Air_Force_AN1336664.jpg|regs|duimnael|regs|’n Helleense Lugmag C-27J Spartan in Luxemburg.]] In 1911 het die [[Griekeland|Griekse regering]] Franse spesialiste aangestel om die '''Hellenic Aviation Service''' te vorm. Ses Griekse offisiere is na Frankryk gestuur vir opleiding, terwyl die eerste vier Farman-tipe vliegtuie bestel is. Al ses het aan die Farman-skool in Étampes naby [[Parys]] gegradueer, maar slegs vier het daarna in lugvaart gedien. Die eerste Griekse burgervlieënier wat militêre rang ontvang het, was Emmanuel Argyropoulos, wat 'n Nieuport IV G. "Alkyon" vliegtuig geloods het op 8 Februarie 1912. Die eerste militêre vlug is op 13 Mei 1912 deur luitenant Dimitrios Kamberos onderneem. In Junie het Kamberos met die "Daedalus", 'n Farman Aviation Works-vliegtuig wat in 'n [[vliegboot]] omskep is, gevlieg, wat 'n nuwe gemiddelde wêreldspoedrekord van 110 km/h opgestel het. In September van dieselfde jaar het die Griekse leër sy eerste eskader, die "Aviators Company" (Grieks: ''Λόχος Αεροπόρων''), opgestel. [[Lêer:RF-84F_Thunderflash_(14064991190).jpg|regs|duimnael|Helleense Lugmag RF-84F Thunderflash in 1988]] Tot die laat 1980's het die Lugmag missiele ontplooi wat met Amerikaanse kernplofkoppe gewapen was met behulp van die LTV TA-7C Corsair II. As gevolg van Grieks-Turkse spanning wat deur die Turkse inval in [[Siprus]] in 1974 veroorsaak is, het die VSA sy kernwapens van Griekse en Turkse waarskuwingseenhede na berging verwyder. Griekeland het dit gesien as nog 'n pro-Turkse stap deur NAVO en het sy magte van 1974 tot 1980 aan NAVO se militêre bevelstruktuur onttrek. In September 2004 het Griekeland besluit om al sy bestaande Mirage 2000 op te gradeer na die [[Dassault Mirage 2000|Mirage 2000-5F Mk2]] standaard en 'n bykomende bestelling vir 15 nuwe Mirage 2000-5Mk2 vliegtuie te plaas.<ref name="Mirageorder">{{Cite web|url=http://www.aeroworldnet.com/1tw05039.htm|title=AeroWorldNet – Greece Buys 50 F-16s and 15 Mirage 2000s |date=3 Mei 1999|publisher=AeroWorldNet|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024071745/http://www.aeroworldnet.com/1tw05039.htm|archive-date=24 Oktober 2008|access-date=7 Augustus 2009}}</ref> Die projek is onderneem deur [[Dassault Aviation]] en die Hellenic Aerospace Industry. Die Mirage 2000-5 Mk2 het 'n nuwe en kragtiger radar, verbeterde langafstand lug-tot-grond vermoëns wat die SCALP EG [[kruisermissiel]] insluit, 'n nuwe selfbeskermingstelsel, 'n nuwe traagheidsnavigasiestelsel, 'n glaskajuit en die byvoeging van lughervullingsvermoë. In 2005 was die Griekse Lugmag amptelik die eerste lugmag in die wêreld <ref>{{Cite web|url=http://www.haf.gr/en/mission/weapons/f16blk52.asp|title=Hellenic Air Force Weapons&nbsp;– F-16C/D Block 52+ Fighting Falcon|publisher=Haf.gr|archive-url=https://web.archive.org/web/20090516011304/http://www.haf.gr/en/mission/weapons/f16blk52.asp|archive-date=May 16, 2009|access-date=July 29, 2009}}</ref> wat die F-16 Blok 52 Plus by sy voorraad gevoeg het, toe die eerste vliegtuie afgelewer is. Hierdie gevorderde F-16-tipe is 'n verbeterde weergawe van die Blok 50 met 'n kragtiger radar, Conformal Fuel Tanks vir langer operasionele reikafstand, gevorderde kommunikasiestelsels, 'n opgegradeerde enjin, Joint Helmet Mounted Cueing System (JHMCS) en is in staat om meer gevorderde wapens te dra, insluitend die IRIS-T lug-tot-lugmissiel . Drie eskaders gebruik hierdie tipe F-16. Hierdie eskaders is die 337 Eskader "Ghost" by die Larissa-lugbasis, die 340 Eskader "Fox" en die 343 Eskader "Star" by die Souda-lugbasis. <ref>{{Cite web|url=http://www.haf.gr/el/structure/units/ata/units/115pm/340m.asp|title=340 Μοίρα;|publisher=Haf.gr|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614134905/http://www.haf.gr/el/structure/units/ata/units/115pm/340m.asp|archive-date=June 14, 2009|access-date=February 9, 2010}}</ref> == Onbemande lugvoertuie (UAV's) == [[Lêer:HAI Pegasus II UAV landing at Chios military airport, two.jpg|duimnael|regs|Pegasus II [[Medium-altitude long-endurance unmanned aerial vehicle|MALE UAV]] van die Helleense Lugmag, land by Chios-lughawe nadat nuwe sensors getoets is.]] In 2019 het Griekeland 'n ooreenkoms met [[Israel]] bereik vir die huur, met 'n opsie om te koop, van 2+1 IAI Heron [[Onbemande vliegtuig|onbemande vliegtuie]].<ref>{{Cite web|url=https://www.defensenews.com/global/europe/2020/05/08/greece-and-israel-deal-spotlight-leasing-model-for-military-uavs/|title=Greece and Israel deal spotlight leasing model for military UAVs|last=Frantzman|first=Seth|date=8 May 2020|website=Defense News|access-date=6 December 2020}}</ref> Hierdie vliegtuie sou deur HAF en die Helleense Vloot gebruik word in land- en mariene grenspatrolliesendings. Griekse ''Herons'' sluit 'n unieke maritieme opset in met sensors en kommunikasie wat ontwerp is om die uitgebreide watergrense van Griekeland te monitor. == Streeksrol == === Turkye === In internasionale politiek het die antagonisme tussen Griekeland en [[Turkye]] dit noodsaaklik gemaak vir die Helleense Lugmag om gelykheid met die [[Turkse Lugmag]] te handhaaf. HAF- en [[Turkse Lugmag|TAF]]-vlieëniers is al jare lank in skyngevegte oor die [[Egeïese See]] betrokke, met sommige wat dodelik geword het, soos die Turkse F-16-afskiet in 1996 deur 'n Griekse Mirage en die 2006 Griekse F-16-ongeluk wat deur 'n Turkse F-16 veroorsaak is.<ref>{{Cite web|url=https://greekcitytimes.com/2021/05/23/may-23-commemorating-captain-konstantinos-iliakis-who-died-defending-his-country-2/|title=May 23: Commemorating Captain Konstantinos Iliakis who died defending his country - Greek City Times|date=2020-05-23|language=en-US|access-date=2021-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://greekreporter.com/2022/05/23/konstantinos-iliakis-greece-hero-pilot/|title=Greece Remembers Hero Pilot Iliakis Who Died Defending Country’s Skies|date=2020-05-23|language=en-US|access-date=2021-06-22}}</ref> === Siprus === HAF is ook verantwoordelik vir die verdediging van die [[Siprus|Sipriotiese lugruim]] aangesien die Siprus Lugkommandement geen gevegstralervermoëns het nie. HAF-vliegtuie moet die eiland kan bereik en oor die Sipriotiese lugruim bly vir lang tydperke en moontlik onder gevegsomstandighede. Die afstand tussen die naaste Griekse lugbasis op die eiland [[Kreta]] en Siprus is ongeveer 700&nbsp;km. Verder poog die Lugmag om 'n aanvalsvermoë te hê oor afstande van meer as 1 000&nbsp;km vanaf sy basisse. Tydens verhoogde spanning in September 2020 tussen Griekeland en Turkye in die oostelike Middellandse See, te midde van Turkse pogings om koolwaterstofeksplorasie in betwiste waters uit te voer,<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53497741|title=Turkey-Greece tensions escalate over Turkish Med drilling plans|date=25 August 2020|website=BBC News|access-date=6 December 2020}}</ref> het Griekse [[F-16 Fighting Falcon|F-16 vegvliegtuie]] wat vanaf [[Kreta]] opgestyg het, die eiland Siprus bereik en onopgemerk geland, die eerste keer in byna 20 jaar. Hulle het saam met [[Siprus]] en [[Frankryk]] aan gesamentlike oefeninge deelgeneem en daarna suksesvol teruggekeer na hul tuisbasis.<ref>{{Cite web|url=https://www.ekathimerini.com/256288/article/ekathimerini/news/six-greek-f-16s-participated-in-joint-drill-off-cyprus|title=Six Greek F-16s participated in joint drill off Cyprus, Vassilis Nedos {{!}} Kathimerini|website=www.ekathimerini.com|language=en|access-date=6 December 2020}}</ref> === Die Balkan === In Mei 2019 het die ministers van verdediging van Griekeland en [[Noord-Masedonië]] 'n militêre ooreenkoms onderteken vir die polisiëring en patrollering van Noord-Masedonië se lugruim deur Griekeland.<ref>{{Cite web|url=https://www.euractiv.com/section/defence-and-security/news/greece-will-police-north-macedonias-airspace-following-historic-visit/|title=Greece will police North Macedonia's airspace following historic visit|last=Michalopoulos|first=Sarantis|date=2 April 2019|website=www.euractiv.com|access-date=16 December 2020}}</ref> Die ooreenkoms het ook ander gebiede soos militêre tegnologie, kuberveiligheid, intelligensie en lugverkeerbeheer ingesluit, alles verskaf deur die Helleense Lugmag.<ref>{{Cite web|url=https://greece.greekreporter.com/2019/05/21/greek-fighter-jets-begin-policing-north-macedonian-airspace/|title=Greek Fighter Jets Begin Policing North Macedonian Airspace {{!}} GreekReporter.com|last=Kampouris|first=Nick|date=May 21, 2019|access-date=16 December 2020}}</ref> Sedert 2017 verskaf Griekeland en [[Italië]] ook, in rotasie, polisiëring van die lugruime van [[Albanië]] en [[Montenegro]]. Verder, as deel van Griekeland se konvensionele verpligtinge binne [[NAVO]], werk HAF en [[Amerikaanse Lugmag]]-vliegtuie saam in 'n verskeidenheid missies, van lugpatrollering, tot grondteikenmerk, en verskaffing van lugafweeropleiding aan geallieerde Balkanlande.<ref>{{Cite web|url=https://greekcitytimes.com/2020/05/30/greek-f-16s-accompany-american-bomber-plane-over-skopje/?amp|title=Greek F-16s Accompany American Bomber Plane Over Skopje|date=30 May 2020|website=Greek City Times|access-date=16 December 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124121035/https://greekcitytimes.com/2020/05/30/greek-f-16s-accompany-american-bomber-plane-over-skopje/?amp|url-status=dead}}</ref> === Persiese Golf === As deel van multilaterale reëlings, bly Griekeland in noue militêre samewerking met lande van die Oos-Mediterreense streek en die Persiese Golf, insluitend [[Israel]], [[Egipte]], [[Jordanië]], die [[Verenigde Arabiese Emirate|VAE]] en [[Saoedi-Arabië]]. <ref>{{Cite web|url=https://southeusummit.com/europe/greeces-new-diplomatic-allies/|title=Greece's New Diplomatic Allies|date=3 January 2020|website=South EU Summit|access-date=16 December 2020|archive-date= 8 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108021533/https://southeusummit.com/europe/greeces-new-diplomatic-allies/|url-status=dead}}</ref> Op die 14de September 2021 het die Helleense Lugmag 'n volledig toegeruste battery [[MIM-104 Patriot]]-missiele na Saoedi-Arabië ontplooi as deel van die Geïntegreerde Lug- en Missielverdedigingskonsep. <ref>{{Cite web|url=https://greekcitytimes.com/2021/09/15/greece-deploys-patriot-missile-saudi/|title=Greece Deploys PATRIOT Missile Battery to Saudi Arabia|date=2021-09-15|website=Greek City Times|access-date=2021-11-21}}</ref> Luidens amptelike verklarings het [[Athene]] en [[Riaad]] ooreengekom oor die ontplooiing van die Hellenic Force of Saoedi-Arabië (HFSA) bestaande uit die MIM-104 Patriot-stelsel en 120 manskappe met hul relevante toerusting en infrastruktuur vir 'n onbepaalde tyd, <ref>{{Cite web|url=https://www.ekathimerini.com/news/1167731/greece-sends-missile-system-to-saudi-arabia/|title=Greece sends missile system to Saudi Arabia {{!}} eKathimerini.com|website=www.ekathimerini.com|language=English|access-date=17 September 2021}}</ref> om "kritieke energie-infrastruktuur" te bewaak. <ref>{{Cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/32092/greece-is-sending-patriot-missiles-to-saudi-arabia-to-guard-critical-energy-infrastructure|title=Greece Is Sending Patriot Missiles To Saudi Arabia To Guard "Critical Energy Infrastructure"|last=Trevithick|first=Joseph|website=The Drive|access-date=16 December 2020}}</ref> In September 2020 het Griekeland en die VAE algemene lugsuperioriteitsoefeninge in die oostelike Mediterreense streek uitgevoer wat byna 3 weke geduur het. <ref>{{Cite web|url=https://m.jpost.com/middle-east/uae-sends-f-16-jets-to-crete-for-joint-drills-with-greece-639739|title=UAE sends F-16 jets to Crete for joint drills with Greece|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|access-date=16 December 2020}}</ref> Aangesien die twee lugmagte soortgelyke tipe vlote deel, en na aanleiding van hierdie algemene oefeninge, het die twee lande 'n wedersydse verdedigingsooreenkoms onderteken <ref>{{Cite web|url=https://www.upi.com/Defense-News/2020/11/23/Greece-UAE-agree-to-mutual-defense-pact/6791606163106/|title=Greece, UAE agree to mutual defense pact|website=UPI|language=en|access-date=16 December 2020}}</ref> wat bilaterale militêre en politieke bande verder versterk. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Griekeland]] [[Kategorie:Lugmagte]] oykuixlqptzujkntkv9br5jdmwby9t5 Kh-22 0 391644 2888888 2774177 2026-03-30T19:45:39Z Sobaka 328 /* Ontwikkeling */ skakel 2888888 wikitext text/x-wiki {| align="right" border="0" rules="all" width="300px" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #efefef" ! colspan="2" style="background-color: #ff9045" |'''Kh-22''' |- | align="center" width="100px" style="border-bottom:3px solid gray;" colspan="2" |<center>[[Lêer:Raduga Kh-22, side view.JPG|330px]]<br /><small>Sy-aansig van 'n Sowjet-gebou Raduga Kh-22 anti-skip missiel, Russiese naam: X-22</small></center> |- |- | valign="top"| '''Missiel''': || Kh-22 |- | valign="top"| '''Herkoms''': || [[Sowjetunie]] later Russiese Federasie |- | valign="top"| '''Operasioneel''': || [[1962]] |- | valign="top"| '''Gebruik vir''': || langafstand-teen-skeeps[[missiel]] |- | valign="top"| '''In gebruik op''': || Tu-22M, Тu-22К en Тu-95К22 |- | valign="top"| '''Reikafstand''': || 600 km |- | valign="top"| '''Plofkop''': || 1 000 kg RDX of 350–1 000 kt termonukleêre wapen |} Die '''Kh-22''' ([[Russies]]: '''Х-22'''; '''AS-4 'Kitchen'''') is 'n groot, langafstand-teen-skeeps[[missiel]] wat deur MKB Raduga in die [[Sowjetunie]] ontwikkel is. Dit is ontwerp vir gebruik teen [[Vliegdekskip|vliegdekskepe]] en draergevegsgroepe, met óf 'n konvensionele óf 'n [[kernwapen|kernplofkop]]. ==Ontwikkeling== Nadat die [[Tweede Wêreldoorlog]] vlootgevegte en -skermutselings in die laat 1940's en vroeë 1950's ontleed is, het Sowjet-militêre denkers tot die gevolgtrekking gekom dat die era van groot seegevegte verby was, en dat afstaan aanvalle die manier sou wees om groot gevegsgroepe te neutraliseer en onbevoeg maak sonder om 'n soortgelyke mag teen hulle te ontplooi. Deur lugaanvalle met [[kruisermissiel]]e te vervang, het Sowjet-lugmagte en -vlootlugvaartbevelvoerders begin om hul swaar [[Bomwerper|bomwerpers]] te omskep in missieldraers, wat teen naderende vyandelike vlote vanaf kus- of eilandvliegvelde gelanseer kan word. Die Kh-22 (Complex 22) wapen is ontwikkel deur die Raduga-ontwerpburo en word gebruik om die [[Toepolef Tu-22M]] te bewapen. ==Ontwerp== Die Kh-22 gebruik Tumansky vloeibare [[vuurpyl]]-enjinbranstof, aangevuur met TG-02 (Tonka-250) en IRFNA (geïnhibeerde rooi rokende [[salpetersuur]]), wat dit 'n maksimum spoed van [[Mach-getal|Mach 4.6]] gee en 'n reikafstand van tot 600 km. Dit kan in hoë- of lae-hoogte-modus gebruik word. In hoë hoogte-modus klim dit tot 'n hoogte van 27 000 m en maak 'n hoëspoedduik op die teiken, met 'n eindspoed van ongeveer Mach 4.6. In lae hoogte modus klim dit tot 12 000 m en maak 'n vlak duik teen ongeveer Mach 3.5. Die missiel word gelei deur 'n [[giroskoop]]-gestabiliseerde outoloods in samewerking met 'n radiohoogtemeter. Sowjet-toetse het aan die lig gebring dat wanneer 'n gevormde lading-plofkop wat 1 000 kg weeg in die missiel gebruik is, die gevolglike gat vyf m in deursnee gemeet is, 19,6 m2 in oppervlakte, en was 12 m diep.<ref>[http://www.ausairpower.net/APA-Regional-PGM.html#Raduga_Kh-22M_Burya Precision Guided Munitions in the Region], Technical Report APA-TR-2007-0109, 2004 - 2012 Carlo Kopp, ausairpower.net</ref><ref>[http://vs.milrf.ru/armament/marine/krm_x22.htm КРЫЛАТАЯ РАКЕТА Х-22Н "Буря"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608090916/http://vs.milrf.ru/armament/marine/krm_x22.htm |date= 8 Junie 2019 }}, Д-2Н, AS-4 Kitchen, Образцы вооружений Военно - морского флота, vs.milrf.ru</ref><ref>{{cite web |url=http://vs.milrf.ru/armament/marine/krm_x22.htm |title=Вооружения ВМФ Крылатая ракета Х-22Н |publisher=Vs.milrf.ru |access-date=2018-12-31 |archive-date=2019-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608090916/http://vs.milrf.ru/armament/marine/krm_x22.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://rbase.new-factoria.ru/missile/wobb/x22/x22.shtml |title=Крылатая ракета Х-22 (комплекс К-22) &#124; Ракетная техника |publisher=Rbase.new-factoria.ru |access-date=2018-12-31}}</ref><ref>{{cite web |url=https://defendingrussia.ru/enc/pkr/protivokorabelnaja_krylataja_raketa_vozdushnogo_bazirovanija_kh22_burja-1466/ |title=Противокорабельная крылатая ракета воздушного базирования Х-22 "Буря" |language=ru |publisher=Defendingrussia.ru |access-date=2018-12-31 |archive-date=2019-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101002850/https://defendingrussia.ru/enc/pkr/protivokorabelnaja_krylataja_raketa_vozdushnogo_bazirovanija_kh22_burja-1466/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://biblioteka.mycity-military.com/biblioteka/cyber%20fulkrum/E%20N%20G%20L%20E%20S%20K%20I/AC%204%20Publication%20i%20drugo/AC_-_Tupolev_Tu-22_BLINDER___Tu-22M_BACKFIRE_Russia_s_Long_Range_Supersonic_Bombers.pdf |title=Tupolev Tu-22 'Blinder', Tu-22M 'Backfire': Russia's long range supersonic bombers |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171054/http://biblioteka.mycity-military.com/biblioteka/cyber%20fulkrum/E%20N%20G%20L%20E%20S%20K%20I/AC%204%20Publication%20i%20drugo/AC_-_Tupolev_Tu-22_BLINDER___Tu-22M_BACKFIRE_Russia_s_Long_Range_Supersonic_Bombers.pdf |archive-date=4 Desember 2017}}</ref> Teen Augustus 2016 was Rusland besig om die toetse van die Kh-32 kruisermissiel, 'n weergawe van die Kh-22, te finaliseer. Ontwerp vir gebruik deur die Tu-22M3-bomwerper, die missiel is ontwerp om na lansering tot 40 km na die [[stratosfeer]] te klim, oor te gaan na gelykvlug, en dan 'n steil duik na die teiken uit te voer. Die kruisermissielweergawe is ook ontwerp om vyandelike skepe, sowel as radars, en "radiokontrasteikens" soos brûe, militêre basisse, elektriese [[kragsentrale]]s en ander te teiken. Die Kh-32 het 'n interne navigasiestelsel en 'n radarteikenkop, wat dit onafhanklik maak van [[GPS]]/[[GLONASS]]-navigasiesatelliete. Vermoedelik het dit 'n reikafstand van 1 000 km en 'n spoed van minstens 5 000 km/h.<ref name="navyreco24aug16">[http://www.navyrecognition.com/index.php?option=com_content&task=view&id=4306 Next Gen Kh-32 ant-ship cruise missile tests drawing to a close in Russia]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Navyrecognition.com, 24 Augustus 2016</ref> Blykbaar is die missiel in dieselfde jaar in diens geneem. ==Operasionele geskiedenis== Die missiele is deur die Sowjet- en toe [[Russiese Lugmag|Russiese lugmag]]te op die [[Toepolef Tu-22|Тu-22K]] ('Blinder-B') en [[Toepolef Tu-95|Tu-95К22]] ('Bear-G') strategiese bomwerpers gebruik. Huidige hooflanseringsplatform is die [[Toepolef Tu-22M|Toepolef Tu-22]]M3 ('Backfire') langafstand strategiese bomwerper.<ref name="Rosoboronexport">{{citation |title=AEROSPACE SYSTEMS export catalogue |url=http://www.rusarm.ru/cataloque/air_craft/aircraft.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071030213111/http://www.rusarm.ru/cataloque/air_craft/aircraft.pdf |url-status=dead |archive-date=2007-10-30 |publisher=Rosoboronexport State Corporation |last=Rosoboronexport Air Force Department and Media & PR Service |page=122 |access-date=2022-07-04 |archivedate=2007-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030213111/http://www.rusarm.ru/cataloque/air_craft/aircraft.pdf }}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=GYGV3VOUgxoC&pg=PA147&lpg=PA147 China's Military Faces the Future], James R. Lilley, David L. Shambaugh, illustrated, M.E. Sharpe, 1999, {{ISBN|0765605066}}, {{ISBN|9780765605061}}</ref> Die eerste gevegsgebruik van die missiel is tydens die [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|2022 Russiese inval in die Oekraïne]] aangemeld. Op 11 Mei 2022 het 'n video op die internet verskyn wat wys hoe 'n Russiese Lugmag Tu-22M3 strategiese bomwerper 'n paar Kh-22 missiele na teikens iewers in die [[Oekraïne]] lanseer.<ref>{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/we-may-have-our-first-sight-of-a-russian-bomber-launching-missiles-at-ukraine|title=We May Have Our First Sight Of A Russian Bomber Launching Missiles At Ukraine|website=thedrive.com|date=11 Mei 2022}}</ref> Die [[Verenigde Koninkryk]] se Departement van Verdediging het verklaar dat Rusland moontlik anti-skip missiele, soos die Kh-22, teen grondteikens gebruik. Sulke missiele "is hoogs onakkuraat en kan dus ernstige [[kollaterale skade]] en ongevalle veroorsaak,"<ref>{{Cite web |last1=KEYTON |first1=David | last2=LEICESTER | first2=John|title= Ukraine: Russia said to be using more deadly weapons in war |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/uk-military-russia-anti-ship-missiles-land-targets-85325793 |access-date=2022-06-11 |website=www. abcnews.go.com |language=en}}</ref> In Junie 2022 is twee Kh-22-missiele, gelanseer deur Russiese [[Toepolef Tu-22M]]-bomwerpers, en na bewering in die Krementsjoek-winkelsentrumaanval geval, wat minstens 20 mense dood en ten minste 56 beseer het.<ref name="bbc">{{cite news |url=https://www.bbc.com/russian/news-61957087 |title=Российская ракета попала в торговый центр в Кременчуге. Погибли 20 человек, десятки раненых |trans-title=A Russian rocket hit a shopping mall in Kremenchug. 20 people died, dozens injured |language=ru |work=www.bbc.com}}</ref><ref name="Roblin-2022-06-29">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.19fortyfive.com/2022/06/why-russia-is-using-old-kh-22-aircraft-carrier-killer-missiles-to-hit-ukraine/|title=Why Russia Is Using Old Kh-22 Aircraft Carrier-Killer Missiles to Hit Ukraine|author=Sebastien Roblin|website=19FortyFive|date=2022-06-29|access-date=2022-06-30}}</ref> Op 14 Januarie 2023 het 'n Kh-22 'n woonstelgebou met nege verdiepings in [[Dnipro]] getref, die grootste deel van die gebou is vernietig en 'n groot brand is veroorsaak. Minstens 21 burgerlikes is dood en 71 is in die aanval gewond.<ref>{{Cite web |date=2023-01-15 |title=Ракетний удар по багатоповерхівці у Дніпрі: кількість загиблих знову зросла |url=https://tsn.ua/ato/raketniy-udar-po-bagatopoverhivci-u-dnipri-kilkist-zagiblih-znovu-zrosla-2244223.html |access-date=2023-01-15 |website=tsn.ua}}</ref> Dit is deur 'n vliegtuig van die 52ste Swaarbomwerper Lugregiment gelanseer. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Russiese wapentuig]] serggtz2ejjpa9lb22jzua78rjep8mm Adler Museum vir Geneeskunde 0 397417 2888807 2846113 2026-03-30T15:43:33Z Jcb 223 2888807 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} Die '''Adler Museum vir Geneeskunde''' in [[Johannesburg]] wy hom toe aan die geskiedenis van die geneeskunde wêreldwyd en van Suider-Afrika in die besonder. Hierdie museum is gevestig op die kampus van die mediese skool van die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en word hoofsaaklik gebruik vir mediese navorsing en die opleiding van geneeshere. Die 40 000 items in die versameling bestaan uit vroeëre apparate en toestelle, dokumente, beelde, prente, medaljes sowel as ‘n biblioteek met o.a. ‘n 300 unieke boeke waarvan sekeres dateer uit die 17de eeu. Aandag word ook gegee aan die tradisionele inheemse Afrika-geneeskunde, die Europese volksgeneeskunde, die Oosterse geneeskunde, toorkuns, heksery en akupunktuur. Tipiese voorbeelde van spreekkamers van ‘n algemene praktisyn, ‘n oogkundige, ‘n tandarts en ‘n sangoma sowel as ‘n operasieteater en ‘n apteek is ingerig asook ‘n winkel van ‘n kruiedokter. Die versameling is begin deur dr. Cyril Adler en sy vrou dr. Esther Adler. In 1968 is dit aan die publiek beskikbaar gestel en is sedert 1974 onder beheer van die universiteit. ==Bibliografie== *Adler, Cyril: The Adler Museum of the History of Medicine. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 35, nr. 1, Januarie 1986 *Adler Museum of the History of Medicine. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 35, nr. 4, Desember 1986 *Fransen, Hans: Guide to the museums of Southern Africa. Kaapstad: Suid-Afrikaanse Museumvereniging, 1978 *[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 7. Kaapstad: Nasou, 1972 {{ISBN|0-625-00323-3}} [[Kategorie:Museums in Suid-Afrika]] py4sbuoi8n0xxxe7k020kxn95fov3bn Doodskleed van Turyn 0 397676 2888801 2843600 2026-03-30T15:34:16Z Jcb 223 2888801 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Doodskleed van Turyn |titel = Artefak |kleur = |beeld = Turin shroud positive and negative displaying original color information 708 x 465 pixels 94 KB.jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = Die doodskleed van Turyn: 'n moderne, positiewe foto van die gesig (links) en 'n digitaal verwerkte beeld (regs). |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Materiaal |1 = [[Linne]] |opskrif2 = Grootte |2 = 4,4 x 1,1 m |opskrif3 = Tydperk |3 = 13de tot 14de eeu<ref name="Radiocarbon Dating, Second Edition" /> |opskrif4 = Ligging |4 = Katedraal van Johannes die Doper, [[Turyn]], [[Italië]] |opskrif5 = |5 = }} [[Beeld:Shroudofturin.jpg|thumb|140px|'n Vollengtebeeld van die doodskleed voor herstelwerk in 2002.]] Die '''Doodskleed van Turyn''' ([[Italiaans]]: ''Sindone di Torino'') is 'n stuk [[linne]] met die negatiewe beeld van 'n man. Sommige beskryf die beeld as 'n uitbeelding van [[Jesus van Nasaret]] en glo die materiaal is die begrafniskleed waarin Hy toegedraai is ná sy [[kruisiging]]. Die beeld op die kleed is baie duideliker op 'n swart-wit [[Foto|negatief]] – wat die eerste keer in 1898 deur die fotograaf Secondo Pia gesien is – as in sy oorspronklike [[Sepia (kleur)|sepia]]. ==Geskiedenis== Die doodskleed het die eerste keer in 1354 in die kollig gekom en is in 1389 'n vervalsing genoem deur die plaaslike biskop van [[Troyes]]. Die [[Rooms-Katolieke Kerk]] erken of verwerp op die oomblik nie die kleed nie, en in 2013 het [[pous Franciskus]] daarna verwys as 'n "[[ikoon]] van 'n man wat gekasty en gekruisig is".<ref name="Pope Francis and the Shroud of Turin" /> Die kleed word sedert 1578 in die koninklike kapel van die [[Katedraal]] van [[Turyn]] in Noord-[[Italië]] bewaar.<ref name="Britannica" /> In 1988 het [[radiokoolstofdatering]] deur drie verskillende laboratoriums bepaal dat die doodskleed in die [[Middeleeue]] gemaak is, tussen 1260 en 1390.<ref name="'Turin Nature" /> Dié toets het opnuut 'n debat ontketen, met sommige geleerdes wat die akkuraatheid daarvan bevraagteken omdat die dele wat getoets is, besoedel kon gewees het of kon gekom het van 'n stuk wat later bygevoeg is. Nog dateringstoetse is van die kleed self gedoen en dit weerspreek dié hipoteses,<ref name="Radiocarbon Dating pg 167-168" /> insluitende die een oor herstelwerk in die Middeleeue<ref name="R.A. Freer-Waters, A.J.T. Jull 2010" /><ref name="freeinquiry1" /><ref name="jAsd9" /> en die besoedelingshipotese.<ref name="Gove 1990" /> Sommige mense bevraagteken egter steeds die datering.<ref>[https://www.thedailybeast.com/the-shroud-of-turin-was-declared-a-fraud-new-research-has-some-asking-for-a-retrial The Shroud of Turin Was Declared a Fraud. New Research Has Some Asking for a Retrial]</ref> Verskeie metodes is voorgestel vir die manier waarop die kleed gemaak is, maar die werkike manier is nog nie uitsluitlik geïdentifiseer nie.<ref name="kJeDs" /> Die kleed word steeds intensief bestudeer en bly 'n omstrede kwessie onder sommige wetenskaplikes en Bybelse geleerdes.<ref name="Meacham 1983" /><ref name="GVf9K" /><ref name="oattp" /><ref name="kl2Oq" /> ==Verwysings== {{Verwysings|25em |verwysings= <ref name="Radiocarbon Dating, Second Edition">Taylor, R.E. and Bar-Yosef, Ofer. ''Radiocarbon Dating, Second Edition: An Archaeological Perspective''. Left Coast Press, 2014, p.&nbsp;165.</ref> <ref name="Pope Francis and the Shroud of Turin">{{cite web |date=1 April 2013 |title = Pope Francis and the Shroud of Turin |url = https://www.ncronline.org/blogs/ncr-today/pope-francis-and-shroud-turin |access-date=16 September 2020|website=National Catholic Reporter|language=en}}</ref> <ref name="Britannica">{{Cite web|title=Shroud of Turin {{!}} History, Description, & Authenticity|url=https://www.britannica.com/topic/Shroud-of-Turin|access-date=16 September 2020|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> <ref name="'Turin Nature">{{cite journal |last1=Damon |first1=P. E. |last2=Donahue |first2=D. J. |last3=Gore |first3=B. H. |last4=Hatheway |first4=A. L. |last5=Jull |first5=A. J. T. |last6=Linick |first6=T. W. |last7=Sercel |first7=P. J. |last8=Toolin |first8=L. J. |last9=Bronk |first9=C. R.|last10=Hall|first10=E. T. |last11=Hedges |first11=R. E. M. |last12=Housley |first12=R. |last13=Law |first13=I. A. |last14=Perry |first14=C. |last15=Bonani |first15=G. |last16=Trumbore |first16=S. |last17=Woelfli |first17=W. |last18=Ambers |first18=J. C. |last19=Bowman |first19=S. G. E.|last20=Leese|first20=M. N. |last21=Tite |first21=M. S. |s2cid=27686437 |title=Radiocarbon dating of the Shroud of Turin |journal=Nature |date=16 February 1989 |volume=337 |issue=6208 |pages=611–615 |doi=10.1038/337611a0 |bibcode=1989Natur.337..611D |url=https://escholarship.org/content/qt6x77r7m1/qt6x77r7m1.pdf?t=nus03r}}</ref> <ref name="Radiocarbon Dating pg 167-168">Radiocarbon Dating, Second Edition: An Archaeological Perspective, By R.E. Taylor, Ofer Bar-Yosef, Routledge 2016; pp.&nbsp;167–168.</ref> <ref name="R.A. Freer-Waters, A.J.T. Jull 2010">R. A. Freer-Waters, A. J. T. Jull, "Investigating a Dated piece of the Shroud of Turin", ''Radiocarbon'' 52, 2010, pp. 1521–1527.</ref> <ref name="freeinquiry1">{{Cite web |url=http://llanoestacado.org/freeinquiry/skeptic/shroud/articles/rogers-ta-response.htm |title=A Skeptical Response to ''Studies on the Radiocarbon Sample from the Shroud of Turin'' by Raymond N. Rogers |last=Schafersman |first=Steven D. |date=14 March 2005 |access-date=2 January 2016 |website=llanoestacado.org}}</ref> <ref name="jAsd9">The Shroud, by [[Ian Wilson (author)|Ian Wilson]]; Random House, 2010, pp.&nbsp;130–131.</ref> <ref name="Gove 1990">{{cite journal |title=Dating the Turin Shroud: An Assessment |first=H. E. |last=Gove |journal=Radiocarbon |volume=32 |issue=1 |date=1990 |pages=87–92 |url=https://journals.uair.arizona.edu/index.php/radiocarbon/article/viewFile/1254/1259 |doi=10.1017/S0033822200039990 |doi-access=free}}</ref> <ref name="kJeDs">{{cite journal |last=Ball |first=P. |title=Material witness: Shrouded in mystery |doi=10.1038/nmat2170 |journal=Nature Materials |volume=7 |issue=5 |page=349 |year=2008 |pmid=18432204 |bibcode=2008NatMa...7..349B }}</ref> <ref name="Meacham 1983">{{cite journal |first=William |last=Meacham |title=The Authentication of the Turin Shroud, An Issue in Archeological Epistemology |journal=Current Anthropology |volume=24 |issue=3 |pages=283–311 |year=1983 |doi=10.1086/202996|jstor=2742663|s2cid=143781662 }}</ref> <ref name="GVf9K">According to LLoyd A. Currie, it is "widely accepted" that "the Shroud of Turin is the single most studied artifact in human history". {{cite journal |first=Lloyd A. |last=Currie |title=The Remarkable Metrological History of Radiocarbon Dating |journal= Journal of Research of the National Institute of Standards and Technology |volume=109 |year=2004 |issue=2 |page=200 |doi=10.6028/jres.109.013 |pmid=27366605 |pmc=4853109}}</ref> <ref name="oattp">{{cite book |first=G. R. |last=Habermas |chapter=Shroud of Turin |editor-first=G. T. |editor-last=Kurian |title=The Encyclopedia of Christian Civilization |publisher=Wiley-Blackwell |year=2011 |page=2161 }}</ref> <ref name="kl2Oq">{{cite news|url=https://www.livescience.com/52567-shroud-of-turin-dna.html|title=Is It a Fake? DNA Testing Deepens Mystery of Shroud of Turin|work=Live Science|access-date=9 April 2018}}</ref> <ref name="freeinquiry1">{{Cite web |url=http://llanoestacado.org/freeinquiry/skeptic/shroud/articles/rogers-ta-response.htm |title=A Skeptical Response to ''Studies on the Radiocarbon Sample from the Shroud of Turin'' by Raymond N. Rogers |last=Schafersman |first=Steven D. |date=14 March 2005 |access-date=2 January 2016 |website=llanoestacado.org}}</ref> <ref name="jAsd9">The Shroud, by Ian Wilson; Random House, 2010, pp.&nbsp;130–131.</ref> }} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Shroud of Turin}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Shroud of Turin}} {{Normdata}} [[Kategorie:Jesus]] [[Kategorie:Christelike mitologie]] [[Kategorie:Middeleeue]] j0tkyhp7m1hviqt7rinivlwcqa1ja1d 1995 Pasifiese Grand Prix 0 399109 2888806 2764330 2026-03-30T15:43:06Z Jcb 223 2888806 wikitext text/x-wiki Die '''[[1995 Formule Een-seisoen|1995]] [[Formule Een]] Pasifiese Grand Prix''' het op [[22 Oktober]] [[1995]] op die Okayama Internasionale renbaan in Mimasaka, Japan plaasgevind. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Uitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster !! Pte. |- ! 1 | 1 | {{DE-VLAG}} '''[[Michael Schumacher]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 83 | 1:48:49.972 | 3 | '''10''' |- ! 2 | 6 | {{GB-VLAG}} '''[[David Coulthard]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 83 | +14.920 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Damon Hill]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 83 | +48.333 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 82 | +1 Rondte | 5 | '''3''' |- ! 5 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean Alesi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 82 | +1 Rondte | 4 | '''2''' |- ! 6 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[Johnny Herbert]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 82 | +1 Rondte | 7 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Heinz-Harald Frentzen]] | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | +1 Rondte | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Panis]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 81 | +2 Rondtes | 9 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | {{GB-VLAG}} Mark Blundell | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 81 | +2 Rondtes | 10 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{DK-VLAG}} Jan Magnussen | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 81 | +2 Rondtes | 12 | &nbsp; |- ! 11 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Eddie Irvine]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 81 | +2 Rondtes | 6 | &nbsp; |- ! 12 | 4 | {{FI-VLAG}} [[Mika Salo]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Yamaha]] | 80 | +3 Rondtes | 18 | &nbsp; |- ! 13 | 23 | {{PT-VLAG}} Pedro Lamy | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 80 | +3 Rondtes | 14 | &nbsp; |- ! 14 | 3 | {{JP-VLAG}} Ukyo Katayama | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Yamaha]] | 80 | +3 Rondtes | 17 | &nbsp; |- ! 15 | 24 | {{IT-VLAG}} [[Luca Badoer]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 80 | +3 Rondtes | 16 | &nbsp; |- ! 16 | 22 | {{BR-VLAG}} Roberto Moreno | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +5 Rondtes | 22 | &nbsp; |- ! 17 | 21 | {{BR-VLAG}} Pedro Diniz | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +6 Rondtes | 21 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 67 | Elektriese probleem | 11 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} Gianni Morbidelli | [[Arrows]]-Hart | 63 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{JP-VLAG}} Taki Inoue | [[Arrows]]-Hart | 38 | Elektriese probleem | 20 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} Andrea Montermini | Pacific-Ilmor | 14 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{JP-VLAG}} [[Aguri Suzuki]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 10 | Tol | 13 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{FR-VLAG}} Jean-Christophe Boullion | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Tol | 15 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{BE-VLAG}} Bertrand Gachot | Pacific-Ilmor | 2 | Ratkas | 24 | &nbsp; |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Formule Een Grands Prix|Pasifiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1995]] 1jc7bs9bj90tfvjsi9kms9qnuw3fho3 Daniël Eloff 0 405130 2888855 2850135 2026-03-30T18:40:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888855 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Daniël Eloff | birth_date = 1994 | birth_place = Suid-Afrika | nationality = Suid-Afrikaans | occupation = Prokureur, regsadviseur, akademikus, skrywer | alma_mater = [[Universiteit van Pretoria]] (LLB, LLM), [[Universiteit van die Witwatersrand]] (PGDip) | employer = Kantoor van die Uitvoerende Burgemeester van Kaapstad | known_for = Openbarebelanglitigasie; regsadvies aan munisipale regering; akademiese publikasies oor internetreg en menseregte }} '''Daniël Jakobus Eloff''' (gebore 1994) is 'n Suid-Afrikaanse prokureur, regsadviseur en akademiese navorser. Hy dien sedert 2024 as Hoofregsadviseur in die Kantoor van die Uitvoerende Burgemeester van Kaapstad.<ref>{{cite web|url=https://orcid.org/0000-0002-9195-5616|title=ORCID: Daniël Eloff|access-date=30 September 2025}}</ref> Hy was voorheen die jongste direkteur by Hurter Spies Ing., 'n regsfirm in Pretoria,<ref>{{cite web|url=https://hurterspies.co.za/af/ons-span/|title=Hurter Spies Ing.: Ons Span|access-date=30 September 2025}}</ref> en ’n dosent en navorsingsgenoot by [[Akademia]].<ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/44528081/Dani%C3%ABl_Eloff|title=Daniël Eloff - Academia.edu profiel|access-date=30 September 2025}}{{Dooie skakel|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Eloff se navorsing fokus op administratiefreg, federalisme, kuberreg en menseregte, en sy publikasies het in eweknie-beoordeelde joernale verskyn.<ref>{{cite journal|last=Eloff|first=D|year=2023|title=The nature of rights and access to the internet|journal=Obiter|volume=44|pages=33–49|url=https://obiter.mandela.ac.za/article/view/12594}}</ref> === Vroeë lewe en opleiding === Eloff het in 2012 aan die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] [[gematrikuleer]]. Hy het die LLB- en LLM-grade aan die [[Universiteit van Pretoria]] behaal<ref>Eloff, Daniël. "A Comparative Inquiry into Internet Neutrality in South Africa". UPSpace Institutional Repository. hdl:2263/78704. Retrieved 1 June 2021 - https://repository.up.ac.za/handle/2263/78704</ref> en later 'n nagraadse diploma in mensereglitigasie by die [[Universiteit van die Witwatersrand]] voltooi. Sy LLM-proefskrif se titel was "A Comparative Inquiry into Internet Neutrality in South Africa."<ref>Eloff, Daniël. "A Comparative Inquiry into Internet Neutrality in South Africa". UPSpace Institutional Repository. https://repository.up.ac.za/handle/2263/78704</ref> Eloff het as student die [[UP Debatsvereniging]] gestig en het die [[ATKV-Universiteitedebat]] se kompetisie gewen. Hy het ook in 2015 die prys vir die beste spreker gewen. === Professionele lewe === Eloff het in 2019 as kandidaatprokureur by Hurter Spies Ing. begin en is in 2021 die jongste direkteur in die firma se geskiedenis.<ref>{{cite web|url=https://hurterspies.co.za/af/ons-span/|title=Hurter Spies Ing.: Ons Span|access-date=30 September 2025}}</ref> In 2024 is hy aangestel as Hoofregsadviseur in die Kantoor van die Uitvoerende Burgemeester van [[Kaapstad]].<ref>{{cite web|url=https://orcid.org/0000-0002-9195-5616|title=ORCID: Daniël Eloff|access-date=30 September 2025}}</ref> Hy is ook 'n direkteur van Free SA (Foundation for the Rights of Expression and Equality).<ref>{{cite web|url=https://forsa.org.za/wp-content/uploads/2024/11/Free-SA-Report-Expropriation.pdf|title=Free SA Report: The Expropriation Act|date=2024|access-date=30 September 2025}}{{Dooie skakel|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Eloff dien op die adviesraad van die Universiteit van Pretoria se Konvokasie en is ’n raadslid van die Free Speech Union van Suid-Afrika.<ref>{{cite web|url=https://www.up.ac.za/alumni/news/post_3272607-the-convocation-of-the-university-of-pretoria|title=The Convocation of the University of Pretoria|website=UP Alumni|date=1 November 2024|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.up.ac.za/media/shared/763/final-2022-minutes-convocationannualgeneralmeeting.zp240901.doc|title=Final 2022 Minutes Convocation Annual General Meeting|website=University of Pretoria|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.up.ac.za/media/shared/763/cv-danil-eloff.zp249178.pdf|title=Danil Eloff CV|website=University of Pretoria|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://freespeech.org.za/our-people|title=Free Speech Union SA: Advisory Board|access-date=30 September 2025|archive-date= 7 Augustus 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807034517/https://freespeech.org.za/our-people|url-status=dead}}</ref> Eloff was betrokke by verskeie sake oor onderwys, taalregte, regeringsaanspreeklikheid en openbarebelanglitigasie. Hurter Spies het sedert 2009 sivielereglitigasie vir [[AfriForum]], [[Solidariteit]] en ander burgerregte-organisasies hanteer, dus met 'n fokus op aanspreeklikheidslitigasie en die bevordering van die regte van minderhede. Eloff was betrokke by verskeie hofsake betreffende die Suid-Afrikaanse nasionale ramptoestand wat in reaksie op die [[Covid-19-pandemie]] in Suid-Afrika verklaar is.<ref>Hofsake oor die regering se inperkingsregulasies | KN VERSLAG IN GESPREK | 20 MEI 2020 | kykNET. (2020, May 21). YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=usy4vKBbb6s</ref><ref>COVID ramptoestand onwettig?| KN VERSLAG IN GESPREK | 25 NOV 2020 | kykNET. (2020, November 25). YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=1MBR0g4N3nE</ref> Hierdie sake het die gedwonge kwarantyn van Suid-Afrikaners wat uit die buiteland terugkeer, die verbod op alkoholverkope, die sluiting van skole en kleuterskole, sowel as ander inperkingsmaatreëls ingesluit. === Skryfwerk en publikasies === Eloff is 'n gereelde skrywer en bydraer vir verskeie aanlyn- en ander publikasies. Hy het ook 'n aantal akademiese artikels gepubliseer oor onderwerpe soos openbarebelanglitigasie, administratiewe reg, kuberreg en kinderregte. Hy het spesifieke publikasies geskryf oor onderwerpe soos internetneutraliteit, die rasionaliteitstoets in inperkingslitigasie,<ref>Eloff D ‘The rationality test in lockdown litigation in South Africa’ (2021) 21 African Human Rights Law Journal 1157-1180 - http://www.scielo.org.za/pdf/ahrlj/v21n2/22.pdf</ref> die aard van regte en toegang tot die internet,<ref>Eloff D ‘The nature of rights and access to the internet’ (2023) 44 Obiter 33-49 - https://obiter.mandela.ac.za/article/view/12594</ref> en meer. Sy ander skryfwerk sluit in artikels oor die algemene databeskermingsregulasie,<ref>Eloff D “Unscrambling the General Data Protection Regulation” De Rebus (2018) (Aug) DR 32 - https://www.derebus.org.za/unscrambling-the-general-data-protection-regulation/</ref> regsprivilegie en kuberkraking,<ref>Eloff D “Legal professional privilege and Internet hacking” De Rebus (2017) (Nov) DR 17 - https://www.derebus.org.za/legal-professional-privilege-internet-hacking/</ref> en kinderregte in Suid-Afrikaanse skole.<ref>Eloff I & Eloff D “Children’s rights and participation in school in South Africa” in Tonon G, ‘Re-defining Children’s Participation in the Countries of the South’ J.B. Metzler (2022) - https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-64167-5_5</ref> Benewens sy betrokkenheid by OntLaer publiseer Eloff gereeld meningsartikels in verskeie media. Hy het onder meer bygedra tot ''BusinessLIVE'',<ref>{{cite news|last=Eloff|first=D|title=Reform local government by multiplying it, not merging it|url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/2025-06-17-danil-eloff-reform-local-government-by-multiplying-it-not-merging-it/|work=BusinessLIVE|date=17 Junie 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> ''Politicsweb'',<ref>{{cite news|last=Eloff|first=D|title=Between two expropriation truths|url=https://www.politicsweb.co.za/opinion/between-two-expropriation-truths|work=Politicsweb|date=23 Mei 2024|access-date=30 September 2025}}</ref> en ''The Daily Friend''.<ref>{{cite web|url=https://dailyfriend.co.za/author/daniel-eloff/|title=Daniel Eloff – Author page|website=The Daily Friend|access-date=30 September 2025}}</ref> === Persoonlike lewe === Eloff is die seun van prof. [[Irma Eloff]], 'n professor in Opvoedkundige Sielkunde by die Universiteit van Pretoria en 'n ereprofessor aan die Universiteit van Innsbruck (Oostenryk). Hy is ook die broerskind van [[Theuns Eloff]]. Eloff, ’n afstammeling van pres. [[Paul Kruger]] en sy tweede vrou, Gezina, en ’n agter-agterkleinkind van F.C. (Ryk Freek of Frikkie) Eloff, na wie die woonbuurt [[Eloffsdal]] in Pretoria genoem is, en sy vrou, Elsie Eloff-Kruger, is een van vyf kinders. === Omstredenheid === In 2019 het 'n sosiale- mediastruweling ontstaan toe Eloff van die sosiale mediaplatform Twitter geskors is nadat hy 'n foto van [[Julius Malema]], leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters, geplaas het wat glo in besigheidsklas gevlieg het.<ref>Head, T. (2019, August 23). Champagne socialist? Julius Malema slammed for flying business class. The South African. https://www.thesouthafrican.com/news/offbeat/champagne-socialist-julius-malema-business-class-flight/</ref><ref>Reporter, C. (2019, August 23). Malema claps back at man who posted photo of him in business class | The Citizen. The Citizen. https://www.citizen.co.za/news/malema-claps-back-at-man-who-posted-photo-of-him-in-business-class/</ref><ref>Julius Malema claps back at man who posted snap of him in business class. (n.d.). TimesLIVE. https://www.timeslive.co.za/politics/2019-08-26-julius-malema-claps-back-at-man-who-posted-snap-of-him-in-business-class/</ref> Eloff het die Suid-Afrikaanse regering se behandeling van motoriste tydens 'n voorval op die N1-snelweg wat VIP-polisie betrek het, bevraagteken.<ref>Zyl, C. V. (2023, July 8). Motorists assaulted by VIP police allegedly prohibited by SANDF from speaking out. The South African. https://www.thesouthafrican.com/news/motorists-assaulted-by-vip-police-allegedly-prohibited-by-sandf-from-speaking-out-breaking-news-08-july-2023/</ref><ref>Roux, C. L. (2023, July 15). VIP highway assault: Suspended blue light officials still get full pay | The Citizen. The Citizen. https://www.citizen.co.za/news/vip-protection-highway-assault-suspended-saps-full-pay-latest/</ref><ref>Wicks, B. (2023, July 10). N1 assault: One of the victims considers suing Cele, SAPS for R1m. N1 Assault: One of the Victims Considers Suing Cele, SAPS for R1m.</ref><ref>Mitchley, A. (2001, August 24). Motorists assaulted by VIP police on N1 allegedly prohibited by SANDF from speaking about attack | News24. News24. https://www.news24.com/news24/southafrica/news/motorists-assaulted-by-vip-police-on-n1-allegedly-prohibited-by-sandf-from-speaking-about-attack-20230708</ref> === Akademiese publikasies === Eloff se eweknie-beoordeelde akademiese publikasies sluit die volgende in: * {{cite journal |last1=Eloff |first1=Daniël |last2=Lamey |first2=Albert |year=2025 |title=Die regsgeldigheid van strafbepalings in die COVID-19-regulasies: ’n akademiese ondersoek |journal=LitNet Akademies |volume=22 |issue=2 |pages= |doi=10.56273/1995-5928/2025/j22n2e1}} * {{cite journal |last1=Eloff |first1=D |last2=Eloff |first2=C |year=2025 |title=The rights of graduate medical practitioners and reforming community service non-placements |journal=South African Medical Journal |volume=115 |issue=6 |pages= |doi=10.7196/samj.2025.v115i6.3094 |issn=2078-5135}} * {{cite journal |last=Eloff |first=Daniël |year=2023 |title=The nature of rights and access to the internet |journal=Obiter |volume=44 |issue=1 |pages=33–49 |doi=10.17159/obiter.v44i1.12594}} * {{cite book |last=Eloff |first=Daniël |year=2022 |chapter=Children’s Rights and Participation in School in South Africa |editor1-last=Tonon |editor1-first=Graciela |title=Re-defining Children’s Participation in the Countries of the South |publisher=J.B. Metzler |location=Berlin |doi=10.1007/978-3-662-64167-5_5 |isbn=9783662641668}} * {{cite journal |last=Eloff |first=Daniël |year=2021 |title=The rationality test in lockdown litigation in South Africa |journal=African Human Rights Law Journal |volume=21 |issue=2 |pages=1157–1180 |doi=10.17159/1996-2096/2021/v21n2a46}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1994]] jr803x7aaxrfqxggaxhv9nsdkx829ii Gebruikerbespreking:Rooiratel/TechNews 3 406670 2888875 2887340 2026-03-30T19:26:27Z MediaWiki message delivery 55541 /* Tech News: 2026-14 */ nuwe afdeling 2888875 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:53, 9 Maart 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:36, 16 Maart 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:51, 23 Maart 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:26, 30 Maart 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> dpvg4scb63rjqjvr9ccz2q62sen77ti Lycium schreiteri 0 409329 2888784 2634253 2026-03-30T13:58:13Z Ramzanka2000 202205 {{stub}} 2888784 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | image_caption = | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Lycium schreiteri | authority = F.A.Barkley, (1953) | synonyms = }} '''''Lycium schreiteri''''' is 'n [[struik]] wat deel is van die ''[[Solanaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]]. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die noordweste van [[Argentinië]]. == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:146848-2 Plants of the World Online]{{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lycium|schreiteri]] [[Kategorie:Flora van Argentinië]] [[Kategorie:Endemiese plante van Argentinië]] 4qlvbs90o25gzdgpvs7r68vszmmgwvd Cenk Uygur 0 418802 2888809 2879795 2026-03-30T15:56:24Z IvanScrooge98 78287 afbielding 2888809 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Cenk Uygur (54233799117) (cropped).jpg|duimnael|Cenk Uygur ]] '''Cenk Kadir Uygur''' (/ˈdʒɛŋk kəˈdɪr ˈjuːɡər/; [[Turks]]: [ˈdʒeɲc kaˈdiɾ ˈujɡuɾ]; gebore op [[21 Maart]] [[1970]]) is 'n Turks-gebore Amerikaanse media-persoonlikheid, [[politikus]] en politieke kommentator<ref name="coming">{{cite news|url=https://www.mercurynews.com/2017/10/19/cenk-uygur-senate-california-young-turks-dianne-feinstein/ |title=Liberal online news host Cenk Uygur considering Senate run in California |date=21 Oktober 2017|first=Casey|last=Tolan|access-date=11 Julie 2019 |newspaper=The Mercury News|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712013055/https://www.mercurynews.com/2017/10/19/cenk-uygur-senate-california-young-turks-dianne-feinstein/ |archive-date=12 Julie 2019 |url-status=live}}</ref>. Hy is die medeskepper van ''The Young Turks'', 'n [[Links (politiek)|linkse]], progressiewe, sosiopolitieke [[nuus]]- en kommentaarprogram. In 1996 het Uygur kort as 'n mede-prokureur gewerk. Hy het ''The Young Turks'' van stapel gestuur en begin aanbied in 2002. In 2011 het hy vlugtig vir MSNBC gewerk as 'n politieke kommentator (hy is deur Al Sharpton vervang), en daarna het hy van 2011 tot 2013 op 'n weeksaand-kommentaarprogram op Current TV verskyn. In 2017 was Uygur medestigter van die progressiewe politieke aksiekomitee Justice Democrats. In 2020 was Uygur 'n kandidaat in beide die spesiale verkiesing sowel as die gereelde geskeduleerde verkiesing vir [[Kalifornië]] se 25ste kongresdistrik. Sommige het sy kandidatuur as kontroversieel beskou weens sy vorige opmerkings oor vroue en minderheidsgroepe, insluitend die [[LGBT|LGBTQ+]]-gemeenskap, Asiërs, godsdienstige Jode en Moslems, wat sommige aanstootlik gevind het, maar wat volgens hom uit konteks geneem is.<ref name="nytdec13">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/12/13/us/politics/bernie-sanders-cenk-uygur.html|title=Bernie Sanders Retracts Endorsement of Cenk Uygur After Criticism|first=Jennifer|last=Medina|date=13 Desember 2019|accessdate=26 Januarie 2024|work=The New York Times}}</ref><ref name="tdbnov21">{{Cite web|url=https://www.thedailybeast.com/democrats-fear-carpetbagger-cenk-uygurs-offensive-past-remarks-will-lose-them-california-congressional-seat|title=Dems Fear 'Carpetbagger' Cenk Uygur Will Lose Them California Seat|first=Will|last=Sommer|date=21 November 2019|work=The Daily Beast}}</ref> Hy het albei verkiesings verloor en algeheel vierde en tweede onder [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokrate]] geplaas nadat hy onderskeidelik ses en sewe persent van die stemme gekry het. Uygur het sy kandidatuur in die 2024 Demokratiese presidensiële voorverkiesing in Oktober 2023 aangekondig, ondanks die feit dat hy nie 'n natuurlike gebore Amerikaanse burger was soos vereis word nie. Hy het verwag dat die howe die vereiste sou omverwerp in die geval van sy oorwinning as gevolg van die Gelyke Beskerming-klousule, wat 'n onsuksesvolle argument naboots wat deur die onbevoegde kandidaat Abdul Hassan in 2012 gemaak is.<ref>{{cite news |last1=Porter |first1=Steven |title=Candidate blocked from N.H. presidential primary ballot|url=https://www.bostonglobe.com/2023/10/27/metro/candidate-blocked-nh-presidential-primary-ballot/ |work=The Boston Globe |date=27 Oktober 2023|quote=Uygur isn’t the first to make such a case. Abdul Karim Hassan, a naturalized US citizen from Guyana, filed several lawsuits ahead of the 2012 presidential election, including one against New Hampshire, unsuccessfully seeking ballot access on 14th Amendment and other grounds}}</ref> Uygur het op 6 Maart 2024 aan die wedloop onttrek.<ref>{{cite web|url=https://thehill.com/homenews/4514263-cenk-uygur-drops-long-shot-presidential-bid/|title=Cenk Uygur drops long-shot presidential bid|work=The Hill|first1=Filip|last1=Timotija|first2=Nick|last2=Robertson|date=6 Maart 2024|accessdate=6 Maart 2024}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Uygur is in [[Istanbul]], [[Turkye]], gebore in 'n ryk Turkse [[Moslem]]-gesin. Hy het saam met sy gesin na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] geëmigreer toe hy agt jaar oud was.<ref name="nomani">Asra Q. Nomani (2023). [https://books.google.com/books?id=92ywEAAAQBAJ&dq=Cenk+Uygur+%22east+brunswick+high+school%22&pg=PT263 ''Woke Army; The Red-Green Alliance That Is Destroying America's Freedom'']</ref> Hy het die res van sy opvoeding in East Brunswick, [[New Jersey]], deurgebring en aan die Hoërskool East Brunswick gegradueer.<ref name="nomani" /> Uygur is grootgemaak in 'n sekulêre Moslem-huishouding, maar het meer godsdienstig geword tydens die universiteit.<ref name="latimes">{{Cite web|date=13 Desember 2019|title=Bernie Sanders retracts endorsement of Californian who defends crude sex ratings of women|author=Michael Finnegan|url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-12-12/bernie-sanders-endorses-cenk-uygur-young-turks|access-date=19 Julie 2020|website=The Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> Hy sê dat hy toe [[Ateïsme|ateïsties]] geword het en hom steeds as 'n kulturele [[Moslem]] identifiseer.<ref name="nomani" /><ref name="latimes" /><ref name="YouTube, Muslim">{{Cite web|last=Uygur|first=Cenk|title=Cenk says he is a Muslim|date=2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=9Tzv4plwtOQ&t=276s|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/9Tzv4plwtOQ |archive-date=21 Desember 2021 |url-status=live|access-date=21 Februarie 2021|website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> Alhoewel 'n D in hoërskool [[wiskunde]] Uygur amper uitgehou het, het hy oorgeplaas na die voorgraadse Wharton Skool van die Universiteit van Pennsylvania, waar hy bestuur as hoofvak gehad het en in 1992 gegradueer het.<ref>{{Cite web|url=https://magazine.wharton.upenn.edu/issues/winter-2004/title-5/|title=Making News|work=Wharton Magazine|first=Braden|last=Kelner|date=1 Januarie 2004}}</ref><ref name="where are">{{cite news|url=http://www.thedp.com/index.php/article/1991/10/column_where_are_the_white_christians|title=Where are the White Christians?|author=Cenk Uygur|work=The Daily Pennsylvanian|date=18 Oktober 1991|access-date=15 Junie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714224821/http://www.thedp.com/index.php/article/1991/10/column_where_are_the_white_christians|archive-date=14 Julie 2014|url-status=live}}</ref> Daar het hy 'n skoolkoerantrubriek in 1991 geskryf waarin hy [[regstellende aksie]] vir swartes en ander minderhede gekritiseer het.<ref name="washsept12">{{Cite web|url=https://www.washingtonian.com/2018/09/12/cenk-uygur-future-liberal-media/|title=Cenk Uygur Just Might Be the Future of Liberal Media|author=Amanda Whiting |work= Washingtonian|date=September 12, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thedp.com/article/1991/10/column_where_are_the_white_christians|author=Cenk Uygur|date=18 Oktober 1991|title=Column: Where are the White Christians?|website=www.thedp.com}}</ref> Hy het ook kampusfeministe gekritiseer omdat hulle "Anita Hill hul beskermheilige maak" en neerhalende opmerkings oor vroue gemaak het<ref>{{Cite web|last=Homan|first=Timothy R.|date=December 3, 2019|title=Young Turks founder: Past remarks on women were attempt 'to be a stupid, politically incorrect Republican'|url=https://thehill.com/homenews/media/472795-young-turks-founder-past-comments-about-women-were-an-attempt-to-be-a-stupid|access-date=23 Julie 2020|website=The Hill|language=en}}</ref><ref name="comp"/><ref name="washsept12"/> en gesê dat die bespreking oor [[verkragting]] op kampus mans bang maak.<ref name="washsept12"/> Uygur het die Turkse Studentevereniging op die universiteit se Studenteaktiwiteitsraad verteenwoordig en het teen 'n $228-toekenning aan die Armeense Klub in die raadsbegroting geargumenteer; raadslede het oorweldigend teen hom gestem, en onkenmerklik toegejuig nadat sy nederlaag aangekondig is.<ref name="dispute raised">{{cite web|url=http://www.dailypennsylvanian.com/node/30151|archive-url=https://archive.today/20130121085554/http://www.dailypennsylvanian.com/node/30151 |url-status=dead |archive-date=21 Januarie 2013 |title=Turk, Armenian dispute raised at SAC |first=Drew W. |last=Zoller |work=The Daily Pennsylvanian |date=25 April 1991 |access-date=22 Julie 2011}}</ref><ref name="washsept12"/> In November 1991 skryf hy 'n artikel in The Daily Pennsylvanian met die titel "Historical Fact or Falsehood?", waarin hy die [[Armeense volksmoord]] ontken en beweer: "Die aansprake van 'n Armeense volksmoord is nie gebaseer op historiese feite nie. As die geskiedenis van die tydperk ondersoek word, word dit duidelik dat daar in werklikheid nie so 'n volksmoord plaasgevind het nie."<ref name="hyetert">{{Cite web|url=https://hyetert.org/2016/04/02/cenk-uygur-the-young-turks-and-the-denial-of-the-armenian-genocide/|title=Cenk Uygur, The Young Turks, and The Denial of The Armenian Genocide|work=HyeTert |date=2 April 2016}}</ref> Hy het sedertdien hierdie stellings veroordeel en sy standpunt omgekeer (hoewel Stephan Pechdimaldji die geloofwaardigheid van sy veroordeling in TheWrap bevraagteken het).<ref name="wrapaug13">{{Cite web|url=https://thewrap.com/cenk-uygur-the-young-turks-armenian-genocide/|title=Why Cenk Uygur Needs to Dump the Name 'The Young Turks' (Guest Blog)|first=Stephan|last=Pechdimaldji|work=TheWrap|date=13 Augustus 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Historical Fact or Falsehood?|author=Cenk Uygur|date=22 November 1991|url=https://dparchives.library.upenn.edu/cgi-bin/pennsylvania?a=d&d=tdp19911122-01.2.24&e=-------en-20--1--txt-txIN-------|access-date=23 Julie 2020|website=The Daily Pennsylvanian}}{{Dooie skakel|date=Julie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="comp">{{Cite web|first=Art|last=Tavana|title=The Complicity of The Young Turks' Ana Kasparian When She Ignores the Armenian Genocide|url=https://www.playboy.com/read/the-complicity-of-ana-kasparian-1|date=18 Mei 2018|access-date=23 Julie 2020|website=[[Playboy]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=CNN's Chris Cuomo grills Cenk Uygur on his record of Armenian Genocide denial|url=https://en.armradio.am/2019/11/29/cnns-chris-cuomo-grills-cenk-uygur-on-his-record-of-armenian-genocide-denial/|author=Siranush Ghazanchyan |date=29 November 2019|access-date=23 Julie 2020|website=Public Radio of Armenia|language=en-US}}</ref> Hy het 'n Juris Doctor-graad van die Columbia Law School ontvang.<ref name="huff po">{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/cenk-uygur |title=Cenk Uygur|access-date=28 Februarie 2011 |work=The Huffington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222212552/http://www.huffingtonpost.com//cenk-uygur |archive-date=22 Februarie 2011 |url-status=live}}</ref> ==Beroep== ===Vroeë loopbaan=== Uygur het in 1996 kort as 'n mede-prokureur gewerk. Hy het eers by die prokureursfirma Drinker Biddle & Reath in [[Washington, D.C.]] en toe by Hayes & Liebman in [[New York]] gepraktiseer.<ref name="nomani"/><ref name="washsept12"/> Hy het toe in 1996 gewerk as 'n naweek-/invul-radiogeselsprogramgasheer op WRKO in [[Boston]], [[Massachusetts]], en ook daardie jaar in 'n soortgelyke pos op WWRC in Washington, D.C.<ref name="pgsept1">{{Cite web|url=https://thepenngazette.com/rebel-with-a-url/|author=Andrea K. Hammer|title=Rebel with a URL|work=The Pennsylvania Gazette |date=1 September 2010}}</ref> Hy het tyd gekoop op 'n plaaslike toegangskanaal in Washington, D.C., waar hy politieke kommentaar gelewer het op sy program genaamd ''The Young Turk''. <ref>{{cite news|first=Nicolas|last=Rapold|url=https://www.nytimes.com/2015/02/06/movies/mad-as-hell-a-documentary-about-the-pundit-cenk-uygur.amp.html |title=The Righteous Ranter, Howling at Left and Right| newspaper=[[The New York Times]] |date=5 Februaie 2015}}</ref> In 1999 het hy geskryf vir, vervaardig en verskyn op 'n WAMI-TV-nuusprogram, ''The Times in Miami'', [[Florida]].<ref name="pgsept1"/><ref name="profile"/> Hy het toe ''The Young Turks'' (TYT) op Sirius Satellite Radio begin.<ref name="pgsept1"/><ref name="profile">{{cite web|url=http://www.confabb.com/users/profile/cuygur |title=User Profile for Cenk Uygur (cuygur) |access-date=28 Februarie 2011 |year=c. 2007|first=Cenk|last=Uygur|publisher=Confabb|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718030010/http://www.confabb.com/users/profile/cuygur |archive-date=18 Julie 2011 }}</ref> Daardie jaar het Uygur op 'n [[webjoernaal]]plasing op die TYT-webwerf geskryf: "Dit lyk of hier 'n see van tiete is, en ek drink klein druppels in. Dit is duidelik dat die gene van vroue gebrekkig is. Hulle is swak ontwerpte wesens wat dit doen. wil nie naastenby so dikwels [[seks]] hê as wat nodig is vir die menslike ras om vreedsaam en vrugbaar oor die weg te kom nie."<ref name="washsept12"/> Hy het ook in 'n brief aan die redakteur in ''Salon'' geskryf dat praatjies van 'n Armeense volksmoord bloot propaganda was.<ref name="hyetert"/> In 'n plasing van 21 Julie 2001 oor inheemse Amerikaanse stamme wat 'n regsgeding teen tabakmaatskappye aanhangig gemaak het vir die doelbewuste teiken van Indiaanse tieners, het Uygur geskryf: "hierdie Rooihuide verskyn oral waar daar deesdae 'n geld verdien word."<ref>{{Cite web|url=https://www.independentsentinel.com/sexist-racist-progressive-young-turks-rejected-by-justice-dems/|title=Sexist, Racist Progressive Young Turks Rejected by Justice Dems|first=M.|last=Dowling|date=23 Desember 2017}}</ref> In die 2000's, Uygur het 'n weeklikse blog op ''The Huffington Post'' geskryf en inskrywings geskryf wat krities was oor die 2003 [[Irakoorlog]].<ref name="Puschmann178">{{cite book|last=Puschmann|first=Cornelius|chapter=Thank you for thinking we could: Use and function of interpersonal pronouns in corporate web logs|editor1-last=Dorgeloh|editor1-first=Heidrun|editor2-last=Wanner|editor2-first=Anja|title=Syntactic variation and genre|year=2010|publisher=Walter de Gruyter|isbn=9783110226478|chapter-url=https://books.google.com/books?id=I1sjYq0nsEgC&q=cenk+uygur&pg=PA178|pages=178}}</ref><ref name="Kavka147">{{cite book|last=Kavka|first=Misha|title=Reality TV|year=2012|publisher=Edinburgh University Press|isbn=9780748654352|url=https://books.google.com/books?id=KZBvAAAAQBAJ&q=cenk+uygur&pg=PA147|pages=147}}</ref> ===''The Young Turks''=== [[Lêer:Cenk Uygur at Streamys cropped.jpg|duimnael|Uygur in 2010.]] Uygur het die linkse, progressiewe geselsprogram ''The Young Turks'' geskep met die doel om 'n liberale politieke en vermaaklikheidsprogram te begin.<ref>{{Cite web |last=Thompson |first=Alex |date=April 10, 2020 |title=Inside the union campaign that roiled left-wing network The Young Turks |url=https://www.politico.com/news/2020/04/10/union-campaign-that-roiled-the-young-turks-178996 |access-date=24 Mei 2022 |website=Politico |language=en |archive-date=8 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108044811/https://www.politico.com/news/2020/04/10/union-campaign-that-roiled-the-young-turks-178996 |url-status=live }}</ref><ref name="Fish59139" /><ref name="GrigoryanSuetzl185" /><ref name="Greenwood96">{{Cite book |last=Greenwood |first=Sue |url=https://books.google.com/books?id=L4U0DwAAQBAJ&pg=PT7 |title=Future Journalism: Where we are and where we're going |publisher=Routledge |year=2017 |isbn=9781317192664 |pages=96 |access-date=19 Mei 2020 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075820/https://books.google.com/books?id=L4U0DwAAQBAJ&pg=PT7#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> Dit is op 14 Februarie 2002 op die Sirius-satellietradionetwerk bekendgestel, en was ook tussen 2006 en 2008 op die Air America-radionetwerk .<ref name="GrigoryanSuetzl185">{{harvnb|Grigoryan|Suetzl|2019|p=185}}</ref><ref name="Conway85">{{Cite book |last=Conway |first=Kyle |url=https://books.google.com/books?id=3792DgAAQBAJ&q=Air+America+Cenk&pg=PA85 |title=Little Mosque on the Prairie and the Paradoxes of Cultural Translation |publisher=University of Toronto Press |year=2017 |isbn=9781487520557 |pages=85 |access-date=25 Oktober 2020 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075937/https://books.google.com/books?id=3792DgAAQBAJ&q=Air+America+Cenk&pg=PA85#v=snippet&q=Air%20America%20Cenk&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="Dagnes179">{{Cite book |last=Dagnes |first=Alison |url=https://books.google.com/books?id=36qMDwAAQBAJ&q=Super+Mad+at+Everything+All+the+Time |title=Super Mad at Everything All the Time: Political Media and Our National Anger |publisher=Springer |year=2019 |isbn=9783030061319 |pages=179 |access-date=25 Oktober 2020 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075823/https://books.google.com/books?id=36qMDwAAQBAJ&q=Super+Mad+at+Everything+All+the+Time#v=snippet&q=Super%20Mad%20at%20Everything%20All%20the%20Time&f=false |url-status=live }}</ref> Uygur en sy mede-gasheer Ana Kasparian het 'n populisties-linkse handelsmerk- en programmeringstrategie toegepas wat TYT 'n wêreldwye aanlynorganisasie gemaak het.<ref name="Dagnes146152195202">{{Cite book |last=Dagnes |first=Alison |url=https://books.google.com/books?id=ikd6VrcMPUcC&q=A+Conservative+Walks+Into+a+Bar:+The+Politics+of+Political+Humor&pg=PP1 |title=A conservative walks into a bar: The politics of political humor |publisher=Palgrave Macmillan |year=2012 |isbn=9781137270344 |pages=146, 152, 195, 202 |access-date=25 Okober 2020 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075823/https://books.google.com/books?id=ikd6VrcMPUcC&q=A+Conservative+Walks+Into+a+Bar:+The+Politics+of+Political+Humor&pg=PP1#v=snippet&q=A%20Conservative%20Walks%20Into%20a%20Bar%3A%20The%20Politics%20of%20Political%20Humor&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="PaoGhuHar2639">{{Cite web |last=Paolillo |first=John |last2=Ghule |first2=Sharad |last3=Harper |first3=Brian |date=2019 |title=A network view of social media platform history: Social structure, dynamics and content on Youtube |url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/59701/0261.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225033455/https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/59701/0261.pdf |archive-date=25 Februarie 2020 |access-date=23 Februarie 2020 |publisher=Proceedings of the 52nd Hawaii International Conference on System Sciences |pages=2639}}</ref><ref name="Peck105108">{{harvnb|Peck|2019|pp=105, 108}}</ref> Armeens-Amerikaners het die program se naam gekritiseer omdat die oorspronklike [[Jong Turke]] politieke beweging in die [[Ottomaanse Ryk]] verantwoordelik was vir die [[Armeense volksmoord]]<ref>{{Cite web |last=Pechdimaldji |first=Stephan |date=13 Augustus 2020 |title=Why Cenk Uygur Needs to Dump the Name 'The Young Turks' |url=https://www.thewrap.com/cenk-uygur-the-young-turks-armenian-genocide/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815205535/https://www.thewrap.com/cenk-uygur-the-young-turks-armenian-genocide/ |archive-date=15 Augustus 2020 |website=[[The Wrap]]}}</ref><ref name="pastemagazine">{{Cite magazine |last=Hunter-Hart |first=Monica |date=5 Januarie 2017 |title=Why Cenk Uygur Is Getting Confronted about the Name "The Young Turks," and Why It Matters |url=https://www.pastemagazine.com/articles/2017/01/why-cenk-uygur-is-getting-confronted-about-the-nam.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328230829/https://www.pastemagazine.com/articles/2017/01/why-cenk-uygur-is-getting-confronted-about-the-nam.html |archive-date=28 Maart 2019 |access-date=27 Augustus 2019 |magazine=Paste}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zoledziowski |first=Anya |date=21 Oktober 2020 |title=The Young Turks Led the Armenian Genocide. But the Progressive Show 'The Young Turks' Won't Change Name |url=https://www.vice.com/en/article/pkde5n/the-young-turks-led-the-armenian-genocide-but-the-progressive-show-the-young-turks-wont-change-name |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031092503/https://www.vice.com/en/article/pkde5n/the-young-turks-led-the-armenian-genocide-but-the-progressive-show-the-young-turks-wont-change-name |archive-date=31 Oktober 2020 |access-date=29 Desember 2021 |website=Vice News}}</ref> Uitvoerende Direkteur van die Armeense Nasionale Komitee van Amerika Aram Hamparian het van Uygur en die naam van die program gesê: “Om 'n volksmoord te ontken, die oorlewendes daarvan te verkleineer, en dan jou politieke vertoning na die oortreders te noem, behoort nie net vir Armeense Amerikaners nie, maar enigiemand bekommerd te wees oor menseregte. Cenk Uygur... het net dit gedoen ....”<ref name="hyetert" /> ''The Young Turks'' het in 2005 'n daaglikse nuusvideoprogram op [[YouTube]] begin, en beweer dat hulle die eerste op die stroomdiens was.<ref>{{Cite web |title=TYT Network |url=https://tyt.com/about/talent/1lBUR818CcK6qKyc4SsmGQ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913002502/https://tyt.com/about/talent/1lBUR818CcK6qKyc4SsmGQ |archive-date=13 September 2018 |access-date=12 September 2018 |website=tyt.com |language=en}}</ref> Uygur sê gereeld dat The Young Turks die grootste aanlyn nuusprogram ter wêreld is, en het dit sedert ten minste 2011 beweer.<ref>{{Cite news |last=Kevin Lincoln |title=Meet The Host Of "The Largest Online News Show In The World" |url=https://www.businessinsider.com/i-host-the-largest-online-news-show-in-the-world-and-im-risking-it-all-to-join-a-cable-network-youve-never-heard-of-2011-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913040050/https://www.businessinsider.com/i-host-the-largest-online-news-show-in-the-world-and-im-risking-it-all-to-join-a-cable-network-youve-never-heard-of-2011-12 |archive-date=13 September 2018 |access-date=12 September 2018 |work=Business Insider}}</ref> Dit het meer as 5 miljard kyke op YouTube, en meer as 5 miljoen intekenare, versamel vir 'n Amerikaanse rangorde van #5,566.<ref>{{Cite web |last=Maher |first=Bron |date=29 Junie 2022 |title=Revealed: The biggest English-language news outlets on Youtube and their most popular videos |url=https://pressgazette.co.uk/media-audience-and-business-data/biggest-news-youtube/ |website=Press Gazette}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Young Turks's YouTube Stats and Analytics &#124; HypeAuditor - Influencer Marketing Platform |url=https://hypeauditor.com/youtube/UC1yBKRuGpC1tSM73A0ZjYjQ/ |website=HypeAuditor.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Young Turks |url=https://www.youtube.com/channel/UC1yBKRuGpC1tSM73A0ZjYjQ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912093910/https://www.youtube.com/channel/UC1yBKRuGpC1tSM73A0ZjYjQ |archive-date=12 September 2018 |access-date=12 September 2018 |website=YouTube |language=en}}</ref> Deur gebruik te maak van die invloed van ''The Young Turks''-geselsprogram, het Uygur dit uitgebrei na 'n netwerk van kanale en programme, begin met ''Pop Trigger'' op 5 Julie 2007.<ref>{{Cite web |title=Pop Trigger |url=https://www.youtube.com/channel/UCVa_VOxnPSJe49poc7DW2yQ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828004506/https://www.youtube.com/channel/UCVa_VOxnPSJe49poc7DW2yQ |archive-date=August 28, 2018 |access-date=12 September 2018 |website=YouTube |language=en}}</ref> Video van die program word daagliks op sy webwerf gestroom, sowel as op YouTube, YouTubeTV, via verskeie stroomplatforms, uitgesaai op 'n handvol plaaslike televisiekanale regoor die VSA, en is 'n poduitsending.<ref name="rebel headquarters">{{Cite web |title=The Young Turks: Rebel Headquarters : News : Politics : Commentary |url=http://www.theyoungturks.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080301231336/http://www.theyoungturks.com/ |archive-date=1 Maart 2008 |access-date=29 Augustus 2010}}</ref><ref name="podcasting">{{Cite web |title=The Young Turks: Welcome to The Young Turks Podcasting : News : Politics : Commentary |url=http://www.theyoungturks.com/info/podcasting |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110106090958/http://www.theyoungturks.com/info/podcasting |archive-date=6 Januarie 2011 |access-date=29 Augustus 2010}}</ref> In September 2011, toe Uygur jare lank 'n televisieplatform vir ''The Young Turks'' gesoek het, is 'n weekaand TV-uitgawe van die program aangekondig op die nuwe Current TV, wat lae graderings gehad het,<ref>{{Cite web |last=Stelter |first=Brian |date=20 September 2011 |title=Current TV Hires Cenk Uygur |url=https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2011/09/20/current-tv-hires-cenk-ugyur/ |website=Media Decoder Blog}}</ref><ref name="Fish59139">{{Cite book |last=Fish |first=Adam |url=https://books.google.com/books?id=SdKyDgAAQBAJ&q=Young+Turks+Cenk&pg=PA161 |title=Technoliberalism and the end of participatory culture in the United States |publisher=Springer |year=2017 |isbn=9783319312569 |pages=59, 139 |access-date=25 Oktober 2020 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075824/https://books.google.com/books?id=SdKyDgAAQBAJ&q=Young+Turks+Cenk&pg=PA161#v=snippet&q=Young%20Turks%20Cenk&f=false |url-status=live }}</ref> om 19:00. EST (M–F) op die netwerk wat iewers in die vierde kwartaal van 2011 begin<ref name="currenttv">{{Cite news |last=Stelter |first=Brian |date=20 September 2011 |title=Current TV Hires Cenk Uygur |url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2011/09/20/current-tv-hires-cenk-ugyur/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110922010124/http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2011/09/20/current-tv-hires-cenk-ugyur/ |archive-date=22 September 2011 |access-date=20 September 2011 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref name="guardian">{{Cite news |last=Madlena |first=Chavala |date=26 April 2010 |title=Cenk Uygur on the success of The Young Turks |url=https://www.theguardian.com/media/2010/apr/26/cenk-uygur-young-turks |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928091053/http://www.theguardian.com/media/2010/apr/26/cenk-uygur-young-turks |archive-date=28 September 2013 |access-date=27 Mei 2010 |work=[[The Guardian]]}}</ref><ref name="mediabistro">{{Cite news |last=Hammer |first=Andrea K. |date=25 Mei 2010 |title=Hey, How'd You Draw 250 Million Viewers to Your Web Show, The Young Turks? |url=http://www.mediabistro.com/articles/cache/a10892.asp?c=mbennf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529153719/http://www.mediabistro.com/articles/cache/a10892.asp?c=mbennf |archive-date=29 Mei 2010 |access-date=26 Mei 2010 |quote= Op 21 Januarie 2010 het MSNBC aangekondig dat hy as plaasvervanger 'n een-uur-nuusprogram vir die stasie om 18:00 sal aanbied. Oos op weeksaande. Mediabistro.com}}</ref> Die program op Current TV het in Desember 2011 begin, met 'n lae kykertal,<ref name="mdcjan13">{{Cite web |last=Stelter |first=Brian |date=13 Januarie 2012 |title=Current TV Finds a Good Number Within Its Tiny Ratings |url=https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/01/13/current-tv-finds-a-good-number-within-its-tiny-ratings/ |website=Media Decoder Blog |access-date=14 November 2023 |archive-date=26 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426193425/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/01/13/current-tv-finds-a-good-number-within-its-tiny-ratings/ |url-status=live }}</ref> en geëindig op 15 Augustus 2013, met die einde van alle regstreekse programme op Current TV. In 2015 het Uygur die voormalige [[Ku Klux Klan]]-leier en wit oppergesag [[Neo-Nazisme|neo-Nazi]] David Duke op die program aangebied in 'n antisemitiese segment oor "hoe Jode alles beheer."<ref name="varietydec14">{{Cite web |last=Spangler |first=Todd |date=14 Desember 2019 |title=Bernie Sanders Retracts Endorsement of Young Turks Founder Cenk Uygur After Backlash |url=https://variety.com/2019/digital/news/bernie-sanders-cenk-uygur-retracts-endorsement-backlash-1203436658/ |access-date=12 November 2023 |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112011931/https://variety.com/2019/digital/news/bernie-sanders-cenk-uygur-retracts-endorsement-backlash-1203436658/ |url-status=live }}</ref><ref name="mdcjan13" /> Uygur het op die [[Lex Fridman]]-onderhoud in 2024 gesê dat hy het teen David Duke se sienings geredeneer het.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=QJtPROVsePk |title=Cenk Uygur: Trump vs Harris, Progressive Politics, Communism & Capitalism {{!}} Lex Fridman Podcast #441 |publisher=Lex Fridman |access-date=2024-09-03 |via=YouTube}}</ref> In 2019 het hy getwiet dat Evangeliese Christene die ergste antisemitisme in die wêreld koester.<ref>{{Cite web |last=David French |date=22 Maart 2019 |title=The Real Reasons American Evangelicals Support Israel |url=https://www.nationalreview.com/2019/03/the-real-reasons-american-evangelicals-support-israel/ |website=[[National Review]] |access-date=13 November 2023 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113060346/https://www.nationalreview.com/2019/03/the-real-reasons-american-evangelicals-support-israel/ |url-status=live }}</ref> In Mei 2018 het ''The Young Turks'' sy eie TV-formaat 24-uur-kanaal op YouTube TV bekendgestel, wat beide regstreekse en voorafopgeneemde programme insluit.<ref>{{Cite news |last=Spangler |first=Todd |date=17 Mei 2018 |title=YouTube TV Launches Tastemade, TYT Network 24-Hour Linear Channels |url=https://variety.com/2018/digital/news/youtube-tv-tastemade-young-turks-linear-channels-1202812759/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828212710/https://variety.com/2018/digital/news/youtube-tv-tastemade-young-turks-linear-channels-1202812759/ |archive-date=29 Augustus 2018 |access-date=12 September 2018 |work=Variety |language=en-US}}</ref> Uygur het sy neef, [[Hasan Piker]], gehuur om vir die program te werk.<ref>{{Cite web |last=Lorenz |first=Taylor |date=10 November 2020 |title=How Hasan Piker Took Over Twitch |url=https://www.nytimes.com/2020/11/10/style/hasan-piker-twitch.html |website=The New York Times |access-date=14 November 2023 |archive-date=10 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201110173729/https://www.nytimes.com/2020/11/10/style/hasan-piker-twitch.html |url-status=live }}</ref> ===MSNBC=== MSNBC het Uygur as 'n bydraer en plaasvervangende anker vir die netwerk op 21 Oktober 2010 gehuur.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2010/tv/news/msnbc-hires-cenk-uygur-1118026116/|title=MSNBC hires Cenk Uygur|first=Sam|last=Thielman|work=Variety|date=22 Oktober 2010|access-date=15 November 2023|archive-date=15 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231115041617/https://variety.com/2010/tv/news/msnbc-hires-cenk-uygur-1118026116/|url-status=live}}</ref><ref name="Marmura100">{{harvnb|Marmura|2018|p=100.}}</ref><ref name="Karpf125">{{cite book|last=Karpf|first=David|title=The MoveOn Effect: The Unexpected Transformation of American Political Advocacy|year=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199942879|url=https://books.google.com/books?id=xlifgdlbCIkC&q=cenk+uygur&pg=PA125|pages=125|access-date=25 Oktober 2020|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075825/https://books.google.com/books?id=xlifgdlbCIkC&q=cenk+uygur&pg=PA125#v=snippet&q=cenk%20uygur&f=false|url-status=live}}</ref> Op 21 Januarie 2011 is Uygur aangewys as die gasheer van die 18:00. Oostelike gleuf op MSNBC as die anker van 'n nuwe prime time-uitgawe van MSNBC Live, wat lei tot 'n herrangskikking van die tydgleuwe van MSNBC se ander prime time-programme. Uygur het die tydgleuf vir ses maande gevul, van Januarie tot Junie 2011.<ref name="olbermann leaves">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/24/AR2011012405321.html |title=Keith Olbermann leaves MSNBC, speculation follows |newspaper=[[The Washington Post]] |date=4 Januarie 2011 |access-date=9 Maart 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113084729/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/24/AR2011012405321.html |archive-date=13 November 2012 |url-status=live}}</ref><ref name="hollywood">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/cenk-uygur-exits-msnbc-213624|title=Cenk Uygur Exits MSNBC|website=The Hollywood Reporter|date=20 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723082136/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/cenk-uygur-exits-msnbc-213624 |archive-date=23 Julie 2011|accessdate=21 Julie 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/07/21/business/media/sharpton-close-to-being-msnbc-anchor.html|title=Sharpton Appears to Win Anchor Spot on MSNBC|first=Brian|last=Stelter|date=21 Julie 2011|work=The New York Times}}</ref> Die bestuur het die styl van verskeie gashere, insluitend Uygur, gesien as buite die basis van MSNBC se handelsmerkdoelwitte, wat tot hul degradering gelei het.<ref name="Peck105"/> Volgens Uygur het MSNBC-president Phil Griffin nie van sy "aggressiewe styl" gehou nie en vir hom gesê dat die netwerk se gehoor "verskillende maniere van praat vereis".<ref name="Peck105"/> MSNBC het ontken dat die netwerk sensuur van sy anti-korporatiewe standpunte verlang, en beide kante het saamgestem dat hul belangrikste meningsverskille oor die kommunikasiestyl gaan.<ref name="Peck105"/> Sy kontrak het geëindig toe hy 'n naweekgleuf aangebied is en het geweier. Hy is vervang deur Al Sharpton, wat teen September 4% hoër graderings gekry het.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/09/19/business/media/as-an-msnbc-host-al-sharpton-is-a-hybrid-like-no-other.html|title=As an MSNBC Host, Sharpton Is a Hybrid Like No Other|first=Alan|last=Feuer|date=18 September 2011|work=The New York Times|access-date=14 November 2023|archive-date=5 September2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905075826/https://www.nytimes.com/2011/09/19/business/media/as-an-msnbc-host-al-sharpton-is-a-hybrid-like-no-other.html|url-status=live}}</ref><ref name="Peck105"/><ref name="sharpton appears">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/07/21/business/media/sharpton-close-to-being-msnbc-anchor.html?scp=1&sq=cenk&st=cse|title=Sharpton Appears to Win Anchor Spot on MSNBC|first=Brian|last=Stelter|work=[[The New York Times]]|date=20 Julie 2011|access-date=26 Februarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301131137/http://www.nytimes.com/2011/07/21/business/media/sharpton-close-to-being-msnbc-anchor.html?scp=1&sq=cenk&st=cse|archive-date=1 Maart 2017|url-status=live}}</ref><ref name="leaving">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-cenkuygur-idUSTRE76K02A20110721 |title=Cenk Uygur, host of "MSNBC Live" since January, will be leaving MSNBC after declining a shift to another timeslot|author= Lucas Shaw|work=[[Reuters]]|date=20 Julie 2011|access-date=30 Junie 2017 |archive-date=1 Februarie 2013|archive-url=https://archive.today/20130201044812/http://www.reuters.com/article/2011/07/21/us-cenkuygur-idUSTRE76K02A20110721 |url-status=live }}</ref> Nadat hy kabelnuus verlaat het, het Uygur sy aandag aan TYT gewy.<ref name="Peck105">{{cite book|last=Peck|first=Reece|title=Fox populism: Branding conservatism as working class|year=2019|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=9781108496766|url=https://books.google.com/books?id=JFR-DwAAQBAJ&q=Fox+Populism:+Branding+Conservatism+as+Working+Class&pg=PR9|pages=105|access-date=25 Oktober 2020|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080332/https://books.google.com/books?id=JFR-DwAAQBAJ&q=Fox+Populism:+Branding+Conservatism+as+Working+Class&pg=PR9#v=snippet&q=Fox%20Populism%3A%20Branding%20Conservatism%20as%20Working%20Class&f=false|url-status=live}}</ref> Uygur het mettertyd ontnugter geraak met tradisionele media-instellings.<ref name="Marmura100"/> ===Wolf-PAC=== Uygur het die verwydering van korporatiewe skenkings uit die politieke stelsel ondersteun, en hy het gesê dat "veldtogfinansieringshervorming" die "enigste kwessie" in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] is.<ref name="Lessig5">{{cite book|last=Lessig|first=Lawrence|title=Republic, Lost: How Money Corrupts Congress-and a Plan to Stop It|year=2011|publisher=Hachette UK|isbn=9780446576420|url=https://books.google.com/books?id=SQo5AQAAQBAJ&q=cenk+Uygur+&pg=PT298|pages=5|access-date=25 Oktober 2020|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080333/https://books.google.com/books?id=SQo5AQAAQBAJ&q=cenk+Uygur+&pg=PT298|url-status=live}}</ref><ref name="Solaimanxxi">{{cite thesis|last=Solaiman|first=Barry|date=2017|title=Evaluating Lobbying in the United Kingdom: Moving from a Corruption Framework to 'Institutional Diversion'|type=Ph.D.|publisher=University of Cambridge|url=https://www.repository.cam.ac.uk/bitstream/handle/1810/269394/Solaiman-2017-PhD.pdf?sequence=1|access-date=24 Februarie 2020|pages=xxi}}</ref> Verskeie Hooggeregshof-uitsprake (1976, 1978, 2010) oor veldtogfinansiering het Uygur gemotiveer<ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/in-supreme-court-ruling-on-campaign-finance-the-public-dissents/ |title=In Supreme Court Ruling on Campaign Finance, the Public Dissents |work=ABC News |access-date=17 Julie 2014}}</ref><ref>{{cite interview|last=Uygur|first=Cenk |subject-link=Cenk Uygur |interviewer=Sam Kessler |title=Politics and Populism: Interview with Cenk Uygur|url=https://harvardpolitics.com/interviews/politics-populism-interview-cenk-uygur/|publisher=Harvard University |location=Cambridge, Massachusetts |date=26 Februarie 2017 |work=Harvard Political Review |access-date=9 Augustus 2019 |archive-date=9 Augustus 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809153545/https://harvardpolitics.com/interviews/politics-populism-interview-cenk-uygur/ |url-status=dead }}</ref> tydens die Occupy Wall Street-beweging om 'n langtermynprojek, 'n politieke aksiekomitee genaamd Wolf-PAC, op 19 Oktober 2011 van stapel te stuur , in New York City.<ref>{{cite news|last1=Blumenthal|first1=Paul|title=Cenk Uygur Launches New Effort To Separate Money And Politics|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/10/20/cenk-uygur-separate-money-and-politics_n_1023053.html|access-date=16 November 2014|work=The Huffington Post|date=20 Oktober 2011|archive-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129034341/http://www.huffingtonpost.com/2011/10/20/cenk-uygur-separate-money-and-politics_n_1023053.html|url-status=live}}</ref><ref name="Wieciech80">{{cite journal|last=Wieciech|first=Tomasz|title=An Article V Convention of States as a Constitutional Initiative at the Federal Level|url=https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/67529/wieciech_an_article_v_convention_of_states_as_a_constitutional_initiative_2018.pdf?sequence=1&isAllowed=y|journal=TEKA of Political Science and International Relations|volume=13|issue=1|year=2018|pages=80|access-date=24 Februarie 2020|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080341/https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/67529/wieciech_an_article_v_convention_of_states_as_a_constitutional_initiative_2018.pdf?sequence=1&isAllowed=y|url-status=live}}</ref> Wolf-PAC het ten doel om staatswetgewers te beywer om resolusies aan te neem wat vra vir 'n Konvensie van die State kragtens Artikel V van die Amerikaanse Grondwet. Sy slagspreuk is "'n Super-PAC om alle super-PAC's te beëindig". Die doel van die konvensie sou wees om 'n wysiging aan die Verenigde State se Grondwet deur te voer wat korporatiewe persoonlikheid sou beëindig en alle verkiesings in die Verenigde State in die openbaar sou finansier.<ref>{{cite web |title=The Plan |url=http://www.wolf-pac.com/the_plan |work=Wolf PAC |access-date=26 Februarie 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219035834/http://www.wolf-pac.com/the_plan |archive-date=19 Februarie 2013 |url-status=live}}</ref> Vanaf 2017 het vyf state 'n resolusie aanvaar wat vra vir so 'n konvensie, hoewel nie alle state dieselfde taal in hul konvensie-oproep gebruik het nie.<ref>{{cite news|last1=Bogdan|first1=Jennifer|title=At R.I. State House, Wolf PAC lobbyists made late push|url=http://www.providencejournal.com/news/20160620/at-ri-state-house-wolf-pac-lobbyists-made-late-push|access-date=10 April 2017|publisher=Providence Journal|date=20 Junie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710041417/http://www.providencejournal.com/news/20160620/at-ri-state-house-wolf-pac-lobbyists-made-late-push|archive-date=10 Julie 2018|url-status=live}}</ref> Volgens indienings by die Federale Verkiesingskommissie het Wolf-PAC gedurende die 2016- en 2018-verkiesingsiklusse byna 80% van sy uitbetalings aan salarisse en administratiewe koste bestee. Jonah Bennett het in The Daily Caller gesê: "Cenk Uygur is so daarop ingestel om geld uit die politiek te hou dat sy eie [[politieke aksiekommitee]] (PAC) feitlik al sy skenkergeld aan personeel- en bedryfsuitgawes spandeer."<ref name="cpr">{{Cite web|url=https://capitalresearch.org/article/the-young-turks-part-3/|title=The Young Turks: Regressive Bad Faith|date=1 November 2018|author=Steve Warner|website=Capital Research Center|access-date=14 November 2023|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080335/https://capitalresearch.org/article/the-young-turks-part-3/|url-status=live}}</ref> ===Justice Democrats=== Op 23 Januarie 2017 het Uygur die Justice Democrats saam met Kyle Kulinski, 'n politieke kommentator wat geaffilieer was met Uygur se ''Young Turks''-netwerk, gestig.<ref>{{cite web|first=David|last=Wiegel|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2017/01/23/progressives-launch-justice-democrats-to-counter-primary-corporate-legislators/|title=Progressives launch 'Justice Democrats' to counter party's 'corporate' legislators|newspaper=[[The Washington Post]]|date=23 Januarie 2017|access-date=24 Januarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330162649/https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2017/01/23/progressives-launch-justice-democrats-to-counter-primary-corporate-legislators/|archive-date=30 Maart 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|first=Tim|last=Haines|url=http://www.realclearpolitics.com/video/2017/01/24/cenk_uygur_launches_a_new_wing_of_democratic_party_justice_democrats.html|title=Cenk Uygur Launches A "New Wing" Of Democratic Party: Justice Democrats|website=[[Real Clear Politics]]|date=24 Januarie 2017|access-date=24 Januarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202071447/http://www.realclearpolitics.com/video/2017/01/24/cenk_uygur_launches_a_new_wing_of_democratic_party_justice_democrats.html|archive-date=2 Februarie 2017|url-status=live}}</ref><ref name="GrigoryanSuetzl190"/> Die groep poog om die Demokratiese Party te stuur in die sterk progressiewe, sosiaal-demokratiese of demokratiese sosialistiese<ref name="GrigoryanSuetzl190"/> rigting wat deur die Amerikaanse senator [[Bernie Sanders]] voorgestaan word. Die groep het progressiewe kandidate in voorverkiesings ondersteun teen politici wat hulle as gematigde en konserwatiewe Demokrate beskou,<ref>{{cite news|first=David|last=Wiegel|url=https://www.washingtonpost.com/news/powerpost/wp/2017/09/29/four-reasons-why-democrats-arent-facing-rebellions-in-primaries/|title=Four Reasons Democrats Aren't Facing Rebellions in Primaries|newspaper=[[The Washington Post]]|date=29 September 2017|access-date=6 Februarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130151722/https://www.washingtonpost.com/news/powerpost/wp/2017/09/29/four-reasons-why-democrats-arent-facing-rebellions-in-primaries/|archive-date=30 November 2018|url-status=live}}</ref><ref name="GrigoryanSuetzl190">{{cite book|last1=Grigoryan|first1=Nune|last2=Suetzl|first2=Wolfgang|chapter=Hybridized political participation|editor1-last=Atkinson|editor1-first=Joshua D.|editor2-last=Kenix|editor2-first=Linda|title=Alternative Media Meets Mainstream Politics: Activist Nation Rising|year=2019|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9781498584357|url=https://books.google.com/books?id=D_CYDwAAQBAJ&q=Alternative+Media+Meets+Mainstream+Politics:+Activist+Nation+Rising|pages=190|access-date=25 Oktober 2020|archive-date=5 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080335/https://books.google.com/books?id=D_CYDwAAQBAJ&q=Alternative+Media+Meets+Mainstream+Politics:+Activist+Nation+Rising#v=snippet&q=Alternative%20Media%20Meets%20Mainstream%20Politics%3A%20Activist%20Nation%20Rising&f=false|url-status=live}}</ref> soos Joe Manchin,<ref>{{cite web|url=http://tuzmp3.co/mp3/progressive-primary-challenger-senator-joe-manchin-a-democrat-in-name-only.html|title=Expired - domain expired|website=tuzmp3.co|access-date=19 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119235341/http://tuzmp3.co/mp3/progressive-primary-challenger-senator-joe-manchin-a-democrat-in-name-only.html|archive-date=19 Januarie 2018|url-status=dead}}</ref> Joe Crowley,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/06/26/nyregion/joseph-crowley-ocasio-cortez-democratic-primary.html|title=Alexandria Ocasio-Cortez Defeats Joseph Crowley in Major Democratic House Upset|last1=Goldmacher|first1=Shane|date=26 Junie 2018|work=The New York Times|access-date=16 Februarie 2019|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en-US|issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627022115/https://www.nytimes.com/2018/06/26/nyregion/joseph-crowley-ocasio-cortez-democratic-primary.html|archive-date=27 Junie 2018|url-status=live}}</ref> en Dianne Feinstein.<ref>{{cite web|url=https://www.xumo.tv/video/XM0H7MR58SF89A/huge-dianne-feinstein-challenger-announcement-thursday-november-2nd|title=HUGE Dianne Feinstein Challenger Announcement Thursday, November 2nd|website=XUMO|access-date=19 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120065851/https://www.xumo.tv/video/XM0H7MR58SF89A/huge-dianne-feinstein-challenger-announcement-thursday-november-2nd|archive-date=20 Januarie 2018|url-status=dead}}</ref> Uygur is op 22 Desember 2017 uit die Justice Democrats gedwing, na die ontdekking van webjoernaalplasings wat hy in die vroeë 2000's geskryf het waarin hy verklarings gemaak het wat deur Justice Democrats se leierskap as "seksisties en rassisties" beskryf is.<ref name="lamnov19">{{Cite web|url=https://lamag.com/featured/cenk-uygur-congress-campaign|title=Cenk Uygur Is out for Katie Hill's Seat. When it Comes to Republicans, He's Ready to 'Rip Their Face Off'|author=Brittany Martin|work=LA Magazine|date=November 19, 2019|access-date=November 12, 2023|archive-date=November 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231112071220/https://lamag.com/featured/cenk-uygur-congress-campaign|url-status=live}}</ref><ref name=nytdec13/><ref>{{cite tweet |author=Justice Democrats |user=justicedems |number=944356205476106240 |date=December 22, 2017 |title=We are deeply disturbed by recent news regarding @cenkuygur & David Koller. Their language and conduct is horrifying and does not reflect our values at Justice Democrats. We would be hypocrites to not act immediately and ask for their resignation. Here is our official statement}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/justice-democrats-ousts-cenk-uygur_us_5a3eb4d1e4b025f99e178181 |title=Progressive Group Ousts Cenk Uygur Over Past Sexist Writing|last=Marans|first=Daniel|date=December 23, 2017|website=[[The Huffington Post]] |access-date=April 24, 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108010430/https://www.huffingtonpost.com/entry/justice-democrats-ousts-cenk-uygur_us_5a3eb4d1e4b025f99e178181|archive-date=January 8, 2019 |url-status=live }}</ref><ref name="Hellinger109">{{cite book|last=Hellinger|first=Daniel C.|title=Conspiracies and Conspiracy Theories in the Age of Trump|year=2018|publisher=Springer|isbn=9783319981581|url=https://books.google.com/books?id=U3hvDwAAQBAJ&q=Conspiracies+and+Conspiracy+Theories+in+the+Age+of+Trump|pages=109|access-date=25 Oktober 2020|archive-date=September 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905080336/https://books.google.com/books?id=U3hvDwAAQBAJ&q=Conspiracies+and+Conspiracy+Theories+in+the+Age+of+Trump#v=snippet&q=Conspiracies%20and%20Conspiracy%20Theories%20in%20the%20Age%20of%20Trump&f=false|url-status=live}}</ref> Die volgende dag het Uygur om verskoning gevra en sy vorige stellings aan die kaak gestel in 'n video op The Young Turks-kanaal op YouTube. In 'n onderhoud met ''The Wrap'' het Uygur gesê hy het die "lelike" plasings 'n dekade gelede uitgevee, en bygevoeg: "Die goed wat ek destyds geskryf het, was regtig onsensitief en onkundig. As jy dit vandag lees, wat ek 18 jaar gelede geskryf het, en jy is daardeur beledig, jy is 100 persent reg En enigiemand wat aan daardie materiaal onderwerp word, vra om verskoning en ek is diep spyt dat ek daardie goed geskryf het toe ek 'n ander ou was.<ref name=":1" /> Uygur het gesê dat hy die plasings geskryf het terwyl hy nog 'n konserwatief was, voordat hy 'n politieke transformasie ondergaan het en 'n liberaal geword het; hy het beweer dat hy "nog nie volwasse was nie" en "steeds 'n konserwatief was wat gedink het dat dinge polities inkorrek en kontroversieel was". Uygur het bygevoeg, "As iemand dit vandag gesê het, sou ek hulle hewig kritiseer op die program en met reg, en ek het. Ek het myself oor die jare gekritiseer".<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.thewrap.com/young-turks-cenk-uygur-blog-breasts-women-flawed/|access-date=11 Julie 2019|title='Young Turks' Founder Cenk Uygur Apologizes for 'Ugly,' 'Insensitive' Old Blog Posts (Exclusive)|first=Jon|last=Levin|date=21 Desember 2017|website=TheWrap|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712011737/https://www.thewrap.com/young-turks-cenk-uygur-blog-breasts-women-flawed/|archive-date=12 Julie 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/dec/22/cenk-uygur-young-turks-founder-apologizes-insensit/ |title=Cenk Uygur, 'Young Turks' founder, apologizes for 'insensitive and ignorant' posts about women |last=Chasmar |first=Jessica |date=22 Desember 2017 |newspaper=[[The Washington Times]] |access-date=24 April 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808115003/https://www.washingtontimes.com/news/2017/dec/22/cenk-uygur-young-turks-founder-apologizes-insensit/ |archive-date=8 Augustus 2018 |url-status=live }}</ref> ===Rebellion PAC=== In 2020 het hy saam met Brianna Wu, Rebellion PAC, 'n politieke aksiekomitee met 'n fokus op die aanbieding van advertensies ter ondersteuning van progressiewe verkiesingskandidate gestig.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2020/08/13/trailer-path-ahead-kamala-harris/|title=The Trailer: The path ahead for Kamala Harris|last=Weigel|first=David|author-link=David Weigel|date=13 Augustus 2020|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=30 April 2022|archive-date=28 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128001439/https://www.washingtonpost.com/politics/2020/08/13/trailer-path-ahead-kamala-harris/|url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Uygur, Cenk}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie: Amerikaanse politici]] orbhrhursw0eu4xufl1ze2zlpm6qvwj Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026 4 421906 2888779 2888200 2026-03-30T13:23:15Z Aliwal2012 39067 2888779 wikitext text/x-wiki {{argief}} == [[101955 Benoe]] == {{sperdatum|10 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} – Ek dink nie hy kan te lank oorstaan nie, want dan sal hy verouderd raak oor die monsters wat ontleed word. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 06:45, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Altyd lekker om jou artikels te lees. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:23, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:16, 8 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 1 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) == [[Belgiese nasionale rugbyspan]] == {{sperdatum|29 November 2024}} * {{ondersteun}} – Een van die opkomende Europese rugbyspanne en dikwels 'n struikelblok in Duitsland se pogings om vir 'n rugbywêreldbekertoernooi te kwalifiseer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 29 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Gebruikerbespreking:Jon Gua|kontak]]) 07:03, 30 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 08:17, 30 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek ondersteun dit slegs om jou reeks mooi te voltooi [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:19, 31 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 13:23, 31 Desember 2024 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 2 2026]] – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 7 Desember 2024 (UTC) == [[Alaska]] == {{sperdatum|19 Januarie 2025}} * {{ondersteun}} – Op die aardbol is daar nie 'n ander plek wat verder weg is as die 49ste Amerikaanse deelstaat. Hierdie artikel is in herinnering uitgebrei aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] se voorbladartikels [[Alabama]], [[Hawaii]] en [[Vermont]] en ek wy dit ook aan Voya. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:29, 19 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 23:45, 19 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:02, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:24, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 3 2026]] – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 7 Desember 2024 (UTC) == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{sperdatum|1 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 22:51, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 14:54, 3 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 4 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) == [[Jenson Button]] == {{sperdatum|8 Mei 2025}} * {{ondersteun}} – [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] se [[Formule Een]]-renjaerkampioen. (Artikel oorskry nou 120 000 grepe--2 weke se vertaalwerk!) --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:32, 1 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:43, 3 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 08:13, 6 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 5 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:16, 8 Mei 2025 (UTC) == [[Helios]] == {{sperdatum|6 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 07:47, 6 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 6 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Februarie 2025 (UTC) == [[Brandenburg]] == {{sperdatum|19 Januarie 2025}} * {{ondersteun}} – Mag ek my eie deelstaat voorstel vir ons voorblad? Dit pas ook mooi by [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] se ander voorbladartikels oor Duitse deelstate soos [[Berlyn]], [[Bremen]], [[Hamburg]], [[Hesse]] en [[Nedersakse]] asook die Brandenburgse hoofstad [[Potsdam]] en [[Bernau bei Berlin]]. Voyageur, hierdie artikel wy ek weer aan jou! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:29, 19 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 23:45, 19 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:02, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 21:27, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 7 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 19 Januarie 2025 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{sperdatum|6 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 07:47, 6 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 8 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) == [[Nederlandse nasionale rugbyspan]] == {{sperdatum|29 November 2024}} * {{ondersteun}} – Een van die opkomende Europese rugbyspanne en dikwels 'n struikelblok in Duitsland se pogings om vir 'n rugbywêreldbekertoernooi te kwalifiseer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 29 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Gebruikerbespreking:Jon Gua|kontak]]) 07:03, 30 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 08:17, 30 Oktober 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek ondersteun dit slegs om jou reeks mooi te voltooi [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:19, 31 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 13:23, 31 Desember 2024 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 9 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 19 Januarie 2025 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{sperdatum|6 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} – Ek dog ek het hom al opgesit, maar dit lyk my nie so nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:08, 6 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 18:20, 17 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 10 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) == [[C. Louis Leipoldt]] == {{sperdatum|20 Januarie 2025}} * {{ondersteun}} – Mens kom kort aan woorde om die artikel oor hierdie intelligente en groot gees te motiveer as voorbladartikel, want wat kan mens werklik nog sê oor Leipoldt se nagelate erfenis wat nie reeds gesê is nie? (die artikel is uit die aard van die saak netjies en uitgebreid) So kan mens bv. voortgaan oor sy vele prestasies en die belang van sy werk vir Afrikaans en ons kultuurskatte; sy opregte, gematigde en ongeïnteresseerde temperament, en die belang van sy werk vir die nageslag ens., maar dis verniet, want die man spreek eintlik vir homself! [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 21:44, 20 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:02, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:05, 10 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 11 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 19 Januarie 2025 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{sperdatum|17 Februarie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 07:44, 17 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 18:19, 17 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 12 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:50, 23 Januarie 2025 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{sperdatum|7 Maart 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 19:45, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 20:44, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 13 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:33, 6 Maart 2025 (UTC) == [[T20I-wêreldbeker 2016]] == {{sperdatum|17 September 2025}} * {{ondersteun}} – Nadat die artikel die merk van 100&nbsp;000&nbsp;[[Greep|grepe]] en ook 100 verwysings behaal het. Ek vra dat dié artikel in die week van 3 April 2026, tien jaar ná die 2016-eindstryd, op ons voorblad verskyn. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 17 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – SpesBona, die pyplyn was reeds vol vir 2026, maar ek het dit ingeforseer! Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:58, 21 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 14 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:45, 21 September 2025 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{sperdatum|7 Maart 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 19:45, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Broodnodig vir die voorblad! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:54, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Dankie! Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 20:45, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:33, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 15 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:33, 6 Maart 2025 (UTC) == [[Krieket]] == {{sperdatum|1 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – Reeds twee jaar gelede oorvertaal uit Engels. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:59, 14 Augustus 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:01, 16 Augustus 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 20:42, 16 Augustus 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:36, 12 September 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 16 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:19, 16 Maart 2025 (UTC) == [[Georges Méliès]] == {{sperdatum|10 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – "Die eerste groot rolprenttowenaar" – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:14, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:59, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:35, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 17 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:19, 16 Maart 2025 (UTC) == [[Meryl Streep]] ingevoeg (eintlik "ingeforseer") == {{sperdatum|12 April 2026}} * {{ondersteun}} – Ek is eintlik bang om dié artikel te benoem, want hy gaan verouderd wees voor die jaar om is. Is dit oukei om dit so gou moontlik te plaas in die plek van een van my ander artikels? Dalk in die plek van [[Anatolië]]. Jammer en dankie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:30, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ons het jou versoek oorweeg Burgert! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:48, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:17, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:21, 25 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:11, 27 Maart 2026 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 18 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:00, 27 Maart 2026 (UTC) == [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] == {{sperdatum|7 Januarie 2025}} * {{ondersteun}} – Ná die [[Rugbywêreldbeker 2027]] se uitbreiding tot 24 spanne en een regstreekse plek vir Asië is Korea een van die groot gunstelinge vir dié plek. Hulle was gedurende die 1980's op hul beste en kon spanne soos Japan klop. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 7 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:02, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 19 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 19 Januarie 2025 (UTC) == [[Hetiete]] == {{sperdatum|7 Maart 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 19:45, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Altyd interessant. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:53, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 20:44, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 7 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:10, 10 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 20 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:33, 6 Maart 2025 (UTC) == [[Bloemfontein]] == {{sperdatum|30 September 2024}} * {{ondersteun}} – Beloftes maak skuld! Soos belowe het ek hierdie artikel uitgebrei. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 31 Augustus 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 17:36, 1 September 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:06, 11 September 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:36, 12 September 2024 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2026]] – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 7 Desember 2024 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 16:05, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:32, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 22 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:05, 6 April 2025 (UTC) == [[Nelson Piquet]] == {{sperdatum|1 Augustus 2025}} * {{ondersteun}} – Nog 'n artikel in die reeks van F1-sportsterre. Groete. -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 22:31, 1 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:15, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:53, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete.[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 00:10, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 27 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 23 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 00:05, 1 Augustus 2025 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – <s>Hy het dalk nog 'n bietjie werk nodig.</s> Hy is nou reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 16:05, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Puik artikel, voldoende! – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:31, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:33, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 24 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:05, 6 April 2025 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 16:05, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – broodnodig! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:25, 27 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 25 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:05, 6 April 2025 (UTC) == [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]] == {{sperdatum|7 Januarie 2025}} * {{ondersteun}} – Hulle het ná Zimbabwe in 1987 en Suid-Afrika in 1995 die derde Afrikaspan geword wat vir 'n rugbywêreldbekertoernooi kon kwalifiseer en wél Suid-Afrika se beroemde in 1995! Hul deelname is egter deur Max Brito se tragiese ongeluk oorskadu en sedertdien het die span agteruitgegaan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 7 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 23:45, 19 Desember 2024 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:02, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 1 Januarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 26 2026]] Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 19 Januarie 2025 (UTC) == [[Ivy Mike]] == {{sperdatum|28 Maart 2025}} * {{ondersteun}} – Inhoud net-net oor die 30K maar lekker tegniese Afrikaans! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] 18:31, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek het geweet hier kom 'n voorbladpoging! Dankie Oesjaar -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:24, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 28 Februarie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 07:42, 4 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 27 2026]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:05, 6 April 2025 (UTC) == [[David Coulthard]] == {{sperdatum|3 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Britse oud-F1-renjaer, wat Suid-Afrika se poging om 'n plaaslike Grand Prix aan te bied goedgesind is. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 22:05, 3 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:58, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 13:48, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:52, 30 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 28 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Ramses II]] == {{sperdatum|6 April 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 18:00, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:25, 27 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 29 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:08, 6 April 2025 (UTC) == [[Kampioenetrofee 2025]] == {{sperdatum|16 April 2025}} * {{ondersteun}} – Nooit verwag dat 'n toernooi met 15 wedstryde die kerf van 100&nbsp;000&nbsp;grepe kan haal nie, maar daar's hy! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 16 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Dankie vir jou deursettingsvermoë om die hele toernooi af te handel SpesBona! Ek sou net verkies dat al die internasionale spelers nie rooi skakels vertoon nie, dit doen afbreuk aan 'n andersins goeie artikel. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:32, 22 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:49, 12 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 30 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:01, 3 Mei 2025 (UTC) == [[Katedraal van Petrus en Paulus]] == {{sperdatum|22 April 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 19:59, 22 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} ~ [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:44, 27 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:49, 12 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 13 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:29, 23 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 31 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:01, 3 Mei 2025 (UTC) == [[Reusebotsingshipotese]] == {{sperdatum|22 April 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 19:59, 22 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} ~ Hou daarvan! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:43, 27 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:49, 12 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 13 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:29, 23 April 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 32 2026]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:01, 3 Mei 2025 (UTC) == [[Édith Piaf]] == {{sperdatum|3 Mei 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 10:43, 3 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Sy is 'n ikoon! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:49, 12 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 13 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:26, 2 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 08:13, 6 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 33 2026]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:25, 8 Mei 2025 (UTC) == [[Louisiana]] == {{sperdatum|13 Mei 2025}} * {{ondersteun}} – Nadat ek die geskiedenisafdeling uit Duits klaar kon vertaal, wil ek graag nog een van [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] se mooi artikels oor Amerikaanse deelstate vir ons voorblad nomineer. Ná [[Alabama]], [[Alaska]], [[Hawaii]], [[Kalifornië]] en [[Vermont]] sal dit ons sesde voorbladartikel oor 'n Amerikaanse deelstaat wees, almal deur Voyageur! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 13 April 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:26, 2 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:43, 3 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 08:13, 6 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:32, 13 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 34 2026]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:47, 14 Mei 2025 (UTC) == [[Giancarlo Fisichella]] == {{sperdatum|14 Mei 2025}} * {{ondersteun}} – 'n [[Formule Een]]-renjaer wat ten spyte van sy goeie vermoëns, nooit wêreldkampioen geword het nie. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 23:01, 14 April 2025 (UTC) * {{kommentaar}} – My medebydraers, julle stel my werklik teleur met jul swak ondersteuning hiervoor, ai! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:32, 1 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:43, 3 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 08:13, 6 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:33, 13 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 35 2026]] Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:50, 6 Junie 2025 (UTC) == [[Josef Mengele]] == {{sperdatum|3 Junie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:50, 3 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 08:13, 6 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:20, 10 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:33, 13 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 18 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:50, 2 Augustus 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 36 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg]] == {{sperdatum|6 Junie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:41, 6 Mei 2025 (UTC) :{{kommentaar}} Ná maande dat ek almal so mooi getreiter het met dieselfde onderwerp, dink ek ek't nou alles gekry wat ek sover in die hande kon kry. Die res van die inligting lê seker iewers versteek in die argief van Tiger Brands. * {{ondersteun}} – Al 228 artikelwysigings deur net een bydraer, dit wil gedoen wees! Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:12, 10 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:20, 10 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – 'n Fenomenale artikel. [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 15:05, 10 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Goeie werk meneer! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:34, 13 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 18 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 22:31, 27 Mei 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:57, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 37 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Elementêre deeltjie]] == {{sperdatum|4 April 2025}} * {{ondersteun}} – Effens ingewikkeld. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 07:42, 4 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 6 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:02, 10 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:25, 27 Maart 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 38 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:08, 6 April 2025 (UTC) == [[Plejades (sterreswerm)]] == {{sperdatum|5 Julie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 13:53, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:58, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 23:50, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:52, 30 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 39 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[George Russell]] == {{sperdatum|12 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Nog 'n artikel in die reeks oor F1-sportsterre. Die voorsitter van die renjaersvereniging. Groete. -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:45, 12 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:27, 13 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 30 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 40 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 00:03, 12 Oktober 2025 (UTC) == [[Charlton Heston]] == {{sperdatum|5 Julie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 13:53, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:58, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 23:50, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:53, 30 Junie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 41 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Waterdraer (sterrebeeld)]] == {{sperdatum|5 Julie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 14:22, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:58, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 23:50, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:53, 30 Junie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 42 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Vlag van Griekeland]] == {{sperdatum|5 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Hierdie artikel is grootliks geskryf deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] en klaar vertaal deur my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 23:50, 5 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:02, 14 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:54, 30 Junie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 43 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:53, 9 Julie 2025 (UTC) == [[Anna Delvey]] == {{sperdatum|8 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Lees soos 'n riller. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:42, 8 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 11 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:07, 24 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ja, die tannie is so skelm sy steel jou suiker uit jou koffie! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 44 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:40, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Koninkryk Aksoem]] == {{sperdatum|13 Julie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 10:11, 13 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 14:33, 13 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:56, 13 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:03, 14 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 15 Junie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 45 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Vlag van Letland]] == {{sperdatum|15 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Dié vlagartikel is na aanleiding van die onlangse voorbladartikel [[vlag van Estland]] geskryf. Dit is ook altyd lekker om die landsartikel, sy hoofstad en die vlagartikel op voorbladstatus te hê (ek noem dit 'n "driekuns"). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 15 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:13, 9 Julie 2025 (UTC) Omdat daar so baie voorbladartikels oor vlae is moet hulle net deeglik in die vervoerband ingevoeg word sodat dit nie te naby aan mekaar geplaas word nie. **{{kommentaar}} – ek en SpesBona maak só! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 46 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Nabyaardevoorwerp]] == {{sperdatum|2 Augustus 2025}} * {{ondersteun}} – Lank en interessant. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:53, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 00:10, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 08:35, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:34, 10 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 27 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:32, 1 Augustus 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 47 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:18, 2 Augustus 2025 (UTC) == [[Rubens Barrichello]] == {{sperdatum|9 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse en Nederlandse wiki's. Groete. -- [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:20, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10pt">(kontak)</span>]] 13:48, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] ([[Gebruikerbespreking:Johannescharlesventer|kontak]]) 16:54, 9 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:03, 14 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 15 Junie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 48 2026]]. Uitgebrei tot 94 kilogrepe --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:56, 9 Februarie 2026 (UTC) == [[Denisovamens]] == {{sperdatum|8 Oktober 2025}} * {{ondersteun}} – Dalk 'n bietjie ingewikkeld? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:33, 8 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 11 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Jy onderskat ons Burgert! Groete. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:07, 24 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:41, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:59, 26 September 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:53, 1 Oktober 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 49 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:40, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Vlag van Litaue]] == {{sperdatum|15 Julie 2025}} * {{ondersteun}} – Dié vlagartikel is na aanleiding van die onlangse voorbladartikel [[vlag van Estland]] geskryf. Dit is ook altyd lekker om die landsartikel, sy hoofstad en die vlagartikel op voorbladstatus te hê (ek noem dit 'n "driekuns"). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 15 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:14, 9 Julie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 50 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:42, 20 Julie 2025 (UTC) == [[Reza Pahlavi]] == {{sperdatum|25 Julie 2025}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:11, 25 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – artikel is nog bietjie "jonk", maar ek ondersteun graag Burgert se voorblaaie! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:35, 25 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek hoop maar op 'n ''regime change'' daar! Enige sjah is beter as die huidige dodelike "regering". Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 25 Junie 2025 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 03:57, 11 Julie 2025 (UTC) [[Wikipedia:Voorbladartikel week 51 2026]] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 22:15, 27 Julie 2025 (UTC) ndqdaoynolgm8f2bw158a492c4mwidb Robert Lewandowski 0 424388 2888874 2877525 2026-03-30T19:25:45Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2888874 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Robert Lewandowski | image = [[Lêer:2019147183134 2019-05-27 Fussball 1.FC Kaiserslautern vs FC Bayern München - Sven - 1D X MK II - 0228 - B70I8527 (cropped).jpg|240px]] | caption = Lewandowski in 2019 | full_name = Robert Lewandowski<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Poland (POL)|publisher=FIFA |page=21 |date=18 December 2022 |access-date=9 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|8|21|df=y}} | birth_place = [[Warskou]], [[Pole]] | height = 1,86 m | position = Doelskieter | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 1996–1997 | youthclubs1 = Partyzant Leszno | youthyears2 = 1997–2004 | youthclubs2 = MKS Varsovia Warsaw | years1 = 2005 | clubs1 = Delta Warsaw | caps1 = 17 | goals1 = 4 | years2 = 2005–2006 | clubs2 = [[Legia Warsaw II]] | caps2 = 13 | goals2 = 2 | years3 = 2006 | clubs3 = [[Znicz Pruszków|Znicz Pruszków II]] | caps3 = 4 | goals3 = 8 | years4 = 2006–2008 | clubs4 = [[Znicz Pruszków]] | caps4 = 59 | goals4 = 36 | years5 = 2008–2010 | clubs5 = [[Lech Poznań]] | caps5 = 58 | goals5 = 32 | years6 = 2010–2014 | clubs6 = [[Borussia Dortmund]] | caps6 = 131 | goals6 = 74 | years7 = 2014–2022 | clubs7 = [[Bayern München]] | caps7 = 253 | goals7 = 238 | years8 = 2022– | clubs8 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps8 = 127 | goals8 = 80 | nationalyears1 = 2007 | nationalteam1 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/19]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008 | nationalteam2 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/21]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2008– | nationalteam3 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]]<ref name="Poland national football team – Polish Football Association – Robert Lewandowski">{{cite web |url=https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |title=National Teams – National Team A – Squad |website=PZPN.pl |publisher=[[Polish Football Association|PZPN]] |language=en |access-date=5 July 2024 |archive-date=5 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705150912/https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |url-status=dead }}</ref> | nationalcaps3 = 164 | nationalgoals3 = 89 | club-update = 22 Maart 2026 | nationalteam-update = 26 Maart 2026 | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = Signature lewandowski small.webp | signature_size = 105px }} }} '''Robert Lewandowski''' (gebore 21 Augustus 1988) is 'n [[Pole|Poolse]] [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n doelskieter vir [[FC Barcelona]] en die [[Poolse nasionale sokkerspan|Poolse nasionale span]] speel. Hy word beskou as een van die beste aanvallers van sy generasie, bekend vir sy afwerking, posisionering en tegniese vaardighede. Lewandowski het sy loopbaan by Znicz Pruszków begin voordat hy by Lech Poznań aangesluit het, waar hy 'n sleutelrol in hul 2009/10 Poolse Ekstraklasa-titel gespeel het. In 2010 het hy na [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] oorgeplaas en twee [[Bundesliga]]-titels gewen onder [[Jürgen Klopp]]. In 2014 het hy by Bayern München aangesluit, waar hy 'n dominante krag in Europese sokker geword het, verskeie ligatitels gewen het en in 2020 die [[UEFA Champions League]] verower het. Hy het verskeie rekords opgestel, insluitend die vinnigste vyf doele in 'n Bundesliga-wedstryd. In 2022 het hy na Barcelona geskuif en die La Liga-topskutter geword in sy debuutseisoen. Lewandowski is ook die voorste doelskieter in die geskiedenis van die Poolse nasionale span en het aan verskeie internasionale toernooie deelgeneem. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lewandowski, Robert}} [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] gzm7g7ikfl735uni5alie6pb0wat05g 2888876 2888874 2026-03-30T19:26:50Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2888876 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Robert Lewandowski | image = [[Lêer:2019147183134 2019-05-27 Fussball 1.FC Kaiserslautern vs FC Bayern München - Sven - 1D X MK II - 0228 - B70I8527 (cropped).jpg|240px]] | caption = Lewandowski in 2019 | full_name = Robert Lewandowski<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Poland (POL)|publisher=FIFA |page=21 |date=18 December 2022 |access-date=9 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|8|21|df=y}} | birth_place = [[Warskou]], [[Pole]] | height = 1,86 m | position = Doelskieter | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 1996–1997 | youthclubs1 = Partyzant Leszno | youthyears2 = 1997–2004 | youthclubs2 = MKS Varsovia Warskou | years1 = 2005 | clubs1 = Delta Warskou | caps1 = 17 | goals1 = 4 | years2 = 2005–2006 | clubs2 = [[Legia Warskou|Legia Warskou II]] | caps2 = 13 | goals2 = 2 | years3 = 2006 | clubs3 = [[Znicz Pruszków|Znicz Pruszków II]] | caps3 = 4 | goals3 = 8 | years4 = 2006–2008 | clubs4 = [[Znicz Pruszków]] | caps4 = 59 | goals4 = 36 | years5 = 2008–2010 | clubs5 = [[Lech Poznań]] | caps5 = 58 | goals5 = 32 | years6 = 2010–2014 | clubs6 = [[Borussia Dortmund]] | caps6 = 131 | goals6 = 74 | years7 = 2014–2022 | clubs7 = [[Bayern München]] | caps7 = 253 | goals7 = 238 | years8 = 2022– | clubs8 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps8 = 127 | goals8 = 80 | nationalyears1 = 2007 | nationalteam1 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/19]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008 | nationalteam2 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/21]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2008– | nationalteam3 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]]<ref name="Poland national football team – Polish Football Association – Robert Lewandowski">{{cite web |url=https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |title=National Teams – National Team A – Squad |website=PZPN.pl |publisher=[[Polish Football Association|PZPN]] |language=en |access-date=5 July 2024 |archive-date=5 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705150912/https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |url-status=dead }}</ref> | nationalcaps3 = 164 | nationalgoals3 = 89 | club-update = 22 Maart 2026 | nationalteam-update = 26 Maart 2026 | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = Signature lewandowski small.webp | signature_size = 105px }} }} '''Robert Lewandowski''' (gebore 21 Augustus 1988) is 'n [[Pole|Poolse]] [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n doelskieter vir [[FC Barcelona]] en die [[Poolse nasionale sokkerspan|Poolse nasionale span]] speel. Hy word beskou as een van die beste aanvallers van sy generasie, bekend vir sy afwerking, posisionering en tegniese vaardighede. Lewandowski het sy loopbaan by Znicz Pruszków begin voordat hy by Lech Poznań aangesluit het, waar hy 'n sleutelrol in hul 2009/10 Poolse Ekstraklasa-titel gespeel het. In 2010 het hy na [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] oorgeplaas en twee [[Bundesliga]]-titels gewen onder [[Jürgen Klopp]]. In 2014 het hy by Bayern München aangesluit, waar hy 'n dominante krag in Europese sokker geword het, verskeie ligatitels gewen het en in 2020 die [[UEFA Champions League]] verower het. Hy het verskeie rekords opgestel, insluitend die vinnigste vyf doele in 'n Bundesliga-wedstryd. In 2022 het hy na Barcelona geskuif en die La Liga-topskutter geword in sy debuutseisoen. Lewandowski is ook die voorste doelskieter in die geskiedenis van die Poolse nasionale span en het aan verskeie internasionale toernooie deelgeneem. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lewandowski, Robert}} [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 4x2o87xzbb2rkl7j9p9zwar4hklfws8 Scabiosa drakensbergensis 0 427472 2888789 2793689 2026-03-30T14:14:12Z Oesjaar 7467 Nie meer wees nie! 2888789 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = IUCN2.3 | name = | image = | taxon = Scabiosa drakensbergensis | authority = B.L.Burtt, (1970) | synonyms = }} '''''Scabiosa drakensbergensis''''' is 'n meerjarige [[blomplant]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die plant in [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]] en die [[Vrystaat]] voor. == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=2742-11 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:319837-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|drakensbergensis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] srj1wb43ylowqipk7tp5b3cig0qzj1m 2888791 2888789 2026-03-30T14:15:07Z Oesjaar 7467 /* Bronne */ Verbeter 2888791 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = IUCN2.3 | name = | image = | taxon = Scabiosa drakensbergensis | authority = B.L.Burtt, (1970) | synonyms = }} '''''Scabiosa drakensbergensis''''' is 'n meerjarige [[blomplant]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die plant in [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]] en die [[Vrystaat]] voor. == Bronnelys == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=2742-11 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:319837-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|drakensbergensis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] oiy7ub1rhi9i5l77naso5yuezkxgmii Scabiosa transvaalensis 0 427485 2888790 2793691 2026-03-30T14:14:50Z Oesjaar 7467 Nie meer wees nie! 2888790 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = VU | status_system = IUCN2.3 | name = Nierwortel | image = | taxon = Scabiosa transvaalensis | authority = S.Moore, (1918) | synonyms = }} Die '''nierwortel''' (''Scabiosa transvaalensis'') is 'n meerjarige [[blomplant]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[Mpumalanga]] vanaf [[Pelgrimsrus]] tot by [[Blyderivierspoort]] voor. Die plant word bedreig deur [[indringerplant]]e. == Bronnelys == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=2742-16 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:320201-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|transvaalensis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] ifz8lgbo50a6mtjsp55h9y49htolzr4 Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan 0 449674 2888949 2836421 2026-03-31T07:34:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888949 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vrouerugbyspan | land = Fidji | beeld = Kenteken van die Fidjiaanse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Fidjiaanse Rugbyunie]] (FRU) | bynaam = ''Fijiana'' | embleem = die [[Palmagtige|palmboom]] | stadion = HFC Bank-stadion, [[Suva]] | kapasiteit = 25&nbsp;000 | kaptein = [[Sereima Leweniqila]] | afrigter = {{vlagikoon|Wallis}} [[Ioan Cunningham]] <small>(sedert 2025)</small> | patroon_la1 = _fiji23rwch | patroon_b1 = _fiji23rwch | patroon_ra1 = _fiji23rwch | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _blackstripe | linkerarm1 = ffffff | liggaam1 = ffffff | regterarm1 = ffffff | broek1 = 000000 | kouse1 = ffffff | patroon_la2 = | patroon_b2 = _fiji_rugby23a | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _redtop | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = | regterarm2 = 000000 | broek2 = ff0000 | kouse2 = 000000 | statistiek = | toetse = | toptoetspuntebehaler = | meestedrieë = | jongstespeler = | eerste = {{FIJruv}} 15–27 {{SAMruv-r}}<br />([[Nukuʻalofa]], [[Tonga]]; 14 April 2006) | grootwen = {{FIJruv}} 152–0 {{PNGruv-r}}<br />([[Papakura]], [[Nieu-Seeland]]; 9 Julie 2022) | grootverloor = {{FIJruv}} 19–84 {{ENGruv-r}}<br />([[Auckland]], Nieu-Seeland; 8 Oktober 2022) | Wêreldbekerverskynings = 2/10 | jaar = 2021 | beste = Groepfase in [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|2021]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] | url = | unieurl = www.fijirugby.com }} Die '''Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan''' ([[Engels]]: ''Fiji women’s national rugby union team'') is die nasionale vroue[[rugby]]span wat [[Fidji]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Fidji geadministreer deur die [[Fidjiaanse Rugbyunie]] (''Fiji Rugby Union'', FRU) wat in 1913 gestig is. Fidji se bynaam is ''Fijiana'' en hulle speel tradisioneel in wit truie met swart broeke. Fidji is een van die min lande waar rugby die hoofsport is.<ref name="history">{{en}} {{cite web |url=http://www.teivovo.com/history/index.html |title=Rugby History in Fiji |publisher=Teivovo |accessdate=14 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114224240/http://www.teivovo.com/history/ |archive-date=14 November 2007 |url-status=dead}}</ref> Fidji het in 2006 sy eerste internasionale wedstryd teen [[Samoaanse nasionale vrouerugbyspan|Samoa]] gespeel. Die span neem deel aan die jaarlikse Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap, saam met [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale vrouerugbyspan|Papoea-Nieu-Guinee]], Samoa en [[Tongaanse nasionale vrouerugbyspan|Tonga]]. Fidji het twee keer vir die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer, maar hulle is in [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|2021]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] in die groepfase uitgeskakel. Die Fidjiaanse vrouerugbyspan is tans (September 2025) 14de op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=8 September 2025}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Fidjiaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Fidji is die Fidjiaanse Rugbyunie (Engels: ''Fiji Rugby Union'', FRU). Die Fidjiaanse Rugbyunie is in 1913 gestig en het in 1987, net voor die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste mansrugbywêreldbekertoernooi]], ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/fiji |title=Fiji |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=22 September 2024}}</ref> Daarbenewens was die Fidjiaanse Rugbyunie in 2000 ’n stigtingslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]]).<ref name="islands">{{en}} {{cite book |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |work=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> == Geskiedenis == === Oorsprong === Fidji het sy heel eerste wedstryd in 1997 teen ’n besoekende Amerikaanse span gespeel. In 2006 het die eerste amptelike toetswedstryd teen [[Samoaanse nasionale vrouerugbyspan|Samoa]] tydens die Stille Oseaan-vrouedrienasiesbeker gevolg. Tien jaar ná die Stille Oseaan-vrouedrienasiesbeker is die Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap gestig. Die eerste Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap 2016 is op die ANZ Nasionale Stadion in [[Suva]] tussen Fidji en [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale vrouerugbyspan|Papoea-Nieu-Guinee]] beslis.<ref name=":0">{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/womens-rwc-qualification-at-stake-in-inaugural-oceania-championship/ |title=Women’s RWC qualification at Stake in Inaugural Oceania Championship |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |accessdate=6 Junie 2025 |archive-date= 8 Julie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708144337/https://www.fijirugby.com/womens-rwc-qualification-at-stake-in-inaugural-oceania-championship/ |url-status=dead }}</ref> Dié toernooi het gelyktydig gedien as [[Vrouerugbywêreldbeker 2017]]-kwalifisering.<ref name=":0" /> Die Fidjiane het die toernooi met ’n 37–10-oorwinning beklink en die volgende kwalifiseringsrondte gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oceaniarugby.com/pageitem.aspx?id=118662&id2=1&eID=66726&entityID=66726 |title=Fijiana Win Inaugural Oceania Women's Championship |publisher=[[Oseanië Rugby]] |date=10 November 2016 |accessdate=10 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110065615/http://www.oceaniarugby.com/pageitem.aspx?id=118662&id2=1&eID=66726&entityID=66726 |archive-date=10 November 2016}}</ref> In die uitspeelrondte het Fidji teen [[Hongkongse nasionale vrouerugbyspan|Hongkong]] en [[Japannese nasionale vrouerugbyspan|Japan]] te staan gekom, maar albei wedstryde verloor en vervolgens die Vrouerugbywêreldbeker 2017 misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/sevens-series/news/213300?lang=en |title=Japan and Hong Kong qualify for Women's World Cup |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=13 Desember 2016 |accessdate=23 April 2022}}</ref> In 2018 kon Fijiana die tweede Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap 2018 beklink en daarmee sy titel onoorwonne verdedig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/381059 |title=Fiji win Oceania Rugby Women's Championship title |publisher=rugbyworldcup.com |date=29 November 2021 |accessdate=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129141536/https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/381059 |archive-date=29 November 2021}}</ref> Die Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap was gelyktydig deel van die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]]-kwalifisering in [[Nieu-Seeland]]. [[Oseanië]] het vir die eerste keer oor sy eie kwalifiseringsplek by die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi beskik. [[Wallaroos|Australië]] en [[Black Ferns|Nieu-Seeland]] het weens hul goeie prestasie tydens die vorige toernooi regstreeks gekwalifiseer, waardeur Fijiana die kwalifiseringsplek kon bespreek en ook vir die eerste keer vir ’n vrouerugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/543018 |title=Fiji qualify for Rugby World Cup 2021 |publisher=rugbyworldcup.com |date=30 November 2019 |accessdate=23 April 2022}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fbcnews.com.fj/sports/sevens/fijiana-still-in-awe-after-qualifying-for-2021-rwc/ |title=Fijiana still in awe after qualifying for 2021 RWC |publisher=Fijian Broadcasting Corporation |date=5 Desember 2019 |accessdate=25 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125185755/https://www.fbcnews.com.fj/sports/sevens/fijiana-still-in-awe-after-qualifying-for-2021-rwc/ |archive-date=25 Januarie 2020 |url-status=dead}}</ref> In 2022 het die Fidjiane in [[Brisbane]] twee toetswedstryde teen Australië en Japan gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijitimes.com.fj/rooster-chicken-to-sponsor-fijiana-15s-for-two-historic-test-matches-while-seruvakula-names-four-new-overseas-based-players/ |title=Rooster Chicken to sponsor Fijiana 15s for two historic test matches while Seruvakula names four new overseas-based players |publisher=The Fiji Times |date=29 April 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2021/news/710277/fiji-hope-to-harness-super-w-momentum-against-japan-and-australia |title=Fiji hope to harness Super W momentum against Japan and Australia |publisher=rugbyworldcup.com |date=29 April 2022 |accessdate=15 Mei 2022}}</ref> Dit was hulle eerste ontmoeting ooit met Australië en hul tweede wedstryd teen Japan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.women.rugby/news/712529/everything-you-need-to-know-about-the-wallaroos-road-to-new-zealand-tests |title=Everything you need to know about the Wallaroos Road to New Zealand tests |publisher=Women Rugby |date=3 Mei 2022 |accessdate=6 Junie 2025 }}{{Dooie skakel|date=Junie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Fidji het die Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap 2022 in Nieu-Seeland beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://oceania.rugby/news/fijiana-win-oceania-rugby-womens-championship-in-a-thriller-2022717 |title=Fijiana win Oceania Rugby Womens Championship in a thriller |publisher=[[Oseanië Rugby]] |date=17 Julie 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijitimes.com.fj/fijiana-15s-win-oceania-tournament/ |title=Fijiana 15s win Oceania tournament |publisher=The Fiji Times |author=Rohit Deo |date=18 Julie 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/sports/Fijiana-15s-win-Oceania-Rugby-Womens-Championship-5f48rx/ |title=Fijiana 15’s win Oceania Rugby Women's Championship |publisher=Fiji Village |author=Naveel Krishant |date=17 Julie 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> Tydens dié toernooi het die span geskiedenis gemaak met sy 152–0-oorwinning oor Papoea-Nieu-Guinee in [[Papakura]], Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fbcnews.com.fj/sports/rugby/fijiana-trounces-png/ |title=Fijiana trounces PNG |publisher=Fijian Broadcasting Corporation |author=Karalaini Tavi |date=9 Julie 2022 |accessdate=28 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128233927/https://www.fbcnews.com.fj/sports/rugby/fijiana-trounces-png/ |archive-date=28 Januarie 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/feature/Fijiana-thrash-PNG-152-0-8r5f4x/ |title=Fijiana thrash PNG in a record 152-0 win |publisher=Fiji Village |author=Antonio Rahiman |date=9 Julie 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> === Eerste wêreldbekerdeelname === In 2022 is Fijiana in sy eerste groepwedstryd afgeransel deur [[Engelse nasionale vrouerugbyspan|Engeland]] wat 14 [[Drie (sport)|drieë]] gedruk en met 84–19 geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/oct/08/england-overrun-fiji-84-19-to-make-early-womens-rugby-world-cup-statement |title=14-try England overrun Fiji to make Women’s Rugby World Cup statement |publisher=[[The Guardian]] |author=Lee Calvert |date=8 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/favourites-england-hand-fiji-14-try-mauling-world-cup-2022-10-08/ |title=Favourites England hand Fiji 14-try mauling at World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=8 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> Daarna kon hulle hul eerste wêreldbekeroorwinning ooit aanteken deur [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Suid-Afrika]] met 21–17 te klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fiji-strike-late-snatch-first-world-cup-victory-2022-10-16/ |title=Fiji strike late to snatch first World Cup victory |publisher=[[Reuters]] |date=16 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.women.rugby/news/770334/fiji-v-south-africa-rwc-2021-match-report |title=Thrill-a-minute Fijiana record first-ever Rugby World Cup win |publisher=Women Rugby |date=16 Oktober 2022 |accessdate=14 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114194715/https://www.women.rugby/news/770334/fiji-v-south-africa-rwc-2021-match-report |archive-date=14 Januarie 2025 |url-status=dead}}</ref> Ná hul oorwinning het die Fidjiane met die 16de plek hul beste plek op Wêreldrugby se wêreldranglysm behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/sports/Fijiana-moved-to-16th-place-in-World-Rugby-ranking-by-beating-South-Africa-8x5f4r/ |title=Fijiana moved to 16th place in World Rugby ranking by beating South Africa |publisher=Fiji Village |author=Marika Rasekaseka |date=17 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fbcnews.com.fj/sports/rugby/fijiana-moves-up-in-ranking/ |title=Fijiana moves up in ranking |publisher=Fijian Broadcasting Corporation |author=Venina Rakautoga |date=17 Oktober 2022 |accessdate=17 Oktober 2022 }}{{Dooie skakel|date=Junie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Franse nasionale vrouerugbyspan|Frankryk]] het in die laaste groepwedstryd teen Fidji geen punte afgestaan nie en met 44–0 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijitimes.com.fj/france-in-quarter-finals/ |title=France in quarter-finals |publisher=The Fiji Times |author=Paulini Curuqara |date=24 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijivillage.com/sports/France-thrashes-Fijiana-42---0-rx4f85/ |title=Fijiana go down to France 44-0 in their last WRWC match |publisher=Fiji Village |author=Rusiate Baleilevuka |date=22 Oktober 2022 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> Daarmee het hulle in die negende plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2025/en/past-tournaments/2021 |title=2021 Women's Rugby World Cup |publisher=rugbyworldcup.com |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> === Tweede wêreldbekerdeelname === Fidji het die Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap 2024 beklink en sodoende vir die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] in [[Engeland]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://oceania.rugby/news/fijiana-xv-secures-direct-qualification-to-rugby-world-cup-2025-202462 |title=Fijiana XV Secures Direct Qualification to Rugby World Cup 2025 |publisher=[[Oseanië Rugby]] |date=2 Junie 2024 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/934604?lang=en |title=History-making Fiji and Hong Kong China move up World Rugby Women's Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=3 Junie 2024 |accessdate=6 Junie 2025}}</ref> Die Fidjiane is egter ná twee nederlae teen [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan|Kanada]] en [[Skotse nasionale vrouerugbyspan|Skotland]] in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cewyepkd18wo |title=Wales suffer World Cup exit after defeat by Canada |publisher=[[BBC]] |author=Ceri Coleman-Phillips |date=30 Augustus 2025 |accessdate=8 September 2025}}</ref> Hul troosprys was ’n oorwinning in die laaste groepwedstryd oor [[Walliese nasionale vrouerugbyspan|Wallis]]. == Kleure, embleem en bynaam == Fidji speel tradisioneel in ’n wit trui met swart kleuraksente, wit broeke en swart-wit-gestreepte sokkies. Hul alternatiewe trui is swart met wit kleuraksente, wit broeke en wit sokkies met swart bane. Die beheerliggaam [[Fidjiaanse Rugbyunie]] se kenteken toon ’n [[Palmagtige|palmboom]] in swart voor ’n gestileerde rugbybal met ’n swart fraiing en die belettering ''Fiji Rugby'' daaronder. Die nasionale span se bynaam is ''Fijiana''. == Tuisstadion == Fidji se tuisstadion is die HFC Bank-stadion in die hoofstad [[Suva]] wat in 1951 opgerig is. Ná opknappings in 1978/79 en 2012 het dit ’n kapasiteit van 15&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://fijisun.com.fj/2012/08/09/17-5m-for-stadium-upgrade/ |title=$17.5m for stadium upgrade |publisher=Fiji Sun |author=Anasilini Ratuva |date=9 Augustus 2012 |accessdate=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130221912/http://fijisun.com.fj/2012/08/09/17-5m-for-stadium-upgrade/ |archive-date=30 November 2024 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijisportscouncil.com.fj/facilities/anz-stadium/ |title=ANZ Stadium |publisher=Fiji Sports Council |date=2021 |accessdate=22 September 2024}}</ref> == Toetswedstryde == Fidji het 14 van sy 28 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 50,00%. Fidji se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025): {| class="sortable wikitable" ! Opponent ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{AUSruv}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{ENGruv}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{FRAruv}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{HKGruv}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{JPNruv}} || 2 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{CANruv}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{PNGruv}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMruv}} || 7 || 4 || 3 || 4 || 57,14 |- | {{SCOruv}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{RSAruv}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{TGAruv}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALruv}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''28''' || '''14''' || '''14''' || '''0''' || '''50,00''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Fidji het tot dusver vir twee [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer. Hulle is tydens die 2021- en 2025-toernooie egter ná een oorwinning elk in die groepfase uitgeskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 1994|1994]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 1998|1998]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2002|2002]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2006|2006]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2010|2010]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|2021]] || Groepfase |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] || Groepfase |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2033|2033]] || {{n.v.t.}} |} === Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap === Fidji se enigste jaarlikse toernooi sedert 2016 is die [[Oseanië Rugby Vrouerugbykampioenskap]], waartydens hulle teen Papoea-Nieu-Guinee, Samoa en Tonga speel. Hulle het die toernooi vier keer gewen. * Titeloorwinnings (4): 2016, 2018, 2022, 2024 == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Fidjiaanse span gevorm tydens die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]]:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fijirugby.com/fijiana-15s-squad-named-for-womens-rugby-world-cup-in-england |titel=Fijiana 15s Squad Named for Women’s Rugby World Cup in England |publisher=[[Fidjiaanse Rugbyunie]] |date=9 Augustus 2025 |accessdate=8 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Kolora Lomani]] || [[Skrumskakel]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Salanieta Kinita]] || [[Losskakel]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Setaita Railumu]] || Losskakel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Verenaisi Ditavutu]] || [[Senter]] || Fidji Sewes || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Rusila Nagasau]] || Senter || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Alowesi Nakoci]] || Senter || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Josifini Neihamu]] || Senter || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Ilisapeci Delaiwau]] || [[Vleuel]] || Fidji Sewes || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Kelerayani Luvu]] || Vleuel || Fidji Sewes || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Mere Vocevoce]] || Vleuel || Fidji Sewes || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Litiana Vueti]] || Vleuel || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Adi Salote Nailolo]] || Vleuel || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Ema Adivitaloga]] || [[Heelagter]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Michellaʻe Stolz]] || Heelagter || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Repeka Tove]] || Heelagter || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 12 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Keleni Marawa]] || [[Haker]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 21 |- | [[Selai Naliva]] || Haker || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Vika Matarugu]] || [[Stut]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Tiana Robanakadavu]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 18 |- | [[Loraini Senivutu]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Bitila Tawake]] || Stut || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Bulou Wainikiti Vasuturaga]] || Stut || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Jade Coates]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Chiefs Manawa]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Mereoni Nakesa]] || Slot || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Asinate Serevi]] || Slot || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 27 |- | [[Nunia Daunimoala]] || [[Losvoorspeler]] || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Alfreda Fisher Maria]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Karalaini Naisewa]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 28 |- | [[Adi Salaseini Railumu]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Sulita Waisega]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | 24 |- | [[Carletta Yee]] || Losvoorspeler || [[Fijian Drua]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Manuqalo Komaitai]] || Losvoorspeler || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}2 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Fidjiaanse speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. == Afrigters == Die volgende persone het al as hoofafrigters van Fijiana gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Fidji}} Seremaia Bai || 2016 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Senirusi Seruvakula || 2020–2022 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Inoke Male || 2023 |- | {{vlagikoon|Fidji}} Mosese Rauluni || 2024 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Ioan Cunningham || sedert 2025 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Fiji women's national rugby union team|Fidjiaanse nasionale vrouerugbyspan}} * {{en}} [https://www.fijirugby.com/ Amptelike webwerf van die Fidjiaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/fiji Fidji by Wêreldrugby] {{Nasionale vrouerugbyspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale vrouerugbyspanne]] [[Kategorie:Rugby in Fidji]] 39qu4l62rxxxxb1ku45f0at855anm1u Piotr Zieliński 0 449680 2888869 2877526 2026-03-30T19:21:17Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2888869 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Piotr Zieliński | image = [[Lêer:Piotr Zieliński 2018.jpg|220px]] | image_size = | caption = Zieliński saam met [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|Wêreldbekertoernooi in 2018]]. | full_name = Piotr Sebastian Zieliński<ref name=FIFA>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: Poland |publisher=FIFA |page=22 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206135930/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=6 December 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1994|5|20|df=y}} | birth_place = [[Ząbkowice Śląskie]], [[Pole]] | height = 1,80 m<ref>{{cite web | url=https://www.inter.it/it/squadra/prima-squadra/piotr-zielinski | title=Piotr Zieliński &#124; Inter.it }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Inter Milaan]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2003–2007 | youthclubs1 = Orzeł Ząbkowice Śląskie | youthyears2 = 2007–2011 | youthclubs2 = [[Zagłębie Lubin]] | youthyears3 = 2011–2012 | youthclubs3 = [[Udinese Calcio|Udinese]] | years1 = 2012–2016 | clubs1 = [[Udinese Calcio|Udinese]] | caps1 = 19 | goals1 = 0 | years2 = 2014–2016 | clubs2 = → [[Empoli FC|Empoli]] (leen) | caps2 = 63 | goals2 = 5 | years3 = 2016–2024 | clubs3 = [[SSC Napoli|Napoli]] | caps3 = 281 | goals3 = 37 | years4 = 2024– | clubs4 = [[Inter Milaan]] | caps4 = 53 | goals4 = 7 | nationalyears1 = 2009 | nationalteam1 = Pole o/15 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2009–2010 | nationalteam2 = [[:en:Poland national under-16 football team|Pole o/16]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2010–2011 | nationalteam3 = [[:en:Poland national under-17 football team|Pole o/17]] | nationalcaps3 = 10 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2012 | nationalteam4 = [[:en:Poland national under-18 football team|Pole o/18]] | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2011–2012 | nationalteam5 = [[:en:Poland national under-19 football team|Pole o/19]] | nationalcaps5 = 15 | nationalgoals5 = 5 | nationalyears6 = 2012–2013 | nationalteam6 = [[:en:Poland national under-21 football team|Pole o/21]] | nationalcaps6 = 3 | nationalgoals6 = 1 | nationalyears7 = 2013– | nationalteam7 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] | nationalcaps7 = 106 | nationalgoals7 = 17 | club-update = 22 Maart 2026 | nationalteam-update = 26 Maart 2026 }} '''Piotr Sebastian Zieliński''' ([[Pools|Poolse]] uitspraak: [ˈpjɔtr ʑɛˈlij̃skʲi]; gebore [[20 Mei]] [[1994]]) is ’n [[Pole|Poolse]] professionele sokkerspeler wat as ’n middelveldspeler vir die [[Serie A]]-klub [[FC Internazionale Milano|Inter Milaan]] en die [[Poolse nasionale sokkerspan|Poolse nasionale span]] speel. Hy is bekend vir sy veelsydigheid, presiese aangee, dribbelvermoë en uithouvermoë.<ref>{{Cite web|url=https://outsideoftheboot.com/2017/04/10/scout-report-piotr-zielinski/|title=Scout Report: Piotr Zielinski, Napoli's Impressive Midfielder|date=10 April 2017|website=outsideoftheboot.com|access-date=30 November 2024}}</ref><ref name="breaklines">{{Cite web|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/player-analysis-piotr-zielinski-2/|title=Piotr Zielinski Player Analisys|author=Vito Doria|date=14 June 2021|website=breakingthelines.com|access-date=29 November 2024}}</ref><ref name="footballedu">{{Cite web|url=https://thefootballeducator.com/piotr-zielinski/#Skills_and_Attributes|title=Piotr Zieliński: The Rise of a Dynamic Midfielder in Serie A and the Polish National Team|date=26 November 2023|website=thefootballeducator.com|access-date=29 November 2024|archive-date=23 Mei 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523022115/https://thefootballeducator.com/piotr-zielinski/#Skills_and_Attributes|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sempreinter.com/2024/09/12/hamsik-lauds-inter-milan-midfielder-zielinski-one-best-the-world/|title=Legendary Napoli Captain Lauds Inter Milan New Signing: "One Of The Best In The World"|author=Michel Sakr|date=12 September 2024|website=semperinter.com|access-date=29 November 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cultofcalcio.com/poland-international-hails-inter-midfield-as-among-the-best-in-europe/|title=Poland International Hails Inter Midfield as 'Among the Best in Europe'|author=Marko Vrakela|date=3 August 2024|website=cultofcalcio.com|access-date=29 November 2024}}</ref> Zieliński het sy senior klubloopbaan in 2012 by die Italiaanse klub Udinese begin voordat hy in 2014 op ’n lening by Empoli aangesluit het. In 2016 het hy by die Italiaanse klub [[SSC Napoli|Napoli]] aangesluit vir ’n berigte fooi van €16 miljoen. Gedurende sy tyd by Napoli het hy homself gevestig as ’n sleutelspeler, die Coppa Italia gewen en gehelp om die klub se eerste Serie A-titel in 33 jaar te verower. Hy het in 364 amptelike wedstryde vir Napoli verskyn, wat hom een van die klub se mees konsekwente en langsdienende spelers tussen 2016 en 2024 maak.<ref name="sporttvp">{{Cite web|url=https://sport.tvp.pl/77666110/zielinski-pozegnal-sie-z-napoli-wzruszajace-slowa|title=Zieliński pożegnał się z Napoli. Wzruszające słowa!|author=Przemysław Chlebicki|date=22 May 2024|website=sport.tvp.pl|language=pl|access-date=29 November 2024}}</ref> In 2024 het hy na Inter Milaan verhuis.<ref>{{Cite web|url=https://sempreinter.com/2024/06/30/official-napoli-confirm-exit-inter-piotr-zielinski/|title=Official – Napoli Confirm Poland EURO 2024 Star's Exit Ahead Of Inter Milan Move|author=Toni Weeler|date=30 June 2024|website=SempreInter|access-date=29 November 2024}}</ref> Op internasionale vlak het Zieliński meer as 90 wedstryde vir Pole gespeel sedert 2013. Hy is gekies om die nasie te verteenwoordig by [[Europese Sokkerkampioenskap 2016|UEFA Euro 2016]] in Frankryk, waar hy gehelp het om die span tot in die kwarteindronde te lei. Hy het ook deelgeneem aan die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018 FIFA Wêreldbeker]] in Rusland, die pan-Europese UEFA Euro 2020, die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 Wêreldbeker]] in Katar, en UEFA Euro 2024 in Duitsland. In 2023 is hy aangewys as die Poolse Sokkerspeler van die Jaar. Hy word dikwels beskou as een van die grootste Poolse sokkerspelers van alle tye.<ref>{{cite web|url=https://www.givemesport.com/10-greatest-poland-players-in-football-history-ranked/|title=The greatest Poland players in history have been ranked|last=Barnes|first=Jakob|date=20 May 2024|website=GiveMeSport|access-date=15 August 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zieliński, Piotr}} [[Kategorie:Geboortes in 1994]] [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6r5ry4cwwjwl5ayx4p1ciu8uc2bucc1 2888870 2888869 2026-03-30T19:22:51Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2888870 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Piotr Zieliński | image = [[Lêer:Piotr Zieliński 2018.jpg|220px]] | image_size = | caption = Zieliński saam met [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|Wêreldbekertoernooi in 2018]]. | full_name = Piotr Sebastian Zieliński<ref name=FIFA>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: Poland |publisher=FIFA |page=22 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206135930/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=6 December 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1994|5|20|df=y}} | birth_place = Ząbkowice Śląskie, [[Pole]] | height = 1,80 m<ref>{{cite web | url=https://www.inter.it/it/squadra/prima-squadra/piotr-zielinski | title=Piotr Zieliński &#124; Inter.it }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Inter Milaan]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2003–2007 | youthclubs1 = Orzeł Ząbkowice Śląskie | youthyears2 = 2007–2011 | youthclubs2 = [[Zagłębie Lubin]] | youthyears3 = 2011–2012 | youthclubs3 = [[Udinese Calcio|Udinese]] | years1 = 2012–2016 | clubs1 = [[Udinese Calcio|Udinese]] | caps1 = 19 | goals1 = 0 | years2 = 2014–2016 | clubs2 = → [[Empoli FC|Empoli]] (leen) | caps2 = 63 | goals2 = 5 | years3 = 2016–2024 | clubs3 = [[SSC Napoli|Napoli]] | caps3 = 281 | goals3 = 37 | years4 = 2024– | clubs4 = [[Inter Milaan]] | caps4 = 53 | goals4 = 7 | nationalyears1 = 2009 | nationalteam1 = Pole o/15 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2009–2010 | nationalteam2 = [[:en:Poland national under-16 football team|Pole o/16]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2010–2011 | nationalteam3 = [[:en:Poland national under-17 football team|Pole o/17]] | nationalcaps3 = 10 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2012 | nationalteam4 = [[:en:Poland national under-18 football team|Pole o/18]] | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2011–2012 | nationalteam5 = [[:en:Poland national under-19 football team|Pole o/19]] | nationalcaps5 = 15 | nationalgoals5 = 5 | nationalyears6 = 2012–2013 | nationalteam6 = [[:en:Poland national under-21 football team|Pole o/21]] | nationalcaps6 = 3 | nationalgoals6 = 1 | nationalyears7 = 2013– | nationalteam7 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] | nationalcaps7 = 106 | nationalgoals7 = 17 | club-update = 22 Maart 2026 | nationalteam-update = 26 Maart 2026 }} '''Piotr Sebastian Zieliński''' ([[Pools|Poolse]] uitspraak: [ˈpjɔtr ʑɛˈlij̃skʲi]; gebore [[20 Mei]] [[1994]]) is ’n [[Pole|Poolse]] professionele sokkerspeler wat as ’n middelveldspeler vir die [[Serie A]]-klub [[FC Internazionale Milano|Inter Milaan]] en die [[Poolse nasionale sokkerspan|Poolse nasionale span]] speel. Hy is bekend vir sy veelsydigheid, presiese aangee, dribbelvermoë en uithouvermoë.<ref>{{Cite web|url=https://outsideoftheboot.com/2017/04/10/scout-report-piotr-zielinski/|title=Scout Report: Piotr Zielinski, Napoli's Impressive Midfielder|date=10 April 2017|website=outsideoftheboot.com|access-date=30 November 2024}}</ref><ref name="breaklines">{{Cite web|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/player-analysis-piotr-zielinski-2/|title=Piotr Zielinski Player Analisys|author=Vito Doria|date=14 June 2021|website=breakingthelines.com|access-date=29 November 2024}}</ref><ref name="footballedu">{{Cite web|url=https://thefootballeducator.com/piotr-zielinski/#Skills_and_Attributes|title=Piotr Zieliński: The Rise of a Dynamic Midfielder in Serie A and the Polish National Team|date=26 November 2023|website=thefootballeducator.com|access-date=29 November 2024|archive-date=23 Mei 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523022115/https://thefootballeducator.com/piotr-zielinski/#Skills_and_Attributes|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sempreinter.com/2024/09/12/hamsik-lauds-inter-milan-midfielder-zielinski-one-best-the-world/|title=Legendary Napoli Captain Lauds Inter Milan New Signing: "One Of The Best In The World"|author=Michel Sakr|date=12 September 2024|website=semperinter.com|access-date=29 November 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cultofcalcio.com/poland-international-hails-inter-midfield-as-among-the-best-in-europe/|title=Poland International Hails Inter Midfield as 'Among the Best in Europe'|author=Marko Vrakela|date=3 August 2024|website=cultofcalcio.com|access-date=29 November 2024}}</ref> Zieliński het sy senior klubloopbaan in 2012 by die Italiaanse klub Udinese begin voordat hy in 2014 op ’n lening by Empoli aangesluit het. In 2016 het hy by die Italiaanse klub [[SSC Napoli|Napoli]] aangesluit vir ’n berigte fooi van €16 miljoen. Gedurende sy tyd by Napoli het hy homself gevestig as ’n sleutelspeler, die Coppa Italia gewen en gehelp om die klub se eerste Serie A-titel in 33 jaar te verower. Hy het in 364 amptelike wedstryde vir Napoli verskyn, wat hom een van die klub se mees konsekwente en langsdienende spelers tussen 2016 en 2024 maak.<ref name="sporttvp">{{Cite web|url=https://sport.tvp.pl/77666110/zielinski-pozegnal-sie-z-napoli-wzruszajace-slowa|title=Zieliński pożegnał się z Napoli. Wzruszające słowa!|author=Przemysław Chlebicki|date=22 May 2024|website=sport.tvp.pl|language=pl|access-date=29 November 2024}}</ref> In 2024 het hy na Inter Milaan verhuis.<ref>{{Cite web|url=https://sempreinter.com/2024/06/30/official-napoli-confirm-exit-inter-piotr-zielinski/|title=Official – Napoli Confirm Poland EURO 2024 Star's Exit Ahead Of Inter Milan Move|author=Toni Weeler|date=30 June 2024|website=SempreInter|access-date=29 November 2024}}</ref> Op internasionale vlak het Zieliński meer as 90 wedstryde vir Pole gespeel sedert 2013. Hy is gekies om die nasie te verteenwoordig by [[Europese Sokkerkampioenskap 2016|UEFA Euro 2016]] in Frankryk, waar hy gehelp het om die span tot in die kwarteindronde te lei. Hy het ook deelgeneem aan die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018 FIFA Wêreldbeker]] in Rusland, die pan-Europese UEFA Euro 2020, die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 Wêreldbeker]] in Katar, en UEFA Euro 2024 in Duitsland. In 2023 is hy aangewys as die Poolse Sokkerspeler van die Jaar. Hy word dikwels beskou as een van die grootste Poolse sokkerspelers van alle tye.<ref>{{cite web|url=https://www.givemesport.com/10-greatest-poland-players-in-football-history-ranked/|title=The greatest Poland players in history have been ranked|last=Barnes|first=Jakob|date=20 May 2024|website=GiveMeSport|access-date=15 August 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zieliński, Piotr}} [[Kategorie:Geboortes in 1994]] [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 4ecygcsqxg9b9eanb9iwarsi35v4fsg Deirdre McCloskey 0 454392 2888893 2843225 2026-03-30T19:54:19Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888893 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Deirdre McCloskey (15579711609).jpg|duimnael|Deirdre Nansen McCloskey ]] '''Deirdre Nansen McCloskey''' (gebore '''Donald Nansen McCloskey'''; [[11 September]] [[1942]]) is 'n Amerikaanse ekonoom en akademikus. Sedert 2023 is sy 'n "Uitstaande Geleerde" en houer van die Isaiah Berlin-leerstoel in Liberale denke aan die Cato-instituut in [[Washington, D.C.]] Van 2000 tot 2015 het sy klas gegee aan die Universiteit van Illinois in [[Chicago]], waar sy Uitnemende Professor in Ekonomiese Geskiedenis en Professor in Engels en Kommunikasie was.<ref name=":1">[https://hist.uic.edu/wp-content/uploads/sites/268/2018/06/mccloskey-cv.pdf McCloskey CV 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260208074005/https://hist.uic.edu/wp-content/uploads/sites/268/2018/06/mccloskey-cv.pdf |date= 8 Februarie 2026 }} uic.edu</ref> Gedurende daardie jare het sy (as besoeker) ekonomiese geskiedenis aan die Universiteit van Gotenburg, ekonomie aan die Vrye Universiteit en filosofie aan die Erasmus Universiteit Rotterdam doseer.<ref name=":1" /> McCloskey besit twaalf eredoktorsgrade.<ref name=vitae>{{cite web|last=McCloskey|first=Deirdre|title=Curriculum Vitae of Professor Deirdre Nansen McCloskey|date=11 Mei 2011|url=http://www.deirdremccloskey.com/main/vita.php|publisher=Deirdre McLoskey.com|access-date=30 Maart 2013}}</ref> Sy het gedien as president van die Social Science History Association en die Economic History Association. As medestigter van die Cliometrics Society is sy 'n genoot van die American Academy of Arts and Sciences en van die American Association for the Advancement of Science, en was sy 'n genoot van die Guggenheim-stigting, die National Endowment for the Humanities en die Institute for Advanced Study. Haar navorsingsbelangstellings sluit onder andere die ekonomiese en politieke oorsprong van die moderne wêreld, die misbruik van statistiese betekenisvolheid in ekonomie en ander wetenskappe, Britse ekonomiese geskiedenis, die retoriek van ekonomie, en die geskiedenis en filosofie van liberalisme in. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: McCloskey, Deirdre}} [[Kategorie:Ekonome]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Lewende mense]] 4z0v8uu0jwgvtfcqpcx0yo2lgytxxmk Gianluigi Buffon 0 455620 2888823 2852285 2026-03-30T17:36:43Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2888823 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Gianluigi Buffon | image = [[Lêer:Norway Italy - June 2025 E 20.jpg|220px]] | caption = Buffon in 2025 | full_name = Gianluigi Buffon<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players: Italy |publisher=FIFA |page=21 |date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904095016/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |archive-date=4 September 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1978|1|28|df=y}} | birth_place = Carrara, [[Toskane]], [[Italië]] | height = 1,92 m<ref>{{cite web |url=http://www.juventus.com/it/squadre/prima-squadra/portieri/gianluigi-buffon/index.php |title=Gianluigi Buffon |publisher=Juventus FC |access-date=31 March 2022 |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024152257/http://www.juventus.com/it/squadre/prima-squadra/portieri/gianluigi-buffon/index.php |archive-date=24 October 2016}}</ref> | position = Doelwagter | currentclub = [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]] (span-koördineerder) | youthyears1 = 1991–1995 | youthclubs1 = [[Parma Calcio 1913|Parma]] | years1 = 1995–2001 | clubs1 = [[Parma Calcio 1913|Parma]] | caps1 = 168 | goals1 = 0 <!-- LEAGUE APPEARANCES AND GOALS ONLY !--> | years2 = 2001–2018 | clubs2 = [[Juventus FC|Juventus]] | caps2 = 509 <!-- LEAGUE APPEARANCES AND GOALS ONLY !--> | goals2 = 0 | years3 = 2018–2019 | clubs3 = [[Paris Saint-Germain]] | caps3 = 17 <!-- LEAGUE APPEARANCES AND GOALS ONLY !--> | goals3 = 0 | years4 = 2019–2021 | clubs4 = [[Juventus FC|Juventus]] | caps4 = 17<!-- LEAGUE APPEARANCES AND GOALS ONLY !--> | goals4 = 0 | years5 = 2021–2023 | clubs5 = [[Parma Calcio 1913|Parma]] | caps5 = 43 <!-- LEAGUE APPEARANCES AND GOALS ONLY !--> | goals5 = 0 | totalcaps = 754 | totalgoals = 0 | nationalyears1 = 1993–1994 | nationalteam1 = [[:en:Italy national under-16 football team|Italië o/16]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1995 | nationalteam2 = [[:en:Italy national under-17 football team|Italië o/17]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1994–1995 | nationalteam3 = [[:en:Italy national under-18 football team|Italië o/18]] | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 1995–1997 | nationalteam4 = [[:en:Italy national under-21 football team|Italië o/21]] | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 1997 | nationalteam5 = [[:en:Italy Olympic football team|Italië o/23]] | nationalcaps5 = 4 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 1997–2018 | nationalteam6 = [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]] | nationalcaps6 = 176 | nationalgoals6 = 0 }} '''Gianluigi Buffon''' ([[Italiaans|Italiaanse]] uitspraak: [dʒanluˈiːdʒi bufˈfon]; gebore [[28 Januarie]] [[1978]]) is ’n voormalige [[Italië|Italiaanse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n doelwagter gespeel het. Hy word algemeen beskou as een van die grootste doelwagters van alle tye en is een van die min spelers wat meer as 1 100 professionele wedstryde gespeel het, en hy hou die rekord vir die meeste optredes in [[Serie A]]. Buffon het sy Serie A-debuut vir Parma in 1995 gemaak en het Parma gehelp om die ''Coppa Italia'', die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] en die ''Supercoppa Italiana'' in 1999 te wen. Nadat hy in 2001 by [[Juventus FC|Juventus]] aangesluit het vir die wêreldrekordfooi vir ’n doelwagter van €52,9 miljoen, het Buffon in sy eerste twee seisoene by die klub Serie A-titels gewen. In sy eerste termyn van 17 jaar by Juventus het hy ’n rekord van nege Serie A-titels, vier ''Coppa Italias'' en vyf ''Supercoppa Italianas'' gewen. Hy was die eerste doelwagter wat die Serie A Sokkerspeler van die Jaar-toekenning gewen het, en hy is ’n rekord twaalf keer as Serie A Doelwagter van die Jaar aangewys. Na die [[UEFA Champions League|Champions League]]-eindstryde in 2015 en 2017, is Buffon op beide geleenthede in die Champions League-span van die seisoen aangewys, en het hy in die laasgenoemde jaar die inaugurele ''The Best [[FIFA]] Goalkeeper''-toekenning gewen. Buffon het in 2018 by die Franse klub [[Paris Saint-Germain]] aangesluit op die ouderdom van 40, waar hy saam met Alphonse Areola in ’n rotasierol gebruik is; hy het die ''Trophée des Champions'' en die [[Ligue 1]]-titel in sy enigste seisoen by die klub gewen, voordat hy die volgende jaar na Juventus teruggekeer het. Tydens die 2019/20-seisoen het Buffon hoofsaaklik as ’n rugsteun vir [[Wojciech Szczęsny]] gedien, maar het steeds [[Paolo Maldini]] se rekord van 647 wedstryde in Serie A gebreek, en hy het ’n rekordtiende topvlugtitel met die klub gewen. Die volgende seisoen het hy voortgegaan as rugsteun, maar het in die ''Coppa Italia'' begin en sy rekord-sesde titel gewen. In Junie 2021 het Buffon na sy jeugklub Parma teruggekeer, wat vir daardie seisoen na Serie B gedegradeer is, voordat hy in 2023 op die ouderdom van 45 sy aftrede van sokker aangekondig het. Met 176 internasionale wedstryde is Buffon die doelwagter met die meeste internasionale wedstryde van alle tye, die speler met die meeste wedstryde in die geskiedenis van die [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italiaanse nasionale span]], en die vierde mees gespeelde Europese internasionale speler ooit. Buffon hou ook die rekord vir die meeste wedstryde as kaptein vir Italië nadat hy die armband in 2010 oorgeneem het. Buffon is vir ’n rekord van vyf [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbeker]]-toernooie opgeroep (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]]) nadat hy in 1997 sy debuut gemaak het; hy was ’n ongemerkte reserwe in die 1998-uitgawe. Hy was die eerste-keuse doelwagter van die span wat die 2006-toernooi gewen het en is met die Goue Handskoen-toekenning as die beste doelwagter van die kompetisie vereer. Hy het Italië ook verteenwoordig by vier [[UEFA Europa-beker|Europese kampioenskappe]], die [[Olimpiese Somerspele 1996|Olimpiese Spele van 1996]] en twee [[Sokker-Konfederasiebeker|Konfederasiebekers]], waar hy ’n bronsmedalje in die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2013|2013-uitgawe]] gewen het. Na sy prestasies tydens die Wêreldbekertoernooi in 2006, waar hy die nul in ’n rekordvyf wedstryde gehou het, het Buffon die Yasjin-toekenning gewen en is hy in die Toernooi-span aangewys, ’n eer wat hy ook van die [[UEFA]] ontvang het na die kwartfinale van die 2008- en die eindstryd van die [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|Europese Kampioenskap in 2012]]. Buffon het in 2017 van internasionale sokker afgetree nadat Italië nie vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018 FIFA Wêreldbeker]] gekwalifiseer het nie; hoewel hy hierdie besluit omgekeer het om die volgende jaar in die vriendskaplike wedstryde van die span te speel, het hy sy internasionale aftrede amptelik in Mei 2018 bevestig. Buffon is deur [[Pelé]] in 2004 in die FIFA se lys van die wêreld se 100 grootste lewende spelers aangewys. Hy is die enigste doelwagter wat die UEFA Klub Sokkerspeler van die Jaar-toekenning gewen het, wat hy bereik het nadat hy die 2003 Champions League-eindstryd bereik het; hy het ook UEFA se toekenning vir die beste doelwagter van daardie jaar gewen en is verder vyf keer in die UEFA-span van die Jaar verkies. Buffon was die tweede plek vir die ''Ballon d’Or'' in 2006, en is drie keer in die FIFPro World11 verkies. Hy was die eerste doelwagter ooit wat die Goue Voet-toekenning gewen het en is ook ’n rekord vyf keer as die IFFHS Wêreld se Beste Doelwagter aangewys, saam met [[Iker Casillas]] en [[Manuel Neuer]]. Hy is ook aangewys as die beste doelwagter van die 21ste eeu, van die afgelope 25 jaar en van die dekade deur dieselfde organisasie. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Buffon, Gianluigi}} [[Kategorie:Italiaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Lewende mense]] tifsxpys4nse4sqkgnom0riw96gq96a Lennart Skoglund 0 456855 2888775 2862231 2026-03-30T13:19:29Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2888775 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Lennart Skoglund | fullname = Karl Lennart Skoglund | image = [[Lêer:Skoglund.jpg|240px]] | caption = Skoglund by [[Inter Milaan]] | height = 1,70 m | birth_date = {{birth date|1929|12|24|df=y}} | birth_place = [[Stockholm]], Sweden | death_date = {{death date and age|1975|7|8|1929|12|24|df=y}} | death_place = Stockholm, Sweden | position = Linkervleuel | youthyears1 = 1943–1944 | youthyears2 = 1944 | youthyears3 = 1944–1946 | youthclubs1 = IK Stjärnan | youthclubs2 = Sport-Ham | youthclubs3 = [[Hammarby Fotboll|Hammarby IF]] | years1 = 1946–1949 | years2 = 1949–1950 | years3 = 1950–1959 | years4 = 1959–1962 | years5 = 1962–1963 | years6 = 1964–1967 | years7 = 1968 | clubs1 = [[Hammarby Fotboll|Hammarby IF]] | clubs2 = [[AIK Fotboll|AIK]] | clubs3 = [[Inter Milaan]] | clubs4 = [[UC Sampdoria|Sampdoria]] | clubs5 = [[Palermo FC|Palermo]] | clubs6 = [[Hammarby Fotboll|Hammarby IF]] | clubs7 = [[Bagarmossen Kärrtorp BK|Kärrtorps IK]] | caps1 = 57<ref name="Lennart Nacka Skoglund">{{cite web|url=http://www.borjedorch.se/nacka.html |title=Lennart Nacka Skoglund |publisher=Borjedorch.se |access-date=12 March 2014}}</ref> | caps2 = 5 | caps3 = 241 | caps4 = 78 | caps5 = 6 | caps6 = 56 | caps7 = 6 | goals1 = 21 | goals2 = 0 | goals3 = 55 | goals4 = 15 | goals5 = 0 | goals6 = 7 | goals7 = 2 | totalcaps = 449 | totalgoals = 100 | nationalyears1 = 1950–1964 | nationalteam1 = [[Sweedse nasionale sokkerspan|Swede]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 1 }} '''Karl Lennart "Nacka" Skoglund''' ([[24 Desember]] [[1929]] – [[8 Julie]] [[1975]]) was ’n [[Swede|Sweedse]] [[Sokker|sokkerspeler]] wat as linkervleuel vir verskeie klubs in Swede en [[Italië]], sowel as vir die Sweedse nasionale span, gespeel het. Hy word beskou as een van Swede se beste sokkerspelers ooit en tydens sy loopbaan was hy bekend vir sy dribbelvaardigheid. ==Klubloopbaan== Lennart Skoglund het van jongs af talent in sport getoon en het [[bandy]], [[yshokkie]] en [[handbal]] beoefen. Op 5 Junie 1946 het hy sy senior debuut vir Hammarby IF gemaak, wat toe in die derde vlak van die Sweedse sokkerstelsel meeding.<ref>{{cite web|url=http://www.hammarbyfotboll.se/hammarby-fotboll/historia/|title=Historia|work=Hammarby Fotboll|language=sv|access-date=12 September 2017}}</ref> In Oktober 1949 is hy, omstrede, aan die stadsrivale AIK verkoop weens Hammarby se moeilike finansiële situasie. Gedurende die herfs van 1950 is Skoglund aan die Italiaanse reuse [[Inter Milaan]] verkoop in ’n transaksie wat na berig word 12 miljoen lire of 6 860 pond werd was. By sy aankoms in [[Milaan]] in Oktober van daardie jaar is hy deur 2 000 ondersteuners van die klub verwelkom. Skoglund het sy debuut in die [[Serie A]] gemaak in ’n 5–1–oorwinning teen [[UC Sampdoria|Sampdoria]]. Week later het hy ’n twee doele in die [[Derby della Madonnina]] anngeteken toe Inter met 3–2 teen [[AC Milan]] gewen het. Na ’n suksesvolle begin in Italië het Skoglund hom vinnig gevestig as ’n sleutelspeler by Inter, aangesien die klub die Serie A in beide 1952/53 en 1953/54 gewen het. Gedurende laasgenoemde seisoen het Skoglund drie assists gegee toe István Nyers ’n hattrick in ’n beslissende wedstryd teen AC Milan behaal het. Skoglund het ook ’n vrugbare vennootskap met die aanvallers Benito Lorenzi en [[Faas Wilkes]] gedurende Inter se liga-wen seisoene geniet.<ref name="internazionale">{{cite web|url= http://www.magliarossonera.it/protagonisti/img_giocS/skoglund5.jpg|title=Il padre faceva impazzire i difensori |publisher= La Gazzetta dello Sport illustrata |language=it |year=1978 |access-date=19 April 2017}}</ref> Voor die 1959/60-seisoen is Skoglund deur Sampdoria geteken. Hy is hartlik deur die ondersteuners ontvang en het as ’n gereelde speler vir die volgende drie seisoene gespeel terwyl hy behoorlike vertonings gelewer het. Die klub, gebaseer in [[Genua]], was egter ver van mededingend vir enige nasionale titels gedurende Skoglund se jare by die klub. Gedurende die somer van 1962 het Skoglund by [[Palermo FC|Palermo]] aangesluit. Sy tyd in [[Sisilië]] was egter van die begin af rampspoedig, aangesien hy in ’n bergingskamer onder die tribunes van die Stadio Della Favorita gehuisves is. Hy het homself ook verveeld en gefrustreerd in die stad gevoel en het vinnig elders na werk gesoek. In Oktober dieselfde jaar het Skoglund by [[Juventus FC|Juventus]] geoefen en gesê hy sou "geëerd wees om my loopbaan by so ’n klub te beëindig". Hy het egter nie die [[Turyn]]-gebaseerde klubbeamptes beïndruk tydens sy proef nie en het vinnig na Palermo teruggekeer, waar hy net ses keer in die seisoen verskyn het. Sy lang loopbaan in Italië en die Serie A het dus in Julie 1963 effektief tot ’n einde gekom. Laat in 1963 het hy die bestuur van sy voormalige klub Hammarby IF, nou in die Sweedse tweede vlak, gekontak en sy dienste aangebied. Skoglund het sy kompetitiewe terugkeer in ’n wedstryd teen Karlstad BK by Johanneshovs IP op 8 Mei 1964 gemaak. Binnen minute van sy debuut het hy moontlik die bekendste doel van sy loopbaan aangeteken deur ’n hoekskop regstreeks in doel te skop. Terug by sy gunstelingklub, in sy geboortestadsdeel Södermalm in die suidelike Stockholm, het Skoglund sy sokkerloopbaan herleef toe Hammarby dieselfde jaar bevordering na die Sweedse topdivisie Allsvenskan behaal het. By Hammarby het hy saam met sy jonger broer Karl-Evert Skoglund vir drie seisoene gespeel. Hy het uiteindelik besluit om van topvlak sokker af te tree. Hy het sy tweede tydperk by Hammarby na die 1967-seisoen afgesluit. Die jaar daarna het hy ’n kort tydperk by die amateurklub Kärrtorps IK, ’n vierde vlak-span wat deur sy ouer broer Georg "Jojje" Skoglund opgelei is, deurgebring. ==Internasionale loopbaan== [[File:GustafVIAdolf_Liedholm_Gren_Simonsson.jpg|thumb|276x276px|right|Die Sweedse koning [[Gustaf VI Adolf van Swede|Gustaf VI Adolf]] groet “Nacka” tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958|1958 Wêreldbeker-toernooi]] op eie bodem.]] Lennart Skoglund het sy internasionale debuut vir die Sweedse nasionale span op 8 Mei 1950 gemaak, in ’n vriendskaplike 4–1–oorwinning teen [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]].<ref name="Landslag">{{cite web|url=https://svenskfotboll.se/landslag/landslagsdatabas/landslagsspelare/?fplid=658380|title=Landslagsdatabasen: Lennart Skoglund |date=14 April 2017|access-date=14 April 2017}}</ref> Hy was deel van die Sweedse span wat derde geëindig het by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1950|1950 FIFA Wêreldbeker]]. Sy volgende Wêreldbeker-toernooi was in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958|1958]], op eie bodem, waar hy ’n doel in die halfeindronde teen die [[Duitse nasionale sokkerspan|Wes-Duitse nasionale span]] aangeteken het, en waar Swede uiteindelik silwer gewen het nadat hulle die eindstryd met 5–2 teen [[Brasiliaanse nasionale sokkerspan|Brasilië]] verloor het. ==Dood en nalatenskap== Gedurende sy hele lewe het Skoglund aan ernstige [[alkoholisme]] gely. In Italië het hy ook dwelmmisbruik ontwikkel. Na sy aftrede van sokker in 1968 het Skoglund gesukkel om betekenis in sy lewe te vind. Hy was huiwerig om in die openbaar te verskyn en het meestal in sy klein woonstel by Katarina Bangata in Södermalm gebly, waar hy op 8 Julie 1975 op 45-jarige ouderdom dood gevind is. Ongeveer 2 000 mense het sy begrafnis by [[Skogskyrkogården]] in suidelike Stockholm bygewoon.<ref name="nacka espnfc">{{cite web|url=http://espnfc.com/columns/story/_/id/1147572/the-mavericks:-lennart-'nacka'-skoglund?cc=5901|title=Lennart Skoglund: Whisky blues|publisher=ESPN |date=6 September 2012 |access-date=14 April 2017}}</ref> Hy het sedertdien ’n legende onder Hammarby-ondersteuners geword, wat elke jaar op sy verjaarsdag, 24 Desember, by sy gedenkbeeld by Katarina Bangata byeengekom het.<ref>{{cite web |url=http://www.hammarbyfotboll.se/se/omhammarbyfotboll/historik/ |title=Historik|publisher=Hammarby Fotboll |language=sv |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326220649/http://www.hammarbyfotboll.se/se/omhammarbyfotboll/historik/|archive-date=26 March 2011|access-date=16 April 2017|url-status=dead}}</ref> Massimo Moratti, voorsitter van Inter Milaan tussen 1995 en 2013, het Skoglund beskryf as een van die klub se grootste profiele in sy geskiedenis, saam met Antonio Valentín Angelillo en [[Ronaldo Nazário|Ronaldo]].<ref>{{cite web|url=http://www.svenskafans.com/italien/27867.aspx|title=Inter legender – nr. 2|publisher=SvenskaFans |access-date=16 April 2017}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Skoglund, Lennart}} [[Kategorie:Sweedse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1929]] [[Kategorie:Sterftes in 1975]] 2k2oxgpvsbghkshbnny6bpsibpqvnz0 Vrouesokkerwêreldbeker 2023 0 457515 2888830 2888413 2026-03-30T18:00:14Z SpesBona 2720 Opruim 2888830 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas internasionale sokkerkompetisie | titel = Vrouesokkerwêreldbeker | jaar = 2023 | bo = 2023 FIFA Women’s World Cup<br />Ipu Wahine o te Ao Whīwha i 2023 | beeld = Vrouesokkerwêreldbeker 2023.svg | grootte = 200px | onderskrif = | land = Australië | land-vlagpar = | stad = | land2 = Nieu-Seeland | land2-vlagpar = | datums = 20 Julie–20 Augustus | konfederasies = 6 | num_spanne = 32 | stadions = 10 | stede = 9 | kampioen = Spanje | aantal = 1 | tweede = Engeland | derde = Swede | vierde = Australië | wedstryde = 64 | doele = 164 | bywoning = 1978274 | top_puntemaker = {{vlagikoon|Japan}} [[Hinata Miyazawa]] (5 doele) | speler = {{vlagikoon|Spanje}} [[Aitana Bonmatí]] | vorige = [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]] | volgende = [[Vrouesokkerwêreldbeker 2027|2027]] }} Die '''Vrouesokkerwêreldbeker 2023''' ([[Engels]]: ''2023 FIFA Women’s World Cup''; [[Maori (taal)|Maori]]: ''Ipu Wahine o te Ao Whīwha i 2023'') is van 20 Julie tot 20 Augustus 2023 in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] beslis. Dit was die negende [[vrouesokkerwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse vrouesokkerwêreldkampioenskap wat deur [[FIFA]] aangebied word en die eerste in [[Oseanië]]. Dit was die eerste vrouesokkerwêreldbekertoernooi wat deur meer as een gasheerland aangebied is en ook die eerste wat deur verskeie konfederasies gehuisves is, aangesien Australië ’n [[AFC]]-lid is en Nieu-Seeland ’n [[OFC]]-lid. Daarbenewens was dit die eerste vrouesokkerwêreldbekertoernooi in die [[Suidelike Halfrond]]. Saam met die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]] was dit een van drie vername vroue[[wêreldbeker]]toernooie wat Nieu-Seeland binne drie jaar aangebied het; al drie behoort tot die gewildste en suksesvolste vrouesportsoorte in dié land. [[Lêer:FIFA Women's World Cup.svg|duimnael|links|upright|Die Vrouesokkerwêreldbekertrofee waarom meegeding is]] 32 nasionale vrouesokkerspanne het aan die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 deelgeneem. Die spanne is in agt groepe verdeel, waarvan die twee beste spanne van elke groep na die agtste eindrondte deurgedring het. [[Spaanse nasionale vrouesokkerspan|Spanje]] het die trofee gewen nadat hulle [[Engelse nasionale vrouesokkerspan|Engeland]] geklop en sodoende hul eerste vrouewêreldbekertitel ingepalm het. Daarmee het hulle ná [[Duitsland]] ook die tweede land geword wat ’n sokkerwêreldbekertoernooi vir beide mans en vroue kon wen. [[Swede]] het in die derde en [[Australiese nasionale vrouesokkerspan|Australië]] in die vierde plek geëindig. Al vier die semifinaliste het voorheen nog nie ’n vrouesokkerwêreldbekertitel gewen nie, waardeur daar ’n nuwe vrouesokkerwêreldkampioen op die spel was. Die nasionale vrouesokkerspanne van [[Filippyne]], [[Haïti]], [[Marokko]], [[Panama]], [[Portugal]], die [[Republiek Ierland]], [[Viëtnam]] en [[Zambië]] het vir die eerste keer aan ’n vrouesokkerwêreldbekertoernooi deelgeneem. [[Banyana-Banyana|Suid-Afrika]] het ook vir die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 gekwalifiseer en die agtste eindrondte gehaal, waar hulle teen [[Nederland]] vasgeval het. Dit was die eerste toernooi met die nuwe aantal van 32 nasionale vrouesokkerspanne, wat verhoog is van die vorige 24 deelnemers tussen die vrouesokkerwêreldbekertoernooie van [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]] tot [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]. == Toewysing == Op 19 Februarie 2019 het [[FIFA]] die bodproses vir die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 begin.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womens-football/news/fifa-starts-bidding-process-for-fifa-women-s-world-cup-2023tm |title=FIFA starts bidding process for FIFA Women's World Cup 2023 |publisher=[[FIFA]] |date=19 Februarie 2019 |accessdate=22 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122042902/https://www.fifa.com/womens-football/news/fifa-starts-bidding-process-for-fifa-women-s-world-cup-2023tm |archive-date=22 November 2020 |url-status=live}}</ref> Belangstellende lande moes teen 15 Maart 2019 hul belangstelling aankondig en teen 16 April 2019 hul volledige boddokumente indien. Nadat FIFA op 31 Julie 2019 die toernooi na 32 spanne uitgebrei het, is die bodproses egter hersien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/news/fifa-council-unanimously-approves-the-expansion-of-the-fifa-women-s-world-cup-to |title=FIFA Council unanimously approves expanded 32-team field for FIFA Women's World Cup |publisher=[[FIFA]] |date=31 Julie 2019 |accessdate=9 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609024823/https://www.fifa.com/womensworldcup/news/fifa-council-unanimously-approves-the-expansion-of-the-fifa-women-s-world-cup-to |archive-date=9 Junie 2020 |url-status=live}}</ref> Daarna is ander belangstellende lande tot 16 Augustus tyd gegun om hul belangstelling aan te kondig, terwyl die voltooide bodregistrasie van nuwe belangstellende lande en die herbevestiging van vorige bieë teen 2 September afgehandel moes wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/388175ca2d3c9145/original/v3y65rwec2lhfxb6faye-pdf.pdf |title=FIFA Women's World Cup 2023: Overview of the bidding process (updated version, August 2019) |publisher=[[FIFA]] |date=3 September 2019 |accessdate=5 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805100341/https://digitalhub.fifa.com/m/388175ca2d3c9145/original/v3y65rwec2lhfxb6faye-pdf.pdf |archive-date=5 August 2021 |url-status=live}}</ref> Oorspronklik het nege lande hul belangstelling aangekondig: [[Argentinië]], [[Australië]], [[Bolivië]], [[Brasilië]], [[Colombia]], [[Japan]], [[Suid-Korea]] (met ’n moontlike gesamentlike bod met [[Noord-Korea]]), [[Nieu-Seeland]] en [[Suid-Afrika]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/news/fifa-receives-record-number-of-expressions-of-interest-in-hosting-fifa-women-s-w |title=FIFA receives record number of expressions of interest in hosting FIFA Women's World Cup 2023 |publisher=[[FIFA]] |date=18 Maart 2019 |accessdate=24 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210524150942/https://www.fifa.com/womensworldcup/news/fifa-receives-record-number-of-expressions-of-interest-in-hosting-fifa-women-s-w |archive-date=24 Mei 2021 |url-status=live}}</ref> [[België]] het ná die nuwe sperdatum ook sy belangstelling aangekondig, maar het in September 2019, soos Bolivië, sy bod onttrek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1084292/bidding-process-fifa-womens-world-cup |title=Belgium and Bolivia drop out as eight countries remain in race to host 2023 FIFA Women's World Cup |publisher=Inside the Games |date=3 September 2019 |accessdate=1 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001063603/https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1084292/bidding-process-fifa-womens-world-cup |archive-date=1 October 2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womens-football/news/bidding-process-for-fifa-women-s-world-cup-2023tm-continues-with-eight-member-as |title=Bidding process for FIFA Women's World Cup 2023 continues with eight member associations |publisher=[[FIFA]] |date=3 September 2019 |accessdate=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512091737/https://www.fifa.com/womens-football/news/bidding-process-for-fifa-women-s-world-cup-2023tm-continues-with-eight-member-as |archive-date=12 Mei 2021 |url-status=live}}</ref> Australië en Nieu-Seeland het later aangekondig dat hulle hul bieë tot een wou saamsmelt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asone2023.com/one-vision |title=One Vision |publisher=Australiese Sokkervereniging |accessdate=13 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213061414/https://www.asone2023.com/one-vision |archive-date=13 Desember 2019 |url-status=live}}</ref> Brasilië, Colombia en Japan het teen 13 Desember 2019 ook hul bieë ingedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womens-football/news/fifa-women-s-world-cup-2023tm-four-bids-submitted |title=FIFA Women's World Cup 2023: four bids submitted |publisher=[[FIFA]] |date=13 Desember 2019 |accessdate=22 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122222237/https://www.fifa.com/womens-football/news/fifa-women-s-world-cup-2023tm-four-bids-submitted |archive-date=22 November 2020 |url-status=live}}</ref> Beide Brasilië en Japan het in Junie 2020, voor die finale stemming, egter hul bieë onttrek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cbf.com.br/a-cbf/informes/index/brasil-retira-candidatura-a-sede-da-copa-do-mundo-feminina-fifa-2023 |title=Brasil retira candidatura a sede da Copa do Mundo Feminina FIFA 2023 |publisher=Brasiliaanse Sokkervereniging |date=8 Junie 2020 |accessdate=26 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126122633/https://www.cbf.com.br/a-cbf/informes/index/brasil-retira-candidatura-a-sede-da-copa-do-mundo-feminina-fifa-2023 |archive-date=26 Januarie 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://japan2023bid.com/en/news/00025033.html |title=Japan FA to withdraw from Bid to host the FIFA Women's World Cup 2023 |publisher=Japannese Sokkervereniging |date=22 Junie 2020 |accessdate=23 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623031351/https://japan2023bid.com/en/news/00025033.html |archive-date=23 Junie 2020 |url-status=live}}</ref> Op 25 Junie 2020 is beide Australië en Nieu-Seeland deur FIFA as gesamentlike gasheerlande van die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/news/australia-and-new-zealand-selected-as-hosts-of-fifa-women-s-world-cup-2023tm |title=Australia and New Zealand selected as hosts of FIFA Women's World Cup 2023 |publisher=[[FIFA]] |date=25 Junie 2020 |accessdate=27 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627040959/https://www.fifa.com/womensworldcup/news/australia-and-new-zealand-selected-as-hosts-of-fifa-women-s-world-cup-2023tm |archive-date=27 Junie 2020 |url-status=live}}</ref> Dié besluit is deur FIFA se uitvoerende komitee gemaak, waartydens die seëvierende bod 22 stemme ontvang het, terwyl 13 vir Colombia se bod gestem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://img.fifa.com/image/upload/mf3rzakj79cmj1fss3yt.pdf |title=FIFA Women's World Cup 2023 Voting Results |publisher=[[FIFA]] |date=25 Junie 2020 |accessdate=25 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625161208/https://img.fifa.com/image/upload/mf3rzakj79cmj1fss3yt.pdf |archive-date=25 Junie 2020 |url-status=live}}</ref> Albei lande het voorheen nog nie ’n vername FIFA-toernooi gehuisves nie. Daarmee was dit ook die eerste vrouesokkerwêreldbekertoernooi wat deur meer as een land gehuisves is en die tweede vir beide mans en vroue, nadat die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] in [[Japan]] en [[Suid-Korea]] aangebied is. Daarbenewens was dit die eerste vrouesokkerwêreldbekertoernooi in die [[Suidelike Halfrond]], die eerste vername FIFA-toernooi in [[Oseanië]] en die eerste FIFA-toernooi wat deur verskeie kondederasies gehuisves is (Australië is ’n [[AFC]]-lid, terwyl Nieu-Seeland aan [[OFC]] behoort). Australië het ook die tweede AFC-lid geword om ’n vrouesokkerwêreldbekertoernooi aan te bied, nadat beide die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991-]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007-toernooie]] in die [[Volksrepubliek China]] beslis is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the-afc.com/en/national/fifa_womens_world_cup/news/australia_and_new_zealand_to_host_2023_fifa_women%E2%80%99s_world_cup.html |title=Australia and New Zealand to host 2023 FIFA Women's World Cup |publisher=[[AFC]] |date=26 Junie 2020|accessdate=29 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629111611/https://www.the-afc.com/en/national/fifa_womens_world_cup/news/australia_and_new_zealand_to_host_2023_fifa_women%E2%80%99s_world_cup.html |archive-date=29 Junie 2023 |url-status=live}}</ref> Australië en Nieu-Seeland het voorheen reeds verskeie vername sporttoernooie saam gehuisves soos die [[Rugbywêreldbeker 1987]], asook die [[Krieketwêreldbeker 1992]] en die [[Krieketwêreldbeker 2015]]. Die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 was saam met die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2022]] een van drie vername vroue[[wêreldbeker]]toernooie wat Nieu-Seeland binne drie jaar aangebied het; al drie behoort tot die gewildste en suksesvolste vrouesportsoorte in dié land. Nadat beide die Vrouekrieketwêreldbeker en die Vrouerugbywêreldbeker weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] met een jaar uitgestel moes word, is al drie die toernooie binne een-en-'n-half jaar beslis. Gevolglik is beide die Vrouekrieket- en die Vrouerubgywêreldbeker in dieselfde jaar in Nieu-Seeland gehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/423032/women-s-cricket-world-cup-pushed-back-12-months |title=Women's Cricket World Cup pushed back 12 months |publisher=Radio New Zealand |author=Andrea Nelson |date=9 Augustus 2020 |accessdate=14 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/women-in-sport/300136933/progress-report-new-zealands-3-world-cups-in-3-years |title=Progress report: New Zealand’s 3 World Cups in 3 years |publisher=Stuff |author=Ashley Stanley |date=19 Oktober 2020 |accessdate=14 November 2025}}</ref> Die stemming het as volg verloop: {|class="wikitable collapsible" ! colspan="7" | Stemming vir gasheer van die Vrouesokkerwêreldbeker 2023<ref>{{en}} {{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/5979ba99241a252a/original/vpkcgcsw7y1h5mu9fhnc-pdf.pdf |title=FIFA Women’s World Cup 2023™ Voting Results |publisher=[[FIFA]] |date=25 Junie 2020 |accessdate=25 Junie 2020}}</ref> |- ! Land | style="background:silver;" | '''Rondte 1''' |- | {{vlagland|Australië}}, {{vlagland|Nieu-Seeland}} || style="text-align:center;" | '''22''' |- | {{vlagland|Colombia}} || style="text-align:center;" | 13 |} == Kwalifisering == 32 lande het aan die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 deelgeneem. [[Lêer:2023 FIFA Women's World Cup qualification map.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering: {{sleutel|#000cff|Land het gekwalifiseer}} {{sleutel|#ffb400|Land het nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#000000|Land het nie deelgeneem nie}} {{sleutel|#ababab|Nie ’n geassosieerde lid van FIFA nie}}]] {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=165|Span !width=80|Verskynings by eindstryde !width=50|Agtereenvolgende deelnames !width=80|Laaste verskyning !width=80|Vorige beste prestasie |- |align="left"|{{vlagland|Argentinië}} |4de||2||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Groepfase <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Australië}} |8ste||8||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Kwarteindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011|2011]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Brasilië}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Naaswenner <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Colombia}} |3de||1||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]]||Agtste eindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Costa Rica}} |2de||1||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]]||Groepfase <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Denemarke}} |%de||1||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]]||Kwarteindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 1995|1995]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Duitsland}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||'''Kampioen''' <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Engeland}} |6de||5||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Derde plek <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Filippyne}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Frankryk}} |5de||4||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Vierde plek <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2011|2011]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Haïti}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Italië}} |4de||2||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Kwarteindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Jamaika}} |2de||2||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Groepfase <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Japan}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||'''Kampioen''' <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2011|2011]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Kanada}} |8ste||8||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Vierde plek <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Marokko}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Nederland}} |3de||3||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Naaswenner <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Nieu-Seeland}} |6de||5||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Groepfase <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2007|2007]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011|2011]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Nigerië}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Kwarteindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1999|1999]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Noorweë}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||'''Kampioen''' <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1995|1995]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Panama}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Portugal}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Republiek Ierland}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Spanje}} |3de||3||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Agtste eindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Suid-Afrika}} |2de||2||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Groepfase <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Suid-Korea}} |4de||3||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Agtste eindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Swede}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Naaswenner <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Switserland}} |2de||1||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]]||Agtste eindrondte <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Verenigde State}} |9de||9||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||'''Kampioen''' <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 1999|1999]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Viëtnam}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Volksrepubliek China}} |8ste||3||[[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]||Naaswenner <small>([[Vrouesokkerwêreldbeker 1999|1999]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Zambië}} |1ste||1||–||Debuut |} == Stadions == Wedstryde is in die volgende stede gespeel: <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:0 auto; clear:both" ! colspan=2 | [[Sydney]], [[Nieu-Suid-Wallis]] ! [[Brisbane]], [[Queensland]] ! [[Melbourne]], [[Victoria (Australië)|Victoria]] |- | [[Stadium Australia]] | [[Sydney Voetbalstadion]] | [[Suncorpstadion|Langpark]]<br />'''<small>(Brisbane-stadion)</small>''' | [[Melbourne Reghoekige Stadion]] |- | <small>{{Koördinate|33|50|50|S|151|03|47|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Stadium Australia}}</small> | <small>{{Koördinate|33|53|21|S|151|13|31|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Sydney Voetbalstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|27|27|53|S|153|0|34|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Langpark}}</small> | <small>{{Koördinate|37|49|31|S|144|59|2|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Melbourne Reghoekige Stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''75&nbsp;784''' | Kapasiteit: '''40&nbsp;583''' | Kapasiteit: '''49&nbsp;461''' | Kapasiteit: '''27&nbsp;706''' |- | [[Lêer:2023FWWC Final (stadium).jpg|200px]] | [[Lêer:SydneyFootballStadium Aug2022 Pre-open.jpg|200px]] | [[Lêer:Suncorp Stadium 22 April 2012 (cropped).jpg|200px]] | [[Lêer:AAMI Park - FIFAWWC 2023 (2).jpg|200px]] |- ! [[Perth]], [[Wes-Australië]] !rowspan=5|{{location map+|Australië|width=400|float=center|places= {{Location map~|Australië|lat_deg=-33|lat_min=-52|lon_deg=151|lon_min=13|position=left|background=|label=[[Sydney]]}} {{Location map~|Australië|lat_deg=-27|lat_min=-28|lon_deg=153|lon_min=02|position=left|background=|label=[[Brisbane]]}} {{Location map~|Australië|lat_deg=-37|lat_min=-49|lon_deg=144|lon_min=58|position=top|background=|label=[[Melbourne]]}} {{Location map~|Australië|lat_deg=-31|lat_min=-57|lon_deg=115|lon_min=52|position=right|background=|label=[[Perth]]}} {{Location map~|Australië|lat_deg=-34|lat_min=-56|lon_deg=138|lon_min=36|position=top|background=|label=[[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]}} }} !rowspan=5|{{location map+|Nieu-Seeland|width=300|float=center|places= {{Location map~|Nieu-Seeland|lat_deg=-36|lat_min=-51|lon_deg=174|lon_min=46|position=left|background=|label=[[Auckland]]}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat_deg=-41|lat_min=-17|lon_deg=174|lon_min=47|position=bottom|background=|label=[[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat_deg=-45|lat_min=-52|lon_deg=170|lon_min=30|position=top|background=|label=[[Dunedin]]}} {{Location map~|Nieu-Seeland|lat_deg=-37|lat_min=-47|lon_deg=175|lon_min=17|position=left|background=|label=[[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]]}} }} ! [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]], [[Suid-Australië]] |- | [[Perth Ovaal]] | [[Hindmarsh-stadion]] |- | <small>{{Koördinate|31|56|45|S|115|52|12|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Perth Ovaal}}</small> | <small>{{Koördinate|34|54|27|S|138|34|8|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Hindmarsh-stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''18&nbsp;727''' | Kapasiteit: '''13&nbsp;557''' |- | [[Lêer:Perth Oval Panorama January 2017.jpg|200px]] | [[Lêer:Adelaide United FC vs. Sydney FC at Hindmarsh Stadium - April 2023.JPG|200px]] |- ! [[Auckland]], [[Noordeiland]] ! [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], Noordeiland ! [[Dunedin]], [[Suideiland]] ! [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]], Noordeiland |- | [[Edenparkstadion|Edenpark]] | [[Westpacstadion]] | [[Forsyth Barr-stadion]]<br />'''<small>(Dunedin-stadion)</small>''' | [[Waikatostadion]] |- | <small>{{Koördinate|36|52|30|S|174|44|41|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Edenpark}}</small> | <small>{{Koördinate|41|16|23|S|174|47|9|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Westpacstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|45|52|9|S|170|31|28|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Forsyth Barr-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|37|46|52|S|175|16|6|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Waikatostadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''43&nbsp;217''' | Kapasiteit: '''33&nbsp;132''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;947''' | Kapasiteit: '''18&nbsp;009''' |- | [[Lêer:2023 Women's World Cup Semifinal Game (53150759107).jpg|200px]] | [[Lêer:All Whites v Peru 11 November 2017 (cropped).jpg|200px]] | [[Lêer:Otago United v Waikato FC (1).jpg|200px]] | [[Lêer:Hamilton 03.jpg|200px]] |}</center> == Formaat == Die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 is oor 32 dae tussen 32 verskillende lande oor 64 wedstryde beslis. Dit het op 20 Julie 2023 op Eden Park in Auckland met die openingswedstryd tussen die medegasheer Nieu-Seeland en Noorweë afgeskop. Die toernooi het geëindig op die Stadium Australia in Sydney op 20 Augustus met die eindstryd tussen Engeland en Spanje, waartydens Spanje die Vrouesokkerwêreldbekertrofee ingepalm het. === Kalender === Die volgende tabel dui die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 se daaglikse program aan. ’n Pers blokkie dui op wedstryde tydens die groepfase, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase, ’n blou blokkie op die bronseindstryd en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Groepfase<br />Julie/Augustus ! scope=col |Do<br />20 ! scope=col |Vr<br />21 ! scope=col |Sa<br />22 ! scope=col |So<br />23 ! scope=col |Ma<br />24 ! scope=col |Di<br />25 ! scope=col |Wo<br />26 ! scope=col |Do<br />27 ! scope=col |Vr<br />28 ! scope=col |Sa<br />29 ! scope=col |So<br />30 ! scope=col |Ma<br />31 ! scope=col |Di<br />1 ! scope=col |Wo<br />2 ! scope=col |Do<br />3 ! scope=col |Vr<br />4 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 20 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|OS|Openingseremonie}}''' <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center | align=left|Groep A <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep B <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep C <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep D <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep E <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep F <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep G <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 29 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| |- align=center |align=left|Groep H <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 4 -->| |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Augustus ! scope=col |Sa<br />5 ! scope=col |So<br />6 ! scope=col |Ma<br />7 ! scope=col |Di<br />8 ! scope=col |Wo<br />9 ! scope=col |Do<br />10 ! scope=col |Vr<br />11 ! scope=col |Sa<br />12 ! scope=col |So<br />13 ! scope=col |Ma<br />14 ! scope=col |Di<br />15 ! scope=col |Wo<br />16 ! scope=col |Do<br />17 ! scope=col |Vr<br />18 ! scope=col |Sa<br />19 ! scope=col |So<br />20 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}''' |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 5 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 6 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 7 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 8 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 12 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#3399ff| 1 <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#d6325b|Seremonies}} |- | {{sleutel|#c364f3|Groepwedstryde}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#3399ff|Derde plek}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Groepfase === Die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 is deur 32 nasionale vrouesokkerspanne beslis. Vir die groepfase is die 32 deelnemende spanne in agt groepe van vier spanne elk verdeel; elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span drie wedstryde in die groepfase gespeel. Drie punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens aangetekende doele gerangskik. Klassifisering binne elke groep was gegrond op die volgende puntestelsel: * Drie wedstrydpunte vir ’n oorwinning; * Een vir ’n gelykop; * geen vir ’n nederlaag. Aan die einde van die groepfase is die spanne gerangskik van die eerste na die vierde posisie, gegrond op versamelde wedstrydpunte, met die twee beste spanne wat na die uitklopfase deurgedring het. As twee spanne gelyk op punte was, is die rangorde deur hul aantal aangetekende doele bepaal. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit 16 wedstryde bestaan het: agt agtste eindstryde, vier kwarteindstryde, twee halfeindstryde, ’n derdeplekwedstryd en die eindstryd. Die wenner en naaswenner van elk van die groepe het saam met die vier beste derde-plek-spanne na die uitklopfase deurgedring. Elke wedstryd in die uitklopstadium moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná negentig minute van gewone spel ’n gelykopuitslag was, is daar verder gespeel om die wenner te bepaal. Aanvanklik is daar twee periodes van [[ekstra tyd]] gespeel, 15 minute in elke rigting. As daar steeds nie ’n wenner was ná 120 minute nie, is die wenner deur ’n [[Strafskop (sokker)|strafskopkompetisie]] bepaal. == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die groep- en die uitklopfase. Die loting is op 22 Oktober 2022 op die Aotea-sentrum in Auckland gehou. === Groepfase === [[Lêer:Aotea Centre And Council Building.jpg|duimnael|Die loting vir die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 is op 22 Oktober 2022 op die Aotea-sentrum in Auckland gehou]] 32 spanne het aan die groepfase deelgeneem. Die twee beste spanne in elke groep het na die uitklopfase deurgedring. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Switserland}} |3||1||2||0||2||0||+2||'''5''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Noorweë}} |3||1||1||1||6||1||+5||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Nieu-Seeland}} |3||1||1||1||1||1||±0||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Filippyne}} |3||1||0||2||1||8||–7||'''3''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222852 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |goals1 = [[Hannah Wilkinson|Wilkinson]] {{goal|48}} |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 42&nbsp;137 |referee = Yoshimi Yamashita (Japan)}} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Julie]] [[2023]] |time = 17:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Filippyne}}''' |score = 0–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222854 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|45|straf}} [[Ramona Bachmann|Bachmann]]<br />{{goal|64}} [[Seraina Piubel|Piubel]] |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 13&nbsp;711 |referee = Vincentia Amedome (Togo)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Julie]] [[2023]] |time = 17:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222857 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Filippyne}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|24}} [[Sarina Bolden|Bolden]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 32&nbsp;357 |referee = Katia García (Meksiko)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222856 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Waikatostadion]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] |attendance = 10&nbsp;769 |referee = Stéphanie Frappart (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222855 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 25&nbsp;947 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |score = 6–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222853 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Filippyne}}''' |goals1 = [[Sophie Román Haug|Román Haug]] {{goal|6}}, {{goal|17}}, {{goal|90+5}}<br />[[Caroline Graham Hansen|Graham Hansen]] {{goal|31}}<br />[[Alicia Barker|Barker]] {{goal|48|e.d.}}<br />[[Guro Reiten|Reiten]] {{goal|53|straf}} |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 34&nbsp;697 |referee = Marie-Soleil Beaudoin (Kanada)}} ==== Groep B ==== [[Lêer:2023 FIFA Women's World Cup Australia vs. Ireland (F1ijj0pakAA679z).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Australië en Ierland]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Australië}} |3||2||0||1||7||3||+4||'''6''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Nigerië}} |3||1||2||0||3||2||+1||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Kanada}} |3||1||1||1||2||5||–3||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Republiek Ierland}} |3||0||1||2||1||3||–2||'''1''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222851 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Republiek Ierland}}''' |goals1 = [[Steph Catley|Catley]] {{goal|52|straf}} |goals2 = |stadium = [[Stadium Australia]], [[Sydney]] |attendance = 75&nbsp;784 |referee = Edina Alves Batista (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Julie]] [[2023]] |time = 12:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Nigerië}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222848 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 21&nbsp;410 |referee = Lina Lehtovaara (Finland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AWST (UTC+8) |team1 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222850 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Republiek Ierland}}''' |goals1 = [[Megan Connolly|Connolly]] {{goal|45+5|e.d.}}<br />[[Adriana Leon|Leon]] {{goal|53}} |goals2 = {{goal|4}} [[Katie McCabe|McCabe]] |stadium = [[Perth Ovaal]], [[Perth]] |attendance = 17&nbsp;065 |referee = Laura Fortunato (Argentinië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 2–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222846 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nigerië}}''' |goals1 = [[Emily van Egmond|Van Egmond]] {{goal|45+1}}<br />[[Alanna Kennedy|Kennedy]] {{goal|90+10}} |goals2 = {{goal|45+6}} [[Uchenna Kanu|Kanu]]<br />[[Osinachi Ohale|Ohale]] {{goal|65}}<br />[[Asisat Oshoala|Oshoala]] {{goal|72}} |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 49&nbsp;156 |referee = Esther Staubli (Switserland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[31 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |score = 0–4 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222849 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Australië}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|9}}, {{goal|39}} [[Hayley Raso|Raso]]<br />{{goal|58}} [[Mary Fowler|Fowler]]<br />{{goal|90+4|straf}} [[Steph Catley|Catley]] |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 27&nbsp;706 |referee = Stéphanie Frappart (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[31 Julie]] [[2023]] |time = 18:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Republiek Ierland}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222847 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nigerië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 24&nbsp;884 |referee = Katia García (Meksiko)}} ==== Groep C ==== [[Lêer:Japan vs Spain – 2023 FIFA Women's World Cup Group C – 3.jpg|duimnael|Wedstryd tussen Japan en Spanje]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Japan}} |3||3||0||0||11||0||+11||'''9''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Spanje}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Zambië}} |3||1||0||2||3||11||–8||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Costa Rica}} |3||0||0||3||1||8||–7||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 3–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222844 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Costa Rica}}''' |goals1 = [[Valeria del Campo|Del Campo]] {{goal|21|e.d.}}<br />[[Aitana Bonmatí|Bonmatí]] {{goal|23}}<br />[[Esther González|González]] {{goal|27}} |goals2 = |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 22&nbsp;966 |referee = Casey Reibelt (Australië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Zambië}}''' |score = 0–5 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222842 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Japan}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|43}}, {{goal|62}} [[Hinata Miyazawa|Miyazawa]]<br />{{goal|55}} [[Mina Tanaka|Tanaka]]<br />{{goal|71}} [[Jun Endō|Endō]]<br />{{goal|90+11|straf}} [[Riko Ueki|Ueki]] |stadium = [[Waikatostadion]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] |attendance = 16&nbsp;111 |referee = Tess Olofsson (Swede)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Julie]] [[2023]] |time = 17:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Japan}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222841 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Costa Rica}}''' |goals1 = [[Hikaru Naomoto|Naomoto]] {{goal|25}}<br />[[Aoba Fujino|Fujino]] {{goal|27}} |goals2 = |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 6&nbsp;992 |referee = Maria Sole Ferrieri Caputi (Italië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 5–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222840 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Zambië}}''' |goals1 = [[Teresa Abelleira|Abelleira]] {{goal|9}}<br />[[Jenni Hermoso|Hermoso]] {{goal|13}}, {{goal|70}}<br />[[Alba Redondo|Redondo]] {{goal|69}}, {{goal|85}} |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 20&nbsp;983 |referee = Oh Hyeon-jeong (Suid-Korea)}} {{sokkerwedstryd |date = [[31 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Japan}}''' |score = 4–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222845 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |goals1 = [[Hinata Miyazawa|Miyazawa]] {{goal|12}}, {{goal|40}}<br />[[Riko Ueki|Ueki]] {{goal|29}}<br />[[Mina Tanaka|Mi. Tanaka]] {{goal|82}} |goals2 = |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 20&nbsp;957 |referee = Ekaterina Koroleva (Verenigde State)}} {{sokkerwedstryd |date = [[31 Julie]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Costa Rica}}''' |score = 1–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222843 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Zambië}}''' |goals1 = [[Melissa Herrera|Herrera]] {{goal|47}} |goals2 = {{goal|3}} [[Lushomo Mweemba|Mweemba]]<br />{{goal|31|straf}} [[Barbra Banda|B. Banda]]<br />{{goal|90+3}} [[Racheal Kundananji|Kundananji]] |stadium = [[Waikatostadion]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] |attendance = 8&nbsp;117 |referee = Bouchra Karboubi (Marokko)}} ==== Groep D ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Engeland}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Denemarke}} |3||2||0||1||3||1||+2||'''6''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Volksrepubliek China}} |3||1||0||2||2||7||–5||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Haïti}} |3||0||0||3||0||4||–4||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222836 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |goals1 = [[Georgia Stanway|Stanway]] {{goal|29|straf}} |goals2 = |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 44&nbsp;369 |referee = Emikar Calderas Barrera (Venezuela)}} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AWST (UTC+8) |team1 = '''{{vlagland|Denemarke}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222837 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Volksrepubliek China}}''' |goals1 = [[Amalie Vangsgaard|Vangsgaard]] {{goal|90}} |goals2 = |stadium = [[Perth Ovaal]], [[Perth]] |attendance = 16&nbsp;989 |referee = Marie-Soleil Beaudoin (Kanada)}} {{sokkerwedstryd |date = [[28 Julie]] [[2023]] |time = 18:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222839 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Denemarke}}''' |goals1 = [[Lauren James|James]] {{goal|6}} |goals2 = |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 40&nbsp;439 |referee = Tess Olofsson (Swede)}} {{sokkerwedstryd |date = [[28 Julie]] [[2023]] |time = 20:30 ACST (UTC+9:30) |team1 = '''{{vlagland|Volksrepubliek China}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222834 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |goals1 = [[Wang Shuang]] {{goal|74|straf}} |goals2 = |stadium = [[Hindmarsh-stadion]], [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] |attendance = 12&nbsp;675 |referee = Marta Huerta de Aza (Spanje)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Augustus]] [[2023]] |time = 20:30 ACST (UTC+9:30) |team1 = '''{{vlagland|Volksrepubliek China}}''' |score = 1–6 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222835 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |goals1 = [[Wang Shuang]] {{goal|57|straf}} |goals2 = {{goal|4}} [[Alessia Russo|Russo]]<br />{{goal|26}} [[Lauren Hemp|Hemp]]<br />{{goal|41}}, {{goal|65}} [[Lauren James|James]]<br />{{goal|77}} [[Chloe Kelly|Kelly]]<br />{{goal|84}} [[Rachel Daly|Daly]] |stadium = [[Hindmarsh-stadion]], [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] |attendance = 13&nbsp;497 |referee = Casey Reibelt (Australië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 AWST (UTC+8) |team1 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |score = 0–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222838 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Denemarke}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|21|straf}} [[Pernille Harder|Harder]]<br />{{goal|90+10}} [[Sanne Troelsgaard|Troelsgaard]] |stadium = [[Perth Ovaal]], [[Perth]] |attendance = 17&nbsp;897 |referee = Oh Hyeon-jeong (Suid-Korea)}} ==== Groep E ==== [[Lêer:FIFA Women’s World Cup match between the United States and the Netherlands in Wellington, New Zealand on July 27, 2023 (2).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Nederland en die Verenigde State]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Nederland}} |3||2||1||0||9||1||+8||'''7''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Verenigde State}} |3||1||2||0||4||1||+3||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Portugal}} |3||1||1||1||2||1||+1||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Viëtnam}} |3||0||0||3||0||12||–12||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Julie]] [[2023]] |time = 13:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |score = 3–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222864 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Viëtnam}}''' |goals1 = [[Sophia Wilson|Wilson]] {{goal|14}}, {{goal|45+7}}<br />[[Lindsey Heaps|Heaps]] {{goal|77}} |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 41&nbsp;107 |referee = Bouchra Karboubi (Marokko)}} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222866 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |goals1 = [[Stefanie van der Gragt|Van der Gragt]] {{goal|13}} |goals2 = |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 11&nbsp;991 |referee = Kateryna Monsul (Oekraïne)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Julie]] [[2023]] |time = 13:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222869 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |goals1 = [[Lindsey Heaps|Heaps]] {{goal|62}} |goals2 = {{goal|17}} [[Jill Roord|Roord]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 27&nbsp;312 |referee = Yoshimi Yamashita (Japan)}} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222868 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Viëtnam}}''' |goals1 = [[Telma Encarnação|Telma]] {{goal|7}}<br />[[Kika Nazareth|Kika]] {{goal|21}} |goals2 = |stadium = [[Waikatostadion]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] |attendance = 6&nbsp;645 |referee = Salima Mukansanga (Rwanda)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222865 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 42&nbsp;958 |referee = Rebecca Welch (Engeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Viëtnam}}''' |score = 0–7 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222867 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|8}} [[Lieke Martens|Martens]]<br />{{goal|11}} [[Katja Snoeijs|Snoeijs]]<br />{{goal|18}}, {{goal|57}} [[Esmee Brugts|Brugts]]<br />{{goal|23}}, {{goal|83}} [[Jill Roord|Roord]]<br />{{goal|45}} [[Daniëlle van de Donk|Van de Donk]] |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 8&nbsp;215 |referee = Ivana Martinčić (Kroasië)}} ==== Groep F ==== [[Lêer:AAMI Park - FIFAWWC 2023 (3).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Brasilië en Jamaika]] {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Frankryk}} |3||2||1||0||8||4||+4||'''7''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Jamaika}} |3||1||2||0||1||0||+1||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Brasilië}} |3||1||1||1||5||2||+3||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Panama}} |3||0||0||3||3||11||–8||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222862 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Jamaika}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 39&nbsp;045 |referee = María Carvajal (Chili)}} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Julie]] [[2023]] |time = 20:30 ACST (UTC+9:30) |team1 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |score = 4–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222858 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Panama}}''' |goals1 = [[Ary Borges]] {{goal|19}}, {{goal|39}}, {{goal|70}}<br />[[Bia Zaneratto]] {{goal|48}} |goals2 = |stadium = [[Hindmarsh-stadion]], [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] |attendance = 13&nbsp;142 |referee = Cheryl Foster (Wallis)}} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Julie]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222859 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |goals1 = [[Eugénie Le Sommer|Le Sommer]] {{goal|17}}<br />[[Wendie Renard|Renard]] {{goal|83}} |goals2 = {{goal|58}} [[Debinha]] |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 49&nbsp;378 |referee = Kate Jacewicz (Australië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Julie]] [[2023]] |time = 20:30 AWST (UTC+8) |team1 = '''{{vlagland|Panama}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222861 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Jamaika}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|56}} [[Allyson Swaby|A. Swaby]] |stadium = [[Perth Ovaal]], [[Perth]] |attendance = 15&nbsp;987 |referee = Kateryna Monsul (Oekraïne)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Panama}}''' |score = 3–6 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222863 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |goals1 = [[Marta Cox|Cox]] {{goal|2}}<br />[[Yomira Pinzón|Pinzón]] {{goal|64|straf}}<br />[[Lineth Cedeño|Cedeño]] {{goal|87}} |goals2 = {{goal|21}} [[Maëlle Lakrar|Lakrar]]<br />{{goal|28}}, {{goal|37|straf}}, {{goal|52|straf}} [[Kadidiatou Diani|Diani]]<br />{{goal|45+5}} [[Léa Le Garrec|Le Garrec]]<br />{{goal|90+10}} [[Vicki Bècho|Bècho]] |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 40&nbsp;498 |referee = Laura Fortunato (Argentinië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Jamaika}}''' |score = 0–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222860 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 27&nbsp;638 |referee = Esther Staubli (Switserland)}} ==== Groep G ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Swede}} |3||3||0||0||9||1||+8||'''9''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Afrika}} |3||1||1||1||6||6||±0||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Italië}} |3||1||0||2||3||8||–5||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Argentinië}} |3||0||1||2||2||5||–3||'''1''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Julie]] [[2023]] |time = 17:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Swede}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222873 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |goals1 = [[Fridolina Rolfö|Rolfö]] {{goal|65}}<br />[[Amanda Ilestedt|Ilestedt]] {{goal|90}} |goals2 = {{goal|48}} [[Hildah Magaia|Magaia]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 18&nbsp;317 |referee = Ekaterina Koroleva (Verenigde State)}} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Julie]] [[2023]] |time = 18:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Italië}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222870 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |goals1 = [[Cristiana Girelli|Girelli]] {{goal|87}} |goals2 = |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 30&nbsp;889 |referee = Melissa Borjas (Honduras)}} {{sokkerwedstryd |date = [[28 Julie]] [[2023]] |time = 12:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |score = 2–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222871 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |goals1 = [[Sophia Braun|Braun]] {{goal|74}}<br />[[Romina Núñez|Núñez]] {{goal|79}} |goals2 = {{goal|30}} [[Linda Motlhalo|Motlhalo]]<br />{{goal|66}} [[Thembi Kgatlana|Kgatlana]] |stadium = [[Forsyth Barr-stadion]], [[Dunedin]] |attendance = 8&nbsp;834 |referee = Anna-Marie Keighley (Nieu-Seeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Swede}}''' |score = 5–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222874 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Italië}}''' |goals1 = [[Amanda Ilestedt|Ilestedt]] {{goal|39}}, {{goal|50}}<br />[[Fridolina Rolfö|Rolfö]] {{goal|44}}<br />[[Stina Blackstenius|Blackstenius]] {{goal|45+1}}<br />[[Rebecka Blomqvist|Blomqvist]] {{goal|90+5}} |goals2 = |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 29&nbsp;143 |referee = Cheryl Foster (Wallis)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |score = 0–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222872 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|66}} [[Rebecka Blomqvist|Blomqvist]]<br />{{goal|90|straf}} [[Elin Rubensson|Rubensson]] |stadium = [[Waikatostadion]], [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] |attendance = 17&nbsp;907 |referee = Salima Mukansanga (Rwanda)}} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |score = 3–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222875 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Italië}}''' |goals1 = [[Benedetta Orsi|Orsi]] {{goal|32|e.d.}}<br />[[Hildah Magaia|Magaia]] {{goal|67}}<br />[[Thembi Kgatlana|Kgatlana]] {{goal|90+2}} |goals2 = {{goal|11|straf}}, {{goal|74}} [[Arianna Caruso|Caruso]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 14&nbsp;967 |referee = María Carvajal (Chili)}} ==== Groep H ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Colombia}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Marokko}} |3||2||0||1||2||6||–4||'''6''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Duitsland}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Korea}} |3||0||1||2||1||4||–3||'''1''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Julie]] [[2023]] |time = 18:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |score = 6–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222878 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = [[Alexandra Popp|Popp]] {{goal|11}}, {{goal|39}}<br />[[Klara Bühl|Bühl]] {{goal|46}}<br />[[Hanane Aït El Haj|Aït El Haj]] {{goal|54|e.d.}}<br />[[Zineb Redouani|Redouani]] {{goal|79|e.d.}}<br />[[Lea Schüller|Schüller]] {{goal|90}} |goals2 = |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 27&nbsp;256 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Julie]] [[2023]] |time = 12:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222880 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |goals1 = [[Catalina Usme|Usme]] {{goal|30|straf}}<br />[[Linda Caicedo|Caicedo]] {{goal|39}} |goals2 = |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 24&nbsp;323 |referee = Rebecca Welch (Engeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Julie]] [[2023]] |time = 14:00 ACST (UTC+9:30) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |score = 0–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222876 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = |goals2 = {{goal|6}} [[Ibtissam Jraïdi|Jraïdi]] |stadium = [[Hindmarsh-stadion]], [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] |attendance = 12&nbsp;886 |referee = Edina Alves Batista (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Julie]] [[2023]] |time = 19:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |score = 1–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222881 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |goals1 = [[Alexandra Popp|Popp]] {{goal|89|straf}} |goals2 = {{goal|52}} [[Linda Caicedo|Caicedo]]<br />{{goal|90+7}} [[Manuela Vanegas|Vanegas]] |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 40&nbsp;499 |referee = Melissa Borjas (Honduras)}} {{sokkerwedstryd |date = [[3 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |score = 1–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222877 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |goals1 = [[Cho So-hyun]] {{goal|6}} |goals2 = {{goal|42}} [[Alexandra Popp|Popp]] |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 38&nbsp;945 |referee = Anna-Marie Keighley (Nieu-Seeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[3 Augustus]] [[2023]] |time = 18:00 AWST (UTC+8) |team1 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285033/400222879 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |goals1 = [[Anissa Lahmari|Lahmari]] {{goal|45+4}} |goals2 = |stadium = [[Perth Ovaal]], [[Perth]] |attendance = 17&nbsp;342 |referee = Maria Sole Ferrieri Caputi (Italië)}} === Uitklopfase === [[Lêer:2023 Women's World Cup Semifinal Game (53151528644).jpg|duimnael|Die halfeindstryd tussen Spanje en Swede]] [[Lêer:Sydney Opera House lit up in support of the Matildas during the 2023 Women's World Cup.jpg|duimnael|Die [[Sydney-opera]] verlig ter ondersteuning van die Australiese nasionale vrouesokkerspan tydens die bronseindstryd om die derde plek]] [[Lêer:2023FWWC Final (stadium).jpg|duimnael|Die eindstryd tussen Engeland en Spanje]] {{Wedstrydskema laatste 16 | RD1 = Agtste eindrondte | RD2 = Kwarteindrondte | RD3 = Halfeindrondte | RD4 = Eindstryd | RD1-header-01 = 5 Augustus – Auckland | RD1-team01 = {{vlagland|Switserland}} | RD1-score01 = 1 | RD1-team02 = '''{{vlagland|Spanje}}''' | RD1-score02 = '''5''' | RD1-header-02 = 6 Augustus – Sydney | RD1-team03 = '''{{vlagland|Nederland}}''' | RD1-score03 = '''2''' | RD1-team04 = {{vlagland|Suid-Afrika}} | RD1-score04 = 0 | RD1-header-03 = 5 Augustus – Wellington | RD1-team05 = '''{{vlagland|Japan}}''' | RD1-score05 = '''3''' | RD1-team06 = {{vlagland|Noorweë}} | RD1-score06 = 1 | RD1-header-04 = 6 Augustus – Melbourne | RD1-team07 = '''{{vlagland|Swede}}''' | RD1-score07 = '''0<br />(5)''' | RD1-team08 = {{vlagland|Verenigde State}} | RD1-score08 = 0<br />(4) | RD1-header-05 = 7 Augustus – Sydney | RD1-team09 = '''{{vlagland|Australië}}''' | RD1-score09 = '''2''' | RD1-team10 = {{vlagland|Denemarke}} | RD1-score10 = 0 | RD1-header-06 = 8 Augustus – Adelaide | RD1-team11 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' | RD1-score11 = '''4''' | RD1-team12 = {{vlagland|Marokko}} | RD1-score12 = 0 | RD1-header-07 = 7 Augustus – Brisbane | RD1-team13 = '''{{vlagland|Engeland}}''' | RD1-score13 = '''0<br />(4)''' | RD1-team14 = {{vlagland|Nigerië}} | RD1-score14 = 0<br />(2) | RD1-header-08 = 8 Augustus – Melbourne | RD1-team15 = '''{{vlagland|Colombia}}''' | RD1-score15 = '''1''' | RD1-team16 = {{vlagland|Jamaika}} | RD1-score16 = 0 | RD2-header-01 = 11 Augustus – Wellington | RD2-team01 = '''{{vlagland|Spanje}}''' | RD2-score01 = '''2''' | RD2-team02 = {{vlagland|Nederland}} | RD2-score02 = 1 | RD2-header-02 = 11 Augustus – Auckland | RD2-team03 = {{vlagland|Japan}} | RD2-score03 = 1 | RD2-team04 = '''{{vlagland|Swede}}''' | RD2-score04 = '''2''' | RD2-header-03 = 12 Augustus – Brisbane | RD2-team05 = '''{{vlagland|Australië}}''' | RD2-score05 = '''0<br />(7)''' | RD2-team06 = {{vlagland|Frankryk}} | RD2-score06 = 0<br />(6) | RD2-header-04 = 12 Augustus – Sydney | RD2-team07 = '''{{vlagland|Engeland}}''' | RD2-score07 = '''2''' | RD2-team08 = {{vlagland|Colombia}} | RD2-score08 = 1 | RD3-header-01 = 15 Augustus – Auckland | RD3-team01 = '''{{vlagland|Spanje}}''' | RD3-score01 = '''2''' | RD3-team02 = {{vlagland|Swede}} | RD3-score02 = 1 | RD3-header-02 = 16 Augustus – Sydney | RD3-team03 = {{vlagland|Australië}} | RD3-score03 = 1 | RD3-team04 = '''{{vlagland|Engeland}}''' | RD3-score04 = '''3''' | RD4-header-01 = 20 Augustus – Sydney | RD4-team01 = '''{{vlagland|Spanje}}''' | RD4-score01 = '''1''' | RD4-team02 = {{vlagland|Engeland}} | RD4-score02 = 0 | RD4-header-02 = 19 Augustus – Brisbane | RD4-team03 = '''{{vlagland|Swede}}''' | RD4-score03 = '''2''' | RD4-team04 = {{vlagland|Australië}} | RD4-score04 = 0 }} ==== Agtste eindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[5 Augustus]] [[2023]] |time = 17:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = 1–5 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222832 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |goals1 = [[Laia Codina|Codina]] {{goal|11|e.d.}} |goals2 = {{goal|5}}, {{goal|36}} [[Aitana Bonmatí|Bonmatí]]<br />{{goal|17}} [[Alba Redondo|Redondo]]<br />{{goal|45}} [[Laia Codina|Codina]]<br />{{goal|70}} [[Jenni Hermoso|Hermoso]] |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 43&nbsp;217 |referee = Cheryl Foster (Wallis)}} {{sokkerwedstryd |date = [[5 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Japan}}''' |score = 3–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222833 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |goals1 = [[Ingrid Syrstad Engen|Syrstad Engen]] {{goal|15|e.d.}}<br />[[Risa Shimizu|Shimizu]] {{goal|50}}<br />[[Hinata Miyazawa|Miyazawa]] {{goal|81}} |goals2 = {{goal|20}} [[Guro Reiten|Reiten]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 33&nbsp;042 |referee = Edina Alves Batista (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[6 Augustus]] [[2023]] |time = 12:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222831 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |goals1 = [[Jill Roord|Roord]] {{goal|9}}<br />[[Lineth Beerensteyn|Beerensteyn]] {{goal|68}} |goals2 = |stadium = [[Sydney Voetbalstadion]], [[Sydney]] |attendance = 40&nbsp;233 |referee = Yoshimi Yamashita (Japan)}} {{sokkerwedstryd |date = [[6 Augustus]] [[2023]] |time = 19:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Swede}}''' |score = 0–0 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222828 Verslag]<br />[[Strafskop (sokker)|Strafskoppe]]<br />'''5–4''' |team2 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |goals1 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />[[Fridolina Rolfö|Rolfö]] {{pengoal}}<br />[[Elin Rubensson|Rubensson]] {{pengoal}}<br />[[Nathalie Björn|Björn]] {{penmiss}}<br />[[Rebecka Blomqvist|Blomqvist]] {{penmiss}}<br />[[Hanna Bennison|Bennison]] {{pengoal}}<br />[[Magdalena Eriksson|Eriksson]] {{pengoal}}<br />[[Lina Hurtig|Hurtig]] {{pengoal}} |goals2 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />{{pengoal}} [[Andi Sullivan|Sullivan]]<br />{{pengoal}} [[Lindsey Heaps|Heaps]]<br />{{pengoal}} [[Kristie Mewis|Mewis]]<br />{{penmiss}} [[Megan Rapinoe|Rapinoe]]<br />{{penmiss}} [[Sophia Wilson|Wilson]]<br />{{pengoal}} [[Alyssa Naeher|Naeher]]<br />{{penmiss}} [[Kelley O’Hara|O’Hara]] |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 27&nbsp;706 |referee = Stéphanie Frappart (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[7 Augustus]] [[2023]] |time = 17:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 0–0 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222827 Verslag]<br />[[Strafskop (sokker)|Strafskoppe]]<br />'''4–2''' |team2 = '''{{vlagland|Nigerië}}''' |goals1 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />[[Georgia Stanway|Stanway]] {{penmiss}}<br />[[Bethany England|England]] {{pengoal}}<br />[[Rachel Daly|Daly]] {{pengoal}}<br />[[Alex Greenwood|Greenwood]] {{pengoal}}<br />[[Chloe Kelly|Kelly]] {{pengoal}} |goals2 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />{{penmiss}} [[Desire Oparanozie|Oparanozie]]<br />{{penmiss}} [[Michelle Alozie|Alozie]]<br />{{pengoal}} [[Rasheedat Ajibade|Ajibade]]<br />{{pengoal}} [[Christy Ucheibe|Ucheibe]] |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 49&nbsp;461 |referee = Melissa Borjas (Honduras)}} {{sokkerwedstryd |date = [[7 Augustus]] [[2023]] |time = 20:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222830 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Denemarke}}''' |goals1 = [[Caitlin Foord|Foord]] {{goal|29}}<br />[[Hayley Raso|Raso]] {{goal|70}} |goals2 = |stadium = [[Stadium Australia]], [[Sydney]] |attendance = 75&nbsp;784 |referee = Rebecca Welch (Engeland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[8 Augustus]] [[2023]] |time = 18:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222829 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Jamaika}}''' |goals1 = [[Catalina Usme|Usme]] {{goal|51}} |goals2 = |stadium = [[Melbourne Reghoekige Stadion]], [[Melbourne]] |attendance = 27&nbsp;706 |referee = Kate Jacewicz (Australië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[8 Augustus]] [[2023]] |time = 20:30 ACST (UTC+9:30) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = 4–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285032/400222826 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = [[Kadidiatou Diani|Diani]] {{goal|15}}<br />[[Kenza Dali|Dali]] {{goal|20}}<br />[[Eugénie Le Sommer|Le Sommer]] {{goal|23}}, {{goal|70}} |goals2 = |stadium = [[Hindmarsh-stadion]], [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] |attendance = 13&nbsp;557 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} ==== Kwarteindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[11 Augustus]] [[2023]] |time = 13:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 2–1 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285031/400258561 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |goals1 = [[Mariona Caldentey|Caldentey]] {{goal|81|straf}}<br />[[Salma Paralluelo|Paralluelo]] {{goal|111}} |goals2 = {{goal|90+1}} [[Stefanie van der Gragt|Van der Gragt]] |stadium = [[Westpacstadion]], [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |attendance = 32&nbsp;021 |referee = Stéphanie Frappart (Frankryk)}} {{sokkerwedstryd |date = [[11 Augustus]] [[2023]] |time = 19:30 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Japan}}''' |score = 1–2 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285031/400258560 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = [[Honoka Hayashi|Hayashi]] {{goal|87}} |goals2 = {{goal|32}} [[Amanda Ilestedt|Ilestedt]]<br />{{goal|51|straf}} [[Filippa Angeldahl|Angeldahl]] |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 43&nbsp;217 |referee = Esther Staubli (Switserland)}} {{sokkerwedstryd |date = [[12 Augustus]] [[2023]] |time = 17:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 0–0 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285031/400258558 Verslag]<br />[[Strafskop (sokker)|Strafskoppe]]<br />'''7–6''' |team2 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |goals1 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />[[Caitlin Foord|Foord]] {{pengoal}}<br />[[Steph Catley|Catley]] {{penmiss}}<br />[[Sam Kerr|Kerr]] {{pengoal}}<br />[[Mary Fowler|Fowler]] {{pengoal}}<br />[[Mackenzie Arnold|Arnold]] {{penmiss}}<br />[[Katrina Gorry|Gorry]] {{pengoal}}<br />[[Tameka Yallop|Yallop]] {{pengoal}}<br />[[Ellie Carpenter|Carpenter]] {{pengoal}}<br />[[Clare Hunt|Hunt]] {{penmiss}}<br />[[Cortnee Vine|Vine]] {{pengoal}} |goals2 = <br />'''''Strafskoppe'''''<br />{{penmiss}} [[Selma Bacha|Bacha]]<br />{{pengoal}} [[Kadidiatou Diani|Diani]]<br />{{pengoal}} [[Wendie Renard|Renard]]<br />{{pengoal}} [[Eugénie Le Sommer|Le Sommer]]<br />{{penmiss}} [[Ève Périsset|Périsset]]<br />{{pengoal}} [[Grace Geyoro|Geyoro]]<br />{{pengoal}} [[Sakina Karchaoui|Karchaoui]]<br />{{pengoal}} [[Maëlle Lakrar|Lakrar]]<br />{{penmiss}} [[Kenza Dali|Dali]]<br />{{penmiss}} [[Vicki Bècho|Bècho]] |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 49&nbsp;461 |referee = María Carvajal (Chili)}} {{sokkerwedstryd |date = [[12 Augustus]] [[2023]] |time = 20:30 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285031/400258559 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |goals1 = [[Lauren Hemp|Hemp]] {{goal|45+7}}<br />[[Alessia Russo|Russo]] {{goal|63}} |goals2 = {{goal|44}} [[Leicy Santos|Santos]] |stadium = [[Stadium Australia]], [[Sydney]] |attendance = 75&nbsp;784 |referee = Ekaterina Koroleva (Verenigde State)}} ==== Halfeindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[15 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 NZDT (UTC+12) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 2–1 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285030/400258557 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = [[Salma Paralluelo|Paralluelo]] {{goal|81}}<br />[[Olga Carmona|Carmona]] {{goal|89}} |goals2 = {{goal|88}} [[Rebecka Blomqvist|Blomqvist]] |stadium = [[Edenparkstadion|Edenpark]], [[Auckland]] |attendance = 43&nbsp;217 |referee = Edina Alves Batista (Brasilië)}} {{sokkerwedstryd |date = [[16 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = 1–3 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285030/400258556 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |goals1 = [[Sam Kerr|Kerr]] {{goal|63}} |goals2 = {{goal|36}} [[Ella Toone|Toone]]<br />{{goal|71}} [[Lauren Hemp|Hemp]]<br />{{goal|86}} [[Alessia Russo|Russo]] |stadium = [[Stadium Australia]], [[Sydney]] |attendance = 75&nbsp;784 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} ==== Klein finale (om die derde plek) ==== {{sokkerwedstryd |date = [[19 Augustus]] [[2023]] |time = 18:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Swede}}''' |score = 2–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285029/400258555 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Australië}}''' |goals1 = [[Fridolina Rolfö|Rolfö]] {{goal|30|straf}}<br />[[Kosovare Asllani|Asllani]] {{goal|62}} |goals2 = |stadium = [[Suncorpstadion|Langpark]], [[Brisbane]] |attendance = 49&nbsp;461 |referee = Cheryl Foster (Wallis)}} ==== Eindstryd ==== {{sokkerwedstryd |date = [[20 Augustus]] [[2023]] |time = 20:00 AOST (UTC+10) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = 1–0 |report = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/103/285026/285028/400258554 Verslag] |team2 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |goals1 = [[Olga Carmona|Carmona]] {{goal|29}} |goals2 = |stadium = [[Stadium Australia]], [[Sydney]] |attendance = 75&nbsp;784 |referee = Tori Penso (Verenigde State)}} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Vrouesokkerwêreldkampioen 2023 |- |align=center|'''{{vlagland|Spanje}}''' |} == FIFA se ranglys == Ná die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 het FIFA ’n verslag gepubliseer waarin al die deelnemende vrouespanne geranglys is volgens vordering in die toernooi, algehele resultate en kwaliteit van die meedinger. Die ranglys vir die 2023-toernooi is soos gevolg: [[Lêer:2023 FIFA Women's World Cup map.svg|duimnael|400px|Deelnemende spanne volgens ranglys: {{columns-list|3| {{sleutel|#2b42a3|Kampioen}} {{sleutel|#34c0be|Tweede plek}} {{sleutel|#269c5a|Derde plek}} {{sleutel|#81c846|Vierde plek}} {{sleutel|#e4e454|Kwarteindrondte}} {{sleutel|#b94954|Groepfase}} {{sleutel|#ababab|Geen deelname}}}}]] [[Lêer:2023FWWC Final (celebration).jpg|duimnael|Die Spaanse nasionale vrouesokkerspan nadat hulle die Vrouesokkerwêreldbeker 2023 gewen het]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=25|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=25|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=25|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=25|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:gold" | 1 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Spanje}} || C || 7 || 6 || 0 || 1 || 18 || 7 || +11 || 18 |- style="background:silver;" | 2 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Engeland}} || D || 7 || 5 || 1 || 1 || 13 || 4 || +9 || 16 |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Swede}} || G || 7 || 5 || 1 || 1 || 14 || 4 || +10 || 16 |- style="background:beige;" | 4 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Australië}} || B || 7 || 3 || 1 || 3 || 10 || 7 || +3 || 10 |- | colspan="11"| '''In die kwarteindrondte uitgeskakel''' |- | 5 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Japan}} || C || 5 || 4 || 0 || 1 || 15 || 3 || +12 || 12 |- | 6 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Frankryk}} || F || 5 || 3 || 2 || 0 || 12 || 4 || +8 || 11 |- | 7 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Nederland}} || E || 5 || 3 || 1 || 1 || 12 || 3 || +9 || 10 |- | 8 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Colombia}} || H || 5 || 3 || 0 || 2 || 6 || 4 || +2 || 9 |- | colspan="11"| '''In die agtste eindrondte uitgeskakel''' |- | 9 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Verenigde State}} || E || 4 || 1 || 3 || 0 || 4 || 1 || +3 || 6 |- | 10 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Nigerië}} || B || 4 || 1 || 3 || 0 || 3 || 2 || +1 || 6 |- | 11 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Denemarke}} || D || 4 || 2 || 0 || 2 || 3 || 3 || ±0 || 6 |- | 12 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Marokko}} || H || 4 || 2 || 0 || 2 || 2 || 10 || −8 || 6 |- | 13 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Jamaika}} || F || 4 || 1 || 2 || 1 || 1 || 1 || ±0 || 5 |- | 14 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Switserland}} || A || 4 || 1 || 2 || 1 || 3 || 5 || −2 || 5 |- | 15 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Noorweë}} || A || 4 || 1 || 1 || 2 || 7 || 4 || +3 || 4 |- | 16 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Afrika}} || G || 4 || 1 || 1 || 2 || 6 || 8 || −2 || 4 |- | colspan="11"| '''In die groepfase uitgeskakel''' |- | 17 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Duitsland}} || H || 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 3 || +5 || 4 |- | 18 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Brasilië}} || F || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 2 || +3 || 4 |- | 19 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Portugal}} || E || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 1 || +1 || 4 |- | 20 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Nieu-Seeland}} || A || 3 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || ±0 || 4 |- | 21 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Kanada}} || B || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 5 || −3 || 4 |- | 22 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Italië}} || G || 3 || 1 || 0 || 2 || 3 || 8 || −5 || 3 |- | 23 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Volksrepubliek China}} || D || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 7 || −5 || 3 |- | 24 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Filippyne}} || A || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 8 || −7 || 3 |- | 25 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Zambië}} || C || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 8 || −7 || 3 |- | 26 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Republiek Ierland}} || B || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 3 || −2 || 1 |- | 27 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Argentinië}} || G || 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 5 || −3 || 1 |- | 28 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Korea}} || H || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 4 || −3 || 1 |- | 29 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Haïti}} || D || 3 || 0 || 0 || 3 || 0 || 4 || −4 || 0 |- | 30 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Costa Rica}} || C || 3 || 0 || 0 || 3 || 1 || 8 || −7 || 0 |- | 31 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Panama}} || F || 3 || 0 || 0 || 3 || 3 || 11 || −8 || 0 |- | 32 || style="text-align:left;"|{{vlagland|Viëtnam}} || E || 3 || 0 || 0 || 3 || 0 || 12 || −12 || 0 |} == Meeste doele aangeteken == Meeste doele aangeteken: {| class="toptextcells" |style=padding-right:20px| {| class="wikitable" ! Rang !! style="width:160px" | Speler !! Doele |- ! 1 | {{vlagikoon|Japan}} [[Hinata Miyazawa]] || align="center" | 5 |- ! 2 | {{vlagikoon|Frankryk}} [[Kadidiatou Diani]] || align="center" | 4 |- ! | {{vlagikoon|Duitsland}} [[Alexandra Popp]] || align="center" | 4 |- ! | {{vlagikoon|Nederland}} [[Jill Roord]] || align="center" | 4 |- ! | {{vlagikoon|Swede}} [[Amanda Ilestedt]] || align="center" | 4 |- ! 6 | {{vlagikoon|Australië}} [[Hayley Raso]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Engeland}} [[Lauren James]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Noorweë}} [[Sophie Román Haug]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Spanje}} [[Alba Redondo]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Brasilië}} [[Ary Borges]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Engeland}} [[Alessia Russo]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Spanje}} [[Aitana Bonmatí]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Swede}} [[Rebecka Blomqvist]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Engeland}} [[Lauren Hemp]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Frankryk}} [[Eugénie Le Sommer]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Spanje}} [[Jenni Hermoso]] || align="center" | 3 |- ! | {{vlagikoon|Swede}} [[Fridolina Rolfö]] || align="center" | 3 |} | {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe5" ! Rang !! style="width:160px" | Speler !! Doele |- ! 18 | {{vlagikoon|Australië}} [[Steph Catley]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Italië}} [[Steph Catley]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Nederland}} [[Stefanie van der Gragt]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Spanje}} [[Olga Carmona]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Wang Shuang]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Japan}} [[Mina Tanaka]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Noorweë}} [[Guro Reiten]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Spanje}} [[Salma Paralluelo]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Colombia}} [[Linda Caicedo]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Japan}} [[Riko Ueki]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Thembi Kgatlana]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Lindsey Heaps]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Colombia}} [[Catalina Usme]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Nederland}} [[Esmee Brugts]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Hildah Magaia]] || align="center" | 2 |- ! | {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Sophia Smith]] || align="center" | 2 |} |} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2023 FIFA Women's World Cup|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} * {{en}} [https://www.fifa.com/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023 fifa.com: ''Spain reign as Women’s World Cup goes Beyond Greatness''] * {{en}} [https://www.rsssf.org/tablesw/wwc2023f.html rsssf.com: ''Women's World Cup 2023 (Australia and New Zealand)''] {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Navigasie Vrouesokkerwêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vrouesokkerwereldbeker 2023}} [[Kategorie:Geskiedenis van Australië]] [[Kategorie:Sportkompetisies in Australië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Sportkompetisies in Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Sport in 2023]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbeker|2023]] qkf64kg2zpnua4xy4olxgv1w41ciycp KI-agent 0 457916 2888912 2876194 2026-03-30T21:21:05Z Jcb 223 2888912 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KIAgente.png|duimnael|Outonome KI-agent in aksie.]] {{Kunsmatige intelligensie}} 'n '''KI-agent''' is 'n outonome berekeningsentiteit in [[kunsmatige intelligensie]] wat ontwerp is om sy omgewing deur sensors of [[data]]-insette waar te neem, [[inligting]] te verwerk om besluite te neem, en aksies uit te voer via aktuators of gereedskap om voorafbepaalde doelwitte te bereik, wat dikwels beplanning, redenasie en aanpassing in dinamiese omgewings behels.<ref>Gutowska, Anna. Geen datum. “What are AI agents?”. IBM Think. https://www.ibm.com/think/topics/ai-agents. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> <ref>Google Cloud. 2025. “What is an AI agent?”. https://cloud.google.com/discover/what-are-ai-agents. Gepubliseer 12 April 2025. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref><ref>Cheng, Yuheng; Zhang, Ceyao; Zhang, Zhengwen; Meng, Xiangrui; Hong, Sirui; Li, Wenhao; Wang, Zihao; Wang, Zekai; Yin, Feng; Zhao, Junhua; He, Xiuqiang. 2024. “Exploring Large Language Model Based Intelligent Agents: Definitions, Methods, and Prospects”. arXiv. https://arxiv.org/html/2401.03428v1. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> Moderne KI-agente, veral dié wat sedert die 2010's ontstaan het, is gerevolusioneer deur die integrasie van [[groot taalmodel]]le (GTM’e), wat gevorderde natuurlike taalbegrip, redenasie en proaktiewe gedrag moontlik maak wat hulle onderskei van passiewe KI-stelsels soos tradisionele [[kletsbot]]te.<ref>Martineau, Kim. 2024. “Large language models revolutionized AI. LLM agents are what’s next”. IBM Research Blog. 18 Julie 2024. https://research.ibm.com/blog/what-are-ai-agents-llm. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref><ref>Gao, Chen; Lan, Xiaochong; Li, Nian; Yuan, Yuan; Ding, Jingtao; Zhou, Zhilun; Xu, Fengli; Li, Yong. 2024. “Large language models empowered agent-based modeling and simulation: A survey and perspectives”. Humanities and Social Sciences Communications 11:1259. https://www.nature.com/articles/s41599-024-03611-3. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> Hierdie GTM-gebaseerde agente benut die generatiewe vermoëns van modelle soos [[ChatGPT|GPT]]-reekse om nie net op navrae te reageer nie, maar om komplekse take outonoom af te breek, op planne te herhaal en eksterne gereedskap of API's te gebruik vir doelgerigte uitvoering in werklike toepassings.<ref>Nisa, Ume; Shirazi, Muhammad; Saip, Mohamed Ali; Mohd Pozi, Muhammad Syafiq. 2025. “Agentic AI: The age of reasoning—A review”. Journal of Automation and Intelligence. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2949855425000516. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> Anders as statiese modelle wat konstante menslike ingryping vereis, vertoon KI-agente agentiese eienskappe – soos geheuebehoud, meerstapbeplanning en selfkorreksie – wat hulle toelaat om in onsekere of ontwikkelende omgewings te werk, van virtuele assistente tot outonome stelsels in [[robotika]]] en [[sagteware]]-ontwikkeling. Hierdie evolusie het toepassings in velde soos biomedisyne aangespoor, waar agente komplekse interaksies simuleer, en besigheidsoutomatisering, waar hulle iteratiewe werkvloeie met minimale toesig hanteer.<ref>Yang, Tiantian; Xiao, Yihang; Bao, Zhijie; Hao, Jianye; Peng, Jiajie. 2025. “The rise and potential opportunities of large language model agents in bioinformatics and biomedicine”. Briefings in Bioinformatics 26(6). https://doi.org/10.1093/bib/bbaf601. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref><ref>Shone, Olivia. 2025. “AI agents at work: The new frontier in business automation”. Microsoft Azure Blog. 11 Februarie 2025. https://azure.microsoft.com/en-us/blog/ai-agents-at-work-the-new-frontier-in-business-automation/. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> Belangrike uitdagings sluit in die versekering van betroubaarheid, etiese belyning en skaalbaarheid, wat aktiewe navorsingsgebiede bly namate hierdie agente na meer [[kunsmatige algemene intelligensie]] streef. ==Definisie== 'n KI-agent is 'n outonome berekeningsentiteit wat ontwerp is om sy omgewing deur sensors of invoermeganismes waar te neem, inligting te verwerk om doelwitte te vorm en na te streef, en aksies uit te voer via aktuators of uitsette om verwagte nut te maksimeer of voorafbepaalde doelwitte te bereik. Hierdie definisie, gewortel in fundamentele kunsmatige intelligensiebeginsels, beklemtoon die agent se vermoë om onafhanklik in dinamiese omgewings te opereer. In die konteks van moderne KI-agente, veral dié wat sedert die 2010's groot taalmodelle (GTMe) gebruik, behels dit sagtewarestelsels wat [[natuurliketaalverwerking]] integreer vir redenasie, beplanning en interaksie, wat proaktiewe gedrag moontlik maak bo en behalwe eenvoudige navraag-reaksiepatrone.<ref>Russell, Stuart; Norvig, Peter. Geen datum. “Intelligent Agents”. In: Artificial Intelligence: A Modern Approach. Universiteit van Kalifornië, Berkeley. http://aima.cs.berkeley.edu/4th-ed/pdfs/newchap02.pdf. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> 'n KI-agent is 'n outonome berekeningsentiteit in kunsmatige intelligensie wat ontwerp is om sy omgewing deur sensors of data-insette waar te neem, inligting te verwerk om besluite te neem, en aksies uit te voer via aktuators of gereedskap om voorafbepaalde doelwitte te bereik, wat dikwels beplanning, redenasie en aanpassing in dinamiese omgewings behels. Moderne KI-agente, veral dié wat sedert die 2010's ontstaan het, is gerevolusioneer deur die integrasie van groot taalmodelle (GTMe), wat gevorderde natuurlike taalbegrip, redenasie en proaktiewe gedrag moontlik maak wat hulle onderskei van passiewe KI-stelsels soos tradisionele [[kletsbot]]te. Hierdie GTM-gebaseerde agente benut die generatiewe vermoëns van modelle soos GPT-reekse om nie net op navrae te reageer nie, maar om outonoom komplekse take af te breek, op planne te herhaal en eksterne gereedskap of toepassingprogrammeerkoppelvlak (TPK)'e te gebruik vir doelgerigte uitvoering in werklike toepassings. Sleutel fundamentele eienskappe van 'n KI-agent sluit in rasionaliteit, wat behels die keuse van aksies wat na verwagting die optimale uitkoms sal behaal gebaseer op beskikbare inligting, en outonomie, wat die agent toelaat om te funksioneer sonder voortdurende menslike ingryping. Hierdie eienskappe verseker dat die agent kan aanpas en besluite kan neem wat in lyn is met sy doelwitte, hetsy in gesimuleerde of werklike scenario's. KI-agente toon ook reaktiwiteit, wat hulle in staat stel om veranderinge in sy omgewing intyds op te spoor en daarop te reageer. Moderne GTM-gebaseerde agente toon byvoorbeeld hierdie eienskappe deur planne iteratief te verfyn deur selfevaluering en omgewingsterugvoer.<ref>Russell, Stuart; Norvig, Peter. Geen datum. “Intelligent Agents”. In: Artificial Intelligence: A Modern Approach. Universiteit van Kalifornië, Berkeley. http://aima.cs.berkeley.edu/4th-ed/pdfs/newchap02.pdf. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref><ref>Gutowska, Anna. Geen datum. “What are AI agents?”. IBM Think. https://www.ibm.com/think/topics/ai-agents. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> <ref>Google Cloud. 2025. “What is an AI agent?”. https://cloud.google.com/discover/what-are-ai-agents. Gepubliseer 12 April 2025. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref><ref>Cheng, Yuheng; Zhang, Ceyao; Zhang, Zhengwen; Meng, Xiangrui; Hong, Sirui; Li, Wenhao; Wang, Zihao; Wang, Zekai; Yin, Feng; Zhao, Junhua; He, Xiuqiang. 2024. “Exploring Large Language Model Based Intelligent Agents: Definitions, Methods, and Prospects”. arXiv. https://arxiv.org/html/2401.03428v1. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] k4zm4dvgydkyyac933hy7yci5eg03ru Gebruikerbespreking:Gaius le Roux 3 458094 2888769 2888758 2026-03-30T12:41:09Z Gaius le Roux 203341 /* Ontmoet */ Antwoord 2888769 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:35, 20 Februarie 2026 (UTC) == Byvoegings by [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]]-artikel == Ek wil graag teks en foto’s oor die verskillende artefakte van die SALM-museum byvoeg, maar ek is nie seker of ek by die bestaande inligting en foto’s teks en foto’s moet byvoeg en of ek ’n splinternuwe inskrywing moet begin nie. Die inhoud van die voorgestelde artikel kan in elk geval soos volg lyk: '''Die vroeë tydperk (1976 tot 1980)''' Hierdie gedeelte sal handel oor die Museum by Lanseria, museumvliegtuie by Snake Valley en die SALM-museum se uitstallings by Aviation Africa in Oktober 1977. '''Lugskoue wat van 1991 tot 2008 gehou is''' Internasionale Museumdag op 18 Mei 1991 Lugskou: die amptelike opening van die SALM-museum by Swartkop Die eerste Museumvliegdag op 21 Augustus 1993 SALM-museum-vliegtuie by Waterkloof: Die viering van die SALM se 80ste bestaansjaar en Africa Aerospace and Defence 2000 en 2002 '''Vliegtuie en ander artefakte by Swartkop, Port Elizabeth en Ysterplaat''' Besoek aan Swartkop op 31 Mei 2008 en moontlik ander datums: binne- en buite-uitstallings Besoek aan Port Elizabeth op 22 November 2005 Besoek aan Ysterplaat op 2 Desember 2005 en moontlik artefakte op ander datums afgeneem [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 11:27, 17 Februarie 2026 (UTC) == Stulugturbine == {{ping|Gaius le Roux}}, ek het die artikel [[Stulugturbine]] uit Engels (Ram air turbine) vertaal maar is nie 100% of die naam korrek is nie. Jou opinie asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:43, 27 Februarie 2026 (UTC) :Daar is steun vir die vertaling "stulugturbine" in die Konseplys Vliegtuigbouterme wat ek het. Al die samestellings met "ram-air" en "turbine" word as "stulug-" en "turbine-" vertaal. :In die Terblanche- tegniese woordeboek wat ek het, word "ram jet" (die simpleks) as "stustraalenjin" OF 'stustraalvliegtuig" (ook "stustraler") vertaal. :As mens al hierdie terme as analoë gebruik, is daar steun vir "stu". :Ek het tot onlangs net in Engels gewerk wanneer ek met lugvaartterme gewerk het. Vandat ek op die Afrikaanse Wikipedia werk, werk ek met Afrikaanse lugvaartterme. Ek is dus nog aan die begin met Afrikaans wat die lugvaart betref en leer nog. Ek moet my ongelukkig op die bronne verlaat wat ek het omdat ek tans nie veel praktiese ervaring van Afrikaanse lugvaartterme het nie. Daarom moet ek soms heelwat navorsing doen wanneer ek lugvaartterme na Afrikaans moet vertaal. Soms omskryf ek 'n term in plaas daarvan om die Engelse term in Afrikaans te vertaal. :Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:41, 27 Februarie 2026 (UTC) == Name van die verskillende klappe == {{ping|Gaius le Roux}}, ek soek die korrekte name vir die volgende: * Plain flap * Split flap * Slotted flap * Fowler flap - ek dink Fowlerklap kan doen hier. * Junkers flap * Gouge flap * Fairey-Youngman flap * Zap flap * Krueger flap - bestaan reeds as [[Krueger-klap]] * Gurney flap * Leading edge flap (leirandklap)? * Blown flap Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:47, 28 Februarie 2026 (UTC) :Middag, Oesjaar :Dis ongeveer 13:30 op Saterdag, was vanoggend in die winkels, gaan nou eers aan met eie projek. Môre kom die kleinkinders kuier; ek hoop om Maandag aan hierdie terme te werk. :Groete [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-13155-32|&#126;2026-13155-32]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-13155-32|talk]]) 11:36, 28 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie. Waardeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:38, 28 Februarie 2026 (UTC) :::{{ping|Gaius le Roux}}, staak asb die gewoonte om net in hoofletters te skryf. Ons volg standaard skryf reëls. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:25, 1 Maart 2026 (UTC) == Flaperon == {{ping|Gaius le Roux}}, wat sê jou slim boek is 'n Flaperon in Afrikaans? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:44, 1 Maart 2026 (UTC) == Ontmoet == {{ping|Gaius le Roux}}, kan ons more ontmoet? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:37, 30 Maart 2026 (UTC) :Ja, 10:00, maar waar? Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:41, 30 Maart 2026 (UTC) 9qvtvzpa8bxslx8431f6xjqvuxn2ly9 2888818 2888769 2026-03-30T17:10:36Z Gaius le Roux 203341 /* Ontmoet */ Antwoord 2888818 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:35, 20 Februarie 2026 (UTC) == Byvoegings by [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]]-artikel == Ek wil graag teks en foto’s oor die verskillende artefakte van die SALM-museum byvoeg, maar ek is nie seker of ek by die bestaande inligting en foto’s teks en foto’s moet byvoeg en of ek ’n splinternuwe inskrywing moet begin nie. Die inhoud van die voorgestelde artikel kan in elk geval soos volg lyk: '''Die vroeë tydperk (1976 tot 1980)''' Hierdie gedeelte sal handel oor die Museum by Lanseria, museumvliegtuie by Snake Valley en die SALM-museum se uitstallings by Aviation Africa in Oktober 1977. '''Lugskoue wat van 1991 tot 2008 gehou is''' Internasionale Museumdag op 18 Mei 1991 Lugskou: die amptelike opening van die SALM-museum by Swartkop Die eerste Museumvliegdag op 21 Augustus 1993 SALM-museum-vliegtuie by Waterkloof: Die viering van die SALM se 80ste bestaansjaar en Africa Aerospace and Defence 2000 en 2002 '''Vliegtuie en ander artefakte by Swartkop, Port Elizabeth en Ysterplaat''' Besoek aan Swartkop op 31 Mei 2008 en moontlik ander datums: binne- en buite-uitstallings Besoek aan Port Elizabeth op 22 November 2005 Besoek aan Ysterplaat op 2 Desember 2005 en moontlik artefakte op ander datums afgeneem [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 11:27, 17 Februarie 2026 (UTC) == Stulugturbine == {{ping|Gaius le Roux}}, ek het die artikel [[Stulugturbine]] uit Engels (Ram air turbine) vertaal maar is nie 100% of die naam korrek is nie. Jou opinie asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:43, 27 Februarie 2026 (UTC) :Daar is steun vir die vertaling "stulugturbine" in die Konseplys Vliegtuigbouterme wat ek het. Al die samestellings met "ram-air" en "turbine" word as "stulug-" en "turbine-" vertaal. :In die Terblanche- tegniese woordeboek wat ek het, word "ram jet" (die simpleks) as "stustraalenjin" OF 'stustraalvliegtuig" (ook "stustraler") vertaal. :As mens al hierdie terme as analoë gebruik, is daar steun vir "stu". :Ek het tot onlangs net in Engels gewerk wanneer ek met lugvaartterme gewerk het. Vandat ek op die Afrikaanse Wikipedia werk, werk ek met Afrikaanse lugvaartterme. Ek is dus nog aan die begin met Afrikaans wat die lugvaart betref en leer nog. Ek moet my ongelukkig op die bronne verlaat wat ek het omdat ek tans nie veel praktiese ervaring van Afrikaanse lugvaartterme het nie. Daarom moet ek soms heelwat navorsing doen wanneer ek lugvaartterme na Afrikaans moet vertaal. Soms omskryf ek 'n term in plaas daarvan om die Engelse term in Afrikaans te vertaal. :Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:41, 27 Februarie 2026 (UTC) == Name van die verskillende klappe == {{ping|Gaius le Roux}}, ek soek die korrekte name vir die volgende: * Plain flap * Split flap * Slotted flap * Fowler flap - ek dink Fowlerklap kan doen hier. * Junkers flap * Gouge flap * Fairey-Youngman flap * Zap flap * Krueger flap - bestaan reeds as [[Krueger-klap]] * Gurney flap * Leading edge flap (leirandklap)? * Blown flap Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:47, 28 Februarie 2026 (UTC) :Middag, Oesjaar :Dis ongeveer 13:30 op Saterdag, was vanoggend in die winkels, gaan nou eers aan met eie projek. Môre kom die kleinkinders kuier; ek hoop om Maandag aan hierdie terme te werk. :Groete [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-13155-32|&#126;2026-13155-32]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-13155-32|talk]]) 11:36, 28 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie. Waardeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:38, 28 Februarie 2026 (UTC) :::{{ping|Gaius le Roux}}, staak asb die gewoonte om net in hoofletters te skryf. Ons volg standaard skryf reëls. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:25, 1 Maart 2026 (UTC) == Flaperon == {{ping|Gaius le Roux}}, wat sê jou slim boek is 'n Flaperon in Afrikaans? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:44, 1 Maart 2026 (UTC) == Ontmoet == {{ping|Gaius le Roux}}, kan ons more ontmoet? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:37, 30 Maart 2026 (UTC) :Ja, 10:00, maar waar? Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:41, 30 Maart 2026 (UTC) :Goeie naand, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Ek het vergeet môre, Dinsdag, 31 Maart 2026, is wasdag - so ons sal nie kan ontmoet nie. Liewer op 'n ander dag, asseblief. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:10, 30 Maart 2026 (UTC) bmxkmi7ze4g8fhidwgpdb8814dzo7ct 2888819 2888818 2026-03-30T17:13:00Z Oesjaar 7467 /* Ontmoet */ Was oral... 2888819 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:35, 20 Februarie 2026 (UTC) == Byvoegings by [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]]-artikel == Ek wil graag teks en foto’s oor die verskillende artefakte van die SALM-museum byvoeg, maar ek is nie seker of ek by die bestaande inligting en foto’s teks en foto’s moet byvoeg en of ek ’n splinternuwe inskrywing moet begin nie. Die inhoud van die voorgestelde artikel kan in elk geval soos volg lyk: '''Die vroeë tydperk (1976 tot 1980)''' Hierdie gedeelte sal handel oor die Museum by Lanseria, museumvliegtuie by Snake Valley en die SALM-museum se uitstallings by Aviation Africa in Oktober 1977. '''Lugskoue wat van 1991 tot 2008 gehou is''' Internasionale Museumdag op 18 Mei 1991 Lugskou: die amptelike opening van die SALM-museum by Swartkop Die eerste Museumvliegdag op 21 Augustus 1993 SALM-museum-vliegtuie by Waterkloof: Die viering van die SALM se 80ste bestaansjaar en Africa Aerospace and Defence 2000 en 2002 '''Vliegtuie en ander artefakte by Swartkop, Port Elizabeth en Ysterplaat''' Besoek aan Swartkop op 31 Mei 2008 en moontlik ander datums: binne- en buite-uitstallings Besoek aan Port Elizabeth op 22 November 2005 Besoek aan Ysterplaat op 2 Desember 2005 en moontlik artefakte op ander datums afgeneem [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 11:27, 17 Februarie 2026 (UTC) == Stulugturbine == {{ping|Gaius le Roux}}, ek het die artikel [[Stulugturbine]] uit Engels (Ram air turbine) vertaal maar is nie 100% of die naam korrek is nie. Jou opinie asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:43, 27 Februarie 2026 (UTC) :Daar is steun vir die vertaling "stulugturbine" in die Konseplys Vliegtuigbouterme wat ek het. Al die samestellings met "ram-air" en "turbine" word as "stulug-" en "turbine-" vertaal. :In die Terblanche- tegniese woordeboek wat ek het, word "ram jet" (die simpleks) as "stustraalenjin" OF 'stustraalvliegtuig" (ook "stustraler") vertaal. :As mens al hierdie terme as analoë gebruik, is daar steun vir "stu". :Ek het tot onlangs net in Engels gewerk wanneer ek met lugvaartterme gewerk het. Vandat ek op die Afrikaanse Wikipedia werk, werk ek met Afrikaanse lugvaartterme. Ek is dus nog aan die begin met Afrikaans wat die lugvaart betref en leer nog. Ek moet my ongelukkig op die bronne verlaat wat ek het omdat ek tans nie veel praktiese ervaring van Afrikaanse lugvaartterme het nie. Daarom moet ek soms heelwat navorsing doen wanneer ek lugvaartterme na Afrikaans moet vertaal. Soms omskryf ek 'n term in plaas daarvan om die Engelse term in Afrikaans te vertaal. :Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:41, 27 Februarie 2026 (UTC) == Name van die verskillende klappe == {{ping|Gaius le Roux}}, ek soek die korrekte name vir die volgende: * Plain flap * Split flap * Slotted flap * Fowler flap - ek dink Fowlerklap kan doen hier. * Junkers flap * Gouge flap * Fairey-Youngman flap * Zap flap * Krueger flap - bestaan reeds as [[Krueger-klap]] * Gurney flap * Leading edge flap (leirandklap)? * Blown flap Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:47, 28 Februarie 2026 (UTC) :Middag, Oesjaar :Dis ongeveer 13:30 op Saterdag, was vanoggend in die winkels, gaan nou eers aan met eie projek. Môre kom die kleinkinders kuier; ek hoop om Maandag aan hierdie terme te werk. :Groete [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-13155-32|&#126;2026-13155-32]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-13155-32|talk]]) 11:36, 28 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie. Waardeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:38, 28 Februarie 2026 (UTC) :::{{ping|Gaius le Roux}}, staak asb die gewoonte om net in hoofletters te skryf. Ons volg standaard skryf reëls. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:25, 1 Maart 2026 (UTC) == Flaperon == {{ping|Gaius le Roux}}, wat sê jou slim boek is 'n Flaperon in Afrikaans? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:44, 1 Maart 2026 (UTC) == Ontmoet == {{ping|Gaius le Roux}}, kan ons more ontmoet? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:37, 30 Maart 2026 (UTC) :Ja, 10:00, maar waar? Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:41, 30 Maart 2026 (UTC) ::Goeie naand, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Ek het vergeet môre, Dinsdag, 31 Maart 2026, is wasdag - so ons sal nie kan ontmoet nie. Liewer op 'n ander dag, asseblief. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]], was agter die ore ook! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:12, 30 Maart 2026 (UTC) g4z3s8w4qakq3pboawvc74cb9pjobo5 Stadium Australia 0 458298 2888851 2879627 2026-03-30T18:30:15Z SpesBona 2720 + Wedstryde & Eksterne skakels 2888851 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Stadium Australia | bynaam = | beeld = [[Lêer:2023 NRLGF Accor Stadium.jpg|300px]] | byskrif = Die stadion tydens die [[National Rugby League|NRL]] Grand Final in 2023 | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Sydney]], [[Nieu-Suid-Wallis]], [[Australië]] | koördinate = {{Koördinate|33|50|50|S|150|03|47|O|type:landmark|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = {{Start date and age|df=y|1996|9|12}} | gebou = | geopen = {{Start date and age|df=y|1999|3|6}} | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Venues NSW via die Regering van Nieu-Suid-Wallis | operateur = VenuesLive Management Services | oppervlak = Gras | boukoste = | argitek = HOK Sport | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | tuisveld_van = [[Rugby League]]'''<br />New South Wales Blues<br />Canterbury-Bankstown Bulldogs<br />South Sydney Rabbitohs<br /> '''[[Rugby]]'''<br />[[Wallabies]]<br /> '''[[Sokker]]'''<br />[[Australiese nasionale sokkerspan|Australië]]<br />[[Australiese nasionale vrouesokkerspan|Australië (vroue)]] | sitplekke = 83 000 | dimensies = }} '''Stadium Australia''', wat tans om borgskapredes as '''Accor-stadion''' bekend staan, is ’n veeldoelige [[stadion]] geleë in die voorstad Sydney Olympic Park, [[Sydney]], [[Nieu-Suid-Wallis]], [[Australië]]. Die stadion, waarna soms verwys word as Sydney Olimpiese Stadion, Homebush-stadion of bloot die Olimpiese Stadion, is in Maart 1999 voltooi teen ’n koste van A$690 miljoen om die [[Olimpiese Somerspele 2000|Olimpiese Somerspele van 2000]] aan te bied. Dit was een van die gasheerstadions tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]]. Die stadion is tot 1 Junie 2016 deur ’n private maatskappy, die Stadium Australia Group, gehuur totdat dit aan die NSW-regering terugverkoop is nadat die premier van Nieu-Suid-Wallis, Michael Baird, aangekondig het dat die stadion herontwikkel sou word as ’n wêreldklas reghoekige stadion. Die stadion word deur Venues NSW namens die NSW-regering besit. Die stadion is oorspronklik gebou om ongeveer 115&nbsp;000 toeskouers te akkommodeer, wat dit die grootste Olimpiese stadion tot nou toe en die destyds grootste stadion in Australië maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://olympics.com/en/news/largest-stadium-world-venue-capacity-spectator-seats |title=Biggest stadium in the world |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |accessdate=30 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206131637/https://olympics.com/en/news/largest-stadium-world-venue-capacity-spectator-seats |archive-date=6 December 2022 |url-status=live}}</ref> In 2003 is herkonfigurasiewerk voltooi om die noordelike en suidelike pawiljoene te verkort en beweegbare sitplekke te installeer. Hierdie veranderinge het die kapasiteit tot 80&nbsp;000 verminder, met die moontlikheid om ekstra sitplekke by te voeg afhangend van die uitleg van die terrein. Dakke is ook oor die noordelike en suidelike pawiljoene aangebring, wat die meeste sitplekke onder dak geplaas het. Die stadion is volgens volhoubare beginsels ontwerp, byvoorbeeld deur minder staal in die dakstruktuur te gebruik as sommige ander Olimpiese stadions.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=303 |title=Stadia: Structural Giants |publisher=Ingenia.org.uk |accessdate=23 Februarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002145514/http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=303 |archive-date=2 Oktober 2011}}</ref> == Wedstryde == === Vrouesokkerwêreldbeker 2023 === {{Hoofartikel|Vrouesokkerwêreldbeker 2023}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (AOST) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 20 Julie 2023 || 20:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Ierland}} || Groep A || style="text-align:center;"| 75&nbsp;784 |- | 7 Augustus 2023 || 20:30 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 2–0 || {{vlagland|Denemarke}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;"| 75&nbsp;784 |- | 12 Augustus 2023 || 20:30 || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;"| 2–1 || {{vlagland|Colombia}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;"| 75&nbsp;784 |- | 16 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;"| 1–3 || {{vlagland|Engeland}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;"| 75&nbsp;784 |- bgcolor=gold | 20 Augustus 2023 || 20:00 || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;"| 1–0 || {{vlagland|Engeland}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;"| 75&nbsp;784 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [https://www.accorstadium.com.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.austadiums.com/stadiums/stadium-australia Stadium Australia op Austadiums] {{Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023}} {{Normdata}} [[Kategorie:Olimpiese stadions]] [[Kategorie:Rugbystadions in Australië]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Australië]] [[Kategorie:Vrouesokkerwêreldbekerstadions]] bctz3z325xwxi1eznj2q5ahiiju446w Geskiedenis van Interlingua 0 458421 2888910 2880787 2026-03-30T21:17:15Z Jcb 223 2888910 wikitext text/x-wiki Die '''geskiedenis van [[interlingua]]''' behels die vorming van die taal self en ook sy gemeenskap van sprekers. Die eerste krediet vir Interlingua moet gaan na die Amerikaanse erfgenaam [[Alice Vanderbilt Morris]] (1874–1950), wat geïnteresseerd geraak het in [[linguistiek]] en die beweging van [[internasionale hulptaal|internasionale hulptale]] aan die begin van die 1920's. In [[1924]] het Morris en haar eggenoot, [[Dave Hennen Morris]], die [[International Auxiliary Language Association]] (IALA) (''Vereniging vir Internasionale Hulptale''), 'n nie-winsgewende vereniging, in [[New York]] gestig. Hulle doelwit was om die studie van hulptale op 'n wetenskaplike basis te plaas.<ref name="Falk, Julia S 1995">Falk, Julia S. "Words without grammar: Linguists and the international language movement in the United States, ''Language and Communication'', 15(3): pp. 241-259. Pergamon, 1995.</ref> Ondersoeke na die probleem van die hulptaal was aan die gang by die Internasionale Navorsingsraad (''International Research Council''), die Amerikaanse Raad oor Onderwys (''American Council on Education''), die Amerikaanse Raad van Geleerde Verenigings (''American Council of Learned Societies''), die Britse, Franse, Italiaanse en Amerikaanse verenigings vir die bevordering van die wetenskap, en ander groepe spesialiste. Morris het IALA geskep as 'n voortsetting van haar werk.<ref name="iala1971_foreword">Bray, Mary Connell [1951] (1971), "Foreword", ''Interlingua-English: A dictionary of the international Language'', Second Edition, New York: Frederick Ungar Publishing Company. {{ISBN|0-8044-0188-8}}. OCLC 162319. Retrieved on 2007-03-05.</ref> Sy het die navorsingsprogram ontwikkel in oorleg met [[Edward Sapir]], [[William Edward Collinson]], en [[Otto Jespersen]].<ref name="Falk, Julia S 1995"/> == International Auxiliary Language Association == Die IALA het 'n belangrike aanhanger van konvensionele Amerikaanse linguistiek geword en het byvoorbeeld die inter-linguistiese semantiese studies van totaliteit van Sapir (1930) en die verskynsels van graduering (1944) befonds. Morris self het die inter-linguistiese studie van die eindpuntverskynsels van Sapir en [[Morris Swadesh]] (1932) en die studie van indikasie van Collinson (1937) geredigeer. Hoewel die Morris-familie die grootste deel van IALA se fondse verskaf het, het dit ook steun ontvang van gesogte groepe soos die [[Carnegie Corporation]], die [[Ford Foundation]] en die [[Rockefeller Foundation]].<ref name="gopsill1990">{{cite book|last=Gopsill|first=F. P.|title=International languages: a matter for Interlingua|year=1990|publisher=British Interlingua Society|location=[[Sheffield]], [[England]]|isbn=0-9511695-6-4|oclc=27813762}}</ref> In sy vroeë jare het IALA hom met drie take besig gehou: om ander organisasies wêreldwyd met soortgelyke doelwitte te vind; om 'n biblioteek van boeke oor [[taal|tale]] en [[interlinguistiek]] op te bou; en om bestaande internasionale hulptale soos [[esperanto]], [[esperanto II]], [[ido]], [[latino sine flexione]], [[novial]], en [[interlingue|occidental]] te vergelyk. In die uitvoering van sy laaste doelwit het dit parallelle studies van daardie tale gedoen, met vergelykende studies van nasionale tale, onder leiding van geleerdes van Amerikaanse en Europese universiteite.<ref name="iala1971_foreword"/> Dit het ook konferensies gereël met voorstanders van daardie internasionale hulptale en kenmerke en doelwitte van hul onderskeie tale gedebatteer. Met 'n "toegewingsreël" wat van deelnemers vereis het om 'n sekere aantal toegewings te maak, het die vroeë debatte in IALA soms van vurig tot plofbaar gegroei.<ref name="gopsill1990"/> By die Tweede Internasionale Intertaal-kongres (''Second International Interlanguage Congress''), gehou in [[Genève]] in [[1931]], het IALA nuwe grond begin braak. Sy konferensie is bygewoon deur erkende linguiste, van wie 27 'n getuienis van steun vir IALA se navorsingsprogram onderteken het. Nog agt het hul handtekeninge by die derde kongres gevoeg, wat in [[Rome]] in [[1933]] gehou is.<ref name="gopsill1990"/> Ook in 1933 het professor [[Herbert N. Shenton]] van die [[Syracuse Universiteit]] 'n intensiewe studie georganiseer van die probleme wat met intertale gevind word wanneer hulle in internasionale konferensies gebruik word. Later in dieselfde jaar het dr. [[Edward L. Thorndike]] 'n wetenskaplike artikel gepubliseer oor die relatiewe spoed van die aanleer van "natuurlike" en "modulêre" kunsmatige tale. Beide Shenton en Thorndike was belangrike invloede op die werk van IALA vanaf daardie oomblik.<ref name="iala1971_foreword"/> In [[1937]] is die eerste stappe in die rigting van die voltooiing van Interlingua geneem toe 'n komitee van 24 vooraanstaande linguiste van 19 universiteite ''Some Criteria for an International Language and Commentary'' (Sommige kriteria vir 'n internasionale taal en kommentaar) gepubliseer het. Die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in [[1939]] het egter die tweejaarlikse vergaderings van die komitee onderbreek.<ref name="gopsill1990"/> == Ontwikkeling van 'n nuwe taal == === 'n Verandering van koers === Oorspronklik het die vereniging nie beplan om sy eie taal te skep nie. Sy doelwit was om te identifiseer watter bestaande hulptal die beste geskik was vir internasionale kommunikasie, en hoe om dit die doeltreffendste te bevorder. Ten spyte van tien jaar se navorsing, het al hoe meer lede van die IALA tot die gevolgtrekking gekom dat geen van die bestaande "intertale" goed genoeg was vir die taak nie. In 1937 het die lede die besluit geneem om 'n nuwe taal te skep, tot verrassing van die wêreldwye interlinguistiese gemeenskap.<ref name="Profunde recerca duce a un lingua">Gopsill, F. P., and Sexton, Brian, [http://www.interlingua.com/historia/diverse/historia-2.htm "Profunde recerca duce a un lingua"], ''Historia de interlingua'', 2001, reviste 2006.</ref> Tot op daardie stadium was baie van die debat onduidelik oor die besluit om naturalistiese woorde (bv. [[Novial]] en [[Interlingue|Occidental]]) of sistematiese woorde (bv. [[Esperanto]] en [[Ido]]) te gebruik. Gedurende die oorlogsjare het voorstanders van 'n naturalistiese interlingua gewen. Die eerste steun was dr. Thorndike se artikel; die tweede was 'n toegewing deur voorstanders van die sistematiese tale dat duisende woorde reeds in baie — of in 'n meerderheid — van die Europese tale teenwoordig was. Hulle argument was dat sistematiese afleiding van woorde 'n "bed van [[Prokustes]]" was, wat die beginner dwing om 'n nuwe skema van afleiding te vergeet en van voor af te leer wanneer 'n nuttige woordeskat reeds beskikbaar was. Dit het uiteindelik voorstanders van die sistematiese tale oortuig, en die IALA het vanaf daardie stadium die standpunt ingeneem dat 'n naturalistiese taal die beste sou wees. Met die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die navorsingsaktiwiteite van die IALA van [[Liverpool]] na [[New York (stad)|New York]] verskuif, waar [[Ezra Clark Stillman|E. Clark Stillman]] 'n nuwe navorsingspersoneel saamgestel het.<ref name="iala1971_foreword"/> Stillman, met die hulp van dr. [[Alexander Gode]], het 'n ''prototipiese'' tegniek ontwikkel — 'n objektiewe metodologie om woordeskat te kies en te standaardiseer gebaseer op 'n vergelyking van ''beheertale''.<ref name="gopsill1990"/> === Die vier modelle === In 1943 het Stillman vertrek om met die oorlog te help en Gode het waarnemende direkteur van navorsing geword. In 1945 het die IALA 'n ''Algemene Verslag'' gepubliseer — grootliks die werk van Morris — wat drie modelle vir die taal van die IALA aangebied het: * Model P was 'n naturalistiese model wat nie probeer het om die prototipiese woordeskat te standaardiseer nie. * Model E was effens geskematiseer op 'n manier wat na Occidental gelyk het. * Model K was matig geskematiseer op 'n manier wat na Ido gelyk het (d.w.s. ietwat minder geskematiseer as Esperanto).<ref name="Profunde recerca duce a un lingua"/> Van 1946 tot 1948 was die bekende Franse linguis [[André Martinet]] direkteur van navorsing. Gedurende hierdie tydperk het die IALA voortgegaan om modelle te ontwikkel en het stemming gehou om die beste vorm van die finale taal te bepaal. 'n Aanvanklike ondersoek het reaksies teen die drie modelle van 1945 gemeet. In 1946 het die IALA 'n uitgebreide ondersoek aan meer as 3000 taalonderwysers en verwante professionele persone op drie kontinente gestuur.<ref name="Gopsill, F. P. 2006">Gopsill, F. P., and Sexton, Brian, [http://www.interlingua.com/historia/diverse/historia-3.htm "Le natura, si – un schema, no"], ''Historia de interlingua'', 2001, revised 2006.</ref> Vier modelle is ingesluit: Modelle P en K, plus twee nuwe modelle wat gelyk het na Model E van 1945.<ref name="gopsill1990"/> {| border=0 |- | &nbsp; || Model&nbsp;P || &nbsp; || baie naturalisties || Jo habe nascite, o dea cum le oculos azure, de parentes barbare, inter le bone et virtuose Cimmerios |- | &nbsp; || Model&nbsp;M || &nbsp; || matig naturalisties || Io have nascit, o dea con le ocules azur, de parentes barbar, inter le bon e virtuos Cimmerios |- | &nbsp; || Model&nbsp;C || &nbsp; || effens skematies || Yo ha nascet, o deessa con le ocules azur, de parentes barbar, inter le bon e virtuose Cimerios |- | &nbsp; || Model&nbsp;K || &nbsp; || matig skematies || Yo naskeba, o dea kon le okuli azure, de parenti barbare, inter le bone e virtuose Kimerii |- | &nbsp; || colspan="3" | (moderne Interlingua) || Io ha nascite, o dea con le oculos azur, de parentes barbare, inter le bon e virtuose Cimmerios |} Model P het nie sedert 1945 verander nie; Model M was relatief modern in vergelyking met die meer klassieke P. Model K is effens gewysig in die rigting van [[Ido]]. Die resultate van die ondersoek was verrassend. Die twee skematiese modelle, C en K, is verwerp — K op oortuigende wyse. Van die twee naturalistiese modelle het M ietwat meer steun as P getrek. Met inagneming van nasionale vooroordele (byvoorbeeld die Franse wat Model M buite verhouding verkies het), het die IALA gekies vir 'n kompromie tussen modelle M en P, met enkele elemente van C.<ref name="Gopsill, F. P. 2006"/> === Finalisering === Toe Martinet in 1948 'n posisie by die [[Universiteit van Columbia]] aanvaar het, het Gode die leiding geneem van die laaste fase van Interlingua se ontwikkeling. Sy taak was om elemente van Model M en Model P te kombineer, die gebreke wat deur die ondervraagde gemeenskap in beide gesien is te vermy en dit met elemente van Model C reg te stel soos nodig, en terselfdertyd 'n woordeskat te ontwikkel. Die woordeskat en werkwoordvervoegings van Interlingua is vir die eerste keer in 1951 aangebied, toe die IALA die voltooide ''Interlingua Grammar'' en die ''Interlingua-English Dictionary'' (IED) van 27 000 woorde gepubliseer het. In 1954 het die IALA 'n inleidende handleiding getiteld Interlingua a Prime Vista gepubliseer. == Sukses, agteruitgang en herlewing == 'n Eerste praktiese toepassing van Interlingua was die wetenskaplike tydskrif Spectroscopia Molecular, wat van 1952 tot 1980 gepubliseer is.<ref>Breinstrup, Thomas, [http://www.interlingua.com/historia/publicationes/spectroscopia.htm "Un revolution in le mundo scientific"] Onttrek op 16 Januarie 2007.</ref>. In 1954 is Interlingua by die Tweede Wêreldkardiologiekongres in [[Washington, DC]], gebruik vir beide geskrewe opsommings en mondelinge tolking. Binne 'n paar jaar het dit soortgelyke gebruik by nog nege (9) mediese kongresse gevind. Tussen die middel-1950's en die laat 1970's het sowat dertig wetenskaplike en veral mediese joernale opsommings van artikels in Interlingua verskaf. ''Science Service'', die uitgewer van ''Science Newsletter'' in daardie tyd, het van die begin van die 1950's tot Gode se dood in 1970 'n maandelikse kroniek in Interlingua gepubliseer. In 1967 het die magtige [[Internasionale Organisasie vir Standardisasie]], wat terminologie standaardiseer, byna eenparig gestem om Interlingua as die basis vir sy woordeboeke te aanvaar.<ref name="gopsill1990">{{cite book|last=Gopsill|first=F. P.|title=International languages: a matter for Interlingua|year=1990|publisher=British Interlingua Society|location=[[Sheffield]], [[England]]|isbn=0-9511695-6-4|oclc=27813762}}</ref> Die IALA het sy deure in 1953 gesluit, maar is eers in 1956 of later formeel ontbind. Sy rol in die bevordering van Interlingua is grootliks oorgeneem deur Science Service, wat Gode as die hoof van sy nuutgestigte Interlingua-afdeling aangestel het. Hugh E. Blair, 'n boesemvriend en kollega van Gode, het sy assistent geword. 'n Opvolgorganisasie, die Interlingua Institute, is in 1970 gestig om Interlingua in die VSA en Kanada te bevorder. Die nuwe instituut het die werk van ander linguistiese organisasies ondersteun, aansienlike akademiese bydraes gelewer en opsommings vir akademiese en mediese publikasies geproduseer. Een van sy grootste prestasies was twee enorme volumes oor fitopatologie wat in 1976 en 1977 deur die American Phytopathological Society geproduseer is. Die Interlingua Institute het 'n tyd lank sonder koers gedryf na die dood van Blair in 1967 en Gode in 1970. Volgens Esterhill, het publikasie egter net kortstondig aan die einde van die 1960's verlangsaam en kort daarna herstel, rondom die tyd van die tweede uitgawe van die IED in 1971. Bloeiende belangstelling in Europa kon moontlik die stryd wat in Amerika plaasgevind het, teëgewerk het. Interlingua het baie voormalige aanhangers van ander internasionale taalprojekte gelok, veral [[Interlingue|Occidental]] en [[Ido]]. Die oud-Occidental-ondersteuner Ric Berger het die [[Union Mundial pro Interlingua]] (UMI) in 1955 gestig,<ref name="interlingua.com">[http://www.interlingua.com/historia/diverse/organisationes.htm Portret van die organisasies van Interlingua.] Ontvang op 16 Januarie 2007.</ref> en teen die einde van die 1950's het belangstelling in Interlingua in Europa reeds dié van Noord-Amerika begin oortref. Mediadekking van die tyd was byvoorbeeld blykbaar die swaarste in Noord- en Oos-Europa. Gereelde Europese dekking het tot die hede voortgeduur, tesame met mediabelangstelling in Suid-Amerika aan die begin van die 1990's.<ref>[http://www.interlingua.com/historia/publicationes/pressa.htm Interlingua in die pers.] Ontvang op 17 Januarie 2007.</ref> Vanaf die 1980's het UMI elke twee jaar internasionale konferensies gehou (tipiese bywoning by vorige vergaderings was 50 tot 100 mense) en 'n publikasieprogram geloods wat uiteindelik meer as 100 volumes opgelewer het. Ander werke in Interlingua is deur universiteitsparse in Swede en Italië gepubliseer, en in die 1990's, Brasilië en Switserland.<ref>[http://www.interlingua.com/libros/pt.htm Bibliografie van Interlingua.] Onttrek op 16 Januarie 2007.</ref><ref>[http://www.interlingua.com/historia/biographias/stenstrom.htm Biografieë: Ingvar Stenström.] Onttrek op 16 Januarie 2007</ref> Verskeie Skandinawiese skole het projekte onderneem wat Interlingua gebruik het as 'n middel om die internasionale wetenskaplike en intellektuele woordeskat te onderrig. In 2000 is die Interlingua Institute ontbind te midde van gespille oor fondse met die UMI. Die American Interlingua Society, wat die volgende jaar gestig is, het die instituut opgevolg en gereageer op nuwe ontluikende belangstelling in Meksiko.<ref name="interlingua.com"/> == Agter die Ystergordyn == Interlingua is gepraat en bevorder in die Sowjetryk, ten spyte van vervolging en pogings om inligting oor die taal te onderdruk. In [[Oos-Duitsland]] het regeringsamptenare die briewe en tydskrifte gekonfiskeer wat die UMI aan Walter Raédler, die verteenwoordiger van Interlingua op daardie plek, gestuur het.<ref>"Interlingua gebruik in die pos". [http://www.interlingua.com/historia/diverse/stampaspostal.htm Geskiedenis van Interlingua], 2001, hersien 2006.</ref> In [[Tsjeggo-Slowakye]] het Július Tomin briewe met dreigemente ontvang ná die publikasie van sy eerste Interlingua-artikel.<ref>Breinstrup, Thomas. "Vervolg vir die praat van Interlingua." ''[[Panorama in Interlingua]]'', 1995, Nommer 5.</ref> Ten spyte van voortgesette vervolging het hy voortgegaan om die Tsjeggiese verteenwoordiger van Interlingua te word, Interlingua in die skoolstelsel te onderrig, en 'n lang reeks gepubliseerde artikels en boeke te skryf.<ref>[http://www.interlingua.com/historia/biographias/tomin.htm Biografieë: Július Tomin. Geskiedenis van Interlingua, 2001.] Hersien 2006.</ref> == Interlingua vandag == Vandag het belangstelling in Interlingua uitgebrei van die wetenskaplike gemeenskap na die algemene publiek. Individue, regerings en private maatskappye gebruik Interlingua vir leer en onderrig, reis, aanlyn publikasie en kommunikasie oor taalgrense heen. Interlingua word internasionaal bevorder deur die [[Union Mundial pro Interlingua]]. Tydskrifte en boeke word deur baie nasionale organisasies geproduseer, soos die [[Societate American pro Interlingua]], die [[Svenska Sällskapet för Interlingua]] en die [[União Brasileira pro Interlíngua]]. Tans is [[Panorama in Interlingua]] die mees prominente van baie Interlingua-tydskrifte. Dit is 'n tydskrif van 28 bladsye wat tweemaandeliks gepubliseer word en wat nuus, wetenskap, hoofartikels en Interlingua dek. Danksy die internet het Interlingua in die afgelope dekade 'n herlewing gesien, met die aantal sprekers wat volgens sommige skattings vertienvoudig het. Danksy die aktiwiteit van [[Carlos Valcárcel Riveiro]] op sosiale media, het Interlingua onlangs 'n nuwe herlewing beleef. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Interlingua}} [[Kategorie:Interlingua]] dbvo70krt321re2pcjvx99wmrdnx8bf Faith Nketsi 0 458556 2888944 2882668 2026-03-31T06:41:40Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888944 wikitext text/x-wiki '''Mapholoso Faith Nketsi''' (gebore 30 Desember 1994) is 'n Suid-Afrikaanse beïnvloeder, model en mediapersoonlikheid. <ref>q"Faith Nketsi Age, Husband, Family & Biography" https://hamariweb.com/profiles/faith-nketsi_13279 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250221123438/https://hamariweb.com/profiles/faith-nketsi_13279|date=21 February 2025}}</ref> Sy is bekend as lid van 'n dansgroep in haar jonger jare. Nadat sy die groep verlaat het, het sy 'n [[Werklikheidsreeks|realiteitsprogram-]] ster geword en die komponis geskryf vir 'n realiteitsprogram genaamd '''Have Faith''', wat op [[MTV]] en [[Netflix]] uitgesaai word. Sy werk ook met verskeie handelsmerke en het 'n groot sosiale media-aanhang opgebou. == Vroeë lewe en loopbaan == Faith is in [[Johannesburg]] gebore. Sy het haar loopbaan begin toe sy sestien jaar oud was. Faith het die media-aandag gekry toe sy deel was van 'n meisie hip hop danspan. Sy het die [[Universiteit van Suid-Afrika]] bygewoon. Sy het in die musiekvideo van Cassper Nyovest se singel, "Tito Mboweni" verskyn. Op 30 Julie 2018 het sy 'Get Snatched', 'n dieet- en oefenprogram, bekendgestel. <ref>{{Cite web|url=https://www.politicalanalysis.co.za/faith-nketsi-launches-get-snatched-diet-plan/|title=Faith Nketsi launches "Get Snatched" diet plan|last=|first=|date=2018-07-31|website=Political Analysis South Africa|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229164952/https://www.politicalanalysis.co.za/faith-nketsi-launches-get-snatched-diet-plan/|archive-date=2019-12-29|access-date=2019-12-29|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://mwachangu.com.ng/faith-nketsi-biography-early-life-career-career-husband/|title=Faith Nketsi Biography, Early Life, Career, Career, Husband|last=Obaoye|first=Adekunle|date=2019-10-25|website=Mwachangu|access-date=2022-12-30|archive-date=2025-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184002/https://mwachangu.com.ng/faith-nketsi-biography-early-life-career-career-husband/|url-status=dead}}</ref> In November 2019 het Faith Nketsi in haar eie werklikheidprogram, "#HaveFaith", gespeel wat op MTV Africa in Suid-Afrika premiere gehad het. Dit het haar die eerste vrou gemaak met haar eie werklikheidsreeks op die kanaal. Teen Desember 2019 het Faith 1,3 miljoen volgeling op Instagram gehad. Faith het haar eie musiekloopbaan in 2019 begin, waar sy saam met DJ Maphorisa gewerk het. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2019-12-13-faith-nketsi-claps-back-at-music-haters-i-use-the-negativity-to-fuel-me/|title=Faith Nketsi claps back at music haters: I use the negativity to fuel me|last=Majavu|first=noxolo|date=13 December 2019|website=TimesLIVE|language=en-ZA|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-01-01}}</ref> Haar eerste [[EP]], ''Disrespectful'', het sewe snitte en is vervaardig deur Blaqboy Music. <ref>{{Cite web|url=https://allafrica.com/stories/201912230026.html|title=Zimbabwe: Twerk Queen for Ginimbi Victoria Falls Party|last=Dube|first=Sindiso|date=2019-12-23|website=The Standard (All Africa)|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-01-01}}</ref> == Persoonlike lewe == Faith is 'n sosiale media-invloedryker met 3,3 miljoen volgelinge op Instagram. Sy is een van Suid-Afrika se gewildste beïnvloeders.Sy was op 10 April 2022-2023 getroud met 'n sakeman, Nzuzo Njilo. <ref>{{Cite web|url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/celeb-news/mrs-njilo-faith-nketsi-married-wealthy-businessman-nzuzo-range-rover-rapper-baddie-instagram-themba-anc-watch/|title=Mrs Njilo: Faith Nketsi marries wealthy businessman Nzuzo [watch]|last=Ngcobo|first=Nokuthula|date=2022-04-11|publisher=The South African|access-date=2022-04-13}}</ref> Faith het sedertdien 'n ma geword. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisiepersoonlikhede]] [[Kategorie:Geboortes in 1994]] [[Kategorie:Lewende mense]] awwqn7ynsh0jonb4qbr221m4e55lvb8 Kai Havertz 0 458875 2888946 2884986 2026-03-31T06:48:23Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2888946 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Kai Havertz | image = [[Lêer:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2059 LR10 by Stepro.jpg|240px]] | caption = Havertz in 2019 | full_name = Kai Lukas Havertz | birth_date = {{birth date and age|1999|6|11|df=y}} | birth_place = [[Aken]], [[Duitsland]] | height = 1,93 m<ref name="HPL">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/20810/Kai-Havertz/overview |title=Kai Havertz: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 June 2023}}</ref> | position = [[Forward (association football) | Forward]], [[Attacking midfielder]] <ref>{{cite web |url=https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/kai-havertz |title=Kai Havertz |publisher=Chelsea F.C. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605005738/https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/kai-havertz |archive-date=5 June 2023}}</ref> | currentclub = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | clubnumber = 29 | youthyears1 = 2003–2009 | youthclubs1 = Alemannia Mariadorf | youthyears2 = 2009–2010 | youthclubs2 = [[Alemannia Aachen]] | youthyears3 = 2010–2016 | youthclubs3 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | years1 = 2016–2020 | clubs1 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | caps1 = 118 | goals1 = 36 | years2 = 2020–2023 | clubs2 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | caps2 = 91 | goals2 = 19 | years3 = 2023– | clubs3 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps3 = 65 | goals3 = 22 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[:en:Germany national under-16 football team|Duitsland o/16]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2015–2016 | nationalteam2 = [[:en:Germany national under-17 football team|Duitsland o/17]] | nationalcaps2 = 16 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2017–2018 | nationalteam3 = [[:en:Germany national under-19 football team|Duitsland o/19]] | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 7 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland]] | nationalcaps4 = 55 | nationalgoals4 = 20 | club-update = 4 Maart 2026 | nationalteam-update = 19 November 2024 }} '''Kai Lukas Havertz''' (gebore [[11 Junie]] [[1999]]) is 'n [[Duitsland|Duitse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n aanvaller of aanvallende middevelder vir die [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Arsenal F.C.|Arsenal]] en die [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitse nasionale span]] speel. Na sy afronding van die [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]-jeugakademie in 2016, het Havertz dieselfde jaar sy senior debuut vir die klub gemaak. Met sy debuut het Havertz die jongste debuutspeler in die [[Bundesliga]] se geskiedenis geword, en hy het hul jongste doelskieter ooit geword toe hy die volgende jaar sy eerste doel aangeteken het. Havertz hou die rekord as die jongste speler wat 50 en 100 ligaoptredes in die Duitse topliga bereik het. Havertz se vertonings het die belangstelling van verskeie Europese klubs gewek, met [[Chelsea FC|Chelsea]] wat hom in 2020 vir 'n oordrag van €73,4 miljoen (£62 miljoen) aangekoop het, wat hom op daardie tydstip Chelsea se tweede duurste aanwins gemaak het. Met Chelsea het Havertz die 2020/21 [[UEFA Champions League]], 2021 [[UEFA Superbeker]] en die 2021 [[FIFA-Klubwêreldbeker]] gewen, en hy het die winnende doele in die Champions League-eindstryd asook die Klubwêreldbeker-eindstryd aangeteken. In Junie 2023 het hy by medelondense klub Arsenal aangesluit vir 'n berigte oordragfooi van £65 miljoen. Na sy vertonings vir Duitsland op verskeie jeugvlakke, het Havertz sy senior internasionale debuut in September 2018 gemaak en die eerste speler gebore in 1999 geword wat die nasionale span verteenwoordig het. Hy het Duitsland verteenwoordig by twee uitgawes van die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskappe]] (Euro 2020 en Euro 2024), sowel as by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbekertoernooi in 2022]], en het twee doele in elke toernooi waarin hy deelgeneem het, aangeteken. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Havertz, Kai}} [[Kategorie:Duitse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8yrkb697fbuqfu8ldmbrlvl7h5czjei 2888947 2888946 2026-03-31T06:53:43Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2888947 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Kai Havertz | image = [[Lêer:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2059 LR10 by Stepro.jpg|240px]] | caption = Havertz in 2019 | full_name = Kai Lukas Havertz | birth_date = {{birth date and age|1999|6|11|df=y}} | birth_place = [[Aken]], [[Duitsland]] | height = 1,93 m<ref name="HPL">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/20810/Kai-Havertz/overview |title=Kai Havertz: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 June 2023}}</ref> | position = Sentraal aanvallende middelveldspeler<ref>{{cite web |url=https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/kai-havertz |title=Kai Havertz |publisher=Chelsea F.C. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605005738/https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/kai-havertz |archive-date=5 June 2023}}</ref> | currentclub = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | clubnumber = 29 | youthyears1 = 2003–2009 | youthclubs1 = Alemannia Mariadorf | youthyears2 = 2009–2010 | youthclubs2 = [[Alemannia Aachen]] | youthyears3 = 2010–2016 | youthclubs3 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | years1 = 2016–2020 | clubs1 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | caps1 = 118 | goals1 = 36 | years2 = 2020–2023 | clubs2 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | caps2 = 91 | goals2 = 19 | years3 = 2023– | clubs3 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps3 = 66 | goals3 = 22 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[:en:Germany national under-16 football team|Duitsland o/16]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2015–2016 | nationalteam2 = [[:en:Germany national under-17 football team|Duitsland o/17]] | nationalcaps2 = 16 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2017–2018 | nationalteam3 = [[:en:Germany national under-19 football team|Duitsland o/19]] | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 7 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland]] | nationalcaps4 = 57 | nationalgoals4 = 21 | club-update = 14 Maart 2026 | nationalteam-update = 30 Maart 2026 }} '''Kai Lukas Havertz''' (gebore [[11 Junie]] [[1999]]) is 'n [[Duitsland|Duitse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n aanvaller of aanvallende middevelder vir die [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Arsenal F.C.|Arsenal]] en die [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitse nasionale span]] speel. Na sy afronding van die [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]-jeugakademie in 2016, het Havertz dieselfde jaar sy senior debuut vir die klub gemaak. Met sy debuut het Havertz die jongste debuutspeler in die [[Bundesliga]] se geskiedenis geword, en hy het hul jongste doelskieter ooit geword toe hy die volgende jaar sy eerste doel aangeteken het. Havertz hou die rekord as die jongste speler wat 50 en 100 ligaoptredes in die Duitse topliga bereik het. Havertz se vertonings het die belangstelling van verskeie Europese klubs gewek, met [[Chelsea FC|Chelsea]] wat hom in 2020 vir 'n oordrag van €73,4 miljoen (£62 miljoen) aangekoop het, wat hom op daardie tydstip Chelsea se tweede duurste aanwins gemaak het. Met Chelsea het Havertz die 2020/21 [[UEFA Champions League]], 2021 [[UEFA Superbeker]] en die 2021 [[FIFA-Klubwêreldbeker]] gewen, en hy het die winnende doele in die Champions League-eindstryd asook die Klubwêreldbeker-eindstryd aangeteken. In Junie 2023 het hy by medelondense klub Arsenal aangesluit vir 'n berigte oordragfooi van £65 miljoen. Na sy vertonings vir Duitsland op verskeie jeugvlakke, het Havertz sy senior internasionale debuut in September 2018 gemaak en die eerste speler gebore in 1999 geword wat die nasionale span verteenwoordig het. Hy het Duitsland verteenwoordig by twee uitgawes van die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskappe]] (Euro 2020 en Euro 2024), sowel as by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbekertoernooi in 2022]], en het twee doele in elke toernooi waarin hy deelgeneem het, aangeteken. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Havertz, Kai}} [[Kategorie:Duitse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8go6xqskbr2c6b9bagt3ebw79eo66qb 2888966 2888947 2026-03-31T08:53:27Z Aliwal2012 39067 proeflees 2888966 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Kai Havertz | image = [[Lêer:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2059 LR10 by Stepro.jpg|240px]] | caption = Havertz in 2019 | full_name = Kai Lukas Havertz | birth_date = {{birth date and age|1999|6|11|df=y}} | birth_place = [[Aken]], [[Duitsland]] | height = 1,93 m<ref name="HPL">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/20810/Kai-Havertz/overview |title=Kai Havertz: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 June 2023}}</ref> | position = Sentraal aanvallende middelveldspeler<ref>{{cite web |url=https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/kai-havertz |title=Kai Havertz |publisher=Chelsea F.C. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605005738/https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/kai-havertz |archive-date=5 June 2023}}</ref> | currentclub = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | clubnumber = 29 | youthyears1 = 2003–2009 | youthclubs1 = Alemannia Mariadorf | youthyears2 = 2009–2010 | youthclubs2 = [[Alemannia Aachen]] | youthyears3 = 2010–2016 | youthclubs3 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | years1 = 2016–2020 | clubs1 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | caps1 = 118 | goals1 = 36 | years2 = 2020–2023 | clubs2 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | caps2 = 91 | goals2 = 19 | years3 = 2023– | clubs3 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps3 = 66 | goals3 = 22 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[:en:Germany national under-16 football team|Duitsland o/16]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2015–2016 | nationalteam2 = [[:en:Germany national under-17 football team|Duitsland o/17]] | nationalcaps2 = 16 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2017–2018 | nationalteam3 = [[:en:Germany national under-19 football team|Duitsland o/19]] | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 7 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland]] | nationalcaps4 = 57 | nationalgoals4 = 21 | club-update = 14 Maart 2026 | nationalteam-update = 30 Maart 2026 }} '''Kai Lukas Havertz''' (gebore [[11 Junie]] [[1999]]) is 'n [[Duitsland|Duitse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n aanvaller of aanvallende middevelder vir die [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Arsenal F.C.|Arsenal]] en die [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitse nasionale span]] speel. Ná die voltooiing van sy opleiding by die [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]-jeugakademie in 2016, het Havertz dieselfde jaar sy seniordebuut vir die klub gemaak. Met sy debuut het Havertz die jongste debuutspeler in die [[Bundesliga]] se geskiedenis geword, en hy het hul jongste doelskieter ooit geword toe hy die volgende jaar sy eerste doel aangeteken het. Havertz hou die rekord as die jongste speler wat 50 en 100 ligaoptredes in die Duitse topliga bereik het. Havertz se vertonings het die belangstelling van verskeie Europese klubs gewek, met [[Chelsea FC|Chelsea]] wat hom in 2020 vir 'n oordrag van €73,4 miljoen (£62 miljoen) aangekoop het, wat hom op daardie tydstip Chelsea se tweede duurste aanwins gemaak het. Met Chelsea het Havertz die 2020/21 [[UEFA Champions League]], 2021 [[UEFA Superbeker]] en die 2021 [[FIFA-Klubwêreldbeker]] gewen, en hy het die winnende doele in die Champions League-eindstryd asook die Klubwêreldbeker-eindstryd aangeteken. In Junie 2023 het hy by die Londense klub [[Arsenal F.C.|Arsenal]] aangesluit vir 'n berigte oordragfooi van £65 miljoen. Ná sy vertonings vir Duitsland op verskeie jeugvlakke, het Havertz sy senior internasionale debuut in September 2018 gemaak en die eerste speler gebore in 1999 geword wat die nasionale span verteenwoordig het. Hy het Duitsland by twee toernooie van die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskappe]] (Euro 2020 en Euro 2024) verteenwoordig, sowel as by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbekertoernooi in 2022]]. Hy het twee doele in elke toernooi waaraan hy deelgeneem het, aangeteken. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Havertz, Kai}} [[Kategorie:Duitse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] r753s19iscegk7cl3vto4rdly83c4uq Cho Gue-sung 0 458908 2888795 2885119 2026-03-30T14:26:56Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888795 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Cho Gue-sung | fullname = Cho Gue-sung<ref name="FIFA 2022">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022 – Squad list: Korea Republic (KOR) |publisher=[[FIFA]] |page=17 |date=15 November 2022 |access-date=15 November 2022}}</ref> | image = [[Lêer:191130 부산아이파크 VS FC안양 플레이오프, 조규성 2.jpg|240px]] | caption = Cho with [[FC Anyang]] in 2019 | birth_date = {{birth date and age|1998|1|25|df=y}} | birth_place = [[Ansan]], South Korea<ref>{{cite web |url=https://www.hani.co.kr/arti/sports/soccer/worldcup/1069951.html |script-title=ko:조규성, '순천의 손자'가 '월드컵 스타'로…시골·모교 덮은 펼침막 |date=2 December 2022 |publisher=[[The Hankyoreh]] |accessdate=2022-12-05 |language=ko |archive-date=20 Julie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720155239/https://www.hani.co.kr/arti/sports/soccer/worldcup/1069951.html |url-status=dead }}</ref> | height = 1,88 m | currentclub = [[FC Midtjylland|Midtjylland]] | clubnumber = 10 | position = Voorspeler | youthyears1 = 2013 | youthclubs1 = Anyang Tegniese Hoërskool | youthyears2 = 2014–2015 | youthclubs2 = [[FC Anyang]] | youthyears3 = 2016–2018 | youthclubs3 = {{ill|Gwangju Universiteit|ko|광주대학교 축구부|display=1}} | years1 = 2019 | clubs1 = [[FC Anyang]] | caps1 = 31 | goals1 = 14 | years2 = 2020–2023 | clubs2 = [[Jeonbuk Hyundai Motors]] | caps2 = 43 | goals2 = 13 | years3 = 2021–2022 | clubs3 = → [[Gimcheon Sangmu FC|Gimcheon Sangmu]] | caps3 = 48 | goals3 = 21 | years4 = 2023– | clubs4 = [[FC Midtjylland|Midtjylland]] | caps4 = 47 | goals4 = 15 | nationalyears1 = 2019–2021 | nationalteam1 = [[:en:South Korea national under-23 football team|Suid-Korea o/23]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2021– | nationalteam2 = [[Suid-Koreaanse nasionale sokkerspan|Suid-Korea]] | nationalcaps2 = 41 | nationalgoals2 = 10 | pcupdate = 1 Maart 2026 | ntupdate = 18 November 2025 }} '''Cho Gue-sung''' ([[Koreaans]]: 조규성; gebore [[25 Januarie]] [[1998]]) is ’n [[Suid-Korea|Suid-Koreaanse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as voorspeler vir die [[Denemarke|Deense]] Superliga-klub [[FC Midtjylland|Midtjylland]] en die [[Suid-Koreaanse nasionale sokkerspan|Suid-Koreaanse nasionale span]] speel. == Klubloopbaan == Cho het tydens sy jeugloopbaan as ’n verdedigende middelveldspeler gespeel, maar het in 2017 sy posisie na voorspeler verander. In 2019 het hy by FC Anyang in die K League 2 aangesluit en is in sy eerste professionele seisoen in die liga se Beste XI aangewys. In 2020 het hy na Jeonbuk Hyundai Motors in die K League 1 oorgeskakel.<ref>{{cite news |url=https://www.goal.com/kr/%EB%89%B4%EC%8A%A4/%EC%A1%B0%EA%B7%9C%EC%84%B1%EA%B9%8C%EC%A7%80-%EC%98%81%EC%9E%85%ED%95%9C-%EC%A0%84%EB%B6%81-22%EC%84%B8-%EC%9D%B4%ED%95%98-%EA%B3%A0%EB%AF%BC-%EB%82%A0%EB%A0%B8%EB%8B%A4/61md4a9peaje1i1v39wbjck1o |script-title=ko:조규성까지 영입한 전북, 22세 이하 고민 날렸다 |website=Goal.com |language=ko |date=29 January 2020 |access-date=3 November 2022}}</ref> In 2021 het hy by die militêre span Gimcheon Sangmu FC aangesluit om sy verpligte militêre diens te verrig.<ref>{{cite news |url=https://www.chosun.com/sports/sports_photo/2020/12/15/CG42DY7EKWSWI37ZPIFIDZ2FXY/ |script-title=ko:[단독]'이동국 후계자'조규성,상무 입대 결심.."지금이 적기" |publisher=The Chosun Ilbo |language=ko |date=15 December 2020 |access-date=3 November 2022}}</ref> Hy het later die topskieter in die 2022 K League 1 geword en Jeonbuk gehelp om die Koreaanse FA-beker te wen. === Midtjylland === Op 11 Julie 2023 het Cho by die Deense Superliga-klub FC Midtjylland aangesluit.<ref>{{cite news|url=https://bold.dk/fodbold/klubber/fc-midtjylland/nyheder/officielt-fc-midtjylland-henter-sydkoreansk-angriber|title=Officielt: FC Midtjylland henter sydkoreansk angriber|date=11 July 2023|publisher=Bold|accessdate=11 July 2023|language=da}}</ref> Hy het op 22 Julie 2023 sy ligadebuut gemaak en die wendoel teen Hvidovre IF aangeteken.<ref>{{Cite web|date=2023-07-23 |script-title=ko:조규성, 덴마크 수페르리가 개막전서 데뷔골…미트윌란, 1-0 승리 |url=https://sports.donga.com/sports/article/all/20230723/120367703/1|access-date=2023-07-23 |website=[[The Dong-A Ilbo]] |language=ko}}</ref> In sy eerste seisoen het hy ’n belangrike rol vir die span gespeel en Midtjylland gehelp om die 2023/24-uitgawe van die Superliga te wen.<ref name="champion">{{cite news |url=https://www.fcm.dk/nyheder/reaktioner-paa-mesterskabet-en-vanvittig-foelelse/ |title=Reaktioner på mesterskabet: En vanvittig følelse |lang=da |publisher=FC Midtjylland |date=2024-05-26 |access-date=2024-05-27}}</ref> Cho het later ’n kniebesering opgedoen en ná ’n operasie en komplikasies die hele 2024/25-seisoen misgeloop.<ref>{{Cite web |title=Cho Gue-sung back in action after year-long absence |url=https://www.donga.com/en/article/all/20250819/5793856/1 |date=2025-08-19 |access-date=2025-08-21 |work=The Dong-A Ilbo |language=en}}</ref> Hy het op 17 Augustus 2025 weer sy terugkeer gemaak in ’n ligawedstryd teen Vejle Boldklub. Op 29 September 2025 het hy ’n fietskopdoel teen Randers FC aangeteken wat as die Superliga se Doelpunt van die Maand aangewys is.<ref name="gotm">{{cite news |url=https://superliga.dk/nyheder/manedens-mal/25-26/gue-sung-cho-scorede-manedens-mal-i-september |title=Gue-Sung Cho scorede Månedens Mål i september |lang=da |publisher=Danish Superliga |date=2025-10-07 |access-date=2025-10-09}}</ref> == Internasionale loopbaan == Cho het op 7 September 2021 sy senior debuut vir die senior Suid-Koreaanse nasionale span gemaak in ’n Wêreldbeker-kwalifiseringswedstryd teen Libanon.<ref>{{cite web |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/qualifiers/afc/match-center/400181508 |title=South Korea v Lebanon game report |date=7 September 2021}}</ref> Hy is in November 2022 in die 26-man-groep vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbekertoernooi in 2022]] opgeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.thenationalnews.com/fifa-world-cup-2022/2022/11/16/south-korea-world-cup-squad-2022/|date=16 November 2022|title=South Korea World Cup squad 2022: Son Heung-min included but 'final decision' to be made}}</ref> In Suid-Korea se tweede wedstryd van die toernooi het hy twee doele teen Ghana aangeteken in ’n 2–3-nederlaag, en daarmee die eerste Suid-Koreaanse speler geword wat twee doele in een Wêreldbekerwedstryd aanteken.<ref>{{Cite web |title=WATCH: Two goals in three minutes! Cho stuns Ghana with quick-fire brace for South Korea {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en-us/news/watch-two-goals-three-minutes-cho-stuns-ghana-brace-south-korea/blt84f5e52d75b594f6 |access-date=28 November 2022 |website=goal.com}}</ref><ref>{{cite web | title=Who is Cho Gue-Sung, the South Korea striker who scored twice vs Ghana in the FIFA World Cup | website=Sportstar | date=28 November 2022 | url=https://sportstar.thehindu.com/football/fifa-world-cup/news/who-is-cho-gue-sung-south-korea-goal-scorer-fifa-world-cup-vs-ghana-qatar-2022/article66196373.ece | access-date=28 November 2022}}</ref> Hy is ook vir die 2023-uitgawe van die [[AFC Asië-beker|AFC-beker]] in gekies en het een doel in ses wedstryde aangeteken.<ref>{{cite web |url=https://www.sofascore.com/player/gue-sung-cho/1014281 |title=Gue-sung Cho |archive-url=https://archive.today/20240206194015/https://www.sofascore.com/player/1014281 |publisher=Sofascore |archive-date=2024-02-06 |access-date=2024-02-06}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Koreaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1998]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9lxi4j2xlcfqxzrqbeckc1mn1ghb8q4 Fred Rutten 0 458909 2888972 2885127 2026-03-31T09:31:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2888972 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Fred Rutten | fullname = Fredericus Jacobus Rutten | image = [[Lêer:Zaria-Feyenord (1).jpg|240px]] | caption = Rutten in 2014 | height = 1,80 m | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1962|12|5}} | birth_place = [[Wijchen]], [[Nederland]] | position = Verdediger | youthyears1 = {{0|0000}}–1977 | youthclubs1 = [[VV Alverna]] | youthyears2 = 1977–1979 | youthclubs2 = [[FC Twente|Twente]] | years1 = 1979–1992 | clubs1 = [[FC Twente|Twente]] | caps1 = 317 | goals1 = 11 | nationalyears1 = 1988 | nationalteam1 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | manageryears1 = 1999–2001 | managerclubs1 = [[FC Twente|Twente]] | manageryears3 = 2006–2008 | managerclubs3 = [[FC Twente|Twente]] | manageryears4 = 2008–2009 | managerclubs4 = [[FC Schalke 04|Schalke 04]] | manageryears5 = 2009–2012 | managerclubs5 = [[PSV Eindhoven|PSV]] | manageryears6 = 2012–2013 | managerclubs6 = [[SBV Vitesse|Vitesse]] | manageryears7 = 2014–2015 | managerclubs7 = [[Feyenoord]] | manageryears8 = 2016–2017 | managerclubs8 = [[Al Shabab Al Arabi Club (Doebai)|Al Shabab]] | manageryears9 = 2018 | managerclubs9 = [[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]] | manageryears10 = 2019 | managerclubs10 = [[RSC Anderlecht|Anderlecht]] | manageryears12 = 2023 | managerclubs12 = [[PSV Eindhoven|PSV]] (waarnemend) | manageryears13 = 2026– | managerclubs13 = [[Curaçaose nasionale sokkerspan|Curaçao]] }}'''Fredericus Jacobus Rutten''' (gebore [[5 Desember]] [[1962]]) is 'n [[Nederland|Nederlandse]] [[Sokker|Sokkerafrigter]] en voormalige speler, en tans die hoofafrigter van die [[Curaçaose nasionale sokkerspan|Curaçaose nasionale span]]. As speler het hy sy hele loopbaan by [[FC Twente|Twente]] deurgebring van 1979 tot 1992. Na sy speelloopbaan het Rutten ook Twente afgerig, voor hy na klubs soos [[FC Schalke 04|Schalke 04]], [[PSV Eindhoven]], [[SBV Vitesse]], [[Feyenoord]], Al Shabab (in [[Doebai (stad)|Doebai]]), Maccabi Haifa (in [[Israel]]) en meer onlangs [[RSC Anderlecht|Anderlecht]] beweeg het. ==Afrigterloopbaan== Rutten het FC Twente bestuur (assistent-afrigter, afrigter en tegniese direkteur) en [[PSV Eindhoven]] (jeugafrigter en assistent-afrigter). In die somer van 2008 het hy die rol van hoofafrigter van [[Bundesliga]]-klub Schalke 04 oorgeneem. Op 26 Maart 2009 is Rutten as Schalke-afrigter ontslaan.<ref>{{cite web|url=http://www.schalke04.de/content/news_archive/news/en/rutten-relieved-of-duties-with-immediate-effect-26-03-2009.html|title=Rutten relieved of duties with immediate effect|access-date=22 October 2013|date=26 March 2009|work=schalke04.de|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924114859/http://www.schalke04.de/content/news_archive/news/en/rutten-relieved-of-duties-with-immediate-effect-26-03-2009.html|url-status=dead}}</ref> Op 17 April 2009 het Rutten 'n kontrak onderteken as die nuwe afrigter van PSV Eindhoven vir die seisoen 2009/10. Tydens daardie seisoen het Rutten se span 39 opeenvolgende wedstryde onoorwonne gebly. Op 12 Maart 2012 is hy as PSV-afrigter ontslaan na nederlae teen sy ou klub Twente (2–6) en [[NAC Breda|NAC]] (3–1) in die Eredivisie en teen [[Valencia CF|Valencia]] (4–2) in die [[UEFA Europa League|Europa League]]. Die volgende seisoen het Rutten as hoofafrigter van [[SBV Vitesse|Vitesse]] gedien, waar John van den Brom voorheen afrigter was voordat hy na die Belgiese klub RSC Anderlecht beweeg het. Rutten het Vitesse verlaat na die Eredivisie-seisoen van 2012/13, waarin die span vierde geëindig het. Op 3 Maart 2014 het Feyenoord 'n verklaring uitgereik waarin hulle bevestig het dat Rutten as hul nuwe hoofafrigter vir die Eredivisie seisoen van 2014/15 aangestel is. Op 2 Maart 2015 het Feyenoord aangekondig dat Rutten besluit het om sy eenjarige kontrak nie te verleng nie, wat beteken dat hy die klub aan die einde van die seisoen sou verlaat. Feyenoord het onder Rutten vir die eerste keer sedert 2004 die uitklopfase van die Europa League bereik. Op 17 Mei 2015 is Rutten onmiddellik as hoofafrigter ontslaan na 'n 3–0 verlies teen [[PEC Zwolle]], wat Feyenoord op die vierde plek in die Eredivisie laat eindig en hul direk vir die Europa League kwalifisering laat misloop.<ref>{{cite web|url=http://www.brandonsun.com/sports/soccer/feyenoord-fires-coach-fred-rutten-after-team-finishes-4th-misses-automatic-spot-in-europe-304047511.html|title=Feyenoord fires coach Fred Rutten after team finishes 4th, misses automatic spot in Europe|access-date=17 May 2015|date=17 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707090155/http://www.brandonsun.com/sports/soccer/feyenoord-fires-coach-fred-rutten-after-team-finishes-4th-misses-automatic-spot-in-europe-304047511.html|archive-date=7 July 2015|url-status=dead}}</ref> Rutten het daarna korttermyn poste in die Midde-Ooste by Al Shabab in Doebai en Maccabi Haifa in Israel gehad. Op 6 Januarie 2019 het hy hoofafrigter van Anderlecht geword, maar op 16 April is hy reeds na slegs 13 wedstryde ontslaan.<ref>{{cite news|url=https://uk.reuters.com/article/soccer-belgium-anderlecht/soccer-belgiums-anderlecht-part-company-with-dutch-coach-rutten-idUKL5N21Y2AT|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416124132/https://uk.reuters.com/article/soccer-belgium-anderlecht/soccer-belgiums-anderlecht-part-company-with-dutch-coach-rutten-idUKL5N21Y2AT|url-status=dead|archive-date=16 April 2019|title=Soccer-Belgium's Anderlecht part company with Dutch coach Rutten|newspaper=Reuters|access-date=16 April 2019|date=16 April 2019}}</ref> Op 20 Mei 2022 het [[PSV Eindhoven|PSV]] bevestig dat Rutten sou terugkeer vir die seisoen van 2022/23 as assistent onder hoofafrigter [[Ruud van Nistelrooy]].<ref>{{Cite web|url=https://www.psv.nl/english-psv/news/article/ruud-van-nistelrooij-confirms-backroom-staff-at-psv.htm|title=RUUD VAN NISTELROOIJ CONFIRMS BACKROOM STAFF AT PSV|website=psv.nl|date=20 May 2022|access-date=1 June 2022|archive-date=1 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601184028/https://www.psv.nl/english-psv/news/article/ruud-van-nistelrooij-confirms-backroom-staff-at-psv.htm|url-status=dead}}</ref> Op 23 Februarie 2026 is Rutten deur [[Curaçao|Curaçaose]] Sokkerfederasie aangestel as hoofafrigter van die [[Curaçaose nasionale sokkerspan|Curaçaose nasionale span]] nadat [[Dick Advocaat]] bedank het.<ref>{{cite web |url=https://www.beinsports.com/en-au/football/fifa-world-cup-2026/articles/advocaat-leaves-curacao-role-after-overseeing-historic-world-cup-qualification-2026-02-23 |title=Advocaat leaves Curacao role after overseeing historic World Cup qualification |publisher=beIN SPORTS |date=23 February 2026 }}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Advocaat, Dick}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] hy5wfg5tm5btx9tffsx5im0gprpcb6f Wedersydse versekerde vernietiging 0 459486 2888781 2888741 2026-03-30T13:32:06Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ bywerk 2888781 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-ICBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. Bloomberg Opinion skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] gd2kepglr231j9x384lcfows1l1ibk2 2888782 2888781 2026-03-30T13:33:34Z Sobaka 328 /* Na-Koue Oorlog */ bywerk 2888782 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-ICBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] q6gl6bynqrexvlvlv3io8ok7u8c03gh 2888799 2888782 2026-03-30T15:07:37Z Sobaka 328 /* Na-Koue Oorlog */ 2888799 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] 701qxkqlw7ffnfbcyl2ixx5cj95pwel 2888835 2888799 2026-03-30T18:03:45Z Sobaka 328 /* Na-Koue Oorlog */ bywerk 2888835 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> ====Indië en Pakistan==== WVV is nie van toepassing op alle kernwapen-mededingers nie. [[Indië]] en [[Pakistan]] is 'n voorbeeld hiervan; as gevolg van die meerderwaardigheid van konvensionele Indiese gewapende magte bo hul Pakistanse eweknieë, kan Pakistan gedwing word om hul kernwapens uit desperaatheid teen invallende Indiese magte te gebruik, ongeag 'n Indiese vergeldingsaanval. As sodanig kan enige grootskaalse aanval op Pakistan deur Indië die gebruik van kernwapens deur Pakistan bespoedig, wat WVV ontoepaslik maak. WVV is egter van toepassing deurdat dit Pakistan kan afskrik om 'n "selfmoord"-kernaanval te doen eerder as 'n verdedigende kernaanval.<ref name=":1"/> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] 0klrqivwd3i0t2kuvuwwvnjtbu8806n 2888839 2888835 2026-03-30T18:17:40Z Sobaka 328 /* Na-Koue Oorlog */ bywerk 2888839 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> ====Indië en Pakistan==== WVV is nie van toepassing op alle kernwapen-mededingers nie. [[Indië]] en [[Pakistan]] is 'n voorbeeld hiervan; as gevolg van die meerderwaardigheid van konvensionele Indiese gewapende magte bo hul Pakistanse eweknieë, kan Pakistan gedwing word om hul kernwapens uit desperaatheid teen invallende Indiese magte te gebruik, ongeag 'n Indiese vergeldingsaanval. As sodanig kan enige grootskaalse aanval op Pakistan deur Indië die gebruik van kernwapens deur Pakistan bespoedig, wat WVV ontoepaslik maak. WVV is egter van toepassing deurdat dit Pakistan kan afskrik om 'n "selfmoord"-kernaanval te doen eerder as 'n verdedigende kernaanval.<ref name=":1"/> ===Noord-Korea=== Sedert die ontstaan van [[Noord-Korea]] as 'n kernwapenstaat, was militêre optrede nie 'n opsie om die onstabiliteit rondom Noord-Korea te hanteer nie, as gevolg van hul opsie van kernvergelding in reaksie op enige konvensionele aanval op hulle, wat nie-kernkrag buurstate soos [[Suid-Korea]] en [[Japan]] onbekwaam maak om die destabiliserende effek van Noord-Korea deur middel van militêre mag op te los.<ref>{{Cite journal|last=Baranwal|first=Sanjay|title="Nuclear Nihilism of North Korea: Perils and Path Ahead"|date=2011|url=https://www.jstor.org/stable/42761440|journal=The Indian Journal of Political Science|volume=72|issue=2|pages=547–554|jstor=42761440|issn=0019-5510}}</ref> WVV is moontlik nie van toepassing op die situasie in Noord-Korea nie, omdat die teorie staatmaak op rasionele oorweging van die gebruik en gevolge van kernwapens, wat moontlik nie die geval is vir potensiële Noord-Koreaanse ontplooiing nie.<ref>{{Cite journal|date=2017|title=Time to re-assess mutually assured destruction|url=https://www.jstor.org/stable/26951722|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=359|jstor=26951722|issn=0959-8138}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] mky85tkzcaytwdieinkdrm5b7o0dhou 2888950 2888839 2026-03-31T07:34:27Z Sobaka 328 /* Na-Koue Oorlog */ bywerk 2888950 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> ====Indië en Pakistan==== WVV is nie van toepassing op alle kernwapen-mededingers nie. [[Indië]] en [[Pakistan]] is 'n voorbeeld hiervan; as gevolg van die meerderwaardigheid van konvensionele Indiese gewapende magte bo hul Pakistanse eweknieë, kan Pakistan gedwing word om hul kernwapens uit desperaatheid teen invallende Indiese magte te gebruik, ongeag 'n Indiese vergeldingsaanval. As sodanig kan enige grootskaalse aanval op Pakistan deur Indië die gebruik van kernwapens deur Pakistan bespoedig, wat WVV ontoepaslik maak. WVV is egter van toepassing deurdat dit Pakistan kan afskrik om 'n "selfmoord"-kernaanval te doen eerder as 'n verdedigende kernaanval.<ref name=":1"/> ====China==== Sedert 2020 het die [[Volksrepubliek China]] 'n ambisieuse uitbreiding en modernisering van sy kernarsenaal onderneem. Teen Maart 2025 word beraam dat dit ongeveer 600 kernplofkoppe besit.<ref name="thebulletin.org">The Bulletin of the Atomic Scientists. "Chinese Nuclear Weapons, 2025." *The Bulletin of the Atomic Scientists*, Maart 2025. [https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/](https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/)</ref> Dit het nuwe variante van interkontinentale ballistiese missiele ontwikkel en is in staat om kernplofkoppe via landgebaseerde ballistiese missiele, seegebaseerde ballistiese missiele en bomwerpers te lewer.<ref name="thebulletin.org"/> 'n Pentagon-verslag van 2023 het beraam dat China teen 2030 1 000 operasionele kernkoppe kan besit.<ref name="thebulletin.org"/> China het ook die wêreld se tweede grootste ekonomie en 'n hoogs bekwame militêre mag.<ref>Council on Foreign Relations. "China and Global Governance." *Council on Foreign Relations*, 2024. [https://www.cfr.org/china-global-governance/](https://www.cfr.org/china-global-governance/)</ref> China se intense ontwikkeling van sy kernprogram kompliseer wedersydse versekerde vernietiging met ander lande, insluitend die Verenigde State. Namate sy kernprogram uitbrei, sal die vooruitsig van 'n geloofwaardige WVV-verhouding met die VSA waarskynlik toeneem. China poog om tweede-aanvalsvermoëns te ontwikkel om ander nasies teen te werk, na jare van die nakoming van 'n verklaarde geen-eerste-gebruik-beleid. Verskeie ontleders het China se kernontwikkelings aangehaal as 'n manier om mag te gebruik om China se eise te versterk as gevolg van 'n verhoogde bedreiging. Ander het egter beweer dat China bloot probeer om sy afskrikking te versterk om sy eie veiligheid in 'n vinnig ontwikkelende wêreld te versterk.<ref>Freeman Spogli Institute for International Studies. "What Chinese Nuclear Modernization Means for U.S. Deterrence Strategy." *Stanford University*, 2024. [https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy](https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy)</ref> China se kernarsenaal is tans kleiner as die arsenale van Rusland en die Verenigde State. Histories het die Verenigde State 'n sterk kernvoordeel bo China gehad. Ten spyte van verskillende ontledings deur verdedigingskundiges en akademici van China se kernopbou, bly die presiese bedoelings daarvan grootliks spekulasie. Daar bestaan nie 'n amptelike konsensus oor of die Verenigde State en China volle wedersydse versekerde vernietiging het nie. China se ambisieuse kernbeleid dui egter daarop dat die land moontlik 'n WVV-verhouding met die Verenigde State wil vestig.<ref>Hudson Institute. "China–U.S. Rivalry Rests on MAD Theory." *Hudson Institute*, 2024. [https://www.hudson.org/node/44313](https://www.hudson.org/node/44313)</ref> China se kernopbou speel ook 'n rol in streekskerndinamika. In 'n konflik wat [[Taiwan]] betrek, kan die teenwoordigheid van kernmagte byvoorbeeld lei tot 'n vinnige eskalasie in die situasie. Wanneer die risiko van 'n konflik eksistensieel word, neem die dringendheid aan alle kante vinnig en intens toe. Dit kompliseer ook sekuriteitswaarborge en ander vorme van alliansies met lande regoor die wêreld, wat moontlik bondgenote en strategiese vennote regoor die wêreld betrek. ===Noord-Korea=== Sedert die ontstaan van [[Noord-Korea]] as 'n kernwapenstaat, was militêre optrede nie 'n opsie om die onstabiliteit rondom Noord-Korea te hanteer nie, as gevolg van hul opsie van kernvergelding in reaksie op enige konvensionele aanval op hulle, wat nie-kernkrag buurstate soos [[Suid-Korea]] en [[Japan]] onbekwaam maak om die destabiliserende effek van Noord-Korea deur middel van militêre mag op te los.<ref>{{Cite journal|last=Baranwal|first=Sanjay|title="Nuclear Nihilism of North Korea: Perils and Path Ahead"|date=2011|url=https://www.jstor.org/stable/42761440|journal=The Indian Journal of Political Science|volume=72|issue=2|pages=547–554|jstor=42761440|issn=0019-5510}}</ref> WVV is moontlik nie van toepassing op die situasie in Noord-Korea nie, omdat die teorie staatmaak op rasionele oorweging van die gebruik en gevolge van kernwapens, wat moontlik nie die geval is vir potensiële Noord-Koreaanse ontplooiing nie.<ref>{{Cite journal|date=2017|title=Time to re-assess mutually assured destruction|url=https://www.jstor.org/stable/26951722|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=359|jstor=26951722|issn=0959-8138}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] cblfxefdfks0qy6urqhf19n77ryltcl 2888952 2888950 2026-03-31T07:37:19Z Sobaka 328 2888952 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> ====Indië en Pakistan==== WVV is nie van toepassing op alle kernwapen-mededingers nie. [[Indië]] en [[Pakistan]] is 'n voorbeeld hiervan; as gevolg van die meerderwaardigheid van konvensionele Indiese gewapende magte bo hul Pakistanse eweknieë, kan Pakistan gedwing word om hul kernwapens uit desperaatheid teen invallende Indiese magte te gebruik, ongeag 'n Indiese vergeldingsaanval. As sodanig kan enige grootskaalse aanval op Pakistan deur Indië die gebruik van kernwapens deur Pakistan bespoedig, wat WVV ontoepaslik maak. WVV is egter van toepassing deurdat dit Pakistan kan afskrik om 'n "selfmoord"-kernaanval te doen eerder as 'n verdedigende kernaanval.<ref name=":1"/> ===Noord-Korea=== Sedert die ontstaan van [[Noord-Korea]] as 'n kernwapenstaat, was militêre optrede nie 'n opsie om die onstabiliteit rondom Noord-Korea te hanteer nie, as gevolg van hul opsie van kernvergelding in reaksie op enige konvensionele aanval op hulle, wat nie-kernkrag buurstate soos [[Suid-Korea]] en [[Japan]] onbekwaam maak om die destabiliserende effek van Noord-Korea deur middel van militêre mag op te los.<ref>{{Cite journal|last=Baranwal|first=Sanjay|title="Nuclear Nihilism of North Korea: Perils and Path Ahead"|date=2011|url=https://www.jstor.org/stable/42761440|journal=The Indian Journal of Political Science|volume=72|issue=2|pages=547–554|jstor=42761440|issn=0019-5510}}</ref> WVV is moontlik nie van toepassing op die situasie in Noord-Korea nie, omdat die teorie staatmaak op rasionele oorweging van die gebruik en gevolge van kernwapens, wat moontlik nie die geval is vir potensiële Noord-Koreaanse ontplooiing nie.<ref>{{Cite journal|date=2017|title=Time to re-assess mutually assured destruction|url=https://www.jstor.org/stable/26951722|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=359|jstor=26951722|issn=0959-8138}}</ref> ====China==== Sedert 2020 het die [[Volksrepubliek China]] 'n ambisieuse uitbreiding en modernisering van sy kernarsenaal onderneem. Teen Maart 2025 word beraam dat dit ongeveer 600 kernplofkoppe besit.<ref name="thebulletin.org">The Bulletin of the Atomic Scientists. "Chinese Nuclear Weapons, 2025." *The Bulletin of the Atomic Scientists*, Maart 2025. [https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/](https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/)</ref> Dit het nuwe variante van interkontinentale ballistiese missiele ontwikkel en is in staat om kernplofkoppe via landgebaseerde ballistiese missiele, seegebaseerde ballistiese missiele en bomwerpers te lewer.<ref name="thebulletin.org"/> 'n Pentagon-verslag van 2023 het beraam dat China teen 2030 1 000 operasionele kernkoppe kan besit.<ref name="thebulletin.org"/> China het ook die wêreld se tweede grootste ekonomie en 'n hoogs bekwame militêre mag.<ref>Council on Foreign Relations. "China and Global Governance." *Council on Foreign Relations*, 2024. [https://www.cfr.org/china-global-governance/](https://www.cfr.org/china-global-governance/)</ref> China se intense ontwikkeling van sy kernprogram kompliseer wedersydse versekerde vernietiging met ander lande, insluitend die Verenigde State. Namate sy kernprogram uitbrei, sal die vooruitsig van 'n geloofwaardige WVV-verhouding met die VSA waarskynlik toeneem. China poog om tweede-aanvalsvermoëns te ontwikkel om ander nasies teen te werk, na jare van die nakoming van 'n verklaarde geen-eerste-gebruik-beleid. Verskeie ontleders het China se kernontwikkelings aangehaal as 'n manier om mag te gebruik om China se eise te versterk as gevolg van 'n verhoogde bedreiging. Ander het egter beweer dat China bloot probeer om sy afskrikking te versterk om sy eie veiligheid in 'n vinnig ontwikkelende wêreld te versterk.<ref>Freeman Spogli Institute for International Studies. "What Chinese Nuclear Modernization Means for U.S. Deterrence Strategy." *Stanford University*, 2024. [https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy](https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy)</ref> China se kernarsenaal is tans kleiner as die arsenale van Rusland en die Verenigde State. Histories het die Verenigde State 'n sterk kernvoordeel bo China gehad. Ten spyte van verskillende ontledings deur verdedigingskundiges en akademici van China se kernopbou, bly die presiese bedoelings daarvan grootliks spekulasie. Daar bestaan nie 'n amptelike konsensus oor of die Verenigde State en China volle wedersydse versekerde vernietiging het nie. China se ambisieuse kernbeleid dui egter daarop dat die land moontlik 'n WVV-verhouding met die Verenigde State wil vestig.<ref>Hudson Institute. "China–U.S. Rivalry Rests on MAD Theory." *Hudson Institute*, 2024. [https://www.hudson.org/node/44313](https://www.hudson.org/node/44313)</ref> China se kernopbou speel ook 'n rol in streekskerndinamika. In 'n konflik wat [[Taiwan]] betrek, kan die teenwoordigheid van kernmagte byvoorbeeld lei tot 'n vinnige eskalasie in die situasie. Wanneer die risiko van 'n konflik eksistensieel word, neem die dringendheid aan alle kante vinnig en intens toe. Dit kompliseer ook sekuriteitswaarborge en ander vorme van alliansies met lande regoor die wêreld, wat moontlik bondgenote en strategiese vennote regoor die wêreld betrek. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] k9lk1fsl1ohzwscqajurrxwmf0c3kc9 2888953 2888952 2026-03-31T07:45:30Z Sobaka 328 opruim 2888953 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> ====Indië en Pakistan==== WVV is nie van toepassing op alle kernwapen-mededingers nie. [[Indië]] en [[Pakistan]] is 'n voorbeeld hiervan; as gevolg van die meerderwaardigheid van konvensionele Indiese gewapende magte bo hul Pakistanse eweknieë, kan Pakistan gedwing word om hul kernwapens uit desperaatheid teen invallende Indiese magte te gebruik, ongeag 'n Indiese vergeldingsaanval. As sodanig kan enige grootskaalse aanval op Pakistan deur Indië die gebruik van kernwapens deur Pakistan bespoedig, wat WVV ontoepaslik maak. WVV is egter van toepassing deurdat dit Pakistan kan afskrik om 'n "selfmoord"-kernaanval te doen eerder as 'n verdedigende kernaanval.<ref name=":1"/> ====Noord-Korea==== Sedert die ontstaan van [[Noord-Korea]] as 'n kernwapenstaat, was militêre optrede nie 'n opsie om die onstabiliteit rondom Noord-Korea te hanteer nie, as gevolg van hul opsie van kernvergelding in reaksie op enige konvensionele aanval op hulle, wat nie-kernkrag buurstate soos [[Suid-Korea]] en [[Japan]] onbekwaam maak om die destabiliserende effek van Noord-Korea deur middel van militêre mag op te los.<ref>{{Cite journal|last=Baranwal|first=Sanjay|title="Nuclear Nihilism of North Korea: Perils and Path Ahead"|date=2011|url=https://www.jstor.org/stable/42761440|journal=The Indian Journal of Political Science|volume=72|issue=2|pages=547–554|jstor=42761440|issn=0019-5510}}</ref> WVV is moontlik nie van toepassing op die situasie in Noord-Korea nie, omdat die teorie staatmaak op rasionele oorweging van die gebruik en gevolge van kernwapens, wat moontlik nie die geval is vir potensiële Noord-Koreaanse ontplooiing nie.<ref>{{Cite journal|date=2017|title=Time to re-assess mutually assured destruction|url=https://www.jstor.org/stable/26951722|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=359|jstor=26951722|issn=0959-8138}}</ref> ====China==== Sedert 2020 het die [[Volksrepubliek China]] 'n ambisieuse uitbreiding en modernisering van sy kernarsenaal onderneem. Teen Maart 2025 word beraam dat dit ongeveer 600 kernplofkoppe besit.<ref name="thebulletin.org">The Bulletin of the Atomic Scientists. "Chinese Nuclear Weapons, 2025." *The Bulletin of the Atomic Scientists*, Maart 2025. [https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/](https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/)</ref> Dit het nuwe variante van interkontinentale ballistiese missiele ontwikkel en is in staat om kernplofkoppe via landgebaseerde ballistiese missiele, seegebaseerde ballistiese missiele en bomwerpers te lewer.<ref name="thebulletin.org"/> 'n Pentagon-verslag van 2023 het beraam dat China teen 2030 1 000 operasionele kernkoppe kan besit.<ref name="thebulletin.org"/> China het ook die wêreld se tweede grootste ekonomie en 'n hoogs bekwame militêre mag.<ref>Council on Foreign Relations. "China and Global Governance." *Council on Foreign Relations*, 2024. [https://www.cfr.org/china-global-governance/](https://www.cfr.org/china-global-governance/)</ref> China se intense ontwikkeling van sy kernprogram kompliseer wedersydse versekerde vernietiging met ander lande, insluitend die Verenigde State. Namate sy kernprogram uitbrei, sal die vooruitsig van 'n geloofwaardige WVV-verhouding met die VSA waarskynlik toeneem. China poog om tweede-aanvalsvermoëns te ontwikkel om ander nasies teen te werk, na jare van die nakoming van 'n verklaarde geen-eerste-gebruik-beleid. Verskeie ontleders het China se kernontwikkelings aangehaal as 'n manier om mag te gebruik om China se eise te versterk as gevolg van 'n verhoogde bedreiging. Ander het egter beweer dat China bloot probeer om sy afskrikking te versterk om sy eie veiligheid in 'n vinnig ontwikkelende wêreld te versterk.<ref>Freeman Spogli Institute for International Studies. "What Chinese Nuclear Modernization Means for U.S. Deterrence Strategy." *Stanford University*, 2024. [https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy](https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy)</ref> China se kernarsenaal is tans kleiner as die arsenale van Rusland en die Verenigde State. Histories het die Verenigde State 'n sterk kernvoordeel bo China gehad. Ten spyte van verskillende ontledings deur verdedigingskundiges en akademici van China se kernopbou, bly die presiese bedoelings daarvan grootliks spekulasie. Daar bestaan nie 'n amptelike konsensus oor of die Verenigde State en China volle wedersydse versekerde vernietiging het nie. China se ambisieuse kernbeleid dui egter daarop dat die land moontlik 'n WVV-verhouding met die Verenigde State wil vestig.<ref>Hudson Institute. "China–U.S. Rivalry Rests on MAD Theory." *Hudson Institute*, 2024. [https://www.hudson.org/node/44313](https://www.hudson.org/node/44313)</ref> China se kernopbou speel ook 'n rol in streekskerndinamika. In 'n konflik wat [[Taiwan]] betrek, kan die teenwoordigheid van kernmagte byvoorbeeld lei tot 'n vinnige eskalasie in die situasie. Wanneer die risiko van 'n konflik eksistensieel word, neem die dringendheid aan alle kante vinnig en intens toe. Dit kompliseer ook sekuriteitswaarborge en ander vorme van alliansies met lande regoor die wêreld, wat moontlik bondgenote en strategiese vennote regoor die wêreld betrek. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] mssw8z2f5df29e3ma1v359f9pay1jnw 2888980 2888953 2026-03-31T10:27:41Z Sobaka 328 bywerk 2888980 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> ====Indië en Pakistan==== WVV is nie van toepassing op alle kernwapen-mededingers nie. [[Indië]] en [[Pakistan]] is 'n voorbeeld hiervan; as gevolg van die meerderwaardigheid van konvensionele Indiese gewapende magte bo hul Pakistanse eweknieë, kan Pakistan gedwing word om hul kernwapens uit desperaatheid teen invallende Indiese magte te gebruik, ongeag 'n Indiese vergeldingsaanval. As sodanig kan enige grootskaalse aanval op Pakistan deur Indië die gebruik van kernwapens deur Pakistan bespoedig, wat WVV ontoepaslik maak. WVV is egter van toepassing deurdat dit Pakistan kan afskrik om 'n "selfmoord"-kernaanval te doen eerder as 'n verdedigende kernaanval.<ref name=":1"/> ====Noord-Korea==== Sedert die ontstaan van [[Noord-Korea]] as 'n kernwapenstaat, was militêre optrede nie 'n opsie om die onstabiliteit rondom Noord-Korea te hanteer nie, as gevolg van hul opsie van kernvergelding in reaksie op enige konvensionele aanval op hulle, wat nie-kernkrag buurstate soos [[Suid-Korea]] en [[Japan]] onbekwaam maak om die destabiliserende effek van Noord-Korea deur middel van militêre mag op te los.<ref>{{Cite journal|last=Baranwal|first=Sanjay|title="Nuclear Nihilism of North Korea: Perils and Path Ahead"|date=2011|url=https://www.jstor.org/stable/42761440|journal=The Indian Journal of Political Science|volume=72|issue=2|pages=547–554|jstor=42761440|issn=0019-5510}}</ref> WVV is moontlik nie van toepassing op die situasie in Noord-Korea nie, omdat die teorie staatmaak op rasionele oorweging van die gebruik en gevolge van kernwapens, wat moontlik nie die geval is vir potensiële Noord-Koreaanse ontplooiing nie.<ref>{{Cite journal|date=2017|title=Time to re-assess mutually assured destruction|url=https://www.jstor.org/stable/26951722|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=359|jstor=26951722|issn=0959-8138}}</ref> ====China==== Sedert 2020 het die [[Volksrepubliek China]] 'n ambisieuse uitbreiding en modernisering van sy kernarsenaal onderneem. Teen Maart 2025 word beraam dat dit ongeveer 600 kernplofkoppe besit.<ref name="thebulletin.org">The Bulletin of the Atomic Scientists. "Chinese Nuclear Weapons, 2025." *The Bulletin of the Atomic Scientists*, Maart 2025. [https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/](https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/)</ref> Dit het nuwe variante van interkontinentale ballistiese missiele ontwikkel en is in staat om kernplofkoppe via landgebaseerde ballistiese missiele, seegebaseerde ballistiese missiele en bomwerpers te lewer.<ref name="thebulletin.org"/> 'n Pentagon-verslag van 2023 het beraam dat China teen 2030 1 000 operasionele kernkoppe kan besit.<ref name="thebulletin.org"/> China het ook die wêreld se tweede grootste ekonomie en 'n hoogs bekwame militêre mag.<ref>Council on Foreign Relations. "China and Global Governance." *Council on Foreign Relations*, 2024. [https://www.cfr.org/china-global-governance/](https://www.cfr.org/china-global-governance/)</ref> China se intense ontwikkeling van sy kernprogram kompliseer wedersydse versekerde vernietiging met ander lande, insluitend die Verenigde State. Namate sy kernprogram uitbrei, sal die vooruitsig van 'n geloofwaardige WVV-verhouding met die VSA waarskynlik toeneem. China poog om tweede-aanvalsvermoëns te ontwikkel om ander nasies teen te werk, na jare van die nakoming van 'n verklaarde geen-eerste-gebruik-beleid. Verskeie ontleders het China se kernontwikkelings aangehaal as 'n manier om mag te gebruik om China se eise te versterk as gevolg van 'n verhoogde bedreiging. Ander het egter beweer dat China bloot probeer om sy afskrikking te versterk om sy eie veiligheid in 'n vinnig ontwikkelende wêreld te versterk.<ref>Freeman Spogli Institute for International Studies. "What Chinese Nuclear Modernization Means for U.S. Deterrence Strategy." *Stanford University*, 2024. [https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy](https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy)</ref> China se kernarsenaal is tans kleiner as die arsenale van Rusland en die Verenigde State. Histories het die Verenigde State 'n sterk kernvoordeel bo China gehad. Ten spyte van verskillende ontledings deur verdedigingskundiges en akademici van China se kernopbou, bly die presiese bedoelings daarvan grootliks spekulasie. Daar bestaan nie 'n amptelike konsensus oor of die Verenigde State en China volle wedersydse versekerde vernietiging het nie. China se ambisieuse kernbeleid dui egter daarop dat die land moontlik 'n WVV-verhouding met die Verenigde State wil vestig.<ref>Hudson Institute. "China–U.S. Rivalry Rests on MAD Theory." *Hudson Institute*, 2024. [https://www.hudson.org/node/44313](https://www.hudson.org/node/44313)</ref> China se kernopbou speel ook 'n rol in streekskerndinamika. In 'n konflik wat [[Taiwan]] betrek, kan die teenwoordigheid van kernmagte byvoorbeeld lei tot 'n vinnige eskalasie in die situasie. Wanneer die risiko van 'n konflik eksistensieel word, neem die dringendheid aan alle kante vinnig en intens toe. Dit kompliseer ook sekuriteitswaarborge en ander vorme van alliansies met lande regoor die wêreld, wat moontlik bondgenote en strategiese vennote regoor die wêreld betrek. ==Amptelike beleid== Of WVV die amptelik aanvaarde leerstelling van die Verenigde State se weermag tydens die Koue Oorlog was, is grootliks 'n kwessie van interpretasie. Die [[Amerikaanse Lugmag]] het byvoorbeeld terugwerkend aangevoer dat hulle WVV nooit as 'n enigste strategie voorgestaan het nie, en dat hierdie vorm van afskrikking as een van talle opsies in die Amerikaanse kernbeleid gesien is.<ref>National Archives and Records Administration, RG 200, Defense Programs and Operations, LeMay's Memo to President and JCS Views, Box 83. Secret.</ref> Voormalige offisiere het beklemtoon dat hulle nooit so beperk gevoel het deur die logika van WVV nie (en bereid was om kernwapens in kleiner situasies te gebruik as wat "versekerde vernietiging" toegelaat het), en nie doelbewus burgerlike stede geteiken het nie (alhoewel hulle erken dat die resultaat van 'n "suiwer militêre" aanval die stede beslis ook sou verwoes). Volgens 'n gedeklassifiseerde studie van die Strategiese Lugbevel van 1959 het Amerikaanse kernwapenplanne spesifiek die bevolkings van [[Beijing]], [[Moskou]], [[Leningrad]], [[Oos-Berlyn]] en [[Warskou]] geteiken vir sistematiese vernietiging.<ref>{{Cite web|title = Strategic Air Command Declassifies Nuclear Target List from 1950s|url = http://nsarchive.gwu.edu/nukevault/ebb538-Cold-War-Nuclear-Target-List-Declassified-First-Ever/|website = nsarchive.gwu.edu|access-date = 2016-01-06}}</ref> WVV is in verskeie Amerikaanse beleide geïmpliseer en in die politieke retoriek van leiers in beide die Verenigde State en die USSR gedurende baie periodes van die Koue Oorlog gebruik: "Om voort te gaan met afskrikking in 'n era van strategiese kern-ekwivalensie, is dit nodig om kern- (sowel as konvensionele) magte te hê sodat enige teenstander, wanneer aggressie teen ons belange oorweeg word, sal erken dat geen geloofwaardige uitkoms 'n oorwinning of enige geloofwaardige definisie van oorwinning sal verteenwoordig nie. Vir hierdie doel en om die moontlikheid te behou om effektief te onderhandel om die oorlog te beëindig op aanvaarbare terme wat so gunstig as moontlik is, indien afskrikking aanvanklik misluk, moet ons in staat wees om suksesvol te veg sodat die teenstander nie sy oorlogsdoelwitte sal bereik nie en koste sal ly wat onaanvaarbaar is, of in elk geval groter as sy winste, as gevolg van die aanval." — President [[Jimmy Carter]] in 1980, ''Presidential Directive 59, Nuclear Weapons Employment Policy'' Die leerstelling van WVV was amptelik in stryd met dié van die USSR, wat, in teenstelling met WVV, daarop aangedring het dat oorlewing moontlik was.<ref name="Richard Pipes 1977">{{cite web |url=http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Reed-POL-422-2012-S1_NP/Syllabus/EReadings/05.2/05.2.Pipes1977Why-the-Soviet-Union.pdf |title=Why the Soviet Union Thinks It Could Fight and Win a Nuclear War |author=Richard Pipes |publisher=Reed College |year=1977 |access-date=4 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214024826/http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Reed-POL-422-2012-S1_NP/Syllabus/EReadings/05.2/05.2.Pipes1977Why-the-Soviet-Union.pdf |archive-date=14 Desember 2013 }}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.scribd.com/doc/63015546/Why-Russia-Thinks-It-Could-Fight-and-Win-a-Nuclear-War |title=Why the Soviet Union thinks it can fight and win a Nuclear War |author=Richard Pipes |magazine=Commentary |year=1977 |access-date=21 April 2013}}</ref><ref name="gwu.edu">{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv//nukevault/ebb285 |title=Previously Classified Interviews with Former Soviet Officials Reveal U.S. Strategic Intelligence Failure Over Decades |editor1-last=Burr |editor1-first=William |editor2-last=Savranskaya |editor2-first=Svetlana |date=11 September 2009 |location=[[Washington, DC]] |access-date=21 April 2013}}</ref> Die Sowjets het geglo dat hulle nie net 'n strategiese kernoorlog kon wen nie, wat hulle beplan het om met hul uitgebreide burgerlike verdedigingsbeplanning te absorbeer,<ref name="Richard Pipes 1977"/><ref>{{cite web |url= http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1977/mar-apr/dorough.html |title= Soviet Civil Defense U.S.S.R. preparations for industrial-base war survival. | author= Captain John W. Dorough Jr. |publisher= Air University Review, Maart–April 1977. |access-date= 2013-09-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131217102003/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1977/mar-apr/dorough.html |archive-date= 2013-12-17 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite journal|url= http://www.foreignaffairs.com/articles/30948/john-c-campbell/war-survival-in-soviet-strategy-ussr-civil-defense |title=War Survival in Soviet Strategy: USSR Civil Defense |journal=Foreign Affairs |publisher=Foreign Affairs magazine |author=Leon Gouré Reviewed by John C. Campbell |year=1977|volume=55 |issue=Januarie 1977 }}</ref> maar ook die konvensionele oorlog wat hulle voorspel het sou volg nadat hul strategiese kernarsenaal uitgeput was.<ref>{{cite journal|title=Military Planning for European Theatre Conflict During the Cold War: An Oral History Roundtable, Stockholm, 24–25 April 2006 |journal=Zürcher Beiträge zur Sicherheitspolitik |date=November 2007 |issue=79 |url=http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/ZB-79.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523195804/http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/ZB-79.pdf |archive-date=2013-05-23 |url-status=live|access-date=April 21, 2013 |editor1-first=Jan |editor1-last=Hoffenaar |editor2-first=Christopher |editor2-last=Findlay |editor3-first=Andreas (series) |editor3-last=Wenger |editor4-first=Victor (series) |display-editors = 3 |editor4-last=Mauer}}</ref> Amptelike Sowjet-beleid kon egter interne kritici teen die einde van die Koue Oorlog gehad het, insluitend sommige in die USSR se eie leierskap:<ref name="gwu.edu"/> "Kernwapen gebruik sou katastrofies wees".— 1981, die Sowjet-Generale Staf <ref name="gwu.edu"/> Ander bewyse hiervan kom van die Sowjet-minister van verdediging, Dmitriy Ustinov, wat geskryf het dat "'n Duidelike waardering deur die Sowjet-leierskap van wat 'n oorlog onder hedendaagse toestande vir die mensdom sou beteken, die aktiewe posisie van die USSR bepaal."<ref>{{Cite journal|last=Simes|first=Dimitri K.|date=1980|title=Deterrence and Coercion in Soviet Policy|url=http://dx.doi.org/10.2307/2538421|journal=International Security|volume=5|issue=3|pages=80–103|doi=10.2307/2538421|jstor=2538421|s2cid=154442754|issn=0162-2889|url-access=subscription}}</ref> Die Sowjet-doktrine, hoewel dit deur Westerse ontleders hoofsaaklik as aanstootlik beskou is, het die moontlikheid van 'n "beperkte" kernoorlog teen 1975 ten volle verwerp.<ref>{{Cite book|last=Sokolski|first=Henry|title=GETTING MAD : nuclear mutual assured destruction, its origins and practice.|date=2014|publisher=LULU COM|isbn=978-1-312-32984-3|oclc=986955494}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] cnul36ycnq1rzb1aj2l21s0mfzbc0yv 2888981 2888980 2026-03-31T10:33:20Z Sobaka 328 bywerk 2888981 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> ====Indië en Pakistan==== WVV is nie van toepassing op alle kernwapen-mededingers nie. [[Indië]] en [[Pakistan]] is 'n voorbeeld hiervan; as gevolg van die meerderwaardigheid van konvensionele Indiese gewapende magte bo hul Pakistanse eweknieë, kan Pakistan gedwing word om hul kernwapens uit desperaatheid teen invallende Indiese magte te gebruik, ongeag 'n Indiese vergeldingsaanval. As sodanig kan enige grootskaalse aanval op Pakistan deur Indië die gebruik van kernwapens deur Pakistan bespoedig, wat WVV ontoepaslik maak. WVV is egter van toepassing deurdat dit Pakistan kan afskrik om 'n "selfmoord"-kernaanval te doen eerder as 'n verdedigende kernaanval.<ref name=":1"/> ====Noord-Korea==== Sedert die ontstaan van [[Noord-Korea]] as 'n kernwapenstaat, was militêre optrede nie 'n opsie om die onstabiliteit rondom Noord-Korea te hanteer nie, as gevolg van hul opsie van kernvergelding in reaksie op enige konvensionele aanval op hulle, wat nie-kernkrag buurstate soos [[Suid-Korea]] en [[Japan]] onbekwaam maak om die destabiliserende effek van Noord-Korea deur middel van militêre mag op te los.<ref>{{Cite journal|last=Baranwal|first=Sanjay|title="Nuclear Nihilism of North Korea: Perils and Path Ahead"|date=2011|url=https://www.jstor.org/stable/42761440|journal=The Indian Journal of Political Science|volume=72|issue=2|pages=547–554|jstor=42761440|issn=0019-5510}}</ref> WVV is moontlik nie van toepassing op die situasie in Noord-Korea nie, omdat die teorie staatmaak op rasionele oorweging van die gebruik en gevolge van kernwapens, wat moontlik nie die geval is vir potensiële Noord-Koreaanse ontplooiing nie.<ref>{{Cite journal|date=2017|title=Time to re-assess mutually assured destruction|url=https://www.jstor.org/stable/26951722|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=359|jstor=26951722|issn=0959-8138}}</ref> ====China==== Sedert 2020 het die [[Volksrepubliek China]] 'n ambisieuse uitbreiding en modernisering van sy kernarsenaal onderneem. Teen Maart 2025 word beraam dat dit ongeveer 600 kernplofkoppe besit.<ref name="thebulletin.org">The Bulletin of the Atomic Scientists. "Chinese Nuclear Weapons, 2025." *The Bulletin of the Atomic Scientists*, Maart 2025. [https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/](https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/)</ref> Dit het nuwe variante van interkontinentale ballistiese missiele ontwikkel en is in staat om kernplofkoppe via landgebaseerde ballistiese missiele, seegebaseerde ballistiese missiele en bomwerpers te lewer.<ref name="thebulletin.org"/> 'n Pentagon-verslag van 2023 het beraam dat China teen 2030 1 000 operasionele kernkoppe kan besit.<ref name="thebulletin.org"/> China het ook die wêreld se tweede grootste ekonomie en 'n hoogs bekwame militêre mag.<ref>Council on Foreign Relations. "China and Global Governance." *Council on Foreign Relations*, 2024. [https://www.cfr.org/china-global-governance/](https://www.cfr.org/china-global-governance/)</ref> China se intense ontwikkeling van sy kernprogram kompliseer wedersydse versekerde vernietiging met ander lande, insluitend die Verenigde State. Namate sy kernprogram uitbrei, sal die vooruitsig van 'n geloofwaardige WVV-verhouding met die VSA waarskynlik toeneem. China poog om tweede-aanvalsvermoëns te ontwikkel om ander nasies teen te werk, na jare van die nakoming van 'n verklaarde geen-eerste-gebruik-beleid. Verskeie ontleders het China se kernontwikkelings aangehaal as 'n manier om mag te gebruik om China se eise te versterk as gevolg van 'n verhoogde bedreiging. Ander het egter beweer dat China bloot probeer om sy afskrikking te versterk om sy eie veiligheid in 'n vinnig ontwikkelende wêreld te versterk.<ref>Freeman Spogli Institute for International Studies. "What Chinese Nuclear Modernization Means for U.S. Deterrence Strategy." *Stanford University*, 2024. [https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy](https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy)</ref> China se kernarsenaal is tans kleiner as die arsenale van Rusland en die Verenigde State. Histories het die Verenigde State 'n sterk kernvoordeel bo China gehad. Ten spyte van verskillende ontledings deur verdedigingskundiges en akademici van China se kernopbou, bly die presiese bedoelings daarvan grootliks spekulasie. Daar bestaan nie 'n amptelike konsensus oor of die Verenigde State en China volle wedersydse versekerde vernietiging het nie. China se ambisieuse kernbeleid dui egter daarop dat die land moontlik 'n WVV-verhouding met die Verenigde State wil vestig.<ref>Hudson Institute. "China–U.S. Rivalry Rests on MAD Theory." *Hudson Institute*, 2024. [https://www.hudson.org/node/44313](https://www.hudson.org/node/44313)</ref> China se kernopbou speel ook 'n rol in streekskerndinamika. In 'n konflik wat [[Taiwan]] betrek, kan die teenwoordigheid van kernmagte byvoorbeeld lei tot 'n vinnige eskalasie in die situasie. Wanneer die risiko van 'n konflik eksistensieel word, neem die dringendheid aan alle kante vinnig en intens toe. Dit kompliseer ook sekuriteitswaarborge en ander vorme van alliansies met lande regoor die wêreld, wat moontlik bondgenote en strategiese vennote regoor die wêreld betrek. ==Amptelike beleid== Of WVV die amptelik aanvaarde leerstelling van die Verenigde State se weermag tydens die Koue Oorlog was, is grootliks 'n kwessie van interpretasie. Die [[Amerikaanse Lugmag]] het byvoorbeeld terugwerkend aangevoer dat hulle WVV nooit as 'n enigste strategie voorgestaan het nie, en dat hierdie vorm van afskrikking as een van talle opsies in die Amerikaanse kernbeleid gesien is.<ref>National Archives and Records Administration, RG 200, Defense Programs and Operations, LeMay's Memo to President and JCS Views, Box 83. Secret.</ref> Voormalige offisiere het beklemtoon dat hulle nooit so beperk gevoel het deur die logika van WVV nie (en bereid was om kernwapens in kleiner situasies te gebruik as wat "versekerde vernietiging" toegelaat het), en nie doelbewus burgerlike stede geteiken het nie (alhoewel hulle erken dat die resultaat van 'n "suiwer militêre" aanval die stede beslis ook sou verwoes). Volgens 'n gedeklassifiseerde studie van die Strategiese Lugbevel van 1959 het Amerikaanse kernwapenplanne spesifiek die bevolkings van [[Beijing]], [[Moskou]], [[Leningrad]], [[Oos-Berlyn]] en [[Warskou]] geteiken vir sistematiese vernietiging.<ref>{{Cite web|title = Strategic Air Command Declassifies Nuclear Target List from 1950s|url = http://nsarchive.gwu.edu/nukevault/ebb538-Cold-War-Nuclear-Target-List-Declassified-First-Ever/|website = nsarchive.gwu.edu|access-date = 2016-01-06}}</ref> WVV is in verskeie Amerikaanse beleide geïmpliseer en in die politieke retoriek van leiers in beide die Verenigde State en die USSR gedurende baie periodes van die Koue Oorlog gebruik: "Om voort te gaan met afskrikking in 'n era van strategiese kern-ekwivalensie, is dit nodig om kern- (sowel as konvensionele) magte te hê sodat enige teenstander, wanneer aggressie teen ons belange oorweeg word, sal erken dat geen geloofwaardige uitkoms 'n oorwinning of enige geloofwaardige definisie van oorwinning sal verteenwoordig nie. Vir hierdie doel en om die moontlikheid te behou om effektief te onderhandel om die oorlog te beëindig op aanvaarbare terme wat so gunstig as moontlik is, indien afskrikking aanvanklik misluk, moet ons in staat wees om suksesvol te veg sodat die teenstander nie sy oorlogsdoelwitte sal bereik nie en koste sal ly wat onaanvaarbaar is, of in elk geval groter as sy winste, as gevolg van die aanval." — President [[Jimmy Carter]] in 1980, ''Presidential Directive 59, Nuclear Weapons Employment Policy'' Die leerstelling van WVV was amptelik in stryd met dié van die USSR, wat, in teenstelling met WVV, daarop aangedring het dat oorlewing moontlik was.<ref name="Richard Pipes 1977">{{cite web |url=http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Reed-POL-422-2012-S1_NP/Syllabus/EReadings/05.2/05.2.Pipes1977Why-the-Soviet-Union.pdf |title=Why the Soviet Union Thinks It Could Fight and Win a Nuclear War |author=Richard Pipes |publisher=Reed College |year=1977 |access-date=4 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214024826/http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Reed-POL-422-2012-S1_NP/Syllabus/EReadings/05.2/05.2.Pipes1977Why-the-Soviet-Union.pdf |archive-date=14 Desember 2013 }}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.scribd.com/doc/63015546/Why-Russia-Thinks-It-Could-Fight-and-Win-a-Nuclear-War |title=Why the Soviet Union thinks it can fight and win a Nuclear War |author=Richard Pipes |magazine=Commentary |year=1977 |access-date=21 April 2013}}</ref><ref name="gwu.edu">{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv//nukevault/ebb285 |title=Previously Classified Interviews with Former Soviet Officials Reveal U.S. Strategic Intelligence Failure Over Decades |editor1-last=Burr |editor1-first=William |editor2-last=Savranskaya |editor2-first=Svetlana |date=11 September 2009 |location=[[Washington, DC]] |access-date=21 April 2013}}</ref> Die Sowjets het geglo dat hulle nie net 'n strategiese kernoorlog kon wen nie, wat hulle beplan het om met hul uitgebreide burgerlike verdedigingsbeplanning te absorbeer,<ref name="Richard Pipes 1977"/><ref>{{cite web |url= http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1977/mar-apr/dorough.html |title= Soviet Civil Defense U.S.S.R. preparations for industrial-base war survival. | author= Captain John W. Dorough Jr. |publisher= Air University Review, Maart–April 1977. |access-date= 2013-09-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131217102003/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1977/mar-apr/dorough.html |archive-date= 2013-12-17 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite journal|url= http://www.foreignaffairs.com/articles/30948/john-c-campbell/war-survival-in-soviet-strategy-ussr-civil-defense |title=War Survival in Soviet Strategy: USSR Civil Defense |journal=Foreign Affairs |publisher=Foreign Affairs magazine |author=Leon Gouré Reviewed by John C. Campbell |year=1977|volume=55 |issue=Januarie 1977 }}</ref> maar ook die konvensionele oorlog wat hulle voorspel het sou volg nadat hul strategiese kernarsenaal uitgeput was.<ref>{{cite journal|title=Military Planning for European Theatre Conflict During the Cold War: An Oral History Roundtable, Stockholm, 24–25 April 2006 |journal=Zürcher Beiträge zur Sicherheitspolitik |date=November 2007 |issue=79 |url=http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/ZB-79.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523195804/http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/ZB-79.pdf |archive-date=2013-05-23 |url-status=live|access-date=April 21, 2013 |editor1-first=Jan |editor1-last=Hoffenaar |editor2-first=Christopher |editor2-last=Findlay |editor3-first=Andreas (series) |editor3-last=Wenger |editor4-first=Victor (series) |display-editors = 3 |editor4-last=Mauer}}</ref> Amptelike Sowjet-beleid kon egter interne kritici teen die einde van die Koue Oorlog gehad het, insluitend sommige in die USSR se eie leierskap:<ref name="gwu.edu"/> "Kernwapen gebruik sou katastrofies wees".— 1981, die Sowjet-Generale Staf <ref name="gwu.edu"/> Ander bewyse hiervan kom van die Sowjet-minister van verdediging, Dmitriy Ustinov, wat geskryf het dat "'n Duidelike waardering deur die Sowjet-leierskap van wat 'n oorlog onder hedendaagse toestande vir die mensdom sou beteken, die aktiewe posisie van die USSR bepaal."<ref>{{Cite journal|last=Simes|first=Dimitri K.|date=1980|title=Deterrence and Coercion in Soviet Policy|url=http://dx.doi.org/10.2307/2538421|journal=International Security|volume=5|issue=3|pages=80–103|doi=10.2307/2538421|jstor=2538421|s2cid=154442754|issn=0162-2889|url-access=subscription}}</ref> Die Sowjet-doktrine, hoewel dit deur Westerse ontleders hoofsaaklik as aanstootlik beskou is, het die moontlikheid van 'n "beperkte" kernoorlog teen 1975 ten volle verwerp.<ref>{{Cite book|last=Sokolski|first=Henry|title=GETTING MAD : nuclear mutual assured destruction, its origins and practice.|date=2014|publisher=LULU COM|isbn=978-1-312-32984-3|oclc=986955494}}</ref> ==Kritiek== Afskrikkingsteorie is deur talle geleerdes om verskeie redes gekritiseer. 'n Prominente vorm van kritiek voer aan dat die rasionele afskrikkingsteorie weerspreek word deur gereelde afskrikkingsmislukkings, wat toegeskryf kan word aan wanpersepsies.<ref>{{Cite book |last=Jervis |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=3QlsDQAAQBAJ |title=Perception and Misperception in International Politics: New Edition |date=1976 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8511-4 |language=en}}</ref> Kritici het ook aangevoer dat leiers nie optree op maniere wat ooreenstem met die voorspellings van die kernafskrikkingsteorie nie.<ref name=":2">{{Cite book |last=Green |first=Brendan Rittenhouse |url=https://books.google.com/books?id=wFTMDwAAQBAJ |title=The Revolution that Failed: Nuclear Competition, Arms Control, and the Cold War |date=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48986-7 |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Citation |last=Jervis |first=Robert |title=The Nuclear Age |date=2021 |url=https://www.cambridge.org/core/books/before-and-after-the-fall/nuclear-age/3F9C601E9D5B0283487BEFCE73913C60 |work=Before and After the Fall: World Politics and the End of the Cold War |pages=115–131 |editor-last=Bartel |editor-first=Fritz |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781108910194.008 |isbn=978-1-108-90677-7 |editor2-last=Monteiro |editor2-first=Nuno P. |s2cid=244858515|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Sagan |first=Scott D. |date=1994 |title=The Perils of Proliferation: Organization Theory, Deterrence Theory, and the Spread of Nuclear Weapons |url=https://www.jstor.org/stable/2539178 |journal=International Security |volume=18 |issue=4 |pages=66–107 |doi=10.2307/2539178 |issn=0162-2889 |jstor=2539178 |s2cid=153925234|url-access=subscription }}</ref> Daar is byvoorbeeld aangevoer dat dit strydig is met die logika van die rasionele afskrikkingsteorie dat state voortgaan om kernarsenale te bou sodra hulle die tweede-aanvalsdrempel bereik het.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Vir 'n meer teenstrydige voorbeeld het [[Mao Zedong]] die sosialistiese kamp aangespoor om nie 'n kernoorlog met die Verenigde State te vrees nie, aangesien, selfs al "sterf die helfte van die mensdom, die ander helfte sal oorbly terwyl imperialisme met die grond gelyk gemaak sal word en die hele wêreld sosialisties sal word."<ref>{{cite news |title= Instant Wisdom: Beyond the Little Red Book |url= http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,946612,00.html |date= 20 September 1976 |magazine= [[Time (tydskrif)|Time]] |access-date= 14 April 2013 |archive-date= 29 September 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130929083531/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,946612,00.html |url-status= live }}</ref> Daarbenewens het baie geleerdes [[filosofie]]se besware teen die beginsels van afskrikkingsteorie op suiwer [[Etiek|etiese gronde]] aangevoer. Ingesluit in hierdie groep is Robert L. Holmes wat 'n ''reductio ad absurdum-''argument gebruik om op te merk dat die mensdom se afhanklikheid van 'n stelsel om oorlog te voorkom wat uitsluitlik gebaseer is op die dreigement van oorlogvoering inherent irrasioneel is en as immoreel beskou moet word volgens fundamentele deontologiese beginsels. Daarbenewens bevraagteken hy of dit afdoende gedemonstreer kan word dat so 'n stelsel wel gedien het om oorlogvoering in die verlede te voorkom en eintlik kan dien om die waarskynlikheid van oorlogvoering in die toekoms te verhoog as gevolg van die afhanklikheid daarvan van die voortdurende ontwikkeling van nuwe generasies tegnologies gevorderde kernwapens.<ref>{{Cite journal |last=Meyers |first=Diana T. |date=1992 |title=Reviewed work: On War and Morality, Robert L. Holmes |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/2185583.pdf |journal=The Philosophical Review |volume=101 |issue=2 |pages=481–484 |doi=10.2307/2185583 |jstor=2185583}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rock |first=Stephen R. |date=1989 |title=Reviewed work: On War and Morality, Robert L. Holmes; Paths to Peace: Exploring the Feasibility of Sustainable Peace, Richard Smoke, Willis Harman |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/1961738.pdf |journal=The American Political Science Review |volume=83 |issue=4 |pages=1447–1448 |doi=10.2307/1961738 |jstor=1961738}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lee |first=Steven |date=1992 |title=Reviewed work: On War and Morality., Robert L. Holmes |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/2216042.pdf |journal=Noûs |volume=26 |issue=4 |pages=559–562 |doi=10.2307/2216042 |jstor=2216042}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] emyrc37wlfvw725smi0jvjszslgtwts 2888982 2888981 2026-03-31T10:35:11Z Sobaka 328 /* Kritiek */ Beeld 2888982 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andersen AFB with 150 B-52s 1972.jpg | image2 = Topol-M ICBM, 2010.jpg }} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = All tubes USS Ohio.jpg | image2 = MX MIRV reentry vehicles.jpg | footer = Strategiese bomwerpers, IKBMe, DGBMe en VOTHVe dra almal by tot wedersyds versekerde vernietiging via 'n groot aantal [[kernwapen]]leweringbare strategiese afleweringstelsels. }} '''Wedersydse versekerde vernietiging''' ('''WVV''' – [[Engels]] ''Mutually assured destruction'' - MAD) is 'n leerstelling van [[militêre strategie]] en [[nasionale veiligheid]]sbeleid wat beweer dat 'n volskaalse gebruik van [[kernwapen]]s deur 'n aanvaller op 'n kernwapenverdediger met tweede-aanvalsvermoëns die volledige vernietiging van beide die aanvaller en die verdediger tot gevolg sal hê.<ref>[http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm Mutual Assured Destruction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm |date=2018-01-03 }}; Col. Alan J. Parrington, USAF, [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html Mutually Assured Destruction Revisited, Strategic Doctrine in Question] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620055606/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj97/win97/parrin.html |date=2015-06-20 }}, Airpower Journal, Winter 1997.</ref> Dit is gebaseer op die teorie van rasionele afskrikking, wat beweer dat die dreigement om kragtige wapens teen die vyand te gebruik, die vyand se gebruik van dieselfde wapens verhoed. Die strategie is 'n vorm van Nash-ewewig waarin, sodra bewapen is, geeneen van die kante enige aansporing het, om 'n konflik te begin of te ontwapen nie. Die resultaat kan 'n kernvrede wees, waarin die teenwoordigheid van kernwapens die risiko van krisis-eskalasie verminder, aangesien partye sal poog om situasies te vermy wat tot die gebruik van kernwapens kan lei. Voorstanders van die kernvredeteorie glo dus dat beheerde kernverspreiding voordelig kan wees vir globale stabiliteit. Kritici voer aan dat kernverspreiding die kans op 'n kernoorlog verhoog deur óf doelbewuste óf onbedoelde gebruik van kernwapens, sowel as die waarskynlikheid dat kernmateriaal in die hande van gewelddadige nie-staatlike akteurs val. Die term "wedersyds versekerde vernietiging", algemeen afgekort as "'''MAD'''" (Engelse akroniem), is in 1962 deur Donald Brennan, 'n strateeg wat in [[Herman Kahn]] se Hudson-instituut gewerk het, geskep.<ref>{{Cite book|title=Whole earth security : a geopolitics of peace|last=Daniel.|first=Deudney|date=1983|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-54-5|location=Washington|pages=80|oclc=9833320}}</ref> Brennan het die akroniem sinies bedink en die Engelse woord "''mad''" uitgespel om te argumenteer dat die besit van wapens wat die samelewing kan vernietig, irrasioneel was.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Jervis|first=Robert|date=2002|title=Mutual Assured Destruction|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|journal=Foreign Policy|issue=133|pages=40–42|doi=10.2307/3183553|jstor=3183553|issn=0015-7228|url-access=subscription}}</ref> ==Teorie== Onder WVV het elke kant genoeg kernwapens om die ander kant te vernietig. Enige kant, indien om enige rede deur die ander aangeval word, sal met gelyke of groter krag terugveg. Die verwagte resultaat is 'n onmiddellike, onomkeerbare eskalasie van vyandelikhede wat lei tot beide vegters se wedersydse, totale en versekerde vernietiging. Die leerstelling vereis dat geeneen van die kante skuilings op 'n massiewe skaal bou nie.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17026538|title=How did we forget about mutually assured destruction?|last=Castella|first=Tom de|date=2012-02-15|work=BBC News|access-date=2017-09-19|language=en}}</ref> As een kant 'n soortgelyke stelsel van skuilings bou, sou dit die WVV-doktrine skend en die situasie destabiliseer, omdat dit minder sou hê om te vrees vir 'n tweede aanval.<ref>Freeman Dyson, ''Disturbing the Universe'', Chapter 13, ''The Ethics of Defense'', Basic Books, 1981.</ref><ref>''Weapons and Hope'', Freeman Dyson, Harper Collins, 1985</ref> Dieselfde beginsel word teen [[missiel]]verdediging ingeroep. Die leerstelling neem verder aan dat geeneen van die kante dit sal waag om 'n eerste aanval te loods nie, omdat die ander kant op waarskuwing (ook genoem misluk-dodelik) of met oorlewende magte ('n tweede aanval) sou loods, wat tot onaanvaarbare verliese vir beide partye sou lei. Die uitbetaling van die WVV-doktrine was en word steeds verwag om 'n gespanne maar stabiele wêreldvrede te wees. Baie het egter aangevoer dat wedersyds versekerde vernietiging nie konvensionele [[oorlog]] kan afskrik wat later kan eskaleer nie. Opkomende domeine van [[kuberspioenasie]], volmagstaatkonflik en hoëspoedmissiele dreig om WVV as 'n afskrikstrategie te omseil.<ref>{{Cite journal|last1=Jones|first1=Seth G.|last2=Hicks|first2=Kathleen H.|last3=Cancian|first3=Mark F.|last4=Friend|first4=Alice Hunt|last5=Harrison|first5=Todd|last6=Hersman|first6=Rebecca K.C.|last7=Hunter|first7=Andrew P.|last8=Karako|first8=Thomas|last9=Schaus|first9=John|last10=Williams|first10=Ian|last11=Daniels|first11=Seamus P.|date=2018|title=The Return of Political Warfare|journal=Defense Outlook 2018|url=https://www.jstor.org/stable/resrep22448.10|pages=30–32}}</ref> Die primêre toepassing van hierdie leerstelling het tydens die [[Koue Oorlog]] (1940's tot 1991) begin, waarin WVV gesien is as 'n hulpmiddel om enige direkte volskaalse konflikte tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] te voorkom terwyl hulle in kleiner volmagoorloë regoor die wêreld betrokke was. WVV was ook verantwoordelik vir die [[wapenwedloop]], aangesien beide state gesukkel het om kernpariteit te behou, of ten minste tweede-aanvalsvermoë te behou. Alhoewel die Koue Oorlog in die vroeë 1990's geëindig het, word die WVV-doktrine steeds toegepas. Voorstanders van WVV as deel van die VSA en USSR se strategiese doktrine het geglo dat 'n kernoorlog die beste voorkom kon word as geeneen van die kante kon verwag om 'n volskaalse kernuitruiling as 'n funksionerende staat te oorleef nie. Aangesien die geloofwaardigheid van die bedreiging krities is vir sodanige versekering, moes elke kant aansienlike kapitaal in hul kernarsenale belê, selfs al was dit nie bedoel vir gebruik nie. Daarbenewens kon geeneen van die kante verwag of toegelaat word om hulself voldoende teen die ander se kernmissiele te verdedig nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/mutual-assured-destruction |website=[[Encyclopedia Britannica]] |title=mutual assured destruction |access-date=23 Maart 2024 |date=9 Februarie 2024}}</ref> Dit het gelei tot beide die verharding en diversifikasie van kernafleweringstelsels (soos kernmissielsilo's, ballistiese missiel[[Duikboot|duikbote]] en kern[[bomwerper]]s wat by veilige punte gehou word) en tot die Anti-Ballistiese Missielverdrag. Hierdie WVV-scenario word dikwels na verwys as rasionele kernafskrikking. Toe die moontlikheid van kernoorlogvoering tussen die Verenigde State en die Sowjetunie 'n werklikheid begin word het, het teoretici begin dink dat wedersyds versekerde vernietiging voldoende sou wees om die ander kant te ontmoedig om 'n kernwapen te lanseer. Kenneth Waltz, 'n Amerikaanse politieke wetenskaplike, het geglo dat kernmagte wel nuttig was, maar selfs nuttiger omdat hulle ander kernbedreigings ontmoedig het om hulle te gebruik, gebaseer op wedersyds versekerde vernietiging. Die teorie van wedersyds versekerde vernietiging as 'n veilige manier om af te skrik, het selfs verder voortgeduur met die gedagte dat kernwapens wat bedoel was om gebruik te word vir die wen van 'n oorlog, onprakties was en selfs as te gevaarlik en riskant beskou is<ref>Danilovic, Vesna, http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015056796371, When the stakes are high :deterrence and conflict among major powers. Ann Arbor : University of Michigan Press, 2002. isbn=978-0-472-11287-6, bl. 10.</ref> Selfs met die einde van die Koue Oorlog in 1991, word afskrikking van wedersyds versekerde vernietiging steeds beskou as die veiligste manier om kernoorlogvoering te vermy.<ref>{{Citation|last=DELPECH|first=THÉRÈSE|title=Introduction|date=2012|url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1103rc.5|work=Nuclear Deterrence in the 21st Century|pages=1–8|series=Lessons from the Cold War for a New Era of Strategic Piracy|publisher=RAND Corporation|jstor=10.7249/mg1103rc.5|isbn=978-0-8330-5930-7|access-date=2021-04-02}}</ref> In die 21ste eeu is die teoretiese raamwerk van wedersyds versekerde vernietiging toenemend uitgedaag deur modelle van strukturele voorkoming en positiewe-som-spelteorie. Kritici merk op dat terwyl WVV staatmaak op die dreigement van vergeldingseskalasie wat gemodelleer word as 'n nul-som-interaksie of 'n hoenderspel, sulke raamwerke statisties onstabiel is oor lang tydhorisonne as gevolg van die kumulatiewe waarskynlikheid van stelselfoute, kuber-indringings of asimmetriese skelm akteurs.<ref>{{cite journal |last1=Debs |first1=Alexandre |title=On Nuclear Superiority and National Security |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=70 |issue=11 |year=2025 |pages=3–30 |doi=10.1177/00220027251338457 }}</ref> Gevolglik beklemtoon moderne strategiese afskrikkingsteorie toenemend koördinasiespeletjies, soos die Taktejag, waar teenstanders poog om wiskundig verifieerbare veilige meganismes te vestig om toevallige eskalasie te voorkom. Hierdie paradigmaverskuiwing sny met die politieke teorie van agonisme, wat [[geopolitiek]]e konflik bestuur as 'n voortdurende stryd tussen wettige teenstanders eerder as 'n dodelike stryd tussen vyande, en maak staat op stroomop tegnologiese de-eskalasieprotokolle.<ref>{{cite journal |last1=Ritchie |first1=Nick |title=A contestation of nuclear ontologies: Resisting nuclearism and reimagining the politics of nuclear disarmament |journal=International Relations |volume=37 |issue=3 |year=2022 |pages=1–22 |doi=10.1177/00471178221122959 |doi-access=free }}</ref> Opmerklik onder hierdie strukturele veilige meganismes is die toepassing van fisiese nulkennisbewyse vir kernplofkopverifikasie. Hierdie bewyse los die deursigtigheid-sekuriteitsparadoks op deur inspekteurs toe te laat om ontwapening te verifieer sonder om toegang tot geklassifiseerde wapenontwerpe te verkry. Daarbenewens neutraliseer die implementering van 'n drempelkriptostelsel (’n kriptostelsel waarin die geheime sleutel in 'n aantal stukke verdeel word wat aan verskillende partye gegee word) in kernbevel en -beheer prosedureel die vermoë van 'n eensydige oorloop om 'n katastrofiese kernkettingreaksie te veroorsaak.<ref>{{cite journal |last1=Glaser |first1=Alexander |last2=Barak |first2=Boaz |last3=Goldston |first3=Robert J. |title=A zero-knowledge protocol for nuclear warhead verification |journal=Nature |volume=510 |issue=7506 |year=2014 |pages=497–502 |doi=10.1038/nature13457 }}</ref> ===Doeltreffendheid van die teorie volgens empiriese studies=== 'n Studie wat in 2009 in die ''Journal of Conflict Resolution'' gepubliseer is, het die kernvredeshipotese kwantitatief geëvalueer en ondersteuning gevind vir die bestaan van die stabiliteit-onstabiliteitsparadoks. Die studie het bepaal dat kernwapens strategiese stabiliteit bevorder en grootskaalse oorloë voorkom, maar terselfdertyd meer lae-intensiteit konflikte toelaat. As 'n kernmonopolie tussen twee state bestaan, en een staat het kernwapens en sy teenstander nie, is daar 'n groter kans op oorlog. In teenstelling hiermee, as daar wedersydse kernwapenbesit is met beide state wat kernwapens besit, daal die kans op oorlog drasties.<ref>{{cite journal |last=Rauchhaus |first=Robert W. |title=Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis: A Quantitative Approach |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=53 |issue=2 |pages=258–277 |year=2009 |doi=10.1177/0022002708330387 |s2cid=145065008 |url=http://jcr.sagepub.com/content/53/2/258.short |url-access=subscription }}</ref> ==Geskiedenis== ===Voor 1945=== Die konsep van WVV is al vir byna 'n eeu voor die uitvinding van kernwapens in die literatuur bespreek. Een van die vroegste verwysings kom van die Engelse skrywer [[Wilkie Collins]], wat ten tyde van die [[Frans-Duitse Oorlog|Frans-Pruisiese Oorlog in 1870]] geskryf het: "Ek begin net in een beskawende invloed glo—die ontdekking eendag van 'n vernietigende middel so verskriklik dat oorlog vernietiging sal beteken en mense se vrese hulle sal dwing om die vrede te bewaar."<ref>{{cite web | url=http://wilkiecollinssociety.org/newsletter-spring-2009/ | title=Wilkie Collins and Mutually Assured Destruction | publisher=The Wilkie Collins Society | date=Spring 2009 | access-date=17 September 2014}}</ref> Die konsep is ook in 1863 deur [[Jules Verne]] in sy roman ''Parys in die twintigste eeu'' beskryf, hoewel dit eers in 1994 gepubliseer is. Die boek speel af in 1960 en beskryf "die masjiene van oorlog", wat so doeltreffend geword het dat oorlog ondenkbaar is en alle lande in 'n voortdurende dooiepunt verkeer.<ref>{{Cite book|title=Paris in the twentieth century|author=Verne, Jules|date=1996|publisher=Random House|others=Howard, Richard, 1929-|isbn=978-0-679-44434-3|edition= first US |location=New York|oclc=32854161}}</ref> Die konsep is deur meer as een wapenuitvinder aangeraak. Richard Jordan Gatling het byvoorbeeld sy naamgenoot Gatling-masiengeweer in 1862 gepatenteer met die gedeeltelike bedoeling om die nutteloosheid van oorlog te illustreer.<ref>Paul Wahl and Don Toppel, ''The Gatling Gun'', Arco Publishing, 1971.</ref> Net so, na sy uitvinding van [[dinamiet]] in 1867, het [[Alfred Nobel]] gesê dat "die dag wanneer twee leërkorps mekaar in een sekonde kan vernietig, alle beskaafde nasies, word daar gehoop, van oorlog sal terugdeins en hul troepe sal ontslaan." In 1937 het [[Nikola Tesla]] "''The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media''" gepubliseer,<ref>Tesla, Nikola, [http://www.teslaradio.com/pages/teleforce.htm ''The New Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media, System of Particle Acceleration for Use in National Defense''], circa 16 Mei 1935.</ref> 'n verhandeling oor gelaaide deeltjiestraalwapens.<ref name="Seifer454">{{cite book |last=Seifer |first=Marc J. |title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius |year=2001 |publisher=Citadel |isbn=978-0-8065-1960-9 |url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C |page=454}}</ref> Tesla het sy toestel beskryf as 'n "superwapen wat 'n einde aan alle oorlog sou maak." Die Frisch-Peierls-memorandum van Maart 1940, die vroegste tegniese uiteensetting van 'n praktiese [[kernwapen]], het afskrikking as die hoofmiddel om 'n vyand met kernwapens te bestry, verwag.<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Andrew|last2=Arnold|first2=Lorna|date=2010-09-20|title=The Quirks of Nuclear Deterrence|journal=International Relations|language=en|volume=24|issue=3|pages=293–312|doi=10.1177/0047117810377278|s2cid=143594540}}</ref> ===Vroeë Koue Oorlog=== [[Lêer:Hiroshima Aftermath - cropped Version.jpg|duimnael|Nadraai van die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|atoombomontploffing oor Hiroshima]]]] In Augustus 1945 het die Verenigde State die eerste kernmoondheid geword na die [[Atoombomaanvalle van Hiroshima en Nagasaki|kernwapenaanvalle op Hiroshima en Nagasaki]]. Vier jaar later, op 29 Augustus 1949, het die Sowjetunie sy eie kernbom laat ontplof. Op daardie tydstip het beide kante nie die middele gehad om kernbom doeltreffend teen mekaar te gebruik nie. Met die ontwikkeling van vliegtuie soos die Amerikaanse [[Convair B-36 Peacemaker|Convair B-36]] en die Sowjet [[Toepolef Tu-95]], het beide kante egter 'n groter vermoë verkry om kernwapens in die binneland van die opponerende land af te lewer. Die amptelike beleid van die Verenigde State het een van "Onmiddellike Vergelding" geword, soos geskep deur die Minister van Buitelandse Sake [[John Foster Dulles]], wat 'n massiewe kernwapenaanval teen die Sowjetunie vereis het as hulle [[Europa]] sou binneval, ongeag of dit 'n konvensionele of 'n kernaanval was.<ref>{{cite news |last1=Abel |first1=Elie |title=DULLES SAYS PACTS GIVE TO PRESIDENT RETALIATION RIGHT; Declares Congress Need Not Be Consulted First if Foe Strikes U. S. or Allies |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1954/03/17/92820904.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |access-date=22 September 2022 |agency=The New York TImes Archives |work=The New York TImes |date=17 Maart 1954}}</ref> Teen die tyd van die [[Kubaanse missielkrisis]] van 1962 het beide die Verenigde State en die Sowjetunie die vermoë ontwikkel om 'n kernpuntmissiel vanaf 'n ondergedompelde [[duikboot]] te lanseer, wat die "derde been" van die kerntriade-wapenstrategie voltooi het wat nodig was om die WVV-doktrine ten volle te implementeer. Deur 'n drie-armige kernvermoë te hê, is die moontlikheid uitgeskakel dat 'n vyand al 'n nasie se kernmagte in 'n eerste-aanval kon vernietig; dit het weer die geloofwaardige bedreiging van 'n verwoestende vergeldingsaanval teen die aggressor verseker, wat 'n nasie se kernafskrikking verhoog het.<ref name="NW">{{cite magazine |author=John Barry |url=http://www.newsweek.com/id/226494 |title=Do We Still Need a Nuclear 'Triad'? |magazine=[[Newsweek]] |date=2009-12-12 |access-date=2010-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |title=Nuclear Stockpile |publisher=US Department of Defense |author=Office for the Deputy Assistant to the Secretary of Defense for Nuclear Matters |access-date=2010-10-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510015329/http://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/USNuclearDeterrence.html |archive-date=2010-05-10 }}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307080808/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959948,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 |title=Toning Up the Nuclear Triad |magazine=Time |date=1985-09-23 |access-date=2010-10-08}}</ref> Campbell Craig en Sergey Radchenko voer aan dat [[Nikita Chroesjtsjof]] (Sowjet-leier 1953 tot 1964) besluit het dat beleide wat kernoorlog vergemaklik het, te gevaarlik vir die Sowjetunie was. Sy benadering het nie sy [[buitelandse beleid]] of militêre doktrine grootliks verander nie, maar is duidelik in sy vasberadenheid om opsies te kies wat die risiko van oorlog verminder het.<ref>Campbell Craig and Sergey Radchenko, "MAD, not Marx: Khrushchev and the nuclear revolution." ''Journal of Strategic Studies'' (2018) 41#1/2:208-233.</ref> ===Strategiese Lugbevel=== [[Lêer:Boeing B-47B rocket-assisted take off on April 15, 1954 061024-F-1234S-011.jpg|duimnael|Boeing B-47B Stratojet met vuurpyl-ondersteunde opstyg tegniek op 15 April 1954.]] Vanaf 1955 het die Verenigde State se Strategiese Lugbevel (SAC) een derde van sy [[bomwerper]]s op gereedheidsgrondslag gehou, met bemannings gereed om binne vyftien minute op te styg en na aangewese teikens binne die Sowjetunie te vlieg en hulle met kernbomme te vernietig in die geval van 'n Sowjet-eerste-aanval op die Verenigde State. In 1961 het president [[John F. Kennedy]] die befondsing vir hierdie program verhoog<ref>{{cite web | url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal61-1373672# | title=CQ Almanac Online Edition }}</ref> en die verbintenis tot 50 persent gereedheid van SAC-vliegtuie verhoog. Gedurende periodes van verhoogde spanning in die vroeë 1960's het SAC 'n deel van sy [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-vloot te alle tye in die lug gehou om 'n uiters vinnige vergeldingsaanval teen die Sowjetunie moontlik te maak in die geval van 'n verrassingsaanval op die Verenigde State. Hierdie program het tot 1969 voortgeduur. Tussen 1954 en 1992 het bomwerpervlerke ongeveer een derde tot die helfte van hul toegewyse vliegtuie op vinnige reaksie-grondwaarskuwing gehad en kon hulle binne 'n paar minute opstyg.<ref>{{cite web | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-budget-message-the-congress-fiscal-year-1961 | title=Annual Budget Message to the Congress: Fiscal Year 1961. &#124; the American Presidency Project }}</ref> SAC het ook die Nasionale Noodlugmagbevelpos (NEACP), ook bekend as "Looking Glass", in stand gehou, wat uit verskeie EC-135's bestaan het, waarvan een te alle tye van 1961 tot 1990 in die lug was.<ref>{{cite web | url=https://www.stratcom.mil/About/History/ | title=History }}</ref> Tydens die Kubaanse Missielkrisis is die bomwerpers na verskeie verskillende vliegvelde versprei, en vyf-en-sestig B-52's was te alle tye in die lug.<ref>{{cite web | url=https://nsarchive.gwu.edu/document/20815-08-us-strategic-air-command-history-and-research-division-historical-study-no-90-vol | title=U.S. Strategic Air Command, History and Research Division, Historical Study No. 90, Vol. I, Strategic Air Command Operations during the Cuban Crisis of 1962, circa 1963, Top Secret, Excised Copy &#124; National Security Archive }}</ref> Gedurende die hoogtepunt van die spanning tussen die VSA en die USSR in die 1960's, is twee gewilde films gemaak wat handel oor wat vreeslik verkeerd kon gaan met die beleid om vliegtuie met kernbom gereed te hou: ''Dr. Strangelove'' (1964)<ref>{{Cite news |url=https://www.tvovermind.com/movies/50-years-later-2001-a-space-odyssey-is-still-an-unparalleled-marvel-on-the-big-screen |title=50 Years Later, '2001: A Space Odyssey' Is Still an Unparalleled Marvel on the Big Screen |date=2018-08-31 |work=TVOvermind |access-date=2018-09-15 |language=en-US}}</ref> en ''Fail Safe'' (1964).<ref>{{Cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gerald-hirschfeld-dead-young-frankenstein-fail-safe-cinematographer-was-95-977763 |title=Gerald Hirschfeld, Cinematographer on 'Young Frankenstein' and 'Fail-Safe,' Dies at 95 |work=The Hollywood Reporter |access-date=2018-09-15 |language=en}}</ref> ===Vergeldingsvermoë (tweede aanval)=== [[Lêer:Robert McNamara official portrait.jpg|links|duimnael|Robert McNamara]] Die [[strategie]] van WVV is in die vroeë 1960's ten volle verklaar, hoofsaaklik deur die Amerikaanse minister van verdediging, Robert McNamara. In McNamara se formulering was daar die werklike gevaar dat 'n nasie met kernwapens kon probeer om 'n ander nasie se vergeldingsmagte met 'n verrassende, verwoestende eerste aanval uit te skakel en teoreties 'n kernoorlog relatief ongedeerd te "wen". Die ware tweede-aanval-vermoë kon slegs bereik word wanneer 'n nasie 'n gewaarborgde vermoë gehad het om ten volle te vergeld na 'n eerste-aanval.<ref name=":0" /> Die Verenigde State het 'n vroeë vorm van tweede-aanvalsvermoë bereik deur voortdurende patrollies van strategiese kernbomwerpers te stuur, met 'n groot aantal vliegtuie altyd in die lug, op pad na of van veilige punte naby die grense van die Sowjetunie. Dit het beteken dat die Verenigde State steeds kon terugveg, selfs na 'n verwoestende eerste-aanval. Die taktiek was duur en problematies as gevolg van die hoë koste om genoeg vliegtuie te alle tye in die lug te hou en die moontlikheid dat hulle deur Sowjet-lugafweermissiele afgeskiet sou word voordat hulle hul teikens bereik het. Daarbenewens, soos die idee van 'n missielkloof tussen die VSA en die Sowjetunie ontwikkel het, is daar toenemende voorkeur gegee aan interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) bo bomwerpers. Dit was eers met die koms van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote, beginnende met die George Washington-klas in 1959, dat 'n werklike oorleefbare kernmag moontlik geword het en 'n vergeldende tweede aanvalsvermoë gewaarborg is. Die ontplooiing van vlote ballistiese missielduikbote het 'n gewaarborgde tweede aanvalsvermoë gevestig as gevolg van hul onopspoorbaarheid en deur die aantal wat deur elke Koue Oorlog-teenstander operasioneel gemaak het - dit was hoogs onwaarskynlik dat almal van hulle geteiken en voorkomend vernietig kon word (in teenstelling met, byvoorbeeld, 'n missielsilo met 'n vaste ligging wat tydens 'n eerste aanval geteiken kon word). Gegewe hul langafstand, hoë oorleefbaarheid en vermoë om baie medium- en langafstand-kernmissiele te dra, was duikbote geloofwaardige en effektiewe middele vir volskaalse vergelding, selfs na 'n massiewe eerste aanval.<ref>{{cite web | url=https://www.acq.osd.mil/ncbdp/nm/NMHB2020rev/chapters/chapter3.html | title=NMHB 2020 &#91;Revised&#93; }}</ref> Hierdie afskrikkingsstrategie en die program het tot in die 21ste eeu voortgeduur, met kernduikbote wat Trident II-ballistiese missiele dra as een been van die VSA se strategiese kernafskrikmiddel en as die enigste afskrikmiddel van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die ander elemente van die Amerikaanse afskrikmiddel is interkontinentale ballistiese missiele (IKBMe) wat op gereedheidsgrondslag in die kontinentale Verenigde State is, en kernkrag-bekwapende bomwerpers. Ballistiese missielduikbote word ook deur die vlote van die [[Volksrepubliek China]], [[Frankryk]], [[Indië]] en [[Rusland]] bedryf. Die Amerikaanse Departement van Verdediging verwag 'n voortgesette behoefte aan 'n see-gebaseerde strategiese kernmag. Die eerste van die huidige Ohio-klas SSBN's sal na verwagting teen 2029 afgetree word, wat beteken dat 'n vervangingsplatform teen daardie tyd reeds seewaardig moet wees. 'n Vervanging kan meer as $4 miljard per eenheid kos in vergelyking met die USS Ohio se $2 miljard.<ref name="Frost"> {{cite news |url = http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |title = Newport News contract awarded |newspaper = Daily Press |last = Frost |first = Peter |access-date = 2011-09-27 |url-access=subscription |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090426041620/http://www.dailypress.com/news/dp-local_subs_0424apr24,0,5810806.story |archive-date = 2009-04-26 }}</ref> Die USN se opvolgklas van SSBN's sal die Columbia-klas wees, wat in 2021 met konstruksie begin het en in 2031 in diens getree het.<ref>{{cite web |title=Navy Columbia(SSBN-826) Class Ballistic Missile Submarine Program: Background and Issues for Congress, Updated 24 Junie 2019 |url=https://fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504225457/http://www.fas.org/sgp/crs/weapons/R41129.pdf |archive-date=2011-05-04 |url-status=live |website=fas.org |publisher=Congressional Research Service |access-date=17 Julie 2019}}</ref> ===ABM's bedreig WVV=== In die 1960's het beide die Sowjetunie (A-35 anti-ballistiese missielstelsel) en die Verenigde State (LIM-49 Nike Zeus) anti-ballistiese missielstelsels ontwikkel. As sulke stelsels effektief teen 'n vergeldingsaanval kon verdedig, sou WVV ondermyn gewees het. Verskeie wetenskaplike studies het egter tegnologiese en logistieke probleme in hierdie stelsels getoon, insluitend die onvermoë om tussen regte en lokwapens te onderskei.<ref>{{Cite journal|last=HSIN|first=HONOR|date=2003|title=Episode II: US Ballistic Missile Defense|url=https://www.jstor.org/stable/43648994|journal=Harvard International Review|volume=25|issue=3|pages=15–16|jstor=43648994|issn=0739-1854}}</ref> === VOTHVe === ==== VOTHVe as teenvoeter teen ABM==== Die veelvuldige onafhanklik teikenbare herbetredingsvoertuig (VOTHV) (Engelse akroniem MIRV) was nog 'n wapenstelsel wat spesifiek ontwerp is om te help met die WVV-kernafskrikkingsleerstelling. Met 'n VOTHV-vrag kon een IKBM baie afsonderlike plofkoppe dra. VOTHVe is aanvanklik deur die Verenigde State geskep om die Sowjet A-35 anti-ballistiese missielstelsels rondom [[Moskou]] teë te werk. Aangesien elke verdedigingsmissiel slegs een offensiewe missiel sou vernietig, het die feit dat elke offensiewe missiel byvoorbeeld drie plofkoppe gehad het (soos met vroeë VOTHV -stelsels) beteken dat drie keer soveel verdedigingsmissiele vir elke offensiewe missiel nodig was. Dit het verdediging teen missielaanvalle duurder en moeiliker gemaak. Een van die grootste Amerikaanse VOTHV-missiele, die LGM-118A Peacekeeper, kon tot 10 plofkoppe hou, elk met 'n opbrengs van ongeveer 300 kiloton TNT (1.3 PJ) - altesaam 'n plofbare vrag gelykstaande aan 230 Hiroshima-tipe bomme. Die veelvuldige plofkoppe het verdediging onhoudbaar gemaak met die beskikbare tegnologie, wat die bedreiging van vergeldingsaanvalle as die enigste lewensvatbare verdedigingsopsie gelaat het. VOTHV-draende landgebaseerde IKBM'e is geneig om 'n premie op eerste aanval te plaas. Die START II-ooreenkoms het voorgestel om hierdie tipe wapen te verbied, maar dit het nooit in werking getree nie. In die geval van 'n Sowjet-konvensionele aanval op [[Wes-Europa]], het [[NAVO]] beplan om taktiese kernwapens te gebruik. Die Sowjetunie het hierdie bedreiging teëgewerk deur 'n verklaring uit te reik dat enige gebruik van kernwapens (takties of andersins) teen Sowjetmagte gronde sou wees vir 'n volskaalse Sowjet-vergeldingsaanval (massiewe vergelding). Dus is daar algemeen aanvaar dat enige geveg in Europa met apokaliptiese gevolgtrekkings sou eindig. ====Landgebaseerde VOTHVe IKBMe bedreig WVV==== VOTHV-landgebaseerde IKBMe word oor die algemeen as geskik beskou vir 'n eerste aanval (inherente teenkrag) of 'n tweede teenkrag-aanval, as gevolg van: #. Hul hoë akkuraatheid (lae sirkelvormige fout waarskynlik), in vergelyking met duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat vroeër minder akkuraat en meer geneig tot defekte was; #. Hul vinnige reaksietyd, in vergelyking met bomwerpers wat as te stadig beskou word; #. Hul vermoë om verskeie VOTHV -plofkoppe gelyktydig te dra, nuttig om 'n hele missielveld of verskeie stede met een missiel te vernietig. Anders as 'n onthoofdingsaanval of 'n teenwaarde-aanval, kan 'n teenmag-aanval lei tot 'n potensieel meer beperkte vergelding. Alhoewel die Minuteman III van die middel-1960's toegerus was met drie VOTHV kernplofkoppe, het swaar VOTHV -voertuie gedreig om die balans te versteur; dit het die SS-18 Satan ingesluit wat in 1976 ontplooi is en as 'n bedreiging vir Minuteman III-silo's beskou is, wat sommige neokonserwatiewes laat besluit het dat 'n Sowjet-eerste aanval voorberei word. Dit het gelei tot die ontwikkeling van die voorgenoemde Pershing II, die Trident I en Trident II, sowel as die MX-missiel, en die B-1 Lancer. VOTHV-landgebaseerde IKBM's word as destabiliserend beskou omdat hulle geneig is om 'n premie op eerste aanval te plaas. Wanneer 'n missiel VOTHV plofkoppe dra, kon dit tot agt wees in bestaande Amerikaanse missiele, hoewel Trident II in staat was om tot 12 te dra <ref>{{Cite web |url=http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |title=UGM-133 Trident D-5 - Missile ThreatTrident 2 &#124; Missile Threat |access-date=2015-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027084659/http://missilethreat.com/missiles/ugm-133-trident-d-5/ |archive-date=2015-10-27 |url-status=dead }}</ref> en dit na aparte teikens te lewer. Indien aanvaar word dat elke kant 100 missiele het, met vyf plofkoppe elk, en verder dat elke kant 'n 95 persent kans het om die teenstander se missiele in hul silo's te neutraliseer deur twee plofkoppe op elke silo af te vuur, dan kan die aanvallende kant die vyandelike IKBM-mag van 100 missiele tot ongeveer vyf verminder deur 40 missiele met 200 plofkoppe af te vuur, en die res van 60 missiele in reserwe te hou. As sodanig was hierdie tipe wapen bedoel om verbied te word onder die START II-ooreenkoms; die START II-ooreenkoms is egter nooit in werking getree nie, en nóg Rusland nóg die Verenigde State het die ooreenkoms bekragtig. ===Laat Koue Oorlog=== Die oorspronklike Amerikaanse WVV-doktrine is op 25 Julie 1980 gewysig met die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] se aanvaarding van 'n teenwerkende strategie met Presidensiële Direktief 59. Volgens die argitek daarvan, die minister van verdediging Harold Brown, het "teenwerkende strategie" beklemtoon dat die beplande reaksie op 'n Sowjet-aanval nie meer hoofsaaklik was om Sowjet-bevolkingsentrums en stede te bombardeer nie, maar eers om die Sowjet-leierskap dood te maak, en dan militêre teikens aan te val, in die hoop van 'n Sowjet-oorgawe voor totale vernietiging van die Sowjetunie (en die Verenigde State). Hierdie gewysigde weergawe van WVV is gesien as 'n wenbare kernoorlog, terwyl die moontlikheid van versekerde vernietiging vir ten minste een party steeds gehandhaaf is. Hierdie beleid is verder ontwikkel deur die Reagan-administrasie met die aankondiging van die Strategiese Verdedigingsinisiatief (SVI, met bynaam "Star Wars"), waarvan die doel was om ruimtegebaseerde tegnologie te ontwikkel om Sowjet-missiele te vernietig voordat hulle die Verenigde State bereik het. SVI is gekritiseer deur beide die Sowjtunie en baie van Amerika se bondgenote (insluitend die Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk, [[Margaret Thatcher]]) omdat, indien dit ooit operasioneel en effektief was, dit die "versekerde vernietiging" wat vir WVV vereis word, sou ondermyn het. As die Verenigde State 'n waarborg teen Sowjet-kernaanvalle gehad het, het hul kritici aangevoer, sou dit eerste-aanvalsvermoë hê, wat 'n polities en militêr destabiliserende posisie sou gewees het. Kritici het verder aangevoer dat dit 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, hierdie keer om teenmaatreëls vir SVI te ontwikkel. Ten spyte van die belofte van kernveiligheid, is SVI deur baie van sy kritici (insluitend die Sowjet-kernfisikus en latere vredesaktivis [[Andrei Sacharof]]) beskryf as selfs gevaarliker as WVV as gevolg van hierdie politieke implikasies. Ondersteuners het ook aangevoer dat SVI 'n nuwe wapenwedloop kon veroorsaak, wat die USSR sou dwing om 'n toenemende deel van die BBP aan verdediging te bestee - iets wat beweer is 'n indirekte oorsaak van die uiteindelike ineenstorting van die Sowjetunie te gewees het. Gorbatsjof self het in 1983 aangekondig dat “die voortsetting van die SVI-program die wêreld in 'n nuwe stadium van die wapenwedloop sal vee en die strategiese situasie sal destabiliseer.”<ref>{{Cite book|last1=Webb|first1=Rachel|last2=Connolly|first2=Erin|last3=Gott|first3=Jessica|last4=Hadfield|first4=Zach|last5=Hamel|first5=Michael|last6=Heimer|first6=Brandon W.|last7=Kattan|first7=Ari|last8=Kirkegaard|first8=Marie C.|last9=Kuhns|first9=Ryan|last10=Maloney|first10=Jillian|last11=Mascaro|first11=Anthony D.|date=2019|title=Defensive Satellites:: Who Will Shoot First?|chapter=Defensive Satellites |journal=On the Horizon|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/resrep22545.20|pages=190–199}}</ref> Voorstanders van ballistiese missielverdediging (BMV) voer aan dat WVV buitengewoon gevaarlik is omdat dit in wese 'n enkele plan van aksie bied in die geval van 'n kernaanval: volle vergeldingsreaksie. Die feit dat kernverspreiding gelei het tot 'n toename in die aantal nasies in die "kernklub", insluitend nasies van twyfelagtige stabiliteit (bv. [[Noord-Korea]]), en dat 'n kernnasie gekaap kan word deur 'n despoot of ander persoon of persone wat kernwapens kan gebruik sonder 'n gesonde agting vir die gevolge, bied 'n sterk saak vir voorstanders van BMV wat 'n beleid soek wat beide teen aanvalle beskerm, maar ook nie 'n eskalasie vereis in wat 'n wêreldwye kernoorlog kan word nie. Rusland het steeds 'n sterk openbare afkeer van Westerse BMV-inisiatiewe, vermoedelik omdat eie operasionele BMV-stelsels hul tegniese en finansiële hulpbronne kan oorskry en dus hul groter militêre status en gevoel van veiligheid in 'n post- WVV -omgewing kan degradeer. Russiese weiering om aanvanklike uitnodigings te aanvaar om aan NAVO BMV deel te neem, kan dui op die gebrek aan 'n alternatief vir WVV in die huidige Russiese oorlogvoeringstrategie as gevolg van die verval van konvensionele magte na die verbrokkeling van die Sowjetunie. ====Proud Prophet==== Proud Prophet was 'n reeks oorlogspeletjies wat deur verskeie Amerikaanse militêre amptenare gespeel is. Die simulasie het onthul dat WVV die gebruik van kernwapens feitlik onmoontlik gemaak het sonder totale kernvernietiging, ongeag hoe kernwapens in oorlogsplanne geïmplementeer is. Hierdie resultate het in wese die moontlikheid van 'n beperkte kernaanval uitgesluit, aangesien elke keer as dit probeer is, dit gelei het tot 'n volledige verbruik van kernwapens deur beide die Verenigde State en die USSR. Proud Prophet het 'n verskuiwing in Amerikaanse strategie aangedui; na aanleiding van Proud Prophet het die Amerikaanse retoriek van strategieë wat die gebruik van kernwapens behels het, verdwyn en Amerikaanse oorlogsplanne is verander om die gebruik van konvensionele magte te beklemtoon.<ref>{{Cite book|last=Bracken|first=Paul|title=The Second Nuclear Age: Strategy, Danger, and the New Power Politics|pages=81–90}}</ref> ====TTAPS-studie==== In 1983 het 'n groep navorsers, insluitend [[Carl Sagan]], die TTAPS-studie (genoem na die onderskeie voorletters van die outeurs) vrygestel, wat voorspel het dat die grootskaalse gebruik van kernwapens 'n "kernwinter" sou veroorsaak. Die studie het voorspel dat die puin wat in kernbomme verbrand word, in die atmosfeer sou vertroebel word en sonlig wêreldwyd sou verminder, wat wêreldtemperature met "-15° tot -25°C" sou verlaag.<ref>{{Cite journal|last1=Turco|first1=R. P.|last2=Toon|first2=O. B.|last3=Ackerman|first3=T. P.|last4=Pollack|first4=J. B.|last5=Sagan|first5=Carl|date=1983-12-23|title=Nuclear Winter: Global Consequences of Multiple Nuclear Explosions|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.222.4630.1283|journal=Science|language=en|volume=222|issue=4630|pages=1283–1292|doi=10.1126/science.222.4630.1283|issn=0036-8075|pmid=17773320|bibcode=1983Sci...222.1283T|s2cid=45515251|url-access=subscription}}</ref> Hierdie bevindinge het gelei tot die teorie dat WVV steeds sou plaasvind met baie minder wapens as wat deur die Verenigde State of die USSR tydens die hoogtepunt van die Koue Oorlog besit is. As sodanig is die kernwinter gebruik as 'n argument vir beduidende vermindering van kernwapens, aangesien WVV in elk geval sou plaasvind.<ref>{{Cite journal|last=Plous|first=Scott|date=1984|title=Will Deterrence Survive a Nuclear Winter?|url=https://www.jstor.org/stable/1693566|journal=Science|volume=225|issue=4659|pages=268|doi=10.1126/science.225.4659.268-a|jstor=1693566|pmid=17749541|issn=0036-8075|url-access=subscription}}</ref> ===Na-Koue Oorlog=== Na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|val van die Sowjetunie]]] het die [[Russiese Federasie]] na vore gekom as 'n soewereine entiteit wat die grootste deel van die gebied van die voormalige USSR omvat het. Die verhoudings tussen die Verenigde State en Rusland was, ten minste vir 'n tyd, minder gespanne as wat dit met die Sowjetunie was. Terwyl WVV minder van toepassing geword het op die VSA en Rusland, is dit aangevoer as 'n faktor agter [[Israel]] se verkryging van kernwapens. Net so het diplomate gewaarsku dat [[Japan]] moontlik onder druk geplaas kan word om te kerbenwapen deur die teenwoordigheid van Noord-Koreaanse kernwapens. Die vermoë om 'n kernaanval teen 'n vyandelike stad te loods, is 'n relevante afskrikstrategie vir hierdie moondhede.<ref>{{Cite journal|last=SOKOLSKI|first=HENRY D.|date=2004|title=PREFACE|journal=Getting Mad|url=https://www.jstor.org/stable/resrep12035.3|pages=v–viii}}</ref> Die administrasie van die Amerikaanse president [[George W. Bush]] het in Junie 2002 aan die Anti-Ballistiese Missielverdrag onttrek en beweer dat die beperkte nasionale missielverdedigingstelsel wat hulle voorgestel het om te bou, slegs ontwerp is om kernafpersing deur 'n staat met beperkte kernvermoë te voorkom en nie beplan was om die kernposisie tussen Rusland en die Verenigde State te verander nie. Terwyl die verhoudings verbeter het en 'n opsetlike kernuitruiling minder waarskynlik is, kon die agteruitgang in Russiese kernvermoë in die post-Koue Oorlog-era 'n uitwerking gehad het op die voortgesette lewensvatbaarheid van die WVV-doktrine. 'n Artikel in 2006 deur Keir Lieber en Daryl Press het verklaar dat die Verenigde State 'n kernaanval op Rusland kon uitvoer en "'n goeie kans sou hê om elke Russiese bomwerperbasis, duikboot en IKBM te vernietig." Dit is toegeskryf aan vermindering in Russiese kernvoorrade en die toenemende ondoeltreffendheid en ouderdom van dit wat oorbly. Lieber en Press het aangevoer dat die WVV-era tot 'n einde kom en dat die Verenigde State op die punt staan om wêreldwye kernvoorrang te verkry.<ref>Keir A. Lieber and Daryl G. Press "The Rise of U.S. Nuclear Primacy," ''Foreign Affairs'', Maart/April 2006, bl 42–55.</ref> In 'n opvolgartikel in dieselfde publikasie het ander egter die ontleding gekritiseer, insluitend Peter Flory, die Amerikaanse assistent-sekretaris van verdediging vir internasionale veiligheidsbeleid, wat begin het deur te skryf: "Die essay deur Keir Lieber en Daryl Press bevat soveel foute, oor 'n onderwerp van so 'n erns, dat 'n reaksie van die Departement van Verdediging nodig is om die rekord reg te stel."<ref name="PCWF">Peter C. W. Flory ''Nuclear Exchange: Does Washington Really Have (or Want) Nuclear Primacy?'' [http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html Foreign Affairs, September/Oktober 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925140832/http://www.foreignaffairs.org/20060901faresponse85514/peter-c-w-flory-keith-payne-pavel-podvig-alexei-arbatov-keir-a-lieber-daryl-g-press/nuclear-exchange.html |date=2006-09-25 }}</ref> Wat vermindering in Russiese voorraad betref, het 'n ander reaksie gesê dat "'n soortgelyke eensydige ondersoek van [vermindering in] Amerikaanse magte 'n soortgelyke ernstige prentjie sou geskets het". 'n Situasie waarin daar eintlik van die Verenigde State verwag kan word om 'n "suksesvolle" aanval uit te voer, word as 'n nadeel vir beide lande beskou. Die strategiese balans tussen die Verenigde State en Rusland word minder stabiel, en die tegniese moontlikheid van 'n eerste aanval deur die Verenigde State neem toe. In 'n tyd van krisis kan hierdie onstabiliteit lei tot 'n toevallige kernoorlog. Byvoorbeeld, as Rusland 'n Amerikaanse kernaanval vrees, kan Moskou oorhaastige stappe doen (soos om sy magte op gereedheidsgrondslag te plaas) wat 'n Amerikaanse voorkomende aanval sou uitlok.<ref name="PCWF" /> 'n Oorsig van die huidige Amerikaanse kernstrategie teenoor beide Rusland en ander nasies is in 1995 gepubliseer as die dokument "Essentials of Post-Cold War Deterrence". In November 2020 het die VSA suksesvol 'n nabootsing-IKBM buite die atmosfeer met nog 'n missiel vernietig. ''Bloomberg Opinion'' skryf dat hierdie verdedigingsvermoë "die era van kernstabiliteit beëindig".<ref>{{Cite news|last=Kluth|first=Andreas|date=2020-11-29|title=A Successful U.S. Missile Intercept Ends the Era of Nuclear Stability|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-11-30/a-successful-u-s-missile-intercept-ends-the-era-of-nuclear-stability|access-date=2020-11-30}}</ref> ====Indië en Pakistan==== WVV is nie van toepassing op alle kernwapen-mededingers nie. [[Indië]] en [[Pakistan]] is 'n voorbeeld hiervan; as gevolg van die meerderwaardigheid van konvensionele Indiese gewapende magte bo hul Pakistanse eweknieë, kan Pakistan gedwing word om hul kernwapens uit desperaatheid teen invallende Indiese magte te gebruik, ongeag 'n Indiese vergeldingsaanval. As sodanig kan enige grootskaalse aanval op Pakistan deur Indië die gebruik van kernwapens deur Pakistan bespoedig, wat WVV ontoepaslik maak. WVV is egter van toepassing deurdat dit Pakistan kan afskrik om 'n "selfmoord"-kernaanval te doen eerder as 'n verdedigende kernaanval.<ref name=":1"/> ====Noord-Korea==== Sedert die ontstaan van [[Noord-Korea]] as 'n kernwapenstaat, was militêre optrede nie 'n opsie om die onstabiliteit rondom Noord-Korea te hanteer nie, as gevolg van hul opsie van kernvergelding in reaksie op enige konvensionele aanval op hulle, wat nie-kernkrag buurstate soos [[Suid-Korea]] en [[Japan]] onbekwaam maak om die destabiliserende effek van Noord-Korea deur middel van militêre mag op te los.<ref>{{Cite journal|last=Baranwal|first=Sanjay|title="Nuclear Nihilism of North Korea: Perils and Path Ahead"|date=2011|url=https://www.jstor.org/stable/42761440|journal=The Indian Journal of Political Science|volume=72|issue=2|pages=547–554|jstor=42761440|issn=0019-5510}}</ref> WVV is moontlik nie van toepassing op die situasie in Noord-Korea nie, omdat die teorie staatmaak op rasionele oorweging van die gebruik en gevolge van kernwapens, wat moontlik nie die geval is vir potensiële Noord-Koreaanse ontplooiing nie.<ref>{{Cite journal|date=2017|title=Time to re-assess mutually assured destruction|url=https://www.jstor.org/stable/26951722|journal=BMJ: British Medical Journal|volume=359|jstor=26951722|issn=0959-8138}}</ref> ====China==== Sedert 2020 het die [[Volksrepubliek China]] 'n ambisieuse uitbreiding en modernisering van sy kernarsenaal onderneem. Teen Maart 2025 word beraam dat dit ongeveer 600 kernplofkoppe besit.<ref name="thebulletin.org">The Bulletin of the Atomic Scientists. "Chinese Nuclear Weapons, 2025." *The Bulletin of the Atomic Scientists*, Maart 2025. [https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/](https://thebulletin.org/premium/2025-03/chinese-nuclear-weapons-2025/)</ref> Dit het nuwe variante van interkontinentale ballistiese missiele ontwikkel en is in staat om kernplofkoppe via landgebaseerde ballistiese missiele, seegebaseerde ballistiese missiele en bomwerpers te lewer.<ref name="thebulletin.org"/> 'n Pentagon-verslag van 2023 het beraam dat China teen 2030 1 000 operasionele kernkoppe kan besit.<ref name="thebulletin.org"/> China het ook die wêreld se tweede grootste ekonomie en 'n hoogs bekwame militêre mag.<ref>Council on Foreign Relations. "China and Global Governance." *Council on Foreign Relations*, 2024. [https://www.cfr.org/china-global-governance/](https://www.cfr.org/china-global-governance/)</ref> China se intense ontwikkeling van sy kernprogram kompliseer wedersydse versekerde vernietiging met ander lande, insluitend die Verenigde State. Namate sy kernprogram uitbrei, sal die vooruitsig van 'n geloofwaardige WVV-verhouding met die VSA waarskynlik toeneem. China poog om tweede-aanvalsvermoëns te ontwikkel om ander nasies teen te werk, na jare van die nakoming van 'n verklaarde geen-eerste-gebruik-beleid. Verskeie ontleders het China se kernontwikkelings aangehaal as 'n manier om mag te gebruik om China se eise te versterk as gevolg van 'n verhoogde bedreiging. Ander het egter beweer dat China bloot probeer om sy afskrikking te versterk om sy eie veiligheid in 'n vinnig ontwikkelende wêreld te versterk.<ref>Freeman Spogli Institute for International Studies. "What Chinese Nuclear Modernization Means for U.S. Deterrence Strategy." *Stanford University*, 2024. [https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy](https://fsi.stanford.edu/news/what-chinese-nuclear-modernization-means-us-deterrence-strategy)</ref> China se kernarsenaal is tans kleiner as die arsenale van Rusland en die Verenigde State. Histories het die Verenigde State 'n sterk kernvoordeel bo China gehad. Ten spyte van verskillende ontledings deur verdedigingskundiges en akademici van China se kernopbou, bly die presiese bedoelings daarvan grootliks spekulasie. Daar bestaan nie 'n amptelike konsensus oor of die Verenigde State en China volle wedersydse versekerde vernietiging het nie. China se ambisieuse kernbeleid dui egter daarop dat die land moontlik 'n WVV-verhouding met die Verenigde State wil vestig.<ref>Hudson Institute. "China–U.S. Rivalry Rests on MAD Theory." *Hudson Institute*, 2024. [https://www.hudson.org/node/44313](https://www.hudson.org/node/44313)</ref> China se kernopbou speel ook 'n rol in streekskerndinamika. In 'n konflik wat [[Taiwan]] betrek, kan die teenwoordigheid van kernmagte byvoorbeeld lei tot 'n vinnige eskalasie in die situasie. Wanneer die risiko van 'n konflik eksistensieel word, neem die dringendheid aan alle kante vinnig en intens toe. Dit kompliseer ook sekuriteitswaarborge en ander vorme van alliansies met lande regoor die wêreld, wat moontlik bondgenote en strategiese vennote regoor die wêreld betrek. ==Amptelike beleid== Of WVV die amptelik aanvaarde leerstelling van die Verenigde State se weermag tydens die Koue Oorlog was, is grootliks 'n kwessie van interpretasie. Die [[Amerikaanse Lugmag]] het byvoorbeeld terugwerkend aangevoer dat hulle WVV nooit as 'n enigste strategie voorgestaan het nie, en dat hierdie vorm van afskrikking as een van talle opsies in die Amerikaanse kernbeleid gesien is.<ref>National Archives and Records Administration, RG 200, Defense Programs and Operations, LeMay's Memo to President and JCS Views, Box 83. Secret.</ref> Voormalige offisiere het beklemtoon dat hulle nooit so beperk gevoel het deur die logika van WVV nie (en bereid was om kernwapens in kleiner situasies te gebruik as wat "versekerde vernietiging" toegelaat het), en nie doelbewus burgerlike stede geteiken het nie (alhoewel hulle erken dat die resultaat van 'n "suiwer militêre" aanval die stede beslis ook sou verwoes). Volgens 'n gedeklassifiseerde studie van die Strategiese Lugbevel van 1959 het Amerikaanse kernwapenplanne spesifiek die bevolkings van [[Beijing]], [[Moskou]], [[Leningrad]], [[Oos-Berlyn]] en [[Warskou]] geteiken vir sistematiese vernietiging.<ref>{{Cite web|title = Strategic Air Command Declassifies Nuclear Target List from 1950s|url = http://nsarchive.gwu.edu/nukevault/ebb538-Cold-War-Nuclear-Target-List-Declassified-First-Ever/|website = nsarchive.gwu.edu|access-date = 2016-01-06}}</ref> WVV is in verskeie Amerikaanse beleide geïmpliseer en in die politieke retoriek van leiers in beide die Verenigde State en die USSR gedurende baie periodes van die Koue Oorlog gebruik: "Om voort te gaan met afskrikking in 'n era van strategiese kern-ekwivalensie, is dit nodig om kern- (sowel as konvensionele) magte te hê sodat enige teenstander, wanneer aggressie teen ons belange oorweeg word, sal erken dat geen geloofwaardige uitkoms 'n oorwinning of enige geloofwaardige definisie van oorwinning sal verteenwoordig nie. Vir hierdie doel en om die moontlikheid te behou om effektief te onderhandel om die oorlog te beëindig op aanvaarbare terme wat so gunstig as moontlik is, indien afskrikking aanvanklik misluk, moet ons in staat wees om suksesvol te veg sodat die teenstander nie sy oorlogsdoelwitte sal bereik nie en koste sal ly wat onaanvaarbaar is, of in elk geval groter as sy winste, as gevolg van die aanval." — President [[Jimmy Carter]] in 1980, ''Presidential Directive 59, Nuclear Weapons Employment Policy'' Die leerstelling van WVV was amptelik in stryd met dié van die USSR, wat, in teenstelling met WVV, daarop aangedring het dat oorlewing moontlik was.<ref name="Richard Pipes 1977">{{cite web |url=http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Reed-POL-422-2012-S1_NP/Syllabus/EReadings/05.2/05.2.Pipes1977Why-the-Soviet-Union.pdf |title=Why the Soviet Union Thinks It Could Fight and Win a Nuclear War |author=Richard Pipes |publisher=Reed College |year=1977 |access-date=4 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214024826/http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Reed-POL-422-2012-S1_NP/Syllabus/EReadings/05.2/05.2.Pipes1977Why-the-Soviet-Union.pdf |archive-date=14 Desember 2013 }}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.scribd.com/doc/63015546/Why-Russia-Thinks-It-Could-Fight-and-Win-a-Nuclear-War |title=Why the Soviet Union thinks it can fight and win a Nuclear War |author=Richard Pipes |magazine=Commentary |year=1977 |access-date=21 April 2013}}</ref><ref name="gwu.edu">{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv//nukevault/ebb285 |title=Previously Classified Interviews with Former Soviet Officials Reveal U.S. Strategic Intelligence Failure Over Decades |editor1-last=Burr |editor1-first=William |editor2-last=Savranskaya |editor2-first=Svetlana |date=11 September 2009 |location=[[Washington, DC]] |access-date=21 April 2013}}</ref> Die Sowjets het geglo dat hulle nie net 'n strategiese kernoorlog kon wen nie, wat hulle beplan het om met hul uitgebreide burgerlike verdedigingsbeplanning te absorbeer,<ref name="Richard Pipes 1977"/><ref>{{cite web |url= http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1977/mar-apr/dorough.html |title= Soviet Civil Defense U.S.S.R. preparations for industrial-base war survival. | author= Captain John W. Dorough Jr. |publisher= Air University Review, Maart–April 1977. |access-date= 2013-09-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131217102003/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1977/mar-apr/dorough.html |archive-date= 2013-12-17 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite journal|url= http://www.foreignaffairs.com/articles/30948/john-c-campbell/war-survival-in-soviet-strategy-ussr-civil-defense |title=War Survival in Soviet Strategy: USSR Civil Defense |journal=Foreign Affairs |publisher=Foreign Affairs magazine |author=Leon Gouré Reviewed by John C. Campbell |year=1977|volume=55 |issue=Januarie 1977 }}</ref> maar ook die konvensionele oorlog wat hulle voorspel het sou volg nadat hul strategiese kernarsenaal uitgeput was.<ref>{{cite journal|title=Military Planning for European Theatre Conflict During the Cold War: An Oral History Roundtable, Stockholm, 24–25 April 2006 |journal=Zürcher Beiträge zur Sicherheitspolitik |date=November 2007 |issue=79 |url=http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/ZB-79.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523195804/http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/ZB-79.pdf |archive-date=2013-05-23 |url-status=live|access-date=April 21, 2013 |editor1-first=Jan |editor1-last=Hoffenaar |editor2-first=Christopher |editor2-last=Findlay |editor3-first=Andreas (series) |editor3-last=Wenger |editor4-first=Victor (series) |display-editors = 3 |editor4-last=Mauer}}</ref> Amptelike Sowjet-beleid kon egter interne kritici teen die einde van die Koue Oorlog gehad het, insluitend sommige in die USSR se eie leierskap:<ref name="gwu.edu"/> "Kernwapen gebruik sou katastrofies wees".— 1981, die Sowjet-Generale Staf <ref name="gwu.edu"/> Ander bewyse hiervan kom van die Sowjet-minister van verdediging, Dmitriy Ustinov, wat geskryf het dat "'n Duidelike waardering deur die Sowjet-leierskap van wat 'n oorlog onder hedendaagse toestande vir die mensdom sou beteken, die aktiewe posisie van die USSR bepaal."<ref>{{Cite journal|last=Simes|first=Dimitri K.|date=1980|title=Deterrence and Coercion in Soviet Policy|url=http://dx.doi.org/10.2307/2538421|journal=International Security|volume=5|issue=3|pages=80–103|doi=10.2307/2538421|jstor=2538421|s2cid=154442754|issn=0162-2889|url-access=subscription}}</ref> Die Sowjet-doktrine, hoewel dit deur Westerse ontleders hoofsaaklik as aanstootlik beskou is, het die moontlikheid van 'n "beperkte" kernoorlog teen 1975 ten volle verwerp.<ref>{{Cite book|last=Sokolski|first=Henry|title=GETTING MAD : nuclear mutual assured destruction, its origins and practice.|date=2014|publisher=LULU COM|isbn=978-1-312-32984-3|oclc=986955494}}</ref> ==Kritiek== [[Lêer:Redwing Apache.jpg|duimnael|Kernwapentoets Apache (opbrengs 1.85 Mt of 7.7 PJ)]] Afskrikkingsteorie is deur talle geleerdes om verskeie redes gekritiseer. 'n Prominente vorm van kritiek voer aan dat die rasionele afskrikkingsteorie weerspreek word deur gereelde afskrikkingsmislukkings, wat toegeskryf kan word aan wanpersepsies.<ref>{{Cite book |last=Jervis |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=3QlsDQAAQBAJ |title=Perception and Misperception in International Politics: New Edition |date=1976 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8511-4 |language=en}}</ref> Kritici het ook aangevoer dat leiers nie optree op maniere wat ooreenstem met die voorspellings van die kernafskrikkingsteorie nie.<ref name=":2">{{Cite book |last=Green |first=Brendan Rittenhouse |url=https://books.google.com/books?id=wFTMDwAAQBAJ |title=The Revolution that Failed: Nuclear Competition, Arms Control, and the Cold War |date=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48986-7 |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Citation |last=Jervis |first=Robert |title=The Nuclear Age |date=2021 |url=https://www.cambridge.org/core/books/before-and-after-the-fall/nuclear-age/3F9C601E9D5B0283487BEFCE73913C60 |work=Before and After the Fall: World Politics and the End of the Cold War |pages=115–131 |editor-last=Bartel |editor-first=Fritz |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781108910194.008 |isbn=978-1-108-90677-7 |editor2-last=Monteiro |editor2-first=Nuno P. |s2cid=244858515|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Sagan |first=Scott D. |date=1994 |title=The Perils of Proliferation: Organization Theory, Deterrence Theory, and the Spread of Nuclear Weapons |url=https://www.jstor.org/stable/2539178 |journal=International Security |volume=18 |issue=4 |pages=66–107 |doi=10.2307/2539178 |issn=0162-2889 |jstor=2539178 |s2cid=153925234|url-access=subscription }}</ref> Daar is byvoorbeeld aangevoer dat dit strydig is met die logika van die rasionele afskrikkingsteorie dat state voortgaan om kernarsenale te bou sodra hulle die tweede-aanvalsdrempel bereik het.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Vir 'n meer teenstrydige voorbeeld het [[Mao Zedong]] die sosialistiese kamp aangespoor om nie 'n kernoorlog met die Verenigde State te vrees nie, aangesien, selfs al "sterf die helfte van die mensdom, die ander helfte sal oorbly terwyl imperialisme met die grond gelyk gemaak sal word en die hele wêreld sosialisties sal word."<ref>{{cite news |title= Instant Wisdom: Beyond the Little Red Book |url= http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,946612,00.html |date= 20 September 1976 |magazine= [[Time (tydskrif)|Time]] |access-date= 14 April 2013 |archive-date= 29 September 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130929083531/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,946612,00.html |url-status= live }}</ref> Daarbenewens het baie geleerdes [[filosofie]]se besware teen die beginsels van afskrikkingsteorie op suiwer [[Etiek|etiese gronde]] aangevoer. Ingesluit in hierdie groep is Robert L. Holmes wat 'n ''reductio ad absurdum-''argument gebruik om op te merk dat die mensdom se afhanklikheid van 'n stelsel om oorlog te voorkom wat uitsluitlik gebaseer is op die dreigement van oorlogvoering inherent irrasioneel is en as immoreel beskou moet word volgens fundamentele deontologiese beginsels. Daarbenewens bevraagteken hy of dit afdoende gedemonstreer kan word dat so 'n stelsel wel gedien het om oorlogvoering in die verlede te voorkom en eintlik kan dien om die waarskynlikheid van oorlogvoering in die toekoms te verhoog as gevolg van die afhanklikheid daarvan van die voortdurende ontwikkeling van nuwe generasies tegnologies gevorderde kernwapens.<ref>{{Cite journal |last=Meyers |first=Diana T. |date=1992 |title=Reviewed work: On War and Morality, Robert L. Holmes |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/2185583.pdf |journal=The Philosophical Review |volume=101 |issue=2 |pages=481–484 |doi=10.2307/2185583 |jstor=2185583}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rock |first=Stephen R. |date=1989 |title=Reviewed work: On War and Morality, Robert L. Holmes; Paths to Peace: Exploring the Feasibility of Sustainable Peace, Richard Smoke, Willis Harman |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/1961738.pdf |journal=The American Political Science Review |volume=83 |issue=4 |pages=1447–1448 |doi=10.2307/1961738 |jstor=1961738}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lee |first=Steven |date=1992 |title=Reviewed work: On War and Morality., Robert L. Holmes |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/2216042.pdf |journal=Noûs |volume=26 |issue=4 |pages=559–562 |doi=10.2307/2216042 |jstor=2216042}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Strategie]] fhc1nyx5rz50ph2qmpyz6xlvbk7bdwe Zbigniew Boniek 0 459520 2888772 2026-03-30T12:52:23Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Zbigniew Boniek | image = [[Lêer:Zbigniew_Boniek_2015.jpg|240px]] | caption = Boniek in 2015 | full_name = Zbigniew Kazimierz Boniek | birth_date = {{birth date and age|1956|3|3|df=y}} | birth_place = [[Bydgoszcz]], [[Pole]] | height = 1,82 m | position = Middelvelder, aanvaller, libero | youthyears1 = 1966–1973 | youthclubs1 = [[Zawisza Bydgoszcz]] | years1 = 1973–1975 | years2...' 2888772 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Zbigniew Boniek | image = [[Lêer:Zbigniew_Boniek_2015.jpg|240px]] | caption = Boniek in 2015 | full_name = Zbigniew Kazimierz Boniek | birth_date = {{birth date and age|1956|3|3|df=y}} | birth_place = [[Bydgoszcz]], [[Pole]] | height = 1,82 m | position = Middelvelder, aanvaller, libero | youthyears1 = 1966–1973 | youthclubs1 = [[Zawisza Bydgoszcz]] | years1 = 1973–1975 | years2 = 1975–1982 | years3 = 1982–1985 | years4 = 1985–1988 | clubs1 = [[Zawisza Bydgoszcz]] | clubs2 = [[Widzew Łódź]] | clubs3 = [[Juventus FC|Juventus]] | clubs4 = [[AS Roma|Roma]] | caps1 = 41 | goals1 = 14 | caps2 = 172 | goals2 = 50 | caps3 = 81 | goals3 = 14 | caps4 = 76 | goals4 = 17 | totalgoals = 95 | totalcaps = 367 | nationalyears1 = 1976–1988 | nationalteam1 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] | nationalcaps1 = 80 | nationalgoals1 = 24 | manageryears1 = 1990–1991 | manageryears2 = 1991–1992 | manageryears3 = 1992–1993 | manageryears4 = 1994–1996 | manageryears5 = 2002 | managerclubs1 = [[US Lecce|Lecce]] | managerclubs2 = [[AS Bari|Bari]] | managerclubs3 = [[SS Sambenedettese Calcio|Sambenedettese]] | managerclubs4 = [[US Avellino 1912|Avellino]] | managerclubs5 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] }} '''Zbigniew Kazimierz Boniek''' (<small>[[Pools|Poolse]] uitspraak:</small> [ˈzbiɡɲɛv ˈbɔɲɛk]; gebore [[3 Maart]] [[1956]]) is ’n [[Pole|Poolse]] voormalige [[Sokker|sokkerspeler]] wat op verskeie posisies gespeel het, en wat ná sy spelersloopbaan as ’n afrigter en sokkeradministrateur gewerk het. Hy word beskou as een van die grootste Poolse sokkerspelers van alle tye en is in 2004 deur [[Pelé]] gekies as een van die 100 beste lewende sokkerspelers.<ref name="planetworldcup">{{cite web|url=http://www.planetworldcup.com/LEGENDS/boniek.html|title=Zbigniew Boniek|publisher=PlanetWorldCup.com|access-date=13 March 2017}}</ref><ref name="FIFA 100">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Pele open to ridicule over top hundred|newspaper=The Telegraph|author1=Christopher Davies|date=5 March 2004|access-date=9 July 2015}}{{cbignore}}</ref> Boniek het 80 keer vir die [[Poolse nasionale sokkerspan|Poolse nasionale span]] gespeel en 24 doele aangeteken. Hy het aan drie [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekertoernooie]] agtereenvolgens deelgeneem en Pole gehelp om in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982|1982]] derde te eindig. Hy is ook in die span van die toernooi gekies. Sy grootste klubprestasies was by [[Juventus-sokkerklub|Juventus]] in Italië, waar hy tussen 1983 en 1985 die [[Serie A]], Coppa Italia, [[UEFA Champions League|Europese Beker]], [[UEFA Bekerwenner-beker|Bekerwennersbeker]] en [[UEFA Superbeker|Europese Superbeker]] gewen het. Hy was die eerste Poolse speler wat ’n Europese titel gewen het, en een van die eerste spelers uit Sentraal- en Oos-Europa om dit met ’n buitelandse klub te doen. In 1978 en 1982 het hy die toekenning vir Poolse Sokkerspeler van die Jaar gewen, aangebied deur die ''Piłka Nożna''-sokkerweekblad. In die vroeë 1990’s het Boniek verskeie Italiaanse klubs afgerig, en ook die Poolse nasionale span in 2002. In 2019 is hy opgeneem in die Italiaanse Sokker Eregalery.<ref name="2019-SerieAHoF">{{cite web|url=https://www.football-italia.net/149677/pirlo-mazzone-boniek-hall-fame|title=Pirlo, Mazzone, Boniek in Hall of Fame|date=5 February 2020|publisher=Football Italia|access-date=7 February 2020}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Boniek, Zbigniew}} [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6tnk2rtlhiun69uxt8jkughkb3magqf Sapporo Brouerye 0 459521 2888780 2026-03-30T13:26:16Z ~2026-19905-25 205527 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Sapporo logo.svg|duimnael]] '''Sapporo Brouerye Limited''' (サッポロビール株式会社, ''Sapporo Bīru Kabushiki-gaisha'') is 'n Japannese bierbrouerymaatskappy wat in 1876 gestig is. Sapporo, die oudste bierhandelsmerk in [[Japan]], is in 1876 in [[Sapporo]], [[Hokkaido]], deur Seibei Nakagawa gebrou. Die wêreldhoofkwartier van Sapporo Breweries is in Ebisu, Shibuya, [[Tokio]]. Die maatskappy het die Kanadese maatskappy Sleeman Breweries in 2006 ge...' 2888780 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sapporo logo.svg|duimnael]] '''Sapporo Brouerye Limited''' (サッポロビール株式会社, ''Sapporo Bīru Kabushiki-gaisha'') is 'n Japannese bierbrouerymaatskappy wat in 1876 gestig is. Sapporo, die oudste bierhandelsmerk in [[Japan]], is in 1876 in [[Sapporo]], [[Hokkaido]], deur Seibei Nakagawa gebrou. Die wêreldhoofkwartier van Sapporo Breweries is in Ebisu, Shibuya, [[Tokio]]. Die maatskappy het die Kanadese maatskappy Sleeman Breweries in 2006 gekoop. Sapporo Breweries het vyf brouerye in Japan, die Sleeman-brouery in Guelph, Ontario, Kanada en Sapporo Brewing Company in La Crosse, [[Wisconsin]], [[Verenigde State van Amerika|VSA]]. Die hoofhandelsmerke is ''Sapporo Draft; Yebisu;'' en ''Sleeman Cream Ale''. Sapporo Premium is die topverkoper Asiatiese bier in die Verenigde State sedert Sapporo U.S.A., Inc. in 1984 gestig is. In 2003 het Sapporo Breweries herstruktureer in 'n houermaatskappy, '''Sapporo Holdings Limited''', met die brouery-afdeling wat oorgeneem is deur die tweede inkarnasie van Sapporo Breweries. Sapporo Breweries is 'n lid van die Mitsui keiretsu. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{Official website|https://www.sapporoholdings.jp/english/}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tokio]] [[Kategorie:Japanse maatskappye]] [[Kategorie:Bier]] [[Kategorie:Brouerye]] br2o7r53xd3lundut2mgkb5lcif7qr1 2888783 2888780 2026-03-30T13:36:11Z Oesjaar 7467 Geen bronnelys. 2888783 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} [[Lêer:Sapporo logo.svg|duimnael]] '''Sapporo Brouerye Limited''' (サッポロビール株式会社, ''Sapporo Bīru Kabushiki-gaisha'') is 'n Japannese bierbrouerymaatskappy wat in 1876 gestig is. Sapporo, die oudste bierhandelsmerk in [[Japan]], is in 1876 in [[Sapporo]], [[Hokkaido]], deur Seibei Nakagawa gebrou. Die wêreldhoofkwartier van Sapporo Breweries is in Ebisu, Shibuya, [[Tokio]]. Die maatskappy het die Kanadese maatskappy Sleeman Breweries in 2006 gekoop. Sapporo Breweries het vyf brouerye in Japan, die Sleeman-brouery in Guelph, Ontario, Kanada en Sapporo Brewing Company in La Crosse, [[Wisconsin]], [[Verenigde State van Amerika|VSA]]. Die hoofhandelsmerke is ''Sapporo Draft; Yebisu;'' en ''Sleeman Cream Ale''. Sapporo Premium is die topverkoper Asiatiese bier in die Verenigde State sedert Sapporo U.S.A., Inc. in 1984 gestig is. In 2003 het Sapporo Breweries herstruktureer in 'n houermaatskappy, '''Sapporo Holdings Limited''', met die brouery-afdeling wat oorgeneem is deur die tweede inkarnasie van Sapporo Breweries. Sapporo Breweries is 'n lid van die Mitsui keiretsu. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{Official website|https://www.sapporoholdings.jp/english/}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tokio]] [[Kategorie:Japanse maatskappye]] [[Kategorie:Bier]] [[Kategorie:Brouerye]] 91qf557xgj9qq155exx59teocnhjcqf 2888827 2888783 2026-03-30T17:50:09Z Aliwal2012 39067 2888827 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} [[Lêer:Sapporo logo.svg|duimnael|140px]] '''Sapporo Breweries Limited''' (サッポロビール株式会社, ''Sapporo Bīru Kabushiki-gaisha'') is 'n Japannese bierbrouerymaatskappy wat in 1876 gestig is. Sapporo, die oudste bierhandelsmerk in [[Japan]], is in 1876 in [[Sapporo]], [[Hokkaido]], deur Seibei Nakagawa gebrou. Die wêreldhoofkwartier van Sapporo Breweries is in Ebisu, Shibuya, [[Tokio]]. Die maatskappy het die Kanadese maatskappy Sleeman Breweries in 2006 gekoop. Sapporo Breweries het vyf brouerye in Japan, asook die Sleeman-brouery in Guelph, Ontario, Kanada en Sapporo Brewing Company in La Crosse, [[Wisconsin]], [[Verenigde State van Amerika|VSA]]. Die hoofhandelsmerke is ''Sapporo Draft; Yebisu;'' en ''Sleeman Cream Ale''. Sapporo Premium is die topverkoper Asiatiese bier in die Verenigde State sedert Sapporo U.S.A., Inc. in 1984 gestig is. In 2003 het Sapporo Breweries herstruktureer in 'n houermaatskappy, '''Sapporo Holdings Limited''', met die brouery-afdeling wat oorgeneem is deur die tweede inkarnasie van Sapporo Breweries. Sapporo Breweries is 'n lid van die Mitsui keiretsu. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{Official website|https://www.sapporoholdings.jp/english/}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tokio]] [[Kategorie:Japanse maatskappye]] [[Kategorie:Bier]] [[Kategorie:Brouerye]] qim8nss6derzbdfxbc375y9umizwahi Polpoda capensis 0 459522 2888785 2026-03-30T14:05:35Z Ramzanka2000 202205 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1304101314|Polpoda capensis]]" 2888785 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks|image=|image_caption=|genus=Polpoda|species=capensis|authority=[[C.Presl]]}} '''''Polpoda capensis''''' is 'n spesie blomplant in die familie Molluginaceae, en die tipespesie van die [[genus]] ''Polpoda''. Dit is endemies aan die [[Wes-Kaap|Wes-Kaap-]] streek van [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web|url=https://www.biodiversityexplorer.info/plants/molluginaceae/polpoda.htm|title=Polpoda – Family Molluginaceae|website=Biodiversity Explorer|access-date=20 July 2025}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=20 July 2025}}</ref> gsli31xchupwl998ucuwhqzeh1a33gc 2888793 2888785 2026-03-30T14:22:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888793 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks|image=|image_caption=|genus=Polpoda|species=capensis|authority=[[C.Presl]]}} '''''Polpoda capensis''''' is 'n spesie blomplant in die familie Molluginaceae, en die tipespesie van die [[genus]] ''Polpoda''. Dit is endemies aan die [[Wes-Kaap|Wes-Kaap-]] streek van [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web|url=https://www.biodiversityexplorer.info/plants/molluginaceae/polpoda.htm|title=Polpoda – Family Molluginaceae|website=Biodiversity Explorer|access-date=20 July 2025}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=20 July 2025}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} e4cq0x7z12uc8rrtrmtwf1g3h8epjy6 2888796 2888793 2026-03-30T14:38:04Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2888796 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks|image=|image_caption=|genus=Polpoda|species=capensis|authority=[[C.Presl]]}} '''''Polpoda capensis''''' is 'n spesie blomplant in die familie Molluginaceae, en die tipespesie van die [[genus]] ''Polpoda''. Dit is endemies aan die [[Wes-Kaap|Wes-Kaap-]] streek van [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web|url=https://www.biodiversityexplorer.info/plants/molluginaceae/polpoda.htm|title=Polpoda – Family Molluginaceae|website=Biodiversity Explorer|access-date=20 July 2025}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=20 July 2025}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 8jjzcxv0ohf0h9j8s9fd0ipkj7qont6 2888797 2888796 2026-03-30T14:39:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888797 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |image= |image_caption= |genus=Polpoda |species=capensis |authority=[[C.Presl]], (1829), nom. cons. }} '''''Polpoda capensis''''' is 'n spesie blomplant in die familie Molluginaceae, en die tipespesie van die [[genus]] ''Polpoda''. Dit is endemies aan die [[Wes-Kaap|Wes-Kaap-]] streek van [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web|url=https://www.biodiversityexplorer.info/plants/molluginaceae/polpoda.htm|title=Polpoda – Family Molluginaceae|website=Biodiversity Explorer|access-date=20 July 2025}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=20 July 2025}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] q1jfh4fsj3tdm8zwwspyje0emgelwh3 2888865 2888797 2026-03-30T19:12:15Z Aliwal2012 39067 2888865 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |image= |image_caption= |genus=Polpoda |species=capensis |authority=[[C.Presl]], (1829), nom. cons. }} '''''Polpoda capensis''''' is 'n blomplantspesie in die [[Familie (biologie)|familie]] ''Molluginaceae'', en die tipespesie van die [[genus]] ''Polpoda''. Dit is endemies aan die [[Wes-Kaap]]streek van [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web|url=https://www.biodiversityexplorer.info/plants/molluginaceae/polpoda.htm|title=Polpoda – Family Molluginaceae|website=Biodiversity Explorer|access-date=20 July 2025}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] dreuk8e7gjoticns2c6ljnufvg2waf5 Scabiosa 0 459523 2888786 2026-03-30T14:12:06Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2888786 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Scabiosa |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753), nom. cons. |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Acura'' <small>Hill''</small> * ''Anisodens'' <small>Dulac</small> * ''Asterocephalus'' <small>Zinn</small> * ''Astrocephalus'' <small>Raf.</small> * ''Chetastrum'' <small>Neck.</small> * ''Columbaria'' <small>J.Presl & C.Presl</small> * ''Cyrtostemma'' <small>(Mert. & W.D.J.Koch) Spach</small> * ''Euptilia'' <small>Raf.</small> * ''Gonokeros'' <small>Raf.</small> * ''Pentena'' <small>Raf.</small> * ''Scabiosella'' <small>Tiegh.</small> * ''Sclerostemma'' <small>Schott</small> * ''Sixalix'' <small>Raf.</small> * ''Spongostemma'' <small>(Rchb.) Rchb.</small> * ''Trichopteris'' <small>Neck.</small> * ''Trochocephalus'' <small>(Mert. & W.D.J.Koch) Opiz</small> }} '''''Scabiosa''''' is 'n [[genus]] van eenjarige en meerjarige [[kruid]]e en [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Caprifoliaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Europa]]. In Suid-Afrika kom nege spesies voor en drie is deel van die [[fynbos]]-[[ekostreek]]. == Spesies == Daar is 67 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77165462-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Scabiosa adzharica]]'' <small>Schchian</small> * ''[[Scabiosa africana]]'' <small>L.</small> * ''[[Scabiosa albanensis]]'' <small>R.A.Dyer</small> * ''[[Scabiosa amoena]]'' <small>J.Jacq.</small> * ''[[Scabiosa andryalifolia]]'' <small>(Pau) Devesa</small> * ''[[Scabiosa angustiloba]]'' <small>(Sond.) B.L.Burtt ex Hutch.</small> * ''[[Scabiosa arenaria]]'' <small>Forssk.</small> * ''[[Scabiosa atropurpurea]]'' <small>L.</small> * ''[[Scabiosa austroafricana]]'' <small>Heine</small> * ''[[Scabiosa balcanica]]'' <small>(Velen.) Velen.</small> * ''[[Scabiosa × beauverdiana]]'' <small>Palez.</small> * ''[[Scabiosa bipinnata]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Scabiosa buekiana]]'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''[[Scabiosa canescens]]'' <small>Waldst. & Kit.</small> * ''[[Scabiosa cartenniana]]'' <small>A.Pons & Quézel</small> * ''[[Scabiosa cephalarioides]]'' <small>Lojac.</small> * ''[[Scabiosa cinerea]]'' <small>Lapeyr. ex Lam.</small> * ''[[Scabiosa colchica]]'' <small>Steven</small> * ''[[Scabiosa columbaria]]'' <small>L.</small> * ''[[Scabiosa correvoniana]]'' <small>Sommier & Levier</small> * ''[[Scabiosa corsica]]'' <small>(Litard.) Gamisans</small> * ''[[Scabiosa crinita]]'' <small>Kotschy & Boiss.</small> * ''[[Scabiosa daucoides]]'' <small>Desf.</small> * ''[[Scabiosa delminiana]]'' <small>Abadžić</small> * ''[[Scabiosa drakensbergensis]]'' <small>B.L.Burtt</small> * ''[[Scabiosa eremophila]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Scabiosa farinosa]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Scabiosa fumarioides]]'' <small>Vis. & Pančić</small> * ''[[Scabiosa galianoi]]'' <small>Devesa, Ortega Oliv. & J.López</small> * ''[[Scabiosa holosericea]]'' <small>Bertol.</small> * ''[[Scabiosa hyrcanica]]'' <small>Steven</small> * ''[[Scabiosa imeretica]]'' <small>(Sommier & Levier) Sulak.</small> * ''[[Scabiosa incisa]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Scabiosa ispartaca]]'' <small>Yıld.</small> * ''[[Scabiosa japonica]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Scabiosa jezoensis]]'' <small>Nakai</small> * ''[[Scabiosa lacerifolia]]'' <small>Hayata</small> * ''[[Scabiosa lachnophylla]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Scabiosa libyca]]'' <small>Alavi</small> * ''[[Scabiosa lucida]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Scabiosa × lucidula]]'' <small>Beck</small> * ''[[Scabiosa mollissima]]'' <small>Viv.</small> * ''[[Scabiosa nitens]]'' <small>Roem. & Schult.</small> * ''[[Scabiosa ochroleuca]]'' <small>L.</small> * ''[[Scabiosa owerinii]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Scabiosa paphlagonica]]'' <small>Bornm.</small> * ''[[Scabiosa parielii]]'' <small>Maire</small> * ''[[Scabiosa parviflora]]'' <small>Desf.</small> * ''[[Scabiosa praemontana]]'' <small>Privalova</small> * ''[[Scabiosa pyrenaica]]'' <small>All.</small> * ''[[Scabiosa semipapposa]]'' <small>Salzm. ex DC.</small> * ''[[Scabiosa silenifolia]]'' <small>Waldst. & Kit.</small> * ''[[Scabiosa sirnakia]]'' <small>Yıld.</small> * ''[[Scabiosa sivrihisarica]]'' <small>Yıld.</small> * ''[[Scabiosa solymica]]'' <small>(Parolly, Eren & Nordt) Göktürk</small> * ''[[Scabiosa sosnowskyi]]'' <small>Sulak.</small> * ''[[Scabiosa taygetea]]'' <small>Boiss. & Heldr.</small> * ''[[Scabiosa tenuis]]'' <small>Spruner ex Boiss.</small> * ''[[Scabiosa thysdrusiana]]'' <small>Le Houér.</small> * ''[[Scabiosa transvaalensis]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Scabiosa triandra]]'' <small>L.</small> * ''[[Scabiosa triniifolia]]'' <small>Friv.</small> * ''[[Scabiosa tschiliensis]]'' <small>Grüning</small> * ''[[Scabiosa turolensis]]'' <small>Pau</small> * ''[[Scabiosa tuzluca]]'' <small>Yıld.</small> * ''[[Scabiosa tysonii]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Scabiosa velenovskiana]]'' <small>Bobrov</small> * ''[[Scabiosa vestina]]'' <small>Facchini ex W.D.J.Koch</small> * ''[[Scabiosa webbiana]]'' <small>D.Don</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa| ]] lg5if04jf7ymd0bk6r1jq7mkfbsnil6 2888787 2888786 2026-03-30T14:13:26Z Oesjaar 7467 Foto. 2888787 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Scabiosa columbaria Pink Mist.jpg |image_caption = ''Scabiosa columbaria'' |display_parents = 3 |taxon = Scabiosa |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753), nom. cons. |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Acura'' <small>Hill''</small> * ''Anisodens'' <small>Dulac</small> * ''Asterocephalus'' <small>Zinn</small> * ''Astrocephalus'' <small>Raf.</small> * ''Chetastrum'' <small>Neck.</small> * ''Columbaria'' <small>J.Presl & C.Presl</small> * ''Cyrtostemma'' <small>(Mert. & W.D.J.Koch) Spach</small> * ''Euptilia'' <small>Raf.</small> * ''Gonokeros'' <small>Raf.</small> * ''Pentena'' <small>Raf.</small> * ''Scabiosella'' <small>Tiegh.</small> * ''Sclerostemma'' <small>Schott</small> * ''Sixalix'' <small>Raf.</small> * ''Spongostemma'' <small>(Rchb.) Rchb.</small> * ''Trichopteris'' <small>Neck.</small> * ''Trochocephalus'' <small>(Mert. & W.D.J.Koch) Opiz</small> }} '''''Scabiosa''''' is 'n [[genus]] van eenjarige en meerjarige [[kruid]]e en [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Caprifoliaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Europa]]. In Suid-Afrika kom nege spesies voor en drie is deel van die [[fynbos]]-[[ekostreek]]. == Spesies == Daar is 67 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77165462-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Scabiosa adzharica]]'' <small>Schchian</small> * ''[[Scabiosa africana]]'' <small>L.</small> * ''[[Scabiosa albanensis]]'' <small>R.A.Dyer</small> * ''[[Scabiosa amoena]]'' <small>J.Jacq.</small> * ''[[Scabiosa andryalifolia]]'' <small>(Pau) Devesa</small> * ''[[Scabiosa angustiloba]]'' <small>(Sond.) B.L.Burtt ex Hutch.</small> * ''[[Scabiosa arenaria]]'' <small>Forssk.</small> * ''[[Scabiosa atropurpurea]]'' <small>L.</small> * ''[[Scabiosa austroafricana]]'' <small>Heine</small> * ''[[Scabiosa balcanica]]'' <small>(Velen.) Velen.</small> * ''[[Scabiosa × beauverdiana]]'' <small>Palez.</small> * ''[[Scabiosa bipinnata]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Scabiosa buekiana]]'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''[[Scabiosa canescens]]'' <small>Waldst. & Kit.</small> * ''[[Scabiosa cartenniana]]'' <small>A.Pons & Quézel</small> * ''[[Scabiosa cephalarioides]]'' <small>Lojac.</small> * ''[[Scabiosa cinerea]]'' <small>Lapeyr. ex Lam.</small> * ''[[Scabiosa colchica]]'' <small>Steven</small> * ''[[Scabiosa columbaria]]'' <small>L.</small> * ''[[Scabiosa correvoniana]]'' <small>Sommier & Levier</small> * ''[[Scabiosa corsica]]'' <small>(Litard.) Gamisans</small> * ''[[Scabiosa crinita]]'' <small>Kotschy & Boiss.</small> * ''[[Scabiosa daucoides]]'' <small>Desf.</small> * ''[[Scabiosa delminiana]]'' <small>Abadžić</small> * ''[[Scabiosa drakensbergensis]]'' <small>B.L.Burtt</small> * ''[[Scabiosa eremophila]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Scabiosa farinosa]]'' <small>Coss.</small> * ''[[Scabiosa fumarioides]]'' <small>Vis. & Pančić</small> * ''[[Scabiosa galianoi]]'' <small>Devesa, Ortega Oliv. & J.López</small> * ''[[Scabiosa holosericea]]'' <small>Bertol.</small> * ''[[Scabiosa hyrcanica]]'' <small>Steven</small> * ''[[Scabiosa imeretica]]'' <small>(Sommier & Levier) Sulak.</small> * ''[[Scabiosa incisa]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Scabiosa ispartaca]]'' <small>Yıld.</small> * ''[[Scabiosa japonica]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Scabiosa jezoensis]]'' <small>Nakai</small> * ''[[Scabiosa lacerifolia]]'' <small>Hayata</small> * ''[[Scabiosa lachnophylla]]'' <small>Kitag.</small> * ''[[Scabiosa libyca]]'' <small>Alavi</small> * ''[[Scabiosa lucida]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Scabiosa × lucidula]]'' <small>Beck</small> * ''[[Scabiosa mollissima]]'' <small>Viv.</small> * ''[[Scabiosa nitens]]'' <small>Roem. & Schult.</small> * ''[[Scabiosa ochroleuca]]'' <small>L.</small> * ''[[Scabiosa owerinii]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Scabiosa paphlagonica]]'' <small>Bornm.</small> * ''[[Scabiosa parielii]]'' <small>Maire</small> * ''[[Scabiosa parviflora]]'' <small>Desf.</small> * ''[[Scabiosa praemontana]]'' <small>Privalova</small> * ''[[Scabiosa pyrenaica]]'' <small>All.</small> * ''[[Scabiosa semipapposa]]'' <small>Salzm. ex DC.</small> * ''[[Scabiosa silenifolia]]'' <small>Waldst. & Kit.</small> * ''[[Scabiosa sirnakia]]'' <small>Yıld.</small> * ''[[Scabiosa sivrihisarica]]'' <small>Yıld.</small> * ''[[Scabiosa solymica]]'' <small>(Parolly, Eren & Nordt) Göktürk</small> * ''[[Scabiosa sosnowskyi]]'' <small>Sulak.</small> * ''[[Scabiosa taygetea]]'' <small>Boiss. & Heldr.</small> * ''[[Scabiosa tenuis]]'' <small>Spruner ex Boiss.</small> * ''[[Scabiosa thysdrusiana]]'' <small>Le Houér.</small> * ''[[Scabiosa transvaalensis]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Scabiosa triandra]]'' <small>L.</small> * ''[[Scabiosa triniifolia]]'' <small>Friv.</small> * ''[[Scabiosa tschiliensis]]'' <small>Grüning</small> * ''[[Scabiosa turolensis]]'' <small>Pau</small> * ''[[Scabiosa tuzluca]]'' <small>Yıld.</small> * ''[[Scabiosa tysonii]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Scabiosa velenovskiana]]'' <small>Bobrov</small> * ''[[Scabiosa vestina]]'' <small>Facchini ex W.D.J.Koch</small> * ''[[Scabiosa webbiana]]'' <small>D.Don</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa| ]] ngzguel6dg9i975zoxnpuj1cas9dvrl Sjabloon:Taksonomie/Polpoda 10 459524 2888792 2026-03-30T14:21:29Z Oesjaar 7467 Nuwe taksonoom. 2888792 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Polpoda |parent=Molluginaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} hcbomrahdxupicmrke9ynidrsyenivq Egbert Hirschfelder 0 459525 2888794 2026-03-30T14:24:24Z Ramzanka2000 202205 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1327841496|Egbert Hirschfelder]]" 2888794 wikitext text/x-wiki '''Egbert Hirschfelder''' (13 Julie 1942 – 31 Mei 2022) was 'n Duitse roeier. In 1963–1964 het hy 'n Europese titel en 'n Olimpiese goue medalje in die vierspan met stuurman gewen. Hy het toe na [[Agt (rowing)|agt]] items oorgeskakel en in 1967 nog 'n Europese titel en in 1968 'n Olimpiese goue medalje gewen. p4cxmycu3pntwb9oa86yocjx6bc2ocu 2888856 2888794 2026-03-30T18:46:25Z Dumbassman 62009 [[:Kategorie:Geboortes in 1942]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2888856 wikitext text/x-wiki '''Egbert Hirschfelder''' (13 Julie 1942 – 31 Mei 2022) was 'n Duitse roeier. In 1963–1964 het hy 'n Europese titel en 'n Olimpiese goue medalje in die vierspan met stuurman gewen. Hy het toe na [[Agt (rowing)|agt]] items oorgeskakel en in 1967 nog 'n Europese titel en in 1968 'n Olimpiese goue medalje gewen. [[Kategorie:Geboortes in 1942]] r5bu3divdgyf6zgwa2mgxenifcaqbmm 2888857 2888856 2026-03-30T18:46:40Z Dumbassman 62009 [[:Kategorie:Sterftes in 2022]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2888857 wikitext text/x-wiki '''Egbert Hirschfelder''' (13 Julie 1942 – 31 Mei 2022) was 'n Duitse roeier. In 1963–1964 het hy 'n Europese titel en 'n Olimpiese goue medalje in die vierspan met stuurman gewen. Hy het toe na [[Agt (rowing)|agt]] items oorgeskakel en in 1967 nog 'n Europese titel en in 1968 'n Olimpiese goue medalje gewen. [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] s597y16w9ea365s3aelwyz1zttybams 2888858 2888857 2026-03-30T18:46:58Z Dumbassman 62009 [[:Kategorie:Duitse atlete]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2888858 wikitext text/x-wiki '''Egbert Hirschfelder''' (13 Julie 1942 – 31 Mei 2022) was 'n Duitse roeier. In 1963–1964 het hy 'n Europese titel en 'n Olimpiese goue medalje in die vierspan met stuurman gewen. Hy het toe na [[Agt (rowing)|agt]] items oorgeskakel en in 1967 nog 'n Europese titel en in 1968 'n Olimpiese goue medalje gewen. [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] [[Kategorie:Duitse atlete]] sxsnri34xcknrkels3rrys5cwyzx3xg 2888860 2888858 2026-03-30T18:48:44Z Dumbassman 62009 2888860 wikitext text/x-wiki '''Egbert Hirschfelder''' (13 Julie 1942 – 31 Mei 2022) was 'n Duitse roeier. In 1963–1964 het hy 'n Europese titel en 'n Olimpiese goue medalje in die vierspan met stuurman gewen. Hy het toe na [[Agt (rowing)|agt]] items oorgeskakel en in 1967 nog 'n Europese titel en in 1968 'n Olimpiese goue medalje gewen.<ref name=sports-ref>{{cite Sports-Reference |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/hi/egbert-hirschfelder-1.html |title=Egbert Hirschfelder |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417220748/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/hi/egbert-hirschfelder-1.html |archive-date=2020-04-17}}</ref><ref name=r2>[http://www.sport-komplett.de/sport-komplett/sportarten/r/rudern/hst/68.html Rudern – Europameisterschaften (Herren – Vierer m.Stm.)], [http://www.sport-komplett.de/sport-komplett/sportarten/r/rudern/hst/69.html Rudern – Europameisterschaften (Herren – Achter)]. sport-komplett.de</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Hirschfelder, Egbert}} [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] [[Kategorie:Duitse atlete]] f8ffckoo2dkb95i2tuysh021jx837dh 2888861 2888860 2026-03-30T18:49:05Z Dumbassman 62009 2888861 wikitext text/x-wiki '''Egbert Hirschfelder''' (13 Julie 1942 – 31 Mei 2022) was 'n Duitse roeier. In 1963–1964 het hy 'n Europese titel en 'n Olimpiese goue medalje in die vierspan met stuurman gewen. Hy het toe na [[Agt (rowing)|agt]] items oorgeskakel en in 1967 nog 'n Europese titel en in 1968 'n Olimpiese goue medalje gewen.<ref name=r2>[http://www.sport-komplett.de/sport-komplett/sportarten/r/rudern/hst/68.html Rudern – Europameisterschaften (Herren – Vierer m.Stm.)], [http://www.sport-komplett.de/sport-komplett/sportarten/r/rudern/hst/69.html Rudern – Europameisterschaften (Herren – Achter)]. sport-komplett.de</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Hirschfelder, Egbert}} [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] [[Kategorie:Duitse atlete]] blcip6w4hc63451c3vl675svu7g89gf Scabiosa albanensis 0 459526 2888816 2026-03-30T17:07:23Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2888816 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Scabiosa albanensis | authority = R.A.Dyer, (1934) | synonyms = }} '''''Scabiosa albanensis''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] in die [[fynbos]], [[renosterveld]] en grasvelde voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2742-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:319680-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/3baf82af-55a9-4e70-b7b6-d4b0a5c4ecb4 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa albanensis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 388c80zz3v0m1cd798a6awja5qabpd2 2888817 2888816 2026-03-30T17:08:40Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Ai! 2888817 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Scabiosa albanensis | authority = R.A.Dyer, (1934) | synonyms = }} '''''Scabiosa albanensis''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] in die [[fynbos]], [[renosterveld]] en grasvelde voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2742-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:319680-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/3baf82af-55a9-4e70-b7b6-d4b0a5c4ecb4 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|albanensis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] dcj5j96eiw4356gvedt16e0blxfvjqu Bespreking:Scabiosa albanensis 1 459527 2888820 2026-03-30T17:17:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888820 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Scabiosa 1 459528 2888821 2026-03-30T17:18:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888821 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Polpoda capensis 1 459529 2888822 2026-03-30T17:18:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888822 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Sapporo Brouerye 1 459530 2888829 2026-03-30T17:51:24Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2888829 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Sjabloon:Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023 10 459531 2888831 2026-03-30T18:00:18Z SpesBona 2720 Nuwe sjabloon 2888831 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = Vrouesokkerwêreldbekerstadions 2023 | title = Stadions van die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]] in Australië en Nieu-Seeland | listclass = hlist |group1 = [[Australië]] |list1 = * [[Suncorpstadion|Brisbane-stadion]] • [[Hindmarsh-stadion]] • [[Melbourne Reghoekige Stadion]] • [[Perth Ovaal]] • [[Stadium Australia]] • [[Sydney Voetbalstadion]] |group2 = [[Nieu-Seeland]] |list2 = * [[Forsyth Barr-stadion|Dunedin-stadion]] • [[Edenparkstadion]] • [[Waikatostadion]] • [[Westpacstadion]] }}<noinclude> [[Kategorie:Sokkersjablone]] </noinclude> 5q4o753k02v82ulggw6s9z8cnhd2qqs Wojciech Szczęsny 0 459532 2888836 2026-03-30T18:10:25Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Infobox football biography | name = Wojciech Szczęsny | image = [[Lêer:Wojciech Szczęsny.png|240px]] | caption = Szczęsny in 2025 | full_name = Wojciech Tomasz Szczęsny<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Poland |publisher=FIFA |page=22 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018...' 2888836 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Wojciech Szczęsny | image = [[Lêer:Wojciech Szczęsny.png|240px]] | caption = Szczęsny in 2025 | full_name = Wojciech Tomasz Szczęsny<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Poland |publisher=FIFA |page=22 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|4|18|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/wojciech-szcz%c4%99sny-229880/ |title=Wojciech Szczęsny |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 March 2020}}</ref> | birth_place = [[Warskou]], [[Pole]] | height = 1,95 m<ref>{{cite web |title=Szczęsny |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/3543/wojciech-szczesny |access-date=10 January 2025 |publisher=FC Barcelona}}</ref> | position = Doelwagter | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 25 | youthyears1 = 2004–2005 | youthclubs1 = Agrykola Warsaw | youthyears2 = 2005–2006 | youthclubs2 = [[Legia Warskou]] | youthyears3 = 2006–2009 | youthclubs3 = [[:en:Arsenal F.C. Academy|Arsenal]] | years1 = 2009–2017 | clubs1 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps1 = 132 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2010 | clubs2 = → [[Brentford FC|Brentford]] (leen) | caps2 = 28 | goals2 = 0 | years3 = 2015–2017 | clubs3 = → [[AS Roma|Roma]] (leen) | caps3 = 72 | goals3 = 0 | years4 = 2017–2024 | clubs4 = [[Juventus FC|Juventus]] | caps4 = 200 | goals4 = 0 | years5 = 2024– | clubs5 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps5 = 21 | goals5 = 0 | nationalyears1 = 2007–2010 | nationalteam1 = [[:en:Poland national under-20 football team|Pole o/20]] | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2009–2012 | nationalteam2 = [[:en:Poland national under-21 football team|Pole o/21]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2009–2024 | nationalteam3 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] | nationalcaps3 = 84 | nationalgoals3 = 0 | club-update = 9 November 2025 }} '''Wojciech Tomasz Szczęsny''' (<small>[[Pools|Poolse]] uitspraak:</small> [ˈvɔjt͡ɕɛx ˈtɔmaʂ ˈʂt͡ʂɛ̃snɨ]; gebore [[18 April]] [[1990]]) is ’n [[Pole|Poolse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n doelwagter speel vir die [[La Liga]]-klub [[FC Barcelona|Barcelona]]. Nadat hy sy klubloopbaan by [[Legia Warskou]] begin het, het Szczęsny in Januarie 2006 by [[Arsenal F.C.|Arsenal]] aangesluit. Hy het sy professionele debuut in 2009 gemaak. Ná ’n leningstydperk by [[Brentford FC|Brentford]] die volgende seisoen, het hy later die eerste-keuse doelwagter van die Londense klub geword. Hy het twee [[FA Cup|FA Bekers]] gewen en ook die Premierliga Goue Handskoen in 2013/14 saam met [[Petr Čech]] gedeel. In 2015 is hy vir twee agtereenvolgende seisoene aan die Italiaanse klub [[AS Roma|Roma]] uitgeleen. Sy goeie spel daar het vir hom ’n skuif na die kampioenspan [[Juventus-sokkerklub|Juventus]] in 2017 besorg. In sy eerste seisoen was hy meestal ’n plaasvervanger vir [[Gianluigi Buffon]], maar hy het steeds ’n plaaslike dubbel gewen. Die volgende seisoen het hy Buffon se plek as eerste doelwagter oorgeneem en sy tweede [[Serie A]]-titel gewen. Sy vertonings het hom ook in 2019 ’n benoeming vir die [[Lef Jasjin|Jasjin]]-trofee besorg. Hy het daarna nog ’n ligatitel gewen en ook die toekenning as beste doelwagter in Serie A ontvang. In 2024 het hy kortliks uit professionele sokker getree, maar het gou teruggekeer en by Barcelona aangesluit, waar hy in sy eerste seisoen ’n plaaslike driekuns gewen het. Op internasionale vlak het Szczęsny 84 wedstryde vir [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] gespeel tussen 2009 en 2024. Hy was deel van die span tydens [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|Euro 2012]] op eie bodem. Hy het ook aan nog drie [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskappe]] ([[Europese Sokkerkampioenskap 2016|2016]], 2020 en 2024) deelgeneem, asook twee [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekertoernooie]] ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Szczęsny, Wojciech}} [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] hutxbskvt3ogr321lya8ugxec1pc23g Scabiosa incisa 0 459533 2888848 2026-03-30T18:26:29Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2888848 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Scabiosa incisa | authority = Mill., (1768) | synonyms = }} '''''Scabiosa incisa''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]], kuslangs vanaf Bokbaai tot by [[Grahamstown]], voor. Die spesie is deel van [[fynbos]]-[ekostreek]. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2742-13 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:319921-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/80bf0e89-801a-4686-9a79-749be8842bb4 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|incisa]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 1wr36hrtjyphvpkym040yhi9du8agzz 2888849 2888848 2026-03-30T18:26:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888849 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Scabiosa incisa | authority = Mill., (1768) | synonyms = }} '''''Scabiosa incisa''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]], kuslangs vanaf Bokbaai tot by [[Grahamstown]], voor. Die spesie is deel van [[fynbos]]-[[ekostreek]]. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2742-13 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:319921-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/80bf0e89-801a-4686-9a79-749be8842bb4 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|incisa]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] rajupwdhkzz7u81c9ns8296h03vpc77 Bespreking:Scabiosa incisa 1 459534 2888853 2026-03-30T18:30:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888853 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Jerzy Dudek 0 459535 2888866 2026-03-30T19:15:35Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Infobox football biography | name = Jerzy Dudek | image = [[Lêer:Jerzy Dudek (cropped).jpg|240px]] | caption = Dudek in 2007 | full_name = Jerzy Henryk Dudek<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=9948|title=Acta del partido celebrado el 19 de diciembre de 2009, en Madrid|trans-title=Minutes of the match held on 19 December 2009, in Madrid|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date...' 2888866 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jerzy Dudek | image = [[Lêer:Jerzy Dudek (cropped).jpg|240px]] | caption = Dudek in 2007 | full_name = Jerzy Henryk Dudek<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=9948|title=Acta del partido celebrado el 19 de diciembre de 2009, en Madrid|trans-title=Minutes of the match held on 19 December 2009, in Madrid|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=15 June 2019|archive-url=https://archive.today/20190615021725/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=9948|archive-date=15 June 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1973|3|23|df=y}} | birth_place = [[Rybnik]], [[Pole]]<ref>{{cite web|url=http://www.liverpoolfc.tv/team/squad/dudek/|title=Jerzy Dudek|publisher=Liverpool F.C.|access-date=7 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20061216111234/http://www.liverpoolfc.tv/team/squad/dudek/|archive-date=16 December 2006}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/157/4509.html|title=Jerzy DUDEK|newspaper=El Mundo|language=es|access-date=18 December 2019}}</ref> | height = 1,88 m<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/documents/tournaments/cwc/CWC_2005_sl-latest.xls|title=FIFA Club World Championship Japan 2005 – Official rosters|publisher=FIFA|date=4 December 2005|access-date=23 December 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051219093824/http://www.fifa.com/documents/tournaments/cwc/CWC_2005_sl-latest.xls|archive-date=19 December 2005}}</ref> | position = Doelwagter | currentclub = | youthyears1 = 1985–1991 | youthclubs1 = [[Concordia Knurów|Górnik Knurów]] | years1 = 1991–1995 | clubs1 = [[Concordia Knurów]] | caps1 = 119 | goals1 = 0 | years2 = 1995–1996 | clubs2 = [[GKS Tychy|Sokół Tychy]] | caps2 = 15 | goals2 = 0 | years3 = 1996–2001 | clubs3 = [[Feyenoord]] | caps3 = 139 | goals3 = 0 | years4 = 2001–2007 | clubs4 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | caps4 = 127 | goals4 = 0 | years5 = 2007–2011 | clubs5 = [[Real Madrid]] | caps5 = 2 | goals5 = 0 | totalcaps = 402 | totalgoals = 0 | nationalyears1 = 1998–2013 | nationalteam1 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] | nationalcaps1 = 60 | nationalgoals1 = 0 }} '''Jerzy Henryk Dudek''' (gebore [[23 Maart]] [[1973]]) is ’n [[Pole|Poolse]] voormalige professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n doelwagter gespeel het. Nadat hy sy loopbaan in sy tuisland begin het, het hy suksesvolle tye in Nederland by [[Feyenoord]] en in Engeland by [[Liverpool FC|Liverpool]] gehad. Hy het in ses seisoene 186 amptelike wedstryde vir Liverpool gespeel en sy bekendste vertoning was in die glorieryke [[UEFA Champions League|Kampioeneliga]]-eindstryd teen [[AC Milan|Milan]] in 2005, waar hy twee strafskoppe gekeer het nadat die wedstryd 3–3 geëindig het. Hy het ook vier jaar by [[Real Madrid]] deurgebring. Dudek het 60 keer vir [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] gespeel en was vir baie jare een van die spelers met die meeste wedstryde in sy posisie. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dudek, Jerzy}} [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] n8k8y449atwj455lzx11outho8b6w4v 2888872 2888866 2026-03-30T19:23:29Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2888872 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jerzy Dudek | image = [[Lêer:Jerzy Dudek (cropped).jpg|240px]] | caption = Dudek in 2007 | full_name = Jerzy Henryk Dudek<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=9948|title=Acta del partido celebrado el 19 de diciembre de 2009, en Madrid|trans-title=Minutes of the match held on 19 December 2009, in Madrid|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=15 June 2019|archive-url=https://archive.today/20190615021725/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=9948|archive-date=15 June 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1973|3|23|df=y}} | birth_place = Rybnik, [[Pole]]<ref>{{cite web|url=http://www.liverpoolfc.tv/team/squad/dudek/|title=Jerzy Dudek|publisher=Liverpool F.C.|access-date=7 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20061216111234/http://www.liverpoolfc.tv/team/squad/dudek/|archive-date=16 December 2006}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/157/4509.html|title=Jerzy DUDEK|newspaper=El Mundo|language=es|access-date=18 December 2019}}</ref> | height = 1,88 m<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/documents/tournaments/cwc/CWC_2005_sl-latest.xls|title=FIFA Club World Championship Japan 2005 – Official rosters|publisher=FIFA|date=4 December 2005|access-date=23 December 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051219093824/http://www.fifa.com/documents/tournaments/cwc/CWC_2005_sl-latest.xls|archive-date=19 December 2005}}</ref> | position = Doelwagter | currentclub = | youthyears1 = 1985–1991 | youthclubs1 = [[Concordia Knurów|Górnik Knurów]] | years1 = 1991–1995 | clubs1 = [[Concordia Knurów]] | caps1 = 119 | goals1 = 0 | years2 = 1995–1996 | clubs2 = [[GKS Tychy|Sokół Tychy]] | caps2 = 15 | goals2 = 0 | years3 = 1996–2001 | clubs3 = [[Feyenoord]] | caps3 = 139 | goals3 = 0 | years4 = 2001–2007 | clubs4 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | caps4 = 127 | goals4 = 0 | years5 = 2007–2011 | clubs5 = [[Real Madrid]] | caps5 = 2 | goals5 = 0 | totalcaps = 402 | totalgoals = 0 | nationalyears1 = 1998–2013 | nationalteam1 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] | nationalcaps1 = 60 | nationalgoals1 = 0 }} '''Jerzy Henryk Dudek''' (gebore [[23 Maart]] [[1973]]) is ’n [[Pole|Poolse]] voormalige professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n doelwagter gespeel het. Nadat hy sy loopbaan in sy tuisland begin het, het hy suksesvolle tye in Nederland by [[Feyenoord]] en in Engeland by [[Liverpool FC|Liverpool]] gehad. Hy het in ses seisoene 186 amptelike wedstryde vir Liverpool gespeel en sy bekendste vertoning was in die glorieryke [[UEFA Champions League|Kampioeneliga]]-eindstryd teen [[AC Milan|Milan]] in 2005, waar hy twee strafskoppe gekeer het nadat die wedstryd 3–3 geëindig het. Hy het ook vier jaar by [[Real Madrid]] deurgebring. Dudek het 60 keer vir [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] gespeel en was vir baie jare een van die spelers met die meeste wedstryde in sy posisie. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dudek, Jerzy}} [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] k3ec21j2j1n6iu9v1u0knr9eigx9bmw Scabiosa tysonii 0 459536 2888867 2026-03-30T19:18:05Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2888867 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Scabiosa tysonii | authority = [[Louisa Bolus|L.Bolus]], (1917) | synonyms = }} '''''Scabiosa tysonii''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]] voor. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2742-17 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:320216-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/048d156b-c738-4d28-b181-491e8a2cdd55 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|tysonii]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] f3cfiokvarh3yy0os5n5290q70kv1tj Bespreking:Scabiosa tysonii 1 459537 2888868 2026-03-30T19:19:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888868 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Scabiosa vestina 0 459538 2888873 2026-03-30T19:25:19Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2888873 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Scabiosa vestina | authority = Facchini ex W.D.J.Koch, (1843) | synonyms =* ''Asterocephalus vestinus'' <small>(Facchini ex W.D.J.Koch) Facchini ex Rchb.</small> }} '''''Scabiosa vestina''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Italië]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:320235-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|vestina]] [[Kategorie:Flora van Italië]] [[Kategorie:Endemiese plante van Italië]] kxe25krcbajoouv3dcg6blogqywtydq Bespreking:Scabiosa vestina 1 459539 2888877 2026-03-30T19:27:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888877 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Wikipedia:Interessante brokkies/144 4 459540 2888878 2026-03-30T19:30:12Z SpesBona 2720 'n Nuwe interessante brokkie oor Korea se ekonomiese omwenteling ná die Korea-oorlog 2888878 wikitext text/x-wiki ... dat ná die [[Korea-oorlog]] dié skiereiland se ekonomiese landskap drasties verander het? Tydens en kort ná die [[Japannese Keiserryk|Japannese koloniale tydperk]] het die ekonomie in die vrugbare [[Suid-Korea]] hom veral op landbou toegespits, terwyl die nywerhede veral in die ryk aan mineraalbronne [[Noord-Korea]] saamgetrek was. kmbghw93rx9te5hcvcgjaipmmghjdje Scabiosa turolensis 0 459541 2888880 2026-03-30T19:32:07Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2888880 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Scabiosa turolensis | authority = Pau, (1887) | synonyms = }} '''''Scabiosa turolensis''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Marokko]] en [[Spanje]]. == Infraspesies == Die spesie het drie infraspesies: * ''Scabiosa turolensis subsp. grosii'' <small>(Pau) Greuter & Burdet</small> * ''Scabiosa turolensis subsp. turolensis'' * ''Scabiosa turolensis subsp. weyleri'' <small>(Pau) Romo</small> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:320214-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|turolensis]] [[Kategorie:Flora van Marokko]] [[Kategorie:Flora van Spanje]] 2zrf9hwhvdc0a9xt66ci3ffgr0djqgk 2888882 2888880 2026-03-30T19:34:38Z Oesjaar 7467 /* Infraspesies */ Skakel 2888882 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Scabiosa turolensis | authority = Pau, (1887) | synonyms = }} '''''Scabiosa turolensis''''' is 'n meerjarige [[struik]] wat deel van die Caprifoliaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Marokko]] en [[Spanje]]. == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Scabiosa turolensis subsp. grosii'' <small>(Pau) Greuter & Burdet</small> * ''Scabiosa turolensis subsp. turolensis'' * ''Scabiosa turolensis subsp. weyleri'' <small>(Pau) Romo</small> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:320214-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Scabiosa|turolensis]] [[Kategorie:Flora van Marokko]] [[Kategorie:Flora van Spanje]] a01i8l956fth0te4fvzp5a5ucxzvxv3 Bespreking:Scabiosa turolensis 1 459542 2888881 2026-03-30T19:34:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888881 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Kogelbergia 0 459543 2888890 2026-03-30T19:47:11Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2888890 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Kogelbergia |authority = Rourke, (2000) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Kogelbergia''''' is 'n [[genus]] van [[sukkulent]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Aizoaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is twee [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1015361-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Kogelbergia phylicoides]]'' <small>(A.DC.) Rourke</small> * ''[[Kogelbergia verticillata]]'' <small>([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Rourke.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kogelbergia| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] aof3dlfhwht3z20z5r1uykl3hrlk2yw 2888891 2888890 2026-03-30T19:49:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888891 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Kogelbergia |authority = Rourke, (2000) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Kogelbergia''''' is 'n [[genus]] van medium [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Stilbaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is twee [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1015361-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Kogelbergia phylicoides]]'' <small>(A.DC.) Rourke</small> * ''[[Kogelbergia verticillata]]'' <small>([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Rourke.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kogelbergia| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] dblqvpmfee2u8ofsqwf1jc5ov2twa6g 2888898 2888891 2026-03-30T20:11:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888898 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Kogelbergia phylicoides observation in Sout Cape DC, South Africa; March 2020 (4 of 4).jpg |image_caption = ''Kogelbergia phylicoides'' |display_parents = 3 |taxon = Kogelbergia |authority = Rourke, (2000) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Kogelbergia''''' is 'n [[genus]] van medium [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Stilbaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is twee [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1015361-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Kogelbergia phylicoides]]'' <small>(A.DC.) Rourke</small> * ''[[Kogelbergia verticillata]]'' <small>([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Rourke.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kogelbergia| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] l568nw3ybnt6mrecm5euoilozi9deix Bespreking:Kogelbergia 1 459544 2888892 2026-03-30T19:50:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888892 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Kogelbergia verticillata 0 459545 2888894 2026-03-30T20:05:54Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2888894 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kogelbergia verticillata | authority = ([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Rourke, (2000) | synonyms =* ''Phylica mucronata'' <small>[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Phylica verticillata'' <small>(Eckl. & Zeyh.) D.Dietr.</small> * ''Stilbe chorisepala'' <small>Suess.</small> * ''Stilbe mucronata'' <small>N.E.Br.</small> * ''Stilbe mucronata var. cuspidata'' <small>H.Pearson</small> * ''Stilbe verticillata'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Moldenke</small> * ''Stilbe verticillata var. cuspidata'' <small>(H.Pearson) Moldenke</small> * ''Trichocephalus verticillatus'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> }} '''''Kogelbergia verticillata''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Stilbaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en die [[Wes-Kaap]], vanaf die [[Hottentots-Hollandberge]] tot by die [[Kogelberg]] en ooswaarts tot by die [[Riviersonderendberge]], asook die berge rondom [[Napier]], voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 7&nbsp;597&nbsp;km², is deel van [[fynbos]]-[[ekostreek]] en blom van Mei tot Oktober. == Galery == <gallery> Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5378.jpg Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5379-01.jpg Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5379.jpg Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5381.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=6405-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1015362-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/51f64f55-4673-434e-b43a-17dfcf14e38e Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kogelbergia|verticillata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] k0c80k0dqqw8z8ir40c9t5l4rz8drsx 2888895 2888894 2026-03-30T20:07:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888895 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kogelbergia verticillata | authority = ([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Rourke, (2000) | synonyms =* ''Phylica mucronata'' <small>[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Phylica verticillata'' <small>(Eckl. & Zeyh.) D.Dietr.</small> * ''Stilbe chorisepala'' <small>Suess.</small> * ''Stilbe mucronata'' <small>N.E.Br.</small> * ''Stilbe mucronata var. cuspidata'' <small>H.Pearson</small> * ''Stilbe verticillata'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Moldenke</small> * ''Stilbe verticillata var. cuspidata'' <small>(H.Pearson) Moldenke</small> * ''Trichocephalus verticillatus'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> }} '''''Kogelbergia verticillata''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Stilbaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en die [[Wes-Kaap]] en kom vanaf die [[Hottentots-Hollandberge]] tot by die [[Kogelberg]] en ooswaarts tot by die [[Riviersonderendberge]], asook die berge rondom [[Napier]] voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 7&nbsp;597&nbsp;km², is deel van [[fynbos]]-[[ekostreek]] en blom van Mei tot Oktober. == Galery == <gallery> Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5378.jpg Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5379-01.jpg Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5379.jpg Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5381.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=6405-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1015362-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/51f64f55-4673-434e-b43a-17dfcf14e38e Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kogelbergia|verticillata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 5norqd9zohw833tacjvdv6ylncz1lz7 2888896 2888895 2026-03-30T20:07:31Z Oesjaar 7467 Ai! 2888896 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kogelbergia verticillata | authority = ([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Rourke, (2000) | synonyms =* ''Phylica mucronata'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Phylica verticillata'' <small>(Eckl. & Zeyh.) D.Dietr.</small> * ''Stilbe chorisepala'' <small>Suess.</small> * ''Stilbe mucronata'' <small>N.E.Br.</small> * ''Stilbe mucronata var. cuspidata'' <small>H.Pearson</small> * ''Stilbe verticillata'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Moldenke</small> * ''Stilbe verticillata var. cuspidata'' <small>(H.Pearson) Moldenke</small> * ''Trichocephalus verticillatus'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> }} '''''Kogelbergia verticillata''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Stilbaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en die [[Wes-Kaap]] en kom vanaf die [[Hottentots-Hollandberge]] tot by die [[Kogelberg]] en ooswaarts tot by die [[Riviersonderendberge]], asook die berge rondom [[Napier]] voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 7&nbsp;597&nbsp;km², is deel van [[fynbos]]-[[ekostreek]] en blom van Mei tot Oktober. == Galery == <gallery> Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5378.jpg Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5379-01.jpg Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5379.jpg Kogelbergia verticillata 1DS-II 3-5381.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=6405-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1015362-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/51f64f55-4673-434e-b43a-17dfcf14e38e Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kogelbergia|verticillata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 7b09ll14794kb36p1b0cmxit0w9axo6 Bespreking:Kogelbergia verticillata 1 459546 2888897 2026-03-30T20:09:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888897 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Kogelbergia phylicoides 0 459547 2888899 2026-03-30T20:17:33Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2888899 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Kogelbergia phylicoides | authority = (A.DC.) Rourke, (2000) | synonyms =* ''Campylostachys phylicoides'' <small>Sond.</small> * ''Stilbe phylicoides'' <small>A.DC.</small> }} '''''Kogelbergia phylicoides''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Stilbaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en die [[Wes-Kaap]] en kom in die [[Langeberge]] tussen [[Swellendam]] en [[Riversdal]] voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 499&nbsp;km², is deel van [[fynbos]]-[[ekostreek]] en blom van Oktober tot November. == Galery == <gallery> Kogelbergia phylicoides observation in Sout Cape DC, South Africa; March 2020 (1 of 4) 01.jpg Kogelbergia phylicoides observation in Sout Cape DC, South Africa; March 2020 (2 of 4).jpg Kogelbergia phylicoides observation in Sout Cape DC, South Africa; March 2020 (3 of 4).jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=6405-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1015363-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/46bb2289-d93f-4372-b872-67ad81911d14 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kogelbergia|phylicoides]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] pn7a06fyaf79sk9pt28ehiqt7eb7a5o Bespreking:Kogelbergia phylicoides 1 459548 2888900 2026-03-30T20:19:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888900 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Zbigniew Boniek 1 459549 2888901 2026-03-30T20:21:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888901 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Jerzy Dudek 1 459550 2888902 2026-03-30T20:21:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888902 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Grzegorz Lato 1 459551 2888903 2026-03-30T20:22:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888903 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Wojciech Szczęsny 1 459552 2888904 2026-03-30T20:22:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888904 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Kategorie:Kogelbergia 14 459553 2888905 2026-03-30T20:25:20Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie 2888905 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Stilbaceae]] bsgk4ocyg0xavndo17f19u6yrumcip7 Old Dog, New Tricks 0 459554 2888915 2026-03-30T21:46:53Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2888915 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Old Dog, New Tricks | skepper = Víctor García León | regisseur = {{ubl|Víctor García León|Alberto de Toro}} | rolverdeling = {{ubl|[[Luis Zahera]]|[[Lucía Caraballo]]}} | oorsprongsland = [[Spanje]] | taal = [Spaans], oorgeklank in [[Engels]] | aantal_seisoene = 1 | aantal_episodes = 9 | uitvoerende_vervaardiger = {{ubl|Aitor Gabilondo|Jota Aceytuno}} | maatskappy = Alea Media | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2025|10|03|df=yes}} }} '''''Old Dog, New Tricks''''' ([[Spaans]]: '''''Animal''''') is 'n [[Spanje|Spaanse]] minireeks vir [[televisie]] wat deur Víctor García León geskep is.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/television/series/luis-zahera-demuestra-que-animal-comedia-simpatica-que-habria-agradecido-tijera_2025100268de22ff6c793a7e6988ee1b.html|website=La Razón|title=Luis Zahera demuestra que es un 'Animal' en una comedia simpática que habría agradecido tijera|date=2 October 2025|first=Adrián|last=Cámara}}</ref> Hy was ook die mederegisseur. Die hoofkarakters is Luis Zahera en Lucía Caraballo. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=right |image1=Goyas 2023 - Luis Zahera (cropped).jpg|caption1=Luis Zahera |image2=Malaga Film Festival 2025 - Lucia Caraballo-1 (cropped).jpg|caption2=Lucía Caraballo }}}} ==Rolverdeling== * Luis Zahera as Antón<ref name="televisero">{{Cite web|url=https://eltelevisero.huffingtonpost.es/2025/10/quien-es-quien-en-animal-conoce-a-todos-los-personajes-de-la-nueva-serie-de-netflix-con-luis-zahera/|website=El Televisero|via=HuffPost|date=October 2025|title=Quién es quién en 'Animal': Conoce a todos los personajes de la nueva serie de Netflix con Luis Zahera|access-date=3 October 2025}}</ref> * Lucía Caraballo as Uxía<ref name="televisero" /> * Carmen Ruiz as Sabela<ref name="televisero" /> * Antonio Durán "Morris" as Vicente<ref name="televisero" /> ==Storielyn== Die verhaal gaan oor die growwe plattelandse [[veearts]] Antón van die fiktiewe dorp Topomorto wat sy kliënte verloor en teen sy sin by 'n diereboetiek werk kry wat deur sy niggie Uxía bestuur word.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/television/series/luis-zahera-demuestra-que-animal-comedia-simpatica-que-habria-agradecido-tijera_2025100268de22ff6c793a7e6988ee1b.html|date=2 October 2025|title=Luis Zahera demuestra que es un 'Animal' en una comedia simpática que habría agradecido tijera|first=Adrián|last=Cámara|website=La Razón |publisher=Prensa Ibérica}}</ref><ref>{{Cite web|website=El Correo Gallego|url=https://www.elcorreogallego.es/santiago/2025/08/18/luis-zahera-netflix-comedia-animal-grabada-en-santiago-y-alrededores-120738197.html|title=Grabada en Santiago y alrededores y de lo más 'Animal': así es la nueva comedia con la que Luis Zahera tiene fecha de regreso a Netflix|first=Rodrigo|last=Paz|date=19 August 2025|publisher=Prensa Ibérica}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|30817086}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Old Dog, New Tricks (TV series)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse rolprente]] 926z01o51znfujdhrvhalxh841toi0w 2888918 2888915 2026-03-30T21:56:50Z BurgertB 2401 2888918 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Old Dog, New Tricks | skepper = Víctor García León | regisseur = {{ubl|Víctor García León|Alberto de Toro}} | rolverdeling = {{ubl|[[Luis Zahera]]|[[Lucía Caraballo]]}} | oorsprongsland = [[Spanje]] | taal = [Spaans], oorgeklank in [[Engels]] | aantal_seisoene = 1 | aantal_episodes = 9 | uitvoerende_vervaardiger = {{ubl|Aitor Gabilondo|Jota Aceytuno}} | maatskappy = Alea Media | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2025|10|03|df=yes}} }} '''''Old Dog, New Tricks''''' ([[Spaans]]: '''''Animal''''') is 'n [[Spanje|Spaanse]] minireeks van 2025 vir [[televisie]] wat deur Víctor García León geskep is.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/television/series/luis-zahera-demuestra-que-animal-comedia-simpatica-que-habria-agradecido-tijera_2025100268de22ff6c793a7e6988ee1b.html|website=La Razón|title=Luis Zahera demuestra que es un 'Animal' en una comedia simpática que habría agradecido tijera|date=2 October 2025|first=Adrián|last=Cámara}}</ref> Hy was ook die mederegisseur. Die hoofkarakters is Luis Zahera en Lucía Caraballo. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=right |image1=Goyas 2023 - Luis Zahera (cropped).jpg|caption1=Luis Zahera |image2=Malaga Film Festival 2025 - Lucia Caraballo-1 (cropped).jpg|caption2=Lucía Caraballo }}}} ==Rolverdeling== * Luis Zahera as Antón<ref name="televisero">{{Cite web|url=https://eltelevisero.huffingtonpost.es/2025/10/quien-es-quien-en-animal-conoce-a-todos-los-personajes-de-la-nueva-serie-de-netflix-con-luis-zahera/|website=El Televisero|via=HuffPost|date=October 2025|title=Quién es quién en 'Animal': Conoce a todos los personajes de la nueva serie de Netflix con Luis Zahera|access-date=3 October 2025}}</ref> * Lucía Caraballo as Uxía<ref name="televisero" /> * Carmen Ruiz as Sabela<ref name="televisero" /> * Antonio Durán "Morris" as Vicente<ref name="televisero" /> ==Storielyn== Die verhaal gaan oor die growwe plattelandse [[veearts]] Antón van die fiktiewe dorp Topomorto wat sy kliënte verloor en teen sy sin by 'n diereboetiek werk kry wat deur sy niggie Uxía bestuur word.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/television/series/luis-zahera-demuestra-que-animal-comedia-simpatica-que-habria-agradecido-tijera_2025100268de22ff6c793a7e6988ee1b.html|date=2 October 2025|title=Luis Zahera demuestra que es un 'Animal' en una comedia simpática que habría agradecido tijera|first=Adrián|last=Cámara|website=La Razón |publisher=Prensa Ibérica}}</ref><ref>{{Cite web|website=El Correo Gallego|url=https://www.elcorreogallego.es/santiago/2025/08/18/luis-zahera-netflix-comedia-animal-grabada-en-santiago-y-alrededores-120738197.html|title=Grabada en Santiago y alrededores y de lo más 'Animal': así es la nueva comedia con la que Luis Zahera tiene fecha de regreso a Netflix|first=Rodrigo|last=Paz|date=19 August 2025|publisher=Prensa Ibérica}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|30817086}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Old Dog, New Tricks (TV series)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse rolprente]] s5g8uvuwq5vkt3h6o3ttxwt6kmj3yac 2888919 2888918 2026-03-30T21:57:52Z BurgertB 2401 2888919 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Old Dog, New Tricks | skepper = Víctor García León | regisseur = {{ubl|Víctor García León|Alberto de Toro}} | rolverdeling = {{ubl|Luis Zahera|Lucía Caraballo}} | oorsprongsland = [[Spanje]] | taal = [Spaans], oorgeklank in [[Engels]] | aantal_seisoene = 1 | aantal_episodes = 9 | uitvoerende_vervaardiger = {{ubl|Aitor Gabilondo|Jota Aceytuno}} | maatskappy = Alea Media | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2025|10|03|df=yes}} }} '''''Old Dog, New Tricks''''' ([[Spaans]]: '''''Animal''''') is 'n [[Spanje|Spaanse]] minireeks van 2025 vir [[televisie]] wat deur Víctor García León geskep is.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/television/series/luis-zahera-demuestra-que-animal-comedia-simpatica-que-habria-agradecido-tijera_2025100268de22ff6c793a7e6988ee1b.html|website=La Razón|title=Luis Zahera demuestra que es un 'Animal' en una comedia simpática que habría agradecido tijera|date=2 October 2025|first=Adrián|last=Cámara}}</ref> Hy was ook die mederegisseur. Die hoofkarakters is Luis Zahera en Lucía Caraballo. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=right |image1=Goyas 2023 - Luis Zahera (cropped).jpg|caption1=Luis Zahera |image2=Malaga Film Festival 2025 - Lucia Caraballo-1 (cropped).jpg|caption2=Lucía Caraballo }}}} ==Rolverdeling== * Luis Zahera as Antón<ref name="televisero">{{Cite web|url=https://eltelevisero.huffingtonpost.es/2025/10/quien-es-quien-en-animal-conoce-a-todos-los-personajes-de-la-nueva-serie-de-netflix-con-luis-zahera/|website=El Televisero|via=HuffPost|date=October 2025|title=Quién es quién en 'Animal': Conoce a todos los personajes de la nueva serie de Netflix con Luis Zahera|access-date=3 October 2025}}</ref> * Lucía Caraballo as Uxía<ref name="televisero" /> * Carmen Ruiz as Sabela<ref name="televisero" /> * Antonio Durán "Morris" as Vicente<ref name="televisero" /> ==Storielyn== Die verhaal gaan oor die growwe plattelandse [[veearts]] Antón van die fiktiewe dorp Topomorto wat sy kliënte verloor en teen sy sin by 'n diereboetiek werk kry wat deur sy niggie Uxía bestuur word.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/television/series/luis-zahera-demuestra-que-animal-comedia-simpatica-que-habria-agradecido-tijera_2025100268de22ff6c793a7e6988ee1b.html|date=2 October 2025|title=Luis Zahera demuestra que es un 'Animal' en una comedia simpática que habría agradecido tijera|first=Adrián|last=Cámara|website=La Razón |publisher=Prensa Ibérica}}</ref><ref>{{Cite web|website=El Correo Gallego|url=https://www.elcorreogallego.es/santiago/2025/08/18/luis-zahera-netflix-comedia-animal-grabada-en-santiago-y-alrededores-120738197.html|title=Grabada en Santiago y alrededores y de lo más 'Animal': así es la nueva comedia con la que Luis Zahera tiene fecha de regreso a Netflix|first=Rodrigo|last=Paz|date=19 August 2025|publisher=Prensa Ibérica}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|30817086}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Old Dog, New Tricks (TV series)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse rolprente]] isf3cat81crl3ucyijqf0hnm5mv4luk 2888920 2888919 2026-03-30T21:59:59Z BurgertB 2401 Besig 2888920 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Old Dog, New Tricks | beeld = | skepper = Víctor García León | regisseur = {{ubl|Víctor García León|Alberto de Toro}} | rolverdeling = {{ubl|Luis Zahera|Lucía Caraballo}} | oorsprongsland = [[Spanje]] | taal = [[Spaans]], oorgeklank in [[Engels]] | aantal_seisoene = 1 | aantal_episodes = 9 | uitvoerende_vervaardiger = {{ubl|Aitor Gabilondo|Jota Aceytuno}} | maatskappy = Alea Media | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2025|10|03|df=yes}} }} '''''Old Dog, New Tricks''''' ([[Spaans]]: '''''Animal''''') is 'n [[Spanje|Spaanse]] minireeks van 2025 vir [[televisie]] wat deur Víctor García León geskep is.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/television/series/luis-zahera-demuestra-que-animal-comedia-simpatica-que-habria-agradecido-tijera_2025100268de22ff6c793a7e6988ee1b.html|website=La Razón|title=Luis Zahera demuestra que es un 'Animal' en una comedia simpática que habría agradecido tijera|date=2 October 2025|first=Adrián|last=Cámara}}</ref> Hy was ook die mederegisseur. Die hoofkarakters is Luis Zahera en Lucía Caraballo. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=right |image1=Goyas 2023 - Luis Zahera (cropped).jpg|caption1=Luis Zahera |image2=Malaga Film Festival 2025 - Lucia Caraballo-1 (cropped).jpg|caption2=Lucía Caraballo }}}} ==Rolverdeling== * Luis Zahera as Antón<ref name="televisero">{{Cite web|url=https://eltelevisero.huffingtonpost.es/2025/10/quien-es-quien-en-animal-conoce-a-todos-los-personajes-de-la-nueva-serie-de-netflix-con-luis-zahera/|website=El Televisero|via=HuffPost|date=October 2025|title=Quién es quién en 'Animal': Conoce a todos los personajes de la nueva serie de Netflix con Luis Zahera|access-date=3 October 2025}}</ref> * Lucía Caraballo as Uxía<ref name="televisero" /> * Carmen Ruiz as Sabela<ref name="televisero" /> * Antonio Durán "Morris" as Vicente<ref name="televisero" /> ==Storielyn== Die verhaal gaan oor die growwe plattelandse [[veearts]] Antón van die fiktiewe dorp Topomorto wat sy kliënte verloor en teen sy sin by 'n diereboetiek werk kry wat deur sy niggie Uxía bestuur word.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/television/series/luis-zahera-demuestra-que-animal-comedia-simpatica-que-habria-agradecido-tijera_2025100268de22ff6c793a7e6988ee1b.html|date=2 October 2025|title=Luis Zahera demuestra que es un 'Animal' en una comedia simpática que habría agradecido tijera|first=Adrián|last=Cámara|website=La Razón |publisher=Prensa Ibérica}}</ref><ref>{{Cite web|website=El Correo Gallego|url=https://www.elcorreogallego.es/santiago/2025/08/18/luis-zahera-netflix-comedia-animal-grabada-en-santiago-y-alrededores-120738197.html|title=Grabada en Santiago y alrededores y de lo más 'Animal': así es la nueva comedia con la que Luis Zahera tiene fecha de regreso a Netflix|first=Rodrigo|last=Paz|date=19 August 2025|publisher=Prensa Ibérica}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|30817086}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Old Dog, New Tricks (TV series)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse rolprente]] ro4fyo83br5eya3ub9mienpav4zx4yx 2888921 2888920 2026-03-30T22:13:24Z BurgertB 2401 Klaar 2888921 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Old Dog, New Tricks | beeld = | skepper = Víctor García León | regisseur = {{ubl|Víctor García León|Alberto de Toro}} | rolverdeling = {{ubl|Luis Zahera|Lucía Caraballo}} | oorsprongsland = [[Spanje]] | taal = [[Spaans]], oorgeklank in [[Engels]] | aantal_seisoene = 1 | aantal_episodes = 9 | uitvoerende_vervaardiger = {{ubl|Aitor Gabilondo|Jota Aceytuno}} | maatskappy = Alea Media | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2025|10|03|df=yes}} }} '''''Old Dog, New Tricks''''' ([[Spaans]]: '''''Animal''''') is 'n [[Spanje|Spaanse]] minireeks van 2025 vir [[televisie]] wat deur Víctor García León geskep is.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/television/series/luis-zahera-demuestra-que-animal-comedia-simpatica-que-habria-agradecido-tijera_2025100268de22ff6c793a7e6988ee1b.html|website=La Razón|title=Luis Zahera demuestra que es un 'Animal' en una comedia simpática que habría agradecido tijera|date=2 October 2025|first=Adrián|last=Cámara}}</ref> Hy was ook die mederegisseur. Die hoofkarakters is Luis Zahera en Lucía Caraballo. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=right |image1=Goyas 2023 - Luis Zahera (cropped).jpg|caption1=Luis Zahera |image2=Malaga Film Festival 2025 - Lucia Caraballo-1 (cropped).jpg|caption2=Lucía Caraballo }}}} ==Rolverdeling== * Luis Zahera as Antón<ref name="televisero">{{Cite web|url=https://eltelevisero.huffingtonpost.es/2025/10/quien-es-quien-en-animal-conoce-a-todos-los-personajes-de-la-nueva-serie-de-netflix-con-luis-zahera/|website=El Televisero|via=HuffPost|date=October 2025|title=Quién es quién en 'Animal': Conoce a todos los personajes de la nueva serie de Netflix con Luis Zahera|access-date=3 October 2025}}</ref> * Lucía Caraballo as Uxía<ref name="televisero" /> * Carmen Ruiz as Sabela<ref name="televisero" /> * Antonio Durán "Morris" as Vicente<ref name="televisero" /> ==Storielyn== Die verhaal gaan oor die growwe plattelandse [[veearts]] Antón van die fiktiewe dorp Topomorto wat sy kliënte verloor en teen sy sin by 'n diereboetiek werk kry wat deur sy niggie Uxía bestuur word.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/television/series/luis-zahera-demuestra-que-animal-comedia-simpatica-que-habria-agradecido-tijera_2025100268de22ff6c793a7e6988ee1b.html|date=2 October 2025|title=Luis Zahera demuestra que es un 'Animal' en una comedia simpática que habría agradecido tijera|first=Adrián|last=Cámara|website=La Razón |publisher=Prensa Ibérica}}</ref><ref>{{Cite web|website=El Correo Gallego|url=https://www.elcorreogallego.es/santiago/2025/08/18/luis-zahera-netflix-comedia-animal-grabada-en-santiago-y-alrededores-120738197.html|title=Grabada en Santiago y alrededores y de lo más 'Animal': así es la nueva comedia con la que Luis Zahera tiene fecha de regreso a Netflix|first=Rodrigo|last=Paz|date=19 August 2025|publisher=Prensa Ibérica}}</ref> ==Uitreiking en benoemings== Die reeks is op 3 Oktober 2025 deur [[Netflix]] uitgereik.<ref>{{Cite web|url=https://es.hollywoodreporter.com/mira-el-trailer-oficial-de-animal-la-nueva-comedia-de-netflix/|website=The Hollywood Reporter|date=8 September 2025|title=Mira el tráiler oficial de Animal, la nueva comedia de Netflix|first=Julieta|last=Chávez}}</ref> Dit is vir verskeie Spaanse televisiepryse benoem, soos die Forquéprys vir beste reeks en vir beste akteur (Zahera) en die Feroxprys vir beste komedie en vir beste akteur.<ref>{{Cite web|url=https://www.20minutos.es/cinemania/noticias/palmares-completo-premios-feroz-los-domingos-vence-sirat-2026_6924765_0.html|website=Cinemanía|via=20minutos.es|title=Palmarés completo de los Premios Feroz 2026: 'Los domingos' puede con el efecto Óscar de 'Sirât'|first=Enrique|last=Abenia|date=25 January 2026|access-date=25 January 2026|language=es}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|30817086}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Old Dog, New Tricks (TV series)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse rolprente]] 5iethsc6umzreiknkpskmjrr792o93w Kategorie:Spaanse rolprente 14 459555 2888916 2026-03-30T21:51:02Z BurgertB 2401 Nuwe kategorie 2888916 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Films of Spain|Spaanse rolprente}} [[Kategorie:Kultuur in Spanje|Rolprente]] [[Kategorie:Rolprente volgens land]] q755yf63l49az6homz156p56kp9k48t Bespreking:Old Dog, New Tricks 1 459556 2888917 2026-03-30T21:55:28Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2888917 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Stilbe 0 459558 2888954 2026-03-31T07:50:18Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2888954 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Stilbe |authority = Berg., (1767) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Eurylobium'' <small>Hochst.</small> * ''Luehea'' <small>F.W.Schmidt</small> * ''Xeroplana'' <small>Briq.</small> }} '''''Stilbe''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Stilbaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is seswe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:41436-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Stilbe albiflora]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Stilbe ericoides]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Stilbe gymnopharyngia]]'' <small>(Rourke) Rourke</small> * ''[[Stilbe overbergensis]]'' <small>Rourke</small> * ''[[Stilbe rupestris]]'' <small>Compton</small> * ''[[Stilbe serrulata]]'' <small>(Hochst.) Rourke</small> * ''[[Stilbe vestita]]'' <small>P.J.Bergius</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Stilbe| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] n4wsv8y5zijp1drzdvmirvrmhv7iuwp 2888955 2888954 2026-03-31T07:51:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888955 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Stilbe ericoides 1DS-II 1-8209.jpg |image_caption = ''Stilbe ericoides'' |display_parents = 3 |taxon = Stilbe |authority = Berg., (1767) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Eurylobium'' <small>Hochst.</small> * ''Luehea'' <small>F.W.Schmidt</small> * ''Xeroplana'' <small>Briq.</small> }} '''''Stilbe''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Stilbaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is seswe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:41436-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Stilbe albiflora]]'' <small>E.Mey.</small> * ''[[Stilbe ericoides]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Stilbe gymnopharyngia]]'' <small>(Rourke) Rourke</small> * ''[[Stilbe overbergensis]]'' <small>Rourke</small> * ''[[Stilbe rupestris]]'' <small>Compton</small> * ''[[Stilbe serrulata]]'' <small>(Hochst.) Rourke</small> * ''[[Stilbe vestita]]'' <small>P.J.Bergius</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Stilbe| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] nlfgihsuufojsc32vomnixfg0ldxk2y 2888956 2888955 2026-03-31T07:52:11Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2888956 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Stilbe ericoides 1DS-II 1-8209.jpg |image_caption = ''Stilbe ericoides'' |display_parents = 3 |taxon = Stilbe |authority = Berg., (1767) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Eurylobium'' <small>Hochst.</small> * ''Luehea'' <small>F.W.Schmidt</small> * ''Xeroplana'' <small>Briq.</small> }} '''''Stilbe''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Stilbaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is seswe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:41436-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Stilbe albiflora]]'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''[[Stilbe ericoides]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Stilbe gymnopharyngia]]'' <small>(Rourke) Rourke</small> * ''[[Stilbe overbergensis]]'' <small>Rourke</small> * ''[[Stilbe rupestris]]'' <small>Compton</small> * ''[[Stilbe serrulata]]'' <small>(Hochst.) Rourke</small> * ''[[Stilbe vestita]]'' <small>P.J.Bergius</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Stilbe| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] ad98hhcvcfhu7qhbw4yef38gjem7yd7 2888957 2888956 2026-03-31T07:53:07Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2888957 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Stilbe ericoides 1DS-II 1-8209.jpg |image_caption = ''Stilbe ericoides'' |display_parents = 3 |taxon = Stilbe |authority = Berg., (1767) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Eurylobium'' <small>Hochst.</small> * ''Luehea'' <small>F.W.Schmidt</small> * ''Xeroplana'' <small>Briq.</small> }} '''''Stilbe''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Stilbaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is seswe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:41436-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Stilbe albiflora]]'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''[[Stilbe ericoides]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) L.</small> * ''[[Stilbe gymnopharyngia]]'' <small>(Rourke) Rourke</small> * ''[[Stilbe overbergensis]]'' <small>Rourke</small> * ''[[Stilbe rupestris]]'' <small>Compton</small> * ''[[Stilbe serrulata]]'' <small>(Hochst.) Rourke</small> * ''[[Stilbe vestita]]'' <small>[[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Stilbe| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] qc1tkkz8nqhrljn8pmxlcsb0gilgqd2 2888963 2888957 2026-03-31T08:37:40Z Aliwal2012 39067 /* Spesies */ ai! 2888963 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Stilbe ericoides 1DS-II 1-8209.jpg |image_caption = ''Stilbe ericoides'' |display_parents = 3 |taxon = Stilbe |authority = Berg., (1767) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Eurylobium'' <small>Hochst.</small> * ''Luehea'' <small>F.W.Schmidt</small> * ''Xeroplana'' <small>Briq.</small> }} '''''Stilbe''''' is 'n [[genus]] van klein [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Stilbaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is sewe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:41436-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Stilbe albiflora]]'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''[[Stilbe ericoides]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) L.</small> * ''[[Stilbe gymnopharyngia]]'' <small>(Rourke) Rourke</small> * ''[[Stilbe overbergensis]]'' <small>Rourke</small> * ''[[Stilbe rupestris]]'' <small>Compton</small> * ''[[Stilbe serrulata]]'' <small>(Hochst.) Rourke</small> * ''[[Stilbe vestita]]'' <small>[[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Stilbe| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 1cr4b68r022cvgo1fna6tgsko875hhx Kategorie:Sokker in Tsjeggië 14 459559 2888958 2026-03-31T07:54:40Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football in the Czech Republic|Sokker in Tsjeggië}} [[Kategorie:Sport in Tsjeggië]] [[Kategorie:Sokker in Europa|Sokker in Tsjeggië]] [[Kategorie:Sokker volgens land|Tsjeggië]]' 2888958 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football in the Czech Republic|Sokker in Tsjeggië}} [[Kategorie:Sport in Tsjeggië]] [[Kategorie:Sokker in Europa|Sokker in Tsjeggië]] [[Kategorie:Sokker volgens land|Tsjeggië]] hwazx9dzfyqhk07dr2t51sycg7e2ijp Stilbe ericoides 0 459560 2888960 2026-03-31T08:11:40Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2888960 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Stilbe ericoides | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) L., (1771) | synonyms =* ''Selago ericoides'' <small>L.</small> * ''Luehea ericoides'' <small>(L.) F.W.Schmidt</small> * ''Stilbe virgata'' <small>Poir.</small> }} '''''Stilbe ericoides''''' is 'n blomdraende [[struik]]ie wat deel van die Stilbaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Galery == <gallery> Stilbe ericoides 1DS-II 1-8202.jpg Stilbe ericoides 1DS-II 1-8206.jpg Stilbe ericoides 1DS-II 1-8225.jpg Stilbe ericoides 1DS-II 1-8226.jpg Stilbe ericoides 1DS-II 1-8227.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=918-4 REDLIST Sani] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:864851-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/fc8929f1-2bfd-4b53-ac46-67b66cfaa141 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Stilbe|ericoides]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] ejocgwb69fhw97re7en9n1t4jkimxww Kategorie:Stilbe 14 459561 2888961 2026-03-31T08:13:05Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie 2888961 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Stilbaceae]] bsgk4ocyg0xavndo17f19u6yrumcip7 Bespreking:Emirates-stadion 1 459562 2888968 2026-03-31T08:59:06Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2888968 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Pavel Nedvěd 0 459563 2888970 2026-03-31T09:11:47Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Infobox football biography | name = Pavel Nedvěd | image = [[Lêer:Pavel Nedvěd.jpg|240px]] | alt = | caption = Nedvěd in 2006 | full_name = Pavel Nedvěd<ref>{{cite web |url=https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/8213/files/allegati/8298/cu131.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 131 |trans-title=Official Statement No. 131 |publisher=Serie A |page=3 |date=23 December 2019 |access-date=31 October 2021 |language=it |archive-d...' 2888970 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pavel Nedvěd | image = [[Lêer:Pavel Nedvěd.jpg|240px]] | alt = | caption = Nedvěd in 2006 | full_name = Pavel Nedvěd<ref>{{cite web |url=https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/8213/files/allegati/8298/cu131.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 131 |trans-title=Official Statement No. 131 |publisher=Serie A |page=3 |date=23 December 2019 |access-date=31 October 2021 |language=it |archive-date=30 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030234114/https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/8213/files/allegati/8298/cu131.pdf |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1972|8|30|df=y}} | birth_place = [[Cheb]], [[Tsjeggo-Slowakye]] | height = 1,77 m<ref>{{cite web |title=Pavel Nedvěd |url=http://www.juventus.com/site/ita/TAS_schedagiocatoreprimasquadra_AABB522BE0F142728637A83A4A2EE428.asp |publisher=Juventus |access-date = 20 April 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081218093133/http://www.juventus.com/site/ita/TAS_schedagiocatoreprimasquadra_AABB522BE0F142728637A83A4A2EE428.asp |archive-date = 18 December 2008 }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Al Shabab FC|Al Shabab]] (sportdirekteur) | youthyears1 = 1977–1985 | youthclubs1 = TJ Skalná | youthyears2 = 1985–1986 | youthclubs2 = [[FK Hvězda Cheb|RH Cheb]] | youthyears3 = 1986–1990 | youthclubs3 = [[Viktoria Plzeň|Škoda Plzeň]] | years1 = 1990–1992 | clubs1 = [[Viktoria Plzeň|Škoda Plzeň]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 1990–1992 | clubs2 = → [[Dukla Praag]] (leen) | caps2 = 19 | goals2 = 3 | years3 = 1992–1996 | clubs3 = [[Sparta Praag]] | caps3 = 97 | goals3 = 23 | years4 = 1996–2001 | clubs4 = [[SS Lazio|Lazio]] | caps4 = 138 | goals4 = 33 | years5 = 2001–2009 | clubs5 = [[Juventus FC|Juventus]] | caps5 = 247 | goals5 = 51 | totalcaps = 501 | totalgoals = 110 | nationalyears1 = 1992–1993 | nationalteam1 = Tsjeggo-Slowakye o/21 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1994–2006 | nationalteam2 = [[Tsjeggiese nasionale sokkerspan|Tsjeggië]] | nationalcaps2 = 91 | nationalgoals2 = 18 }} '''Pavel Nedvěd''' (gebore 30 Augustus 1972) is ’n [[Tsjeggië|Tsjeggiese]] voormalige professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n middelveldspeler gespeel het. Hy word wyd beskou as een van die grootste Tsjeggiese spelers van alle tye en hy het talle trofeë gewen saam met die Italiaanse klubs [[SS Lazio|Lazio]] en [[Juventus FC|Juventus]]. Hy het die laaste ooit [[UEFA Bekerwenner-beker|Bekerwenner-beker]] saam met Lazio gewen en Juventus gelei na die [[UEFA Champions League|Champions League]]-eindstryd in 2003.<ref>{{cite web|title=Pavel Nedvěd|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/czech_rep/squad/741685.stm|website=BBC News|publisher=BBC|access-date=21 September 2014|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306183848/http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/czech_rep/squad/741685.stm|url-status=live}}</ref> Nedvěd was ’n sleutelspeler in die Tsjeggiese span wat die eindstryd van die [[UEFA Europa-beker|Euro 1996]] by [[Wembley-stadion|Wembley]] gehaal het, waarna hy die aandag van groot Europese klubs getrek het. Hy was ook kaptein van die span tydens Euro 2004, waar hulle in die halfeindstryd deur die uiteindelike kampioene [[Griekse nasionale sokkerspan|Griekeland]] uitgeskakel is, en Nedvěd is in die Span van die Toernooi aangewys. Verder het Nedvěd sy span gehelp om vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|Wêreldbekertoernooi in 2006]] te kwalifiseer, vir die eerste keer sedert die ontbinding van Tsjeggo-Slowakye. As gevolg van sy vinnige en energieke lopies tydens wedstryde, het Nedvěd die bynaam ''Furia Ceca'' (Tsjeggiese Woede) van Italiaanse sokkeraanhangers gekry. Sy bynaam in Tsjeggies is ''Méďa''<ref>{{cite web|title=Pavel "Méďa" Nedvěd vydává v Itálii svou autobiografii|url=http://sport.tn.nova.cz/clanek/sport/fotbal/dalsi-fotbal/pavel-meda-nedved-vydava-v-italii-svou-autobiografii.html|publisher=TV Nova|access-date=11 August 2017|language=cs|archive-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629152224/https://sport.tn.nova.cz/clanek/sport/fotbal/dalsi-fotbal/pavel-meda-nedved-vydava-v-italii-svou-autobiografii.html|url-status=dead}}</ref> (Klein [[Beer]]), afkomstig van die ooreenkoms tussen sy van en die Tsjeggiese woord vir beer, ''Medvěd''. Met die wen van die Ballon d'Or in 2003 was Nedvěd die tweede Tsjeggiese speler wat die toekenning gewen het ná Josef Masopust en die eerste sedert die ontbinding van [[Tsjeggo-Slowakye]]. Gedurende sy loopbaan het Nedvěd baie ander individuele toekennings ontvang, insluitend die tweede Golden Foot-toekenning in 2004, Tsjeggiese Sokkerspeler van die Jaar (vier keer), en die Tsjeggiese Goue Bal (ses keer). Hy is ook deur [[Pelé]] aangewys as een van die [[:en:FIFA 100|FIFA 100]] en is ingesluit in die UEFA-span van die Jaar in 2003, 2004 en 2005. Nedvěd het ná die 2008/09 Serie A-seisoen uit professionele sokker getree. Nedvěd het 501 ligawedstryde op klubvlak gespeel (110 doele aangeteken), asook 91 keer vir die Tsjeggiese Republiek uitgedraf (18 doele aangeteken). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Nedvěd, Pavel}} [[Kategorie:Tsjeggiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] e31l6wyex3x9yqj3w2yx2ioiyjvi4ax 2888971 2888970 2026-03-31T09:19:01Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2888971 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pavel Nedvěd | image = [[Lêer:Pavel Nedvěd.jpg|240px]] | alt = | caption = Nedvěd in 2006 | full_name = Pavel Nedvěd<ref>{{cite web |url=https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/8213/files/allegati/8298/cu131.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 131 |trans-title=Official Statement No. 131 |publisher=Serie A |page=3 |date=23 December 2019 |access-date=31 October 2021 |language=it |archive-date=30 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030234114/https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/8213/files/allegati/8298/cu131.pdf |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1972|8|30|df=y}} | birth_place = [[Cheb]], [[Tsjeggo-Slowakye]] | height = 1,77 m<ref>{{cite web |title=Pavel Nedvěd |url=http://www.juventus.com/site/ita/TAS_schedagiocatoreprimasquadra_AABB522BE0F142728637A83A4A2EE428.asp |publisher=Juventus |access-date = 20 April 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081218093133/http://www.juventus.com/site/ita/TAS_schedagiocatoreprimasquadra_AABB522BE0F142728637A83A4A2EE428.asp |archive-date = 18 December 2008 }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Al Shabab FC|Al Shabab]] (sportdirekteur) | youthyears1 = 1977–1985 | youthclubs1 = TJ Skalná | youthyears2 = 1985–1986 | youthclubs2 = [[FK Hvězda Cheb|RH Cheb]] | youthyears3 = 1986–1990 | youthclubs3 = [[Viktoria Plzeň|Škoda Plzeň]] | years1 = 1990–1992 | clubs1 = [[Viktoria Plzeň|Škoda Plzeň]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 1990–1992 | clubs2 = → [[Dukla Praag]] (leen) | caps2 = 19 | goals2 = 3 | years3 = 1992–1996 | clubs3 = [[Sparta Praag]] | caps3 = 97 | goals3 = 23 | years4 = 1996–2001 | clubs4 = [[SS Lazio|Lazio]] | caps4 = 138 | goals4 = 33 | years5 = 2001–2009 | clubs5 = [[Juventus FC|Juventus]] | caps5 = 247 | goals5 = 51 | totalcaps = 501 | totalgoals = 110 | nationalyears1 = 1992–1993 | nationalteam1 = Tsjeggo-Slowakye o/21 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1994–2006 | nationalteam2 = [[Tsjeggiese nasionale sokkerspan|Tsjeggië]] | nationalcaps2 = 91 | nationalgoals2 = 18 }} '''Pavel Nedvěd''' (gebore 30 Augustus 1972) is ’n [[Tsjeggië|Tsjeggiese]] voormalige professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n middelveldspeler gespeel het. Hy word wyd beskou as een van die grootste Tsjeggiese spelers van alle tye en hy het talle trofeë gewen saam met die Italiaanse klubs [[SS Lazio|Lazio]] en [[Juventus FC|Juventus]]. Hy het die laaste ooit [[UEFA Bekerwenner-beker|Bekerwenner-beker]] saam met Lazio gewen en Juventus gelei na die [[UEFA Champions League|Champions League]]-eindstryd in 2003.<ref>{{cite web|title=Pavel Nedvěd|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/czech_rep/squad/741685.stm|website=BBC News|publisher=BBC|access-date=21 September 2014|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306183848/http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/czech_rep/squad/741685.stm|url-status=live}}</ref> Nedvěd was ’n sleutelspeler in die Tsjeggiese span wat die eindstryd van die [[UEFA Europa-beker|Euro 1996]] by [[Wembley-stadion|Wembley]] gehaal het, waarna hy die aandag van groot Europese klubs getrek het. Hy was ook kaptein van die span tydens Euro 2004, waar hulle in die halfeindstryd deur die uiteindelike kampioene [[Griekse nasionale sokkerspan|Griekeland]] uitgeskakel is, en Nedvěd is in die Span van die Toernooi aangewys. Verder het Nedvěd sy span gehelp om vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|Wêreldbekertoernooi in 2006]] te kwalifiseer, vir die eerste keer sedert die ontbinding van Tsjeggo-Slowakye. As gevolg van sy vinnige en energieke lopies tydens wedstryde, het Nedvěd die bynaam ''Furia Ceca'' (Tsjeggiese Woede) van Italiaanse sokkeraanhangers gekry. Sy bynaam in Tsjeggies is ''Méďa''<ref>{{cite web|title=Pavel "Méďa" Nedvěd vydává v Itálii svou autobiografii|url=http://sport.tn.nova.cz/clanek/sport/fotbal/dalsi-fotbal/pavel-meda-nedved-vydava-v-italii-svou-autobiografii.html|publisher=TV Nova|access-date=11 August 2017|language=cs|archive-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629152224/https://sport.tn.nova.cz/clanek/sport/fotbal/dalsi-fotbal/pavel-meda-nedved-vydava-v-italii-svou-autobiografii.html|url-status=dead}}</ref> (Klein [[Beer]]), afkomstig van die ooreenkoms tussen sy van en die Tsjeggiese woord vir beer, ''Medvěd''. Met die wen van die Ballon d'Or in 2003 was Nedvěd die tweede Tsjeggiese speler wat die toekenning gewen het ná Josef Masopust en die eerste sedert die ontbinding van [[Tsjeggo-Slowakye]]. Gedurende sy loopbaan het Nedvěd baie ander individuele toekennings ontvang, insluitend die tweede Golden Foot-toekenning in 2004, Tsjeggiese Sokkerspeler van die Jaar (vier keer), en die Tsjeggiese Goue Bal (ses keer). Hy is ook deur [[Pelé]] aangewys as een van die [[:en:FIFA 100|FIFA 100]] en is ingesluit in die UEFA-span van die Jaar in 2003, 2004 en 2005. Nedvěd het ná die 2008/09 Serie A-seisoen uit professionele sokker getree. Nedvěd het 501 ligawedstryde op klubvlak gespeel (110 doele aangeteken), asook 91 keer vir die Tsjeggiese Republiek uitgedraf (18 doele aangeteken). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Nedvěd, Pavel}} [[Kategorie:Tsjeggiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Lewende mense]] ogda86i85rgym3sj2ickabybarq2pvw Bespreking:Stilbe 1 459564 2888973 2026-03-31T09:34:22Z Oesjaar 7467 /* Naam... */ nuwe afdeling 2888973 wikitext text/x-wiki == Naam... == {{ping|Rooiratel}}, wat moet die artikel noem: Stilbe (plant) of Stilbe (genus)? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:34, 31 Maart 2026 (UTC) 3zxypvm35d3ymdr5pnkuy6j643onwtq Bespreking:Stilbe ericoides 1 459565 2888974 2026-03-31T09:35:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888974 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Stilbe vestita 0 459566 2888978 2026-03-31T10:14:51Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2888978 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Stilbe vestita | authority = [[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]], (1767) | synonyms =* ''Manettia pinastra'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Crantz</small> * ''Selago pinastra'' <small>L.</small> * ''Selago prunastri'' <small>L.</small> * ''Stilbe pinastra'' <small>(L.) L.</small> }} '''''Stilbe vestita''''' is 'n blomdraende [[struik]]ie wat deel van die Stilbaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] van die [[Kaapse Skiereiland]] tot by [[Houwhoek]] voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]]-[[ekostreek]] en blom van Junie tot Januarie. == Galery == <gallery> Stilbe vestita 1DS-II 1-8959.jpg Stilbe vestita 1DS-II 1-8960.jpg Stilbe vestita 1DS-II 1-8963.jpg Stilbe vestita 1DS-II 1-8977-01.jpg Stilbe vestita 1DS-II 1-9003.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=918-8 REDLIST Sani] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:864861-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/be43b8dc-794f-4f66-9f6e-8be4a17b6d88 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Stilbe|vestita]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] khnjwo1exyvuc5gh90gkeuskw5pt7oz Bespreking:Stilbe vestita 1 459567 2888979 2026-03-31T10:16:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888979 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Sjabloon:Taksonomie/Karomia 10 459568 2888984 2026-03-31T10:40:53Z Oesjaar 7467 Nuwe taksonoom 2888984 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Karomia |parent=Lamiaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 04vki6j5x72yd9kq9ugzd1hkemhe2wu Kategorie:Karomia 14 459569 2888988 2026-03-31T10:47:08Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie 2888988 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Lamiaceae]] lh2rilaiqtbctg6xalybtos1rawoelr Karomia 0 459570 2888991 2026-03-31T11:01:26Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2888991 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Karomia |authority = Dop, (1932) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Karomia''''' is 'n [[genus]] van [[Boom|bome]] wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Lamiaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], insluitend [[Madagaskar]], en [[Viëtnam]]. == Spesies == Daar is nege [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:41317-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Karomia fragrans]]'' <small>Dop</small> * ''[[Karomia gigas]]'' <small>(Faden) Verdc.</small> * ''[[Karomia humbertii]]'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> * ''[[Karomia macrocalyx]]'' <small>(Baker) R.Fern.</small> * ''[[Karomia madagascariensis]]'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> * ''[[Karomia microphylla]]'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> * ''[[Karomia mira]]'' <small>(Moldenke) R.Fern.</small> * ''[[Karomia speciosa]]'' <small>(Hutch. & Corbishley) R.Fern.</small> * ''[[Karomia tettensis]]'' <small>(Klotzsch) R.Fern.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Karomia| ]] 0e6s50mmgc8bdz2iwjbmxbjajyz4ka0 Bespreking:Karomia 1 459571 2888997 2026-03-31T11:17:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2888997 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Kategorie:Tsjeggiese sokkerklubs 14 459572 2888998 2026-03-31T11:25:09Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in the Czech Republic|Sokkerklubs in Tsjeggië}} [[Kategorie:Sokker in Tsjeggië|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]]' 2888998 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in the Czech Republic|Sokkerklubs in Tsjeggië}} [[Kategorie:Sokker in Tsjeggië|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]] ppayc1pns5mmk8iswoofeiqcqs6ux5f