Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 240 2889959 2538501 2026-04-04T12:53:59Z Aliwal2012 39067 hernoem na KuGompo City 2889959 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Oos-Londen | inheemse_naam = eMonti | ander_naam = KuGompo City | nedersetting_tipe = [[Stad]] | beeld_stadsilhoeët = City Hall Oxford Street.jpg | beeldbyskrif = <!-- Die stadsaal van Oos-Londen [verskuil byskrif...die beeld is verkeerdelk vervang deur Gebruiker:Kenzie Abraham op commons --> | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 32 |latm = 59 |lats = | longd = 27 |longm = 52 |longs = | provinsie = Oos-Kaap | distrik = | munisipaliteit = Buffalo City | stigtingsdatum = [[1847]]<ref name=established>{{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20–26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv–lii |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=10 September 2017 }}</ref> | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 156.70 | oppervlak_metro_km2 = 2536 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 267007 | bevolking_metro = 755200 | bevolkingsdigtheid_metro_km2 =297.8 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 70.1% | persent_kleurling = 11.6% | persent_asiër = 1.8% | persent_wit = 16.0% | persent_ander = 0.5% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Xhosa]] | demografie2_info1 = 61.8% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 21.2% | demografie2_titel3 = [[Afrikaans]] | demografie2_info3 = 13.3% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 3.8% | poskode = 5200 | poskode2 = 5201–5499 | skakelkode = 043 | sensuskode = 260113 | webwerf = [http://www.buffalocity.gov.za/ Buffalo City-munisipaliteit] }} '''Oos-Londen''' ([[Engels]]: ''East London'', [[Xhosa]]: ''eMonti''), amptelik '''KuGompo City''' sedert Februarie 2026,<ref name='bt_kg'>{{Cite web |title=East London and Graaff-Reinet are officially no more |url=https://businesstech.co.za/news/government/850166/east-london-and-graaff-reinet-are-officially-no-more/ |access-date=2026-02-07 |language=en}}</ref> is 'n stad in die [[Oos-Kaap]]provinsie van [[Suid-Afrika]]. Dit het sowat 267&nbsp;000 inwoners (volgens die [[2011]]-[[sensus]]) en vorm die belangrikste deel van die [[Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit]] wat in totaal sowat 755&nbsp;000 inwoners huisves, waarvan 642&nbsp;750 swart was, 58&nbsp;258 wit, 45&nbsp;442 bruin en 6&nbsp;241 Indiërs.<ref name="census2011" /> Dit lê aan die [[Indiese oseaan]]kus, tussen die [[Buffelsrivier (Oos-Kaap)|Buffels-]] en die [[Nahoonrivier]], en is die enigste stad in Suid-Afrika met 'n rivierhawe. [[Lêer:East london beach1.jpg|duimnael|links|Strand in Oos-Londen]] [[Pynappel]]s en [[mielie]]s is belangrike plaaslike uitvoerprodukte. Die hawe beskik ook oor die grootste graansilos in die land, met 'n kapasiteit van tot 76&nbsp;000 ton. Oos-Londen is 'n belangrike in- en uitvoerhawe vir nuwe [[motorvoertuie]] na die [[Amerikas]], die [[Verenigde Koninkryk]], [[Australië]], [[Japan]] en [[Volksrepubliek China|China]]. [[Koper]] afkomstig van [[Zambië]] en die [[Demokratiese Republiek van Kongo]] word ook per see uitgevoer. == Geskiedenis == [[Lêer:East london, approx 1900.jpg|duimnael|links|Oos-Londen rondom 1900]] Die stad is in [[1847]] as 'n vesting gestig ('n kruithuis is die enigste oorblyfsel van die destydse Fort Glamorgan). Tien jaar ná die stigting van Oos-Londen vestig meer as 2&nbsp;300 [[Duitsers|Duitse]] setlaars – oorwegend lede van die [[Duitse Legioen]], wat in die [[Krimoorlog]] geveg het – in die gebied. Plekname soos [[Berlyn, Oos-Kaap|Berlyn]], [[Hamburg, Oos-Kaap|Hamburg]] en Döhne getuig van die Duitse erfenis, maar ook Oos-Londen en [[King William’s Town]] het gebaat by hulle vaardighede en ondernemingsgees. In [[1914]] kry Oos-Londen stadstatus. Vandag is Oos-Londen een van Suid-Afrika se gewildste [[toeriste]]bestemmings met sowat sewe sonskynure per dag en talle [[strand|sandstrande]]. == NG gemeentes == {{Hoofartikel|NG gemeente Oos-Londen}} [[Lêer:NG kerkgebou Oos-Londen 1917.jpg|duimnael|links|Die eerste NG kerkgeboutjie in Oos-Londen was van sink gebou. Dié foto is omstreeks 1917 vir ''Ons Kerk Album'' geneem.]] Die eerste Afrikaanse gemeente in Oos-Londen was nie 'n NG gemeente nie, maar wel die ''Vrije Hollandse Gemeente van Oost-Londen'', ook gewoonweg genoem die ''Independente Gemeente'', wat deur ds. Jooste van Transvaal gestig is en sy eerste kerkraadsvergadering op [[6 April]] [[1896]] gehou het. Die gemeente het 'n sinkkerkie in St. Paulsweg opgerig waar die lekkergoedfabriek van Wilsons later jare sou staan. Die laaste kerkraadsvergadering van hierdie gemeente is op [[21 November]] [[1906]] gehou. Nou het die NG kerk oorgeneem en die eerste NG kerkraadsvergadering is op [[1 Mei]] [[1905]] gehou. Ds. [[Andrew Murray McGregor]] word op [[9 September]] [[1905]] bevestig en vertrek weer in [[1909]]. Die tweede leraar, ds. J.P. van Huyssteen, is op [[9 Julie]] [[1910]] bevestig. Op [[5 Oktober]] [[1915]] koop die kerk 'n erf in die hoofstraat aan vir die bou van 'n nuwe kerkgebou. Ds. Van Huyssteen, wat intussen na [[Riebeek-Wes]] vertrek het, gaan op versoek van die gemeente op reis deur die Vrystaat om by NG gemeentes geld vir die bou van die kerkgebou in te samel. Die gebou is op [[8 April]] [[1922]] ingewy deur ds. A.J. Pienaar, moderator. Weens die snelle uitbreiding van die stad, is die Wes-gemeente in [[1941]] afgestig en die Noord-gemeente in [[1946]]. Deur die jare is vele ander gemeentes gestig, maar 'n paar is mettertyd weer by ander ingelyf of het saamgesmelt. In [[2007]] was daar: Buffelsrivier ([[1962]]), Cambridge ([[1952]]), De Brug ([[1993]]), Gonubie ([[1986]]), Nahoon ([[1960]]), die [[NG gemeente Oos-Londen|moedergemeente]], Oos-Londen-Noord (1946) en Oos-Londen-Wesheuwels ([[1971]]). Die ring van Oos-Londen, wat die [[NG gemeente King William's Town]] insluit, het in 2007 sowat 1 200 belydende (volwasse) lidmate minder as in [[1990]] gehad. Die NG Sendinggemeente Oos-Londen is in [[1976]] gestig, asook etlike gemeentes van die eertydse NG Kerk in Afrika, wat vandag almal onder die VGK val. == Joodse gemeenskap == {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} Oos-Londen is in 1836 gestig as landingsplek en het in 1847 dorpstatus verkry. W. Barnett het in 1849 ’n gondkonsessie gekry, maar die eerste Joodse inwoner was Gustave Wetzlar, wat in 1861 uit [[Duitsland]] in die Kaap aangekom het en hom in 1873 as handelaar in Oos-Londen gevestig het. Hy was dorpsraadslid van 1881 af en het burgemeester geword in 1889. John Lewis Norton, ’n afstammeling van die [[1820-Setlaars]], was hoofkonstabel en bode van die hof. Die groei van die Joodse bevolking vanweë immigrasie en die toestroming tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] het gelei tot die stigting van die Joodse gemeente in 1901. Julius Myers en G.C. Deal, albei immigrante uit Engeland, het die leiding geneem in die gemeenskapslewe. Emmanuel Lipkin, later van [[Oudtshoorn]], het in 1903 uit Engeland gearriveer as predikant en ’n klein sinagoge is in gebruik geneem. Twintig jaar later is ’n groter sinagoge gebou. In 1958 is ’n klein Hervormde gemeente gestig. In sy bloeitydperk het die gemeenskap in die middel 1960’s uit sowat 1 200 siele bestaan. Daar was ’n aktiewe Joodse gemeenskapslewe met Hebreeuse skole, Sionistiese en ander organisasies, streekstakke van nasionale instellings en ’n buiteklub. Maar teen 2004 het dit gekrimp tot minder as 150, hoofsaaklik bejaarde individue, hoewel die vernaamste gemeenskapsorganisasies nog aan die gang was. Jode was aktief in die burgerlike samelewing en het, benewens Wetzlar, die volgende burgemeesters ingesluit: David Lazarus (1947–’48 en 1966–’68), Abraham Addleson (1957–’59) en Leo Laden (1962–’64).<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/east-Londen Jewish Virtual Library]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 10 November 2017.</ref> == Infrastruktuur == [[Lêer:Princess Elizabeth Graving Dock.JPG|duimnael|regs|280px|Die Princess Elizabeth-droogdok in Oos-Londen.]] Oos-Londen het 'n [[Oos-Londenlughawe|lughawe]] wat dit met die groot stede in [[Suid-Afrika]] verbind. Daar is ook 'n hawe en spoorlyne verbind die stad met [[Gauteng]], [[Port Elizabeth]], [[Kaapstad]] en [[Durban]]. Die [[N2]] nasionale pad verbind die stad met Durban en Port Elizabeth. Die [[N6 (Suid-Afrika)|N6]] begin by Oos-Londen en verbind die stad noordwaarts via [[Queenstown]] met [[Bloemfontein]] en die [[N1]] nasionale pad. == Sport == Die [[Blackburn Rovers (Suid-Afrika)|Blackburn Rovers]] speel in die [[National First Division]], die tweede vlak van [[sokker]] in Suid-Afrika, met hul tuiste in die [[Buffalo City-stadion]]. Dié stadion is tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] vir drie groepwedstryde ingespan. 'n Ander vername stadion is [[Buffalopark]] wat vir [[krieket]]wedstryde gebruik word en die [[Warriors (krieketspan)|Warriors]] huisves. Hier is tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] drie krieketwedstryde aangebied. Die [[Grens Bulldogs]] ding vir Oos-Londen in die jaarlikse [[Curriebeker]] mee en beslis hul tuiswedstryde in die Buffalo City-stadion. == Besienswaardighede == [[Lêer:South Africa East London Hood Point Lighthouse.jpg|duimnael|180px|Die Hood Point-vuurtoring]] * Die '''Raadsaal''' in die Victoriaanse renaissance-boustyl is 'n nasionale gedenkwaardigheid. Die [[kloktoring]] is aan die Britse koningin Victoria gewy. * Die '''Stasie van Oos-Londen''' is een van die oudste geboue in die stad en spog met die ou [[stoomlokomotief]] ''Stormberg'', wat in [[1903]] in Engeland gebou is. * Die St. Peterskerk is 'n nasionale gedenkwaardigheid uit die jaar [[1862]]. * Die [[Ann Bryant-kunsgalery]] van Oos-Londen toon skilderye van Suid-Afrikaanse en Britse kunstenaars. * 'n Gedenkteken van die Suid-Afrikaanse kunstenares [[Lippy Lipshitz]] herinner aan die [[Duitse]] setlaars, wat hulle hier ná die Krimoorlog in [[1857]] gevestig het en 'n groot bydrae tot die opbloei van handel en landbou in die gebied gelewer het. * Die '''Museum van Oos-Londen''' is die enigste plek ter wêreld waar 'n eier van die uitgestorwe reusevoël [[Dodo]], wat in [[1846]] vanuit [[Mauritius]] na Suid-Afrika gebring is, op spesiale versoek besigtig kan word. * Die '''John Baillie-gedenkteken''' in die hawe herdenk die historiese gebeurtenis van [[November]] [[1835]], toe die Britse vlag vir die eerste keer in die gebied gehys is. * Een van die eerste privaat huise, wat aan die oostelike oewer van die Buffelsrivier opgerig is, huisves vandag die '''Historiese Museum van Gately-huis'''. Dit is die oorspronklike tuiste van John Gately, die stigter van Oos-Londen. * Die [[Hood Pointvuurtoring]] is in [[1895]] in gebruik geneem. == Susterstede == * Gävle {{vlag|Swede}} * [[Leiden]] {{vlag|Nederland}} * Milwaukee County {{vlag|Verenigde State van Amerika}} == Sien ook == * [[Lys van nedersettings in Suid-Afrika]] * [[Duitse Setlaarsmonument]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), 1952. ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers. * [[Eric Rosenthal|Rosenthal, Eric]], 1978. ''Encyclopaedia of Southern Africa''. Cape Town and Johannesburg: Juta and Company Limited. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|East London|Oos-Londen}} * {{en}} {{Wikivoyage|East_London|Oos-Londen}} * {{en}} [http://www.buffalocity.gov.za/ Amptelike webwerf] {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|BUF}} {{SA grootste stede}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Oos-Londen| ]] [[Kategorie:Hawens in Suid-Afrika]] oxkhf2t7av78sfr4o0ct5w8xskvbn92 2889960 2889959 2026-04-04T13:11:15Z Aliwal2012 39067 kuGompo City verwysings 2889960 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Oos-Londen | inheemse_naam = eMonti | ander_naam = KuGompo City<ref>{{Cite web|title=East London, Graaff-Reinet among 21 SA towns set for renaming|url=https://iol.co.za/news/south-africa/2026-01-29-east-london-graaff-reinet-among-21-sa-towns-set-for-renaming/|website=IOL|date=29 January 2026|access-date=2026-01-30|language=en|first=Wendy|last=Dondolo}}</ref><ref>{{Cite web|title=Goodbye East London, hello KuGompo City, as name changes approved|url=https://www.theherald.co.za/news/2026-01-28-goodbye-east-london-hello-kugompo-city-as-name-changes-approved/|website=The Herald|date=2026-01-28|access-date=2026-01-30|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=East London is getting a new name|url=https://www.jacarandafm.com/shows/breakfast/east-london-getting-new-name/|website=Jacaranda FM|access-date=2026-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title=Here are the South African towns that could soon have new names|url=https://www.getaway.co.za/travel-news/here-are-the-south-african-towns-that-could-soon-have-new-names/|website=Getaway Magazine|date=2026-01-29|access-date=2026-01-30|first=Miriam|last=Kimvangu}}</ref> | nedersetting_tipe = [[Stad]] | beeld_stadsilhoeët = City Hall Oxford Street.jpg | beeldbyskrif = <!-- Die stadsaal van Oos-Londen [verskuil byskrif...die beeld is verkeerdelk vervang deur Gebruiker:Kenzie Abraham op commons --> | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 32 |latm = 59 |lats = | longd = 27 |longm = 52 |longs = | provinsie = Oos-Kaap | distrik = | munisipaliteit = Buffalo City | stigtingsdatum = [[1847]]<ref name=established>{{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20–26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv–lii |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=10 September 2017 }}</ref> | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 156.70 | oppervlak_metro_km2 = 2536 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 267007 | bevolking_metro = 755200 | bevolkingsdigtheid_metro_km2 =297.8 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 70.1% | persent_kleurling = 11.6% | persent_asiër = 1.8% | persent_wit = 16.0% | persent_ander = 0.5% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Xhosa]] | demografie2_info1 = 61.8% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 21.2% | demografie2_titel3 = [[Afrikaans]] | demografie2_info3 = 13.3% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 3.8% | poskode = 5200 | poskode2 = 5201–5499 | skakelkode = 043 | sensuskode = 260113 | webwerf = [http://www.buffalocity.gov.za/ Buffalo City-munisipaliteit] }} '''Oos-Londen''' ([[Engels]]: ''East London'', [[Xhosa]]: ''eMonti''), amptelik '''KuGompo City''' sedert Februarie 2026,<ref name='bt_kg'>{{Cite web |title=East London and Graaff-Reinet are officially no more |url=https://businesstech.co.za/news/government/850166/east-london-and-graaff-reinet-are-officially-no-more/ |access-date=2026-02-07 |language=en}}</ref> is 'n stad in die [[Oos-Kaap]]provinsie van [[Suid-Afrika]]. Dit het sowat 267&nbsp;000 inwoners (volgens die [[2011]]-[[sensus]]) en vorm die belangrikste deel van die [[Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit]] wat in totaal sowat 755&nbsp;000 inwoners huisves, waarvan 642&nbsp;750 swart was, 58&nbsp;258 wit, 45&nbsp;442 bruin en 6&nbsp;241 Indiërs.<ref name="census2011" /> Dit lê aan die [[Indiese oseaan]]kus, tussen die [[Buffelsrivier (Oos-Kaap)|Buffels-]] en die [[Nahoonrivier]], en is die enigste stad in Suid-Afrika met 'n rivierhawe. [[Lêer:East london beach1.jpg|duimnael|links|Strand in Oos-Londen]] [[Pynappel]]s en [[mielie]]s is belangrike plaaslike uitvoerprodukte. Die hawe beskik ook oor die grootste graansilos in die land, met 'n kapasiteit van tot 76&nbsp;000 ton. Oos-Londen is 'n belangrike in- en uitvoerhawe vir nuwe [[motorvoertuie]] na die [[Amerikas]], die [[Verenigde Koninkryk]], [[Australië]], [[Japan]] en [[Volksrepubliek China|China]]. [[Koper]] afkomstig van [[Zambië]] en die [[Demokratiese Republiek van Kongo]] word ook per see uitgevoer. == Geskiedenis == [[Lêer:East london, approx 1900.jpg|duimnael|links|Oos-Londen rondom 1900]] Die stad is in [[1847]] as 'n vesting gestig ('n kruithuis is die enigste oorblyfsel van die destydse Fort Glamorgan). Tien jaar ná die stigting van Oos-Londen vestig meer as 2&nbsp;300 [[Duitsers|Duitse]] setlaars – oorwegend lede van die [[Duitse Legioen]], wat in die [[Krimoorlog]] geveg het – in die gebied. Plekname soos [[Berlyn, Oos-Kaap|Berlyn]], [[Hamburg, Oos-Kaap|Hamburg]] en Döhne getuig van die Duitse erfenis, maar ook Oos-Londen en [[King William’s Town]] het gebaat by hulle vaardighede en ondernemingsgees. In [[1914]] kry Oos-Londen stadstatus. Vandag is Oos-Londen een van Suid-Afrika se gewildste [[toeriste]]bestemmings met sowat sewe sonskynure per dag en talle [[strand|sandstrande]]. == NG gemeentes == {{Hoofartikel|NG gemeente Oos-Londen}} [[Lêer:NG kerkgebou Oos-Londen 1917.jpg|duimnael|links|Die eerste NG kerkgeboutjie in Oos-Londen was van sink gebou. Dié foto is omstreeks 1917 vir ''Ons Kerk Album'' geneem.]] Die eerste Afrikaanse gemeente in Oos-Londen was nie 'n NG gemeente nie, maar wel die ''Vrije Hollandse Gemeente van Oost-Londen'', ook gewoonweg genoem die ''Independente Gemeente'', wat deur ds. Jooste van Transvaal gestig is en sy eerste kerkraadsvergadering op [[6 April]] [[1896]] gehou het. Die gemeente het 'n sinkkerkie in St. Paulsweg opgerig waar die lekkergoedfabriek van Wilsons later jare sou staan. Die laaste kerkraadsvergadering van hierdie gemeente is op [[21 November]] [[1906]] gehou. Nou het die NG kerk oorgeneem en die eerste NG kerkraadsvergadering is op [[1 Mei]] [[1905]] gehou. Ds. [[Andrew Murray McGregor]] word op [[9 September]] [[1905]] bevestig en vertrek weer in [[1909]]. Die tweede leraar, ds. J.P. van Huyssteen, is op [[9 Julie]] [[1910]] bevestig. Op [[5 Oktober]] [[1915]] koop die kerk 'n erf in die hoofstraat aan vir die bou van 'n nuwe kerkgebou. Ds. Van Huyssteen, wat intussen na [[Riebeek-Wes]] vertrek het, gaan op versoek van die gemeente op reis deur die Vrystaat om by NG gemeentes geld vir die bou van die kerkgebou in te samel. Die gebou is op [[8 April]] [[1922]] ingewy deur ds. A.J. Pienaar, moderator. Weens die snelle uitbreiding van die stad, is die Wes-gemeente in [[1941]] afgestig en die Noord-gemeente in [[1946]]. Deur die jare is vele ander gemeentes gestig, maar 'n paar is mettertyd weer by ander ingelyf of het saamgesmelt. In [[2007]] was daar: Buffelsrivier ([[1962]]), Cambridge ([[1952]]), De Brug ([[1993]]), Gonubie ([[1986]]), Nahoon ([[1960]]), die [[NG gemeente Oos-Londen|moedergemeente]], Oos-Londen-Noord (1946) en Oos-Londen-Wesheuwels ([[1971]]). Die ring van Oos-Londen, wat die [[NG gemeente King William's Town]] insluit, het in 2007 sowat 1 200 belydende (volwasse) lidmate minder as in [[1990]] gehad. Die NG Sendinggemeente Oos-Londen is in [[1976]] gestig, asook etlike gemeentes van die eertydse NG Kerk in Afrika, wat vandag almal onder die VGK val. == Joodse gemeenskap == {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} Oos-Londen is in 1836 gestig as landingsplek en het in 1847 dorpstatus verkry. W. Barnett het in 1849 ’n gondkonsessie gekry, maar die eerste Joodse inwoner was Gustave Wetzlar, wat in 1861 uit [[Duitsland]] in die Kaap aangekom het en hom in 1873 as handelaar in Oos-Londen gevestig het. Hy was dorpsraadslid van 1881 af en het burgemeester geword in 1889. John Lewis Norton, ’n afstammeling van die [[1820-Setlaars]], was hoofkonstabel en bode van die hof. Die groei van die Joodse bevolking vanweë immigrasie en die toestroming tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] het gelei tot die stigting van die Joodse gemeente in 1901. Julius Myers en G.C. Deal, albei immigrante uit Engeland, het die leiding geneem in die gemeenskapslewe. Emmanuel Lipkin, later van [[Oudtshoorn]], het in 1903 uit Engeland gearriveer as predikant en ’n klein sinagoge is in gebruik geneem. Twintig jaar later is ’n groter sinagoge gebou. In 1958 is ’n klein Hervormde gemeente gestig. In sy bloeitydperk het die gemeenskap in die middel 1960’s uit sowat 1 200 siele bestaan. Daar was ’n aktiewe Joodse gemeenskapslewe met Hebreeuse skole, Sionistiese en ander organisasies, streekstakke van nasionale instellings en ’n buiteklub. Maar teen 2004 het dit gekrimp tot minder as 150, hoofsaaklik bejaarde individue, hoewel die vernaamste gemeenskapsorganisasies nog aan die gang was. Jode was aktief in die burgerlike samelewing en het, benewens Wetzlar, die volgende burgemeesters ingesluit: David Lazarus (1947–’48 en 1966–’68), Abraham Addleson (1957–’59) en Leo Laden (1962–’64).<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/east-Londen Jewish Virtual Library]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 10 November 2017.</ref> == Infrastruktuur == [[Lêer:Princess Elizabeth Graving Dock.JPG|duimnael|regs|280px|Die Princess Elizabeth-droogdok in Oos-Londen.]] Oos-Londen het 'n [[Oos-Londenlughawe|lughawe]] wat dit met die groot stede in [[Suid-Afrika]] verbind. Daar is ook 'n hawe en spoorlyne verbind die stad met [[Gauteng]], [[Port Elizabeth]], [[Kaapstad]] en [[Durban]]. Die [[N2]] nasionale pad verbind die stad met Durban en Port Elizabeth. Die [[N6 (Suid-Afrika)|N6]] begin by Oos-Londen en verbind die stad noordwaarts via [[Queenstown]] met [[Bloemfontein]] en die [[N1]] nasionale pad. == Sport == Die [[Blackburn Rovers (Suid-Afrika)|Blackburn Rovers]] speel in die [[National First Division]], die tweede vlak van [[sokker]] in Suid-Afrika, met hul tuiste in die [[Buffalo City-stadion]]. Dié stadion is tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] vir drie groepwedstryde ingespan. 'n Ander vername stadion is [[Buffalopark]] wat vir [[krieket]]wedstryde gebruik word en die [[Warriors (krieketspan)|Warriors]] huisves. Hier is tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] drie krieketwedstryde aangebied. Die [[Grens Bulldogs]] ding vir Oos-Londen in die jaarlikse [[Curriebeker]] mee en beslis hul tuiswedstryde in die Buffalo City-stadion. == Besienswaardighede == [[Lêer:South Africa East London Hood Point Lighthouse.jpg|duimnael|180px|Die Hood Point-vuurtoring]] * Die '''Raadsaal''' in die Victoriaanse renaissance-boustyl is 'n nasionale gedenkwaardigheid. Die [[kloktoring]] is aan die Britse koningin Victoria gewy. * Die '''Stasie van Oos-Londen''' is een van die oudste geboue in die stad en spog met die ou [[stoomlokomotief]] ''Stormberg'', wat in [[1903]] in Engeland gebou is. * Die St. Peterskerk is 'n nasionale gedenkwaardigheid uit die jaar [[1862]]. * Die [[Ann Bryant-kunsgalery]] van Oos-Londen toon skilderye van Suid-Afrikaanse en Britse kunstenaars. * 'n Gedenkteken van die Suid-Afrikaanse kunstenares [[Lippy Lipshitz]] herinner aan die [[Duitse]] setlaars, wat hulle hier ná die Krimoorlog in [[1857]] gevestig het en 'n groot bydrae tot die opbloei van handel en landbou in die gebied gelewer het. * Die '''Museum van Oos-Londen''' is die enigste plek ter wêreld waar 'n eier van die uitgestorwe reusevoël [[Dodo]], wat in [[1846]] vanuit [[Mauritius]] na Suid-Afrika gebring is, op spesiale versoek besigtig kan word. * Die '''John Baillie-gedenkteken''' in die hawe herdenk die historiese gebeurtenis van [[November]] [[1835]], toe die Britse vlag vir die eerste keer in die gebied gehys is. * Een van die eerste privaat huise, wat aan die oostelike oewer van die Buffelsrivier opgerig is, huisves vandag die '''Historiese Museum van Gately-huis'''. Dit is die oorspronklike tuiste van John Gately, die stigter van Oos-Londen. * Die [[Hood Pointvuurtoring]] is in [[1895]] in gebruik geneem. == Susterstede == * Gävle {{vlag|Swede}} * [[Leiden]] {{vlag|Nederland}} * Milwaukee County {{vlag|Verenigde State van Amerika}} == Sien ook == * [[Lys van nedersettings in Suid-Afrika]] * [[Duitse Setlaarsmonument]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), 1952. ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers. * [[Eric Rosenthal|Rosenthal, Eric]], 1978. ''Encyclopaedia of Southern Africa''. Cape Town and Johannesburg: Juta and Company Limited. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|East London|Oos-Londen}} * {{en}} {{Wikivoyage|East_London|Oos-Londen}} * {{en}} [http://www.buffalocity.gov.za/ Amptelike webwerf] {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|BUF}} {{SA grootste stede}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Oos-Londen| ]] [[Kategorie:Hawens in Suid-Afrika]] ehnr30ws17qve12ahftbsi6x3jv9xo7 0 471 2890105 2872633 2026-04-05T09:49:30Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Janusz Waluś]], Poolse immigrant wat [[Chris Hani]] vermoor het 2890105 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Watersnoodramp 1953 dijkdoorbraak Papendrecht.jpg|teks=Watersnood in Nederland, [[Alblasserwaard]] ([[Papendrecht]])}} Die '''jaar 1953''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 53ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[5 Januarie]] – Die toneelstuk [[Waiting for Godot]] deur [[Samuel Beckett]] word vir die eerste keer opgevoer. * [[1 Februarie]] – Die [[watersnoodramp]] vind plaas in [[Nederland]]. * [[12 Februarie]] – [[Denemarke]], [[Ysland]], [[Noorweë]] en [[Swede]] stig die [[Nordiese Raad]]. * [[26 Maart]] – [[Jonas Salk]], kondig sy uitvinding van 'n [[polio]]-entstof aan. * [[21 April]] – Twee van senator Joseph McCarthy se hoofadjudante, Roy Cohn en David Schine, beveel aan dat 30 000 boeke in VSA inligtingsdiensposte in [[Europa]] verwyder word, insluitende werke deur Dashiell Hammett, W.E.B. du Bois, [[Herman Melville]], [[John Steinbeck]] en [[Henry David Thoreau]], omdat dit pro-kommunisties is. * [[25 April]] – [[Francis Crick]] en [[James Watson]] publiseer "Molecular structure of nucleic acids: a structure for deoxyribose nucleic acid" wat die dubbele-heliksstruktuur van [[DNS]] inhou. * [[9 Mei]] – Die [[Liberale Party]] word in [[Kaapstad]] gestig met [[Margaret Ballinger]] as eerste leier. * [[18 Mei]] – Rogers Dry Lake, [[Kalifornië]]: [[Jacqueline Cochran]] word die eerste vrou wat deur die [[klankgrens]] breek (sy het in 'n [[North American F-86 Sabre]] teen ’n gemiddelde spoed van 652,337 m.p.u. gevlieg). * [[29 Mei]] – Sir [[Edmund Hillary]] en [[sjerpa]] [[Tenzing Norgay]] word die eerste mense wat die piek van [[Berg Everest]] bereik. * [[2 Junie]] – [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Koningin Elizabeth II]] van die [[Verenigde Koninkryk]] word gekroon. * [[17 Junie]] – Die Volksopstand in die [[Duitse Demokratiese Republiek|DDR]] word bloedig deur [[Sowjetunie|Sowjettroepe]] onderdruk. * [[27 Junie]] – Joseph Laniel word eerste minister van [[Frankryk]]. * [[27 Julie]] – 'n [[Skietstilstand]] beëindig die driejarige [[Korea-oorlog]], wat tot die verdeling van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] in [[Noord-Korea|Noord-]] en [[Suid-Korea]] lei. * [[29 Julie]] – Dit sneeu vir die eerste keer sedert 1927 in [[Springbok, Noord-Kaap]].<ref>{{cite journal |author=<!--Staff writer(s)--> |date=Desember 1991 |title='n Geskiedenis van besondere Weergebeurtenisse in Suid-Afrika: 1500-1990 |url= |journal=CAELUM |pages=49 }}</ref> * [[12 September]] – [[John F. Kennedy]] trou met [[Jacqueline Kennedy Onassis|Jacky Lee Bouvier]]. * [[22 Oktober]] – [[Laos]] word van Frankryk onafhanklik. * [[9 November]] – [[Kambodja]] word van Frankryk onafhanklik. * [[7 Desember]] – [[David Ben-Gurion]] bedank as premier van [[Israel]]. == Geboortes == * ''onbekende dag'' – [[Richard van der Westhuizen]], Suid-Afrikaanse [[akteur]]. * ''onbekende dag'' – [[Ciarán Hinds]], Ierse akteur. * [[3 Januarie]] – [[Cora Marie]], Suid-Afrikaanse countrysangeres († [[1994]]). * [[13 Januarie]] – [[Derek Hanekom]], oud-ANC-kabinetsminister. * [[14 Januarie]] – [[Janusz Waluś]], Poolse immigrant wat die SAKP-leier, [[Chris Hani]], op 10 April 1993 vermoor het. * [[20 Januarie]] – [[Jeffrey Epstein]], Amerikaanse multimiljoenêr († [[2019]]). * [[21 Januarie]] – [[Paul Allen]], Amerikaanse sakeman en medestigter van [[Microsoft]] († [[2018]]). * [[22 Januarie]] – [[Piet de Jager]], [[Afrikaans]]e regsgeleerde, ook rolprentmaker en [[digter]] († [[2023]]). * [[24 Januarie]] – [[Juri Bashmet]], [[Russiese]] [[dirigent]], [[violis]] en altviolis. * [[15 Februarie]] – Prinses Mantfombi Dlamini, eggenote van wyle koning [[Goodwill Zwelithini]] († [[2021]]). * [[15 Februarie]] – [[Edwin Cameron]], Regter van die [[Konstitusionele Hof]] en menseregte-aktivis. * [[17 Februarie]] – [[Paul O’Sullivan]], Ierse en Suid-Afrikaanse forensiese ondersoeker en sekuriteitskonsultant. * [[18 Februarie]] – [[Leon van Nierop]], Afrikaanse vervaardiger, skrywer en rolprentresensent. * [[19 Februarie]] – [[Cristina Fernández de Kirchner]], president van [[Argentinië]] van 2007 tot 2015. * 19 Februarie – [[Ernst van Jaarsveld]], Suid-Afrikaanse plantkundige. * [[25 Februarie]] – [[José María Aznar]], Spaanse politikus, van 1996 tot 2004 premier van [[Spanje]]. * [[27 Februarie]] – [[Ian Khama]], politikus van [[Botswana]] en vierde president van Botswana (2008–2018). * [[1 Maart]] – [[Marietjie de Jongh]], Suid-Afrikaanse en Afrikaanse skryfster. * [[5 Maart]] – [[Tokyo Sexwale]], Suid-Afrikaanse sakeman en voomalige politikus. * [[11 April]] – [[Guy Verhofstadt]], [[Eerste Minister]] van [[België]]. * [[16 April]] – [[Anthony Wilson (akteur)|Anthony Wilson]], Afrikaanse kleurlingakteur. * [[24 April]] – [[Kallie Knoetze]], Suid-Afrikaanse swaargewig-[[boks]]er. * [[30 April]] – [[Elkarien Fourie]], Suid-Afrikaanse vryskutjoernalis en skrywer. * [[6 Mei]] – [[Tony Blair]], voomalige [[Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk]]. * [[16 Mei]] – [[Pierce Brosnan]], Ierse akteur. * [[18 Mei]] – [[David Deutsch]], Britse fisikus. * [[19 Mei]] – [[Victoria Wood]], Britse aktrise († [[2016]]). * [[26 Mei]] – [[Michael Portillo]], Britse konserwatiewe politikus, joernalis en mediapersoonlikheid. * [[7 Junie]] – [[Johnny Clegg]], Britsgebore Suid-Afrikaanse musikant († [[2019]]). * [[15 Junie]] – [[Xi Jinping]], president van die [[Volksrepubliek China]], Sekretaris-generaal van die [[Kommunistiese Party van China]]. * [[21 Junie]] – [[Benazir Bhutto]], [[Pakistan]]se politikus en voormalige premier († [[2007]]). * [[22 Junie]] – [[Cyndi Lauper]], Amerikaanse sangeres. * [[21 Julie]] – [[Thomas Friedman]], Amerikaanse politieke kommentator en skrywer. * [[9 Augustus]] – [[Luuk Gruwez]], Vlaamse [[digter]], prosaïs en essayis. * [[14 Augustus]] – [[James Horner]], Amerikaanse komponis en dirigent van orkestrale en rolprentmusiek († [[2015]]). * [[29 Augustus]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer († [[2026]]). * [[2 September]] – [[Achmed Sjah Massoed]], Afghaanse militêre leier († [[2001]]). * [[10 September]] – [[Michael Schønwandt]], Deense dirigent. * [[19 September]] – [[Jessie Duarte]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus († [[2022]]). * [[22 September]] – [[Ségolène Royal|Marie-Ségolène Royal]], Franse politikus. * 22 September – [[Rhoda Kadalie]], [[Suid-Afrika]]anse menseregteaktivis († [[2022]]). * [[24 September]] – [[Dorah Sitole]], corden bleu-sjef en eerste swart vrou wat 'n kookboek gepubliseer het († [[2021]]). * [[30 September]] – [[Jack Goldstone]], 'n Amerikaanse [[sosioloog]], politieke wetenskaplike en [[historikus]]. * [[18 Oktober]] – [[Russel Botman]], rektor en visekanselier van die [[Universiteit Stellenbosch]] in die [[Wes-Kaap]] († [[2014]]). * [[28 Oktober]] – [[Kupido (sanger)|Kupido]], Suid-Afrikaanse sanger en liedjieskrywer († [[2016]]). * [[3 November]] – [[Kate Capshaw]], Amerikaanse aktrise. * [[18 November]] – [[Lana Marks]], Amerikaanse diplomaat. * [[23 November]] – [[Francis Cabrel]], Franse sanger en liedjieskrywer. * [[26 November]] – [[Sinikka Nopola]], Finse skrywer van kinderstories († [[2021]]). * [[5 Desember]] – [[Gwen Lister]], Namibiese redakteur. * [[15 Desember]] – [[Randy Parton]], Amerikaanse akteur († [[2021]]). == Sterftes == * [[19 Februarie]] – [[Nobutake Kondō]], admiraal van die [[Japannese Keiserlike Vloot]] in die [[Tweede Wêreldoorlog]] (* [[1886]]). * [[24 Februarie]] – [[Gerd von Rundstedt]], Nazi-Duitse veldmaarskalk tydens die Tweede Wêreldoorlog (* [[1875]]). * [[5 Maart]] – [[Josef Stalin]], sekretaris van die Kommunistiese Party van die [[Sowjetunie]] se sentrale komitee (* [[1878]]). * 5 Maart – [[Sergei Prokofiëf]], Russiese komponis (* [[1891]]). * [[19 Maart]] – [[Manie Bredell]], lyfwag en privaatsekretaris van pres. [[Paul Kruger]] (* [[1865]]). * [[28 Maart]] – [[Jim Thorpe]], Amerikaanse atleet, (* [[1887]]) * [[23 Maart]] – [[Raoul Dufy]], Franse [[waterverf]]skilder (* [[1877]]). * [[27 April]] – [[Maud Gonne]], Ierse rewolusionêr, kampvegter vir vroueregte en aktrise (* [[1866]]). * [[1 Julie]] – [[Totius]], Suid-Afrikaanse digter, predikant en hoogleraar aan die [[Teologiese Skool Potchefstroom|Teologiese Skool]] van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] (* [[1877]]). * [[18 Julie]] – [[Karl Bremer]], eertydse Suid-Afrikaanse minister van gesondheid (* [[1885]]). * [[4 Augustus]] – [[Herman van Broekhuizen]], Suid-Afrikaanse predikant en Volksraadslid (* [[1871]]). * [[1 September]] – [[Jacques Thibaud]], Franse violis (* [[1880]]). * [[28 September]] – [[Edwin Hubble]], Amerikaanse sterrekundige (* [[1889]]). * [[11 Oktober]] – [[Pieter Hamersma]], lid van die Kaapse Provinsiale Raad en vooruitstrewende Karooboer (* [[1892]]). * [[18 Oktober]] – [[W.A. Hofmeyr]], Afrikaanse kultuurleier en sakeman. Die [[W.A. Hofmeyr-prys]] is na hom vernoem (* [[1869]]). * [[8 November]] – [[Johannes van Melle]], [[Nederland]]sgebore [[Afrikaans]]e skrywer van onder meer ''Bart Nel'' (* [[1887]]). * [[11 Desember]] – [[Albert Coates]], Britse komponis (* [[1882]]). * [[13 Desember]] – [[Coit Albertson]], Amerikaanse akteur (* [[1880]]). [[Kategorie:1953| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] == Verwysings == ji2wqshzyihm01sqt3v69vxk2cejmus 0 1804 2890106 2722633 2026-04-05T09:51:04Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Janusz Waluś]], Poolse immigrant wat die SAKP-leier, [[Chris Hani]], in 1993 vermoor het. 2890106 wikitext text/x-wiki {{JanuarieKalender}} '''14 Januarie''' is die veertiende dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 351 dae in die res van die jaar (352 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). == Gebeure == <!-- Die konvensie is om teenwoordige tyd te gebruik --> * [[1301]] – Die Árpád-dinastie in [[Hongarye]] eindig. * [[1460]] – [[Pous Pius II]] proklameer ’n nuwe [[kruistog]] teen die Turke. * [[1506]] – [[Pous Julius II]] koop die Laocoon-groep vir die Vatikaanse museum. * [[1664]] – [[Pous Alexander VII]] stel twaalf nuwe kardinale aan, waaronder Girolamo Boncompagni, aartsbiskop van [[Bologna]]. * [[1764]] – [[Pous Clemens XIII]] publiseer ''Ubi primum accepimus'' – Gelukwensing aan Aartshertog Joseph van [[Oostenryk]] met sy verkiesing as Duitse koning. * [[1943]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Die [[Casablanca Konferensie]] begin. * [[1954]] – Joe DiMaggio trou met [[Marilyn Monroe]]. * [[1972]] – [[Margrethe II van Denemarke|Koningin Margrethe II]] bestyg die troon kragtens 'n nuwe opvolgingswet. * [[1993]] – [[Suid-Afrika]] onderteken die [[VN]] konvensie wat die gebruik van chemiese wapens verbied. * [[1994]] – Die [[ANC]] maak sy Heropbou- en Ontwikkelingsprogram (HOP) bekend. * [[2004]] – Die nasionale vlag van [[Georgië]], die sogenaamde [[Vlag van Georgië|Vyf-kruisevlag]], word tot amptelike gebruik herstel ná 'n onderbreking van ongeveer 500 jaar. * [[2024]] – Nadat Margrethe II ten gunste van haar oudste seun abdikeer het, lê [[Frederik X van Denemarke‎|Frederik X]] die ampseed as nuwe koning van [[Denemarke]] af. == Geboortes == * [[83 v.C.]] – [[Marcus Antonius]] († [[30 v.C.]]). * [[771]] – [[Konstantyn VI van Bisantium|Konstantyn VI]], [[keiser]] van die [[Bisantynse Ryk]] († [[Circa]] [[805]]). * [[1131]] – [[Waldemar I van Denemarke]] († [[1182]]). * [[1850]] – [[Groothertog Aleksei Aleksandrowitsj van Rusland]], die vyfde kind en vierde oudste seun van [[Aleksander II van Rusland]] en sy eerste vrou, Maria Aleksandrowna († [[1908]]). * [[1875]] – [[Albert Schweitzer]], Duitse filosoof en fisikus, ontvanger van die [[Nobelprys vir Vrede]] ([[1952]]) († [[1965]]). * [[1901]] – [[Alfred Tarski]], Poolse wiskundige en logikus († [[1983]]). * [[1902]] – [[Olaf Andresen]], Duitsgebore Afrikaanse liedjieskrywer († [[1985]]). * [[1916]] – [[Bun Booyens]], Afrikaanse kultuurhistorikus († [[2010]]). * [[1918]] – [[Demetrios Tsafendas]], wat Eerste minister Dr. [[Hendrik Verwoerd]] op [[6 September]] [[1966]] vermoor het. ([[1999]]). * [[1925]] – [[Yukio Mishima]], [[Japan]]nese skrywer, digter, draaiboekskrywer, akteur, regisseur, nasionalis en stigter van die Tate no kai († [[1970]]). * [[1937]] – [[J. Bernlef|Hendrik Jan Marsman]], Nederlandse skrywer, digter, romansier en vertaler († [[2012]]). * 1937 – [[Bent Mejding]], Deense akteur en regisseur († [[2024]]). * [[1941]] – [[Faye Dunaway]], Amerikaanse aktrise. * [[1942]] – [[Amichand Rajbansi]], Suid-Afrikaanse politikus († [[2011]]). * [[1943]] – [[Mariss Jansons]], 'n [[Letland|Letlandse]] [[dirigent]] († [[2019]]). * [[1953]] – [[Janusz Waluś]], Poolse immigrant wat die SAKP-leier, [[Chris Hani]], in 1993 vermoor het. * [[1969]] – [[Jason Bateman]], Amerikaanse akteur. * [[1973]] – [[Giancarlo Fisichella]], Italiaanse professionele renjaer. * [[1994]] – [[Dricus du Plessis]] Suid-Afrikaanse professionele [[MMA|gemengde gevegskunstenaar]] == Sterftes == * [[1648]] – [[Casparus Barlaeus]], Nederlandse humanis en skrywer (* [[1584]]). * [[1742]] – [[Edmond Halley]], ’n Britse sterrekundige, direkteur van die [[Greenwich]]-sterrewag en ontdekker van [[Halley se Komeet]] (* [[1656]]). * [[1752]] – [[George Berkeley]], Ierse filosoof (* [[1685]]). * [[1766]] – [[Frederik V van Denemarke]], Koning van Denemarke en Noorweë (* [[1723]]). * [[1867]] – [[Jean Auguste Dominique Ingres]], Franse skilder (* [[1780]]). * [[1917]] – [[Ben Viljoen]], Suid-Afrikaanse kryger (* [[1869]]). * [[1957]] – [[Humphrey Bogart]], Amerikaanse akteur (* [[1899]]). * [[1972]] – [[Frederik IX van Denemarke]] (* [[1899]]). * [[1977]] – [[Anaïs Nin]], Amerikaanse essayis, romansier en kortverhaalskryfster (* [[1903]]). * [[1978]] – [[Kurt Gödel]], Oostenrykse wiskundige (* [[1906]]). * [[1984]] – [[Koos du Plessis]], Suid-Afrikaanse musikant (* [[1945]]). * [[2016]] – [[Alan Rickman]], Bitse akteur (* [[1946]]). * [[2017]] − [[Kevin Starr]], Amerikaanse geskiedkundige (* [[1940]]). * [[2019]] – [[Paweł Adamowicz]], Poolse politikus (* [[1965]]). * 2019 – [[Wilf Rosenburg]], [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] (* [[1934]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == {{commonskat|14 January}} [[Kategorie:Januarie]] rur9flue4dkz44fk2z8ftw9ixp74z8i 4 4072 2890108 2663746 2026-04-05T10:15:30Z SpesBona 2720 Taalgebruik 2890108 wikitext text/x-wiki '''[[5 April]]''' [[Lêer:Churchill-in-quebec-1944-23-0201a.gif|border|regs|125px|Winston Churchill in 1944]] * [[1621]] – Die ''[[Mayflower]]'' vaar terug van [[Plymouth, Massachusetts|Plymouth]] na [[Groot-Brittanje]]. * [[1904]] – Die eerste internasionale [[Rugby League]]-wedstryd word tussen [[Engeland]] en 'n ander nasionaliteite span (Walliese en Skotse spelers) in Central Park, Wigan, Engeland, gespeel. * [[1955]] – '''[[Winston Churchill]]''' bedank as [[Eerste minister van die Verenigde Koninkryk|eerste minister]] van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[1973]] – [[Pierre Messmer]] word [[eerste minister]] van [[Frankryk]]. * [[1976]] – In die [[Volksrepubliek China]] lei die onderdrukking van 'n demokratiese massaprotes op [[Tiananmen-plein]] tot verskeie mense se dood. emd7h4yzsfc0bppf0rjwsvl3asocvzg 0 10402 2890104 2846498 2026-04-05T09:45:50Z Aliwal2012 39067 2890104 wikitext text/x-wiki {{skoonmaak}} {{Inligtingraampie Ampsbekleër | naam = Chris Hani | beeld = Chris Hani Monument 4.jpg | beeldonderskrif = 'n Monument vir Hani in [[Boksburg]] | orde = Sekretaris-generaal van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] | termynaanvang = [[1991]] | termyneinde = [[1993]] | voorganger = [[Joe Slovo]] | opvolger = [[Charles Nqakula]] | geboortedatum = Martin Thembisile Hani<br />[[28 Junie]] [[1942]] | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Cofimvaba]], [[Kaapprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterftedatum = [[10 April]] [[1993]] | sterfteplek = [[Boksburg]], [[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] | party = [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = }} '''Chris Hani''' (28 Junie 1942 - 10 April 1993) was tot sy dood die algemene sekretaris van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) en militante leier van die [[ANC]] se gewapende vleuel, [[Umkhonto we Sizwe]] (MK). Hani is in 'n sluipmoord deur wit regsgesindes om die lewe gebring in 'n klaarblyklike poging om die oorgang na demokrasie in Suid-Afrika te ontwrig. Onder die leierskap van [[Nelson Mandela]] en ander gematigde leiers is die land egter nie in 'n hernieude rassestryd gedompel oor Hani se dood nie, maar is daar eerder gefokus op die uitvoering van Hani se ideaal van die verbetering van die lot van agtergeblewe swartmense. Die moontlike onrus wat gedreig het om op sy dood te volg, het wel druk op die [[Nasionale Party]] geplaas om onderhandelinge met die ANC oor 'n oorgangsregering te versnel. Slegs 'n paar weke ná Hani se dood is die datum vir die eerste demokratiese verkiesing vasgestel. Hani was bekend daarvoor dat hy ná sy terugkeer uit ballingskap die land deurreis het om hom te vergewis van die probleme van gewone mense, vir sy integriteit en die feit dat hy kritiese debat in die ANC aangemoedig het ongeag of dit sy posisie in die party sou skaad of nie. Aan die ander kant is hy dikwels in die media uitgemaak as 'n politieke "valk" wat die gewapende stryd bo onderhandelinge verkies het. Sommige politieke kommentators het egter uitgewys dat hy moontlik eerder besef het dat onderhandelinge op sigself nie 'n transformasie tot stand sou bring nie, tensy dit gerugsteun was deur voortgaande politieke mobilisasie. == Lewensgeskiedenis == Martin Thembisile Hani, ook bekend as Tshonyane, is op [[28 Junie]] [[1942]] in [[Sabalele]] naby [[Cofimvaba]] in die [[Transkei]] gebore. Aanvanklik wou hy 'n priester in die [[Rooms-Katolieke Kerk]] word. In 1963, op 21-jarige ouderdom, het hy hom egter by Umkhonto we Sizwe (MK) aangesluit eerder as om oorsee te gaan studeer. Hy het later sy jonger broer, Chris, se naam aangeneem in 'n poging om 'n paspoort te bekom om Suid-Afrika te verlaat en het dié naam uiteindelik behou, hoewel hy 'n tyd lank as MK-kader die nom de guerre [[Chris Nkosana]] aangeneem het. Hy het opgang gemaak weens sy beginselvastheid, wat soms daartoe gelei het dat hy die ANC-leierskap skerp gekritiseer het. 'n Voorbeeld hiervan was in 1966, toe hy MK-kaders in Angola gehelp het om 'n memorandum van besware teen hul leiers op te stel. Toe muitende MK-kaders van die Viana-opleidingskamp in 1984 egter die ANC-hoofkwartier in Luanda omring en die bedanking van sekere ANC-leiers geëis het, was dit Hani wat hulle oortuig het om die weg van onderhandelinge te volg. Hani was betrokke by die Wankie-veldtog om 'n roete deur [[Zimbabwe]] te vestig waarlangs MK-kaders Suid-Afrika sou kon binnedring. Hy was ook verantwoordelik vir die vestiging van ondergrondse operasies in [[Lesotho]] en [[Mosambiek]]. As MK-bevelvoerder het hy verskeie pogings tot sluipmoord oorleef en as volksheld onder die swart gemeenskap na Suid-Afrika teruggekeer. Met die eerste ANC-kongres in 1991 het Hani die meeste stemme vir 'n posisie op die ANC se nasionale uitvoerende komitee ingepalm. Nadat die ANC egter besluit het om die gewapende stryd op te skort, het hy die ANC verlaat om hom as sekretaris-generaal by die SAKP aan te sluit. Hani is op 10 April 1993 deur 'n Poolse immigrant, [[Janusz Waluś]], by sy huis in [[Boksburg]] doodgeskiet. Sowel Waluś en die persoon wat die sluipmoordwapen aan hom verskaf het, die regsgesinde [[Clive Derby-Lewis]], se aansoeke om amnestie is deur die [[Waarheid- en Versoeningskommissie]] geweier. Waluś en Derby-Lewis is tot lewenslange tronkstraf gevonnis. Derby-Lewis het 21 jaar tronkstraf uitgedien voor hy in November 2016 in die [[Eugène Marais-hospitaal]] in Pretoria aan longkanker oorlede is. Waluś is op 7 Desember 2022 op parool vrygelaat na 'n bevel van die Konstitusionele Hof. Sy parooltydperk het op 6 Desember 2024 verstryk waarna hy na Pole gedeporteer is. Hani se vrou, Limpho, het van 1994 tot 1999 in die Parlement gedien. Daar is ook twee oorlewende dogters uit die huwelik. Die distrik Cofimvaba, [[Intsika Yethu Plaaslike Munisipaliteit|Intsika Yethu]], het tydens die tienjarige herdenking van Hani se dood hulde aan hom gebring deur die distriksmunisipaliteit te herdoop tot die [[Chris Hani Distriksmunisipaliteit]]. In 1997 is die [[Chris Hani Baragwanath-hospitaal]] ook na hom hernoem. Sy naam word ook vereer deur die [[Thembisile Hani Plaaslike Munisipaliteit]] in Mpumalanga wat in 2000 tot stand gekom het. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hani, Chris}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Xhosas]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Sterftes in 1993]] [[Kategorie:Politici van die African National Congress]] [[Kategorie:Anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Alumni van Rhodes-universiteit]] 6axn9chw9lvvortps3cqxzfdywf866c 0 21280 2890082 2473914 2026-04-04T22:06:26Z JMK 649 +item, teksdetails 2890082 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Meyerton | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Meyerton, Loch street.jpg | beeldbyskrif = Lochstraat in Meyerton | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 26 |latm = 33 |lats = 31 | longd = 28 |longm = 0 |longs = 55 | provinsie = Gauteng | distrik = Sedibeng | munisipaliteit = Midvaal | stigtingsdatum = [[1891]] | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = | leiertitel = <!-- Raadslid --> | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 49.3% | persent_kleurling = 1.2% | persent_asiër = 0.5% | persent_wit = 48.6% | persent_ander = 0.4% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demographics2_title1 = [[Afrikaans]] | demographics2_info1 = 42.2% | demographics2_title2 = [[Sotho]] | demographics2_info2 = 23.2% | demographics2_title3 = [[Engels]] | demographics2_info3 = 11.9% | demographics2_title4 = [[Zoeloe]] | demographics2_info4 = 9.1% | demographics2_title5 = Ander | demographics2_info5 = 13.7% | poskode = 1961 | poskode2 = 1960 | skakelkode = 016 | sensuskode = 761006 | webwerf = }} '''Meyerton''' is 'n dorp in [[Gauteng]] wat 15&nbsp;km noord van [[Vereeniging]] lê. Dit vorm deel van die [[Midvaal Plaaslike Munisipaliteit]] en die [[Sedibeng-distriksmunisipaliteit]]. Meyerton is in [[1891]] gestig en is genoem na [[Jan Meyer|J.P. Meyer]], 'n [[veldkornet]], lid van die Transvaalse Volksraad en eienaar van die plaas [[Klipriviersberg]], waarop [[Johannesburg]] se suidoostelike voorstede aangelê is. Die dorp het in [[1961]] munisipale status verkry. Kortgolf- uitsaaigeriewe van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SAUK]] <!-- Die instelling se naam bly SAUK in Afrikaans, maar die TV-kanale is SABC1 ens. --> word in Meyerton gehuisves. In 1958 het dr. [[Hendrik Verwoerd]] die parlementêre verkiesing as LV vir [[Heidelberg (kiesafdeling)|Heidelberg]] gewen. Meyerton was deel van dié kiesafdeling. In Januarie 1960 het hy as eerste minister van Suid-Afrika tydens die parlementsopening 'n volkstemming oor republiekwording uitroep. Die eerste openbare geleentheid wat Verwoerd ná dié aankondiging gehad het is in Meyerton deur sowat 80&nbsp;000 mense bygewoon.<ref>[http://maroelamedia.co.za/blog/nuus/verwoerd-naamsverandering-gekritiseer/ Verwoerd-naamsverandering gekritiseer], [[Maroela Media]], 1 Februarie 2013</ref> 'n Borsbeeld van Verwoerd voor die Midvaal Munisipaliteit is in Mei 2011 deur die DA-beheerde stadsraad verwyder. Dit was die laaste [[Verwoerd-standbeelde|standbeeld van Verwoerd]] in 'n openbare ruimte buite die Afrikanerdorpie [[Orania]], waar verskeie van sy standbeelde en borsbeelde tans gehuisves word.<ref>[http://praag.co.za/?p=10330 DA verwyder Verwoerd-standbeeld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150507062158/http://praag.co.za/?p=10330 |date= 7 Mei 2015 }}, [[PRAAG]], besoek op 7 Mei 2015</ref> Meyerton word dikwels genoem as die tuiste van die skool wat deur die kletskoningin [[Oprah Winfrey]] begin is (die Oprah Winfrey Leadership Academy for Girls), maar dit is in [[Henley-on-Klip]]. Dit is 'n idilliese dorpie buite Meyerton langs die [[Kliprivier, Gauteng|Kliprivier]]. == Sien ook == * [[Gereformeerde kerk Meyerton]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Johan le Roux]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC42}} [[Kategorie:Nedersettings in Gauteng]] gsxnhuc487igj2yqi95otl61vqx5uau 3 28416 2890112 2889297 2026-04-05T10:48:53Z BurgertB 2401 /* Rockwell B-1 Lancer is herroep? */ 2890112 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) rw1eixoo25v5uwf7ba3so89on0tw7tp 0 39199 2890118 2775242 2026-04-05T11:14:49Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890118 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = | klubnaam = Kaizer Chiefs | vollenaam = Kaizer Chiefs Football Club | stigting = [[7 Januarie]] [[1970]] | stadion = [[Sokkerstad]], [[Johannesburg]] | kapasiteit = 91 141 | voorsitter = {{vlagikoon|RSA}} [[Kaizer Motaung]] | afrigter = Khalil Ben Youssef | liga = [[Premier Sokkerliga]] | patroon_la1 = | patroon_b1 = | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_s1 = | linkerarm1 = 000000 | liggaam1 = FFFF00 | regterarm1 = 000000 | broek1 = 000000 | kouse1 = 000000 | patroon_ra2 = | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | linkerarm2 = FFFF00 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFF00 | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF | patroon_ra3 = | patroon_la3 = | patroon_b3 = | patroon_ra2 = | patroon_sh3 = | linkerarm3 = | liggaam3 = | regterarm3 = | broek3 = | kouse3 = | }} :''Hierdie artikel handel oor die Suid-Afrikaanse sokkerklub. Vir die Britse musiekgroep, sien [[Kaiser Chiefs]].'' '''Kaizer Chiefs''' is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[sokker]]klub wat op [[7 Januarie]] [[1970]] in [[Soweto]], [[Johannesburg]] gestig is. Die span se bynaam is ''Amakhosi'', wat "here" of "kapteine" in [[Zoeloe]] beteken. Hulle speel gewoonlik hulle tuiswedstryde by die [[Sokkerstad|FNB-stadion]] of by die [[Ellis Park-stadion]]. In terme van sukses is die klub een van die grootste sokkerklub in die land. Dit is ook die klub met die meeste aanhangers{{aandagstreep}}na raming het hulle meer as 16&nbsp;miljoen ondersteuners in [[Suid-Afrika]] en in die nabye [[Botswana]], [[Zimbabwe]] en [[Zambië]]. ''Kaizer Chiefs'' ondervind strawwe mededinging van die ander span uit Soweto, [[Orlando Pirates]]. Die [[Soweto Derby]] tussen die twee spanne is een van die bekendste [[derby (sport)|derbies]] in [[Afrika]]. == Erelys == * '''Kampioen van Suid-Afrika (11)''' : 1973/74, 1975/76, 1976/77, 1978/79, 1980/81, 1983/84, 1988/89, 1990/91, 1991/92 2003/04, 2004/05 * '''[[Suid-Afrikaanse Beker]] (14)''' : 1971, 1972, 1976, 1977, 1979, 1981, 1982, 1984, 1987, 1992, 2000, 2006, 2013, 2025 : (naaswenner (5): 1975, 1978, 1988, 1993, 1999) * '''CAF Bekerwennerbeker (1)''' : 2001 * '''CAF Superbeker''' : (naaswenner (1): 2001) == Beroemde sokkerspelers == * {{vlagikoon|RSA}} [[Kaizer Motaung]] * {{vlagikoon|RSA}} [[Bernard Parker]] * {{vlagikoon|RSA }}[[Siphiwe Tshabalala]] == Eksterne skakels == * [http://www.kaizerchiefs.com Kaizer Chiefs se amptelike webwerf] [[Kategorie:Soweto]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sokkerklubs]] 0d3064iycnla15w14heejcbncbbeky1 0 43887 2890088 2832978 2026-04-05T02:23:28Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Surrey_numbered_districts.svg" met "Surrey_numbered_districts_(1974-2027).svg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: 2890088 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable float-right" border=1 cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width=300 |- !colspan=2 align=center bgcolor="#ff9999"|Surrey |- |align="center"|[[Lêer:Flag of the County of Surrey.svg|120px]]<br />Vlag<br />[[Lêer:Surrey shield.svg|120px]]<br />Wapen |align="center"|[[Lêer:Surrey UK locator map 2010.svg|150px]]<br />Ligging in Engeland |- !width="45%" colspan=2 bgcolor="#ff9999"|Seremoniële graafskap Surrey |- |Hoofstad|| [[Kingston upon Thames]] |- |Oppervlakte||1&nbsp;663&nbsp;km² |- |Bevolking||1&nbsp;185&nbsp;300 (2017) |- |Bevolkingsdigtheid||712 inw./km² |- !width="45%" colspan=2 bgcolor="#ff9999"|Administratiewe (nie-metropolitaanse) graafskap |- |Streek||Surrey |- |Administratiewe setel|| Kingston upon Thames |- |[[ISO 3166-2:GB|ISO 3166-2]]:||GB-SRY |- |Oppervlakte||1&nbsp;663&nbsp;km² |- |Bevolking||1&nbsp;185&nbsp;300 (2017) |- |Bevolkingsdigtheid||712 inw./km² |- |Webtuiste||[https://www.surrey.gov.uk/ www.surrey.gov.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018202813/http://www.surrey.gov.uk/ |date=18 Oktober 2011 }} |- !colspan=2 bgcolor="#ff9999"|Distrikte en Unitêre owerhede |- |colspan=2|<center>[[Lêer:Surrey numbered districts (1974-2027).svg|250px]]</center> # Spelthorne # Runnymede # Surrey Heath # [[Woking]] # Elmbridge # [[Guildford]] # Waverley # Mole Valley # Epsom and Ewell # Reigate and Banstead # Tandridge |} '''Surrey''' (uitgespreek /ˈsʌri/) is 'n [[graafskap]] in die suidooste van [[Engeland]], in die [[Verenigde Koninkryk]]. Die graafskap het 'n geskatte bevolking van 1&nbsp;185&nbsp;300 in 2017 gehad. Surrey lê in die middel van historiese Engeland en grens aan belangrik en antieke graafskappe soos [[Kent]], [[Wes-Sussex]], [[Oos-Sussex]], [[Hampshire]], [[Berkshire]] en [[Londen]]. Surrey is self een van die historiese graafskappe en word in geskrewe verwysings aangehaal sedert [[836]]. Alhoewel die ''Surrey County Council'' in [[Kingston upon Thames]] sit, is die stad self deel van Londen sedert 1965, en dus die graafskapshoofstad ([[Engels]]: ''county town'') van Surrey is [[Guildford]]. == Geografie == Met 'n oppervlakte van sowat 1&nbsp;663&nbsp;km²<ref>{{en}} [http://www.surreycc.gov.uk/sccwebsite/sccwspages.nsf/LookupWebPagesByTITLE_RTF/Area+of+Surrey+districts?opendocument surreycc.gov.uk]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Oppervlakte van Surrey en sy dorpe</ref> (642&nbsp;myl²) is Surrey een van die kleiner graafskappe van Engeland en uit van 48 graafskappe is hy die 14de kleinste, maar volgens bevolking is dit een van die grootse graafskappe. Surrey het die hoogste bevolkingsdigtheid van alle plattelandse graafskappe (''two-tier authorities''). == Geskiedenis == === Oudheid === Voor die [[Romeinse Ryk|Romeinse tyd]] was die hedendaagse Surrey waarskynlik beset deur die Atrebatesstam. === Surrey onder die Romeine === Tydens die Romeinse inval in Brittanje was die Atrebatesstam geallieerd met die indringers. === 19de eeu === Met die stigting van die London County Council in 1889 het Surrey die gebiede wat deesdae as [[Lambeth]] en Wandsworth bekend staan, verloor. === 20ste eeu === Met die stigting van die Greater London Council in 1965 het Surrey die gebiede wat deesdae as [[Croydon]], [[Kingston-upon-Thames]], Merton, Richmond-upon-Thames en Sutton bekend is verloor. == Ekonomie == Surrey is 'n gegoede graafskap, met 'n groot [[diens]]ekonomie, soortgelyk aan Londen. Die graafskap het die hoogste [[BBP]] [[Per capita|per kapita]]<ref>{{en}} [http://www.britishservices.co.uk/surrey.htm www.britishservices.co.uk]</ref> en hoogste lewenskoste van al die graafskappe van die Verenigde Koninkryk. Verder het Surrey ook die hoogste verhouding van miljoenêrs en een van die hoogste in [[Europa]]. Surrey se ligging het gehelp om dit ryk te maak, danksy Londen se nabyheid. Surrey se posisie in die groeiende suidooste van Engeland het ook daartoe bygedra. Die graafskap het ook die hoogste konsentrasie van [[Waitrose]]supermarke in die VK, nog 'n teken van sy rykdom. {| class="wikitable" |- ! Jaar || Ekonomie (in miljoene £) || [[Landbou]] || [[Nywerheid]] || [[Diens]]te |- | 1995 || 12&nbsp;177 || 116 || 2&nbsp;414 || 9&nbsp;647 |- | 2000 || 19&nbsp;811 || 103 || 3&nbsp;288 || 16&nbsp;420 |- | 2003 || 22&nbsp;790 || 99 || 3&nbsp;394 || 19&nbsp;297 |} == Demografie == === Bevolking === Surrey is een van die mees multi-etniese graafskappe van die land, maar omtrent 95 persent van die graafskap is steeds [[wit mense]] en die res Suid-Asiate of [[swart mense]]. == Belangrike stede en dorpe == * [[Guildford]], ''county town'' en grootste stad van Surrey. * [[Woking]], tweede grootste dorp. * [[Ewell]], derde grootste dorp. * [[Farnham]], een van die oudste stede in Surrey met sy eie kasteel en biskooppaleis. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{en}} [https://www.surrey.gov.uk/ Amptelike webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018202813/http://www.surrey.gov.uk/ |date=18 Oktober 2011 }} {{Graafskappe van Engeland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Surrey| ]] f6tbzy24lc51c7avz22mw4uduo5o07m 0 45356 2890039 2889788 2026-04-04T18:53:59Z JMK 649 kyk ook 2890039 wikitext text/x-wiki Die '''Westdenedam-ramp''' is 'n busongeluk wat op [[27 Maart]] [[1985]]<ref>{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1985/03/28/world/south-african-crash-kills-41-johannesburg-march-27-upi-double-decker-school-bus.html |title=SOUTH AFRICAN CRASH KILLS 41 JOHANNESBURG, March 27 (UPI) |access-date=19 Februarie 2010 |date=28 Maart 1985 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111924/https://www.nytimes.com/1985/03/28/world/south-african-crash-kills-41-johannesburg-march-27-upi-double-decker-school-bus.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> in [[Westdene]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind het. Die bestuurder het beheer oor die [[bus]] verloor en deur die versperring om die [[dam]] gebars en in die dam beland. Die bus het skoliere van [[Hoërskool Vorentoe]] vervoer. Die ramp het die lewens van 42 kinders geëis. Die meeste van die kinders het waarskynlik verdrink, aangesien die impak van die botsing nie so groot was nie. == Ongeluk == Op 27 Maart 1985 omstreeks 13:30 het die bus wat die skoliere huis toe vervoer het, deur die damversperring gebars en in die dam ingery. Enkele oomblikke later het omstanders, onderwysers en medeskoliere soveel moontlik leerders probeer red totdat die nooddienste opgedaag het. Die oorlewende kinders is almal na die JG Strydom-hospitaal (nou die Helen Joseph-hospitaal)<ref>{{cite web |url=http://www.joburgnews.co.za/2005/mar/mar24_westdene.stm |title=The day the bus went into the Westdene dam |access-date=19 Februarie 2010 |last=Davie |first=Lucille |date=24 Maart 2005 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111927/http://www.joburgnews.co.za/2005/mar/mar24_westdene.stm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> geneem vir behandeling. == Ondersoek == Daar was geen ander voertuie in die ongeluk betrokke nie. Die bestuurder, Willem Horne, kon nie onthou wat gebeur het nie aangesien hy kort voor die ongeluk sy [[bewussyn]] verloor het. Die ondersoek het getoon dat geen misdaad vermoed word nie en dat die bestuurder nie onder die invloed of nalatig was nie en is gevolglik vrygespreek. == Sterftes == Die volgende kinders het hul lewe in die ramp verloor:<ref>{{cite web |url=http://www.westdene1985.co.za/fatalities/fatalities.htm |title=Westdene Bus Disaster |accessdate=2010-02-19 |archive-date=2010-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100205071344/http://www.westdene1985.co.za/fatalities/fatalities.htm |url-status=dead }}</ref> {{Col-begin}} {{Col-2}} * Blignaut, Anna * Botha, Anne-Lize * Botha, Henrietta * Bruin, Caroline * Coetzee, Denise * Dreyer, Hendrik * Du Plooy, Linda * Du Plooy, Reinette * Du Toit, Francois * Els, Jacobus * Erasmus, Karen * Fritz, Francina * Horing, Adriana * Hurwitz, Jacqueline * Jacobs, Anel * Jooste, Lelanie * Kleinhans, Adre * Koen, Petrus * Kruger, Clasina * Kruger, Maria * Lira, Riaan {{col-2}} * Ludick, Madeleine * Mans, Cornelius * Marshall, Elmarie * Marx, Conrad * McLaughlin, Belinda * Meyer, Catharina * Myl, Mary-Ann * Morris, Anna * Ouwenkamp, Albertus * Pieters, Tanya * Pretorius, Connie * Pretorius, Elizabeth * Rautenbach, Thelma * Reynders, Hester * Strydom, Charl * Swanepoel, Vinette * Swart, Andries * Van der Westhuizen, Petrus * Van Heerden, Elsa * Van Tonder, Anna * Venter, Deon {{col-end}} <nowiki>*</nowiki>Die Du Plooy-familie het hul twee dogters in die ramp verloor: Reinette en Linda. Pieter Koen het 5 medeskoliere gered, maar het self verdrink terwyl hy besig was om 'n sesde slagoffer te help. Vyf-en-dertig kinders is in die Westparkbegraafplaas begrawe. == Toekennings vir dapperheid == Pieter Koen en Danie Theron is albei die [[Suid-Afrikaanse siviele ordes en dekorasies: 1967-2002|Woltemadedekorasie vir Dapperheid-Silver]] toegeken vir hulle optrede tydens die ramp.<ref>{{cite web |url=http://www.westdene1985.co.za/reports/the-survivors/ |title=The Survivors |accessdate=2015-07-29 |archive-date=2015-02-18 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150218035538/http://www.westdene1985.co.za/reports/the-survivors/ |url-status=dead }}</ref> Danie Theron het in 1989, vier jaar na die ongeluk, sy eie lewe geneem. ==Kyk ook== * [[Henley on Klip-skoolbusramp]] van 1970 == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://vories.co.za/ Hoërskool Vorentoe se webtuiste] * [http://www.netwerk24.com/nuus/2015-03-27-die-westdene-busramp-30-jaar-later Die Westdene-busramp: 30 jaar later] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150329235224/http://www.netwerk24.com/nuus/2015-03-27-die-westdene-busramp-30-jaar-later |date=2015-03-29 }} * https://www.westdene1985.co.za/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210327081934/https://www.westdene1985.co.za/ |date=27 Maart 2021 }} {{Koördinate|26|10|45|S|27|59|28|E|aansig=titel}} [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vervoer in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kinderhelde]] sl9673ud96agi5rzbb3dug405zzma7f 0 48481 2890119 2863678 2026-04-05T11:16:26Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890119 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = | klubnaam = SuperSport United | vollenaam = SuperSport United Football Club | stigting = {{Start date and age|1994|df=y}}, ''gekoop as Pretoria Stadklub'' | stadion = Lucas Moripe-stadion, [[Atteridgeville]], [[Pretoria]]| | kapasiteit = 28 900 | voorsitter = | afrigter = | liga = [[Premier Sokkerliga]] | patroon_la1 = | patroon_b1 = | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_s1 = | linkerarm1 = 0000CD | liggaam1 = 0000CD | regterarm1 = 0000CD | broek1 = 0000CD | kouse1 = 0000CD | patroon_ra3 = | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF | |ontbind={{Start date and age|2025|df=y}}, ''gekoop deur Siwelele FC''}} '''SuperSport United Football Club''' (dikwels net SuperSport genoem) was ’n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] professionele [[sokker]]klub wat in [[Atteridgeville]] in [[Pretoria]] gesetel was. Die span het in die [[Premiersokkerliga]] gespeel tot en met hul verkoop aan Siwelele ná die einde van die 2024/25-seisoen.<ref>{{Cite web|url=https://farpost.co.za/2025/07/03/supersport-confirm-status-sale-to-siwelele-fc/|title=SuperSport confirm status sale to Siwelele FC|last=Rabothe|first=Tshepo|date=2025-07-03|website=FARPost|language=en|access-date=2025-07-03}}</ref> Onder ondersteuners was United bekend as ''Matsatsantsa ya Pitori''. Hul tuiswedstryde is gewoonlik in die Lucas Moripe-stadion in Atteridgeville gespeel. Die klub het oorspronklik bekend gestaan as ''Pretoria Stad''. Die klub is in 1994 deur [[M-Net]] gekoop waarna toestemming verkry is om die klub te hernoem. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} [[Kategorie:Sport in Pretoria]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sokkerklubs]] 4sqbln5k3y9b3ekeyux7twsgilujtqk 14 48950 2889995 2031183 2026-04-04T16:18:16Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889995 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Sports in North America|Sport in Noord-Amerika}} [[Kategorie:Noord-Amerika]] [[Kategorie:Sport in Amerika| Noord-Amerika]] 8g7n4qap5zoexkhp61moz6dyrznt43r 0 56583 2890044 2864066 2026-04-04T19:14:22Z Aliwal2012 39067 2890044 wikitext text/x-wiki :''Vir ander riviere genaamd ''Kliprivier'', sien [[Kliprivier]].'' {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Kliprivier, Gauteng |ander_naam = |beeld = Henley on Klip - Klip River.jpg |beeld_byskrif = Die Kliprivier by Henley on Klip. |kaart = |kaart_byskrif = <!-- *** Familie *** --> |hoofrivier = [[Vaalrivier]] |sytak_links = |sytak_regs = |oorsprong = [[Roodepoort]] |monding = [[Vaalrivier]], [[Vereeniging]] |stroomgebied_lande = [[Gauteng]] |lengte = |hoogte = |monding_hoogte = 1 424 m |afloop = |stroomgebied = |duimdrukkerkaart = Suid-Afrika |duimdrukkeretiketposisie = onderkant |duimdrukkerkaartgrootte = 280 |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 26 |breedtegraad_m = 40 |breedtegraad_s = 15 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 27 |lengtegraad_m = 57 |lengtegraad_s = 15 |lengtegraad_OW = O }} Die '''Kliprivier''' in [[Gauteng]] is 'n sytak van die [[Vaalrivier]]. Die rivier ontspring aan die suidekant van [[Roodepoort]], vloei suidwaarts aan die westekant van [[Soweto]] verby en kruis die [[N12 (Suid-Afrika)|N12]] nasionale pad. Nou swaai die rivier oos, gaan verby [[Lenasia]], kruis die [[N1]] nasionale pad, vloei verby Eikenhof en swaai dan suid. Die rivier kruis die [[R59 (Suid-Afrika)|R59 hoofweg]], hou suid, gaan verby [[Henley on Klip]], [[Meyerton]], deur [[Vereeniging]] voor dit by die Vaalrivier aansluit. Die rivier is erg besoedel maar kanovaart word steeds op die rivier beoefen. == Fotogalery == {{Gallery |titel=Kliprivier, Gauteng |breedte=180 |Klip River at Rothdene.jpg|Kliprivier by Rothdene |Klip River bridge, Eikenhof.jpg|Laagwaterbrug by Eikenhof |Flooding at the Kidson Weir, Dec 2010.JPG|Kliprivier in vloed, 2010 }} == Bron == * South Africa Road Atlas. MapStudio. {{ISBN|978-1-77026-154-9}} [[Kategorie:Geografie van Johannesburg]] [[Kategorie:Riviere in Gauteng]] 0ityjlmcnqvbq0cmmsjq8mfjpbzcpwb 0 57722 2890090 2870748 2026-04-05T04:44:19Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890090 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" style="float:right; border-collapse:collapse; border-color:#e3e3e3; background-color:#e3e3e3; width:307px; margin-bottom:15px; margin-left:1em; font-size:95%;" ! style="background: #B0E2FF;" colspan="2" | <big>Palmerston North <small>([[Engels]])</small><br />Te Papaioea <small>([[Maori (taal)|Maori]])</small></big> |- bgcolor="#FFFFFF" align="center" | colspan="2" | [[Lêer:Palmerston North Collage 2015.jpg|300px|senter|Besienswaardighede van Palmerston North]] |-style="background-color:#fff;" | colspan="2" div class="center" | ''Bynaam: Palmy'' |-style="background-color:#fff;" | colspan="2" div class="center" | ''Leuse: Palmam Qui Meruit Ferat'' <small>("Laat hom wat dit verdien die beloning dra")</small> |- ! colspan="2" style="background-color:#B0E2FF;"| Ligging |- style="background-color:#fff;" | colspan="2" | [[Lêer:Palmerston North City in NZ 2017.svg|175px|senter|Ligging van Palmerston North in Nieu-Seeland]] |- ! colspan="2" style="background-color:#B0E2FF;"| Vlag en wapen |- style="background-color:#fff;" | | [[Lêer:Flag of Palmerston North.svg|100px|raam|senter]] || [[Lêer:Palmerston North coat of arms full achievement.svg|100px|senter]] |- align="center" style="background-color:#B0E2FF;" ! colspan="2" | Basiese gegewens |- style="background-color:#fff;" | Stigting: || 1877 (Europeërs) |- style="background-color:#fff;" | Stadstatus: || 1930 |- style="background-color:#fff;" | Bevolking: || 84&nbsp;639<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-place-summaries/palmerston-north-city |title=Palmerston North City |publisher=Statistiek Nieu-Seeland |accessdate=23 April 2025}}</ref> <small>(2018-sensus)</small> |- style="background-color:#fff;" | Oppervlakte: || 394,75&nbsp;km²<ref>{{en}} {{cite web |url=https://statsnz.maps.arcgis.com/apps/instant/sidebar/index.html?appid=3a406ce8fbb14367ab5caae21c07ab8b |title=Geographic Boundary Viewer – Palmerston North City |publisher=Statistiek Nieu-Seeland |date=2025 |accessdate=23 April 2025}}</ref> |- style="background-color:#fff;" | Bevolkingsdigtheid: || 214,4/km² |- style="background-color:#fff;" | Gemiddelde inkomste: || [[Nieu-Seelandse dollar|NZ$]]15&nbsp;683&nbsp;miljard<ref>{{en}} {{cite web |url=https://figure.nz/chart/tSTem7o2sqIXn5YC-ZpBXB7OBUA4zswRt |title=Total gross domestic product of the Manawatū-Whanganui Region, New Zealand |publisher=Figure NZ Trust |date=2024 |accessdate=23 April 2025 |archive-date=13 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213062311/https://figure.nz/chart/tSTem7o2sqIXn5YC-ZpBXB7OBUA4zswRt |url-status=dead }}</ref> <small>(Manawatū-Whanganui-streek, 2024)</small> |- style="background-color:#fff;" | Per kapita: || NZ$59&nbsp;834<ref>{{en}} {{cite web |url=https://figure.nz/chart/tHjQuDfZNFsXRMTk |title=Gross domestic product per capita of New Zealand regions – Year ended March 2024, NZD per person |publisher=Figure NZ Trust |date=2024 |accessdate=23 April 2025}}</ref> <small>(Manawatū-Whanganui-streek, 2024)</small> |- style="background-color:#fff;" | Geografiese ligging: || {{Koördinate|40|21|S|175|36|O|region:NZ-MWT|aansig=inlyn,titel}} |- |- style="background-color:#fff;" | Tydsone: || [[UTC]] +12 (NZST) |- |- style="background-color:#fff;" | [[Somertyd]]: || UTC +13 (NZDT) |- style="background-color:#fff;" | Amptelike webwerf: || [https://www.pncc.govt.nz/ ''pncc.govt.nz''] |- ! colspan="2" style="background-color:#B0E2FF;"| Administratiewe verdeling |- style="background-color:#fff;" | Land: || {{vlagland|Nieu-Seeland}} |- style="background-color:#fff;" | Eiland: || [[Noordeiland]] |- style="background-color:#fff;" | Streek: || Manawatū-Whanganui |- style="background-color:#fff;" | Burgemeester: || Grant Smith |- style="background-color:#fff;" | Adjunkburgemeester: || Debi Marshall-Lobb |} '''Palmerston North''' ([[Engels]]: [ˈpɑːmərstən]; [[Maori (taal)|Māori]]: '''Te Papaioea''') is die sewende grootste stad in [[Nieu-Seeland]] met 'n bevolking van sowat 84&nbsp;000 in 2018. Die stad is op die [[Noordeiland]] in die streek Manawatū-Whanganui geleë. == Sport == Palmerston North se [[Arena Manawatu]] was een van Nieu-Seeland se gasheerstadions tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982]], asook die [[rugbywêreldbeker]]toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] en [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [https://www.pncc.govt.nz/ Amptelike webwerf van Palmerston North se stadsraad] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Palmerston-North|title=Palmerston North|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 April 2025}} * {{en}} {{mi}} {{cite web|url=https://teara.govt.nz/en/manawatu-and-horowhenua-places|title=Manawatū and Horowhenua places|publisher=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand|author=Malcolm McKinnon|date=24 Julie 2006|accessdate=23 April 2025}} * {{en}} {{mi}} {{cite web|url=https://teara.govt.nz/en/manawatu-and-horowhenua-region|title=Manawatū and Horowhenua region|publisher=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand|author=Malcolm McKinnon|date=24 Julie 2006|accessdate=23 April 2025}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Nieu-Seeland]] t8ot3p6cii4qn7rhkny2wxs49anmxs7 0 58938 2890043 2861424 2026-04-04T19:11:42Z Aliwal2012 39067 /* Geskiedenis */ 2890043 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Henley on Klip | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Henley sign.jpg | beeldbyskrif = Naambord voor die dorp | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 26 |latm = 32 |lats = 7 | longd = 28 |longm = 3 |longs = 40 | provinsie = Gauteng | distrik = Sedibeng | munisipaliteit = Midvaal | stigtingsdatum = [[1904]] | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = | leiertitel = <!-- Raadslid --> | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Subplek [http://census2011.adrianfrith.com/place/761006006 Henley-on-Klip] tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 11.37 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 5874 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 40.2% | persent_kleurling = 2.4% | persent_asiër = 1.5% | persent_wit = 55.6% | persent_ander = 0.4% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demographics2_title1 = [[Engels]] | demographics2_info1 = 41.9% | demographics2_title2 = [[Afrikaans]] | demographics2_info2 = 27.9% | demographics2_title3 = [[Zoeloe]] | demographics2_info3 = 9.8% | demographics2_title4 = [[Sotho]] | demographics2_info4 = 7.8% | demographics2_title5 = Ander | demographics2_info5 = 12.6% | poskode = 1961 | poskode2 = 1962 | skakelkode = 016 | sensuskode = | webwerf = }} '''Henley on Klip''' is 'n nedersetting in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]]. Die dorpie is net noordoos van [[Meyerton]] langs die [[Kliprivier, Gauteng|Kliprivier]] geleë. Die "Bass Lake" in Henley-on-Klip is 'n gewilde bestemming vir [[skubaduik]]ers. == Geskiedenis == Die dorp is in [[1904]] deur advokaat Horace Kent gestig. Kent is in [[1855]] in Henley on Thames, [[Engeland]], gebore en het in [[1898]] na Suid-Afrika gekom. Die gebied waar Henley-on-Klip geleë is, het Kent aan sy tuisdorp herinner. In samewerking met die ''Small Farms Company (SFC)'' het Kent die grond van 410 [[morg]] (346&nbsp;[[Hektaar|ha]]) in [[1903]] gekoop van ene mnr. C.J. van der Westhuizen, vir 'n prys van ₤ 5000. In [[1904]] het die ''Small Farms Company'' besluit om die [[Kliprivier, Gauteng|Kliprivier]] op te dam sodat regattas op die rivier gehou kan word. Die konstruksie van 'n keerwal op die rivier het in Januarie [[1904]] begin, en in Maart [[1905]] is die wal voltooi. Die Henley on Klip Hotel is in [[1904]] gebou en op [[24 Mei]] [[1905]] vir die publiek geopen. Die Henley-roeiklub en die Henley-gholfbaan is ook in hierdie tyd gebou. Die gholfbaan is aan beide kante van die rivier uitgelê, en spelers moes die rivier per boot oorsteek. Roeibote is beskikbaar gestel, en 'n opsigter is aangestel om die roeibote aan die publiek uit te verhuur. == 1970 Busramp == Op [[28 Januarie]] [[1970]] het 'n skoolbus op die spoorlyn gaan staan en is deur 'n postrein in stukke geruk. Van die 42 kinders op die bus is 23 dood en 16 ernstig beseer. Twee het ongedeerd daarvan afgekom. Die busbestuurder, ene mnr. Koekemoer, is nie beseer nie.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html ’n Roudiens en ‘die lewe gaan aan’] {{Webarchive|url=https://archive.is/20140304062143/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |date= 4 Maart 2014 }}, [[Beeld]], 1 Februarie 2010</ref> [[Johan le Roux]], 'n matriekleerling by Hoërskool Dr Malan, het ten minste twee kinders deur 'n busvenster gestoot voordat die trein die staande bus getref het. Hy het self in die ongeluk gesterf. == Fotogalery == <gallery> Lêer:Graves of Horace, Elizabeth and Doris Kent.jpg|Grafte van Horace Kent, stigter van Henley on Klip, sy vrou, Elizabeth Kent, en hulle dogter, Doris Kent. Die grafte is by die St. Paul's Kerk geleë. Lêer:Henley on Klip - Klip River.jpg|Die Kliprivier by Henley on Klip. Lêer:Kidson Wier in Henley on Klip.jpg|Die "Kidson Weir" by Henley on Klip. Lêer:Flooding at the Kidson Weir, Dec 2010.JPG|Die "Kidson Weir" oorstroom. Lêer:The Henley Loslappies.JPG|Die Henley-loslappies. Lêer:Oprah Winfrey Leadership Academy for Girls.JPG|[[Oprah Winfrey]] se "Leadership Academy for Girls" te Henley-on-Klip. </gallery> == Sien ook == {{Commonskat|Henley on Klip}} * [[Henley-on-Klip (rolprent)|Henley-on-Klip]], rolprent oor busongeluk wat hier plaasgevind het * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Bronne == * [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]], [[Eric Rosenthal]], 1967. * Van Eck, Koos (2010) ''A River runs through: A history of Henley on Klip''. Vanderbijlpark: Corals Publishers, {{ISBN|978-0-9814389-7-9}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC42}} [[Kategorie:Nedersettings in Gauteng]] dicnme0p3dwo9s411p8avi8lb4c6q6o 2890059 2890043 2026-04-04T20:14:37Z JMK 649 skakel, sp 2890059 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Henley on Klip | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Henley sign.jpg | beeldbyskrif = Naambord voor die dorp | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 26 |latm = 32 |lats = 7 | longd = 28 |longm = 3 |longs = 40 | provinsie = Gauteng | distrik = Sedibeng | munisipaliteit = Midvaal | stigtingsdatum = [[1904]] | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = | leiertitel = <!-- Raadslid --> | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Subplek [http://census2011.adrianfrith.com/place/761006006 Henley-on-Klip] tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 11.37 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 5874 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 40.2% | persent_kleurling = 2.4% | persent_asiër = 1.5% | persent_wit = 55.6% | persent_ander = 0.4% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demographics2_title1 = [[Engels]] | demographics2_info1 = 41.9% | demographics2_title2 = [[Afrikaans]] | demographics2_info2 = 27.9% | demographics2_title3 = [[Zoeloe]] | demographics2_info3 = 9.8% | demographics2_title4 = [[Sotho]] | demographics2_info4 = 7.8% | demographics2_title5 = Ander | demographics2_info5 = 12.6% | poskode = 1961 | poskode2 = 1962 | skakelkode = 016 | sensuskode = | webwerf = }} '''Henley on Klip''' is 'n nedersetting in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]]. Die dorpie is net noordoos van [[Meyerton]] langs die [[Kliprivier, Gauteng|Kliprivier]] geleë. Die "Bass Lake" in Henley on Klip is 'n gewilde bestemming vir [[skubaduik]]ers. == Geskiedenis == Die dorp is in [[1904]] deur advokaat Horace Kent gestig. Kent is in [[1855]] in Henley on Thames, [[Engeland]], gebore en het in [[1898]] na Suid-Afrika gekom. Die gebied waar Henley-on-Klip geleë is, het Kent aan sy tuisdorp herinner. In samewerking met die ''Small Farms Company (SFC)'' het Kent die grond van 410 [[morg]] (346&nbsp;[[Hektaar|ha]]) in [[1903]] gekoop van ene mnr. C.J. van der Westhuizen, vir 'n prys van ₤ 5000. In [[1904]] het die ''Small Farms Company'' besluit om die [[Kliprivier, Gauteng|Kliprivier]] op te dam sodat regattas op die rivier gehou kan word. Die konstruksie van 'n keerwal op die rivier het in Januarie [[1904]] begin, en in Maart [[1905]] is die wal voltooi. Die Henley on Klip Hotel is in [[1904]] gebou en op [[24 Mei]] [[1905]] vir die publiek geopen. Die Henley-roeiklub en die Henley-gholfbaan is ook in hierdie tyd gebou. Die gholfbaan is aan beide kante van die rivier uitgelê, en spelers moes die rivier per boot oorsteek. Roeibote is beskikbaar gestel, en 'n opsigter is aangestel om die roeibote aan die publiek uit te verhuur. == 1970 Busramp == Op [[28 Januarie]] [[1970]] het 'n [[Henley on Klip-skoolbusramp|skoolbus]] op die spoorlyn gaan staan en is deur 'n postrein in stukke geruk. Van die 42 kinders op die bus is 23 dood en 16 ernstig beseer. Twee het ongedeerd daarvan afgekom. Die busbestuurder, ene mnr. Koekemoer, is nie beseer nie.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html ’n Roudiens en ‘die lewe gaan aan’] {{Webarchive|url=https://archive.is/20140304062143/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |date= 4 Maart 2014 }}, [[Beeld]], 1 Februarie 2010</ref> [[Johan le Roux]], 'n matriekleerling by Hoërskool Dr Malan, het ten minste twee kinders deur 'n busvenster gestoot voordat die trein die staande bus getref het. Hy het self in die ongeluk gesterf. == Fotogalery == <gallery> Lêer:Graves of Horace, Elizabeth and Doris Kent.jpg|Grafte van Horace Kent, stigter van Henley on Klip, sy vrou, Elizabeth Kent, en hulle dogter, Doris Kent. Die grafte is by die St. Paul's Kerk geleë. Lêer:Henley on Klip - Klip River.jpg|Die Kliprivier by Henley on Klip. Lêer:Kidson Wier in Henley on Klip.jpg|Die "Kidson Weir" by Henley on Klip. Lêer:Flooding at the Kidson Weir, Dec 2010.JPG|Die "Kidson Weir" oorstroom. Lêer:The Henley Loslappies.JPG|Die Henley-loslappies. Lêer:Oprah Winfrey Leadership Academy for Girls.JPG|[[Oprah Winfrey]] se "Leadership Academy for Girls" te Henley-on-Klip. </gallery> == Sien ook == {{Commonskat|Henley on Klip}} * [[Henley-on-Klip (rolprent)|Henley-on-Klip]], rolprent oor busongeluk wat hier plaasgevind het * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Bronne == * [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]], [[Eric Rosenthal]], 1967. * Van Eck, Koos (2010) ''A River runs through: A history of Henley on Klip''. Vanderbijlpark: Corals Publishers, {{ISBN|978-0-9814389-7-9}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC42}} [[Kategorie:Nedersettings in Gauteng]] 7m6t33htt4vnzxwdqhg5f1wy5rnksur 2890089 2890059 2026-04-05T04:36:49Z Aliwal2012 39067 over linking 2890089 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Henley on Klip | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Henley sign.jpg | beeldbyskrif = Naambord by die dorp | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 26 |latm = 32 |lats = 7 | longd = 28 |longm = 3 |longs = 40 | provinsie = Gauteng | distrik = Sedibeng | munisipaliteit = Midvaal | stigtingsdatum = [[1904]] | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = | leiertitel = <!-- Raadslid --> | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Subplek [http://census2011.adrianfrith.com/place/761006006 Henley-on-Klip] tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 11.37 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 5874 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 40.2% | persent_kleurling = 2.4% | persent_asiër = 1.5% | persent_wit = 55.6% | persent_ander = 0.4% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demographics2_title1 = [[Engels]] | demographics2_info1 = 41.9% | demographics2_title2 = [[Afrikaans]] | demographics2_info2 = 27.9% | demographics2_title3 = [[Zoeloe]] | demographics2_info3 = 9.8% | demographics2_title4 = [[Sotho]] | demographics2_info4 = 7.8% | demographics2_title5 = Ander | demographics2_info5 = 12.6% | poskode = 1961 | poskode2 = 1962 | skakelkode = 016 | sensuskode = | webwerf = }} '''Henley on Klip''' is 'n nedersetting in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]]. Die dorpie is net noordoos van [[Meyerton]] langs die [[Kliprivier, Gauteng|Kliprivier]] geleë. Die "Bass Lake" in Henley on Klip is 'n gewilde bestemming vir [[skubaduik]]ers. == Geskiedenis == Die dorp is in [[1904]] deur advokaat Horace Kent gestig. Kent is in [[1855]] in Henley on Thames, [[Engeland]], gebore en het in [[1898]] na Suid-Afrika gekom. Die gebied waar Henley on Klip geleë is, het Kent aan sy tuisdorp herinner. In samewerking met die ''Small Farms Company (SFC)'' het Kent die grond van 410 [[morg]] (346&nbsp;[[Hektaar|ha]]) in 1903 van ene mnr. C.J. van der Westhuizen gekoop, vir 'n prys van ₤ 5000. In 1904 het die ''Small Farms Company'' besluit om die [[Kliprivier, Gauteng|Kliprivier]] op te dam sodat regattas op die rivier gehou kan word. Die konstruksie van 'n keerwal op die rivier het in Januarie 1904 begin, en in Maart 1905 is die wal voltooi. Die Henley on Klip Hotel is in 1904 gebou en op 24 Mei 1905 vir die publiek geopen. Die Henley-roeiklub en die Henley-gholfbaan is ook in hierdie tyd gebou. Die gholfbaan is aan beide kante van die rivier uitgelê, en spelers moes die rivier per boot oorsteek. Roeibote is beskikbaar gestel, en 'n opsigter is aangestel om die roeibote aan die publiek uit te verhuur. == 1970 Busramp == Op [[28 Januarie]] [[1970]] het 'n [[Henley on Klip-skoolbusramp|skoolbus]] op die spoorlyn gaan staan en is deur 'n postrein in stukke geruk. Van die 42 kinders op die bus is 23 dood en 16 ernstig beseer. Twee het ongedeerd daarvan afgekom. Die busbestuurder, ene mnr. Koekemoer, is nie beseer nie.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html ’n Roudiens en ‘die lewe gaan aan’] {{Webarchive|url=https://archive.is/20140304062143/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |date= 4 Maart 2014 }}, [[Beeld]], 1 Februarie 2010</ref> [[Johan le Roux]], 'n matriekleerling aan Hoërskool Dr Malan, het ten minste twee kinders deur 'n oop busvenster gestoot voordat die trein die staande bus getref het. Hy het self in die ongeluk gesterf. == Fotogalery == <gallery> Lêer:Graves of Horace, Elizabeth and Doris Kent.jpg|Grafte van Horace Kent, stigter van Henley on Klip, sy vrou, Elizabeth Kent, en hulle dogter, Doris Kent. Die grafte is by die St. Paul's Kerk geleë. Lêer:Henley on Klip - Klip River.jpg|Die Kliprivier by Henley on Klip. Lêer:Kidson Wier in Henley on Klip.jpg|Die "Kidson Weir" by Henley on Klip. Lêer:Flooding at the Kidson Weir, Dec 2010.JPG|Die "Kidson Weir" oorstroom. Lêer:The Henley Loslappies.JPG|Die Henley-loslappies. Lêer:Oprah Winfrey Leadership Academy for Girls.JPG|[[Oprah Winfrey]] se "Leadership Academy for Girls" te Henley-on-Klip. </gallery> == Sien ook == {{Commonskat|Henley on Klip}} * [[Henley-on-Klip (rolprent)|Henley-on-Klip]], rolprent oor busongeluk wat hier plaasgevind het * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Bronne == * [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]], [[Eric Rosenthal]], 1967. * Van Eck, Koos (2010) ''A River runs through: A history of Henley on Klip''. Vanderbijlpark: Corals Publishers, {{ISBN|978-0-9814389-7-9}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC42}} [[Kategorie:Nedersettings in Gauteng]] 5wcor3lbed1iib1p8j17mfrmfhtx79h 0 60939 2890092 2711003 2026-04-05T06:02:07Z Dương Vinh Hoàng 76026 2890092 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas kat | naam = Dragon Li | beeld = Cat named Pipi.jpg | breedte = 220px | onderskrif = | alternatiewe_naam = Li Hua Mao <br />Chinese Li Hua | land = [[China]] | bynaam = | herkoms = | ontstaan = Natuurlik | lyf = Stewig | pels = Kort | patroon = Onderbroke strepe | eienskappe = | nota = }} Die '''Dragon Li''' ([[Chinees]]: 狸花猫; ''Li Hua Mao'') is ’n [[China|Chinese]] [[Lys van katrasse|katras]]. Die Chinese naam beteken "jakkalsblomkat"<ref>[http://breeds.icat.ae/?p=153 Cat Breeds]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> na aanleiding van sy ooreenkoms met die jakkals en die kenmerkende patroon van die pels. == Geskiedenis == Daar word geglo Dragon Li's stam van die Chinese bergkat (''Felis silvestris bieti'') af en dat hulle self mak geword het. Daar is egter geen bewyse daarvoor nie. Dit is ’n skaars spesie, selfs in China self. Die katte is in 2003 die eerste keer as ’n eksperimentele ras in China geskou. In 2010 is dit deur die Cat Fanciers' Association (CFA) in die Gemengde Klas aanvaar. == Beskrywing == Die Dragon Li het ’n unieke goudbruin kleur met onderbroke strepe. Dit het groot, ronde, amandelvormige geel of groen oë. Die lyf is stewig en van gemiddelde grootte. Die kat is besonder intelligent en baie bewus van sy omgewing. == Sien ook == [[Lys van katrasse]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.messybeast.com/breeds-d.htm The Messybeast.com Cat Breed List] URL besoek op 2012-01.21 * [http://cat-chitchat.pictures-of-cats.org/2008/10/chinese-cat-breeds.html Chinese katrasse; blog]. URL besoek op 2012-01.21 * [http://www.wotcat.com/breed/Dragon%20Li%20Cat.html Wocat breed database] URL besoek op 2012-01.21 *{{Commons-kategorie inlyn|Dragon Li}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Dragon Li|Engelse Wikipedia]] {{Katrasse}} [[Kategorie:Katrasse]] fyqtdbgxvt03fz9srby5o8b9kr52634 0 69263 2890110 2878532 2026-04-05T10:43:59Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890110 wikitext text/x-wiki :''Vir 'n artikel oor die sewe susters in die Griekse mitologie, sien [[Plejade (mitologie)]]'' {{Inligtingskas sterrestelsel | naam= Plejades | beeld= Pleiades large.jpg | onderskrif= ’n Foto van die Plejades van die Digitized Sky Survey.<br /> Bron: [[Nasa]]/[[Europese Ruimteagentskap|ESA]]/AURA/Caltech | soort= [[Sterreswerm|Oop sterreswerm]] | sterrebeeld= [[Bul (sterrebeeld)|Bul]] | messier= Messier 45 | tipe= | RK= 3^h 47^m 24^s<ref name="simbad">{{cite web |title=SIMBAD Astronomical Database |work=Results for M45 |url=http://simbad.u-strasbg.fr/Simbad |access-date=20 April 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523050221/http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | Dek= +24º 7'<ref name="simbad" /> | magnitude= | skynmagnitude= 1,6 | absolute magnitude= | afstand= Gemiddeld 444<ref name=vanleeuwen09>{{Cite journal|bibcode=2009A&A...497..209V |title=Parallaxes and proper motions for 20 open clusters as based on the new Hipparcos catalogue |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=497 |issue=1 |pages=209–242 |last1=Van Leeuwen |first1=F. |date=2009 |doi=10.1051/0004-6361/200811382 |arxiv = 0902.1039 |s2cid=16420237 }}</ref><ref name=majaess11>{{Cite journal|arxiv=1102.1705|last1= Majaess|first1= Daniel J.|title= Deep Infrared ZAMS Fits to Benchmark Open Clusters Hosting delta Scuti Stars|journal= Journal of the American Association of Variable Star Observers (Jaavso)|volume= 39|issue= 2|pages= 219|last2= Turner|first2= David G.|last3= Lane|first3= David J.|last4= Krajci|first4= Tom|date= 2011|bibcode= 2011JAVSO..39..219M}}</ref> | ouderdom= 100 miljoen | grootte= 110 [[boogminute]] | sterre= 500 | rooiverskuiwing= 18 x 10^-6 | kenmerke= | massa= | name= Sewe Susters, M45 }} Die '''Plejades''' (ook genoem die '''Sewe Susters''' of '''M45''') is in die [[sterrekunde]] ’n oop [[sterreswerm]] wat bestaan uit warm [[Sterreklassifikasie|B-tipe]] sterre van middelmatige ouderdom in die [[sterrebeeld]] [[Bul (sterrebeeld)|Bul]]. Op 'n afstand van 444&nbsp;[[ligjare]] is dit een van die naaste sterreswerms en die naaste [[Messier-katalogus|Messiervoorwerp]] aan die [[Aarde]], en die een wat die maklikste met die blote oog gesien kan word. Dit bevat ook die refleksienewel NGC&nbsp;1432, 'n [[H&nbsp;II-gebied]].<ref>{{Cite web |title=NGC 1432 (Maia Nebula) {{!}} TheSkyLive.com |url=https://theskylive.com/sky/deepsky/ngc1432-maia-nebula-object |access-date=2022-12-10 |website=theskylive.com}}</ref> Die naam kom van die [[Plejade (mitologie)|Plejades]] in die [[Griekse mitologie]]. Die swerm word oorheers deur warm blou en besonder helder sterre wat binne die afgelope 100&nbsp;miljoen jaar ontstaan het. Die helderste sterre word omring deur ’n newelagtigheid wat deur [[ruimtestof]] veroorsaak word. Voorheen is gedink dit is materiaal wat ná hulle vorming oorgebly het, maar nou word geglo dat dit waarskynlik 'n onverwante stofwolk is waardeur die groep sterre tans beweeg.<ref name="Gibson2003">{{Cite journal |date=2003 |last1=Gibson|first1=S.J. |last2=Nordsieck|first2=K.H. |title=The Pleiades Reflection Nebula. II. Simple Model Constraints on Dust Properties and Scattering Geometry |journal=The Astrophysical Journal |volume=589 |issue=1 |pages=362–377 |bibcode=2003ApJ...589..362G |doi=10.1086/374590|doi-access=free }}</ref> Dié stofwolk beweeg na raming teen sowat 18&nbsp;km/s relatief tot die sterre in die swerm.<ref>{{cite journal | last1 = White | first1 = Richard E. | last2 = Bally | first2 = John | title = Interstellar matter near the Pleiades. IV - The wake of the Pleiades through the interstellar medium in Taurus | journal = The Astrophysical Journal | date = May 1993 | volume = 409 | page = 234 | issn = 0004-637X | eissn = 1538-4357 | doi = 10.1086/172658 | bibcode = 1993ApJ...409..234W }}</ref> Rekenaarsimulasies het gewys die Plejades is waarskynlik van 'n kompakte konfigurasie gevorm wat eens soos die [[Orionnewel]] gelyk het.<ref name="Kroupa2001">{{Cite journal |date=2001 |last1=Kroupa|first1=Pavel |last2=Aarseth|first2=Sverre |last3=Hurley|first3=Jarrod |title=The formation of a bound star cluster: From the Orion nebula cluster to the Pleiades |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=321 |issue=4 |pages=699–712 |bibcode=2001MNRAS.321..699K |doi=10.1046/j.1365-8711.2001.04050.x |doi-access=free |arxiv = astro-ph/0009470 |s2cid=11660522}}</ref> Sterrekundiges glo die swerm sal vir nog sowat 250&nbsp;miljoen jaar bestaan, waarna die sterre uiteen sal beweeg vanweë swaartekragwisselwerkings met die galaktiese omgewing.<ref name="Gendler2006">{{cite book |date=2006 |last=Gendler|first=Robert |title =A Year in the Life of the Universe: A Seasonal Guide to Viewing the Cosmos |publisher = Voyageur Press |page=54 |isbn=978-1610603409}}</ref> Saam met die oop sterreswerm die [[Hiades (sterreswerm)|Hiades]], vorm die Plejades die "Goue Poort van die Sonnebaan".<ref>[http://www.astronomie-heute.de/artikel/871791&_z=798889 Tor! 1:0 für die Venus], astronomie-heute.de, 19 April 2020, besoek op 30 Augustus 2020</ref> Die [[sonnebaan]] is die lyn waarlangs die [[Son]], die [[Maan]] en al die [[planete]] beweeg, en dit loop tussen dié twee sterreswerms deur. ==Oorsprong van die naam== Die swerm se naam kom van die [[Grieks]]e naam Πλειάδες. Dit is waarskynlik afgelei van ''plein'' ("seil") vanweë die feit dat die sterre die seilseisoen in die [[Middellandse See]] afgebaken het. In die [[Griekse mitologie]] is dit gebruik vir sewe goddelike susters. Later is gesê die naam is afgelei van hulle moeder, Pleione, se naam en beteken dus "dogters van Pleione".<ref name="Ridpath">{{cite web |url= http://www.ianridpath.com/startales/taurus2.html |title= The Pleiades – seven celestial sisters|first= Ian |last=Ridpath|website= Ian Ridpath's Star Tales |access-date=20 November 2023}}</ref> In werklikheid kom die antieke naam wat van "seil" afgelei is, eerste in die kultuur, waarna die verwantskap met die sewe susters gevolg het.<ref>{{cite book | first = Robin |last=Hard | date = 2020 | title = The Routledge Handbook of Greek Mythology: Partially Based on H.J. Rose's A Handbook of Greek Mythology | publisher = Routledge | pages = | isbn = 978-1-138-65260-6 | url = https://books.google.com/books?id=8X27tAEACAAJ}}</ref> ==Sterrekundige rol van M45 in die oudheid== Die groep M45 het in die antieke tyd 'n belangrike rol gespeel vir die opstelling van baie [[kalender]]s danksy 'n kombinasie van twee merkwaardige elemente. Die eerste een, wat steeds geld, is hulle unieke en maklik identifiseerbare voorkoms in die naglug naby die sonnebaan. Die tweede een, wat in die antieke tyd belangrik was, is dat dit in die middel van die 3de millennium&nbsp;v.C. die [[Noordelike Halfrond]] se [[Dag-en-nagewening|lentenagewening]] aangedui het.<ref>Wilfred G. Lambert, (en) « The section AN », in : Luigi Cagni (a cura di), ''Il bilinguismo a Ebla'', Atti del convegno inter-nazionale (Napoli,, 19-22 aprile 1982), Napoli, Istituto Universitario Orientale, Dipartimento di studi asiatici, XXII (1984), 396-397</ref> [[Beeld:Nebra Scheibe.jpg|thumb|263px|Op die hemelskyf van Nebra van omstreeks 1600&nbsp;v.C. is die sewe kolletjies regs bo vermoedelik die Plejades.]] Die belangrikheid van die sterreswerm is ook duidelik in [[Noord-Europa]]: Dit word aangedui op die hemelskyf van Nebra, wat in [[Duitsland]] ontdek is en uit omstreeks 1600&nbsp;v.C. dateer. Op die skyf word die swerm aangedui in 'n hoë posisie tussen die Son en die Maan. Dié [[asterisme]] ('n patroon sterre kleiner as 'n [[sterrebeeld]]) dui ook die begin van verskeie antieke kalenders aan: * In antieke [[Indië]] vorm dit in die Atharvaveda, wat omstreeks 1200-1000&nbsp;v.C. saamgestel is, die eerste ''nakṣatra'' (die [[Sanskrit]]naam vir "maanstasie"), wat genoem word Kṛttikā (क्रृत्तिका), ’n onthullende naam aangesien dit letterlik "die Snydings" beteken,<ref>{{cite web|author=Gérard Huet|language=fr, skr|title=« Dictionnaire Héritage du Sanskrit », version 3.48[2023-07-01, ''s.v.'' « Kṛttikā ».|url=https://sanskrit.inria.fr/cgi-bin/SKT/sktindex.cgi?lex=SH&q=k.rttikaa&t=VH}}</ref> dus "dié wat die jaarbreek aandui".<ref>{{cite journal|first1=David |last1=Pingree |last2= Morrissey|first2=Patrick|title=On the Identification of the Yogataras of the Indian Naksatras|journal=Journal for the History of Astronomy|volume= 20|issue= 2 |date=June 1989|page= 100|doi=10.1177/002182868902000202}}</ref> * In [[Mesopotamië]] stel die ''MUL.APIN-kompendium'', die oudste bekende Mesopotamiese sterrekundige verhandeling wat in [[Nineve]] in die biblioteek van [[Assurbanipal]] ontdek is en uit nie later nie as 627&nbsp;v.C. dateer, ’n lys voor van gode [draers van sterre] wat op "die pad van die Maan" staan – ’n lys wat begin met mul.MUL.<ref>{{cite web|author=Roland Laffitte|language=fr|title=Série MUL.APIN (BM 86378)", Tab. I, iv, 31-39., on URANOS, the astronomical website of the Selefa.|url=http://www.uranos.fr/PDF/ETUDES_01_N21_FR.pdf|access-date=2023-08-03|archive-date=2023-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812194317/http://www.uranos.fr/PDF/ETUDES_01_N21_FR.pdf|url-status=dead}}</ref> * In [[Griekeland]] is die ''Pleiádes'' ’n groep waarvan die naam waarskynlik eers ’n funksionele betekenis gehad het voor dit ’n mitologiese betekenis gekry het, soos André Lebœuffle aandui. Hy verkies om dit te verklaar aan die hand van die [[Indo-Europese tale|Indo-Europese]] wortel ''*pe/ol-/pl-'', wat die idee van "menigte, skare, byeenkoms" uitdruk.<ref>(en) André Le Bœuffle, ''Les Noms latins d'astres et de constellations'', éd. Paris: Les Belles Lettres, 1977, pp. 120-124.</ref> * Net so begin die antieke [[Arabiere]] hulle ou kalender, dié van die ''anwā'', met M45 onder die naam الثريّا (''al-Ṯurayyā'').<ref>Charles Pellat, ''Dictons rimés'', ''anwa et mansions lunaires chez les Arabes'', in ''Arabica. Journal of arabic and islamic studies'', vol. 2 (1955) p. 19.</ref> Hoewel M45 nie meer op die lentepunt is nie, bly die sterrebeeld steeds belangrik, beide funksioneel en simbolies. Benewens die Indiese en Arabaiese kalenders wat op maanstasies gebaseer is, is daar ook die geval van ’n ou [[Jemen]]itiese kalender waarin die maande aangedui word volgens ’n astronomiese kriterium wat daartoe gelei het dat dit die "Kalender van die Plejade" genoem is: Die maand ''ḫams'' (letterlik "vyf") is die een waarin die Son en ''al-Ṯurayyā'' ("die Plejade") vyf maanbewegings van mekaar afwyk, dus vyf keer die afstand wat die Maan gemiddeld in een dag en een nag aflê, om die terminologie van [[Al Soefi]] te gebruik.<ref>(de) Eduard Glaser, ''Die Sternkunde der südarabischen Kabylen'', Wien : aus der Hof- und Staatsdruckerei, (s.d.) [Aus dem XCL. Bande der Sitzb. der kays. Akad. der Wissensch., II. Jänner-Heft Jahrg.1885], pp. 3-4.</ref> [[Beeld:Seven Sisters coin Royal Australian Mint 1 dollar 2020 Reverse.jpg|thumb|220px|links|'n [[Australië|Australiese]] silwer herdenkingsmunt van 2020 – op die keersy is die Sewe Susters soos uitgebeeld in 'n antieke storie oor die Australiese inheemse tradisie.<ref>{{Cite web|url=https://www.ramint.gov.au/publications/royal-australian-mint-looks-stars-honour-australian-indigenous-stories|title=The Royal Australian Mint looks to the stars to honour Australian Indigenous stories|website=www.ramint.gov.au|date=3 September 2020|access-date=31 December 2020}}{{Dooie skakel|date=Junie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] ==Name en mitologie== Die Plejades is 'n prominente gesig in die [[Noordelike Halfrond|Noordelike]] en [[Suidelike Halfrond]] se naglug. Hulle is sedert die oudheid aan kulture oor die hele wêreld heen bekend,<ref>Julien D'Huy, Yuri Berezkin. How Did the First Humans Perceive the Starry Night? On the Pleiades. The Retrospective Methods Network Newsletter 2017, pp.100-122. https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01673386/document</ref> insluitende die [[Kelte]] ([[Wallies]]: ''Tŵr Tewdws'', [[Iers]]: ''Streoillín''); die [[Filippyne]] voor die koloniale tyd (as ''Mapúlon'', wat die begin van die jaar aangedui het);<ref name="Mintz">{{cite journal |last1=Mintz |first1=Malcolm W. |title=Monograph 1: The Philippines at the Turn of the Sixteenth Century |journal=Intersections: Gender and Sexuality in Asia and the Pacific |date=2021 |url=http://intersections.anu.edu.au/monograph1/mintz_cover.htm |access-date=2023-06-04 |archive-date=2023-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503153221/http://intersections.anu.edu.au/monograph1/mintz_cover.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="MacKinlay">{{cite book |last1=MacKinlay |first1=William Egbert Wheeler |title=A Handbook and Grammar of the Tagalog Language |date=1905 |publisher=U.S. Government Printing Office |page=46}}</ref> [[Hawaii|Hawaiërs]] (as ''Makaliʻi'');<ref>{{Cite web|url=http://archive.hokulea.com/pdfs/Hawaiian_astronomy_I.pdf|title=Hawaiian Astronomical Concepts|last=Makemson|first=Maud|website=Hokulea.com|access-date=31 October 2018}}</ref> die [[Maori's]] (as ''Matariki''); die [[Achaemenidiese Ryk]] (as پروین of ''Parvīn'';<ref>{{Cite web|url=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/174713/%d9%be%d8%b1%d9%88%db%8c%d9%86|title=Dehkhoda Dictionary|last=Dehkhoda|first=Ali Akbar|website=Parsi Wiki|access-date=12 Mei 2025|archive-date= 6 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806084535/https://www.parsi.wiki/fa/wiki/174713/%d9%be%d8%b1%d9%88%db%8c%d9%86|url-status=dead}}</ref> die [[Arabiere]] (as الثريا of ''al-Thurayyā'';<ref name="allen">{{cite book | author=Allen, Richard Hinckley | date=1963 | orig-year=1899 | title=Star Names: Their Lore and Meaning | edition=Reprint | publisher=Dover Publications Inc. | location=New York | url=https://archive.org/details/starnamestheirlo00alle | isbn=((978-0-486-21079-7)) | url-access=registration }}</ref>) die [[China|Chinese]] (昴 of ''mǎo''); die [[Japan]]nese (as 昴 of ''Subaru'); die [[Maja]]; [[Asteke]]; ensovoorts.<ref name="Andrews2004">{{cite book |last1=Andrews |first1=Munya |title=The Seven Sisters of the Pleiades: Stories from Around the World |date=2004 |publisher=Spinifex Press |isbn=978-1876756451 |pages=149–152}}</ref><ref name="Kracht2017">{{cite book |last1=Kracht |first1=Benjamin |title=Kiowa Belief and Ritual |date=2017 |publisher=University of Nebraska Press |isbn=978-1496201461 |pages=63,75,139,189}}</ref> In die [[Hindoeïsme]] is die Plejades bekend as ''Kṛttikā''. Hindoes vier die eerste dag ([[nuwemaan]]) van die maand ''Kartik'' as [[Divali]], 'n fees van oorvloed en lampe. Die Plejades word ook drie keer in die [[Bybel]] genoem (as die "Sewester").<ref>[[Job]] 9:9, Job 38:31 en [[Amos]] 5:8</ref><ref name="HastingsSelbie1911">{{cite book |author1=James Hastings |author2=John Alexander Selbie |author3=Andrew Bruce Davidson |author4=Samuel Rolles Driver |author5=Henry Barclay Swete |title=Dictionary of the Bible: Kir-Pleiades |url=https://books.google.com/books?id=fxZVAAAAYAAJ&pg=PA492 |year=1911 |publisher=Scribner |pages=895–896}}</ref> In [[Japan]] word die sterreswerm in die 8ste-eeuse ''Kojiki'', 'n kroniek van legendes en gesange, genoem ''Mutsuraboshi'' ("ses sterre").<ref name="kojiki-pleiades">{{cite book|title=The Seven Sisters of the Pleiades: Stories from Around the World|first=Munya |last=Andrews |date=2004|url=https://books.google.com/books?id=3GbYg26S8pUC&pg=PA293|publisher=Spinifex Press|location=North Melbourne, Victoria, Australia|isbn=978-1-876756-45-1|page=293}}</ref> Dit is nou in Japan bekend as ''Subaru'',<ref>{{cite book|title=The Seven Sisters of the Pleiades: Stories from Around the World|first=Munya |last=Andrews |date=2004|url=https://books.google.com/books?id=3GbYg26S8pUC&pg=PA293|publisher=Spinifex Press|location=North Melbourne, Victoria, Australia|isbn=978-1-876756-45-1|page=25}}</ref> en is genoem na die Japannese Subaru-teleskoop by die [[Mauna Kea-sterrewag]] op die eiland [[Hawaii (eiland)|Hawaii]].<ref>{{cite web|url=http://web-japan.org/kidsweb/hitech/subaru/index.html |title=The Subaru Telescope |publisher=web-japan.org |access-date=2010-09-22}}</ref> [[Beeld:Pleiades Sidereus Nuncius.png|thumb|180px|[[Galileo Galilei|Galileo]] se tekening van die Plejades in ''Sidereus Nuncius''.]] Die vroegste bekende uitbeelding van die Plejades is 'n Noord-Duitse artefak uit die [[Bronstydperk]] bekend as die hemelskyf van Nebra van omstreeks 1600&nbsp;v.C.<ref name=BBC2008>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/stardisctrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Secrets of the Star Disc|date=2004|publisher=BBC|access-date=2008-03-25}}</ref> Die [[Babilon]]iese sterkatalogus noem die Plejades ^MULMUL ({{wigskrif|𒀯𒀯}}), wat "sterre" beteken (letterlik "ster ster"). Hulle is boaan die lys sterre aan die sonnebaan, wat wys hulle was omstreeks die 23ste eeu&nbsp;v.C. naby die punt van die lente-nagewening.<ref>{{cite journal|author=Jetsu, L.|author2=Porceddu, S.|title=Shifting Milestones of Natural Sciences: The Ancient Egyptian Discovery of Algol's Period Confirmed|journal = PLOS ONE|volume = 10 |issue=12|date = 2015|pages = e.0144140 (23pp)|doi=10.1371/journal.pone.0144140|pmid=26679699|pmc=4683080|bibcode=2015PLoSO..1044140J|arxiv = 1601.06990 |doi-access=free}}</ref> Sommige antieke Griekse sterrekundiges het hulle as 'n aparte [[sterrebeeld]] beskou en hulle word deur [[Hesiodos]],<ref>Hesiod, ''Works and Days'', (618-23)</ref> in [[Homeros]] se ''[[Ilias]]'' en ''[[Odussee]]'',<ref name=homer>{{cite journal|bibcode=2011JAHH...14...22T|title=Astronomy and Constellations in the Iliad and Odyssey|journal=Journal of Astronomical History and Heritage|issn=1440-2807|volume=14|issue=1|pages=22|last1=Theodossiou|first1=E.|last2=Manimanis|first2=V. N.|last3=Mantarakis|first3=P.|last4=Dimitrijevic|first4=M. S.|year=2011|doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2011.01.02 |s2cid=129824469 }}</ref> en in die ''Geoponica'', 'n 10de-eeuse versameling landboustories, genoem.<ref>{{cite web |url=http://www.ancientlibrary.com/geoponica/0028.html |title=The Geoponica (Agricultural Pursuits), page 6 (V. 1) |access-date=2011-04-22 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012092608/http://www.ancientlibrary.com/geoponica/0028.html |archive-date=2012-10-12 }}</ref> Vir die pre-Islamitiese Arabiere was die sterreswerm die "bekendste ster" en is dit dikwels eenvoudig "die Ster" genoem (''an-Najm'', النجم). Sommige kenners van die [[Islam]] stel voor die Plejades is die "ster" wat genoem word in die [[soera]] ''[[An-Najm]]'' ("Die Ster") van die [[Koran]].<ref>Saqib Hussain, "The Prophet's Vision in Sūrat al-Najm," ''Journal of the International Qur'anic Studies Association'', '''5''' (2020): 97–132.</ref> Op verskeie silinderseëls van die begin van die eerste millennium&nbsp;v.C. af word M45 deur sewe punte verteenwoordig, terwyl die "Sewe Gode" op reliëfs verskyn van [[Nieu-Assiriese Ryk|Nieu-Assiriese]] paleise.<ref>Jeremy Black & Anthony Green, ''Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia'', an Illustrated Dictionary, Londen: British Museum Press, 1992, p. 162.</ref> Die geleerde Stith Thompson meen die asterisme is "amper altyd" as 'n groep van sewe susters beskou, en hulle mites verduidelik hoekom daar net ses is.<ref>Thompson, Stith (1977). ''The Folktale''. University of California Press. pp. 237-238. {{ISBN|0-520-03537-2}}.</ref> Sommige wetenskaplikes glo dit kan wees vanweë waarnemings van tot 100000&nbsp;v.C., toe die ster Pleione verder van die ster Atlas was en dus sigbaarder vir die blote oog.<ref>Norris, Ray P., Norris, Barnaby R.M. (2021). Why Are There Seven Sisters?. In: Boutsikas, E., McCluskey, S.C., Steele, J. (eds) Advancing Cultural Astronomy. Historical & Cultural Astronomy. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-64606-6_11</ref> ===Tolkien se Legendarium=== In [[J.R.R. Tolkien]] se legendarium, waar ''[[Die heerser van die ringe (roman)|Die heerser van die ringe]]'' afspeel, word na die Plejades verwys as ''Remmirath, the netted star''. Die sterrebeeld [[Jagter (sterrebeeld)|Jagter]] word genoem ''Menelvagor, swordsman of the Sky''. ==Waarnemingsgeskiedenis== [[Galileo Galilei]] was die eerste [[sterrekundige]] wat deur 'n [[teleskoop]] na die Plejades gekyk het.<ref>{{Cite web |title=Messier 45 (The Pleiades) |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-messier-catalog/messier-45/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116112505/https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-messier-catalog/messier-45/ |archive-date=November 16, 2023 |access-date=November 16, 2023 |website=NASA Science |language=en}}</ref> Hy het toe ontdek daar is baie sterre in die swerm wat te dof is om met die blote oog te sien. Hy het sy waarnemings in Maart 1610 in ''Sidereus Nuncius'' gepubliseer saam met 'n skets wat 36 sterre wys. Dit is lank bekend dat die Plejades 'n groep sterre is wat fisies verwant is, eerder as 'n toevallige oplyning. John Michell het in 1767 bereken die kans van 'n toevallige oplyning van so baie helder sterre was net 1 uit 500&nbsp;000. Hy het aangeneem die Plejades en baie ander sterreswerms moet dus uit fisies verwante sterre bestaan.<ref> {{cite journal |author=Michell J. |date=1767 |title=An Inquiry into the probable Parallax, and Magnitude, of the Fixed Stars, from the Quantity of Light which they afford us, and the particular Circumstances of their Situation |journal=Philosophical Transactions |volume=57 |pages=234–264 |doi=10.1098/rstl.1767.0028 |bibcode=1767RSPT...57..234M |doi-access=free }}</ref> Toe studies die eerste keer gedoen is van die [[eiebeweging]] van die sterre, is bevind hulle beweeg almal in dieselfde rigting in die lug, en dit het finaal bewys dat hulle verwant is. [[Charles Messier]] het die posisie van die swerm gemeet en dit as "M45" in sy [[Messier-katalogus|katalogus]] van [[komeet]]agtige voorwerpe opgeneem wat in 1771 gepubliseer is. Dié invoeging is, nes dié van die [[Orionnewel]] en die [[Byekorf-sterreswerm|Byekorfsterreswerm]], as vreemd beskou omdat die meeste van sy voorwerpe baie dowwer was en makliker met komete verwar kon word, en dit is beswaarlik die geval met die Plejades. Een moontlikheid is dat Messier eenvoudig 'n groter katalogus wou hê as sy wetenskaplike mededinger [[Nicolas-Louis de Lacaille|Lacaille]], wie se katalogus van 1755 altesaam 42 voorwerpe bevat het en dat Messier toe 'n paar helder voorwerpe bygevoeg het.<ref> {{cite web |author=Frommert, Hartmut |date=1998 |title=Messier Questions & Answers |url=http://messier.seds.org/m-q&a.html#why_M42-45 |access-date=2005-03-01 }}</ref> Edme-Sébastien Jeaurat het in 1782 ’n kaart van 64 sterre van die Plejades uit sy waarnemings geteken wat in 1786 gepubliseer is.<ref>''A New review: with literary curiosities and literary intelligence'', bl. 326, Paul Henry Maty, 1783.</ref><ref>Mémoires de l'Acadêmie des sciences de l'Institut de France, bl. 289, Didot frères, fils et cie, 1786.</ref><ref>Edme-Sébastien Jeaurat, ''Carte des 64 Principales Etoiles des Playades par M. Jeaurat, pour le 1.er Janvier 1786''.</ref> ==Samestelling== [[Beeld:M45map.jpg|thumb|240px|'n Kaart van die Plejades.]] Die kern van die sterreswerm is sowat 8&nbsp;ligjare breed. Dit bevat meer as duisend bevestigde lede, sonder om die getal [[dubbelster]]re in ag te neem.<ref name="Adams, Joseph D. 2053"> {{cite journal |display-authors=4 |author=Adams, Joseph D. |author2=Stauffer, John R. |author3=Monet, David G. |author4=Skrutskie, Michael F. |author5=Beichman, Charles A. |date=2001 |title=The Mass and Structure of the Pleiades Star Cluster from 2MASS |journal=Astronomical Journal |volume=121 |pages=2053–2064 |bibcode=2001AJ....121.2053A |doi=10.1086/319965 |arxiv = astro-ph/0101139 |issue=4 |s2cid=17994583 }}</ref> Die swerm se lig word oorheers deur jong, warm [[Sterreklassifikasie|blou sterre]], waarvan tot 14 met die blote oog gesien kan word na gelang van die waarnemingstoestande en die visuele skerpte van die waarnemer. Die helderste sterre vorm 'n fatsoen effens soortgelyk aan dié van die [[Groot Beer|Groot]] en [[Klein Beer]]. Die totale [[massa]] van die sterre is sowat 800&nbsp;[[sonmassa]]s en dit word oorheers deur dowwer, rooier sterre.<ref name="Adams, Joseph D. 2053"/> 'n Raming van die omvang van dubbelsterre in die swerm is sowat 57%.<ref>{{cite journal|doi=10.3847/1538-4357/ac1585|title=Long-term Spectroscopic Survey of the Pleiades Cluster: The Binary Population|year=2021|last1=Torres|first1=Guillermo|last2=Latham|first2=David W.|last3=Quinn|first3=Samuel N.|journal=The Astrophysical Journal|volume=921|issue=2|page=117|arxiv=2107.10259|bibcode=2021ApJ...921..117T|s2cid=236171384 |doi-access=free }}</ref> Die swerm bevat baie [[bruindwerg]]e, voorwerpe van minder as sowat 8% van die [[Son]] se massa, wat onvoldoende vir [[kernfusie]] is en dus nie volwaardige sterre is nie. Hulle kan tot 25% van al die sterre uitmaak, hoewel hulle massa minder as 2% van die algehele massa is.<ref> {{cite journal |author=Moraux, E. |author2=Bouvier, J. |author3=Stauffer, J. R. |author4=Cuillandre, J.-C. |date=2003 |title=Brown in the Pleiades cluster: Clues to the substellar mass function |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=400 |pages=891–902 |bibcode=2003A&A...400..891M |doi=10.1051/0004-6361:20021903 |arxiv = astro-ph/0212571 |issue=3 |s2cid=17613925 }}</ref> Sterrekundiges ontdek en ontleed graag die bruindwerge in die Plejades en ander jong sterreswerms, want hulle is nog relatief helder en sigbaar, terwyl bruindwerge in ouer swerms verdof het en moeiliker is om te bestudeer. ==Helderste sterre== Die helderste sterre in die Plejades word die Sewe Susters genoem, na die susters Sterope, Merope, Elektra, Maia, Taigete, Kelaino en Alkuone uit die [[Griekse mitologie]]. Later is ouers aan hulle toegewys: Pleione en [[Atlas (mitologie)|Atlas]].<ref name="Ridpath" /> Die [[Hiade]]s was dogters van Atlas en dus die Plejades se susters. Die tabel hier onder gee inigting oor die helderste sterre in die swerm: {{Clear}} {| class="wikitable sortable" |+'''Helderste sterre van die Plejades''' |- ! class="unsortable"| Naam ! class="unsortable"| [[IAU]]-naam ! [[Skynbare magnitude]] ! [[Sterreklassifikasie]] ! Afstand (ligjare) |- | Alkuone | Eta (25) Tauri | 2,86 | B7IIIe | {{val|409}} |- | Atlas | 27 Tauri | 3,62 | B8III | {{val|387}} |- | Elektra | 17 Tauri | 3,70 | B6IIIe | {{val|375}} |- | Maia | 20 Tauri | 3,86 | B7III | {{val|344}} |- | Merope | 23 Tauri | 4,17 | B6IVev | {{val|344}} |- | Taigeta | 19 Tauri | 4,29 | B6IV | {{val|364}} |- | Pleione | 28 (BU) Tauri | 5,09 [[Veranderlike ster|(verand.)]] | B8IVpe | {{val|422}} |- | Kelaino | 16 Tauri | 5,44 | B7IV | {{val|434}} |- | — | HD 23753 | 5,44 | B9Vn | {{val|420}} |- | Asterope of Sterope I | 21 Tauri | 5,64 | B8Ve | {{val|431}} |- | — | 18 Tauri | 5,66 | B8V | {{val|444}} |- | — | HD 23923 | 6,16 | B8V | {{val|435}} |- | Sterope II | 22 Tauri | 6,41 | B9V | {{val|444}} |- | — | HD 23853 | 6,59 | B9,5V | {{val|459}} |- | — | HD 23410 | 6,88 | A0V | {{val|443}} |} == Ouderdom en ewolusie == Die ouderdom van die Plejades word met behulp van die [[Hertzsprung-Russell-diagram]] op tussen 75 en 150 miljoen jaar geraam. Die relatiewe beweging van die swerm sal veroorsaak dat hulle baie millenniums in die toekoms, van die Aarde af gesien, onder die voete van wat nou die sterrebeeld [[Jagter (sterrebeeld)|Jagter]] is, verbybeweeg. Nes die meeste oop sterreswerms sal die sterre ook nie onbepaald fisiek gebonde bly nie; sommige sterre sal wegbeweeg vanweë interaksie met ander voorwerpe en ander sal gestroop word deur gety-swaartekragvelde. Volgens berekenings sal die groep oor sowat 250&nbsp;miljoen jaar versprei, aangehelp deur swaartekrag-interaksies met enorme interstellêre wolke en die spiraalarms van die [[Melkweg]]. ==Refleksienewelagtigheid== [[Beeld:Reflection nebula IC 349 near Merope.jpg|thumb|220px|'n Foto deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] van die refleksienewelagtigheid naby Merope.]] Die newelagtigheid om die sterre kan maklik deur groter amateurteleskope gesien word, veral as foto's met 'n lang [[Beligting (fotografie)|beligtingstyd]] geneem word. Onder die ideale waarnemingstoestande kan 'n aanduiding van die newelagtigheid selfs deur klein teleskope of verkykers van gemiddelde grootte gesien word. Dit is 'n [[Newel#Soorte_newels|refleksienewel]] wat veroorsaak word deur stof wat deur die blou lig van die warm, jong sterre weerkaats word. Voorheen is gedink die stof is oorblyfsels van die [[stervorming]] van die swerm, maar daar word algemen aanvaar dat geen sulke stof ná sowat 100&nbsp;miljoen jaar sou oor wees nie. Dit lyk eerder of die swerm bloot deur 'n buitengewoon stowwerige deel van die [[interstellêre medium]] beweeg.<ref name="Gibson2003" /> Studies het gewys die stof wat die newelagtigheid veroorsaak, is nie eweredig versprei nie, maar gekonsentreer in hoofsaaklik twee lae met die gesigslyn langs. Dié lae kon gevorm gewees het deur snelheidsvermindering weens stralingsdruk terwyl die stof na die sterre beweeg het.<ref> {{cite journal |author=Gibson, Steven J. |author2=Nordsieck, Kenneth H. |date=2003 |title=The Pleiades Reflection Nebula. II. Simple Model Constraints on Dust Properties and Scattering Geometry |journal=Astrophysical Journal |volume=589 |issue=1 |pages=362–377 |bibcode=2003ApJ...589..362G |doi=10.1086/374590 |doi-access=free }}</ref> == Afstand == Omdat die Plejades so na aan die Aarde is, behoort hul afstand maklik te wees om te bepaal, en dit kan dan gebruik word om die afstand van ander, verder voorwerpe te meet. As sterrekundiges die regte afstand van die Plejades ken, kan hulle ’n Hertzsprung-Russell-diagram daarvan saamstel. As dit dan vergelyk word met ander swerms waarvan die afstand nie bekend is nie, kan dié afstande bepaal word. Met ander metodes kan die afstandskaal dan uitgebrei word van sterreswerms na [[sterrestelsel]]s en [[sterrestelselswerm]]s, en ’n kosmiese afstandskaal kan dan opgestel word. Onenigheid bestaan egter oor die afstand van die Plejades. Aanvanklik is bereken dat hulle sowat 135 [[parsek]] van die Aarde af is. Data van die [[Hipparcos]]-ruimtesending van 1989 tot 1993 het egter verrassende resultate opgelewer, naamlik dat die afstand van die Plejades 118 parsek is. Dit is bepaal deur die verskille in die parallaks (skynbare posisies) van die sterre in die swerm te meet, ’n tegniek wat die mees direkte en akkurate resultate behoort te lewer. In latere werke is beweer dat die Hipparcos se meting foutief was.<ref name=majaess11 /><ref name="Percival">{{cite journal |author=Percival, S. M. |author2=Salaris, M. |author3=Groenewegen, M. A. T. |date=2005 |title=The distance to the Pleiades. Main sequence fitting in the near infrared |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=429 |pages=887–894 |bibcode=2005A&A...429..887P |doi=10.1051/0004-6361:20041694 |arxiv = astro-ph/0409362 |issue=3 |s2cid=14842664 }}</ref><ref name="Zwahlen"> {{cite journal |display-authors=4 |author=Zwahlen, N. |author2=North, P. |author3=Debernardi, Y. |author4=Eyer, L. |author5=Galland, F. |author6=Groenewegen, M. A. T. |author7=Hummel, C. A. |date=2004 |title=A purely geometric distance to the binary star Atlas, a member of the Pleiades |journal=Astronomy and Astrophysics Letters |volume=425 |pages=L45 |bibcode=2004A&A...425L..45Z |doi=10.1051/0004-6361:200400062 |arxiv = astro-ph/0408430 |issue=3 |s2cid=37047575 }}</ref><ref name=soderblom05>{{cite journal |author=Soderblom D. R., Nelan E., Benedict G. F., McArthur B., Ramirez I., Spiesman W., Jones B. F. |year=2005 |title=Confirmation of Errors in Hipparcos Parallaxes from Hubble Space Telescope Fine Guidance Sensor Astrometry of the Pleiades |journal=Astronomical Journal |volume=129 |pages=1616–1624 |bibcode=2005AJ....129.1616S |doi=10.1086/427860 |arxiv = astro-ph/0412093 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Turner, D. G. |year=1979 |title=A reddening-free main sequence for the Pleiades cluster |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=91 |pages=642–647 |bibcode=1979PASP...91..642T |doi=10.1086/130556 }}</ref> Metings daarna, onder meer deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]], het bevestig dat die afstand moontlik tussen 135 en 140 parsek is.<ref name=majaess11 /><ref name=soderblom05 /> Die skrywer van die 2007–2009-katalogus van hersiene Hipparcos-parallakse het egter weer verklaar dat die afstand inderdaad ~120 parsek is, en die weersprekende getuienis in twyfel getrek.<ref name=vanleeuwen09 /> Onenigheid bestaan steeds oor wat die regte afstand is. ==Moontlike planete== Toe sterrekundiges [[infrarooi]]beelde deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] en Gemini-Noord-teleskoop ontleed, het hulle ontdek een van die sterre in die swerm, HD&nbsp;23514, wat 'n massa en helderheid van effens meer as die Son het, word omring deur 'n buitengewone aantal warm stofdeeltjies. Dit kan 'n teken van planeetvorming om HD&nbsp;23514 wees.<ref> {{cite web |author=ScienceDaily |date=2007 |title=Planets Forming In Pleiades Star Cluster, Astronomers Report |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/11/071114203718.htm |access-date=2012-11-15 }}</ref> ==Video== [[Lêer:Pleiades.ogg|links|thumb|300px|'n [[3D]]-model van die Plejades van die app Galaxy Map (iOS/Android).]] {{-}} ==Galery== <gallery widths="200" heights="250"> Beeld:Pleiades.png|'n Sterkaart wat die sterre en hulle newelagtigheid wys. Beeld:M45 - The Pleiades.jpg|'n Wyeveldfoto van die Plejades en die omringende stof. Beligtingstyd: 7 uur. Beeld:Pleiades Deep dive.jpg|'n Wyeveldfoto van die sterreswerm en die omringende stof. Beligtingstyd: 56 uur. Beeld:Full Color Image of the Pleiades (Messier 45).jpg|'n Wyeveldfoto van die Plejades en hulle omgewing. Geprosesseer deur Adam Block. </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * [http://ryutao.main.jp/english/stl_m45.html Die Plejades (M45) by die astro-fotografie-webtuiste van T. Yoshida.] * [http://www.ras.ucalgary.ca/~gibson/pleiades/ Foto's en inligting van die Universiteit van Calgary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981203050941/http://www.ras.ucalgary.ca/~gibson/pleiades/ |date= 3 Desember 1998 }} * [http://messier.seds.org/m/m045.html Inligting van SEDS] * [http://www.nightskyinfo.com/archive/pleiades/ NightSkyInfo.com: The Pleiades] {{WikiSky|Messier 45|name=Plejades_(sterreswerm)|z=4.400}} {{Commons-kategorie inlyn|Pleiades (star cluster)|Plejades (sterreswerm)}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Pleiades|Engelse Wikipedia]] {{Lug3|03|47|24|+|24|07|00|440|aansig=titel}} {{Messier}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bul (sterrebeeld)]] [[Kategorie:Messier-voorwerpe|40045]] [[Kategorie:Sterreswerms]] lib8fub2z4s04t0sqe4kbnbsyz0aax7 0 75889 2890080 2521322 2026-04-04T21:35:04Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2890080 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Oceanos'' (skip)}} [[Lêer:"Oceanos" - Piraeus, 1986.jpg|duimnael|300px|Die Oceanos verlaat Piraeus se hawe in Junie 1986.]] [[Lêer:MTS Oceanos portside.jpg|duimnael|300px|Lynskets van die Oceanos]] {{Location map+|Oos-Kaap|relief=1|width=300|caption=Kaart van die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]|places= {{Location map~|Oos-Kaap|lon_dir=E|lat_dir=S|lat_deg=32|lat_min=4|lat_sec=0|lon_deg=29|lon_min=9|lon_sec=0|label=Oceanos se wrak|position=regs}} {{Location map~|Oos-Kaap|lon_dir=E|lat_dir=S|lat_deg=32|lat_min=59|lon_deg=27|lon_min=52|label=Oos-Londen}} }} Die passasierskip '''Oceanos''' het op 5 Augustus 1991 sowat 10&nbsp;km van [[Koffiebaai]] aan die [[Transkei]]se [[Wildekus]] vergaan. Dit het een van die wêreld se mees dramatiese en suksesvolste reddingsaksies tot gevolg gehad. Die skip van 14&nbsp;000&nbsp;ton is in 1952 in Frankryk gebou, en kon 'n maksimum van 550 passasiers en 250 bemanningslede vervoer. Alhoewel die skip sedert 1976 as die ''Oceanos'' bekend was, het dit voorheen die name ''Jean Laborde'', ''Ancona'' en ''Eastern Princess'' gedra. Vanaf 1976 was dit die eiendom van die Griekse maatskappy Epirotiki met Piraeus as tuishawe. Sedert 1988 het dit plesiertogte tussen [[Londen]] en [[Durban]] vir TFC Tours onderneem. Instandhoudingswerk aan die skip was helaas agterstallig. Vroeg in Augustus 1991 was die skip van [[Kaapstad]] via [[Oos-Londen]] na Durban onderweg. Op 3 Augustus tydens 'n sterk wind en onstuimige see spoel seewater deur 'n reeds bestaande gat van 10&nbsp;cm in die romp die masjienkamer binne en word die kragopwekkers uitgeskakel. Skepe in die omgewing en [[helikopter]]s van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] het al die 571 opvarendes gered en by ''The Haven'' en [[Gat-in-die-muur]] (''Hole in the Wall'') aan land gebring. Dat die kaptein en van sy bemanning glo eerste in die reddingsbote weggekom het en die ander skipbreukelinge aan hul lot oorgelaat het, het groot verontwaardiging by die publiek uitgelok. Die towenaar en ander vermaaklikheidskunstenaars het die leiding met die ontruiming van die sinkende skip geneem. Kapt. Yiannis Avranas is deur 'n Londense geregshof van nalatigheid vrygespreek en het later weer as bevelvoerder op 'n skip opgetree. Die wrak lê 5&nbsp;km van die kus op 'n diepte van 90&nbsp;m. Dit is vir [[skubaduik|duikers]] een van die moeilikste wrakke in die wêreld om te besoek, onder andere weens sterk seestrome. == Sien ook == * [[Grootste rampe in Suid-Afrika]] == Bibliografie == * wrecksite.eu * [http://www.oceanossinking.com/ www.oceanossinking.com] * [http://www.deeperblue.com/ www.deeperblue.com] : ''Hierdie artikel is 'n vertaling van die Nederlandse Wikipedia artikel, [[:nl:Jean Laborde (schip, 1952)|Jean Laborde (schip, 1952)]] en [[:de:Oceanos|Oceanos]] op die Duitse Wikipedia.'' {{Koördinate|32.12093|S|29.12029|O|type:landmark|name=Oceanos se wrak|aansig=titel}} [[Kategorie:Skeepswrakke]] rw24qb54kaeoswdg3qoj3eegkayre88 0 76699 2890111 2833517 2026-04-05T10:48:10Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890111 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Matthew Rusike | image = | fullname = Matthew Tyrell Rusike | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1990|06|28|df=yes}} | birth_place = [[Harare]], [[Zimbabwe]] | height = 1,81&nbsp;m | currentclub = | clubnumber = 21 | position = Aanvallende middelveldspeler | youthclubs1 = BN Academy | youthyears1 = 2006–2009 | clubs1 = [[Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]] | years2 = 2009–2011 | clubs2 = [[University of Pretoria]] | caps2 = 8 | goals2 = 0 | years3 = 2011–2012 | clubs3 = [[Jomo Cosmos F.C.|Jomo Cosmos]] | caps3 = 14 | goals3 = 3 | years4 = 2012–2015 | clubs4 = [[Kaizer Chiefs]] | caps4 = 54 | goals4 = 12 | years5 = 2015 | clubs5 = [[Halmstads BK]] | caps5 = 11 | goals5 = 4 | years6 = 2016 | clubs6 = [[Helsingborgs IF]] | caps6 = 25 | goals6 = 4 | years7 = 2017 | clubs7 = [[Club Africain]] | caps7 = 11 | goals7 = 4 | years8 = 2018–2019 | clubs8 = [[Cape Town City F.C. (2016)|Cape Town City]] | caps8 = 12 | goals8 = 2 | years9 = 2019–2020 | clubs9 = [[Stabæk Fotball|Stabæk]] | caps9 = 3 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2009–2017 | nationalteam1 = [[Zimbabwiese nasionale sokkerspan|Zimbabwe]] | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 1 }} '''Matthew Tyrell Rusike''' (gebore [[28 Junie]] [[1990]] in [[Harare]]) is 'n [[Zimbabwe|Zimbabwiese]] voormalige [[sokker]]speler.<ref>{{Cite web|url=http://www.kickoff.com/mobile/news/42103/stuart-baxter-heaps-praise-on-matthew-rusike|title=Stuart Baxter heaps praise on Matthew Rusike|last=www.realnet.co.uk|website=Kick Off|language=en|access-date=2018-04-06|archive-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406230515/http://www.kickoff.com/mobile/news/42103/stuart-baxter-heaps-praise-on-matthew-rusike|url-status=dead}}</ref> Hy het vir die Zimbabwiese nasionale sokkerspan uitgedraf. Nadat hy vir klubs in [[Suid-Afrika]], [[Tunisië]] en [[Swede]] gespeel het, het hy in 2019 by die [[Noorweë|Noorse]] klub Stabæk aangesluit, maar ná verskeie ernstige beserings het hy vroeg in 2020 op die ouderdom van 29 uit sokker afgetree.<ref>{{cite news|title=Må trolig legge opp|last=Holmlund|first=Tor Bjørnar|date=29 May 2020|work=Budstikka|page=18|language=no}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{DEFAULTSORT:Rusike, Matthew}} [[Kategorie:Zimbabwiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] byu8v5iqnjg2hmg52vdoqk6ygz1da0u 0 84978 2890101 2227794 2026-04-05T08:18:50Z Aliwal2012 39067 2890101 wikitext text/x-wiki Die '''Kgoši Mampuru II-bestuursgebied''', voorheen die '''Pretoria Sentraal-gevangenis''', is 'n [[tronk]] in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]]. Dit word deur die [[Suid-Afrikaanse Departement van Korrektiewe Dienste]] bestuur. Die tronk is in April 2013 deur pres. [[Jacob Zuma]] na die huidige naam hernoem ter herdenking aan [[kgosi]] [[Mampuru]], wat op 22 November 1883 weens openbare geweld en die moord op sy halfbroer Sekhukhune in die tronk gehang is.<ref>[http://maroelamedia.co.za/blog/nuus/pretoria-sentraal-gevangenis-sy-naam-kwyt/ Pretoria Sentraal-gevangenis sy naam kwyt], besoek op 15 Februarie 2014</ref> == C-Max == Die bekende maksimum-sekuriteitsafdeling, C-Max, is in die kompleks geleë. Hierdie afdeling is spesifiek ontwerp vir gewelddadige en ontwrigtende gevangenes wat in terme van die Suid-Afrikaanse Strafproseswet as gevaarlik geklassifiseer is. Gevangenes word 23 uur per dag in afsondering opgesluit. Gespesialiseerde toerusting word gebruik, soos elektriese skilde wat deur die wagte gedra word. Dit bestaan uit twee rye van vyftig selle elk. In November 2006 word [[Annanias Mathe]] die eerste persoon om uit C-Max te ontsnap. Mathe het militêre opleiding tydens die [[burgeroorlog]] in [[Mosambiek]] ondergaan. Hy het sy lyf met [[petroleumjellie]] (Vaseline) gesmeer en deur sy selvenster (20&nbsp;cm by 60&nbsp;cm) geglip. Hy het op meer as 50 aanklagte, waaronder moord, verkragting, gewapende roof en kaping tereggestaan.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6165000.stm |title=S Africa manhunt after jailbreak |access-date=20 November 2006 |author=BBC News |authorlink=BBC News |date=20 November 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827175739/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6165000.stm |archive-date=27 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy is twee weke later ná 'n uitgebreide soektog weer gevange geneem.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6205818.stm |title=S Africa's 'most-wanted' caught |access-date=4 Desember 2006 |author=BBC News |authorlink=BBC News |date=4 Desember 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328055342/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6205818.stm |archive-date=28 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Galgmuseum == Die tronk beskik ook oor 'n galgkamer waar kriminele wat vroeërjare [[doodstraf|ter dood veroordeel]] is, gehang is. Die laaste teregstelling was dié van Solomon Ngobeni op 14 November 1989. Ngobeni is ter dood veroordeel vir die moord en roof op die taxibestuurder, Mackson Kubayi, in die [[Transvaal]]. Die laaste vrou wat hier gehang is was Sandra Smith op 2 Junie van dieselfde jaar, saam met haar kêrel, Yassiem Harris, nadat hulle aan moord skuldig bevind is. In 1990 het pres. [[F.W. de Klerk]] 'n moratorium op die voltrekking van die doodsvonnis geplaas. In Junie 1995, in die saak van ''S v Makwanyane'', het die Konstitusionele Hof van Suid-Afrika die doodstraf as 'n ongrondwetlike vorm van straf verklaar. Op 15 Desember 2011 is die galgkamer, nadat dit herkonstrueer is, deur Jacob Zuma as 'n [[museum]] geopen. Die aand voor die opening het die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke 'n geestelike reinigingsproses hier uitgevoer. == Sien ook == * [[Lys van gevangenisse in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Koördinate|25|45|39.6|S|28|10|55.2|O|aansig=titel}} {{Saadjie}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] [[Kategorie:Tronke in Suid-Afrika]] agml25k17uexm05kq0xwkbo4ncy56hm 0 93706 2890120 2889870 2026-04-05T11:18:20Z BurgertB 2401 /* "Kanonieke vyf" */ 2890120 wikitext text/x-wiki {{Moordenaar | naam = Jack the Ripper | beeld = JacktheRipper1888.jpg | onderskrif="With the Vigilance Committee in the East End: A Suspicious Character" uit ''The Illustrated London News'', 13 Oktober 1888. | gebore = | oorlede = | doodsrede = | land = Brittanje | bynaam = Die Whitechapel-moordenaar <br />"Leather Apron" | beroep = | misdaad = Reeksmoordenaar | plek = Whitechapel, [[Londen]] | datums = 1888–1891? <br /> 1888 – "kanonieke 5" | slagoffers = Onbekend (5 "kanoniek") | gedood = | beseer = | metode = | motief = | vonnis = | vonnisdatum = | vrygelaat = | other1 = }} '''Jack the Ripper''' is die bekendste naam van verskeie wat aan ’n ongeïdentifiseerde [[reeksmoordenaar]] gegee is wat in 1888 hoofsaaklik in die arm [[Whitechapel]]-gebied van [[Londen]] bedrywig was. Die naam het ontstaan nadat die polisie ’n brief van iemand gekry het waarin die skrywer homself so genoem en beweer het hy is die moordenaar. Daar word algemeen geglo die brief was ’n siek grap, of dat dit deur ’n joernalis geskryf kon gewees het om belangstelling in die storie te verhoog. In misdaadlêers en [[koerant]]e is hy aanvanklik die Whitechapel-moordenaar of "Leather Apron" genoem. Aanvalle wat met Jack the Ripper verbind word, was gewoonlik op vroulike [[Prostitusie|prostitute]] wat in die arm dele van Londen gewerk het. Hul keel is afgesny voordat die onderlyf vermink is. Die feit dat inwendige [[Orgaan|organe]] uit minstens drie van die slagoffers verwyder is, het gelei tot voorstelle dat die moordenaar kennis van die menslike [[anatomie]] of [[chirurgie]] het. Vanweë die geweld van die moorde het die publiek dit al hoe meer verbind met een mens, wat hulle Jack the Ripper begin noem het. Die groot dekking van die moorde in koerante het daartoe gelei dat hy ’n internasionale legende geword het. Hoewel 11 gewelddadige moorde tot in 1891 in Whitechapel gepleeg is, kon die polisie nie almal met mekaar verbind nie. Vyf slagoffers is tussen 31 Augustus en 9 November 1888 vermoor; hulle word die "kanonieke vyf" genoem en daar word geglo hulle moorde hou verband met mekaar. Hulle is: Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Omdat die moorde nooit opgelos is nie, het die legendes oor Jack the Ripper ’n kombinasie geword van ware historiese navorsing, folklore en samesweringsteorieë. Daar is nou al meer as 100 teorieë oor die Ripper se identiteit en talle fiksiewerke oor die moorde. == Agtergrond == In die middel van die [[19de eeu]] was daar ’n groot toename in [[Ierland|Ierse]] immigrante in Engeland wat die bevolking in dele van baie stede, onder meer die [[East End]] van Londen, geweldig opgestoot het. Van 1882 het [[Jood]]se [[pogrom]]-vlugtelinge uit die [[Russiese Ryk]] en ander dele van [[Oos-Europa]] ook na dié gebied gestroom.<ref>Kershen, Anne J., "The Immigrant Community of Whitechapel at the Time of the Jack the Ripper Murders", in Werner, pp. 65–97; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, p. 225</ref> Werk- en behuisingstoestande het versleg en ’n groot ekonomiese subklas het ontwikkel.<ref>[http://booth.lse.ac.uk/ ''Life and Labour of the People in London'' (Londen: Macmillan, 1902–1903)] (Die Charles Booth aanlyn argief) besoek op 5 Augustus 2008</ref> Diefstal, geweld en alkoholmisbruik was algemeen en die armoede het baie vroue tot [[prostitusie]] gedryf. In Oktober 1888 is geskat dat daar 62 [[Bordeel|bordele]] en 1&nbsp;200 prostitute in Whitechapel was.<ref>Evans and Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 1; Polisieverslag van 25 Oktober 1888, MEPO 3/141 ff. 158–163, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 283; Fido, p. 82; Rumbelow, p. 12</ref> Die ekonomiese probleme het gepaard gegaan met ’n toename in sosiale spanning. Tussen 1886 en 1889 het gereelde demonstrasies gelei tot polisie-optrede en verdere openbare onrus.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 131–149; Evans en Rumbelow, pp. 38–42; Rumbelow, pp. 21–22</ref> Anti-semitisme, misdaad, rassisme en armoede het mense laat glo Whitechapel is ’n berugte, immorele plek.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, pp. 31–63</ref> In 1888 is sulke idees versterk deur ’n reeks gewelddadige, groteske moorde wat toegeskryf is aan een man, wat Jack the Ripper genoem is, en dit het ongekende aandag in die media geniet.<ref>Haggard, Robert F. (1993), "Jack the Ripper As the Threat of Outcast London", ''Essays in History'', vol. 35, Corcoran Department of History at the University of Virginia</ref> == Moorde == [[Lêer:Whitechapel Spitalfields 7 murders.JPG|duimnael|links|280px|Die plekke waar die eerste sewe Whitechapel-moorde gepleeg is.]] Die groot getal aanvalle op vroue in dié tyd in die East End maak dit moeilik om te bepaal hoeveel van die moorde een persoon se werk was.<ref>Woods and Baddeley, p. 20</ref> Elf aparte moorde is gepleeg tussen 3 April 1888 en 13 Februarie 1891, en hulle was saam in polisieverslae bekend as die Whitechapel-moorde.<ref name=met>{{Citation |url=http://content.met.police.uk/Article/The-Crimes/1400015321521/1400015321521|title=The Crimes|publisher=London Metropolitan Police|accessdate=1 Oktober 2014}}</ref><ref>Cook, pp. 33–34; Evans and Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 3</ref> Menings wissel oor hoeveel moorde die Ripper se werk was, maar vyf slagoffers, bekend as die "kanonieke vyf", se dood word in die algemeen aan hom toegeskryf.<ref>Cook, p. 151</ref> Die meeste kenners meen diep snymerke aan die keel, verminkings van die onderlyf, die verwydering van interne organe en al hoe erger gesigsverminkings was Jack the Ripper se modus operandi.<ref name=keppel /> Die twee eerste Whitechapel-slagoffers, Emma Elizabeth Smith en Martha Tabram, maak nie deel van die "kanonieke vyf" uit nie.<ref>Evans and Rumbelow, pp. 47–55</ref> Smith is op 3 April 1888 beroof en seksueel aangerand. ’n Stomp voorwerp is in haar [[vagina]] opgedruk en dit het haar [[buikvlies]] geskeur. Sy het buikvliesontsteking gekry en is die volgende dag in die hospitaal oorlede.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 27–28; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Sy het gesê twee of drie mans het haar aangeval van wie een ’n tiener was.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 28; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Die pers het die aanval met die latere moorde verbind, maar die meeste kenners beskou dit as ’n bendevoorval wat niks met die Ripper-saak te doen het nie.<ref name=met /><ref name=odnb /><ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 29–31; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Marriott, pp. 5–7</ref> Tabram is op 7 Augustus 1888 vermoor; sy het 39 steekwonde gehad. Die geweld van die aanval, die gebrek aan ’n duidelike motief en die nabyheid aan die plek en datum van die ander moorde het daartoe gelei dat die polisie die moorde met mekaar verbind het.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55</ref> Wat die aanval van die ander onderskei, is die feit dat sy gesteek is en nie keelaf gesny of in haar onderlyf vermink is nie. Baie kenners beskou dit dus as ’n afsonderlike geval.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55; Marriott, p. 13</ref> === "Kanonieke vyf" === [[Beeld:CatherineEddowesJacktheRipperCanomicleVictimFourMitreSq.30091888a.jpg|thumb|220px|'n Destydse polisietekening van die liggaam van Catherine Eddowes, soos dit op Mitreplein ontdek is.]] Die sogenaamde kanonieke vyf van Ripper se slagoffers was Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Nichols se lyk is op Vrydag 31 Augustus 1888 omstreeks 03:40 ontdek. Haar keel is met twee hale afgesny en haar onderlyf is deur ’n groot sny oopgekloof. Dieselfde mes het ander wonde aan die onderlyf toegedien.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 60–61; Rumbelow, pp. 24–27</ref> Chapman se lyk is op 8 September omstreeks 06:00 naby ’n deur in ’n agterplaas ontdek. Sy is ook met twee hale keelaf gesny.<ref>Rumbelow, p. 42</ref> Haar onderlyf is heeltemal oopgekloof en later is ontdek haar [[baarmoeder]] is verwyder.<ref>Marriott, pp. 26–29; Rumbelow, p. 42</ref> By die nadoodse ondersoek het een getuie gesê hy het Chapman omstreeks 05:30 saam met ’n slordige, donkerharige man gesien.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 153; Cook, p. 163; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 98; Marriott, pp. 59–75</ref> Stride en Eddowes is vroeg die oggend van Sondag 30 September 1888 vermoor. Stride se lyk is omstreeks 01:00 ontdek. Die oorsaak van haar dood was ’n enkele sny wat die hoofslagaar aan die linkerkant van haar nek afgesny het. Dit is onseker of iemand anders haar vermoor het en of die Ripper versteur is terwyl hy die moord gepleeg het, want haar onderlyf is nie vermink nie.<ref>Cook, p. 157; Marriott, pp. 81–125</ref> Getuies wat gedink het hulle het haar vroeër die aand saam met ’n man gesien, se beskrywings verskil; volgens sommige was die man donker en volgens ander lig; volgens sommige slordig en volgens ander netjies aangetrek.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 176–184</ref> Eddowes se lyk is sowat ’n driekwartier later ontdek. Haar keel is afgesny en haar onderlyf oopgekloof. Haar linkernier en ’n groot deel van die baarmoeder is verwyder. ’n Plaaslike inwoner het iemand wat Eddowes kon gewees het, kort voor die moord saam met ’n slordige, ligte man gesien.<ref name=lawende /> Twee metgeselle kon nie sy beskrywing beaam nie.<ref name=lawende>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 193–194; Chief Inspector Swanson's report, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, pp. 185–188</ref> ’n Deel van Eddowes se bebloede voorskoot is by die ingang van ’n perseel gevind, en bo dit was ’n graffito wat oënskynlik ’n Jood geïmpliseer het. Dit is egter onduidelik of dit toevallig is en of die moordenaar dit geskryf het.<ref>Cook, p. 143; Fido, pp. 47–52; Sugden, p. 254</ref> Die kommissaris van polisie was bang die graffito kon [[Antisemitisme|antisemitiese]] betogings tot gevolg hê en het gelas dat dit voor dagbreek afgewas word.<ref>Brief van die kommissaris van polisie aan Godfrey Lushington, onderminister, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 183–184</ref> [[Lêer:MaryJaneKelly Ripper.jpg|duimnael|220px|links|Die amptelike [[polisiefoto]] van Mary Jane Kelly se moordtoneel.]] Kelly se verminkte liggaam is op Vrydag 9 November 1888 omstreeks 10:45 gevind op die bed van die enkelkamer waar sy gewoon het. Haar keel was heeltemal afgesny en feitlik al die organe is uit haar onderlyf verwyder. Haar hart was weg.<ref>Dr. Thomas Bond se noras, MEPO 3/3153 ff. 12-14, aangehaal in Sugden, pp. 315, 319</ref> Die "kanonieke vyf" is in die nag vermoor, in of naby ’n naweek, en óf aan die einde van die maand óf binne ’n week daarna.<ref>''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 339–340</ref> Die lyke is mettertyd al hoe meer vermink, buiten dié van Stride, maar iemand kon die moordenaar versteur het.<ref>Macnaghten se notas, aangehaal deur Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587; Fido, p. 98</ref> Nichols se organe was nie weg nie; Chapman se baarmoeder is verwyder; Eddowes se baarmoeder en ’n nier is verwyder en haar gesig is vermink; en Kelly se ingewande is verwyder en haar gesig weggekap, hoewel net haar hart nie op die toneel gevind is nie. Die idee dat dié vyf moorde deur dieselfde persoon gepleeg is, kom uit verslae van destyds wat die ander Whitechapel-moorde uitgesluit het.<ref>Cook, p. 151; Woods en Baddeley, p. 85</ref> In 1894 het die hoof van die misdaadondersoekdepartement van die metropolitaanse polisie, sir Melville Macnaghten, in ’n verslag geskryf: "Die Whitechapel-moordenaar het vyf slagoffers gehad – net vyf slagoffers."<ref>Macnaghten se notas soos aangehaal deur Cook, p. 151; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587 en Rumbelow, p. 140</ref> ’n Polisiechirurg het op 10 November 1888 dieselfde mening gehuldig.<ref name=bond /> Hedendaagse navorsers verskil oor hoeveel van die moorde die Ripper se werk was. Die skrywers Stewart P. Evans en Donald Rumbelow beweer die "kanonieke vyf" is ’n [[mite]] en dat net drie moorde definitief deur die Ripper gepleeg is: dié van Nichols, Chapman en Eddowes; hulle is onseker oor Stride en Kelly, en nog meer oor Tabram.<ref>Evans en Rumbelow, p. 260</ref> Ander glo die ses moorde tussen Tabram en Kelly was die Ripper se werk.<ref name=keppel /> === Latere Whitechapel-moorde === Kelly word algemeen beskou as die Ripper se laaste slagoffer, en daar word aangeneem die moorde het opgehou vanweë die moordenaar se dood, arres, emigrasie of opname in ’n gestig.<ref name=odnb /> Die Whitechapel-dossier bevat egter nog vier moorde wat gepleeg is ná dié van die "kanonieke vyf": dié van Rose Mylett, Alice McKenzie, die Pinchinstraat-torso en Frances Coles. Mylett is verwurg en haar lyk is op 20 Desember 1888 gevind. Omdat daar geen tekens van ’n bakleiery was nie, het die polisie geglo sy het óf haar per ongeluk opgehang terwyl sy dronk was óf selfmoord gepleeg.<ref name=mylett /> Die ondersoekjurie het egter bevind sy is vermoor.<ref name=mylett>Evans en Rumbelow, pp. 245–246; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 422–439</ref> McKenzie is op 17 Julie 1889 vermoor deurdat ’n aar aan die linkerkant van haar nek afgesny is. Daar was verskeie klein kneusplekke en snye aan haar lyf. Een patoloog wat die lyk ondersoek het, het geglo dis die Ripper se werk, terwyl ’n ander een nie saamgestem het nie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 208–209; Rumbelow, p. 131</ref> Latere skrywers is ook verdeel tussen dié wat glo die moordenaar het die Ripper se werk nageaap sodat hy nie verdink sou word nie<ref>Evans and Rumbelow, p. 209</ref> en dié wat dit aan die Ripper toeskryf.<ref>Marriott, p. 195</ref> Die Pinchinstraat-torso was die torso van ’n ongeïdentifiseerde vrou sonder kop of ledemate wat op 10 September 1889 gevind is. Dit lyk moontlik dat die moord elders gepleeg en die dele van die liggaam op die toneel gelaat is.<ref>Evans en Rumbelow, p. 210; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 480–515</ref> Coles is op 13 Februarie 1891 vermoor. Haar keel is afgesny, maar haar liggaam is nie vermink nie. James Thomas Sadler, wat vroeër saam met haar gesien is, is in hegtenis geneem en van die moord aangekla, en daar is vir ’n ruk geglo dat hy Jack the Ripper is.<ref name=coles /> Hy is egter op 3 Maart 1891 vrygelaat vanweë ’n gebrek aan getuienis.<ref name=coles>Evans en Rumbelow, pp. 218–222; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 551–568</ref> Ook verskeie ander moorde is met die Ripper verbind, onder meer dié van John Gill, ’n sewejarige seun wie se lyk op 29 Desember 1888 gevind is. Sy bene is afgesny en sy onderlyf oopgekloof, sy ingewande uitgetrek en sy hart en een oor verwyder. Die ooreenkomste tussen sy moord en dié van Mary Kelly het die pers laat gis dat die Ripper die seun vermoor het.<ref name=gill /> Die seun se werkgewer, die melkman William Barrett, is twee keer vir die moord in hegtenis geneem, maar telkens vrygelaat.<ref name=gill /> Niemand anders is ooit vervolg nie.<ref name=gill>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 136</ref> == Ondersoek == Die polisielêers oor die Whitechapel-moorde wat behoue gebly het, werp ’n gedetailleerde blik op ondersoekprosedures van die [[Victoriaanse tydperk]].<ref name=canter12 /> ’n Groot polisiespan het regdeur Whitechapel van huis tot huis navrae gedoen. Forensiese materiaal is versamel en ondersoek. Verdagtes is geïdentifiseer, opgespoor en óf ondersoek óf vrygelaat. Polisiewerk volg vandag dieselfde patroon.<ref name=canter12>Canter, David (1994), ''Criminal Shadows: Inside the Mind of the Serial Killer'', Londen: HarperCollins, pp. 12–13, {{ISBN|0-00-255215-9}}</ref> Meer as 2&nbsp;000 mense is ondervra, "tot 300" is ondersoek en 80 is aangehou.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag aan die departement van binnelandse sake, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 205; Evans en Rumbelow, p. 113; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Deels vanweë die publiek se idee dat die polisie nie hul werk ordentlik doen nie, het ’n groep vrywillige burgers van die East End die Whitechapel Vigilance Committee gestig en die strate gepatrolleer op soek na verdagte karakters. Hulle het ’n petisie aan die regering gestuur waarin hulle gevra het die beloning vir inligting oor die moordenaar moet verhoog word en hulle het privaat speurders gehuur om getuies te ondervra.<ref>e.g. Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 245–252</ref> Slagters, chirurge en dokters is verdink weens die manier waarop die lyke vermink is. Die alibi's van plaaslike slagters is ondersoek en hulle is eindelik uitgesluit van verdenking.<ref>Rumbelow, p. 274</ref> Altesaam 76 slagters is ondervra, asook al hul werknemers van die vorige ses maande.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 206 en Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Sekere bekendes, onder andere [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|koningin Victoria]], het geglo die patroon van die moorde dui daarop dat die skuldige ’n slagter of veedrywer op een van die veebote was wat tussen Engeland en [[Europa]] gevaar het. Whitechapel was naby die Londense dokke,<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 48</ref> en sulke bote het gewoonlik op ’n Donderdag of Vrydag vasgemeer en weer op ’n Saterdag of Sondag vertrek.<ref>Rumbelow, p. 93; ''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 341</ref> Die veebote is ondersoek, maar die datums van die moorde het nie ooreengestem met ’n enkele boot se aankoms- of vertrekdatum nie, en die bemannings is eindelik ook uit die ondersoek uitgesluit.<ref>Robert Anderson se verslag, 10 Januarie 1889, 144/221/A49301C ff. 235–6, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 399</ref> === Misdadigerprofiel === Teen die einde van Oktober het Robert Anderson, die hoof van die misdaadondersoekdepartement, die polisiechirurg Thomas Bond gevra wat sy opinie is oor die moordenaar se kennis van chirurgie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 186–187; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 359–360</ref> Bond se mening oor die Whitechapel-moordenaar is die oudste misdadigerprofiel wat bewaar gebly het.<ref name=canter5>Canter, pp. 5–6</ref> Hy het gemeen dieselfde persoon het al vyf moorde gepleeg. "In die eerste vier gevalle lyk dit of die keel van links na regs afgesny is; in die laaste geval is dit onmoontlik om te sê weens die manier waarop die liggaam vermink is, maar bloedspatsels is gevind op die muur naby aan die plek waar die vrou se kop moes gelê het. Al die omstandighede van die moorde laat my glo die vroue moes gelê het toe hulle vermoor is en dat die keel telkens eerste afgesny is."<ref name=bond /> Hy was sterk gekant teen die idee dat die moordenaar enige kennis van anatomie of die wetenskap gehad het, of selfs dié van ’n slagter.<ref name=bond>Brief van Thomas Bond aan Robert Anderson, 10 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 360–362 en Rumbelow, pp. 145–147</ref> Hy het geglo die man was ’n enkeling "wat periodieke aanvalle van moorddadige of erotiese manie gekry het".<ref name=bond /> Volgens hom "kon die moorddadige impulse ontwikkel het uit ’n wraaksugtige of peinsende toestand van die brein, of godsdienstige manie kon die oorspronklike siekte gewees het", maar hy het nie gedink enige van dié hipoteses is waarskynlik nie.<ref name=bond /> Terwyl daar geen aanduiding is van [[seks]]uele aktiwiteit met enige van die slagoffers nie,<ref name=keppel /><ref>Woods en Baddeley, p. 38</ref> glo [[sielkundige]]s die [[penetrasie]] van die slagoffers met ’n mes en die feit dat hulle in seksueel vernederende posisies gelos is met die wonde oop en bloot, dui daarop die moordenaar het seksuele plesier uit die aanvalle geput.<ref name=keppel>Keppel, Robert D.; Weis, Joseph G.; Brown, Katherine M.; Welch, Kristen (2005), [http://dx.doi.org/10.1002/jip.22 "The Jack the Ripper Murders: A ''Modus Operandi'' and Signature Analysis of the 1888–1891 Whitechapel Murders"], ''Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling'', vol. 2, pp. 1–21</ref> Ander verwerp egter dié veronderstelling as ongegrond.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 187–188, 261; Woods en Baddeley, pp. 121–122</ref> == Verdagtes == [[Lêer:JacktheRipperPuck.jpg|duimnael|200px|Gissings oor wie die Ripper was; die voorblad van die tydskrif ''Puck'' van 21&nbsp;September 1889 deur die spotprenttekenaar Tom Merry.]] Die konsentrasie van die moorde oor naweke en openbare vakansiedae, asook binne ’n paar blokke van mekaar af, het baie mense laat glo die Ripper het ’n vaste werk gehad en was ’n plaaslike inwoner.<ref>Marriott, p. 205; Rumbelow, p. 263; Sugden, p. 266</ref> Ander het gedink hy was ’n opgevoede man uit die hoër klas, moontlik ’n dokter of aristokraat, wat van ’n ryker gebied na Whitechapel gekom het.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 43</ref> Teorieë uit latere jare oor wie die moordenaar was, sluit in van enigiemand wat op enige moontlike manier met die saak te doen gehad het tot talle bekendes wat nie destyds deur die polisie verdink is nie. Omdat almal wat in dié tyd geleef het nou dood is, kan moderne skrywers basies die blaam op enigiemand plaas, sonder enige historiese bewyse.<ref>Evans en Rumbelow, p. 261</ref> Ondanks die talle en uiteenlopende teorieë oor die Ripper se identiteit stem kenners nie oor enige van hulle saam nie en die getal verdagtes trek al oor honderd.<ref name=whiteway>Whiteway, Ken (2004). "A Guide to the Literature of Jack the Ripper", ''Canadian Law Library Review'', vol. 29 pp. 219–229</ref><ref>Eddleston, pp. 195–244</ref> == Briewe == In die tyd waarin die moorde gepleeg is, het die polisie, koerante en ander honderde briewe oor die saak gekry. Van hulle was goed bedoelde briewe met raad oor hoe om die moordenaar vas te trek, maar die oorgrote meerderheid was nutteloos.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 165; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 105; Rumbelow, pp. 105–116</ref> In honderde van die briewe het die skrywers beweer hulle is die moordenaar, en drie van hulle staan uit: die ''Dear Boss''-brief, die ''Saucy Jacky''-poskaart en die ''From Hell''-brief.<ref>Fido, pp. 6–10; Marriott, pp. 219 ff.</ref> [[Lêer:FromHellLetter.jpg|duimnael|links|200px|Die ''From Hell''-brief.]] Die datum boaan die ''Dear Boss''-brief was 25 September, en die posstempel 27 September 1888. Dit is op dié dag deur die Central News Agency in Londen ontvang en is op 29 September na [[Scotland Yard]] aangestuur.<ref>Cook, pp. 76–77; Evans en Rumbelow, p. 137; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 16–18; Woods en Baddeley, pp. 48–49</ref> Dit is aanvanklik as ’n poets beskou, maar toe Eddowes drie dae ná die posstempeldatum gevind is met ’n oor wat afgesny is, het die belofte in die brief "to clip the ladys (sic) ears off" nuwe betekenis gekry.<ref>Cook, pp. 78–79; Marriott, p. 221</ref>Dit het egter gelyk of Eddowes se oor per ongeluk deur die moordenaar afgesny is, en die dreigement in die brief om die ore na die polisie te stuur, is nooit uitgevoer nie.<ref>Cook, p. 79; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 179; Marriott, p. 221</ref> Die naam "Jack the Ripper" is die eerste keer in dié brief gebruik en het wêreldwyd berug geword nadat die brief gepubliseer is.<ref>Cook, pp. 77–78; Evans en Rumbelow, p. 140; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; Fido, p. 7</ref> Die meeste van die daaropvolgende briewe het dié brief nageaap. Die posstempel op die ''Saucy Jacky''-poskaart was 1 Oktober 1888 en is op dié dag deur die Central News Agency ontvang. Die handskrif was dieselfde as in die ''Dear Boss''-brief.<ref>Marriott, pp. 219–222</ref> Dit noem dat twee slagoffers kort ná mekaar vermoor sou word: "double event this time", en daar is geglo dit verwys na die moorde van Stride en Eddowes.<ref name=saucy /> Daar is geredeneer die poskaart is gepos voor die moorde bekend gemaak is en daarom kon niemand anders kennis daaroor gehad het nie.<ref>e.g. Cullen, Tom (1965), ''Autumn of Terror'', Londen: The Bodley Head, p. 103</ref> Die posstempel was egter 24 uur ná die moorde, lank nadat besonderhede daaroor in koerante verskyn en onder plaaslike inwoners bespreek is.<ref name=saucy>Cook, pp. 79–80; Fido, pp. 8–9; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, p. 123</ref><ref>Sugden p.269</ref> Die ''From Hell''-brief is op 16 Oktober 1888 ontvang deur George Lusk, leier van die Whitechapel Vigilance Committee. Die handskrif en styl verskil van die ''Dear Boss''-brief en die ''Saucy Jacky''-poskaart.<ref name=hell /> Die brief is afgelewer in ’n klein houer, waarin Lusk ook ’n halwe nier ontdek het.<ref name=hell>Evans en Rumbelow, p. 170; Fido, pp. 78–80</ref> Eddowes se linkernier is deur die moordenaar verwyder. Die skrywer het beweer hy het die ander helfte "gebraai en geëet". ’n Dokter het dit ondersoek en bevind dit is ’n menslike linkernier, maar hy kon geen ander eienskappe bepaal nie.<ref>Cook, p. 146; Fido, p. 78</ref> Scotland Yard het die briewe gepubliseer in die hoop dat iemand die handskrif sou herken. Op 7 Oktober 1888 het George R. Sims in die Sondagkoerant ''Referee'' geskimp dat die briewe deur ’n joernalis geskryf is om sy koerant se sirkulasie "die hoogte te laat inskiet".<ref>Aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 41, 52 en Woods en Baddeley, p. 54</ref> Die polisie het later beweer hulle het ’n spesifieke joernalis geïdentifiseer as die skrywer van beide die ''Dear Boss''-brief en die poskaart.<ref>Cook, pp. 94–95; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters From Hell'', pp. 45–48; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 624–633; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, pp. 121–122</ref> Die joernalis is geïdentifiseer as Tom Bullen in ’n brief van hoofinspekteur John Littlechild op 23 September 1913.<ref>Aangehaal in Cook, pp. 96–97; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 49; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; en Marriott, p. 254</ref> ’n Joernalis met die naam Fred Best het glo in 1931 erken hy het die briewe geskryf wat deur die polisie gepubliseer is "om die besigheid aan die gang te hou".<ref>Professor Francis E. Camps, Augustus 1966, "More on Jack the Ripper", ''Crime and Detection'', aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 51–52</ref> == Media == [[Lêer:Wanted poster.jpg|duimnael|180px|’n Koerantberig wat na die moordenaar as "Leather Apron" verwys, September 1888.]] Die Ripper-moorde was ’n belangrike keerpunt in joernaliste se dekking van misdaad.<ref name=odnb /><ref name=w&b20 /> Hoewel Jack the Ripper nie die eerste reeksmoordenaar was nie, was die saak die eerste een wat ’n wêreldwye mediawaansin veroorsaak het.<ref name=odnb>Davenport-Hines, Richard (2004). [http://www.oxforddnb.com/view/article/38744 "Jack the Ripper (fl. 1888)"], ''Oxford Dictionary of National Biography''. Oxford University Press. Subskripsie nodig.</ref><ref name=w&b20>Woods en Baddeley, pp. 20, 52</ref> Belastinghervormings in die 1850's het die publikasie van goedkoper koerante met ’n groter sirkulasie moontlik gemaak.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 208</ref> Sulke publikasies het aan die einde van die Victoriaanse tydperk oral opgeskiet en sluit massasirkulasiekoerante in wat net ’n halwe pennie gekos het, asook gewilde tydskrifte soos ''The Illustrated Police News'', wat aan die Ripper ongekende publisiteit gegee het.<ref>Curtis, L. Perry jr. (2001). ''Jack the Ripper and the London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}}</ref> Die moordenaar is aanvanklik in die media "Leather Apron" genoem. Ná die publikasie van die ''Dear Boss''-brief het die naam "Jack the Ripper" gewilder geword.<ref>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 13, 86; Fido, p. 7</ref> Die naam "Jack" is toe reeds gebruik vir ’n vorige aanvaller in Londen: "Spring-heeled Jack", wat glo oor mure gespring het om sy slagoffers aan te val en dan op dieselfde manier ontsnap het.<ref>Ackroyd, Peter, "Introduction", in Werner, p. 10; Rivett en Whitehead, p. 11</ref> Die skepping en gebruik van ’n bynaam vir ’n spesifieke moordenaar het algemene praktyk geword, met voorbeelde soos die "Axeman of New Orleans", "Boston Strangler" en "Beltway Sniper". Voorbeelde van byname wat van Jack the Ripper afgelei is, sluit in die "French Ripper", "Düsseldorf Ripper", "Camden Ripper", "Jack the Stripper", die "Yorkshire Ripper" en die "[[Andrei Tsjikatilo|Rostov Ripper]]". Sensasionele berigte en die feit dat niemand ooit van die Ripper-moorde aangekla is nie, het objektiewe ontledings deur kenners onmoontlik gemaak en ’n legende geskep wat ’n skadu gooi oor latere reeksmoordenaars.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 54</ref> == Nalatenskap == [[Lêer:Jack-the-Ripper-The-Nemesis-of-Neglect-Punch-London-Charivari-cartoon-poem-1888-09-29.jpg|duimnael|180px|Die Ripper uitgebeeld as ’n skim wat deur Whitechapel sluip en maatskaplike versuim versinnebeeld in ''Punch'' van 1888.]] Die aard van die moorde en van die slagoffers het die kollig laat val op die benarde lewensomstandighede in Londen se East End<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 1–2; Rivett en Whitehead, p. 15</ref> en het die publiek tot aksie geskok.<ref>Cook, pp. 139–141; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, pp. 236–237</ref> In die twee dekades ná die moorde is die ergste krotbuurte afgebreek,<ref>Dennis, Richard, "Common Lodgings and 'Furnished Rooms': Housing in 1880s Whitechapel", in Werner, pp. 177–179</ref> maar die strate en van die geboue bestaan steeds en die legende van die Ripper word nog oorvertel op begeleide toere na die moordtonele.<ref>Rumbelow, p. xv; Woods en Baddeley, p. 136</ref> Die Ripper word dikwels oordrewe of selfs monsteragtig uitgebeeld. In rolprente uit die 1920's en 1930's was hy ’n man in alledaagse klere met ’n groot geheim wat op sy niksvermoedende slagoffers toesak; die atmosfeer en boosheid is dikwels gesuggereer deur spesiale effekte van lig en skadu.<ref name=bloom /> Teen die 1960's het die Ripper "die simbool van ’n roofsugtige [[aristokrasie]]" geword<ref name=bloom>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, p. 251</ref> en is hy meer dikwels uitgebeeld in ’n hoed en klere van ’n gentleman. Die establishment as ’n geheel het die skurk geword, met die Ripper wat die verpersoonliking was van die uitbuiting deur die hoër klas.<ref>Woods en Baddeley, p. 150</ref> Vir die voorstelling van die Ripper is uit gruwelstories soos [[Dracula]] of [[Frankenstein]] geleen.<ref>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, pp. 252–253</ref> Benewens die teenstrydighede en onbetroubaarheid van destydse weergawes van die gebeure, word moderne pogings om die regte moordenaar te identifiseer in die wiele gery deur die gebrek aan oorblywende forensiese getuienis.<ref>Cook, p. 31</ref> [[DNS]]-ontledings op die oorblywende briewe lewer niks op nie;<ref>Marks, Kathy (18 Mei 2006). [http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html "Was Jack the Ripper a Woman?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913124823/http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html |date=13 September 2011 }} ''The Independent'', URL besoek op 5 Mei 2009</ref> die beskikbare materiaal is oor en oor hanteer en bewyse is so vernietig.<ref>Meikle, p. 197; Rumbelow, p. 246</ref> Daar was al twee bewerings dat DNS-toetse daarop dui die moordenaar was ’n sekere verdagte, maar die metodologie van albei toetse word bevraagteken.<ref>{{citation|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2515662/Is-Jack-Ripper-Crime-writer-Patricia-Cornwell-claims-cracked-mystery-new-evidence-linking-royal-family.html|title=Is this Jack the Ripper? Artist with links to the royal family is most likely suspect, claims crime writer Patricia Cornwell|author=Edmonds, Lizzie|date=29 November 2013|work=Mail Online}}</ref><ref>{{citation|url=http://www.independent.co.uk/news/science/has-jack-the-rippers-identity-really-been-revealed-using-dna-evidence-9717036.html|title=Jack the Ripper: Has notorious serial killer's identity been revealed by new DNA evidence?|author=Connor, Steve|date=7 September 2014|work=The Independent}}</ref> Jack the Ripper kom voor in honderde fiksiewerke wat wissel van romans, kortverhale, gedigte en strokiesboeke tot speletjies, liedjies, toneelstukke, operas, TV-programme en rolprente. Meer as 100 nie-fiksiewerke handel eksklusief oor die Ripper-moorde en dit is dus een van die ware misdaadsake waaroor nog die meeste geskryf is.<ref name=whiteway /> Die term "ripperology" is in die 1970's deur die Britse skrywer Colin Wilson uitgedink vir die bestudering van die saak deur professionele mense en amateurs.<ref>Woods en Baddeley, pp. 70, 124</ref><ref>Evans, Stewart P. (April 2003). "Ripperology, A Term Coined By&nbsp;...", ''Ripper Notes'', [http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321211934/http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html |date=21 Maart 2008 }}</ref> Die tydskrifte ''Ripperana'', ''Ripperologist'' en ''Ripper Notes'' publiseer hul navorsing.<ref>Creaton, Heather (Mei 2003) [http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html "Recent Scholarship on Jack the Ripper and the Victorian Media"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928185213/http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html |date=28 September 2006 }}, ''Reviews in History'', no. 333, Institute of Historical Research, URL besoek op 28 Januarie 2010</ref> In 2006 het die tydskrif ''BBC History'' en sy lesers Jack the Ripper gekies as die slegste Brit in die geskiedenis.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4663280.stm "Jack the Ripper is 'worst Briton'"], 31 Januarie 2006, BBC, URL besoek op 4 Desember 2009</ref><ref>Woods and Baddeley, p. 176</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == {{refbegin}} * Begg, Paul (2003). ''Jack the Ripper: The Definitive History''. London: Pearson Education. {{ISBN|0-582-50631-X}} * Begg, Paul (2006). ''Jack the Ripper: The Facts''. Anova Books. {{ISBN|1-86105-687-7}} * Cook, Andrew (2009). ''Jack the Ripper''. Stroud, Gloucestershire: Amberley Publishing. {{ISBN|978-1-84868-327-3}} * Curtis, Lewis Perry (2001). ''Jack The Ripper & The London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}} * Eddleston, John J. (2002). ''Jack the Ripper: An Encyclopedia''. London: Metro Books. {{ISBN|1-84358-046-2}} * Evans, Stewart P.; Rumbelow, Donald (2006). ''Jack the Ripper: Scotland Yard Investigates''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-4228-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2000). ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook: An Illustrated Encyclopedia''. London: Constable and Robinson. {{ISBN|1-84119-225-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2001). ''Jack the Ripper: Letters from Hell''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-2549-3}} * Fido, Martin (1987), ''The Crimes, Detection and Death of Jack the Ripper'', London: Weidenfeld and Nicolson, {{ISBN|0-297-79136-2}} * Marriott, Trevor (2005). ''Jack the Ripper: The 21st Century Investigation''. London: John Blake. {{ISBN|1-84454-103-7}} * Meikle, Denis (2002). ''Jack the Ripper: The Murders and the Movies''. Richmond, Surrey: Reynolds and Hearn Ltd. {{ISBN|1-903111-32-3}} * Rivett, Miriam; Whitehead, Mark (2006). ''Jack the Ripper''. Harpenden, Hertfordshire: Pocket Essentials. {{ISBN|978-1-904048-69-5}} * Rumbelow, Donald (2004). ''The Complete Jack the Ripper. Fully Revised and Updated''. Penguin Books. {{ISBN|978-0-14-017395-6}} * Sugden, Philip (2002). ''The Complete History of Jack the Ripper''. Carroll & Graf Publishers. {{ISBN|0-7867-0276-1}} * Werner, Alex (editor, 2008). ''Jack the Ripper and the East End''. London: Chatto & Windus. {{ISBN|978-0-7011-8247-2}} * Woods, Paul; Baddeley, Gavin (2009). ''Saucy Jack: The Elusive Ripper''. Hersham, Surrey: Ian Allan Publishing. {{ISBN|978-0-7110-3410-5}} {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.nationalarchives.gov.uk/museum/item.asp?item_id=39 The National Archives]: foto's en transkripsies van briewe. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/298729/Jack-the-Ripper Artikel oor Jack the Ripper] Encyclopaedia Britannica * [http://www.casebook.org/ Casebook: Jack the Ripper] * [http://www.jtrforums.com/ Jack The Ripper Forums] * [http://www.jack-the-ripper.org/ Jack the Ripper 1888]: n ondersoek na die moorde in maatskaplike konteks * {{Commons-kategorie inlyn|Jack the Ripper}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Jack the Ripper|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse]] [[Kategorie:Britse reeksmoordenaars]] [[Kategorie:Ongeïdentifiseerde mense]] 6rhusafjdd8246h24o71ds4r7x4gbuy 2890125 2890120 2026-04-05T11:34:39Z BurgertB 2401 Paar goed 2890125 wikitext text/x-wiki {{Moordenaar | naam = Jack the Ripper | beeld = JacktheRipper1888.jpg | onderskrif="With the Vigilance Committee in the East End: A Suspicious Character" uit ''The Illustrated London News'', 13 Oktober 1888. | gebore = | oorlede = | doodsrede = | land = Brittanje | bynaam = Die Whitechapel-moordenaar <br />"Leather Apron" | beroep = | misdaad = Reeksmoordenaar | plek = Whitechapel, [[Londen]] | datums = 1888–1891? <br /> 1888 – "kanonieke 5" | slagoffers = Onbekend (5 "kanoniek") | gedood = | beseer = | metode = | motief = | vonnis = | vonnisdatum = | vrygelaat = | other1 = }} '''Jack the Ripper''' is die bekendste van verskeie name wat aan ’n ongeïdentifiseerde [[reeksmoordenaar]] gegee is wat in 1888 hoofsaaklik in die arm [[Londen]]se gebied Whitechapel bedrywig was. Die naam het ontstaan nadat die polisie ’n brief van iemand gekry het waarin die skrywer homself so genoem en beweer het hy is die moordenaar. Daar word algemeen geglo die brief was ’n siek grap, of dat dit deur ’n joernalis geskryf kon gewees het om belangstelling in die storie te verhoog. In misdaadlêers en [[koerant]]e is hy aanvanklik die Whitechapel-moordenaar of ''Leather Apron'' genoem. Aanvalle wat met Jack the Ripper verbind word, was gewoonlik op vroulike [[Prostitusie|prostitute]] wat in die arm dele van Londen gewerk het. Hul keel is afgesny voordat die onderlyf vermink is. Die feit dat inwendige [[Orgaan|organe]] uit minstens drie van die slagoffers verwyder is, het gelei tot voorstelle dat die moordenaar kennis van die menslike [[anatomie]] of [[chirurgie]] het. Vanweë die geweld van die moorde het die publiek dit al hoe meer verbind met een mens, wat hulle Jack the Ripper begin noem het. Die groot dekking van die moorde in koerante het daartoe gelei dat hy ’n internasionale legende geword het. Hoewel 11 gewelddadige moorde tot in 1891 in Whitechapel gepleeg is, kon die polisie nie almal met mekaar verbind nie. Vyf slagoffers is tussen 31 Augustus en 9 November 1888 vermoor; hulle word die "kanonieke vyf" genoem en daar word geglo hulle moorde hou verband met mekaar. Hulle is: Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Omdat die moorde nooit opgelos is nie, het die legendes oor Jack the Ripper ’n kombinasie geword van ware historiese navorsing, folklore en samesweringsteorieë. Daar is nou al meer as 100 teorieë oor die Ripper se identiteit en talle fiksiewerke oor die moorde. == Agtergrond == In die middel van die [[19de eeu]] was daar ’n groot toename in [[Ierland|Ierse]] immigrante in Engeland wat die bevolking in dele van baie stede, onder meer die East End van Londen, geweldig opgestoot het. Van 1882 het [[Jood]]se [[pogrom]]-vlugtelinge uit die [[Russiese Ryk]] en ander dele van [[Oos-Europa]] ook na dié gebied gestroom.<ref>Kershen, Anne J., "The Immigrant Community of Whitechapel at the Time of the Jack the Ripper Murders", in Werner, pp. 65–97; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, p. 225</ref> Werk- en behuisingstoestande het versleg en ’n groot ekonomiese subklas het ontwikkel.<ref>[http://booth.lse.ac.uk/ ''Life and Labour of the People in London'' (Londen: Macmillan, 1902–1903)] (Die Charles Booth aanlyn argief) besoek op 5 Augustus 2008</ref> Diefstal, geweld en alkoholmisbruik was algemeen en die armoede het baie vroue tot [[prostitusie]] gedryf. In Oktober 1888 is geskat dat daar 62 bordele en 1&nbsp;200 prostitute in Whitechapel was.<ref>Evans and Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 1; Polisieverslag van 25 Oktober 1888, MEPO 3/141 ff. 158–163, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 283; Fido, p. 82; Rumbelow, p. 12</ref> Die ekonomiese probleme het gepaard gegaan met ’n toename in sosiale spanning. Tussen 1886 en 1889 het gereelde demonstrasies gelei tot polisieoptrede en verdere openbare onrus.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 131–149; Evans en Rumbelow, pp. 38–42; Rumbelow, pp. 21–22</ref> Antisemitisme, misdaad, rassisme en armoede het mense laat glo Whitechapel is ’n berugte, immorele plek.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, pp. 31–63</ref> In 1888 is sulke idees versterk deur ’n reeks gewelddadige, groteske moorde wat toegeskryf is aan een man, wat Jack the Ripper genoem is, en dit het ongekende aandag in die media geniet.<ref>Haggard, Robert F. (1993), "Jack the Ripper As the Threat of Outcast London", ''Essays in History'', vol. 35, Corcoran Department of History at the University of Virginia</ref> == Moorde == [[Lêer:Whitechapel Spitalfields 7 murders.JPG|duimnael|links|280px|Die plekke waar die eerste sewe Whitechapel-moorde gepleeg is.]] Die groot getal aanvalle op vroue in dié tyd in die East End maak dit moeilik om te bepaal hoeveel van die moorde een persoon se werk was.<ref>Woods and Baddeley, p. 20</ref> Elf aparte moorde is tussen 3 April 1888 en 13 Februarie 1891 gepleeg, en hulle was saam in polisieverslae bekend as die Whitechapel-moorde.<ref name=met>{{Citation |url=http://content.met.police.uk/Article/The-Crimes/1400015321521/1400015321521|title=The Crimes|publisher=London Metropolitan Police|accessdate=1 Oktober 2014}}</ref><ref>Cook, pp. 33–34; Evans and Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 3</ref> Menings wissel oor hoeveel moorde die Ripper se werk was, maar vyf slagoffers, bekend as die "kanonieke vyf", se dood word in die algemeen aan hom toegeskryf.<ref>Cook, p. 151</ref> Die meeste kenners meen diep snymerke aan die keel, verminkings van die onderlyf, die verwydering van interne organe en al hoe erger gesigsverminkings was Jack the Ripper se modus operandi.<ref name=keppel /> Die twee eerste Whitechapel-slagoffers, Emma Elizabeth Smith en Martha Tabram, maak nie deel van die "kanonieke vyf" uit nie.<ref>Evans and Rumbelow, pp. 47–55</ref> Smith is op 3 April 1888 beroof en seksueel aangerand. ’n Stomp voorwerp is in haar [[vagina]] opgedruk en dit het haar [[buikvlies]] geskeur. Sy het buikvliesontsteking gekry en is die volgende dag in die hospitaal oorlede.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 27–28; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Sy het gesê twee of drie mans het haar aangeval van wie een ’n tiener was.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 28; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Die pers het die aanval met die latere moorde verbind, maar die meeste kenners beskou dit as ’n bendevoorval wat niks met die Ripper-saak te doen het nie.<ref name=met /><ref name=odnb /><ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 29–31; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Marriott, pp. 5–7</ref> Tabram is op 7 Augustus 1888 vermoor; sy het 39 steekwonde gehad. Die geweld van die aanval, die gebrek aan ’n duidelike motief en die nabyheid aan die plek en datum van die ander moorde het daartoe gelei dat die polisie die moorde met mekaar verbind het.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55</ref> Wat die aanval van die ander onderskei, is die feit dat sy gesteek is en nie keelaf gesny of in haar onderlyf vermink is nie. Baie kenners beskou dit dus as ’n afsonderlike geval.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55; Marriott, p. 13</ref> === "Kanonieke vyf" === [[Beeld:CatherineEddowesJacktheRipperCanomicleVictimFourMitreSq.30091888a.jpg|thumb|220px|'n Destydse polisietekening van die liggaam van Catherine Eddowes, soos dit op Mitreplein ontdek is.]] Die sogenaamde kanonieke vyf van Ripper se slagoffers was Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Nichols se lyk is op Vrydag 31 Augustus 1888 omstreeks 03:40 ontdek. Haar keel is met twee hale afgesny en haar onderlyf is deur ’n groot sny oopgekloof. Dieselfde mes het ander wonde aan die onderlyf toegedien.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 60–61; Rumbelow, pp. 24–27</ref> Chapman se lyk is op 8 September omstreeks 06:00 naby ’n deur in ’n agterplaas ontdek. Sy is ook met twee hale keelaf gesny.<ref>Rumbelow, p. 42</ref> Haar onderlyf is heeltemal oopgekloof en later is ontdek haar [[baarmoeder]] is verwyder.<ref>Marriott, pp. 26–29; Rumbelow, p. 42</ref> By die nadoodse ondersoek het een getuie gesê hy het Chapman omstreeks 05:30 saam met ’n slordige, donkerharige man gesien.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 153; Cook, p. 163; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 98; Marriott, pp. 59–75</ref> Stride en Eddowes is vroeg die oggend van Sondag 30 September 1888 vermoor. Stride se lyk is omstreeks 01:00 ontdek. Die oorsaak van haar dood was ’n enkele sny wat die hoofslagaar aan die linkerkant van haar nek afgesny het. Dit is onseker of iemand anders haar vermoor het en of die Ripper versteur is terwyl hy die moord gepleeg het, want haar onderlyf is nie vermink nie.<ref>Cook, p. 157; Marriott, pp. 81–125</ref> Getuies wat gedink het hulle het haar vroeër die aand saam met ’n man gesien, se beskrywings verskil; volgens sommige was die man donker en volgens ander lig; volgens sommige slordig en volgens ander netjies aangetrek.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 176–184</ref> Eddowes se lyk is sowat ’n driekwartier later ontdek. Haar keel is afgesny en haar onderlyf oopgekloof. Haar linkernier en ’n groot deel van die baarmoeder is verwyder. ’n Plaaslike inwoner het iemand wat Eddowes kon gewees het, kort voor die moord saam met ’n slordige, ligte man gesien.<ref name=lawende /> Twee metgeselle kon nie sy beskrywing beaam nie.<ref name=lawende>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 193–194; Chief Inspector Swanson's report, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, pp. 185–188</ref> ’n Deel van Eddowes se bebloede voorskoot is by die ingang van ’n perseel gevind, en bo dit was ’n graffito wat oënskynlik ’n Jood geïmpliseer het. Dit is egter onduidelik of dit toevallig is en of die moordenaar dit geskryf het.<ref>Cook, p. 143; Fido, pp. 47–52; Sugden, p. 254</ref> Die kommissaris van polisie was bang die graffito kon [[Antisemitisme|antisemitiese]] betogings tot gevolg hê en het gelas dat dit voor dagbreek afgewas word.<ref>Brief van die kommissaris van polisie aan Godfrey Lushington, onderminister, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 183–184</ref> [[Lêer:MaryJaneKelly Ripper.jpg|duimnael|220px|links|Die amptelike [[polisiefoto]] van Mary Jane Kelly se moordtoneel.]] Kelly se verminkte liggaam is op Vrydag 9 November 1888 omstreeks 10:45 gevind op die bed van die enkelkamer waar sy gewoon het. Haar keel was heeltemal afgesny en feitlik al die organe is uit haar onderlyf verwyder. Haar hart was weg.<ref>Dr. Thomas Bond se noras, MEPO 3/3153 ff. 12-14, aangehaal in Sugden, pp. 315, 319</ref> Die "kanonieke vyf" is in die nag vermoor, in of naby ’n naweek, en óf aan die einde van die maand óf binne ’n week daarna.<ref>''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 339–340</ref> Die lyke is mettertyd al hoe meer vermink, buiten dié van Stride, maar iemand kon die moordenaar versteur het.<ref>Macnaghten se notas, aangehaal deur Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587; Fido, p. 98</ref> Nichols se organe was nie weg nie; Chapman se baarmoeder is verwyder; Eddowes se baarmoeder en ’n nier is verwyder en haar gesig is vermink; en Kelly se ingewande is verwyder en haar gesig weggekap, hoewel net haar hart nie op die toneel gevind is nie. Die idee dat dié vyf moorde deur dieselfde persoon gepleeg is, kom uit verslae van destyds wat die ander Whitechapel-moorde uitgesluit het.<ref>Cook, p. 151; Woods en Baddeley, p. 85</ref> In 1894 het die hoof van die misdaadondersoekdepartement van die metropolitaanse polisie, sir Melville Macnaghten, in ’n verslag geskryf: "Die Whitechapel-moordenaar het vyf slagoffers gehad – net vyf slagoffers."<ref>Macnaghten se notas soos aangehaal deur Cook, p. 151; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587 en Rumbelow, p. 140</ref> ’n Polisiechirurg het op 10 November 1888 dieselfde mening gehuldig.<ref name=bond /> Hedendaagse navorsers verskil oor hoeveel van die moorde die Ripper se werk was. Die skrywers Stewart P. Evans en Donald Rumbelow beweer die "kanonieke vyf" is ’n [[mite]] en dat net drie moorde definitief deur die Ripper gepleeg is: dié van Nichols, Chapman en Eddowes; hulle is onseker oor Stride en Kelly, en nog meer oor Tabram.<ref>Evans en Rumbelow, p. 260</ref> Ander glo die ses moorde tussen Tabram en Kelly was die Ripper se werk.<ref name=keppel /> === Latere Whitechapel-moorde === Kelly word algemeen beskou as die Ripper se laaste slagoffer, en daar word aangeneem die moorde het opgehou vanweë die moordenaar se dood, arres, emigrasie of opname in ’n gestig.<ref name=odnb /> Die Whitechapel-dossier bevat egter nog vier moorde wat gepleeg is ná dié van die "kanonieke vyf": dié van Rose Mylett, Alice McKenzie, die Pinchinstraat-torso en Frances Coles. Mylett is verwurg en haar lyk is op 20 Desember 1888 gevind. Omdat daar geen tekens van ’n bakleiery was nie, het die polisie geglo sy het óf haar per ongeluk opgehang terwyl sy dronk was óf selfmoord gepleeg.<ref name=mylett /> Die ondersoekjurie het egter bevind sy is vermoor.<ref name=mylett>Evans en Rumbelow, pp. 245–246; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 422–439</ref> McKenzie is op 17 Julie 1889 vermoor deurdat ’n aar aan die linkerkant van haar nek afgesny is. Daar was verskeie klein kneusplekke en snye aan haar lyf. Een patoloog wat die lyk ondersoek het, het geglo dis die Ripper se werk, terwyl ’n ander een nie saamgestem het nie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 208–209; Rumbelow, p. 131</ref> Latere skrywers is ook verdeel tussen dié wat glo die moordenaar het die Ripper se werk nageaap sodat hy nie verdink sou word nie<ref>Evans and Rumbelow, p. 209</ref> en dié wat dit aan die Ripper toeskryf.<ref>Marriott, p. 195</ref> Die Pinchinstraat-torso was die torso van ’n ongeïdentifiseerde vrou sonder kop of ledemate wat op 10 September 1889 gevind is. Dit lyk moontlik dat die moord elders gepleeg en die dele van die liggaam op die toneel gelaat is.<ref>Evans en Rumbelow, p. 210; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 480–515</ref> Coles is op 13 Februarie 1891 vermoor. Haar keel is afgesny, maar haar liggaam is nie vermink nie. James Thomas Sadler, wat vroeër saam met haar gesien is, is in hegtenis geneem en van die moord aangekla, en daar is vir ’n ruk geglo dat hy Jack the Ripper is.<ref name=coles /> Hy is egter op 3 Maart 1891 vrygelaat vanweë ’n gebrek aan getuienis.<ref name=coles>Evans en Rumbelow, pp. 218–222; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 551–568</ref> Ook verskeie ander moorde is met die Ripper verbind, onder meer dié van John Gill, ’n sewejarige seun wie se lyk op 29 Desember 1888 gevind is. Sy bene is afgesny en sy onderlyf oopgekloof, sy ingewande uitgetrek en sy hart en een oor verwyder. Die ooreenkomste tussen sy moord en dié van Mary Kelly het die pers laat gis dat die Ripper die seun vermoor het.<ref name=gill /> Die seun se werkgewer, die melkman William Barrett, is twee keer vir die moord in hegtenis geneem, maar telkens vrygelaat.<ref name=gill /> Niemand anders is ooit vervolg nie.<ref name=gill>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 136</ref> == Ondersoek == Die polisielêers oor die Whitechapel-moorde wat behoue gebly het, werp ’n gedetailleerde blik op ondersoekprosedures van die [[Victoriaanse tydperk]].<ref name=canter12 /> ’n Groot polisiespan het regdeur Whitechapel van huis tot huis navrae gedoen. Forensiese materiaal is versamel en ondersoek. Verdagtes is geïdentifiseer, opgespoor en óf ondersoek óf vrygelaat. Polisiewerk volg vandag dieselfde patroon.<ref name=canter12>Canter, David (1994), ''Criminal Shadows: Inside the Mind of the Serial Killer'', Londen: HarperCollins, pp. 12–13, {{ISBN|0-00-255215-9}}</ref> Meer as 2&nbsp;000 mense is ondervra, "tot 300" is ondersoek en 80 is aangehou.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag aan die departement van binnelandse sake, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 205; Evans en Rumbelow, p. 113; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Deels vanweë die publiek se idee dat die polisie nie hul werk ordentlik doen nie, het ’n groep vrywillige burgers van die East End die Whitechapel Vigilance Committee gestig en die strate gepatrolleer op soek na verdagte karakters. Hulle het ’n petisie aan die regering gestuur waarin hulle gevra het die beloning vir inligting oor die moordenaar moet verhoog word en hulle het privaat speurders gehuur om getuies te ondervra.<ref>e.g. Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 245–252</ref> Slagters, chirurge en dokters is verdink weens die manier waarop die lyke vermink is. Die alibi's van plaaslike slagters is ondersoek en hulle is eindelik uitgesluit van verdenking.<ref>Rumbelow, p. 274</ref> Altesaam 76 slagters is ondervra, asook al hul werknemers van die vorige ses maande.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 206 en Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Sekere bekendes, onder andere [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|koningin Victoria]], het geglo die patroon van die moorde dui daarop dat die skuldige ’n slagter of veedrywer op een van die veebote was wat tussen Engeland en [[Europa]] gevaar het. Whitechapel was naby die Londense dokke,<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 48</ref> en sulke bote het gewoonlik op ’n Donderdag of Vrydag vasgemeer en weer op ’n Saterdag of Sondag vertrek.<ref>Rumbelow, p. 93; ''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 341</ref> Die veebote is ondersoek, maar die datums van die moorde het nie ooreengestem met ’n enkele boot se aankoms- of vertrekdatum nie, en die bemannings is eindelik ook uit die ondersoek uitgesluit.<ref>Robert Anderson se verslag, 10 Januarie 1889, 144/221/A49301C ff. 235–6, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 399</ref> === Misdadigerprofiel === Teen die einde van Oktober het Robert Anderson, die hoof van die misdaadondersoekdepartement, die polisiechirurg Thomas Bond gevra wat sy opinie is oor die moordenaar se kennis van chirurgie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 186–187; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 359–360</ref> Bond se mening oor die Whitechapel-moordenaar is die oudste misdadigerprofiel wat bewaar gebly het.<ref name=canter5>Canter, pp. 5–6</ref> Hy het gemeen dieselfde persoon het al vyf moorde gepleeg. "In die eerste vier gevalle lyk dit of die keel van links na regs afgesny is; in die laaste geval is dit onmoontlik om te sê weens die manier waarop die liggaam vermink is, maar bloedspatsels is gevind op die muur naby aan die plek waar die vrou se kop moes gelê het. Al die omstandighede van die moorde laat my glo die vroue moes gelê het toe hulle vermoor is en dat die keel telkens eerste afgesny is."<ref name=bond /> Hy was sterk gekant teen die idee dat die moordenaar enige kennis van anatomie of die wetenskap gehad het, of selfs dié van ’n slagter.<ref name=bond>Brief van Thomas Bond aan Robert Anderson, 10 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 360–362 en Rumbelow, pp. 145–147</ref> Hy het geglo die man was ’n enkeling "wat periodieke aanvalle van moorddadige of erotiese manie gekry het".<ref name=bond /> Volgens hom "kon die moorddadige impulse ontwikkel het uit ’n wraaksugtige of peinsende toestand van die brein, of godsdienstige manie kon die oorspronklike siekte gewees het", maar hy het nie gedink enige van dié hipoteses is waarskynlik nie.<ref name=bond /> Terwyl daar geen aanduiding is van [[seks]]uele aktiwiteit met enige van die slagoffers nie,<ref name=keppel /><ref>Woods en Baddeley, p. 38</ref> glo [[sielkundige]]s die [[penetrasie]] van die slagoffers met ’n mes en die feit dat hulle in seksueel vernederende posisies gelos is met die wonde oop en bloot, dui daarop die moordenaar het seksuele plesier uit die aanvalle geput.<ref name=keppel>Keppel, Robert D.; Weis, Joseph G.; Brown, Katherine M.; Welch, Kristen (2005), [http://dx.doi.org/10.1002/jip.22 "The Jack the Ripper Murders: A ''Modus Operandi'' and Signature Analysis of the 1888–1891 Whitechapel Murders"], ''Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling'', vol. 2, pp. 1–21</ref> Ander verwerp egter dié veronderstelling as ongegrond.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 187–188, 261; Woods en Baddeley, pp. 121–122</ref> == Verdagtes == [[Lêer:JacktheRipperPuck.jpg|duimnael|200px|Gissings oor wie die Ripper was; die voorblad van die tydskrif ''Puck'' van 21&nbsp;September 1889 deur die spotprenttekenaar Tom Merry.]] Die konsentrasie van die moorde oor naweke en openbare vakansiedae, asook binne ’n paar blokke van mekaar af, het baie mense laat glo die Ripper het ’n vaste werk gehad en was ’n plaaslike inwoner.<ref>Marriott, p. 205; Rumbelow, p. 263; Sugden, p. 266</ref> Ander het gedink hy was ’n opgevoede man uit die hoër klas, moontlik ’n dokter of aristokraat, wat van ’n ryker gebied na Whitechapel gekom het.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 43</ref> Teorieë uit latere jare oor wie die moordenaar was, sluit in van enigiemand wat op enige moontlike manier met die saak te doen gehad het tot talle bekendes wat nie destyds deur die polisie verdink is nie. Omdat almal wat in dié tyd geleef het nou dood is, kan moderne skrywers basies die blaam op enigiemand plaas, sonder enige historiese bewyse.<ref>Evans en Rumbelow, p. 261</ref> Ondanks die talle en uiteenlopende teorieë oor die Ripper se identiteit stem kenners nie oor enige van hulle saam nie en die getal verdagtes trek al oor honderd.<ref name=whiteway>Whiteway, Ken (2004). "A Guide to the Literature of Jack the Ripper", ''Canadian Law Library Review'', vol. 29 pp. 219–229</ref><ref>Eddleston, pp. 195–244</ref> == Briewe == In die tyd waarin die moorde gepleeg is, het die polisie, koerante en ander honderde briewe oor die saak gekry. Van hulle was goed bedoelde briewe met raad oor hoe om die moordenaar vas te trek, maar die oorgrote meerderheid was nutteloos.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 165; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 105; Rumbelow, pp. 105–116</ref> In honderde van die briewe het die skrywers beweer hulle is die moordenaar, en drie van hulle staan uit: die ''Dear Boss''-brief, die ''Saucy Jacky''-poskaart en die ''From Hell''-brief.<ref>Fido, pp. 6–10; Marriott, pp. 219 ff.</ref> [[Lêer:FromHellLetter.jpg|duimnael|links|200px|Die ''From Hell''-brief.]] Die datum boaan die ''Dear Boss''-brief was 25 September, en die posstempel 27 September 1888. Dit is op dié dag deur die Central News Agency in Londen ontvang en is op 29 September na [[Scotland Yard]] aangestuur.<ref>Cook, pp. 76–77; Evans en Rumbelow, p. 137; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 16–18; Woods en Baddeley, pp. 48–49</ref> Dit is aanvanklik as ’n poets beskou, maar toe Eddowes drie dae ná die posstempeldatum gevind is met ’n oor wat afgesny is, het die belofte in die brief "to clip the ladys (sic) ears off" nuwe betekenis gekry.<ref>Cook, pp. 78–79; Marriott, p. 221</ref>Dit het egter gelyk of Eddowes se oor per ongeluk deur die moordenaar afgesny is, en die dreigement in die brief om die ore na die polisie te stuur, is nooit uitgevoer nie.<ref>Cook, p. 79; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 179; Marriott, p. 221</ref> Die naam "Jack the Ripper" is die eerste keer in dié brief gebruik en het wêreldwyd berug geword nadat die brief gepubliseer is.<ref>Cook, pp. 77–78; Evans en Rumbelow, p. 140; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; Fido, p. 7</ref> Die meeste van die daaropvolgende briewe het dié brief nageaap. Die posstempel op die ''Saucy Jacky''-poskaart was 1 Oktober 1888 en is op dié dag deur die Central News Agency ontvang. Die handskrif was dieselfde as in die ''Dear Boss''-brief.<ref>Marriott, pp. 219–222</ref> Dit noem dat twee slagoffers kort ná mekaar vermoor sou word: "double event this time", en daar is geglo dit verwys na die moorde van Stride en Eddowes.<ref name=saucy /> Daar is geredeneer die poskaart is gepos voor die moorde bekend gemaak is en daarom kon niemand anders kennis daaroor gehad het nie.<ref>e.g. Cullen, Tom (1965), ''Autumn of Terror'', Londen: The Bodley Head, p. 103</ref> Die posstempel was egter 24 uur ná die moorde, lank nadat besonderhede daaroor in koerante verskyn en onder plaaslike inwoners bespreek is.<ref name=saucy>Cook, pp. 79–80; Fido, pp. 8–9; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, p. 123</ref><ref>Sugden p.269</ref> Die ''From Hell''-brief is op 16 Oktober 1888 ontvang deur George Lusk, leier van die Whitechapel Vigilance Committee. Die handskrif en styl verskil van die ''Dear Boss''-brief en die ''Saucy Jacky''-poskaart.<ref name=hell /> Die brief is afgelewer in ’n klein houer, waarin Lusk ook ’n halwe nier ontdek het.<ref name=hell>Evans en Rumbelow, p. 170; Fido, pp. 78–80</ref> Eddowes se linkernier is deur die moordenaar verwyder. Die skrywer het beweer hy het die ander helfte "gebraai en geëet". ’n Dokter het dit ondersoek en bevind dit is ’n menslike linkernier, maar hy kon geen ander eienskappe bepaal nie.<ref>Cook, p. 146; Fido, p. 78</ref> Scotland Yard het die briewe gepubliseer in die hoop dat iemand die handskrif sou herken. Op 7 Oktober 1888 het George R. Sims in die Sondagkoerant ''Referee'' geskimp dat die briewe deur ’n joernalis geskryf is om sy koerant se sirkulasie "die hoogte te laat inskiet".<ref>Aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 41, 52 en Woods en Baddeley, p. 54</ref> Die polisie het later beweer hulle het ’n spesifieke joernalis geïdentifiseer as die skrywer van beide die ''Dear Boss''-brief en die poskaart.<ref>Cook, pp. 94–95; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters From Hell'', pp. 45–48; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 624–633; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, pp. 121–122</ref> Die joernalis is geïdentifiseer as Tom Bullen in ’n brief van hoofinspekteur John Littlechild op 23 September 1913.<ref>Aangehaal in Cook, pp. 96–97; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 49; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; en Marriott, p. 254</ref> ’n Joernalis met die naam Fred Best het glo in 1931 erken hy het die briewe geskryf wat deur die polisie gepubliseer is "om die besigheid aan die gang te hou".<ref>Professor Francis E. Camps, Augustus 1966, "More on Jack the Ripper", ''Crime and Detection'', aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 51–52</ref> == Media == [[Lêer:Wanted poster.jpg|duimnael|180px|’n Koerantberig wat na die moordenaar as "Leather Apron" verwys, September 1888.]] Die Ripper-moorde was ’n belangrike keerpunt in joernaliste se dekking van misdaad.<ref name=odnb /><ref name=w&b20 /> Hoewel Jack the Ripper nie die eerste reeksmoordenaar was nie, was die saak die eerste een wat ’n wêreldwye mediawaansin veroorsaak het.<ref name=odnb>Davenport-Hines, Richard (2004). [http://www.oxforddnb.com/view/article/38744 "Jack the Ripper (fl. 1888)"], ''Oxford Dictionary of National Biography''. Oxford University Press. Subskripsie nodig.</ref><ref name=w&b20>Woods en Baddeley, pp. 20, 52</ref> Belastinghervormings in die 1850's het die publikasie van goedkoper koerante met ’n groter sirkulasie moontlik gemaak.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 208</ref> Sulke publikasies het aan die einde van die Victoriaanse tydperk oral opgeskiet en sluit massasirkulasiekoerante in wat net ’n halwe pennie gekos het, asook gewilde tydskrifte soos ''The Illustrated Police News'', wat aan die Ripper ongekende publisiteit gegee het.<ref>Curtis, L. Perry jr. (2001). ''Jack the Ripper and the London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}}</ref> Die moordenaar is aanvanklik in die media "Leather Apron" genoem. Ná die publikasie van die ''Dear Boss''-brief het die naam "Jack the Ripper" gewilder geword.<ref>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 13, 86; Fido, p. 7</ref> Die naam "Jack" is toe reeds gebruik vir ’n vorige aanvaller in Londen: "Spring-heeled Jack", wat glo oor mure gespring het om sy slagoffers aan te val en dan op dieselfde manier ontsnap het.<ref>Ackroyd, Peter, "Introduction", in Werner, p. 10; Rivett en Whitehead, p. 11</ref> Die skepping en gebruik van ’n bynaam vir ’n spesifieke moordenaar het algemene praktyk geword, met voorbeelde soos die "Axeman of New Orleans", "Boston Strangler" en "Beltway Sniper". Voorbeelde van byname wat van Jack the Ripper afgelei is, sluit in die "French Ripper", "Düsseldorf Ripper", "Camden Ripper", "Jack the Stripper", die "Yorkshire Ripper" en die "[[Andrei Tsjikatilo|Rostov Ripper]]". Sensasionele berigte en die feit dat niemand ooit van die Ripper-moorde aangekla is nie, het objektiewe ontledings deur kenners onmoontlik gemaak en ’n legende geskep wat ’n skadu gooi oor latere reeksmoordenaars.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 54</ref> == Nalatenskap == [[Lêer:Jack-the-Ripper-The-Nemesis-of-Neglect-Punch-London-Charivari-cartoon-poem-1888-09-29.jpg|duimnael|180px|Die Ripper uitgebeeld as ’n skim wat deur Whitechapel sluip en maatskaplike versuim versinnebeeld in ''Punch'' van 1888.]] Die aard van die moorde en van die slagoffers het die kollig laat val op die benarde lewensomstandighede in Londen se East End<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 1–2; Rivett en Whitehead, p. 15</ref> en het die publiek tot aksie geskok.<ref>Cook, pp. 139–141; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, pp. 236–237</ref> In die twee dekades ná die moorde is die ergste krotbuurte afgebreek,<ref>Dennis, Richard, "Common Lodgings and 'Furnished Rooms': Housing in 1880s Whitechapel", in Werner, pp. 177–179</ref> maar die strate en van die geboue bestaan steeds en die legende van die Ripper word nog oorvertel op begeleide toere na die moordtonele.<ref>Rumbelow, p. xv; Woods en Baddeley, p. 136</ref> Die Ripper word dikwels oordrewe of selfs monsteragtig uitgebeeld. In rolprente uit die 1920's en 1930's was hy ’n man in alledaagse klere met ’n groot geheim wat op sy niksvermoedende slagoffers toesak; die atmosfeer en boosheid is dikwels gesuggereer deur spesiale effekte van lig en skadu.<ref name=bloom /> Teen die 1960's het die Ripper "die simbool van ’n roofsugtige [[aristokrasie]]" geword<ref name=bloom>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, p. 251</ref> en is hy meer dikwels uitgebeeld in ’n hoed en klere van ’n gentleman. Die establishment as ’n geheel het die skurk geword, met die Ripper wat die verpersoonliking was van die uitbuiting deur die hoër klas.<ref>Woods en Baddeley, p. 150</ref> Vir die voorstelling van die Ripper is uit gruwelstories soos [[Dracula]] of [[Frankenstein]] geleen.<ref>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, pp. 252–253</ref> Benewens die teenstrydighede en onbetroubaarheid van destydse weergawes van die gebeure, word moderne pogings om die regte moordenaar te identifiseer in die wiele gery deur die gebrek aan oorblywende forensiese getuienis.<ref>Cook, p. 31</ref> [[DNS]]-ontledings op die oorblywende briewe lewer niks op nie;<ref>Marks, Kathy (18 Mei 2006). [http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html "Was Jack the Ripper a Woman?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913124823/http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html |date=13 September 2011 }} ''The Independent'', URL besoek op 5 Mei 2009</ref> die beskikbare materiaal is oor en oor hanteer en bewyse is so vernietig.<ref>Meikle, p. 197; Rumbelow, p. 246</ref> Daar was al twee bewerings dat DNS-toetse daarop dui die moordenaar was ’n sekere verdagte, maar die metodologie van albei toetse word bevraagteken.<ref>{{citation|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2515662/Is-Jack-Ripper-Crime-writer-Patricia-Cornwell-claims-cracked-mystery-new-evidence-linking-royal-family.html|title=Is this Jack the Ripper? Artist with links to the royal family is most likely suspect, claims crime writer Patricia Cornwell|author=Edmonds, Lizzie|date=29 November 2013|work=Mail Online}}</ref><ref>{{citation|url=http://www.independent.co.uk/news/science/has-jack-the-rippers-identity-really-been-revealed-using-dna-evidence-9717036.html|title=Jack the Ripper: Has notorious serial killer's identity been revealed by new DNA evidence?|author=Connor, Steve|date=7 September 2014|work=The Independent}}</ref> Jack the Ripper kom voor in honderde fiksiewerke wat wissel van romans, kortverhale, gedigte en strokiesboeke tot speletjies, liedjies, toneelstukke, operas, TV-programme en rolprente. Meer as 100 nie-fiksiewerke handel eksklusief oor die Ripper-moorde en dit is dus een van die ware misdaadsake waaroor nog die meeste geskryf is.<ref name=whiteway /> Die term "ripperology" is in die 1970's deur die Britse skrywer Colin Wilson uitgedink vir die bestudering van die saak deur professionele mense en amateurs.<ref>Woods en Baddeley, pp. 70, 124</ref><ref>Evans, Stewart P. (April 2003). "Ripperology, A Term Coined By&nbsp;...", ''Ripper Notes'', [http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321211934/http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html |date=21 Maart 2008 }}</ref> Die tydskrifte ''Ripperana'', ''Ripperologist'' en ''Ripper Notes'' publiseer hul navorsing.<ref>Creaton, Heather (Mei 2003) [http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html "Recent Scholarship on Jack the Ripper and the Victorian Media"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928185213/http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html |date=28 September 2006 }}, ''Reviews in History'', no. 333, Institute of Historical Research, URL besoek op 28 Januarie 2010</ref> In 2006 het die tydskrif ''BBC History'' en sy lesers Jack the Ripper gekies as die slegste Brit in die geskiedenis.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4663280.stm "Jack the Ripper is 'worst Briton'"], 31 Januarie 2006, BBC, URL besoek op 4 Desember 2009</ref><ref>Woods and Baddeley, p. 176</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == {{refbegin}} * Begg, Paul (2003). ''Jack the Ripper: The Definitive History''. London: Pearson Education. {{ISBN|0-582-50631-X}} * Begg, Paul (2006). ''Jack the Ripper: The Facts''. Anova Books. {{ISBN|1-86105-687-7}} * Cook, Andrew (2009). ''Jack the Ripper''. Stroud, Gloucestershire: Amberley Publishing. {{ISBN|978-1-84868-327-3}} * Curtis, Lewis Perry (2001). ''Jack The Ripper & The London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}} * Eddleston, John J. (2002). ''Jack the Ripper: An Encyclopedia''. London: Metro Books. {{ISBN|1-84358-046-2}} * Evans, Stewart P.; Rumbelow, Donald (2006). ''Jack the Ripper: Scotland Yard Investigates''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-4228-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2000). ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook: An Illustrated Encyclopedia''. London: Constable and Robinson. {{ISBN|1-84119-225-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2001). ''Jack the Ripper: Letters from Hell''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-2549-3}} * Fido, Martin (1987), ''The Crimes, Detection and Death of Jack the Ripper'', London: Weidenfeld and Nicolson, {{ISBN|0-297-79136-2}} * Marriott, Trevor (2005). ''Jack the Ripper: The 21st Century Investigation''. London: John Blake. {{ISBN|1-84454-103-7}} * Meikle, Denis (2002). ''Jack the Ripper: The Murders and the Movies''. Richmond, Surrey: Reynolds and Hearn Ltd. {{ISBN|1-903111-32-3}} * Rivett, Miriam; Whitehead, Mark (2006). ''Jack the Ripper''. Harpenden, Hertfordshire: Pocket Essentials. {{ISBN|978-1-904048-69-5}} * Rumbelow, Donald (2004). ''The Complete Jack the Ripper. Fully Revised and Updated''. Penguin Books. {{ISBN|978-0-14-017395-6}} * Sugden, Philip (2002). ''The Complete History of Jack the Ripper''. Carroll & Graf Publishers. {{ISBN|0-7867-0276-1}} * Werner, Alex (editor, 2008). ''Jack the Ripper and the East End''. London: Chatto & Windus. {{ISBN|978-0-7011-8247-2}} * Woods, Paul; Baddeley, Gavin (2009). ''Saucy Jack: The Elusive Ripper''. Hersham, Surrey: Ian Allan Publishing. {{ISBN|978-0-7110-3410-5}} {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.nationalarchives.gov.uk/museum/item.asp?item_id=39 The National Archives]: foto's en transkripsies van briewe. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/298729/Jack-the-Ripper Artikel oor Jack the Ripper] Encyclopaedia Britannica * [http://www.casebook.org/ Casebook: Jack the Ripper] * [http://www.jtrforums.com/ Jack The Ripper Forums] * [http://www.jack-the-ripper.org/ Jack the Ripper 1888]: n ondersoek na die moorde in maatskaplike konteks * {{Commons-kategorie inlyn|Jack the Ripper}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Jack the Ripper|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse]] [[Kategorie:Britse reeksmoordenaars]] [[Kategorie:Ongeïdentifiseerde mense]] 0p6dd9y1omvfnwqfpopsuxndcf8u1au 2890126 2890125 2026-04-05T11:55:03Z BurgertB 2401 Klaar 2890126 wikitext text/x-wiki {{Moordenaar | naam = Jack the Ripper | beeld = JacktheRipper1888.jpg | onderskrif="With the Vigilance Committee in the East End: A Suspicious Character" uit ''The Illustrated London News'', 13 Oktober 1888. | gebore = | oorlede = | doodsrede = | land = Brittanje | bynaam = Die Whitechapel-moordenaar <br />"Leather Apron" | beroep = | misdaad = Reeksmoordenaar | plek = Whitechapel, [[Londen]] | datums = 1888–1891? <br /> 1888 – "kanonieke 5" | slagoffers = Onbekend (5 "kanoniek") | gedood = | beseer = | metode = | motief = | vonnis = | vonnisdatum = | vrygelaat = | other1 = }} '''Jack the Ripper''' is die bekendste van verskeie name wat aan ’n ongeïdentifiseerde [[reeksmoordenaar]] gegee is wat in 1888 hoofsaaklik in die arm [[Londen]]se gebied Whitechapel bedrywig was. Die naam het ontstaan nadat die polisie ’n brief van iemand gekry het waarin die skrywer homself so genoem en beweer het hy is die moordenaar. Daar word algemeen geglo die brief was ’n siek grap, of dat dit deur ’n joernalis geskryf kon gewees het om belangstelling in die storie te verhoog. In misdaadlêers en [[koerant]]e is hy aanvanklik die Whitechapel-moordenaar of ''Leather Apron'' genoem. Aanvalle wat met Jack the Ripper verbind word, was gewoonlik op vroulike [[Prostitusie|prostitute]] wat in die arm dele van Londen gewerk het. Hulle keel is afgesny voordat die onderlyf vermink is. Die feit dat inwendige [[Orgaan|organe]] uit minstens drie van die slagoffers verwyder is, het gelei tot voorstelle dat die moordenaar kennis van die menslike [[anatomie]] of [[chirurgie]] het. Vanweë die geweld van die moorde het die publiek dit al hoe meer verbind met een mens, wat hulle Jack the Ripper begin noem het. Die groot dekking van die moorde in koerante het daartoe gelei dat hy ’n internasionale legende geword het. Hoewel 11 gewelddadige moorde tot in 1891 in Whitechapel gepleeg is, kon die polisie nie almal met mekaar verbind nie. Vyf slagoffers is tussen 31 Augustus en 9 November 1888 vermoor; hulle word die "kanonieke vyf" genoem en daar word geglo hulle moorde hou verband met mekaar. Hulle is: Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Omdat die moorde nooit opgelos is nie, het die legendes oor Jack the Ripper ’n kombinasie geword van ware historiese navorsing, folklore en samesweringsteorieë. Daar is nou al meer as 100 teorieë oor die Ripper se identiteit en talle fiksiewerke oor die moorde. == Agtergrond == In die middel van die [[19de eeu]] was daar ’n groot toename in [[Ierland|Ierse]] immigrante in Engeland wat die bevolking in dele van baie stede, onder meer die East End van Londen, geweldig opgestoot het. Van 1882 het [[Jood]]se [[pogrom]]-vlugtelinge uit die [[Russiese Ryk]] en ander dele van [[Oos-Europa]] ook na dié gebied gestroom.<ref>Kershen, Anne J., "The Immigrant Community of Whitechapel at the Time of the Jack the Ripper Murders", in Werner, pp. 65–97; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, p. 225</ref> Werk- en behuisingstoestande het versleg en ’n groot ekonomiese subklas het ontwikkel.<ref>[http://booth.lse.ac.uk/ ''Life and Labour of the People in London'' (Londen: Macmillan, 1902–1903)] (Die Charles Booth aanlyn argief) besoek op 5 Augustus 2008</ref> Diefstal, geweld en alkoholmisbruik was algemeen en die armoede het baie vroue tot [[prostitusie]] gedryf. In Oktober 1888 is geskat dat daar 62 bordele en 1&nbsp;200 prostitute in Whitechapel was.<ref>Evans and Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 1; Polisieverslag van 25 Oktober 1888, MEPO 3/141 ff. 158–163, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 283; Fido, p. 82; Rumbelow, p. 12</ref> Die ekonomiese probleme het gepaard gegaan met ’n toename in sosiale spanning. Tussen 1886 en 1889 het gereelde demonstrasies gelei tot polisieoptrede en verdere openbare onrus.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 131–149; Evans en Rumbelow, pp. 38–42; Rumbelow, pp. 21–22</ref> Antisemitisme, misdaad, rassisme en armoede het mense laat glo Whitechapel is ’n berugte, immorele plek.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, pp. 31–63</ref> In 1888 is sulke idees versterk deur ’n reeks gewelddadige, groteske moorde wat toegeskryf is aan een man, wat Jack the Ripper genoem is, en dit het ongekende aandag in die media geniet.<ref>Haggard, Robert F. (1993), "Jack the Ripper As the Threat of Outcast London", ''Essays in History'', vol. 35, Corcoran Department of History at the University of Virginia</ref> == Moorde == [[Lêer:Whitechapel Spitalfields 7 murders.JPG|duimnael|links|280px|Die plekke waar die eerste sewe Whitechapel-moorde gepleeg is.]] Die groot getal aanvalle op vroue in dié tyd in die East End maak dit moeilik om te bepaal hoeveel van die moorde een persoon se werk was.<ref>Woods and Baddeley, p. 20</ref> Elf aparte moorde is tussen 3 April 1888 en 13 Februarie 1891 gepleeg, en hulle was saam in polisieverslae bekend as die Whitechapel-moorde.<ref name=met>{{Citation |url=http://content.met.police.uk/Article/The-Crimes/1400015321521/1400015321521|title=The Crimes|publisher=London Metropolitan Police|accessdate=1 Oktober 2014}}</ref><ref>Cook, pp. 33–34; Evans and Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 3</ref> Menings wissel oor hoeveel moorde die Ripper se werk was, maar vyf slagoffers, bekend as die "kanonieke vyf", se dood word in die algemeen aan hom toegeskryf.<ref>Cook, p. 151</ref> Die meeste kenners meen diep snymerke aan die keel, verminkings van die onderlyf, die verwydering van interne organe en al hoe erger gesigsverminkings was Jack the Ripper se modus operandi.<ref name=keppel /> Die twee eerste Whitechapel-slagoffers, Emma Elizabeth Smith en Martha Tabram, maak nie deel van die "kanonieke vyf" uit nie.<ref>Evans and Rumbelow, pp. 47–55</ref> Smith is op 3 April 1888 beroof en seksueel aangerand. ’n Stomp voorwerp is in haar [[vagina]] opgedruk en dit het haar [[buikvlies]] geskeur. Sy het buikvliesontsteking gekry en is die volgende dag in die hospitaal oorlede.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 27–28; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Sy het gesê twee of drie mans het haar aangeval van wie een ’n tiener was.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 28; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 4–7</ref> Die pers het die aanval met die latere moorde verbind, maar die meeste kenners beskou dit as ’n bendevoorval wat niks met die Ripper-saak te doen het nie.<ref name=met /><ref name=odnb /><ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 29–31; Evans en Rumbelow, pp. 47–50; Marriott, pp. 5–7</ref> Tabram is op 7 Augustus 1888 vermoor; sy het 39 steekwonde gehad. Die geweld van die aanval, die gebrek aan ’n duidelike motief en die nabyheid aan die plek en datum van die ander moorde het daartoe gelei dat die polisie die moorde met mekaar verbind het.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55</ref> Wat die aanval van die ander onderskei, is die feit dat sy gesteek is en nie keelaf gesny of in haar onderlyf vermink is nie. Baie kenners beskou dit dus as ’n afsonderlike geval.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 51–55; Marriott, p. 13</ref> === "Kanonieke vyf" === [[Beeld:CatherineEddowesJacktheRipperCanomicleVictimFourMitreSq.30091888a.jpg|thumb|220px|'n Destydse polisietekening van die liggaam van Catherine Eddowes, soos dit op Mitreplein ontdek is.]] Die sogenaamde kanonieke vyf van Ripper se slagoffers was Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly. Nichols se lyk is op Vrydag 31 Augustus 1888 omstreeks 03:40 ontdek. Haar keel is met twee hale afgesny en haar onderlyf is deur ’n groot sny oopgekloof. Dieselfde mes het ander wonde aan die onderlyf toegedien.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 60–61; Rumbelow, pp. 24–27</ref> Chapman se lyk is op 8 September omstreeks 06:00 naby ’n deur in ’n agterplaas ontdek. Sy is ook met twee hale keelaf gesny.<ref>Rumbelow, p. 42</ref> Haar onderlyf is heeltemal oopgekloof en later is ontdek haar [[baarmoeder]] is verwyder.<ref>Marriott, pp. 26–29; Rumbelow, p. 42</ref> By die nadoodse ondersoek het een getuie gesê hy het Chapman omstreeks 05:30 saam met ’n slordige, donkerharige man gesien.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 153; Cook, p. 163; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 98; Marriott, pp. 59–75</ref> Stride en Eddowes is vroeg die oggend van Sondag 30 September 1888 vermoor. Stride se lyk is omstreeks 01:00 ontdek. Die oorsaak van haar dood was ’n enkele sny wat die hoofslagaar aan die linkerkant van haar nek afgesny het. Dit is onseker of iemand anders haar vermoor het en of die Ripper versteur is terwyl hy die moord gepleeg het, want haar onderlyf is nie vermink nie.<ref>Cook, p. 157; Marriott, pp. 81–125</ref> Getuies wat gedink het hulle het haar vroeër die aand saam met ’n man gesien, se beskrywings verskil; volgens sommige was die man donker en volgens ander lig; volgens sommige slordig en volgens ander netjies aangetrek.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 176–184</ref> Eddowes se lyk is sowat ’n driekwartier later ontdek. Haar keel is afgesny en haar onderlyf oopgekloof. Haar linkernier en ’n groot deel van die baarmoeder is verwyder. ’n Plaaslike inwoner het iemand wat Eddowes kon gewees het, kort voor die moord saam met ’n slordige, ligte man gesien.<ref name=lawende /> Twee metgeselle kon nie sy beskrywing beaam nie.<ref name=lawende>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 193–194; Chief Inspector Swanson's report, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, pp. 185–188</ref> ’n Deel van Eddowes se bebloede voorskoot is by die ingang van ’n perseel gevind, en bo dit was ’n graffito wat oënskynlik ’n Jood geïmpliseer het. Dit is egter onduidelik of dit toevallig is en of die moordenaar dit geskryf het.<ref>Cook, p. 143; Fido, pp. 47–52; Sugden, p. 254</ref> Die kommissaris van polisie was bang die graffito kon [[Antisemitisme|antisemitiese]] betogings tot gevolg hê en het gelas dat dit voor dagbreek afgewas word.<ref>Brief van die kommissaris van polisie aan Godfrey Lushington, onderminister, 6 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 183–184</ref> [[Lêer:MaryJaneKelly Ripper.jpg|duimnael|220px|links|Die amptelike [[polisiefoto]] van Mary Jane Kelly se moordtoneel.]] Kelly se verminkte liggaam is op Vrydag 9 November 1888 omstreeks 10:45 gevind op die bed van die enkelkamer waar sy gewoon het. Haar keel was heeltemal afgesny en feitlik al die organe is uit haar onderlyf verwyder. Haar hart was weg.<ref>Dr. Thomas Bond se noras, MEPO 3/3153 ff. 12-14, aangehaal in Sugden, pp. 315, 319</ref> Die "kanonieke vyf" is in die nag vermoor, in of naby ’n naweek, en óf aan die einde van die maand óf binne ’n week daarna.<ref>''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 339–340</ref> Die lyke is mettertyd al hoe meer vermink, buiten dié van Stride, maar iemand kon die moordenaar versteur het.<ref>Macnaghten se notas, aangehaal deur Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587; Fido, p. 98</ref> Nichols se organe was nie weg nie; Chapman se baarmoeder is verwyder; Eddowes se baarmoeder en ’n nier is verwyder en haar gesig is vermink; en Kelly se ingewande is verwyder en haar gesig weggekap, hoewel net haar hart nie op die toneel gevind is nie. Die idee dat dié vyf moorde deur dieselfde persoon gepleeg is, kom uit verslae van destyds wat die ander Whitechapel-moorde uitgesluit het.<ref>Cook, p. 151; Woods en Baddeley, p. 85</ref> In 1894 het die hoof van die misdaadondersoekdepartement van die metropolitaanse polisie, sir Melville Macnaghten, in ’n verslag geskryf: "Die Whitechapel-moordenaar het vyf slagoffers gehad – net vyf slagoffers."<ref>Macnaghten se notas soos aangehaal deur Cook, p. 151; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 584–587 en Rumbelow, p. 140</ref> ’n Polisiechirurg het op 10 November 1888 dieselfde mening gehuldig.<ref name=bond /> Hedendaagse navorsers verskil oor hoeveel van die moorde die Ripper se werk was. Die skrywers Stewart P. Evans en Donald Rumbelow beweer die "kanonieke vyf" is ’n [[mite]] en dat net drie moorde definitief deur die Ripper gepleeg is: dié van Nichols, Chapman en Eddowes; hulle is onseker oor Stride en Kelly, en nog meer oor Tabram.<ref>Evans en Rumbelow, p. 260</ref> Ander glo die ses moorde tussen Tabram en Kelly was die Ripper se werk.<ref name=keppel /> === Latere Whitechapel-moorde === Kelly word algemeen beskou as die Ripper se laaste slagoffer, en daar word aangeneem die moorde het opgehou vanweë die moordenaar se dood, arres, emigrasie of opname in ’n gestig.<ref name=odnb /> Die Whitechapel-dossier bevat egter nog vier moorde wat gepleeg is ná dié van die "kanonieke vyf": dié van Rose Mylett, Alice McKenzie, die Pinchinstraat-torso en Frances Coles. Mylett is verwurg en haar lyk is op 20 Desember 1888 gevind. Omdat daar geen tekens van ’n bakleiery was nie, het die polisie geglo sy het óf haar per ongeluk opgehang terwyl sy dronk was óf selfmoord gepleeg.<ref name=mylett /> Die ondersoekjurie het egter bevind sy is vermoor.<ref name=mylett>Evans en Rumbelow, pp. 245–246; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 422–439</ref> McKenzie is op 17 Julie 1889 vermoor deurdat ’n aar aan die linkerkant van haar nek afgesny is. Daar was verskeie klein kneusplekke en snye aan haar lyf. Een patoloog wat die lyk ondersoek het, het geglo dis die Ripper se werk, terwyl ’n ander een nie saamgestem het nie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 208–209; Rumbelow, p. 131</ref> Latere skrywers is ook verdeel tussen dié wat glo die moordenaar het die Ripper se werk nageaap sodat hy nie verdink sou word nie<ref>Evans and Rumbelow, p. 209</ref> en dié wat dit aan die Ripper toeskryf.<ref>Marriott, p. 195</ref> [[Beeld:Frances Coles 1891.jpg|thumb|200px|Frances Coles is op 13 Februarie 1891 gevind met haar keel afgesny.]] Die Pinchinstraat-torso was die torso van ’n ongeïdentifiseerde vrou sonder kop of ledemate wat op 10 September 1889 gevind is. Dit lyk moontlik dat die moord elders gepleeg en die dele van die liggaam op die toneel gelaat is.<ref>Evans en Rumbelow, p. 210; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 480–515</ref> Coles is op 13 Februarie 1891 vermoor. Haar keel is afgesny, maar haar liggaam is nie vermink nie. James Thomas Sadler, wat vroeër saam met haar gesien is, is in hegtenis geneem en van die moord aangekla, en daar is vir ’n ruk geglo dat hy Jack the Ripper is.<ref name=coles /> Hy is egter op 3 Maart 1891 vrygelaat vanweë ’n gebrek aan getuienis.<ref name=coles>Evans en Rumbelow, pp. 218–222; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 551–568</ref> Ook verskeie ander moorde is met die Ripper verbind, onder meer dié van John Gill, ’n sewejarige seun wie se lyk op 29 Desember 1888 gevind is. Sy bene is afgesny en sy onderlyf oopgekloof, sy ingewande uitgetrek en sy hart en een oor verwyder. Die ooreenkomste tussen sy moord en dié van Mary Kelly het die pers laat gis dat die Ripper die seun vermoor het.<ref name=gill /> Die seun se werkgewer, die melkman William Barrett, is twee keer vir die moord in hegtenis geneem, maar telkens vrygelaat.<ref name=gill /> Niemand anders is ooit vervolg nie.<ref name=gill>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 136</ref> == Ondersoek == Die polisielêers oor die Whitechapel-moorde wat behoue gebly het, werp ’n gedetailleerde blik op ondersoekprosedures van die [[Victoriaanse tydperk]].<ref name=canter12 /> ’n Groot polisiespan het regdeur Whitechapel van huis tot huis navrae gedoen. Forensiese materiaal is versamel en ondersoek. Verdagtes is geïdentifiseer, opgespoor en óf ondersoek óf vrygelaat. Polisiewerk volg vandag dieselfde patroon.<ref name=canter12>Canter, David (1994), ''Criminal Shadows: Inside the Mind of the Serial Killer'', Londen: HarperCollins, pp. 12–13, {{ISBN|0-00-255215-9}}</ref> Meer as 2&nbsp;000 mense is ondervra, "tot 300" is ondersoek en 80 is aangehou.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag aan die departement van binnelandse sake, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 205; Evans en Rumbelow, p. 113; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Deels vanweë die publiek se idee dat die polisie nie hulle werk ordentlik doen nie, het ’n groep vrywillige burgers van die East End die Whitechapel Vigilance Committee gestig en die strate gepatrolleer op soek na verdagte karakters. Hulle het ’n petisie aan die regering gestuur waarin hulle gevra het die beloning vir inligting oor die moordenaar moet verhoog word en hulle het privaat speurders gehuur om getuies te ondervra.<ref>e.g. Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 245–252</ref> Slagters, chirurge en dokters is verdink weens die manier waarop die lyke vermink is. Die alibi's van plaaslike slagters is ondersoek en hulle is eindelik uitgesluit van verdenking.<ref>Rumbelow, p. 274</ref> Altesaam 76 slagters is ondervra, asook al hulle werknemers van die vorige ses maande.<ref>Inspekteur Donald Swanson se verslag, 19 Oktober 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 206 en Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 125</ref> Sekere bekendes, onder andere [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|koningin Victoria]], het geglo die patroon van die moorde dui daarop dat die skuldige ’n slagter of veedrywer op een van die veebote was wat tussen Engeland en [[Europa]] gevaar het. Whitechapel was naby die Londense dokke,<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 48</ref> en sulke bote het gewoonlik op ’n Donderdag of Vrydag vasgemeer en weer op ’n Saterdag of Sondag vertrek.<ref>Rumbelow, p. 93; ''Daily Telegraph'', 10 November 1888, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 341</ref> Die veebote is ondersoek, maar die datums van die moorde het nie ooreengestem met ’n enkele boot se aankoms- of vertrekdatum nie, en die bemannings is eindelik ook uit die ondersoek uitgesluit.<ref>Robert Anderson se verslag, 10 Januarie 1889, 144/221/A49301C ff. 235–6, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 399</ref> === Misdadigerprofiel === Teen die einde van Oktober het Robert Anderson, die hoof van die misdaadondersoekdepartement, die polisiechirurg Thomas Bond gevra wat sy opinie is oor die moordenaar se kennis van chirurgie.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 186–187; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 359–360</ref> Bond se mening oor die Whitechapel-moordenaar is die oudste misdadigerprofiel wat bewaar gebly het.<ref name=canter5>Canter, pp. 5–6</ref> Hy het gemeen dieselfde persoon het al vyf moorde gepleeg. "In die eerste vier gevalle lyk dit of die keel van links na regs afgesny is; in die laaste geval is dit onmoontlik om te sê weens die manier waarop die liggaam vermink is, maar bloedspatsels is gevind op die muur naby aan die plek waar die vrou se kop moes gelê het. Al die omstandighede van die moorde laat my glo die vroue moes gelê het toe hulle vermoor is en dat die keel telkens eerste afgesny is."<ref name=bond /> Hy was sterk gekant teen die idee dat die moordenaar enige kennis van anatomie of die wetenskap gehad het, of selfs dié van ’n slagter.<ref name=bond>Brief van Thomas Bond aan Robert Anderson, 10 November 1888, HO 144/221/A49301C, aangehaal in Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 360–362 en Rumbelow, pp. 145–147</ref> Hy het geglo die man was ’n enkeling "wat periodieke aanvalle van moorddadige of erotiese manie gekry het".<ref name=bond /> Volgens hom "kon die moorddadige impulse ontwikkel het uit ’n wraaksugtige of peinsende toestand van die brein, of godsdienstige manie kon die oorspronklike siekte gewees het", maar hy het nie gedink enige van dié hipoteses is waarskynlik nie.<ref name=bond /> Terwyl daar geen aanduiding is van [[seks]]uele aktiwiteit met enige van die slagoffers nie,<ref name=keppel /><ref>Woods en Baddeley, p. 38</ref> glo [[sielkundige]]s die [[penetrasie]] van die slagoffers met ’n mes en die feit dat hulle in seksueel vernederende posisies gelos is met die wonde oop en bloot, dui daarop die moordenaar het seksuele plesier uit die aanvalle geput.<ref name=keppel>Keppel, Robert D.; Weis, Joseph G.; Brown, Katherine M.; Welch, Kristen (2005), [http://dx.doi.org/10.1002/jip.22 "The Jack the Ripper Murders: A ''Modus Operandi'' and Signature Analysis of the 1888–1891 Whitechapel Murders"], ''Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling'', vol. 2, pp. 1–21</ref> Ander verwerp egter dié veronderstelling as ongegrond.<ref>Evans en Rumbelow, pp. 187–188, 261; Woods en Baddeley, pp. 121–122</ref> == Verdagtes == [[Lêer:JacktheRipperPuck.jpg|duimnael|200px|Gissings oor wie die Ripper was; die voorblad van die tydskrif ''Puck'' van 21&nbsp;September 1889 deur die spotprenttekenaar Tom Merry.]] Die konsentrasie van die moorde oor naweke en openbare vakansiedae, asook binne ’n paar blokke van mekaar af, het baie mense laat glo die Ripper het ’n vaste werk gehad en was ’n plaaslike inwoner.<ref>Marriott, p. 205; Rumbelow, p. 263; Sugden, p. 266</ref> Ander het gedink hy was ’n opgevoede man uit die hoër klas, moontlik ’n dokter of aristokraat, wat van ’n ryker gebied na Whitechapel gekom het.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 43</ref> Teorieë uit latere jare oor wie die moordenaar was, sluit in van enigiemand wat op enige moontlike manier met die saak te doen gehad het tot talle bekendes wat nie destyds deur die polisie verdink is nie. Omdat almal wat in dié tyd geleef het nou dood is, kan moderne skrywers basies die blaam op enigiemand plaas, sonder enige historiese bewyse.<ref>Evans en Rumbelow, p. 261</ref> Ondanks die talle en uiteenlopende teorieë oor die Ripper se identiteit stem kenners nie oor enige van hulle saam nie en die getal verdagtes trek al oor honderd.<ref name=whiteway>Whiteway, Ken (2004). "A Guide to the Literature of Jack the Ripper", ''Canadian Law Library Review'', vol. 29 pp. 219–229</ref><ref>Eddleston, pp. 195–244</ref> == Briewe == In die tyd waarin die moorde gepleeg is, het die polisie, koerante en ander honderde briewe oor die saak gekry. Van hulle was goed bedoelde briewe met raad oor hoe om die moordenaar vas te trek, maar die oorgrote meerderheid was nutteloos.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 165; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 105; Rumbelow, pp. 105–116</ref> In honderde van die briewe het die skrywers beweer hulle is die moordenaar, en drie van hulle staan uit: die ''Dear Boss''-brief, die ''Saucy Jacky''-poskaart en die ''From Hell''-brief.<ref>Fido, pp. 6–10; Marriott, pp. 219 ff.</ref> [[Lêer:FromHellLetter.jpg|duimnael|links|200px|Die ''From Hell''-brief.]] Die datum boaan die ''Dear Boss''-brief was 25 September, en die posstempel 27 September 1888. Dit is op dié dag deur die Central News Agency in Londen ontvang en is op 29 September na Scotland Yard aangestuur.<ref>Cook, pp. 76–77; Evans en Rumbelow, p. 137; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 16–18; Woods en Baddeley, pp. 48–49</ref> Dit is aanvanklik as ’n poets beskou, maar toe Eddowes drie dae ná die posstempeldatum gevind is met ’n oor wat afgesny is, het die belofte in die brief "to clip the ladys (sic) ears off" nuwe betekenis gekry.<ref>Cook, pp. 78–79; Marriott, p. 221</ref>Dit het egter gelyk of Eddowes se oor per ongeluk deur die moordenaar afgesny is, en die dreigement in die brief om die ore na die polisie te stuur, is nooit uitgevoer nie.<ref>Cook, p. 79; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 179; Marriott, p. 221</ref> Die naam "Jack the Ripper" is die eerste keer in dié brief gebruik en het wêreldwyd berug geword nadat die brief gepubliseer is.<ref>Cook, pp. 77–78; Evans en Rumbelow, p. 140; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; Fido, p. 7</ref> Die meeste van die daaropvolgende briewe het dié brief nageaap. Die posstempel op die ''Saucy Jacky''-poskaart was 1 Oktober 1888 en is op dié dag deur die Central News Agency ontvang. Die handskrif was dieselfde as in die ''Dear Boss''-brief.<ref>Marriott, pp. 219–222</ref> Dit noem dat twee slagoffers kort ná mekaar vermoor sou word: "double event this time", en daar is geglo dit verwys na die moorde van Stride en Eddowes.<ref name=saucy /> Daar is geredeneer die poskaart is gepos voor die moorde bekend gemaak is en daarom kon niemand anders kennis daaroor gehad het nie.<ref>e.g. Cullen, Tom (1965), ''Autumn of Terror'', Londen: The Bodley Head, p. 103</ref> Die posstempel was egter 24 uur ná die moorde, lank nadat besonderhede daaroor in koerante verskyn en onder plaaslike inwoners bespreek is.<ref name=saucy>Cook, pp. 79–80; Fido, pp. 8–9; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, p. 123</ref><ref>Sugden p.269</ref> Die ''From Hell''-brief is op 16 Oktober 1888 ontvang deur George Lusk, leier van die Whitechapel Vigilance Committee. Die handskrif en styl verskil van die ''Dear Boss''-brief en die ''Saucy Jacky''-poskaart.<ref name=hell /> Die brief is afgelewer in ’n klein houer, waarin Lusk ook ’n halwe nier ontdek het.<ref name=hell>Evans en Rumbelow, p. 170; Fido, pp. 78–80</ref> Eddowes se linkernier is deur die moordenaar verwyder. Die skrywer het beweer hy het die ander helfte "gebraai en geëet". ’n Dokter het dit ondersoek en bevind dit is ’n menslike linkernier, maar hy kon geen ander eienskappe bepaal nie.<ref>Cook, p. 146; Fido, p. 78</ref> Scotland Yard het die briewe gepubliseer in die hoop dat iemand die handskrif sou herken. Op 7 Oktober 1888 het George R. Sims in die Sondagkoerant ''Referee'' geskimp dat die briewe deur ’n joernalis geskryf is om sy koerant se sirkulasie "die hoogte te laat inskiet".<ref>Aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 41, 52 en Woods en Baddeley, p. 54</ref> Die polisie het later beweer hulle het ’n spesifieke joernalis geïdentifiseer as die skrywer van beide die ''Dear Boss''-brief en die poskaart.<ref>Cook, pp. 94–95; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters From Hell'', pp. 45–48; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', pp. 624–633; Marriott, pp. 219–222; Rumbelow, pp. 121–122</ref> Die joernalis is geïdentifiseer as Tom Bullen in ’n brief van hoofinspekteur John Littlechild op 23 September 1913.<ref>Aangehaal in Cook, pp. 96–97; Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', p. 49; Evans en Skinner, ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook'', p. 193; en Marriott, p. 254</ref> ’n Joernalis met die naam Fred Best het glo in 1931 erken hy het die briewe geskryf wat deur die polisie gepubliseer is "om die besigheid aan die gang te hou".<ref>Professor Francis E. Camps, Augustus 1966, "More on Jack the Ripper", ''Crime and Detection'', aangehaal in Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 51–52</ref> == Media == [[Lêer:Wanted poster.jpg|duimnael|180px|’n Koerantberig wat na die moordenaar as "Leather Apron" verwys, September 1888.]] Die Ripper-moorde was ’n belangrike keerpunt in joernaliste se dekking van misdaad.<ref name=odnb /><ref name=w&b20 /> Hoewel Jack the Ripper nie die eerste reeksmoordenaar was nie, was die saak die eerste een wat ’n wêreldwye mediawaansin veroorsaak het.<ref name=odnb>Davenport-Hines, Richard (2004). [http://www.oxforddnb.com/view/article/38744 "Jack the Ripper (fl. 1888)"], ''Oxford Dictionary of National Biography''. Oxford University Press. Subskripsie nodig.</ref><ref name=w&b20>Woods en Baddeley, pp. 20, 52</ref> Belastinghervormings in die 1850's het die publikasie van goedkoper koerante met ’n groter sirkulasie moontlik gemaak.<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', p. 208</ref> Sulke publikasies het aan die einde van die Victoriaanse tydperk oral opgeskiet en sluit massasirkulasiekoerante in wat net ’n halwe pennie gekos het, asook gewilde tydskrifte soos ''The Illustrated Police News'', wat aan die Ripper ongekende publisiteit gegee het.<ref>Curtis, L. Perry jr. (2001). ''Jack the Ripper and the London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}}</ref> Die moordenaar is aanvanklik in die media "Leather Apron" genoem. Ná die publikasie van die ''Dear Boss''-brief het die naam "Jack the Ripper" gewilder geword.<ref>Evans en Skinner, ''Jack the Ripper: Letters from Hell'', pp. 13, 86; Fido, p. 7</ref> Die naam "Jack" is toe reeds gebruik vir ’n vorige aanvaller in Londen: "Spring-heeled Jack", wat glo oor mure gespring het om sy slagoffers aan te val en dan op dieselfde manier ontsnap het.<ref>Ackroyd, Peter, "Introduction", in Werner, p. 10; Rivett en Whitehead, p. 11</ref> Die skepping en gebruik van ’n bynaam vir ’n spesifieke moordenaar het algemene praktyk geword, met voorbeelde soos die "Axeman of New Orleans", "Boston Strangler" en "Beltway Sniper". Voorbeelde van byname wat van Jack the Ripper afgelei is, sluit in die "French Ripper", "Düsseldorf Ripper", "Camden Ripper", "Jack the Stripper", die "Yorkshire Ripper" en die "[[Andrei Tsjikatilo|Rostov Ripper]]". Sensasionele berigte en die feit dat niemand ooit van die Ripper-moorde aangekla is nie, het objektiewe ontledings deur kenners onmoontlik gemaak en ’n legende geskep wat ’n skadu gooi oor latere reeksmoordenaars.<ref>Marriott, John, "The Imaginative Geography of the Whitechapel murders", in Werner, p. 54</ref> == Nalatenskap == [[Lêer:Jack-the-Ripper-The-Nemesis-of-Neglect-Punch-London-Charivari-cartoon-poem-1888-09-29.jpg|duimnael|180px|Die Ripper uitgebeeld as ’n skim wat deur Whitechapel sluip en maatskaplike versuim versinnebeeld in ''Punch'' van 1888.]] Die aard van die moorde en van die slagoffers het die kollig laat val op die benarde lewensomstandighede in Londen se East End<ref>Begg, ''Jack the Ripper: The Definitive History'', pp. 1–2; Rivett en Whitehead, p. 15</ref> en het die publiek tot aksie geskok.<ref>Cook, pp. 139–141; Vaughan, Laura, "Mapping the East End Labyrinth", in Werner, pp. 236–237</ref> In die twee dekades ná die moorde is die ergste krotbuurte afgebreek,<ref>Dennis, Richard, "Common Lodgings and 'Furnished Rooms': Housing in 1880s Whitechapel", in Werner, pp. 177–179</ref> maar die strate en van die geboue bestaan steeds en die legende van die Ripper word nog oorvertel op begeleide toere na die moordtonele.<ref>Rumbelow, p. xv; Woods en Baddeley, p. 136</ref> Die Ripper word dikwels oordrewe of selfs monsteragtig uitgebeeld. In rolprente uit die 1920's en 1930's was hy ’n man in alledaagse klere met ’n groot geheim wat op sy niksvermoedende slagoffers toesak; die atmosfeer en boosheid is dikwels gesuggereer deur spesiale effekte van lig en skadu.<ref name=bloom /> Teen die 1960's het die Ripper "die simbool van ’n roofsugtige [[aristokrasie]]" geword<ref name=bloom>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, p. 251</ref> en is hy meer dikwels uitgebeeld in ’n hoed en klere van ’n gentleman. Die establishment as ’n geheel het die skurk geword, met die Ripper wat die verpersoonliking was van die uitbuiting deur die hoër klas.<ref>Woods en Baddeley, p. 150</ref> Vir die voorstelling van die Ripper is uit gruwelstories soos [[Dracula]] of [[Frankenstein]] geleen.<ref>Bloom, Clive, "Jack the Ripper – A Legacy in Pictures", in Werner, pp. 252–253</ref> Benewens die teenstrydighede en onbetroubaarheid van destydse weergawes van die gebeure, word moderne pogings om die regte moordenaar te identifiseer in die wiele gery deur die gebrek aan oorblywende forensiese getuienis.<ref>Cook, p. 31</ref> [[DNS]]-ontledings op die oorblywende briewe lewer niks op nie;<ref>Marks, Kathy (18 Mei 2006). [http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html "Was Jack the Ripper a Woman?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913124823/http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html |date=13 September 2011 }} ''The Independent'', URL besoek op 5 Mei 2009</ref> die beskikbare materiaal is oor en oor hanteer en bewyse is so vernietig.<ref>Meikle, p. 197; Rumbelow, p. 246</ref> Daar was al twee bewerings dat DNS-toetse daarop dui die moordenaar was ’n sekere verdagte, maar die metodologie van albei toetse word bevraagteken.<ref>{{citation|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2515662/Is-Jack-Ripper-Crime-writer-Patricia-Cornwell-claims-cracked-mystery-new-evidence-linking-royal-family.html|title=Is this Jack the Ripper? Artist with links to the royal family is most likely suspect, claims crime writer Patricia Cornwell|author=Edmonds, Lizzie|date=29 November 2013|work=Mail Online}}</ref><ref>{{citation|url=http://www.independent.co.uk/news/science/has-jack-the-rippers-identity-really-been-revealed-using-dna-evidence-9717036.html|title=Jack the Ripper: Has notorious serial killer's identity been revealed by new DNA evidence?|author=Connor, Steve|date=7 September 2014|work=The Independent}}</ref> Jack the Ripper kom voor in honderde fiksiewerke wat wissel van romans, kortverhale, gedigte en strokiesboeke tot speletjies, liedjies, toneelstukke, operas, TV-programme en rolprente. Meer as 100 niefiksiewerke handel eksklusief oor die Ripper-moorde en dit is dus een van die ware misdaadsake waaroor nog die meeste geskryf is.<ref name=whiteway /> Die term "ripperology" is in die 1970's deur die Britse skrywer Colin Wilson uitgedink vir die bestudering van die saak deur professionele mense en amateurs.<ref>Woods en Baddeley, pp. 70, 124</ref><ref>Evans, Stewart P. (April 2003). "Ripperology, A Term Coined By&nbsp;...", ''Ripper Notes'', [http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321211934/http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html |date=21 Maart 2008 }}</ref> Die tydskrifte ''Ripperana'', ''Ripperologist'' en ''Ripper Notes'' publiseer hulle navorsing.<ref>Creaton, Heather (Mei 2003) [http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html "Recent Scholarship on Jack the Ripper and the Victorian Media"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928185213/http://www.history.ac.uk/reviews/articles/creatonH.html |date=28 September 2006 }}, ''Reviews in History'', no. 333, Institute of Historical Research, URL besoek op 28 Januarie 2010</ref> In 2006 het die tydskrif ''BBC History'' en sy lesers Jack the Ripper gekies as die slegste Brit in die geskiedenis.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4663280.stm "Jack the Ripper is 'worst Briton'"], 31 Januarie 2006, BBC, URL besoek op 4 Desember 2009</ref><ref>Woods and Baddeley, p. 176</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == {{refbegin}} * Begg, Paul (2003). ''Jack the Ripper: The Definitive History''. London: Pearson Education. {{ISBN|0-582-50631-X}} * Begg, Paul (2006). ''Jack the Ripper: The Facts''. Anova Books. {{ISBN|1-86105-687-7}} * Cook, Andrew (2009). ''Jack the Ripper''. Stroud, Gloucestershire: Amberley Publishing. {{ISBN|978-1-84868-327-3}} * Curtis, Lewis Perry (2001). ''Jack The Ripper & The London Press''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-08872-8}} * Eddleston, John J. (2002). ''Jack the Ripper: An Encyclopedia''. London: Metro Books. {{ISBN|1-84358-046-2}} * Evans, Stewart P.; Rumbelow, Donald (2006). ''Jack the Ripper: Scotland Yard Investigates''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-4228-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2000). ''The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook: An Illustrated Encyclopedia''. London: Constable and Robinson. {{ISBN|1-84119-225-2}} * Evans, Stewart P.; Skinner, Keith (2001). ''Jack the Ripper: Letters from Hell''. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. {{ISBN|0-7509-2549-3}} * Fido, Martin (1987), ''The Crimes, Detection and Death of Jack the Ripper'', London: Weidenfeld and Nicolson, {{ISBN|0-297-79136-2}} * Marriott, Trevor (2005). ''Jack the Ripper: The 21st Century Investigation''. London: John Blake. {{ISBN|1-84454-103-7}} * Meikle, Denis (2002). ''Jack the Ripper: The Murders and the Movies''. Richmond, Surrey: Reynolds and Hearn Ltd. {{ISBN|1-903111-32-3}} * Rivett, Miriam; Whitehead, Mark (2006). ''Jack the Ripper''. Harpenden, Hertfordshire: Pocket Essentials. {{ISBN|978-1-904048-69-5}} * Rumbelow, Donald (2004). ''The Complete Jack the Ripper. Fully Revised and Updated''. Penguin Books. {{ISBN|978-0-14-017395-6}} * Sugden, Philip (2002). ''The Complete History of Jack the Ripper''. Carroll & Graf Publishers. {{ISBN|0-7867-0276-1}} * Werner, Alex (editor, 2008). ''Jack the Ripper and the East End''. London: Chatto & Windus. {{ISBN|978-0-7011-8247-2}} * Woods, Paul; Baddeley, Gavin (2009). ''Saucy Jack: The Elusive Ripper''. Hersham, Surrey: Ian Allan Publishing. {{ISBN|978-0-7110-3410-5}} {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.nationalarchives.gov.uk/museum/item.asp?item_id=39 The National Archives]: foto's en transkripsies van briewe. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/298729/Jack-the-Ripper Artikel oor Jack the Ripper] Encyclopaedia Britannica * [http://www.casebook.org/ Casebook: Jack the Ripper] * [http://www.jtrforums.com/ Jack The Ripper Forums] * [http://www.jack-the-ripper.org/ Jack the Ripper 1888]: n ondersoek na die moorde in maatskaplike konteks * {{Commons-kategorie inlyn|Jack the Ripper}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Jack the Ripper|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse]] [[Kategorie:Britse reeksmoordenaars]] [[Kategorie:Ongeïdentifiseerde mense]] dbv0vs4oslt5nqc65pw66fr0rmgc0yr 0 94810 2889957 2888885 2026-04-04T12:18:13Z Sobaka 328 opruim 2889957 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam=Toepolef Tu-95 |beeld=Beeld:Russian Bear 'H' Aircraft MOD 45158140.jpg |byskrif= <center>'n Tu-95MS Bear H RF-94130 vlieg langs [[Skotland]] in 2014 </center> |tipe=Strategiese bomwerper, missieldraer en maritieme patrollievliegtuig |vervaardiger=[[Toepolef]] |ontwerper= |eerste vlug=12 November 1952 |bekendstelling= |vrygestel=1956 |onttrek=1990 |status=Aktiewe diens |hoofgebruiker=[[Sowjetlugmag]] |meer gebruikers= [[Sowjetvloot]] <br />[[Russiese Lugmag]] |vervaardig=1952-1994 |aantal gebou=500+ |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels=[[Toepolef Tu-114]] passasiersvliegtuig <br />[[Toepolef Tu-142]] maritieme patrollie<br />Toepolef Tu-95LAL kernaangedrewe. }} Die '''Toepolef Tu-95''' (Russies: Туполев Ту-95; NAVO verslagdoeningsnaam: "'''Bear'''") is 'n groot, viermotorige [[turboskroef]]-aangedrewe strategiese [[bomwerper]] en missielplatform. Die Tu-95 se nooiensvlug was in 1952, betree diens met die [[Sowjetunie]] in 1956 en daar word verwag dat dit tot minstens 2040 in die [[Russiese Lugmag]] sal dien.<ref>Kramnik, Ilya. [http://lenta.ru/articles/2007/07/19/tu95/ "Оружие: Возвращение летающего медведя (Afrikaans: Terugkeer van die vlieënde beer"), (in Russies).] ''Lenta.ru'' 19 Julie 2007. URL besoek op 5 Junie 2010.</ref> 'n Ontwikkeling uit die bomwerper vir maritieme patrollie word aangewys as ''Tu-142'', terwyl 'n passasiersafgeleide bekend is as die ''[[Toepolef Tu-114]]''. Die vliegtuig het vier Kuznetsov NK-12-enjins, elk met twee stelle teen-roterende skroewe. Dit is die enigste skroefaangedrewe strategiese bomwerper wat vandag nog in operasionele gebruik is. Die punte van die skroefblaaie beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], wat dit een van die luidrugtigste militêre vliegtuie maak.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=JiX26JkbtLkc "Russian Bear is back"] ''Russia Today'' via ''youtube.com'' 24 September 2007. URL besoek op 23 Januarie 2011.</ref> Sy kenmerkende teruggeswiepde vlerke is teen 'n hoek van 35° geplaas. == Operasionele geskiedenis == === Koue Oorlog === [[Lêer:Туполев Ту-95-142 , Энгельс RP26640.jpg|links|duimnael|Tu-95K22 Bear-G met massiewe radarkoepel om [[Kh-22]]-missiele te stuur]] Die Tu-95RT-variant was in die besonder 'n ikoon van die [[Koue Oorlog]], aangesien dit 'n maritieme waarneming- en teiken-missie vir ander vliegtuie, oppervlakskepe en [[duikboot|duikbote]] uitgevoer het. Dit is geïdentifiseer deur 'n groot bult onder die romp, wat volgens berigte 'n radarantenna gehuisves het wat gebruik is om oppervlakskepe waar te neem en te soek.<ref> {{cite web |url =http://1000aircraftphotos.com/Contributions/JonesVincent/7430.htm |title =Tupolev Tu-95RT "Bear D" |access-date =2017-04-23 |archive-url =https://web.archive.org/web/20101105015836/http://1000aircraftphotos.com/Contributions/JonesVincent/7430.htm |archive-date =2010-11-05 |url-status =live }} </ref> 'n Reeks grondvlak [[kernwapen]]toetse is in die vroeë tot middel 1960's deur die Sowjetunie uitgevoer. Op 30 Oktober 1961 het 'n aangepaste Tu-95 die AN602-toestel genaamd die [[Tsar Bomba]] vervoer, en dit laat val wat die grootste [[waterstofbom]] was wat ooit getoets is.<ref>[http://nuclearweaponarchive.org/Russia/TsarBomba.html " Big Ivan, The Tsar Bomba ("King of Bombs"): The World's Largest Nuclear Weapon."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617080324/http://nuclearweaponarchive.org/Russia/TsarBomba.html |date=2016-06-17 }} nuclearweaponarchive.org, 3 September 2007. Retrieved: 5 Junie 2010.</ref> Daar bestaan video-opnames van daardie spesifieke toets<ref name=youtube>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=YEPzKckopmE |title=RDS 202: Tsar Bomb, The Biggest Bomb Ever |work=Youtube |date=17 Julie 2009 |access-date=20 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310093036/https://www.youtube.com/watch?v=YEPzKckopmE |archive-date=10 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> aangesien dit vir dokumentasie-doeleindes verfilm is. Die beeldmateriaal toon die spesiaalaangepaste Tu-95V-vliegtuig - geverf met anti-flitswit<ref name=youtube /> op sy ventrale oppervlaktes - met die bomvliegtuig, in-vlug tonele van die binnekant en buitekant van die vliegtuig, en die ontploffing. Die bom is onder die vliegtuig gedra, wat dus die wapen semi-ekstern gedra het, omdat dit nie binne 'n standaard-bomkompartement van die Tu-95 gedra kon word nie. Saam met die Tsar Bomba was die Tu-95 'n veelsydige bomwerper wat die RDS-4 Tatyana ('n splitsingsbom met 'n ontploffingkrag van twee-en-veertig kiloton), die RDS-6S [[Termonukleêre wapen|termonukleêre bom]], die RDS-37 2.9- megaton termonukleêre bom, en die RP-30-32 200 kilotonbom kon aflewer.<ref name=":0" /> Die vroeë weergawes van hierdie bomwerper was uiters ongemaklik vir die bemanning. Hulle het 'n bedompige binnekant gehad en daar was nie 'n toilet of 'n kombuis op die vliegtuig nie.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Kremlin's Nuclear Sword: The Rise and Fall of Russia's Strategic Nuclear Forces|last=Zaloga|first=Steve|publisher=|date=17 Februarie 2002|isbn=|location=|page=29}}</ref> Alhoewel die lewensomstandighede op die bomwerper onbevredigend was, sou die spanne dikwels twee tien-uur sendings per week onderneem om hul gevegsgereedheid te verseker. 'n Vliegtuig kon jaarliks 'n totaal van ongeveer 1 200 vlugure uitvoer.<ref>{{Cite book|title=Raketno-Kosmicheskaya korporatsia Energia|last=Semyonov|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|page=131}}</ref> Die bomwerper het die beste bemannings beskikbaar gehad weens die baie vliegoefening. Hulle sou gereeld missies na die Arktiese gebied onderneem om transpolêre aanvalle teen die [[Verenigde State]] te oefen. Anders as hul Amerikaanse eweknieë, het hulle nooit hul missies met gewapende kernwapens gevlieg nie. Dit het hul gereedheid vir die sending belemmer as gevolg van die feit dat lewendige ammunisie van spesiale bunkers op die basisse moes kom en in die vliegtuig gelaai word vanaf die bedieningsgraaf onder die bomrakke, 'n proses wat twee uur kon duur.<ref>{{Cite book|title=Reserves of Combat Readiness: The RVSN|last=Prooskov|first=N.|publisher=|date=14 Julie 1997|isbn=|location=|pages=}}</ref> === Huidige en toekomstige status === In 1992 het die nuwe onafhanklike [[Kazakstan]] die Tu-95-vliegtuig van die 79ste Swaar Bomwerper Lugdivisie by die Dolon-lugbasis aan die [[Russiese Federasie]] begin terugstuur.<ref>"All Strategic Bombers Out Of Kazakhstan; Talks On Those In Ukraine." ''RFE/RL News Briefs'', Vol. 3, No. 9, 21–25 Februarie 1994, via Nuclear Threat Initiative.</ref> Die bomwerpers is geskuif na die Ukrainka Lugbasis in die Verre-Ooste.<ref>Bukharin et al. 2004, bl. 385.</ref> Die Tu-95 wat nou in Russiese diens is, is die Tu-95MS-variant, gebou in die 1980's en 1990's. Op 18 Augustus 2007 het president [[Vladimir Poetin]] aangekondig dat die patrollies van Tu-95 hervat word, 15 jaar nadat hulle beëindig is.<ref>Kramer, Andrew E. [https://www.nytimes.com/2007/08/18/world/europe/17cnd-russia.html?hp "Russia Resumes Patrols by Nuclear Bombers".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626141853/http://www.nytimes.com/2007/08/18/world/europe/17cnd-russia.html?hp |date=2017-06-26 }} ''[[The New York Times]]'', 17 Augustus 2007. Besoek 17 Julie 2010.</ref> [[NAVO]]-[[Vegvliegtuig|vegters]] word gereeld gestuur om Tu-95's te onderskep en te begelei terwyl hulle hul missies langs die periferie van die NAVO-lugruim uitvoer, dikwels baie naby mekaar.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6981541.stm "UK jets shadow Russian bombers."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925092458/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6981541.stm |date=2008-09-25 }} BBC News, 6 July 2007. Retrieved: 5 Junie 2010.</ref><ref>[http://www.cbc.ca/politics/story/2010/08/25/cf-18s-russians-airspace.html "NORAD downplays Russian bomber interception".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828034754/http://www.cbc.ca/politics/story/2010/08/25/cf-18s-russians-airspace.html |date=2010-08-28 }} CBC, 25 August 2010. Retrieved: 6 September 2010.</ref><ref>Lilley, Brian. [http://www.calgarysun.com/news/canada/2010/07/30/14874251.html "Canadian jets repel Russian bombers".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100731233307/http://www.calgarysun.com/news/canada/2010/07/30/14874251.html |date=2010-07-31 }} ''Calgary Sun'', 30 Julie 2010.</ref><ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/2014/10/31/uk-nato-portugal-russia-idUKKBN0IK1TD20141031 |title=Portugal scrambles jets again to intercept Russian bombers |work=Reuters |access-date=1 Februarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321025525/http://uk.reuters.com/article/2014/10/31/uk-nato-portugal-russia-idUKKBN0IK1TD20141031 |archive-date=21 Maart 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Russiese Tu-95's het volgens berigte in Januarie 2008 aan 'n vlootoefening langs die [[kus]]te van [[Frankryk]] en [[Spanje]] deelgeneem, saam met die strategiese bomwerpers die [[Toepolef Tu-22|Tu-22M3 Backfire]] en vroeëwaarskuwingsvliegtuie.<ref>Halpin, Tony. [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3234607.ece "RAF alert as Russia stages huge naval exercise in Bay of Biscay."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214133350/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3234607.ece |date=2008-02-14 }} ''The Times'', 17 Augustus 2007. Besoek 5 Junie 2010.</ref> Tydens die militêre oefening "Russiese Stabiliteit 2008" in Oktober 2008 het die Tu-95MS-vliegtuie vir die eerste keer sedert 1984 lewendige kruisermissiele afgevuur. Die lang reikafstand van die Raduga Kh-55-[[kruisermissiel]] beteken dat Tu-95MS weereens as 'n strategiese wapenstelsel kan dien.<ref>[http://www.washingtontimes.com/news/2008/oct/30/russia-revives-cold-war-aircraft/ "Russia revives Cold War aircraft."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103163223/http://www.washingtontimes.com/news/2008/oct/30/russia-revives-cold-war-aircraft/ |date=2008-11-03 }} ''Washington Times'', 30 Oktober 2008. Besoek 5 Junie 2010.</ref> In Julie 2010 het twee Russiese Tu-95MS-strategiese bomwerpers 'n wêreldrekord opgestel vir die langste ononderbroke vlug vir 'n vliegtuig in die klas, toe hulle meer as 43 uur in die lug deurgebring het. Die bomwerpers het oor die [[Atlantiese Oseaan]], Arktiese en [[Stille Oseaan]] en die [[See van Japan]] gevlieg, wat in totaal meer as 30&nbsp;000&nbsp;km gedek het met vier brandstofhervullings in die lug. Die belangrikste taak was om die werkverrigting van die vliegtuig tydens so 'n lang vlug na te gaan, veral om die enjins en ander stelsels te monitor.<ref>{{cite web |url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=381821&cid=7 |title=Рекорд Ту-95МС: "медведи" провели в воздухе более сорока часов |website=vesti.ru |date=30 Julie 2010 |access-date=18 Desember 2018 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706223914/http://www.vesti.ru/doc.html?id=381821 |archive-date=6 Julie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 17 November 2015 het die Tu-95's hul gevegsdebuut gemaak, en is vir die eerste keer in langafstand-lugaanvalle gebruik as deel van die Russiese militêre ingryping in die Siriese Burgeroorlog deur die Kh-101-kruisermissiele op verskeie militante posisies in [[Sirië]] te lanseer.<ref name=DT>{{cite news |last1=Oliphant |first1=Roland |last2=Akkoc |first2=Raziye |last3=Steafel |first3=Eleanor |date=17 November 2015 |title=Paris attacks: Cameron to make case for Syria military action as EU troops could be sent to France – latest news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/11999927/Paris-France-terror-attacks-isil-Belgium-Molenbeek-suspects-Syria-Raqqa-bombing-live.html |newspaper=The Daily Telegraph |location=Online |access-date=17 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117090022/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/11999927/Paris-France-terror-attacks-isil-Belgium-Molenbeek-suspects-Syria-Raqqa-bombing-live.html |archive-date=17 November 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://sputniknews.com/middleeast/20151118/1030302801/russia-syria-isis-tu160-tu95-strategic-bomber.html |title=Russia's Bombers Tu-160, Tu-95MS Go Through Baptism of Fire in Syria |work=Sputnik |date=18 November 2015 |access-date=20 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423063224/http://sputniknews.com/middleeast/20151118/1030302801/russia-syria-isis-tu160-tu95-strategic-bomber.html |archive-date=23 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://tass.com/defense/913163 |title=Russia's Tupolev-95MSM bomber delivers first-ever strike on mission to Syria |work=tass.com |access-date=1 Februarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101214724/https://tass.com/defense/913163 |archive-date=1 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Galery == <gallery mode="packed" heights="140px"> Lêer:Tupolev Tu-95 Marina.jpg|Tu-95MS by die Engels Lugmagbasis in Rusland Lêer:Tupolev Tu-95 in flight.jpg|'n Tu-95MS vlieg oor Rusland in 2007 Lêer:Tu-95 wingspan.jpg|'n Tu-95 met sy kenmerkende teruggeswiepde vlerke </gallery> == Spesifikasies (Tu-95MS) == ;Algemene karaktertrekke *Bemanning: 6–7; loods, 2de loods, vlugingenieur, kommunikasiestelseloperateur, navigator, stertskutter plus soms nog 'n navigator. *Lengte: 46,2 m *Hoogte: 12,12 m *Vlerkwydte: 50,10 m *Vlerkoppervlak: 310 m² *Leë massa: 90 000 kg (198 000 lb) *Gelaaide massa: 171 000 kg (376 200 lb) *Maks. opstygmassa: 188 000 kg (414 500 lb) *Kragbron: 4 × Kuznetsov NK-12M turboskroef, 11 000 kW elk ;Werksverrigting *Topspoed: 920 km/h (510 knope, 575 mpu) *Reikafstand: 15 000 km (8 100 seemyl, 9 400 myl) indien nie hervul *Diensplafon: 13 716 m (45 000 vt) *Klimspoed: 10 m/s (2 000 vt/min) *Vlerkbelasting: 606 kg/m² (124 lb/vt²) *Krag/massa: 235 W/kg (0,143 pk/lb) ;Bewapening *Radarbeheerde kanonne: 1 of 2 × 23 mm AM-23 outo in stertkannon. *[[Missiele]]: Tot 15 000 kg (33 000 lb), insluitend die Raduga Kh-20, [[Kh-22]], en die Kh-55/101/102 lug-tot-grondmissiele. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{en-vertaal|Tupolev Tu-95}} {{Toepolef-vliegtuie}} [[Kategorie:Bomwerpers]] [[Kategorie:Russiese wapentuig]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] 9fsy4n9695nz2yxuvzkr18b3325mr2d 0 95351 2890004 2386824 2026-04-04T17:11:01Z Morne 672 2890004 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Nicolaas Frederic de Waal | beeld = Sir Frederic de Waal.jpg | beeldonderskrif = | orde = Minister van Binnelandse Sake | termynaanvang = 1908 | termyneinde = 1910 | vise = | voorganger = | opvolger = | geboortedatum = [[1932]] | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Nederland]] | sterftedatum = [[1932]] | sterfteplek = | party = [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]] | orde2 = Administrateur van Kaapland | termynaanvang2 = 31 Mei 1910 | termyneinde2 = Desember 1925 | vise2 = | voorganger2 = Geen | opvolger2 = [[Adriaan Fourie]] | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = }} Sir '''Nicolaas Frederic de Waal''' (1853–1932) was die eerste administrateur van Kaapland. Hy is in [[Nederland]] gebore. Hy kom in 1880 in [[Suid-Afrika]] aan en vestig hom in [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg]]. Hier open hy 'n regspraktyk. Hy word betrokke in die politiek en word 'n vooraanstaande figuur in die [[Afrikanerbond (party)|Afrikanerbond]]. Hy word in 1898 'n lid van die Kaapse parlement. Later word hy Minister van Binnelandse Sake in die kabinet van [[John X. Merriman]] in 1908. Met [[Uniewording]] word hy die Administrateur van Kaapland. Hy tree in 1926 af en is oorlede op [[5 April]] [[1932]]. == Sien ook == * [[Lys van administrateurs van voormalige Suid-Afrikaanse provinsies]] == Bron == * ''[[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]]'', [[Eric Rosenthal]], 1967. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:de Waal, Nicolaas Frederic}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] dm6gxncc55d8hju80pm6vtjya7ggo1t 0 101502 2890035 2688187 2026-04-04T18:47:34Z JMK 649 skakel, sp, kyk ook 2890035 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Johan le Roux | bynaam = | beeld = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = 28 Oktober 1952 | geboorteplek = | dood_datum = {{sterfdatum en ouderdom|1970|1|28|1952|10|28|}} | sterfteplek = [[Henley on Klip]], Transvaal | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = | bekend = Heldedaad | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webwerf = | handtekening = }} '''Johan le Roux''' (28 Oktober 1952 – 28 Januarie 1970) was 'n matriekleerling aan die Hoërskool Dr. Malan in [[Meyerton]]. Hy is bekend vir sy heldedade gedurende die [[Henley on Klip-skoolbusramp]]. Hy was ook 'n knap [[Voortrekkers (organisasie)|Voortrekker]] en sou 'n Presidente-erkenning ontvang.<ref name=":0">https://voetjies.wordpress.com/2007/12/06/wat-is-in-n-naam/</ref> == Henley on Klip-busramp == In die namiddag van die 28 Januarie 1970 het 'n skoolbus vol kinders op die spoorlyn tussen [[Vereeniging]] en [[Johannesburg]] gaan staan. 'n Trein het die bus getref waartydens 23 kinders dood en 'n verdere 16 beseer is. Le Roux het minstens twee kinders se lewens gered deur hulle by die busvenster uit te stoot voordat die trein die bus getref het. Hy het self in die ongeluk omgekom.<ref name=":0" /> == Nalatenskap == Die Johan le Roux-straat in [[Meyerton]] wat verby Hoërskool Dr. Malan loop is na hom genoem.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |title=argiefkopie |access-date=25 November 2015 |archive-date= 4 Maart 2014 |archive-url=https://archive.is/20140304062143/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |url-status=dead }}</ref> Die Woltemadedekorasie vir Dapperheid (Silwer) is in 1973 aan Johan le Roux vir dapperheid toegeken. [[Lêer:Ribbon - Woltemade Decoration for Bravery.png|duimnael|Lint vir die Woltemadedekorasie vir Dapperheid]] == Sien ook == * [[Henley-on-Klip (rolprent)]] * [[Henley on Klip]] * [[Westdenedam-ramp]] van 1985 == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Le Roux, Johan}} [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Sterftes in 1970]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kinderhelde]] 3uq86bg4o9lpwzac7kkyr0sr4f44bak 0 106430 2890055 2889545 2026-04-04T19:51:00Z Jcb 223 2890055 wikitext text/x-wiki {{President van die VSA | Beeld = [[Lêer:Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg|260px]] | Naam = Donald Trump | Volgorde = [[President van die Verenigde State van Amerika|45^ste en 47ste President]] | Ampstermyn = [[20 Januarie]] [[2017]] – [[20 Januarie]] [[2021]]<br />[[20 Januarie]] [[2025]] – | Voorganger = [[Barack Obama]] (2017)<br />[[Joe Biden]] (2025) | Opvolger = [[Joe Biden]] (2021) | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1946|6|14}} | Geboorteplek = [[Jamaica, Queens]], [[New York]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Eerste Dame = [[Melania Trump]] (née Knauss) | Politieke party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikein]] (2012–hede; 2009–11; 1987–99)<ref name="politifact">{{cite web |url=http://www.politifact.com/florida/statements/2015/aug/24/jeb-bush/bush-says-trump-was-democrat-longer-republican-las/ |title=Bush says Trump was a Democrat longer than a Republican 'in the last decade' |publisher=PolitiFact Florida Politifact.com |access-date=21 Oktober 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013101242/https://www.politifact.com/florida/statements/2015/aug/24/jeb-bush/bush-says-trump-was-democrat-longer-republican-las/ |archive-date=13 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | Visepresident = [[Mike Pence]] (2017–2021)<br />[[James David Vance]] (2025–2029) | Handtekening = Donald Trump Signature.svg }} {{Inligtingskas Persoon | naam = Donald Trump | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Donald John Trump | geboortedatum = | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = Fred Trump<br />Mary Anne MacLeod Trump | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Voorsitter en president van die Trump-organisasie<br />Voorsitter van Trump Plaza Associates, LLC<br />Voorsitter van Trump Atlantic City Associates<br />Gasheer van ''The Apprentice'' (2004–15) | ander = | bekend = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikein]]<br />Vorige affiliasies:<br />Onafhanklik (2011–12)<ref name="politifact" /><br />[[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokrate]] (2001–09;<ref name="politifact" /> 1987<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.boston.com/news/local/massachusetts/blogs/hilary-sargent/2014/01/22/the-man-responsible-for-donald-trump-never-ending-presidential-campaign/95LunCt63n3xKoq5DyJNFI/blog.html |title=The man responsible for Donald Trump's never-ending presidential campaign |publisher=News Local Massachusetts. Boston.com |date=22 Januarie 2014 |access-date=21 Oktober 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325083033/http://www.boston.com/news/local/massachusetts/blogs/hilary-sargent/2014/01/22/the-man-responsible-for-donald-trump-never-ending-presidential-campaign/95LunCt63n3xKoq5DyJNFI/blog.html |archive-date=25 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>)<br />[[Reformisteparty (Verenigde State)|Reformiste]] (1999–2001)<ref name="politifact" /> | huweliksmaat = Ivana Zelníčková (1977–91)<br />[[Marla Maples]] (1993–99)<br />[[Melania Trump|Melania Knauss]] (2005–hede) | kinders = 5: Donald jr., Ivanka, Eric, Tiffany, Barron | webblad = [http://www.donaldjtrump.com/ donaldjtrump.com] | handtekening = }} '''Donald John Trump''' (gebore [[14 Junie]] [[1946]] in [[Jamaica, Queens]], [[New York]]) is ’n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] sakemagnaat wat van 2025 tot 2029 as die 47ste [[President van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse president]] dien. Van 2017 tot 2021 was hy ook die 45ste Amerikaanse president. Trump het in 1968 met 'n baccalaureusgraad in ekonomie aan die Universiteit van Pennsilvanië gegradueer. Hy het in 1971 president van die Trump-familie se eiendomsonderneming geword en op luukse verblyf gefokus. Na 'n reeks sakebankrotskappe in die 1990's het hy verskeie newe-ondernemings van stapel gestuur. Van 2004 tot 2015 was hy gasheer en medevervaardiger van die werklikheidstelevisiereeks ''The Apprentice''. Hy was die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] se kandidaat in 2016 en het sy Demokratiese teenstander [[Hillary Clinton]] op 8 November 2016 in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2016|Amerikaanse presidentsverkiesing]] verslaan, hoewel hy minder stemme as sy op hom verenig het. Hy is op [[20 Januarie]] [[2017]] as die 45ste president beëdig. Op 20 Januarie 2021 is hy deur die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokraat]] [[Joe Biden]] opgevolg, wat hom in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2020]] verslaan het. Trump het die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2024|verkiesing in November 2024]] gewen met 312 verkiesingstemme teenoor die voormalige visepresident [[Kamala Harris]] se 226,<ref>"2024 Presidential Election Results". AP News. 25 November 2024. Besoek 25 November 2024.</ref> en daardeur was hy die tweede president in die geskiedenis van die VSA (na [[Grover Cleveland]] in 1892) om vir 'n nieopeenvolgende tweede termyn verkies te word.<ref>Treisman, Rachel (4 November 2024). "Trump is hoping to win non-consecutive terms. Only one president has done it". NPR. Besoek 9 November 2024.</ref> Hy het ook die gewilde stem gewen met 'n pluraliteit van 49,8% teenoor Harris se 48,3%.<ref>"2024 Presidential Election Results" (PDF). Federal Election Commission. 16 Januarie 2025. Besoek 16 Januarie 2025.</ref> Op 70 jaar was Trump in 2016 die oudste en welvarendste persoon wat ooit die amp van president van die VSA beklee het, asook die eerste sonder enige voorafgaande militêre of politieke loopbaan en die vyfde wat op nasionale vlak geen meerderheid van die uitgebragte stemme op hom verenig het nie. Trump is ook ’n belegger, skrywer en TV-persoonlikheid. In 1971 het hy die voorsitter van die eiendomsgroep geword wat in besit van sy familie is, en dit hernoem tot ''[[The Trump Organization]]''. Hy het die onderneming vervolgens uitgebrei om die bou en opknapping van [[wolkekrabber]]s, [[hotel]]le, kasinos en gholfbane in te sluit. Die onderneming ''Trump Entertainment Resorts'' is deur hom gestig en beheer. == Vroeë lewe == Donald Trump se voorouers aan vaderskant is afkomstig uit die Duitse nedersetting Kallstadt in die Palts-streek, en van die [[Buite-Hebride]] in [[Skotland]] aan moederskant. Sy grootouers en sy moeder is almal in Europa gebore. Trump is op 14 Junie 1946 in [[Jamaica, Queens]], 'n woonbuurt in [[New York]] gebore. Hy is die vierde van vyf kinders van Frederick Christ "Fred" Trump (1905–1999) en Mary Anne Trump (née MacLeod, 1912–2000). Trump het twee susters, Maryanne en Elizabeth, en twee broers, Fred Jr., en Robert. Trump se ouer broer, Fred Jr., het in 1981 weens alkoholisme gesterf. Trump het al aangedui dat sy broer se dood aanleiding gegee het tot sy besluit om homself te weerhou van enige alkoholiese drank en sigarette. Robert Trump is in Augustus 2020 oorlede. ==Eerste termyn as president== === Grensmuur-beleid === Een van Trump se verkiesingsbeloftes was om 'n muur teen die Meksikaanse grens op te rig, en Republikeine het oorweeg om aksyns van tot 20% op Meksikaanse invoere te hef wat effektief vir die muur sou betaal. Meksiko is byvoorbeeld die grootste verskaffer van vars groente aan die VSA, en het in 2016 groente ter waarde van $5,6 miljard na die VSA uitgevoer.<ref>[https://www.usatoday.com/border-wall/story/us-trade-mexico-imports-tomatoes/585350001/ Border commerce, and who will really pay for the wall], Daniel González, azcentral.com, USA TODAY NETWORK</ref> Teen die einde van Trump se termyn het betonmure of metaalheinings oor 'n afstand van 423 myl gestrek, waarvan sekere dele opknappings van bestaande mure was. === Buitelandse beleid === Die prioriteite van Donald Trump se buitelandse en veiligheidsbeleid het hul uiting gevind in die leuse ''America first'' – 'n merkbare koersverandering en breuk met Washington se politieke tradisies. Met hierdie nuwe doktrine het Trump beoog om groter speelruimte in sy [[buitelandse beleid]] te laat vir nasionale belange van die Verenigde State waar dit eensydig afdwingbaar was. Sy administrasie het gevolglik daarna gestrewe om verpligtinge, wat die VSA ingevolge internasionale ooreenkomste aangegaan het, te verminder en die land se militêre slaankrag te vergroot.<ref>{{de}} [https://www.bpb.de/internationales/amerika/usa/311560/regierungsbilanz-4-jahre-donald-trump ''Bundeszentrale für politische Bildung (bpb), 23 Junie 2020: Vier Jahre Donald J. Trump: Ein Rückblick auf seine Regierungsbilanz in der Innen- und Außenpolitik. Besoek op 16 Julie 2020'']</ref> Die klem is dadelik geplaas op bestryding van gewelddadige ekstremisme en die herposisionering vir grootmoondheidskompetisie met China en Rusland.<ref name="cam1">{{cite journal |last1=Campbell |first1=John |title=U.S. Africa Policy Needs a Reset |journal=Foreign Affairs |date=12 Oktober 2020 |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/africa/2020-10-12/us-africa-policy-needs-reset |accessdate=13 Oktober 2020}}</ref> ==== Beleid jeens China ==== President Trump het 'n beleid in werking gestel wat beoog het om [[China]] se toenemende geopolitiese invloed hok te slaan. Spesifiek is daar opgetree teen China se ongunstige handelspraktyke en hul strewe na politieke, ekonomiese en tegnologiese dominansie deur finansiering van groot projekte in ontwikkelende lande. Daar is gevrees dat bates en natuurlike hulpbronne van arm lande in Chinese hande sal val wanneer hierdie lande nie hul Chinese leningsverpligtinge kan nakom nie. China se strategiese belange in Afrika het reeds veral olie, gas, steenkool en metale ingesluit, wat vir hul konstruksie- en vervaardigingsektore benodig is, terwyl Afrika lenings vir infrastruktuurprojekte benodig het. [[Zambië]], [[Angola]], die [[Demokratiese Republiek van die Kongo|DRK]], [[Mosambiek]], [[Ethiopië]], [[Soedan]], [[Kenia]] en [[Djiboeti]] het onder die lande getel wat teen 2018 reeds van hul bates aan Chinese beheer moes afstaan.<ref name="kwasi">{{cite news |last1=Kwasi |first1=Stellah |title=High cost of having China as Africa's partner of choice |url=https://www.msn.com/en-za/money/news/high-cost-of-having-china-as-africas-partner-of-choice/ar-BBUICsN?ocid=spartanntp |access-date=16 Maart 2019 |agency=ISS Today, Daily Maverick | publisher=msn money |date=14 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009123535/https://www.msn.com/en-za/money/news/high-cost-of-having-china-as-africas-partner-of-choice/ar-BBUICsN%3Focid%3Dspartanntp |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daar is perke gestel op Chinese beleggings in die VSA wat kon meebring dat Amerikaanse tegnologie en handelsgeheime in Chinese hande val, en die uitvoer van siviele kerntegnologie na China is in 2018 aan streng beperkings onderwerp. Doeane-aksyns (Eng: ''tariffs'') van $250 miljard is op Chinese goedere geplaas ten einde handelspraktyke te kortwiek wat Amerikaanse maatskappye benadeel het.<ref name="thrush">{{cite news |last1=Thrush |first1= Glen |title= Trump Embraces Foreign Aid to Counter China’s Global Influence |url= https://www.msn.com/en-za/money/markets/trump-embraces-foreign-aid-to-counter-china’s-global-influence/ar-BBOoEcn?ocid=spartanntp |accessdate= 15 Oktober 2018 |agency=The New York Times |publisher=msn money |date=15 Oktober 2018}}</ref> In sy verkiesingsveldtog het Trump sterk kritiek uitgespreek oor Amerika se buitelandse hulp tydens sy voorgangers se termyne. 'n Afskaling van buitelandse hulp sou egter in China se hande speel wat beplan het om $1 miljard se konstruksiehulp aan 100 lande beskikbaar te stel. Gevolglik is Trump se beleid in Oktober 2018 aangepas om buitelandse hulpprogramme vir infrastruktuur in Afrika, Asië en die Amerikas te bevorder. Dié hulpprogramme het $60 miljard se lenings, leningswaarborge en versekering teen politieke risiko's vir maatskappye behels wat in ontwikkelende lande sake wou doen. Die hoop is uitgespreek dat die nuwe stelsel beleggings volgens maksimum ekonomiese en politieke effek sou toeken, en gelykertyd die korrupsie en wanbestuur sou systap waardeur China se beleggings in [[Maleisië]] en elders gekenmerk is.<ref name="thrush" /> ==== Beleid jeens Afrika ==== Weens Trump se kenmerkende ''America first''-benadering was belangrike beleidsaanpassings jeens Afrika te wagte. Desondanks is Amerika se voorafgaande betrokkenheid by Afrika grootliks uit sy eie oorwegings en die kongres se invloed gehandhaaf. Sy grondige skeptisisme oor buitelandse betrokkenheid, en veral in armer ontwikkelende lande, het wel hand aan hand gegaan met 'n afskaling van dié internasionale handelsooreenkomste wat as onbillik teenoor die Verenigde State beskou is. Amerikaanse steun vir internasionale hulporganisasies waarvan Afrika afhanklik is, het onder die loep gekom, en Amerika se beperkte militêre teenwoordigheid in Afrika is ingekort van 7&nbsp;200 ontplooide personeel in 2018, tot 7&nbsp;000 in 2019 en 6&nbsp;000 in 2020. Ten spyte van die besnoeiing van AFRICOM-magte, is beplan om tussen 2021 en 2025 meer as $330 miljoen te spandeer om 27 basisse op die vasteland te versterk en uit te brei.<ref name="cam1" /> Trump het min aptyt vir betrokkenheid by Afrika se interne beleidskwessies getoon. Tydens sy eerste termyn het hy dan nie soos sy twee voorgangers na die vasteland gereis nie, en Afrika se publieke gesondheid of die integriteit van hul verkiesings het geen hernieude aandag geniet nie. Rex Tillerson, sy minister van buitelandse sake, het ontslae geraak van sy departement se kenners rakende Afrika-aangeleenthede, en sy opvolger [[Mike Pompeo]] het hierdie kundigheid eweneens nie herstel nie. Trump het Afrika-staatshoofde op die periferie van die VN se Algemene Vergadering ontmoet en enkele Afrika-leiers is in die Withuis ontvang. Diplomasie is gefokus op handel, belegging en hulp, benewens die finansiering van groot hulp- en beleggingsinisiatiewe, en die vestiging van nuwe ondernemings.<ref name="cam1" /> In weerwil van Trump se begrotingsvoorstelle wat buitelandse hulp sou inkort, het die Republikeins-beheerde kongres duur humanitêre programme voortgesit, insluitend die president se noodplan vir vigsverligting (PEPFAR). Die staatsdepartement en Amerikaanse agentskap vir internasionale ontwikkeling (USAID) se hulp aan Afrika-lande het $7,1 miljard in die 2019-boekjaar beloop, wat met besteding deur die regering van president [[Barack Obama]] gestrook het. Een sg. onregverdige handelsooreenkoms, die African Growth and Opportunity Act, waarvolgens Afrika-produkte suid van die Sahara sonder aksyns na die VSA uitgevoer word, is ongeskonde behou. Trump het ook sy eie handels- en beleggingsinisiatief, Prosper Africa, van stapel gestuur vir fasilitering van private Amerikaanse beleggings in Afrika. Die by-Trump ongewilde Overseas Private Investment Corporation wat finansierings- en beleggingsversekering aan Afrikalande verskaf het, is saam met USAID se ontwikkelingskredietowerheid omskep in die U.S. International Development Finance Corporation wat grootliks op Afrika gefokus is.<ref name="cam1" /> == Verkiesing van 2020 == In die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2020|verkiesing van 2020]] het 159&nbsp;633&nbsp;396 Amerikaners gestem, die grootste aantal tot nog toe, waarvan Biden en Harris 51,3% op hul verenig het, en Trump en Pence, 46,8%. Trump was van mening dat grootskaalse verkiesingsbedrog die skaal in Biden se guns geswaai het, en het etlike geregtelike aksies geloods om sekere bepalende uitslae ongeldig te verklaar. Die deelstaat Texas het ook 'n aksie geloods maar was ewe onsuksesvol in die hof. Uiteindelik het Trump, sy regsverteenwoordiger [[Rudy Giuliani]] en ander Republikeine vurige toesprake voor die [[Capitol|Kapitoolgebou]] gehou. 'n Groot aantal aggressiewe optoggangers het die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|Kapitool bestorm en binnegedring]]. Hiervoor het die senaat gepoog om Trump nogmaals in 'n staat van beskuldiging te plaas, maar kon nie die nodige tweederde meerderheid verkry om hom aan te kla nie.<ref>[https://www.thenationalnews.com/world/the-americas/donald-trump-cleared-in-impeachment-vote-over-the-captol-hill-riot-1.1165474 Donald Trump cleared in impeachment vote over the Captol Hill riot: The 57-43 vote fell short of the two-thirds majority required for conviction], Simon Rushton, 13 Februarie 2021, ''The National News''</ref> == Napresidensiële ondersoeke == Sedert hy sy eerste presidentskap verlaat het, was Trump die onderwerp van verskeie ondersoeke na sowel sy saketransaksies as sy optrede tydens die presidentskap. In Februarie 2021 het die distriksprokureur vir Fulton County, [[Georgia]], 'n kriminele ondersoek na Trump se telefoonoproepe aan die Georgia-sekretaris van buitelandse sake, Brad Raffensperger, aangekondig. Afsonderlik het die New Yorkse Staatsprokureur-generaal se kantoor siviele en kriminele ondersoeke gelas na Trump se sakebedrywighede, die ondersoek was in samewerking met die Manhattan-distriksprokureur se kantoor. Teen Mei 2021 het 'n spesiale jurie aanklagte teen Trump oorweeg. In Julie 2021 het die aanklaers van New York die Trump-organisasie aangekla van 'n "15 jaar skema om die regering te bedrieg". In Desember 2021 het die New York Staatsprokureur-generaal se kantoor Trump gedagvaar om sekere dokumente voor te lê. Op 25 April 2022 het regter Arthur Engoron in die staat New York Trump weens minagting van die hof aangekla omdat hy nie aan die dagvaarding voldoen het nie. Toe hy die [[Withuis]] verlaat het, het Trump etlike bokse dokumente saamgeneem na sy woning by Mar-a-Lago in Florida. Die Amerikaanse Nasionale Argief- en Rekordadministrasie het probeer om die dokumente in die hande te kry, soos vereis deur die Presidensiële Rekordswet, en het 15 bokse in Februarie 2022 ontvang. Hulle het later die Departement van Justisie ingelig dat sommige van die materiaal as geklassifiseerde nasionale veiligheidsinligting gemerk is. In Junie 2022 het die departement van justisie 'n jurie-dagvaarding aan Trump gestuur, waarin enige bykomende dokumente wat geklassifiseer is, aangevra is. Op 8 Augustus 2022 het [[Federal Bureau of Investigation|FBI-agente]] met 'n lasbrief Trump se woning by Mar-a-Lago deursoek as deel van 'n ondersoek na die moontlike wanhantering van dokumente en materiaal wat na die Argief gestuur moes gewees het. Hulle was op soek na geklassifiseerde items en dokumente, insluitend dié wat met [[kernwapen]]s verband hou. Die Geheime Diens het "toegang vergemaklik" vir die FBI, en Trump se prokureur was teenwoordig. Op 12 Augustus 2022 is die teks van die deursoeklasbrief aan die publiek vrygestel, met verwysing na die ondersoek van drie moontlike misdade: oortreding van die Spioenasiewet, dwarsboming van die gereg en die verwydering of vernietiging van staatsrekords. Die lys van dokumente en ander materiaal wat deur die FBI gekonfiskeer is, is ook vrygestel; dit het 11 stelle geklassifiseerde dokumente gelys, insluitend vier wat as "hoogsgeheim" gemerk was.<ref>Zengerle, Patricia (February 18, 2022). "Trump took classified material from White House to Florida, National Archives says". Reuters. Retrieved August 11, 2022.</ref><ref>Thrush, Glenn; Haberman, Maggie; Protess, Ben (11 Augustus 2022). "Trump Search Said to Be Part of Effort to Find Highly Classified Material". Nagegaan op 12 Augustus 2022.</ref><ref>Barrett, Devlin; Dawsey, Josh; Stein, Perry; Harris, Shane (12 Augustus 2022). "FBI searched Trump's home to look for nuclear documents and other items, sources say". The Washington Post. Nagegaan op 12 Augustus 2022.</ref> In Maart 2023 is Trump deur 'n groot jurie van Manhattan aangekla op 34 aanklagte van bedrog. Dit maak hom die eerste voormalige Amerikaanse president wat kriminele aanklagte in die gesig staar. Hy het onskuldig gepleit op alle aanklagte.<ref>"Trump charged with 34 felony counts in hush money scheme". AP NEWS. 4 April 2023. Nagegaan op 5 April 2023.</ref> == Presidensiële veldtog 2024 == Op 15 November 2022 het Trump sy kandidatuur vir die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2024|2024 Amerikaanse presidentsverkiesing]] aangekondig en 'n geldinsamelingsrekening geopen.<ref>{{cite news |last1=Arnsdorf |first1=Isaac |last2=Scherer |first2=Michael |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2022/11/15/trump-2024-announcement-running-president/|title=Trump, who as president fomented an insurrection, says he is running again|newspaper=[[The Washington Post]]|date=15 November 2022|access-date=5 Desember 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2022/11/16/politics/donald-trump-war-chest-presidential-campaign/index.html |title=Questions about Donald Trump's campaign money, answered|last=Schouten|first=Fredreka|date=November 16, 2022|work=[[CNN]]|access-date=5 Desember 2022}}</ref> Hiermee word hy die vermoedelike genomineerde vir die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/politics/trump-clinches-2024-republican-nomination|title=Trump clinches 2024 Republican nomination|last=Colvin|first=Jill|date=12 Maart 2024|website=PBS NewsHour|access-date=29 April 2024}}</ref> In Maart 2023 het die veldtog begin om 10 persent van die skenkings na Trump se leierskap-komitee (PAC) te herlei. Trump se veldtog het teen Maart 2024 V$100 miljoen aan rekeninge vir sy regskostes betaal.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/06/25/us/politics/trump-donations-legal-fees.html |title=As Legal Fees Mount, Trump Steers Donations Into PAC That Has Covered Them |last1=Goldmacher |first1=Shane |last2=Haberman |first2=Maggie|date=25 Junie 2023|work=[[The New York Times]]|access-date=25 Junie 2023}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/03/27/us/politics/trump-cases-legal-fund.html|title=How Trump Moved Money to Pay $100 Million in Legal Bills |last1=Escobar|first1=Molly Cook|last2=Sun|first2=Albert|date=27 Maart 2024|work=[[The New York Times]]|access-date=3 April 2024|last3=Goldmacher|first3=Shane}}</ref> In Desember 2023 het die hooggeregshof in [[Colorado]] beslis dat Trump gediskwalifiseer is vir die Republikeinse voorverkiesing in Colorado vir sy rol in die aanhitsing van die aanval op 6 Januarie 2021 op die Kongres. In Maart 2024 het die Amerikaanse Hooggeregshof sy naam in 'n eenparige besluit op die stembrief herstel, wat beslis het dat Colorado nie die gesag het om Artikel 3 van die 14de Wysiging toe te pas nie, wat opstandelinge verbied om 'n federale amp te beklee.<ref>{{cite news|last=Levine|first=Sam|url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/mar/04/trump-scotus-colorado-ruling|title=Trump was wrongly removed from Colorado ballot, US supreme court rules|work=[[The Guardian]]|date=4 Maart 2024|access-date=23 Junie 2024}}</ref> Op 5 November 2024 is hy herkies as die 47ste president van die Verenigde State toe hy [[Kamala Harris]] na maandelange veldtogte en stemwerwery in die presidensiële verkiesing verslaan het. === Sluipmoordpoging === {{Hoofartikel|Sluipmoordpoging op Donald Trump}} [[Lêer:Skiet van Donald Trump.webp|duimnael|Trump word onmiddellik ná die skietery deur sekuriteit begelei]] Trump is in die oor beseer in 'n [[sluipmoord]]poging tydens 'n veldtogsaamtrek op 13 Julie 2024 in Butler, [[Pennsilvanië]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/secret-service-rushes-trump-stage-shots-fired-pennsylvania-rally-rcna161735|title=Secret Service rushes Trump off stage after popping noises heard at his Pennsylvania rally|date=2024-07-13|website=NBC News|language=en|access-date=2024-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/donald-trump-shot-gunman-what-we-know/74396996007/|title=Trump wounded in assassination attempt. Biden calls it 'sick': Here's what we know|date=2024-07-13|website=USA Today|language=en|access-date=2024-07-13}}</ref> Ná die skietery het Trump sy vuis in die lug gebal toe hy deur die Geheime Diens weggelei is. Hy het later mediese sorg by 'n plaaslike mediese fasiliteit ontvang, waar daar aangekondig is dat dit goed gaan met hom. ’n Saamtrekganger is deur geweervuur getref en gedood, en twee ander is in ’n ernstige toestand gelaat.<ref>{{Cite web| url=https://www.reuters.com/world/us/sounds-multiple-shots-heard-trump-rally-pennsylvania-video-2024-07-13/|title=Trump rally erupts in gunfire, former president safe, officials say |date=13 Julie 2024|website=Reuters|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/donald-trump-rushed-off-stage-secret-service-rally/74396110007/|title=Trump's ear shot at rally in assassination attempt; gunman killed|date=14 Julie 2024|website=USA Today |language=en}}</ref> Die oortreder is ook op die toneel deur die Geheime Diens doodgeskiet.<ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/secret-service-killed-the-shooter-law-enforcement-says-7yRgx93eeJmSNHl3eraJ |title=Donald Trump 'Fine' After Shots at Rally; Shooter Reportedly Killed|date=13 July 2024 |website=WSJ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024#00000190-af7e-d5e2-a7f0-ff7efc7a0000|title=Law enforcement officials say assailant who opened fire at Trump rally was a 20-year-old man from Pennsylvania|date=13 Julie 2024|website=AP|language=en}}</ref> Amptenare het aangekondig dat die skietery as 'n poging tot sluipmoord ondersoek word.<ref>{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4770447-shooting-at-trump-rally-investigated-as-attempted-assassination-reports/|title=Shooting at Trump rally investigated as attempted assassination: reports|last=Rai|first=Sarakshi|date=13 Julie 2024 |website=The Hill|access-date=14 Julie 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/trump-vp-vance-rubio-7c7ba6b99b5f38d2d840ed95b2fdc3e5 |title=Shooting at Trump rally is being investigated as assassination attempt, AP sources say|date=July 13, 2024|website=The Associated Press|language=en}}</ref><ref name="abcshootingJuly132">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/Politics/live-updates/donald-trump-rally-shooting-assassination-attempt/?id=111916828|title=Trump rally shooting live updates: Trump says bullet pierced right ear|last1=Pereira|first1=Ivan|last2=Osborne|first2=Mark|date=13 Julie 2024|website=ABC News|access-date=14 Julie 2024}}</ref> Die [[FBI]] het die 20-jarige Thomas Matthew Crooks van Bethel Park, Pennsilvanië, geïdentifiseer as die skieter in die sluipmoordpoging.<ref>{{Cite web|url=https://www.wpxi.com/news/local/shots-fired-trump-rally-donald-trump-rushed-off-stage/GRXLQ67PEVDPDKDPNNE3AEGMGU/|title=Trump injured in assassination attempt at rally in Butler; 1 attendee, suspected shooter killed|date=2024-07-14|website=WPXI|language=en|access-date=2024-07-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2024/07/13/donald-trump-shot-live-updates.html|title=Live updates: Trump rally shooter ID'ed as Thomas Matthew Crooks by FBI|date=2024-07-14|website=CNBC|language=en|access-date=2024-07-14}}</ref> ==Tweede presidensie (2025 – hede)== [[Lêer:Donald Trump takes the oath of office (2025) (cropped2) (cropped).jpg|links|duimnael|Trump het sy tweede ampseed afgelê, geadministreer deur hoofregter John Roberts in die [[Capitol]]-rotonde, 20 Januarie 2025.]] Trump het sy tweede termyn met sy inhuldiging op 20 Januarie 2025 begin.<ref>{{cite news |last1=Morgan |first1=David |last2=Borter |first2=Gabriella |last3=Mason |first3=Jeff |last4=Ax |first4=Joseph |date=20 Januarie 2025 |title=Trump sworn in a second time, says he was 'saved by God' to rescue America |url=https://www.reuters.com/world/us/triumphant-trump-returns-white-house-launching-new-era-upheaval-2025-01-20/ |access-date=20 Januarie 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref> Hy het die oudste individu geword om die presidentskap te aanvaar<ref>{{cite news |last=Hussein |first=Mohamed H. |date=20 Januarie 2025 |title=How does Trump's age at inauguration compare with other presidents? |work=[[Al Jazeera]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/20/how-does-trumps-age-at-inauguration-compare-to-other-presidents |access-date=29 Januarie 2025}}</ref> en die eerste president met 'n skuldigbevinding aan misdryf.<ref>{{cite news |last1=Ogwude |first1=Haadiza |last2=Page |first2=Susan |date=20 Januarie 2025 |title=Is Donald Trump the oldest president sworn into office? A look at his historic feats |work=[[USA Today]] |url=https://www.usatoday.com/story/news/2025/01/20/who-is-the-oldest-president-to-be-sworn-in-donald-trump/77776042007/ |access-date=20 Januarie 2025}}</ref> ===Vroeë aksies, 2025 – hede=== Met sy ampsaanvaarding het Trump 'n reeks [[Uitvoerende bevel|uitvoerende bevele]] onderteken wat die grense van uitvoerende gesag getoets het. Baie het onmiddellike regsuitdagings gekry.<ref>{{cite news |last=Wootson Jr. |first=Cleve R. |date=21 Januarie 2025 |title=Trump's executive orders already face pushback, legal challenges |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2025/01/21/trump-executive-orders-challenges-lawsuits/ |access-date=23 Januarie 2025}}</ref> Hy het op sy eerste dag meer uitvoerende bevele uitgereik as enige ander president.<ref>{{cite news |last=Rakich |first=Nathaniel |date=21 Januarie 2025 |title=No, Trump can't cancel the 2028 election. But he could still weaken democracy. |work=FiveThirtyEight |url=https://abcnews.go.com/538/trump-cancel-2028-election-weaken-democracy/story?id=117807079 |access-date=24 Januarie 2025 |quote= Hy het op Dag 1 meer uitvoerende bevele uitgereik as enige vorige president }}</ref> Vier dae na sy tweede termyn, het ontleding wat deur ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' gedoen is, bevind dat byna twee derdes van sy uitvoerende optrede "weerspieël of is gedeeltelik" voorstelle van Projek 2025.<ref>{{cite magazine |last=Popli |first=Nik |date=2025-01-24 |title=Trump's Early Actions Mirror Project 2025 |url=https://time.com/7209901/donald-trump-executive-actions-project-2025/ |access-date=2025-01-25 |magazine=[[Time (tydskrif)|Time]] |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125064527/https://time.com/7209901/donald-trump-executive-actions-project-2025/ |url-status=dead }}</ref> Hy het ongeveer 1&nbsp;500 oproeriges op 6 Januarie begenadig, insluitend diegene wat die polisie gewelddadig aangeval het, en die vonnisse van 14 versag.<ref>{{cite news |last=Reilly |first=Ryan J. |url=https://www.nbcnews.com/politics/justice-department/trump-set-pardon-defendants-stormed-capitol-jan-6-2021-rcna187735 |title=Trump pardons roughly 1,500 criminal defendants charged in the Jan. 6 Capitol attack |work=NBC News |date=21 Januarie 2025 |access-date=23 Januarie 2025}}</ref> In sy eerste weke het verskeie van sy optrede federale wette, regulasies en die Grondwet geïgnoreer of oortree, volgens die opinie van Amerikaanse regsgeleerdes.<ref>{{cite news |last=Savage |first=Charlie |author-link=Charlie Savage (author) |date=5 Februarie 2025 |title=Trump Brazenly Defies Laws in Escalating Executive Power Grab |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/02/05/us/trump-federal-law-power.html |url-access=subscription |access-date=5 Februarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Rein |first=Lisa |date=29 Januarie 2025 |title=How Trump is stretching laws to make the federal government more political |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2025/01/29/trump-federal-government-laws-schedule-f/ |url-access=subscription |access-date=4 Februarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Pereira |first=Ivan |date=28 Januarie 2025 |title=Trump funding freeze a blatant violation of Constitution, federal law: Legal experts |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/Politics/trump-funding-freeze-blatant-violation-constitution-federal-law/story?id=118183957 |access-date=4 Februarie 2025}}</ref> In sy administrasie se eerste maand het Trump negentig uitvoerende bevele, memorandums en opdragte uitgereik,<ref>{{cite news |work=[[The Washington Times]] |url=https://www.washingtontimes.com/news/2025/feb/16/trump-record-breaking-start-rattles-district-rankl/ |title=Trump's record-breaking start rattles Washington, rankles rivals, but earns raves from voters |last=Mordock |first=Jeff |date=16 Februarie 2025 |access-date=17 Februarie 2025}}</ref> en sy bevele en die pogings om die federale regering te verklein, is reeds deur ongeveer sewentig regsgedinge landwyd uitgedaag.<ref>{{cite news |url=https://apnews.com/article/trump-firings-tariffs-lawsuits-economy-ukraine-putin-19b79f62ad7c9d51cfb1f0551953051e |title=Trump moves with dizzying speed on his to-do list. But there are warning signs in his first month |last1=Weissert |first1=Will |last2=Boak |first2=Josh |last3=Whitehurst |first3=Lindsay |date=15 Februarie 2025 |access-date=15 Februarie 2025 |work=AP News}}</ref> ===Massabeëindigings van federale werknemers=== Trump het 'n aanstellingsbevriesing regoor die federale regering geïmplementeer en beveel dat telewerk van federale werknemers binne 30 dae gestaak moet word.<ref>{{cite news |last=Davies |first=Emily |title=On Day 4 of President Trump, telework is on the chopping block |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2025/01/23/federal-worker-mandates-resistance-trump/ |newspaper=[[The Washington Post]] |date=23 Januarie 2025 |access-date=5 Februarie 2025}}</ref><ref name="upend">{{cite news |last1=Green |first1=Erica L. |last2=Robertson |first2=Campbell |last3=Scheiber |first3=Noam |author-link3=Noam Scheiber |title=Trump's Moves to Upend Federal Bureaucracy Touch Off Fear and Confusion |url=https://www.nytimes.com/2025/01/25/us/politics/trump-federal-workers.html |website=[[The New York Times]] |date=25 Januarie 2025 |access-date=28 Januarie 2025}}</ref> Hy het 'n hersiening van baie loopbaanstaatsdiensposte beveel met die doel om hulle te herklassifiseer in na-wil-poste sonder werkbeskerming.<ref name="upend"/><ref>{{cite news |last=Doyle |first=Michael |title=Trump plan to upend civil service advances under new name |url=https://www.politico.com/news/2025/01/27/trump-plan-civil-service-00200757 |website=Politico |date=27 Januarie 2025 |access-date=28 Januarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last1=Shalal |first1=Andrea |last2=Spetalnick |first2=Matt |title=Trump accelerates campaign to remake federal bureaucracy |url= https://www.reuters.com/world/us/trumps-attack-diversity-programs-bureaucracy-sends-us-agencies-scrambling-2025-01-23/ |work=[[Reuters]] |date=23 Januarie 2025 |access-date=28 Januarie 2025}}</ref> Hy het massabeëindigings van federale werknemers geïnisieer,<ref>{{cite news |last=Collinson |first=Stephen |date=28 Januarie 2025 |title=Trump sets about his retribution agenda with relish |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2025/01/28/politics/trump-retribution-agenda-analysis/index.html |access-date=28 Januarie 2025}}</ref> wat deur regskenners beskryf is as ongekend of in stryd met federale wetgewing,<ref>{{cite news |last=Savage |first=Charlie |date=27 Januarie 2025 |title=Fired Inspectors General Raise Alarms as Trump Administration Moves to Finalize Purge |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/01/27/us/politics/trump-inspectors-general-fired.html |access-date=28 Januarie 2025}}</ref> met die doel om hulle te vervang met werkers wat meer in lyn is met sy agenda.<ref>{{cite news |last1=Basu |first1=Zachary |last2=Lawler |first2=Dave |title=Trump's bureaucracy goes to war |url=https://www.axios.com/2025/01/27/trump-federal-eorkers-inspectors-general |website=Axios |date=27 Januarie 2025 |access-date=28 Januarie 2025}}</ref> Teen einde Februarie het die administrasie meer as 30 000 mense afgedank.<ref>{{cite news|title=DOGE continues to hollow federal workforce after already firing more than 30,000 |date=28 Februarie 2025 |url=https://www.pbs.org/newshour/show/doge-continues-to-hollow-federal-workforce-after-already-firing-more-than-30000 |last=Desjardins |first=Lisa |work=PBS Newshou}}</ref> Hy het 'n einde aan diversiteit, gelykheid en inklusiwiteit (DEI)-projekte in die federale regering gemaak en werknemers in DEI-kantore op verlof geplaas. Hy het Uitvoerende Bevel 11246, wat [[regstellende aksie]] en niediskriminasiepraktyke vir federale kontrakteurs verskans het, herroep.<ref>{{cite news |last=Reid |first=Tim |title=Trump's rapid changes in US government stun federal workers |url=https://www.reuters.com/world/us/trumps-rapid-changes-us-government-stuns-stirs-anxiety-among-federal-workers-2025-01-24/ |website=[[Reuters]] |date=24 Januarie 2025 |access-date=28 Januarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last1=Mark |first1=Julian |last2=Telford |first2=Taylor |last3=Svrluga |first3=Susan |title=In first days, Trump deals 'death blow' to DEI and affirmative action |url=https://www.washingtonpost.com/business/2025/01/23/trump-dei-affirmative-action/ |newspaper=[[The Washington Post]] |date=23 Januarie 2025}}</ref> Trump en [[Elon Musk]] het gepoog om die oorgrootte deel van USAID ongedaan te maak.<ref>{{cite news |url=https://apnews.com/article/trump-musk-usaid-c0c7799be0b2fa7cad4c806565985fe2 |title=Trump and Musk move to dismantle USAID, igniting battle with Democratic lawmakers |date=3 Februarie 2025 |access-date=5 Februarie 2025 |first1=Ellen |last1=Knickmeyer |first2=Farnoush |last2=Amiri |first3=Adriana |last3=Gomez Licon |work=AP News}}</ref> Nadat 'n beperkingsbevel einde Februarie verval het, het Trump 2&nbsp;000 werknemers op administratiewe verlof geplaas.<ref>{{cite news|last1=Hudson |first1=John| last2=Alfaro |first2=Mariana |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2025/02/23/trump-usaid-2000-layoffs/|date=23 Februarie 2025|title=Trump to eliminate 2,000 USAID jobs, place most of workforce on leave|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> ===Binnelandse beleid, 2025–hede=== Trump het olie-, gas- en chemiese aktiviste by die EPA aangestel om klimaatregulasies en besoedelingsbeheer om te keer.<ref>{{cite news |last1=Friedman |first1=Lisa |last2=Tabuchi |first2=Hiroko |author-link2=Hiroko Tabuchi |last3=Davenport |first3=Coral |date=25 Januarie 2025 |title=Trump Stocks E.P.A. With Oil, Gas and Chemical Lobbyists |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/01/25/climate/epa-staff-oil-gas-chemical-industry-lobbyists.html |access-date=26 Januarie 2025}}</ref> Hy het 'n nasionale energienoodgeval verklaar, wat die opskorting van omgewingsregulasies toelaat, die reëls vir fossielbrandstof-ontginning verslap en hernubare energieprojekte beperk.<ref>{{cite news |last=Elliott |first=Rebecca F. |title=Oil Companies Embrace Trump, but Not 'Drill, Baby, Drill' |url=https://www.nytimes.com/2025/01/27/business/energy-environment/oil-trump-drill-baby-drill.html |work=[[The New York Times]] |date=27 Januarie 2025 |access-date=16 Februarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Brady |first=Jeff |title=Trump's energy emergency is a gift to fossil fuel firms. It's likely headed to court |url=https://www.npr.org/2025/01/22/nx-s1-5269717/trump-energy-emergency-climate |work=NPR News |date=22 Januarie 2025 |access-date=16 Februarie 2025}}</ref> Hy het 'n hersiening van die "wettigheid en voortgesette toepaslikheid" van die EPA-bedreigingsbevinding geïnisieer, wat die basis is van die meeste federale regulasies oor kweekhuisgasse,<ref>{{cite news |last1=Zraick |first1=Karen |last2=Friedman |first2=Lisa |title=Inside Trump's Renewed Effort to Undo a Major Climate Rule |url= https://www.nytimes.com/2025/01/28/climate/trump-endangerment-finding-epa.html |work=[[The New York Times]] |date=28 Januarie 2025 |access-date=16 Februarie 2025}}</ref> en het weer die VSA aan die Parys-ooreenkoms oor klimaatsverandering onttrek.<ref>{{cite news |last1=Daly |first1=Matthew |last2=Borenstein |first2=Seth |date=20 Januarie 2025 |title=Trump signs executive order directing US withdrawal from the Paris climate agreement — again |url=https://apnews.com/article/trump-paris-agreement-climate-change-788907bb89fe307a964be757313cdfb0 |access-date=23 Januarie 2025 |work=AP News}}</ref> Trump het homself as 'n vervolgde figuur geteken, 'n diskoers wat met kiesers resoneer wat glo dat die establishment hulle ondermyn. Daar was ook 'n fundamentele meningsverskil tussen Trump en sy voorganger, Biden, rakende eksistensiële gevare wat Amerika in die gesig staar. Trump se kamp glo in binnelandse bedreigings van linkse kultuur, massa-migrasie en intrusiewe regering, terwyl Biden op die stryd tussen buitelandse demokratiese en outoritêre nasies gefokus het.<ref name=bbc1>Trump promised retribution - how far will he go?, BBC, 27 September 2025</ref> Trump het dikwels diversiteit, gelykheid, inklusiwiteit en wokeness geblameer vir probleme in die regering en die samelewing, en het diversiteit aan onbevoegdheid gelyk gestel.<ref>{{cite news |last=Green |first=Erica L. |date=3 Februarie 2025 |title=As Trump Attacks Diversity, a Racist Undercurrent Surfaces |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/02/03/us/politics/trump-diversity-racism.html |access-date=4 Februarie 2025}}</ref> Hy het pro-diversiteitsbeleid in die federale regering herroep en omgekeer.<ref>{{cite news |last1=Green |first1=Erica L. |last2=Aleaziz |first2=Hamed |date=22 Januarie 2025 |title=Federal Workers Ordered to Report on Colleagues Over D.E.I. Crackdown |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/01/22/us/politics/trump-order-discrimination-federal-hiring.html |access-date=4 Februarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Hurley |first=Lawrence |date=3 Februarie 2025 |title=Under Trump, conservatives reignite a battle over race and the Constitution |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-conservatives-reignite-battle-race-constitution-rcna189842 |access-date=4 Februarie 2025}}</ref> Sy administrasie het 'n aggressiewe benadering gevolg teen wat dit "geslagsideologie" genoem het, wat die vermoë beëindig het om die geslag wat op paspoorte gelys word te verander, federale befondsing gestaak het aan entiteite wat geslagsbevestigende sorg aan mense onder 19 verskaf, transgender-mense uit die weermag verbied het, en transgender-vroue verhoed om mee te ding in vrouesportprogramme by instellings wat federale fondse ontvang.<ref>{{cite news |last=Kurtzleben |first=Danielle |date=7 Februarie 2025 |url=https://www.npr.org/2025/02/07/g-s1-46893/trump-anti-trans-rights-executive-action-gender-ideology-confusion |title=Trump's executive actions curbing transgender rights focus on 'gender ideology' |work=NPR News |access-date=February 16, 2025}}</ref><ref>{{cite news |date=6 Februarie 2025 |last1=Sopelsa |first1=Brooke |last2=Yurcaba |first2=Jo |last3=Lambert |first3=Katrina |title=Trump signs executive order banning trans women from women's sports |url=https://www.nbcnews.com/nbc-out/out-politics-and-policy/trump-executive-order-ban-trans-women-sports-rcna190767 |access-date=13 Februarie 2025 |work=NBC News}}</ref> Trump het voorgestel dat TV-lisensies vir sekere media-afsetpunte herroep word en sekere regsfirmas se veiligheidsklarings en kontrakte is teruggetrek. Trump het 'n bevel oor "binnelandse terrorisme en politieke geweld" onderteken wat daarop gemik is om welgestelde individue te ondersoek wat "professionele anargiste en agitators" befonds, en spesifiek [[George Soros]] en Reid Hoffman uitgewys. Kort daarop het die Departement van Justisie die voormalige [[FBI]]-direkteur James Comey aangekla.<ref name=bbc1/> Trump het sy optrede regverdig deur na onlangse gewelddadige dade te verwys en het beweer dat hy wetsoortreders en lede van die "diep staat" teiken. Sy ondersteuners glo dat die hoofstroommedia bevooroordeeld is en aanspreeklik gehou moet word, en dat private ondernemings regeringsingryping benodig om diversiteitsbeleide en politieke korrupsie reg te stel.<ref name=bbc1/> ===Immigrasie, 2025 – hede=== In sy eerste dae in sy amp het Trump grenspatrollie-agente opdrag gegee om migrante wat die grens oorsteek summier te deporteer, die CBP One-toepassing wat gebruik is om grensoorgange te skeduleer, gedeaktiveer, die oorblyfsels in Meksiko-beleid hervat, dwelmkartelle as terreurgroepe aangewys, en beveel dat bouwerk aan 'n grensmuur hervat moet word.<ref>{{cite news |last=Bustillo |first=Ximena |title=Trump signs sweeping actions on immigration and border security on Day 1 |url=https://www.npr.org/2025/01/20/g-s1-43650/trump-inauguration-day-one-immigration |work=[[NPR News]] |date=20 Januarie 2025 |access-date=16 Februarie 2025}}</ref><ref name="Cbsjan28">{{cite news |last=Montoya-Galvez |first=Camilo |title=Trump's sweeping immigration crackdown targets some legal means to enter U.S., too |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-migrants-crackdown-legal-immigration/ |website=CBS News |date=28 Januarie 2025 |access-date=16 Februarie, 2025}}</ref> Teen Maart 2025 het die aantal migrante wat deur CBP by die grens aangekeer is, tot die laagste vlak in 15 jaar gedaal, en Meksikaanse owerhede het eweneens 'n 90%-afname in migrante by die grens aangeteken.<ref>{{cite news |date=3 Maart 2025 |title=On Mexico's Once-Packed Border, Few Migrants Remain |work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2025/03/03/world/americas/mexico-border-migration-trump-tariffs-deadline.html}}</ref> Trump het probeer om massadeportasies te implementeer, met "Immigration and Customs Enforcement" (ICE) wat 'n doelwit van 1 200 tot 1 500 daaglikse arrestasies gestel het. Die werklike aantal arrestasies het egter agtergebly by hierdie doelwitte en die koerse van arrestasies onder die Obama- en Biden-administrasies.<ref>{{cite news |last1=Miroff |first1=Nick |last2=LeVine |first2=Marianne |date=15 Februarie 2025 |title=ICE struggles to boost arrest numbers despite infusion of resources |url=https://www.washingtonpost.com/immigration/2025/02/15/ice-arrests-immigration-deportations/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ward |first1=Myah |last2=Piper |first2=Jessica |title=Mass deportations haven't arrived but Trump's PR blitz has |url=https://www.politico.com/news/2025/02/04/mass-deportations-trumps-pr-blitz-00202390 |date=4 Februarie 2025 |work=Politico}}</ref><ref>{{cite news |last1=Contreras |first1=Russell |last2=Gibson |first2=Brittany |title=Scoop: Trump's immigration arrests appear to lag Biden's |url=https://www.axios.com/2025/02/14/trump-biden-immigration-arrests-ice-border |date=14 Februarie 2025 |work=Axios}}</ref> Trump het aanvanklik deportasie-operasies in heiligdomstede en teen individue gefokus op "teikenlyste" van misdadigers wat voor die Trump-administrasie gevorm is. Verwydering is ook bespoedig vir asielaansoekers wat nie aan vereistes voldoen het nie.<ref>{{cite magazine |last=Dorn |first=Sara |title=Everything To Know About Trump's 'Mass Deportation' Plans: ICE Tops 1,000 Daily Arrests |url=https://www.forbes.com/sites/saradorn/2025/01/28/everything-to-know-about-trumps-mass-deportation-plans-trump-suggests-deporting-repeat-criminal-offenders/ |magazine=[[Forbes]] |date=28 Januarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Hackman |first=Michelle |title=Trump Ramps Up Deportation Effort After Slow Start |url=https://www.wsj.com/politics/policy/trump-ramps-up-deportation-effort-after-slow-start-546d9954 |website=[[The Wall Street Journal]] |date=28 Januarie 2025}}</ref><ref name="AxiosJan20">{{cite news |last1=Contreras |first1=Russell |last2=Gibson |first2=Brittany |title=Trump's orders unleash sweeping limits on immigration, asylum |url=https://www.axios.com/2025/01/20/trump-immigration-executive-orders-deportations |work=Axios |date=20 Januarie 2025}}</ref> Trump het die paroolstatus van migrante wat die VSA binnegekom het onder CBP One en CHNV humanitêre parool herroep.<ref name="Cbsjan28" /><ref name="AxiosJan20" /> Hy het gepoog om geboorteregburgerskap te verwyder en die vlugtelingtoelatingsprogram op te skort.<ref>{{cite news |date=25 Februarie 2025 |title=Things to know about the ruling blocking President Trump's refugee ban |work=The Associated Press |url=https://apnews.com/article/trump-refugee-seattle-ruling-lawsuit-90d4f5eef5ff751e5b4fd45e5c9d9358l}}</ref><ref>{{cite news |last=Sneed |first=Tierney |date=23 Januarie 2025 |title=Judge blocks Trump's 'blatantly unconstitutional' executive order that aims to end birthright citizenship |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2025/01/23/politics/birthright-citizenship-lawsuit-hearing-seattle/index.html |access-date=January 23, 2025}}</ref> Op 29 Januarie 2025 het hy die [[Moord op Laken Riley|Laken Riley]]-wet onderteken.<ref>{{cite news |last1=Doyle |first1=Katherine |last2=Richards |first2=Zoë |date=29 Januarie 2025 |title=Trump signs the Laken Riley Act into law |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/politics/white-house/trump-signs-laken-riley-act-law-rcna188917}}</ref> ===Buitelandse beleid, 2025 – hede=== Trump het die VSA se [[buitelandse beleid]] wesenlik verander.<ref>{{Cite web |last=Treene |first=Kevin Liptak, Jeff Zeleny, Alayna |date=2025-03-03 |title=Trump's speech to Congress will be an explanation of his fast-paced first days in office {{!}} CNN Politics |url=https://edition.cnn.com/2025/03/03/politics/speech-congress-trump-agenda/index.html |access-date=2025-03-04 |website=CNN |language=en}}</ref> Sy tweede termyn se buitelandse beleid is beskryf as imperialisties en ekspansionisties,<ref>{{cite news |last1=Colvin |first1=Jill |last2=Gillies |first2=Rob |date=9 Januarie 2025 |title=Trump, the 'America First' candidate, has a new preoccupation: Imperialism |work=AP News |url=https://apnews.com/article/trump-imperialism-canada-panama-greenland-b4b53445dee97398b498b79eab54d49b |access-date=28 Januarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Collinson |first=Stephen |date=8 Januarie 2025 |title=Trump's threats to Greenland, Canada and Panama explain everything about America First |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2025/01/08/politics/trump-greenland-canada-panama-analysis/index.html |access-date=28 Januarie 2025}}</ref> en die voortsetting van 'n isolasionistiese "America First" buitelandse beleidsagenda.<ref name="Blaxland 2182025">{{cite news |last=Blaxland |first=John |date=18 Februarie 2025 |title=Trump's view of the world is becoming clear: America's allies come second to its own interests |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/trumps-view-of-the-world-is-becoming-clear-americas-allies-come-second-to-its-own-interests-250144 |access-date=28 Februarie 2025}}</ref> Sy verhoudings met bondgenote was transaksioneel en het gewissel van onverskilligheid tot vyandigheid, insluitend dreigemente van anneksasie van soewereine state.<ref name="Erlanger 2272025"/><ref name="Broadwater 2272025"/> Hy het die Amerikaanse regering beveel om befondsing aan die WGO te staak, op te hou om met hul saam te werk en het die VSA se voorneme aangekondig om die WGO formeel te verlaat.<ref>{{cite news |last=Maxmen |first=Amy |date=24 Januarie 2025 |title=What a U.S. exit from the WHO means for global health |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-withdraw-who-global-health/ |work=[[CBS News]] |access-date=25 Januarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last1=Faguy |first1=Ana |last2=Hughes |first2=Dominic |title=US exit from WHO could see fifth of budget disappear |url=https://www.bbc.com/news/articles/c391j738rm3o |website=[[BBC News]] |access-date=27 Januarie 2025 |date=21 Januarie 2025}}</ref>{{sfn|Trump|2025}}Trump het omvangryke tariewe op sy grootste handelsvennote ingestel, insluitend China, Kanada en Meksiko.<ref>{{cite news |title=Trump's Tariffs on Canada, Mexico and China Snap Into Effect |url=https://www.nytimes.com/2025/03/04/business/economy/trump-tariffs-canada-mexico-china.html |website=The New York Times |access-date=4 Maart 2025 |date=4 Maart 2025}}</ref> Hy en sy inkomende administrasie het aansienlik gehelp om 'n wapenstilstand tussen Israel en Hamas saam met die Biden-administrasie te bewerkstellig, wat 'n dag voor sy inhuldiging in werking gestel is.<ref>{{cite news |last1=Sanger |first1=David E. |author-link1=David E. Sanger |last2=Shear |first2=Michael D. |author-link2=Michael D. Shear |url=https://www.nytimes.com/2025/01/15/us/politics/gaza-ceasefire-trump-biden.html |title=How the Cease-Fire Push Brought Together Biden and Trump's Teams |work=[[The New York Times]] |date=15 Januarie 2025 |access-date=20 Januarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last1=Liptak |first1=Kevin |last2=Williams |first2=Michael |last3=Carvajal |first3=Nikki |last4=Treene |first4=Alayna |last5=Saenz |first5=Arlette |url=https://edition.cnn.com/2025/01/15/politics/biden-trump-gaza-ceasefire-deal/index.html |title=How the Biden and Trump teams worked together to get the Gaza ceasefire and hostages deal done |work=[[CNN]] |date=15 Januarie 2025 |access-date=20 Januarie 2025}}</ref> Hy het toegewings aan Rusland gemaak<ref>{{Cite web |last1=Kyselova |first1=Tetiana |last2=Potomkina |first2=Yuna |date=2025-03-01 |title=How Not to End the War in Ukraine {{!}} Foreign Affairs |url=https://www.foreignaffairs.com/russia/how-not-end-war-ukraine |access-date=2025-03-04 |website=www.foreignaffairs.com |language=en}}</ref> en is beskryf as aan Rusland se kant in die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in die Oekraïne]].<ref name="Erlanger 2272025">{{cite news |last=Erlanger |first=Steven |date=27 Februarie 2025 |title=Indifference or Hostility? Trump's View of European Allies Raises Alarm |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/02/27/world/europe/trump-eu-allies.html |url-access=subscription |access-date=28 Februarie 2025 |quote=Mr. Trump has rebuffed NATO and aligned himself with the longstanding, principal threat to the alliance: Russia.}}</ref><ref name="Broadwater 2272025">{{cite news |last=Broadwater |first=Luke |date=27 Februarie 2025 |title=With Trump, Alliances Come With Strings Attached |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/02/27/us/politics/trump-alliances-ukraine-russia.html |url-access=subscription |access-date=28 Februarie 2025 |quote=But it underscores Mr. Trump's impulse to squeeze even America's traditional allies as he applies his transactional approach to foreign policy.}}</ref><ref>{{cite news |last=Baker |first=Peter |date=25 Februarie 2025 |title=Under Trump, America's New Friends: Russia, North Korea and Belarus |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/02/25/us/politics/trump-diplomacy.html |url-access=subscription |access-date=2 Maart 2025 |quote=Dit sal moeilik wees om te dink aan 'n sterker demonstrasie van hoe radikaal mnr. Trump besig is om Amerika se plek in die wêreld te herkalibreer na skaars 'n maand terug in die amp. Hy posisioneer die Verenigde State in die kamp van die wêreld se vernaamste skelm state in opposisie met die lande wat Amerika se beste vriende sedert die Tweede Wêreldoorlog of voorheen was. }}</ref> Trump het in Februarie 2025 'n hoogs omstrede vergadering met Zelenskyy gehou waar hy hom mondelings besweer het, wat die eerste keer in die Amerikaanse geskiedenis was dat 'n sittende president 'n besoekende staatshoof verbaal aanval tydens 'n besoek.<ref>{{cite news |last=Baker |first=Peter |date=2025-02-28 |title=Tempers flare before Zelensky abruptly departs the White House without signing a minerals deal. |url=https://www.nytimes.com/live/2025/02/28/us/trump-news/trump-zelensky-ukraine-russia-putin?smid=url-share |access-date=2025-03-01 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Liptak |first1=Kevin |last2=Zeleny |first2=Jeff |last3=Maher |first3=Kit |last4=Collins |first4=Kaitlan |date=2025-02-28 |title=Trump, Vance castigate Zelensky in tense Oval Office meeting |url=https://www.cnn.com/2025/02/28/politics/trump-zelensky-vance-oval-office/index.html |access-date=2025-02-28 |work=[[CNN]]}}</ref> ====Beleid jeens Suid-Afrika==== Op 6 Februarie 2025 het Marco Rubio, minister van buitelandse sake, aangekondig dat hy nie die [[G20]] buitelandse ministers-beraad in [[Johannesburg]] sal bywoon nie, met verwysing na [[Suid-Afrika]] se "omstrede wet op grondonteiening" as een van sy redes.<ref>{{cite news |title=US top diplomat Rubio to skip G20 over 'anti-Americanism' |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/6/rubio-trumps-top-diplomat-to-skip-g20-over-anti-americanism |access-date=19 Februarie 2025 |work=[[Al Jazeera]] |date=6 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211225338/https://www.aljazeera.com/news/2025/2/6/rubio-trumps-top-diplomat-to-skip-g20-over-anti-americanism |archive-date=11 Februarie 2025}}</ref> Die volgende dag het president Trump 'n Uitvoerende Bevel uitgereik om enige hulp of bystand aan Suid-Afrika op te skort, met verwysing na Suid-Afrika se onteieningswet wat na bewering teen [[Afrikaners]] gediskrimineer het. <ref>{{cite web |title=Addressing Egregious Actions of the Republic of South Africa |url=https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/02/addressing-egregious-actions-of-the-republic-of-south-africa/ |publisher=The White House |access-date=19 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217194535/https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/02/addressing-egregious-actions-of-the-republic-of-south-africa/ |archive-date=17 Februarie 2025 |date=7 Februarie 2025 |url-status=live}}</ref> In reaksie hierop het Chrispin Phiri, woordvoerder van die Suid-Afrikaanse [[Departement van Internasionale Betrekkinge en Samewerking]], die besluit veroordeel en gesê dit is onsensitief teenoor Suid-Afrika se historiese ervaring met [[kolonialisme]] en [[Apartheid]] en het bygevoeg dat dit op verkeerde inligting en propaganda gegrond is."<ref>{{cite news |last1=Ueberbach |first1=Stephan |title=Südafrika zwischen Verwunderung und Empörung |url=https://www.tagesschau.de/ausland/afrika/suedafrika-trump-100.html|access-date=19 Februarie 2025 |work=Tagesschau |date=8 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214111911/https://www.tagesschau.de/ausland/afrika/suedafrika-trump-100.html |archive-date=14 Februarie 2025|url-status=live}}</ref> Tydens sy jaarlikse staatsrede het Suid-Afrikaanse president [[Cyril Ramaphosa]]] "vroeg in Februarie 2010 in Suid-Afrika nie geïntimideer of rondgestoot gaan word nie."<ref>{{cite web |title=State of the Nation Address by President Cyril Ramaphosa |url=https://www.stateofthenation.gov.za/assets/downloads/SONA_2025_Speech.pdf |website=www.stateofthenation.gov.za/ |publisher=Suid-Afrikaanse regering |access-date=19 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212000313/https://www.stateofthenation.gov.za/assets/downloads/SONA_2025_Speech.pdf |archive-date=12 Februarie 2025 |date= 6 Februarie 2025 |url-status=live}}</ref> In 2025 het [[Reuters]] berig dat Errol Musk 'n telefoonoproep tussen Ramaphosa en Trump-bondgenoot Elon Musk gereël het in reaksie op die opskorting van Amerikaanse hulp aan Suid-Afrika.<ref>{{cite news |last1=Roelf |first1=Wendell |last2=Skweyiya |first2=Sisipho |title=Elon Musk's dad says he arranged son's call with Cyril Ramaphosa |url=https://www.reuters.com/world/musks-dad-says-he-arranged-sons-call-with-south-african-leader-2025-02-04/ |access-date=19 Februarie 2025 |date=5 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209130943/https://www.reuters.com/world/musks-dad-says-he-arranged-sons-call-with-south-african-leader-2025-02-04/ |archive-date=9 Februarie 2025|url-status=live}}</ref> Vroeg in Maart 2025 het Ramaphosa 'n verklaring uitgereik waarin hy "teenproduktiewe megafoondiplomasie" verwerp het nadat Trump 'n plasing op [[sosiale media]] gepubliseer het waarin hy sy vroeëre bewering herhaal dat Suid-Afrika grond van boere konfiskeer.<ref>{{cite news |last1=Jones |first1=Mayeni |title=South Africa rejects 'megaphone diplomacy' with US |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9w51pjzpo |access-date=12 Maart 2025 |work=[[BBC News]] |date=7 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250308044720/https://www.bbc.com/news/articles/c4g9w51pjzpo |archive-date=8 Maart 2025}}</ref> Op 14 Maart 2025 het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, Marco Rubio, Suid-Afrikaanse ambassadeur [[Ebrahim Rasool]] [[persona non grata]] verklaar vir sy kritiek op Donald Trump se presidensiële veldtog in 2024.<ref>{{Cite web |date=2025-03-14 |title=US says South African ambassador ‘no longer welcome’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/14/us-expels-south-african-ambassador-over-criticism-of-trump |access-date=2025-03-14 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> en sy beleide.<ref>{{Cite web |last=O’Regan |first=Peter Fabricius and Victoria |date=2025-03-15 |title=‘Persona non grata’ – US expels SA ambassador Ebrahim Rasool from Washington US expels SA ambassador Ebrahim Rasool |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-03-15-toripeter-rasool-expulsion/?dm_source=dm_block_list&dm_medium=card_link&dm_campaign=main |access-date=2025-03-15 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Op 12 Mei 2025 het die Trump-administrasie die eerste groep [[Wit Suid-Afrikaners]] na die Verenigde State gebring deur middel van sy vlugtelingprogram.<ref name="guard-12may2025">{{cite news |last1=Savage |first1=Rachel |last2=Smith |first2=David |title=First group of white South Africans arrive in US after Trump grants refugee status |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/may/12/white-south-africans-trump |access-date=12 Mei 2025 |work=[[The Guardian]] |date=12 Mei 2025}}</ref> Suid-Afrika se ministerie van buitelandse sake het die stap "polities gemotiveerd" genoem.<ref>{{cite news |last1=Hesson |first1=Ted |title=First white South Africans to arrive under US refugee plan as soon as next week |url=https://www.reuters.com/world/trump-officials-seek-bring-first-white-south-african-refugees-us-next-week-nyt-2025-05-09/ |agency=Reuters |date=9 Mei 2025}}</ref> Die Episkopale Kerk van die VSA het gereageer deur hul vennootskap met die federale regering te beëindig, aangesien hulle moreel gekant was teen die hervestiging van die wit [[Afrikaners]].<ref name="rns-12may2025">{{cite news |last1=Jenkins |first1=Jack |title=Episcopal Church refuses to resettle white Afrikaners, ends partnership with US government |url=https://religionnews.com/2025/05/12/episcopal-church-ends-refugee-resettlement-citing-moral-opposition-to-resettling-white-afrikaners/ |access-date=12 Mei 2025 |work=Religion News Service |date=12 Mei 2025}}</ref> ===Personeel, 2025 – hede=== In sy tweede termyn het president Trump kabinetslede gekies met persoonlike lojaliteit aan hom, en baie aangesteldes het nie die relevante ondervinding vir hul portefeuljes nie.<ref>{{cite news |last=Griffiths |first=Brent D. |date=13 November 2024 |title=Trump's early Cabinet picks show how much he values loyalty in his second term |work=Business Insider |url= https://www.businessinsider.com/trump-cabinet-picks-so-far-loyalty-resumes-11 |access-date=23 Februarie 2025}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slattery |first1=Gram |last2=Ulmer |first2=Alexander |date=11 November 2024 |title=As Trump staffs up for second term, only MAGA loyalists need apply |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/default/donald-trump-staffs-up-second-term-only-maga-loyalists-need-apply-2024-11-11/ |access-date=23 Februarie 2025}}</ref> Op 3 Februarie 2025 het die Withuis gesê dat Elon Musk 'n spesiale staatswerknemer is.<ref name="musk">{{cite news |last=Picchi |first=Aimee |url=https://www.cbsnews.com/news/elon-musk-special-government-employee-what-does-that-mean/ |title=The White House says Elon Musk is a "special government employee." Here's what that means. |work=CBS News |date=4 Februarie 2025 |access-date=5 Februarie 2025}}</ref> Trump het aan Musk se [[Department of Government Efficiency|departement van regeringsdoeltreffendheid]] (DOGE), amptelik die US DOGE Service Temporary Organisation,<ref name="musk"/><ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/meet-the-press/meet-press-february-23-2025-n1311564|title=Meet the Press|date=23 Februarie 2025|work=NBC News}}</ref> toegang tot baie federale regeringsagentskappe gegee. Musk se spanne het in die administrasie se eerste maand in agtien departemente en agentskappe gewerk,<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/meet-the-press/meet-press-february-23-2025-n1311564|title=Meet the Press|date=23 Februarie 2025|work=NBC News}}</ref> insluitend in die Tesourie-departement se $5 triljoen-betalingstelsel,<ref>{{cite news |title=Elon Musk's Team Now Has Access to Treasury's Payments System |url=https://www.nytimes.com/2025/02/01/us/politics/elon-musk-doge-federal-payments-system.html |first1=Andrew |last1=Duehren |first2=Maggie |last2=Haberman |author-link2=Maggie Haberman |first3=Theodore |last3=Schleifer |first4=Alan |last4=Rappeport |date=1 Februarie 2025 |access-date=2 Februarie 2025 |work=[[The New York Times]]}}</ref> die kleinsake-administrasie, die kantoor van personeelbestuur en die algemene dienste-administrasie.<ref>{{cite news |first=Nicole |last=Narea |title=Elon Musk's secretive government IT takeover, explained |date=5 Februarie 2025 |access-date=5 Februarie 2025 |url=https://www.vox.com/politics/398366/musk-doge-treasury-sba-opm-budget |work=[[Vox (website)|Vox]]}}</ref> === Invoerheffings (of sg. "tariewe") === ''Sien hoofartikel:'' [[Tariewe in die tweede Trump-administrasie]] In die Withuis Roostuin-toespraak op 2 April 2025 het Trump verklaar dat 2 April voortaan as "Bevrydingsdag" bekend sal staan, en die aankondiging beskryf as "een van die belangrikste dae in die Amerikaanse geskiedenis" en "ons verklaring van ekonomiese onafhanklikheid." Die president het 'n tweevlak-tariefstruktuur onthul: 'n basislyntarief van 10% wat universeel toegepas word op invoere uit alle lande met die uitsondering van [[Kanada]] en [[Meksiko]], en bykomende landspesifieke "wederkerige tariewe" gebaseer op wat die administrasie as "onbillike handelspraktyke" deur ongeveer 60 individuele lande beskou het.<ref name=":0">{{Cite news |last1= Swanson |first1=Ana |last2=Rappeport |first2=Alan |last3=Romm |first3=Tony |date=2025-04-02 |title=Trump Announces Sweeping Tariffs on All Imports: Live Updates |url=https://www.nytimes.com/live/2025/04/02/business/trump-tariffs-liberation-day |access-date=2025-04-02 |work=The New York Times |language=en |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Stepansky |first=Joseph |title= 'Unwarranted': World leaders react after Trump announces fresh tariffs |url= https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/4/2/trump-tariffs-live-news-liberation-day-plan-puts-markets-on-high-alert |access-date= 2025-04-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Die 10%-basislyntarief het om 12:01 vm. EST op 5 April 2025 (04:01 UTC) begin, terwyl die hoër landspesifieke heffings om 12:01 vm. EST op 9 April 2025 van krag geword het.<ref name=":2" /> ==Reaksie van internasionale leiers== In Trump se tweede termyn was Argentinië se [[Javier Milei]] is ten gunste van sy beleid oor immigrasie en handelsherstrukturering en beskou dié maatreëls as noodsaaklik om 'n rampspoedige trajek vir die VSA en die wyer wêreld teë te werk. [[Bolivië]] se Luis Arce sien dieselde maatreëls egter beskryf as 'n obsessiewe ywer om die VSA se hegemoniese mag ten koste van globale stelsels en ten gunste van 'n imperiale stelsel te herbevestig. Rusland se [[Sergey Lavrov]] het die Amerikaanse administrasie se pragmatiese samewerking sonder ideologiese standpunte oor die Oekraïne-krisis opgemerk.<ref name=yaho1>Through their eyes: Donald Trump and his actions, as seen by leaders from around the world, Yahoo entertainment, 28 September 2025</ref> China se [[Li Qiang]] het eensydige en proteksionistiese maatreëls as 'n oorsaak van globale ekonomiese stagnasie en onstabiliteit uitgewys en nouer samewerking bepleit. [[Slowenië]] se Nataa Pirc Musar het die onttrekking aan ooreenkomste en VN-agentskappe betreur, terwyl Belarus se Maxim Ryzhenkov die afskaling van die VSA se VN-steun as 'n onaangename wekroep beskryf het.<ref name=yaho1/> [[Kambodja]] se Sokhonn Prak en [[Thailand]] se Sihasak Phuangketkeow het Trump vir 'n wapenstilstand tussen dié lande bedank, hoewel die broosheid van dié vrede beklemtoon is. Armenië se Nikol Pashinyan het Trump se beslissende rol in die Armenië-Azerbeidjan-vredesproses uitgelig. Kongo se Felix Tshisekedi en Rwanda se Olivier Nduhungirehe het Trump se leierskap in die Kongo-Rwanda-vredesooreenkoms toegejuig, terwyl Haïti se Laurent Saint-Cyr sy administrasie vir aksies teen bendes bedank het.<ref name=yaho1/> Verskeie leiers het die VSA se onttrekking aan die Parys-ooreenkoms betreur. Binnelandse kritici het Trump se optredes as onbeskaamde ondermyning van norme beskryf, soos wanneer hy geëis het dat die Departement van Justisie sy politieke teenstanders moet vervolg. Hulle het sy optrede, soos die Comey-aanklag, beskou as optredes wat na outoritarisme neig, en dit aan persoonlike griewe en vergelding toegeskryf.<ref name=bbc1/> == Familie == * [[Eric Trump]] == Sien ook == * [[Amerikaanse ekspansionisme onder Donald Trump]] * [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2016]] * [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2020]] * [[Groenland-krisis]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [http://www.donaldjtrump.com/ Donald Trump se amptelike webwerf] {{Presidente van die VSA}} {{Time-persone van die jaar}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Leiers van NAVO-lidlande}} {{Huidige leiers van die G7}} {{Huidige leiers van die G8}} {{Huidige leiers van die G20}} {{Huidige staatshoofde van die G20}} {{APEC-leiers}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Trump, Donald}} [[Kategorie:Presidente van die Verenigde State]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Lewende mense]] lttd6qmxlg04zmkt7p3gwu2tqyrmxt0 0 107672 2890045 2870792 2026-04-04T19:23:03Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2890045 wikitext text/x-wiki [[Lêer:US Marines and French Gendarmerie exercise on Dec 3, 2014 24.jpg|duimnael|[[Amerikaanse Marinierskorps]] wat in Desember 2014 in polisiëring opgelei is deur die Franse [[gendarmerie]]. Militêre personeel wat in asimmetriese oorlogvoering betrokke is, moet dikwels op skares reageer.]] '''Asimmetriese oorlogvoering''' (of asimmetriese betrokkenheid) is [[oorlog]] tussen oorlogvoerders wie se relatiewe militêre mag aansienlik verskil, of wie se [[strategie]] of taktiek aansienlik verskil. Dit is gewoonlik 'n oorlog tussen 'n staande, professionele weermag en 'n opstands- of weerstandsbeweging. [[Guerilla-oorlogvoering]] is een van die oudste vorme van asimmetriese oorlogvoering. Asimmetriese oorlogvoering kan 'n konflik beskryf waarin die hulpbronne van twee oorlogvoerendes in wese van mekaar verskil. Gedurende die stryd en deur ander interaksie (geopolities, sosio-ekonomies of humanitêr) word daar gepoog om mekaar se kenmerkende swakhede uit te buit. So 'n stryd behels dikwels die strategie en taktiek van onkonvensionele oorlogvoering, die swakker vegters poog om strategie te gebruik om vir die leemtes in kwantiteit of kwaliteit te vergoed. Sulke strategieë is nie noodwendig militêr van aard nie. Dit staan in teenstelling met simmetriese oorlogvoering, waar twee magte met 'n soortgelyke militêre mag en hulpbronne teen mekaar veg, en staatmaak op taktiek wat algemeen soortgelyk is, dit verskil slegs in die besonderhede en uitvoering daarvan. == Definisie en verskille == Die gewildheid van die term dateer uit Andrew J. R. Mack se artikel "''Why Big Nations Lose Small Wars''" uit 1975 in ''World Politics'', waarin "asimmetries" bloot verwys na 'n beduidende magverskil tussen opponerende akteurs in 'n konflik. In hierdie sin word '[[Mag (sosiale wetenskappe)|mag]]' in die breë as materiële mag verstaan, soos 'n groot [[leër]], gesofistikeerde [[Gevegswapen|wapens]], 'n gevorderde [[ekonomie]], ensovoorts. Mack se ontleding is in daardie tyd grootliks geïgnoreer, maar teen die einde van die [[Koue Oorlog]] het dit hernieude belangstelling onder akademici ontlok. Aan die einde van die negentigerjare het nuwe navorsing oor Mack se insigte begin ontwikkel, en na 2004 het die Amerikaanse weermag weer ernstig begin nadink oor die probleme wat verband hou met asimmetriese oorlogvoering. Besprekings sedert 2004 is bemoeilik deur die neiging van akademiese en militêre gemeenskappe om die term op verskillende maniere te gebruik, en deur die noue verbintenis met [[guerrilla-oorlogvoering]], [[opstand]], [[terrorisme]], [[teeninsurgensie]] en [[teenterrorisme]]. Militêre outeurs gebruik die term 'asimmetries' om te verwys na die indirekte aard van die [[strategie]]ë wat baie swak akteurs aanneem, of selfs na die aard van die teëstander (bv. 'asimmetriese teenstanders kan verwag word ...') eerder as tot die korrelasie van magte. Akademiese skrywers is geneig om te konsentreer op die verduideliking van twee raaisels in asimmetriese konflik. Eerstens, as 'mag' die oorwinning in konflik bepaal, waarom sou swakker akteurs dan besluit om teen sterker akteurs te veg? Belangrike verduidelikings sluit in: # Swakker akteurs kan geheime wapens hê;<ref name="Paul 1994">{{cite book |last= Paul|first=Thazha Varkey |date=1994 |title=Asymmetric conflicts: war initiation by weaker powers |url= http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/politics-international-relations/international-relations-and-international-organisations/asymmetric-conflicts-war-initiation-weaker-powers|location=New York, NY |publisher= Cambridge University Press |isbn=9780521466219}}</ref> # Swakker akteurs het magtige bondgenote;<ref name="Paul 1994"/> # Sterker akteurs kan nie hul dreigemente geloofwaardig maak nie.<ref name="Allen 2011">{{cite journal|title=From Melos to Baghdad: Explaining Resistance to Militarized Challenges from More Powerful States|last=Allen|first=Michael A.|last2=Fordham|first2=Benjamin O.|journal=International Studies Quarterly |volume=4 |issue=55 |pages=1025–1045|date=2011|doi=10.1111/j.1468-2478.2011.00680.x}}</ref> # Die eise van 'n sterker akteur is buitengewoon;<ref name="Allen 2011"/> # Die swakker akteur moet sy plaaslike mededingers oorweeg wanneer hy reageer op dreigemente van magtige akteurs.<ref>{{cite journal|url=http://fpa.oxfordjournals.org/content/early/2016/05/29/fpa.orw026|title=Deadly Triangles: The Implications of Regional Competition on Interactions in Asymmetric Dyads|last=Allen|first=Michael A.|last2=Bell|first2=Sam R.|last3=Clay|first3=K. Chad|journal=Foreign Policy Analysis|volume=14|issue=2|pages=169–190|date=2016|doi=10.1093/fpa/orw026}}</ref> Tweedens, as 'mag', soos wat dit konvensioneel verstaan word, lei tot oorwinning in oorlog, hoe word dan die oorwinning van die 'swak' oor die 'sterk' verklaar? # Strategiese interaksie; # Bereidwilligheid van die swakkes om meer te ly of hoër koste te dra; # Eksterne ondersteuning van swak akteurs; # Onwilligheid van sterk akteurs om geweld te eskaleer; # Interne groepsdinamika;<ref>{{Cite journal|title=Anomalously Slow Attrition Times for Asymmetric Populations with Internal Group Dynamics|last=Zhao|journal=Physical Review Letters |volume=103 |issue=14|pages=148701 |date=2 Oktober 2009|display-authors=etal|arxiv=0910.1622|bibcode=2009PhRvL.103n8701Z|doi=10.1103/PhysRevLett.103.148701|pmid=19905607}}</ref> # Opgeblase sterk oorlogdoelstellings deur die akteur; # Evolusie van die houding van asimmetriese teenstanders ten opsigte van tyd.<ref>{{cite book |last= Resnick|first=Uri |date=2013 |title=Dynamics of Asymmetric Territorial Conflict: the evolution of patience |url= http://www.palgrave.com/uk/book/9781137303981|location=Basingstoke, UK |publisher= Palgrave-Macmillan|page=287 |isbn=978-1-137-30398-1}}</ref> Asimmetriese konflikte sluit tussenstatelike en [[burgeroorlog|burgeroorloë]] in, en die afgelope tweehonderd jaar is dit oor die algemeen deur sterk akteurs gewen. Sedert 1950 het swak akteurs egter 'n meerderheid van alle asimmetriese konflikte gewen.<ref>{{cite web|last=Arreguín-Toft|first=Ivan|title=How the weak win wars: A theory of asymmetric conflict|url=http://web.stanford.edu/class/polisci211z/2.2/Arreguin-Toft%20IS%202001.pdf|accessdate=2012-09-17}}</ref> == Sien ook == * [[Havana-sindroom]] * [[Hibriede oorlogvoering]] * [[Kuberoorlogvoering]] * [[Onbeperkte oorlogvoering (boek)]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Asymmetric warfare}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Krygskunde]] 39qvf0l5py242qetmg55qe29verbu8x 0 113115 2890005 2700836 2026-04-04T17:12:48Z Morne 672 /* Ontsnapping van Sint Helena */ 2890005 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Kmdt Andries Smorenburg by die krat waarin hy as Boerekrygsgevangene van Sint Helena af ontsnap het.jpg|duimnael|regs|200px|Kmdt. Andries Smorenburg by die krat waarin hy as [[Boerekrygsgevangenes|Boerekrygsgevangene]] van [[Sint Helena]] af ontsnap het.]] Kmdt. '''Andries Smorenburg''' ([[De Bilt]], [[Utrecht (provinsie)|provinsie Utrecht]], [[Nederland]], [[3 Maart]] [[1872]] – [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]], [[16 April]] [[1939]]) was ’n Nederlandse stryder aan Boerekant in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] en moontlik die enigste [[Boerekrygsgevangenes|Boerekrygsgevangene]] wat dit reggekry het om van die eiland [[Sint Helena]] af te ontsnap, hoewel hy gevang en teruggestuur is. C. de Jong beskryf hom in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]], deel V'' as "avontuurlik, vindingryk en waaghalsig". == Herkoms == Smorenburg was die seun van Gerrit Smorenburg en Johanna Aletta Rijnhart (of Reinhart). Hy het twee susters gehad, Anna Sophia Margaretha (getroude van Ruitenbeek) en Ida Anthonia Georgina. Toe Smorenburg nog klein was, het sy pa hom in ’n beskonke oomblik laat ompraat om by die [[Franse Legioen]] aan te sluit; daarom moes hy kleintyd begin werk om sy gesin te help onderhou. Op ’n baie vroeë leeftyd het hy as vakleerling by ’n plaaslike skrynwerker gaan werk. Toe dié bankrot speel en besluit om na [[Transvaal]] te emigreer, is Smorenburg saam met hom daarheen. Die vaardighede wat hy destyds geleer het, sou later goed te pas kom. Altyd rusteloos van geaardheid, het Smorenburg op 15-jarige leeftyd in 1887 ná ’n uitval met sy werkgewer (of oom) besluit om by die Transvaalse polisie (die [[ZARP|Zuid-Afrikaansche Rijdende Politie]]) aan te sluit, eers as klerk en later as konstabel. Teen 1895, ten tyde van die [[Jameson-inval]], is hy reeds tot speurder-sersant bevorder en het hy deelgeneem aan ondersoeke na die samesweerders. Saam met 'n offisier het hy op die brandkas van die Reform Committee beslag gelê. Hy was ook behulpsaam met die opruiming van die dinamietontploffing in [[Braamfontein]] op [[19 Februarie]] [[1896]]. (Volgens een bron is hy kort hierna tot sersant bevorder.) Omstreeks 1899 is hy terug Nederland toe vir mediese behandeling omdat ’n dokter in Johannesburg gedreig het om sy een been af te sit weens bloedvergifting ná ’n besering daaraan. Toe die Driejarige Oorlog op [[11 Oktober]] [[1899]] uitbreek, het Smorenburg die hospitaal in [[Arnhem]] verlaat en hom na Transvaal teruggehaas om betyds te wees om aan die gewapende stryd deel te neem. Hy het met ’n skip langs Afrika se ooskus af gereis na [[Mosambiek]] en van daar na die ZAR teruggekeer. Tydens die oorlog is Smorenburg benoem tot kommandant van die tweede [[Hollanderkorps]], wat later onder genl. [[Georges de Villebois-Mareuil]] in die Vrystaat opgetree het, maar Smorenburg het nie goed met die generaal oor die weg gekom nie omdat hy van mening was dat De Villebois Mareuil geen begrip van die omstandighede in Suid-Afrika en oorlogvoering met ongereelde troepe gehad het nie. Op [[19 Maart]] [[1900]] het Smorenburg saam met sy manne uit Pretoria vertrek en tweede dae later op [[Kroonstad]] aangekom. Op 24 Maart het hulle opdrag gekry om die spoorlyn noord van [[Kimberley]] op te blaas. Hulle het oos van [[Boshof]] opgetree. In ’n geveg op [[5 April]] [[1900]] naby [[Boshof]] waarin die Franse generaal gesneuwel het, is Smorenburg en die grootste deel van die Hollanders van die Vreemelingelegioen gevange geneem en na die Deadwood-kamp op Sint Helena verban, een van 5&nbsp;000 [[Boerekrygsgevangenes]] wat in die loop van die oorlog daarheen gestuur.<ref>{{af}} [https://books.google.co.za/books?id=UuK3BgAAQBAJ&pg=PT185&lpg=PT185&dq=andries+smorenburg&source=bl&ots=hoMf_LWYE7&sig=fl2fR41K2WxntT4aBGjgxM0CXCo&hl=af&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=andries%20smorenburg&f=false Ontsnap]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 12 Augustus 2016.</ref> == Ontsnapping van Sint Helena == Vanweë sy rusteloosheid kon hy nie in die krygsgevangekamp aanpas nie. In Desember 1901 het hy vir homself ’n krat gemaak, gemerk “Curios”, “Handle with Care” en “This Side Up”, en homself op die [[Union-Castle-Redery|Union Castle]]-posskip SS Goth, wat onderweg na [[Engeland]] was, “gepos”. Danksy sy skrynwerkersvaardighede het hy 'n houtkrat verander sodat die kant van binne af oop- of toegemaak kon word. Hy het hierdie luike met ysterbande gekamoefleer. In hierdie tyd is aandenkings wat die krygsgevangenes op Sint Helena en elders gemaak het, gereeld na die buiteland uitgevoer. Hy het die krat voorberei deur dit van ’n fiktiewe adres in Stroud, [[Gloucestershire]] te voorsien en dit toe vol klere, [[vuurhoutjie]]s en genoeg kos en water vir 20 dae ter see te pak. Bewapen met ’n rofweg getekende kaart van die hawe in [[Southampton]], het hy op [[21 Desember]] in die krat geklim nadat dit op 20 Desember met die ambulanswa na [[Jamestown, Sint Helena|Jamestown]] gebring is. In die mistige vroeë oggendure het Smorenburg die wagte by die Deadwood-kamp ontglip en daarin geslaag om ongemerk in die krat op een van die skuite in die hawe te klim. Later is die krat met sy ongemaklike insittende in die skeepsruim van die stoomskip Goth wat in die baai voor anker gelê het, gelaai. Hy was 1,87 m lank (volgens 'n ander bron "meer as 2 m"), maar die kis waarin hy weggekruip het, net 1,45 m. Ten spyte van die etikette, is die krat aan boord rondgegooi en omgekeer sodat Smorenburg harsingskudding opgedoen en die meeste van sy watervoorraad verloor het. Nadat hy nie by die volgende rollesing in sy kamp opgedaag het nie, het die kampowerheid sy verdwyning verbind met die geheimsinnige krat en die onlangse vertrek van die Goth. ’n Telegraafkabel wat die jaar vantevore tussen Sint Helena en [[Ascension (eiland)|Ascension]] gelê is, is gebruik om die skip se bestemming te waarsku om op die uitkyk na die verstekeling te wees. Volgens oorlewering het Smorenburg, wat dae lank in ’n gebukkende posisie moes lê, op [[25 Desember|Kersdag]] 1901 te veel van die beknopte omstandighede daarin gehad en glo uitgeroep: “In Vadersnaam, moenie aan die kis raak nie. Ek het genoeg gehad. Staan opsy, ek sal uitkom . . . ek het die afgelope week deur hel gegaan.” Kapt. John Attwoord het hom toe bevry. So het hy ná net vyf dae die aftog geblaas. Luidens ’n ander weergawe het die skip Ascension-eiland op Kersdag bereik en is die ruim geopen om possakke en bagasie te verwyder. Volgens tweede offisier (in ’n ander weergawe die kaptein) John Attwood het een van die matrose 'n figuur in die ruim gewaar wat hy as 'n spook aangesien het. Die gevolg was dat kapt. Eaton Travers al die bagasie deeglik laat ondersoek het. Toe Smorenburg se krat bereik word, het hy benoud van binne af laat hoor: “Stop! I'll come out!” en die daad by die woord gevoeg. Ná ondervraging is Smorenburg weer op 30 Januarie 1902 aan boord van die Gibraltar vanaf Ascension na St. Helena teruggestuur. Aanvanklik is gemeen dat hy swaar gestraf sou word omdat vermoed is dat hy sy parool om die dorp te besoek, verbreek het. Dit was egter nie die geval nie aangesien hy uit die kamp ontsnap het. Hy is van 4 Februarie af in die militêre tronk by Deadwood aangehou en is op 13 Februarie deur 'n krygsraad verhoor. Daarna is hy in die Fort High Knoll-gevangenis aangehou. == Ná die oorlog == Ná die [[Vrede van Vereeniging|vrede]] het hy as timmerman na Johannesburg teruggekeer. Twee jaar later, in 1904, is hy aangestel as inspekteur van lisensies vir openbare voertuie. Hy het ook 'n beëdigde vertaler en vrederegter geword en is bevorder tot hoof van die lisensieafdeling van Johannesburg, waar hy in 1928 met pensioen afgetree het. Hy was lid van die [[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1910)|Arbeidersparty]] en het met die stakende mynwerkers van 1922 gesimpatiseer, maar geen aktiewe rol in die politiek gespeel nie. In 1938 is die [[Dekoratie voor Trouwe Dienst]] aan hom toegeken. Smorenburg is op [[5 Junie]] [[1906]] met Martha Sprong getroud en het twee dogters gehad. == Nadraai == Die Smorenburg-familie het die krat, wat later as die “Christmas Box” bekendgestaan het, van Sint Helena af laat kom en aan ene mej. Anna Smith van die Johannesburgse Museum (Africana-museum) gegee, nou Museum Afrika, waar dit later uitgestal is. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * {{en}} [https://www.geni.com/people/Andries-Smorenburg/6000000020038358389 Genealogiese besonderhede op geni.com]. URL besoek op 12 Augustus 2016. * {{af}} [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2001/05/14/6/4.html ABO-krygsgevangene se ontsnapkis in museum]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Beeld]], 14 Mei 2001. URL besoek op 12 Augustus 2016. * {{en}} [http://jcgrimshaw.blogspot.co.za/2011/03/boer-in-box-1901.html The Boer in the box]. URL besoek op 12 Augustus 2016. * {{af}} [http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-30233.html Boerevryheid.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402020632/http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-30233.html |date= 2 April 2017 }}. URL besoek op 12 Augustus 2016. * {{af}} Claasen, J.P. in Beyers, C.J. (hoofred.). 1987. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel V. Pretoria: [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]]. {{DEFAULTSORT:Smorenburg, Andries}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse immigrante uit Nederland]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse polisiebeamptes]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1872]] [[Kategorie:Sterftes in 1939]] nrinrl5z5iwvig2dmx2edexqwb6ey4f 0 114414 2890095 2539549 2026-04-05T07:47:15Z Aliwal2012 39067 2890095 wikitext text/x-wiki '''Werner Gerd Runge Nel''' (gebore in [[Szczecin|Stettin]], [[Duitsland]] 5 Augustus 1941 - 22 November 2022) was 'n [[Suid-Afrika]]anse [[sanger|bariton]] wat by uitstek internasionale erkenning verwerf het as kunslied- en konsertsanger. Hy word ook algemeen beskou as een van Suid-Afrika se voorste sangleermeesters. Hy het na Suid-Afrika gekom as 'n oorlogswesie in 1948. Nel het saam met [[Kobie van Rensburg]] sang gestudeer aan die [[Noordwes Universiteit|PU vir CHO]]. Nadat hy musiek studeer het, het hy 'n tyd lank in [[Duitsland]] gewoon en internasionaal indruk gemaak as konsertsolis, kunslied en operasanger.<ref>Werner Nel in sy slaap dood, Elretha Britz, Netwek24, 23 November 2022, Opgespoor en besoek op 23 November 2022</ref> Hy het ook reeds by [[Roodepoort]] se stadskouburg opgetree waar gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaars soos onder andere die sopraan [[Mimi Coertse]], die tenoor [[Deon van der Walt]], Oystein Liltved, Otto Maidi, die mezzo-sopraan [[Sibongile Khumalo]], die bariton [[Hans van Heerden]], die sopraan [[Marita Napier]], die tenoor [[Manuel Escorcio]], die Alma musiektrio en die pianiste [[Ben Schoeman (pianis)|Ben Schoeman]], Francois du Toit en [[Petronel Malan]] opgetree het.<ref>https://www.roodepoorttheatre.com/about-us/ Opgespoor en besoek op 24 Mei 2020</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nel, Werner}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse operasangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] ginvwymb1vn4bz8s8x7squpnk26i86g 0 115680 2889989 2871979 2026-04-04T15:19:50Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Fingerprint_(4045876833).jpg" met "Sultan_Kösen_Fingerprint_(4045876833).jpg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Added depi 2889989 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Guinness World Records''}} {{Boek | titel = ''Guinness World Records'' | subtitel = | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | outeur = Craig Glenday (redakteur)<ref>{{cite web |url=http://www.guinnessworldrecords.com/corporate/about_us_5.aspx |title=Corporate |publisher=Guinness World Records |access-date=19 Oktober 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180829102723/http://www.guinnessworldrecords.com/corporate/about_us_5.aspx |archive-date=29 Augustus 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | omslagontwerp = Simon Jones | land = | taal = [[Engels]], [[Arabies]], [[Bulgaars]], [[Chinees]], [[Kroaties]], [[Tsjeggies]], [[Deens]], [[Nederlands]], [[Estnies]], [[Filippyns]], [[Fins]], [[Frans]], [[Duits]], [[Grieks]], [[Hebreeus]], [[Hongaars]], [[Yslands]], [[Italiaans]], [[Japannees]], [[Koreaans]], [[Lets]], [[Noors]], [[Persies]], [[Pools]], [[Portugees]], [[Roemeens]], [[Russies]], [[Slowaaks]], [[Sloweens]], [[Spaans]], [[Sweeds]] en [[Turks]] | reeks = Jaarboek | onderwerp = wêreldrekords | genre = verwysing | uitgewer = Jim Pattison Group | uitgewingsdatum = 10 November 1951 | medium = Boek, Televisie | bladsye = | grootte_gewig = | oplage = | isbn = | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} [[Lêer:Sultan Kösen Fingerprint (4045876833).jpg|duimnael|links|Sultan Kösen (van Turkye) is sedert 17 September 2009 die langste steeds lewende persoon op aarde.]] [[Lêer:Lucky Diamond Rich face.jpg|duimnael|links|Lucky Diamond Rich is "die wêreld se mees getatoeëerde persoon", met tatoeëermerke oor sy hele lyf. Hy hou die Guinness-wêreldrekord seder 2006 en is 100% getatoeëer.]] '''''Guinness World Records''''', sedert sy ontstaan in 1955 tot 1998 bekend as '''''The Guinness Book of World Records''''', is 'n [[Naslaanwerk|verwysingsboek]] wat jaarliks gepubliseer word, met 'n lys van alle wêreldrekords en nasionale rekords, van menslike prestasies sowel as die uiterstes van die natuurlike wêreld. Met die 2016-uitgawe is dit nou in sy 62ste jaar van publikasie. Die internasionale franchise het uitgebrei buite die gedrukte weergawe om ook 'n TV-reeks en museums in te sluit. Die gewildheid van die franchise het daartoe gelei dat ''Guinness World Records'' steeds die primêre internasionale gesag op die katalogisering en die verifikasie van 'n groot aantal wêreldrekords is; die organisasie het amptelike rekordbeoordelaars in diens wat gemagtig is om die egtheid van die opstel en verbetering van rekords te verifieer.<ref name="faq">[https://web.archive.org/web/20120124172127/http://www.guinnessworldrecords.com/faq.aspx "Frequently Asked Questions"].</ref> == Geskiedenis == Op 10 November 1951 het sir Hugh Bewer, destyds die besturende direkteur van Guinness Breweries,<ref>[http://guinness.book-of-records.info/history.html "The History of the Book"].</ref> op 'n jagtog vertrek na die North Slob [[:en:North Slob|{{en}}]], by die Slaneyrivier in County Wexford, [[Ierland]]. Nadat hy 'n goue kiewiet misgeskiet het, het hy in 'n argument betrokke geraak oor watter die vinnigste wildvoël in [[Europa]] is, die goue kiewiet of die rooifisant. (Dit is die kiewiet).<ref>Fionn Davenport (2010).</ref>) Daardie aand in Castlebridge House, het hy besef dat dit onmoontlik was om, selfs met verwysingsboeke, te bevestig of die goue kiewiet Europa se vinnigste voël was.<ref>[https://web.archive.org/web/20070701200438/http://freespace.virgin.net/james.robertson/history2.htm "Early history of Guinness World Records"]. 2005. p. 2</ref><ref>Cavendish, Richard (Augustus 2005).</ref> Bewer het geweet dat daar talle ander onbeantwoorde vrae moes wees, wat tot laatnag in kroeë in die hele Ierland en die buiteland bespreek is, maar daar was geen boek ter die wêreld wat hierdie argumente oor rekords kon oplos nie. Hy het toe besef dat 'n boek wat al die antwoorde op dié soort vrae kan verskaf, uiters suksesvol behoort te wees.<ref>''Guinness World Records 2005''.</ref> Bewer se idee het 'n werklikheid geword toe 'n werknemer by Guinness, Christopher Chataway, sy universiteitsvriende Norris en Ross McWhirter, wat 'n feite- of speuragentskap in Londen bedryf het, voorgestel het. Die broers het die opdrag gekry om ''The Guinness Book of Records'' op te stel in Augustus 1954. 'n Duisend eksemplare is gedruk en gratis weggegee.<ref>[http://spyhunter007.com/spy_guinness_book_history.htm "Guinness Book History 1950 – Present"]. ''spyhunter007.com''.</ref> Ná die stigting van The Guinness Book of Records by 107 Fleet Street, is die eerste 198-bladsyuitgawe op 27 Augustus 1955 uitgegee, wat na die top van die Britse besteverkoperlys geklim het teen Kersfees. Bewer het gesê: "Dit was 'n bemarkingspromosie – dit was nie veronderstel om 'n geldmaker te wees nie". Die volgende jaar is dit van stapel gestuur in die VSA, en 70&nbsp;000 kopieë is verkoop. Sedertdien het ''Guinness World Records'' 'n huishoudelike naam geword en die globale leier geword wat wêreldrekords betref. Die boek het self ook 'n wêreldrekord behaal, as die besverkoper kopieregboek van alle tye., met verkope van meer as 100 miljoen eksemplare in 100 verskillende lande en 37 tale,<ref>[http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/best-selling-copyright-book/ "Best-selling annual publication"].</ref><ref>Watson, Bruce (Augustus 2005).</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{en}} [http://www.guinnessworldrecords.com/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Niefiksie]] [[Kategorie:Rekords]] hotfc61ro0wryagc7ozka8qgl5pwrfn 0 119842 2890096 2490654 2026-04-05T07:49:44Z Aliwal2012 39067 2890096 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Nel kan wees:''' * [[Cornelis Vermaak Nel]], (* 1876 – 1936), predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk * [[Elias P. Nel]], (* 1954 –), Afrikaanse skrywer van kontreiverhale * [[Fred Nel]], Suid-Afrikaanse rolprentregisseur * [[Gert Vlok Nel]], (* 1963 –), Afrikaanse sanger en liedjieskrywer * [[Lofty Nel]], (* 1935 – † 2016), voormalige Springbokrugbyspeler * [[Nel Swart]], (* 1928 – † 2005), Afrikaanse skrywer * [[Paul Nel]], (* 1867 – † 1943), predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk * [[Phil Nel]], (* 1902 – † 1984), Springbokrugbyspeler en agttiende Springbokkaptein * [[Riana Nel]], (* 1981 –), Suid-Afrikaanse sangeres van geestelike liedjies * [[Ricus Nel]], (* 1979 –), Afrikaanse musikant en sanger * [[Ronel Nel]], (* 1964 – † 2020), Suid-Afrikaanse skrywer * [[Thijs Nel]], (* 1943 - † 2020), kunstenaar, dramaturg en skrywer * [[Vidius Nel]], (* 1924 – † 2007), predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk * [[Werner Nel]], (* 1941 Stettin, Duitsland – † 2022), Suid-Afrikaanse bariton * [[WP Nel]], (* 30 April 1986), Suid-Afrikaansgebore Skotse rugbyspeler {{Van}} [[Kategorie:Vanne]] [[Kategorie:Afrikaanse vanne]] 5buhtugvk2iylpz6a6yhvr8srgeskrl 2890097 2890096 2026-04-05T07:53:56Z Aliwal2012 39067 2890097 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Nel''' is 'n Afrikaanse [[van]]. Persone met hierdie van is: * [[Cornelis Vermaak Nel]], (* 1876 – 1936), predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk * [[Elias P. Nel]], (* 1954 –), Afrikaanse skrywer van kontreiverhale * [[Fred Nel]], Suid-Afrikaanse rolprentregisseur * [[Gert Vlok Nel]], (* 1963 –), Afrikaanse sanger en liedjieskrywer * [[Lofty Nel]], (* 1935 – † 2016), voormalige Springbokrugbyspeler * [[Nel Swart]], (* 1928 – † 2005), Afrikaanse skrywer * [[Paul Nel]], (* 1867 – † 1943), predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk * [[Phil Nel]], (* 1902 – † 1984), Springbokrugbyspeler en agttiende Springbokkaptein * [[Riana Nel]], (* 1981 –), Suid-Afrikaanse sangeres van geestelike liedjies * [[Ricus Nel]], (* 1979 –), Afrikaanse musikant en sanger * [[Ronel Nel]], (* 1964 – † 2020), Suid-Afrikaanse skrywer * [[Thijs Nel]], (* 1943 – † 2020), kunstenaar, dramaturg en skrywer * [[Vidius Nel]], (* 1924 – † 2007), predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk * [[Werner Nel]], (* 1941 Stettin, Duitsland – † 2022), Suid-Afrikaanse bariton * [[WP Nel]], (* 30 April 1986), Suid-Afrikaansgebore Skotse rugbyspeler {{Van}} [[Kategorie:Vanne]] [[Kategorie:Afrikaanse vanne]] 403qkdiul246grr31lwcgpklje3bakh 2890099 2890097 2026-04-05T07:59:08Z Aliwal2012 39067 2890099 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Nel''' is 'n Afrikaanse [[van]]. Persone met hierdie van is: * [[Cornelis Vermaak Nel]], (* 1876 – 1936), predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk * [[Elias P. Nel]], (* 1954 –), Afrikaanse skrywer van kontreiverhale * [[Fred Nel]], Suid-Afrikaanse rolprentregisseur * [[Gerrie Nel]], (* 1961 –), Suid-Afrikaans advokaat en aanklaer * [[Gert Vlok Nel]], (* 1963 –), Afrikaanse sanger en liedjieskrywer * [[Lofty Nel]], (* 1935 – † 2016), voormalige Springbokrugbyspeler * [[Nel Swart]], (* 1928 – † 2005), Afrikaanse skrywer * [[Paul Nel]], (* 1867 – † 1943), predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk * [[Phil Nel]], (* 1902 – † 1984), Springbokrugbyspeler en agttiende Springbokkaptein * [[Riana Nel]], (* 1981 –), Suid-Afrikaanse sangeres van geestelike liedjies * [[Ricus Nel]], (* 1979 –), Afrikaanse musikant en sanger * [[Ronel Nel]], (* 1964 – † 2020), Suid-Afrikaanse skrywer * [[Thijs Nel]], (* 1943 – † 2020), kunstenaar, dramaturg en skrywer * [[Vidius Nel]], (* 1924 – † 2007), predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk * [[Werner Nel]], (* 1941 Stettin, Duitsland – † 2022), Suid-Afrikaanse bariton * [[WP Nel]], (* 30 April 1986), Suid-Afrikaansgebore Skotse rugbyspeler {{Van}} [[Kategorie:Vanne]] [[Kategorie:Afrikaanse vanne]] psnghqszdb5jdjf4bdhk47zapetno35 0 123213 2890100 2624461 2026-04-05T08:12:30Z Aliwal2012 39067 /* Loopbaan */ 2890100 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Gerrie Nel | bynaam = | beeld = Gerrie Nel on BackaBuddy.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Gerhard C. Nel | geboortedatum = [[1961]] | geboorteplek = [[Suid-Afrika]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}}ner | beroep = [[Advokaat]] | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Gerhard C. "Gerrie" Nel''' (* [[1961]])<ref>{{cite web |url=https://www.nzz.ch/panorama/der-grosse-verlierer-im-pistorius-verfahren-1.18382415 |title=Der grosse Verlierer im Pistorius-Verfahren |access-date=4 Julie 2017 |format=Koerantartikel |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002233615/https://www.nzz.ch/panorama/der-grosse-verlierer-im-pistorius-verfahren-1.18382415 |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[advokaat]] wat bekendheid verwerf het vir sy rol as staatsaanklaer in diens van die [[Nasionale Vervolgingsgesag]] (NVG).<ref name="enca">{{cite web |url=https://www.enca.com/media/video/gerrie-nel-se-nuwe-loopbaan |title=Gerrie Nel se nuwe loopbaan |access-date=4 Julie 2017 |format=Video |work=eNCA |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704194333/https://www.enca.com/media/video/gerrie-nel-se-nuwe-loopbaan |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pretoriafm.co.za/fokus-2-februarie-2017/ |title=FOKUS – 2 FEBRUARIE 2017 |access-date=4 Julie 2017 |format=Klank |work=[[Pretoria FM]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002233632/http://www.pretoriafm.co.za/fokus-2-februarie-2017/ |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hy was voorheen hoof van die [[Direktoraat van Spesiale Operasies]], ook bekend as die Skerpioene.<ref name="mg" /> Nel het in Desember 2016 by die NVG bedank en is tans hoof van [[AfriForum]] se burgerlike ondersoekeenheid.<ref name="enca" /> Weens sy vasberadenheid in die hofsaal word hy "bulhond" genoem; hy word gereeld aan moeilike en hoëprofielgevalle toegewys.<ref>{{cite news |last1=Jamieson |first1=Alastair |last2=Simpson |first2=Cheryll |title=How 'Pit Bull' Lawyer Gerrie Nel Is Tearing Pistorius Apart |url=http://www.nbcnews.com/storyline/pistorius-trial/how-pit-bull-lawyer-gerrie-nel-tearing-pistorius-apart-n77101 |access-date=14 Mei 2014 |newspaper=NBC News |date=11 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028054144/https://www.nbcnews.com/storyline/pistorius-trial/how-pit-bull-lawyer-gerrie-nel-tearing-pistorius-apart-n77101 |archive-date=28 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Skiti |first1=Sabelo |last2=Govender |first2=Prega |title=Legal titans square up for murder case world is watching |url=http://www.timeslive.co.za/local/2014/03/03/legal-titans-square-up-for-murder-case-world-is-watching |access-date=16 Mei 2014 |newspaper=Times LIVE |date=3 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115636/http://www.timeslive.co.za/local/2014/03/03/legal-titans-square-up-for-murder-case-world-is-watching |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Loopbaan == Nel het in 1979 aan die [[Hoërskool Piet Potgieter]] in [[Potgietersrus]] gematrikuleer<ref>{{af}} {{cite news|last=Lourens|first=Charmaine|title=Gerrie Nel 'n ou bekende|url=http://www.looklocal.co.za/looklocal/content/en/polokwane/polokwane-news-general?oid=8208675&sn=Detail&pid=4730479&Gerrie-Nel--n-ou-bekende|accessdate=13 Mei 2014|work=looklocal|date=13 Maart 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140513182313/http://www.looklocal.co.za/looklocal/content/en/polokwane/polokwane-news-general?oid=8208675&sn=Detail&pid=4730479&Gerrie-Nel--n-ou-bekende|archivedate=13 Mei 2014 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Cowell |first=Alan |title=Pistorius Versus the Pit Bull: Fierce Prosecutor Shares Stage |url=https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/africa/pistorius-murder-trial.html |access-date=13 Mei 2014 |newspaper=[[The New York Times]] |date=13 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125929/https://www.nytimes.com/2014/04/14/world/africa/pistorius-murder-trial.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=Carstens>{{cite news |last=Carstens |first=Sonja |title='Bulhond'-Gerrie 'n gunsteling onder kleintjies |url=http://www.rapport.co.za/Nuus/Nuus/Bulhond-Gerrie-n-gunsteling-onder-kleintjies-20140412 |access-date=13 Mei 2014 |newspaper=Rapport |date=13 April 2014 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514025034/http://www.rapport.co.za/Nuus/Nuus/Bulhond-Gerrie-n-gunsteling-onder-kleintjies-20140412 |archive-date=14 Mei 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en daarna aan die [[Universiteit van Pretoria]] in die regte studeer.<ref>{{cite news |last=England |first=Andrew |title=Gerrie Nel, Pistorius's pit bull prosecutor |url=http://www.ft.com/cms/s/0/29f1eef6-c491-11e3-8dd4-00144feabdc0.html#axzz31fozYBCX |access-date=14 Mei 2014 |newspaper=[[Financial Times]] |date=18 April 2014 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916061652/http://www.ft.com/cms/s/0/29f1eef6-c491-11e3-8dd4-00144feabdc0.html#axzz31fozYBCX |archive-date=16 September 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Nel het in 1984 as aanklaer begin werk.<ref name=Carstens/> Hy was 'n junior-aanklaer in die verhoor van [[Clive Derby-Lewis]] en [[Janusz Waluś]], waar albei skuldig bevind is van die moord op die anti-[[apartheid]]saktivis [[Chris Hani]] in 1993.<ref name=Carstens/><ref name=Sowetan>{{cite news |title=Pistorius case: Nel a prosecutor with the 'golden touch' |url=http://www.sowetanlive.co.za/news/2014/02/20/pistorius-case-nel-a-prosecutor-with-the-golden-touch |access-date=13 Mei 2014 |newspaper=[[The Sowetan]] |date=20 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213003954/http://www.sowetanlive.co.za/news/2014/02/20/pistorius-case-nel-a-prosecutor-with-the-golden-touch |archive-date=13 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hy was [[Gauteng]] se streekshoof van die NVG se [[Direktoraat van Spesiale Operasies]] (Skerpioene) sake-eenheid vanaf die stigting in 1999 tot die ontbinding in 2009.<ref name=Sowetan/> Nel het in 2010 die vervolging in die verhoor van die voormalige nasionale polisiekommissaris en [[Interpol]]-president [[Jackie Selebi]], wie in 2010 aan korrupsie skuldig bevind is, gelei.<ref name=Sowetan/> In 2012 het hy ter erkenning van sy werk in die Selebi-saak twee toekennings ontvang. Hy is deur die plaaslike vereniging van staatsadvokate as aanklaer van die jaar aangewys en het 'n spesiale prestasieprys van die Internasionale Vereniging van Aanklaers vir sy "vurige strewe na die visie van die Nasionale Vervolgingsgesag se ideale om geregtigheid in die samelewing te bereik" ontvang.<ref name=Sowetan/><ref>{{cite web |title=IAP Awards – 2012 Bangkok, Thailand |url=http://www.iap-association.org/About/IAP-Awards/Roll-of-Honour-1996-2013/2012-Bangkok,-Thailand |publisher=IAP |access-date=13 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125943/https://www.iap-association.org/About/IAP-Awards/Roll-of-Honour-1996-2013/2012-Bangkok,-Thailand |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last=Samodien |first=Leila |title=Advocate who put Selebi behind bars wins global award |url=http://www.iol.co.za/the-star/advocate-who-put-selebi-behind-bars-wins-global-award-1.1314398#.U3IzYoGSyyg |access-date=13 Mei 2014 |newspaper=IOL |date=8 Junie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924141025/http://www.iol.co.za/the-star/advocate-who-put-selebi-behind-bars-wins-global-award-1.1314398 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nel was die hoofaanklaer in die 2014-verhoor van [[Oscar Pistorius]] vir die moord op [[Reeva Steenkamp]] en verskeie vuurwapenverwante aanklagte.<ref>{{cite news |last=Smith |first=David |title=Key players in the Oscar Pistorius trial |url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/28/key-players-oscar-pistorius-trial |access-date=13 Mei 2014 |newspaper=The Guardian |date=28 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426184233/https://www.theguardian.com/world/2014/feb/28/key-players-oscar-pistorius-trial |archive-date=26 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=INFOGRAPHIC: The State vs Oscar Pistorius |url=http://www.news24.com/Multimedia/South-Africa/INFOGRAPHIC-The-State-vs-Oscar-Pistorius-20140302 |access-date=11 Maart 2014 |publisher=News24 |date=2 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125943/https://www.news24.com/Multimedia/South-Africa/INFOGRAPHIC-The-State-vs-Oscar-Pistorius-20140302 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Oscar Pistorius trial: Key players |url=http://www.bbc.com/news/world-africa-26386952 |access-date=13 Mei 2014 |newspaper=BBC News |date=3 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207053204/https://www.bbc.com/news/world-africa-26386952 |archive-date=7 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Arrestasie == Nel is in Januarie 2008 by sy huis in Pretoria voor sy vrou en kinders deur 'n groep van 20 polisiebeamptes in hegtenis geneem op aanklagte van bedrog, regsverydeling en meineed.<ref name="mg">{{cite web |url=https://mg.co.za/article/2008-01-14-charges-against-gerrie-nel-withdrawn |title=Charges against Gerrie Nel withdrawn |access-date=4 Julie 2017 |format=Nuusberig |work=[[Mail & Guardian]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002233533/https://mg.co.za/article/2008-01-14-charges-against-gerrie-nel-withdrawn |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die aanklagte is kort daarna in die Pretoriase streekshof teruggetrek.<ref name="mg" /><ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/oscar-pistorius-trial-who-gerrie-nel-lawyer-golden-touch-out-convict-bladerunner-1438818 |title=Oscar Pistorius Trial: Who is Gerrie Nel, the Lawyer 'with the Golden Touch' out to Convict Bladerunner? |publisher=International Business Times Online |date=4 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009125937/https://www.ibtimes.co.uk/oscar-pistorius-trial-who-gerrie-nel-lawyer-golden-touch-out-convict-bladerunner-1438818 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Bedanking uit die Nasionale Vervolgingsgesag == Drie dae voor Nel se bedanking uit die NVG het die hoof van die NVG, Shaun Abrahams, 'n ondersoek gelas na Gerrie Nel en ander senior staatsaanklaers in verband met bewysstukke wat kwansuis vervals sy.<ref>{{cite web |url=http://praag.co.za/?p=42603 |title=Ondersoek teen Gerrie Nel geopen net drie dae voor hy na Afriforum is |access-date=4 Julie 2017 |format=Nuusberig |work=[[Praag (webwerf)|Praag]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908164956/http://praag.co.za/?p=42603 |archive-date=8 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Stoei == Nel het eens op 'n provinsiale vlak in [[stoei]] meegeding.<ref name=Carstens/><ref>{{en}} {{cite book|last=Basson|first=Adriaan|authorlink=Adriaan Basson|title=Finish & Klaar: Selebi's Fall from Interpol to the Underworld|date=2010|publisher=Tafelberg|location=[[Kaapstad]]|isbn=9780624049395}}</ref> Hy onderrig kinders in stoei in die aande.<ref>{{cite news |title=Gerrie Nel teaches kids wrestling |url=http://www.iol.co.za/news/crime-courts/gerrie-nel-teaches-kids-wrestling-1.1675220#.U3JaU4GSyyg |access-date=13 Mei 2014 |newspaper=IOL |date=13 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924105535/http://www.iol.co.za/news/crime-courts/gerrie-nel-teaches-kids-wrestling-1.1675220 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Toekennings == * 2012 – Vereniging van Staatsadvokate Ukugqwesa Aanklaer van die Jaar * 2012 – Internasionale Vereniging van Aanklaers Spesiale Prestasie == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Nel, Gerrie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse advokate]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse stoeiers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] f168jklw3ijzecxaa0m8dugytrcut11 2 138729 2890049 2353905 2026-04-04T19:38:45Z CommonsDelinker 1161 "Reading_in_the_Crootch_or_Krotol_language.wav" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Crootch|]] 2890049 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; border: solid #6ef7a7 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width:238px;background:#c5fcdc;" | style="width: 45px; height: 45px; background: #6ef7a7; text-align: center; font-size: 12pt;" | '''<b>kro-N</b>''' | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em;" | Ina-tonk'yoshug '''satuma''' baazdul-don '''Krotol'-do''' shegami. |}</div> [[File:Эниси Лисика (2019). Eniisi Lisika (2019).png|thumb|Ищите меня тут / Look for me here (''Na kultar nokhlu gau''): https://ru.wikipedia.org/wiki/Участник:Eniisi_Lisika).]] b87pb1h16ka8hcgjksuv2gttsio5vu6 1 146223 2889992 1703622 2026-04-04T15:39:38Z SpamHunters 107387 /* Einde */ nuwe afdeling 2889992 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Einde == ORganisatie stopgeset eind 2024 [[Gebruiker:SpamHunters|SpamHunters]] ([[Gebruikerbespreking:SpamHunters|kontak]]) 15:39, 4 April 2026 (UTC) 9lc29whvj8vdkqw2oaion1s77z10b71 0 213493 2889975 2778253 2026-04-04T14:50:38Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889975 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Shaquille O'Neal | Beeld = Shaquille O'Neal October 2017 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Shaquille O'Neal in 2011 | Geboortenaam = Shaquille Rashaun O'Neal | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1972|3|6}} | Geboorteplek = Newark, New Jersey | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Basketbalspeler, akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = 1993–2001; 2017 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0641944 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Shaquille O'Neal''' (gebore 6 Maart 1972) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] afgetreede [[basketbal|basketbalspeler]], akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Kazaam'' (1996), ''Steel'' (1997), ''Scary Movie 4'' (2006), en ''The Lego Movie'' (2014). == Filmografie == === Rolprente === * 1996: ''Kazaam'' * 1997: ''Steel'' * 2004: ''The Year of the Yao'' * 2006: ''Scary Movie 4'' * 2012: ''Man in the Glass: The Dale Brown Story'' * 2014: ''The Lego Movie'' * 2018: ''Uncle Drew'' * ''First of July'' === Televisiereekse === * 1988: ''Inside the NBA'' * 1988: ''The NBA on TNT'' * 1997: ''Sports Theater with Shaquille O'Neal'' * 2003: ''Season Pass'' * 2004: ''Off Topic with Carlos Watson'' * 2005: ''Shaquille'' * 2007: ''Shaq's Big Challenge'' * 2008: ''NBA Gametime'' * 2009: ''Shaq vs'' * 2011: ''Inside West Coast Customs'' * 2011: ''Open Court'' * 2013: ''Upload with Shaquille O'Neal'' * 2014: ''Gaming Show (In My Parents Garage)'' * 2015: ''Highston'' * 2016: ''The Dunk King'' * 2016: ''Objectified'' * 2017: ''Carpool Karaoke'' * 2018: ''Poetry in America with Elisa New'' * 2018: ''Shaq Talk'' * ''Untitled Baron Davis Project'' === Televisierolprente === * 1993: ''Sports Illustrated for Kids: Slam Dunk, Home Run, Touchdown TV Sports Quiz'' * 1995: ''Time Out with Shaquille O'Neal'' * 1999: ''The Story of Fathers & Sons'' * 2001: ''Teen Choice Presents: Teenapalooza'' * 2005: ''The ESPY Nomination Show'' * 2006: ''The JammX Kids All Star Dance Special'' * 2009: ''The Love Shaq'' * 2015: ''2015 NBA All Star All Style'' * 2015: ''Roast of Justin Bieber Pre-Show'' * 2015: ''Shaq Inq'' * 2015: ''SEC Storied'' * 2016: ''Surprise! Instant Xmas Carol!'' * 2017: ''NBA Talent Challenge'' * 2018: ''Future of Flight'' * 2018: ''Shaq Does Shark Week'' === Video's === * 1998: ''Master P Feat. Fiend, Silkk the Shocker, Mia X & Mystikal: Make 'Em Say Uhh!'' * 1999: ''Dr. Dre Feat. Snoop Dogg: Still D.R.E.'' * 2001: ''311: Enlarged to Show Detail 2'' * 2001: ''Aaron Carter: Aaron's Party - Live in Concert!'' * 2003: ''Shaq's All Star Comedy Roast 2'' * 2004: ''DJ Domination: World Domination'' * 2006: ''Born to Ball: On the Hardwood'' * 2009: ''1st Annual Shorty Awards'' * 2014: ''NBA 2kTV'' * 2016: ''Maroon 5: Don't Wanna Know'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0641944|Shaquille O'Neal}} * {{Twitter|Shaq|Shaquille O'Neal}} * {{Facebook|Shaq|Shaquille O'Neal}} * {{Instagram|shaq|Shaquille O'Neal}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oneal, Shaquille}} [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse Vrymesselaars]] 8vt437k2ml2lwb0lg8f6pi66qkj5oln 1 222205 2890013 2888594 2026-04-04T18:08:27Z ~2026-20836-97 205736 Megan fox 2890013 wikitext text/x-wiki }.Megan fox’s April’s new 6 gd5dk317fz7ymilnnfqb47xwaiol2zq 2890014 2890013 2026-04-04T18:08:58Z NDG 194115 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-20836-97|~2026-20836-97]] ([[User talk:~2026-20836-97|talk]]) to last version by ~2026-19516-62: test edits, please use the sandbox 2888594 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2890015 2890014 2026-04-04T18:09:33Z ~2026-20836-97 205736 /* Megan fox */ nuwe afdeling 2890015 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Megan fox == April o”Neil [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-20836-97|&#126;2026-20836-97]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-20836-97|talk]]) 18:09, 4 April 2026 (UTC) bv3mz4jm0jprnbpkede0mvutavzazb6 2890017 2890015 2026-04-04T18:10:14Z ~2026-20836-97 205736 /* Megan fox’s */ nuwe afdeling 2890017 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Megan fox == April o”Neil [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-20836-97|&#126;2026-20836-97]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-20836-97|talk]]) 18:09, 4 April 2026 (UTC) == Megan fox’s == Megan [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-20836-97|&#126;2026-20836-97]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-20836-97|talk]]) 18:10, 4 April 2026 (UTC) 1e74mffbfqbr8ev5e3894453b9c5hbf 2890022 2890017 2026-04-04T18:25:13Z Tanbiruzzaman 162791 Wysigings deur [[Special:Contributions/~2026-20836-97|~2026-20836-97]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:NDG|NDG]] 2888594 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 227504 2890113 2889553 2026-04-05T10:56:43Z Aliwal2012 39067 (2de para) program is herroep-->hervat. Op aanbeveling van Burgert 2890113 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Rockwell B-1 Lancer |subsjabloon= |beeld=Lêer:B-1B over the pacific ocean.jpg |byskrif=<center>'n B-1B oor die [[Stille Oseaan]]</center> |tipe= Bomwerper |vervaardiger= Rockwell International |ontwerper= |eerste vlug=B-1A: 23 Des 1974 (''prototipe'')<br />B-1B: 18 Okt 1984 (''sien teks'') |bekendstelling= |vrygestel= 1 Oktober 1986 |onttrek= |status= In gebruik |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Lugmag]] |meer gebruikers= |vervaardig= 1973–1974, 1983–1988 |aantal gebou= B-1A: 4 <br />B-1B: 100 |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Rockwell B-1 Lancer''' is 'n [[Supersoniese snelheid|supersoniese]], swaaivlerk, langafstand-strategiese [[bomwerper]] wat kernwapens dra. Dit is ontwikkel uit 'n 1965-spesifikasie van die [[Amerikaanse Lugmag]] vir 'n hoëspoedbomwerper wat op lae hoogtes kan funksioneer om die [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52 Stratofortress]] te vervang. Konstruksie van die eerste prototipe het in laat-1972 begin en die prototipe het wel op 23 Desember 1974 gevlieg. Teen die einde van Junie 1977 het nog drie prototipes reeds 118 vlugte onderneem en 646 vliegure is aangeteken. As gevolg van kostes wat eksponensieel toegeneem het, is die projek in 1977 gekanselleer. Tog het toetsvlugte met die prototipes voortgeduur tot in 1981. Na militêre en politieke ingryping op hoë vlak is die program deur die [[Ronald Reagan|Reagan-administrasie]] in 1982 hervat. Die nuwe verbeterde produksiemodel het op 18 Oktober 1984 sy nooiensvlug voltooi en was bekend as model B-1B. Die B-1B het van die B-1A verskil; dit het oor verbeterde lugvaartelektronika aanboord beskik, die onderstel is versterk, dit het oor uitskietstoele beskik (B-1A het 'n ontsnappingshok gehad) en kon wapens buite die [[vliegtuig]] dra. Die eerste B-1B is aan die Dyess Lugmagbasis in [[Texas]] afgelewer in Junie 1985 en op 1 Oktober 1986 as operasioneel verklaar. Die laaste van die 100 B-1B's is op 2 Mei 1988 afgelewer en het elk VS$200 miljoen gekos. Die Rockwell B-1 Lancer is die laaste strategiese bomwerper met 'n lang togafstand wat gebou is. Dit kan meeste vyandige verdedigingstelsels binnedring en is die ruggraat van die Amerikaanse langtogafstand-bomwerpermag. Dit kan groot vragte dra van 'n verskeidenheid wapens en dit blitsvinnig aflewer of vuur; feitlik enige plek op die aarde op kort kennisgewing. Die B-1 gebruik korter aanloopbane as die B-52, kan laer vlieg en is vinniger as die B-52, dit dra twee keer die bomvrag van die B-52 en het 'n kleiner [[radar]]profiel as die B-52. Die deurlopende ''Conventional Mission Upgrade Program'' verseker dat die B-1 se vermoëns voortdurend verbeter. Dit verbeter die vliegtuig se akkuraatheid en vermoë om te oorleef deur die ''slim'' wapens en ander wapens en die aanboord teenmaatreëls te integreer. Die B-1B se AN/ALQ 161A verdedigingsavionikastelsel bespeur outomaties enige radarbedreiging, insluitende [[missiele]] wat die vliegtuig van agteraf aanval. Dit sal self besluit watter teenmaatreëls toegepas moet word bv. of ''chaff'' (metaalstrokies) of fakkels uitgeskiet moet word en of daar elektroniese storing van seine moet plaasvind. Die [[Sowjetunie]] het die [[Toepolef Tu-160]] ontwikkel as teenvoeter vir die B-1. == Tegniese besonderhede == [[File:Rockwell B-1 Lancer dimensions from TO 00-105E-9.jpg|regs|350px|B-1A orthographic projection]] [[File:B1 Cockpit.JPG|duimnael|B-1B vliegdek |alt=A flightdeck, dominated by a mix of new and analogue instruments.]] [[File:B-1 Lancer bomb bay.jpg|duimnael|regs|B-1B se voorste bomruimte, toegerus met 'n roterende lanseerder]] {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Rockwell B-1B Lancer: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motors | 4 |- | Tipe motor | [[Straalmotor]] |- | Vervaardiger | General Electric F-101-GE-102 turbowaaier met [[nabrander]] |- | Kraglewering per motor | 13&nbsp;974 kg stukrag |- | Vlerkspan | 41,8 m |- | Lengte | 44,5 m |- | Hoogte | 10,4 m |- | Vlerkoppervlakte | 181,0 m² |- | Maks. opstygmassa | 216&nbsp;558 kg |- | Maks. snelheid | 1&nbsp;448 km/h |- | Operasionele hoogte | 9&nbsp;150 m |- | Togafstand | 9&nbsp;654 km met eksterne tenks |- | Klimvermoë | 28,86 m per sekonde |- | Bewapening | Maksimum bomvrag van 34&nbsp;050 kg<br/>kernwapens of konvensioneel |} == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} [[Kategorie:Bomwerpers]] j17zb4bxmoiprfp7c5eipx0pjmhgdoz 1 230069 2890114 2889537 2026-04-05T10:58:02Z Aliwal2012 39067 /* Rockwell B-1 Lancer is herroep? */ Antwoord 2890114 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Rockwell B-1 Lancer is herroep? == Hi kollegas, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jul mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:33, 2 April 2026 (UTC) :Ja, ek sou sê die program is hervat. ~ Burgert (kontak) 10:48, 5 April 2026 (UTC) [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:58, 5 April 2026 (UTC) iydl483wj7jc0e1vsstkd7px0cr6rtx 2890115 2890114 2026-04-05T10:59:20Z Aliwal2012 39067 /* Rockwell B-1 Lancer is herroep? */ antwoord was elders geplaas 2890115 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Rockwell B-1 Lancer is herroep? == Hi kollegas, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jul mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:33, 2 April 2026 (UTC) :Ja, ek sou sê die program is hervat. ~ antwoord van Burgert 10:48, 5 April 2026 (UTC) prqa20coo8r12tsl06e4civhdl9xgyn 0 282683 2890103 2847449 2026-04-05T09:35:05Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890103 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam=P.180 Avanti |beeld=Beeld:Piaggio P-180 Avanti Rennes 2010 (cropped).jpg |byskrif=<center>'n Piaggio P-180 Avanti Rennes, 2010</center> |tipe=Besigheids[[passasiersvliegtuig]]<!--Executive transport--> |vervaardiger=Piaggio Aero |ontwerper=Alessandro Mazzoni |eerste vlug=23 September 1986 |bekendstelling= |vrygestel=30 September 1990 |onttrek= |status=Aktief, in produksie |hoofgebruiker=Italiaanse Lugmag |meer gebruikers=Italiaanse Leër<br/> Italiaanse Vloot<br/>Avantair (gestaak in 2013) |vervaardig=1986–tans |aantal gebou=236 (Okt 2018)<ref name=Flight12oct2018>{{cite news |url= https://www.flightglobal.com/news/articles/nbaa-business-jet-designs-that-changed-the-industry-452471/ |title= NBAA: Business jet designs that changed the industry |date= 12 Oktober 2018 |author= Murdo Morrison |work= FlightGlobal |access-date= 12 Oktober 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181013124519/https://www.flightglobal.com/news/articles/nbaa-business-jet-designs-that-changed-the-industry-452471/ |archive-date= 13 Oktober 2018 |url-status= live }}</ref> |programkoste= |eenheidskoste= [[Amerikaanse dollar|VS$]] 7.695 miljoen (Avanti EVO, 2019)<ref name=BCA-2019>{{cite magazine |url= https://aviationweek.com/site-files/aviationweek.com/files/datasheets/gated/BCA_201906.pdf |title= Purchase Planning Handbook |magazine= Business & Commercial Aviation |date= Junie 2019 |publisher= Aviation Week Network |url-access= subscription |access-date= 10 Desember 2019 |archive-date= 10 Mei 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200510235519/https://aviationweek.com/site-files/aviationweek.com/files/datasheets/gated/BCA_201906.pdf |url-status= dead }}</ref> |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Piaggio P.180 Avanti''' is 'n Italiaanse besigheids[[passasiersvliegtuig]] met dubbele [[turboskroef]]-enjins gemonteer in die stootkonfigurasie.<ref name="Flying30Dec08">{{Cite news |url=http://www.flyingmag.com/pilot-reports/turboprops/fuel-miser |title=Fuel Miser |access-date=15 January 2012 |date=30 December 2008 |work=Flying Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118035157/http://www.flyingmag.com/pilot-reports/turboprops/fuel-miser |archive-date=18 January 2012 |url-status=live}}</ref> Daar is plek vir tot nege mense in 'n kajuit onder druk en dit kan deur een of twee vlieëniers gevlieg word. Die ontwerp bestaan uit 'n drie-oppervlakopstelling, met 'n klein voorvlerk en 'n konvensionele stert- sowel as 'n hoofvlerk, met die hoofvlerksparre agter die passasierskajuitgebied geplaas. == Ontwikkeling == [[Lêer:Piaggio_P_180_Avanti_(6742485361).jpg|duimnael|Piaggio P.180 Avanti II empennage en deltavinne (net een is sigbaar)]] [[Lêer:PiaggioAvanti_II_FlightDeck.jpg|duimnael|Avanti II stuurkajuit]] [[Lêer:OKPIA.jpg|duimnael|Let op die skoon konfigurasie.]] In die 1980s het 'n golf van nuwegenerasie-vliegtuie, wat ontwikkel is om Fortune 500-kliënte te lok, gesorg dat Piaggio se Avanti en Beech Aircraft Corp. se soortgelyke Starship ontwerp is.<ref>{{cite news|last1= Weiner |first1= Eric|title=Innovative Plane Making Its Debut|url= https://www.nytimes.com/1989/06/05/business/innovative-plane-making-its-debut.html |access-date=22 June 2017 |work= [[The New York Times]]|date=5 June 1989 |quote= Like the Starship, the Piaggio Avanti features a canard and rear-mounted engines. But the Avanti is made mostly of aluminum, not composites. It weighs thousands of pounds less than the Starship and is about 60 m.p.h. faster. |archive-url= https://web.archive.org/web/20171220073328/http://www.nytimes.com/1989/06/05/business/innovative-plane-making-its-debut.html |archive-date= 20 December 2017 |url-status=live}}</ref><ref name= "Martin">{{cite news|last1=Martin|first1=Ed|title=Business Jets Ready for Takeoff|url=http://articles.chicagotribune.com/1989-10-29/business/8901260433_1_flight-departments-business-aviation-single-engine-planes|access-date=19 June 2017|work=Chicago Tribune|agency=Knight-Ridder Newspapers|date=29 October 1989|quote=This is the futuristic Piaggio Avanti. It, and a handful of other avant-garde designs like it are leading American business aviation into the 1990s.}}{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ingenieurstudies vir die vliegtuig wat uiteindelik ''Avanti'' genoem sou word, het in 1979 begin en ontwerpe is [[Windtonnel|in 1980 en 1981 in windtonnels]] in Italië en die Verenigde State getoets, uitgevoer deur professor Jan Roskam van die Universiteit van Kansas (met behulp van Wichita State University se windtonnel en [[Boeing]] se transoniese windtonnel in Seattle) <ref>{{Cite web|url=http://www.darcorp.com/About_Us/Profile/Jan_Roskam/|title=Dr. Jan Roskam Project Advisor|website=DARcorp|publisher=Design, Analysis and Research Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218015207/http://darcorp.com/About_Us/Profile/Jan_Roskam/|archive-date=18 February 2017|access-date=22 June 2017|quote=Jan Roskam managed the low speed and transonic speed windtunnel programs for the SIAI Marchetti S-211 and Piaggio 180-Avanti.}}</ref> Piaggio se hoofingenieur, Alessandro Mazzoni, <ref>{{Cite web|url=http://www.m3aviation.com/bio-mazzoni.html|title=Dr. Alessandro Mazzoni|publisher=M3 Aviation Inc|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425231734/http://m3aviation.com/bio-mazzoni.html|archive-date=25 April 2017|access-date=22 June 2017}}</ref> het die Avanti-ontwerp in 1982 laat patenteer. Vanaf 1983 het Gates Learjet met Piaggio saamgewerk om 'n romp vir die nuwe vliegtuig te ontwikkel. Learjet se ontwerpinvloed kan gesien word in die steil geharkeerde voorruit en die twee groot ventrale deltavinne onder die stert. By hoë aanvalshoeke bied hierdie deltavinne 'n neus-afwaartse steekmoment en help om 'n potensiële stolling te vermy, en hulle verhoog stabiliteit in vlug deur die swaai en romprol te demp. Die eerste 12 rompe is vervaardig in [[Wichita, Kansas]], met H & H Parts en Plessey Midwest, en daarna na Italië gevlieg vir finale montering. <ref name="FltInt1990">{{cite news|author1=|title=Italy certificates Avanti|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1990/1990%20-%200851.html|access-date=18 June 2017|work=Flight International|date=21 March 1990|page=19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817075313/https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1990/1990%20-%200851.html|archive-date=17 August 2016|url-status=live}}</ref> Avanti Aviation Wichita se geld het in 1994 opgeraak; die projek het gekwyn totdat 'n groep beleggers onder leiding van Piero Ferrari in 1998 betrokke geraak het. Die 100ste vliegtuig is in Oktober 2005 afgelewer en die 150ste in Mei 2008. Piaggio het berig dat die Avanti- en Avanti II-vloot vanaf Oktober 2010 meer as 500 000 vliegure aangeteken het.<ref name="FG19Oct10">{{Citation|newspaper=Flight global|date=19 October 2010|url=http://www.flightglobal.com/articles/2010/10/19/348645/nbaa-piaggio-embarks-on-new-phase-of-jet-development.html|title=NBAA: Piaggio embarks on 'new phase' of jet development|archive-url = https://web.archive.org/web/20141206113832/http://www.flightglobal.com/news/articles/nbaa-piaggio-embarks-on-39new-phase39-of-jet-348645/|archive-date =6 December 2014}}</ref> ’n Verbeterde '''Avanti II''' het in November 2005 Europese en Amerikaanse sertifisering verwerf. Ses maande later is 70 vliegtuie bestel, insluitend 36 deur Avantair. Avanti II het in 2011 tipegoedkeuring vir Rusland ontvang.<ref name= "Morrison">{{cite news|last1=Morrison|first1=Murdo|title=IN FOCUS: Piaggio looks to special missions market with P180 Avanti and new jet|url= https://www.flightglobal.com/news/articles/in-focus-piaggio-looks-to-special-missions-market-with-p180-avanti-and-new-jet-365373/|access-date=17 June 2017|work=Flightglobal|date=6 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208123650/https://www.flightglobal.com/news/articles/in-focus-piaggio-looks-to-special-missions-market-with-p180-avanti-and-new-jet-365373/ |archive-date=8 February 2018|url-status=live}}</ref> Die Avanti II het opgegradeerde Pratt &amp;amp; Whitney Canada PT6A-66B [[turboskroef]]enjins gehad en vlieg ongeveer 18&nbsp;km/h vinniger, met beter brandstofverbruik; en 'n splinternuwe "glaspaneel" [[avionika]]-suite van Rockwell Collins verminder kajuit-rommel. <ref name=name= "George2010">{{cite news|last1=George|first1=Fred|title=Piaggio P180 Avanti II |url=http://awin.aviationweek.com/portals/aweek/media/Articles/p180_survey.html|access-date=19 June 2017|work= Aviation Week|date=October 2010|page= 40|quote=Perhaps its greatest asset is being the world’s most eco-friendly, twin-turbine business aircraft. |archive-url= https://web.archive.org/web/20170607192634/http://awin.aviationweek.com/portals/aweek/media/Articles/p180_survey.html |archive-date=7 June 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Goyer">{{cite news|last1= Goyer|first1=Robert|title=Piaggio P.180 Avanti II|url= http://www.flyingmag.com/aircraft/turboprops/piaggio-p180-avanti-ii |access-date=19 June 2017|work=Flying|date=19 April 2012|quote=Think of the Avanti II as a jet with props and you’ll be close to the mark…|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609202602/http://www.flyingmag.com/aircraft/turboprops/piaggio-p180-avanti-ii|archive-date=9 June 2017|url-status= live}}</ref> Benewens koers-, houding- en navigasie-inligting, voeg platpaneel kleur vloeibare kristalskerms botsingvermyding (TCAS), grondnabyheid (TAWS) en intydse grafiese weeruitbeelding by. <ref name="Berlin">{{cite news|last1=Berlin|first1=Jeff|title=Ciao, Avanti|url= http://www.planeandpilotmag.com/article/ciao-avanti/|access-date=16 June 2017|work=Plane & Pilot|publisher=Madavor Media |date=1 March 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20170715174953/http://www.planeandpilotmag.com/article/ciao-avanti/ |archive-date=15 July 2017|url-status= live}}</ref> Die Avanti word bemark as vinniger as ander turboskroewe en baie middelslag-stralers, met kostedoeltreffendheid tot soveel as 40 persent beter as markmededingende stralers, as gevolg van laer sleur en 'n laer brandstofverbrandingstempo. <ref name="Fogelson">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/jasonfogelson/2012/03/15/piaggios-p180-avanti-ii-turboprop-challenges-executive-jets/5/|title=Piaggio's P180 Avanti II Turboprop Challenges Executive Jets|last=Fogelson|first=Jason|date=18 April 2012|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20121215103146/http://www.forbes.com/sites/jasonfogelson/2012/03/15/piaggios-p180-avanti-ii-turboprop-challenges-executive-jets/5/|archive-date=15 December 2012|access-date=16 October 2012}}</ref> <ref name="Reeves">{{cite news|last1=Reeves|first1=Benjamin|title=Piaggio Aero P180 Avanti II: Too Much Private Plane Or Just Right?|url=http://www.ibtimes.com/piaggio-aero-p180-avanti-ii-too-much-private-plane-or-just-right-701456|access-date=12 June 2017|work=International Business Times|date=6 April 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20170503222015/http://www.ibtimes.com/piaggio-aero-p180-avanti-ii-too-much-private-plane-or-just-right-701456|archive-date=3 May 2017|url-status= live}}</ref> Aangedryf deur dieselfde Pratt & Whitney Canada PT6A-66-enjins as die Beech Super King Air 200, is die Avanti II 100 knope vinniger as daardie model. <ref name="Barnard">{{cite news|last1= Barnard|first1=Bailey S.|title=Test Flight: Piaggio Aero P.180 Avanti II|url= http://robbreport.com/automobiles/aviation/test-flight-piaggio-aero-p-180-avanti-ii-229619/|access-date=17 June 2017|work= Robb Report|date=4 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080011/http://robbreport.com/automobiles/aviation/test-flight-piaggio-aero-p-180-avanti-ii-229619/|archive-date=6 June 2017|url-status=live}}</ref> Die tydskrif ''Flying'' het die Avanti in 2014 as die "Vinnigste Siviele Tweeling-turboskroef" beoordeel, en gesê "Avanti se spoed is redelik op gelyke voet met Cessna se M2, terwyl dit meer spasie en 'n laer bedryfskoste bied." <ref name="Fastest">{{cite news |last1=Bergqvist|first1=Pia|title= Fastest Airplanes: Top Performers in Their Class|url=http://www.flyingmag.com/aircraft/fastest-aircraft-top-performers-their-class|access-date=16 June 2017|work=Flying |date=17 September 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20170903072940/http://www.flyingmag.com/aircraft/fastest-aircraft-top-performers-their-class |archive-date=3 September 2017|url-status= live}}</ref> Nadat dit die eerste keer in 2013 gevlieg het, het die P.1HH UAV-prototipe in Mei 2016 naby Sicilië neergestort na 100 uur se vlugtoetse; 'n tweede prototipe het in Julie 2017 gevlieg voordat twee ander aangesluit het. <ref name="Flight29nov2018"/> Die eerste Avanti EVO wat by die nuwe $150 miljoen-fabriek by die Albenga-lughawe vervaardig is, is in 2016 afgelewer, een jaar nadat produksie van sy vorige [[Genua-lughawe|Genua Cristoforo Colombo-lughawe]]-aanleg verskuif is. <ref>{{cite news |url= http://aviationweek.com/nbaa-2016/first-avanti-evo-delivered-new-piaggio-plant |title= First Avanti EVO Delivered from New Piaggio Plant |work= Aviation Week |date= 1 November 2016 |access-date= 3 November 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161104020808/http://aviationweek.com/nbaa-2016/first-avanti-evo-delivered-new-piaggio-plant |archive-date= 4 November 2016 |url-status= live }}</ref> Op 22 November 2018 het Piaggio Aerospace in ontvangs geneem nadat hy homself insolvent verklaar het aangesien sy herstruktureringsplan misluk het. Ná die finansiële krisis van 2007–2008 het 'n belangrike Amerikaanse fraksionele klant bankrot gegaan en P.180 Evo-verkope het van 'n 2008-piek van 30 aflewerings tot net drie in 2018 gedaal. Teen November 2018 is geen P.1HH's aan die VAE gelewer nie en die Italiaanse Ministerie van Verdediging se € 766 miljoen ondersteuning vir die P.2HH-program is gevries, aangesien populistiese koalisievennoot Five Star Movement sosiale programme bo verdedigingsbesteding geprioritiseer het. <ref name="Flight29nov2018">{{cite news |url= https://www.flightglobal.com/news/articles/analysis-what-went-wrong-at-piaggio-and-is-there-a-454006/ |title= What went wrong at Piaggio and is there a way back? |date= 29 November 2018 | first = Murdo | last = Morrison |work= Flight Global |access-date= 29 November 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181129184224/https://www.flightglobal.com/news/articles/analysis-what-went-wrong-at-piaggio-and-is-there-a-454006/ |archive-date= 29 November 2018 |url-status= live }}</ref> Op 21 Junie 2019 het die Italiaanse regering hom verbind tot € 716 miljoen in bestellings om die besigheid aantrekliker te maak vir 'n potensiële koper: € 260 miljoen van die ministerie van verdediging vir nege nuwe Avanti Evos, plus 'n opgradering van 19 vroeëre vliegtuie; €200 miljoen vir enjinonderhoud; €160 miljoen vir die P1HH HammerHead-sertifisering voltooiing en ten minste een stelsel (twee vliegtuie en een grondstasie) verkryging; en €96 miljoen vir logistieke ondersteuning. Terwyl die transaksies later goedgekeur behoort te word, is twee vliegtuie in 2019 afgelewer. Drie nie-bindende blyke van belangstelling om die vliegtuigbesigheid te koop is ontvang, 10 vir die enjinbesigheid en 26 vir die hele maatskappy. Die amptelike tender vir die verkoop van Piaggio Aerospace sou na die somer van 2019 begin.<ref name= Flight24jun2019>{{cite news |url= https://www.flightglobal.com/news/articles/italian-government-throws-piaggio-700-million-lifel-459275/ |title= Italian government throws Piaggio €700 million lifeline |date= 24 June 2019 | first = Kate | last = Sarsfield |work= Flightglobal |access-date= 26 June 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190626062809/https://www.flightglobal.com/news/articles/italian-government-throws-piaggio-700-million-lifel-459275/ |archive-date= 26 June 2019 |url-status= live }}</ref> Teen Desember 2020 het die vloot een miljoen vliegure verbygesteek, 246 vliegtuie is vervaardig, waarvan 213 in diens is: 96 in Europa, 95 in die Amerikas, 18 in Asië-Stille Oseaan, en vier in Afrika en die Midde-Ooste. <ref name="Piaggio1dec2020">{{Cite press release|url=http://www.piaggioaerospace.it/en/media/archivio/news/2020-12-01-piaggio-aerospace-the-p180-fleet-reaches-one-million-flight-hours|date=1 December 2020|title=The P.180 fleet reaches one million flight hours|access-date= 4 November 2021|archivedate=27 Desember 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241227190618/https://www.piaggioaerospace.it/en/media/archivio/news/2020-12-01-piaggio-aerospace-the-p180-fleet-reaches-one-million-flight-hours}}</ref> == Ontwerp == [[Lêer:Piaggio_P180.jpg|duimnael| Foto toon die voortdurend wisselende kurwe van die rompdwarssnit en voorste vlerk]] [[Lêer:Interior_of_Piaggio_P180_Avanti_cabin_facing_aft.jpg|duimnael|Kajuit]] Die Avanti se teenroterende turboskroefenjins is op 'n middelslag, hoë-aspekverhoudingvlerk geplaas wat net agter die kajuit geleë is.<ref>{{Citation |url=http://www.piaggioaerospace.it/en/media/archivio/news/2015-10-02-piaggio-aerospaces-avanti-evo-receives-easa-and-faa-certification-for-landing-gear-system |title=Piaggio Aerospace's Avanti EVO receives EASA and FAA certification for landing gear system |date=2 October 2015}}.</ref> Die drie-oppervlak ontwerp bevat beide 'n T-stert en 'n paar klein, vaste voorvlerke met effense anhedrale en landingsklappe. Op die Avanti II ontplooi hierdie klappe outomaties in ooreenstemming met die hoofvlerkklappe. Dit verminder die las op die stertvlak, selfs wanneer die [[klappe]] ontplooi word, deur die afwaartse moment wat geskep word deur die ontplooiing van die hoofvlerkklappe te verminder. Dit laat weer toe dat die grootte van beide die stertvlak en die hoofvlerk verminder word. <ref>{{Citation |url=https://books.google.com/books?id=kZcn7cMVfZcC&pg=PA85 |title=Three's Company |first=Peter |last=Garrison |newspaper=Flying Magazine |date=December 2002 |access-date=22 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181018152335/https://books.google.com/books?id=kZcn7cMVfZcC&pg=PA85 |archive-date=18 October 2018 |url-status=live}}.</ref><ref name="P180_Avanti-Specification">{{Citation |publisher=DTIC |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA227604 |title=Aircraft Configuration Study for Experimental 2-Place Aircraft and RPVs |date=March 1990 |access-date=2 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130408132753/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA227604 |archive-date=8 April 2013 |url-status=live |archivedate= 8 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130408132753/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA227604 }}.</ref> Hierdie spesifieke drie-lig-oppervlak-konfigurasie is in 1982 gepatenteer. Die kajuit-dwarssnit wissel voortdurend oor die lengte van die vliegtuig; die vorm benader 'n NACA-vliegbladgedeelte, en die stadig veranderende kurwe help om laminêre vloei aan die voorkant van die romp te verleng. Piaggio beweer dat die romp tot 20% van die Avanti se totale hysbak bydra, met die voor- en agtervlerk wat die oorblywende 80% verskaf. As gevolg van die ongewone rompvorm is die middelkajuit aansienlik wyer as die [[Stuurkajuit|kajuit]]. Die voorste en agterste vleuels is pasgemaakte gedeeltes wat ontwerp is deur Jerry Gregorek <ref name="Gregorek">{{cite news |last1=Gregorek |first1=Gerald |title=A Word From the Doctor |url=http://aviationweek.com/awin/word-doctor |url-access=subscription |access-date=21 June 2017 |work=Aviation Week |date=1 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315073513/http://aviationweek.com/awin/word-doctor |archive-date=15 March 2018 |url-status=live}}</ref> van Ohio State University se Lugvaart- en Ruimtevaartnavorsingslaboratorium om 'n sleur-verminderende 50% laminêre vloei op kruishoogte te bereik. Die maatskappy beweer die algehele ontwerp van die P180 Avanti II stel die vlerk in staat om 34% kleiner te wees as op konvensionele vliegtuie. <ref>{{Verwysing|title=P.180|url=http://www.piaggioaero.com/en/products/aircraft/p180/efficienza.php|access-date= 4 November 2021|archivedate=16 Desember 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216010139/http://www.piaggioaero.com/en/products/aircraft/p180/efficienza.php}}.</ref> Die Piaggio P.180 Avanti het 'n seevlak standaard-dag maksimum bruto massa opstygafstand van 869 meter en 'n landingsafstand van 762 meter. <ref>{{Cite web|url=http://www.piaggioaero.com/#/en/products/p180-avanti-ii/overview|title=P180 Avanti II|publisher=Piaggio|archive-url=https://web.archive.org/web/20130123211909/http://www.piaggioaero.com/#/en/products/p180-avanti-ii/overview|archive-date=23 January 2013|access-date=28 January 2013}}</ref> Aflewerings was op 'n hoogtepunt van 30 in 2008, maar slegs 2 in 2013. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{en-vertaal|Piaggio P.180 Avanti}} {{Normdata}} [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer in Italië]] 7bdlgex52g6c0fbtbktt7ct9me5a1kv 0 284989 2890047 2531856 2026-04-04T19:30:12Z SpesBona 2720 + Inligtingskas 2890047 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Vicente Fox | beeld = Presidente Vicente Fox Quesada.jpg | beeldonderskrif = Vicente Fox in 2000 | orde = 63ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[2000]] | termyneinde = [[30 November]] [[2006]] | voorganger = [[Ernesto Zedillo]] | opvolger = [[Felipe Calderón]] | geboortenaam = Vicente Fox Quesada | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1942 | geboortemaand = 7 | geboortedag = 2 | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Nasionale Aksieparty]] | orde2 = Goewerneur van Guanajuato | termynaanvang2 = [[26 Junie]] [[1995]] | termyneinde2 = [[7 Augustus]] [[1999]] | voorganger2 = Carlos Medina Plascencia | opvolger2 = Ramón Martín Huerta | orde3 = Lid van die Kamer van Afgevaardigdes | termynaanvang3 = [[1 September]] [[1988]] | termyneinde3 = [[31 Augustus]] [[1999]] | voorganger3 = Héctor Hugo Varela Flores | opvolger3 = Luis Arturo Torres del Valle | kiesafdeling3 = Guanajuato se 3de distrik | orde4 = Adjunkpresident van die Sentrale Demokratiese Internasionaal | termynaanvang4 = [[1 Desember]] [[2006]] | termyneinde4 = | voorganger4 = Pier Ferdinando Casini | opvolger4 = | kiesafdeling4 = | eggenoot = Lilian de la Concha (1969–1990; geskei)<br />Marta Sahagún (2001–hede) | kinders = 4 | alma_mater = Ibero-Amerikaanse Universiteit | religie = | handtekening = Vicente Fox Signature.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Vicente Fox Quesada''' ([[Spaans]]: [biˈsente ˈfoks keˈsaða]; gebore op [[2 Julie]] [[1942]]) is 'n Meksikaanse sakeman en politikus wat van 1 Desember 2000 tot 30 November 2006 as die 55ste president van [[Meksiko]] gedien het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fox, Vicente}} [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] 95vn5tsgt4v5hecuk1pusps6i66mnly 2890071 2890047 2026-04-04T21:00:26Z SpesBona 2720 Jammer! 2890071 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Vicente Fox | beeld = Presidente Vicente Fox Quesada.jpg | beeldonderskrif = Vicente Fox in 2000 | orde = 63ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[2000]] | termyneinde = [[30 November]] [[2006]] | voorganger = [[Ernesto Zedillo]] | opvolger = [[Felipe Calderón]] | geboortenaam = Vicente Fox Quesada | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1942 | geboortemaand = 7 | geboortedag = 2 | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Nasionale Aksieparty]] | orde2 = Goewerneur van Guanajuato | termynaanvang2 = [[26 Junie]] [[1995]] | termyneinde2 = [[7 Augustus]] [[1999]] | voorganger2 = Carlos Medina Plascencia | opvolger2 = Ramón Martín Huerta | orde3 = Lid van die Kamer van Afgevaardigdes | termynaanvang3 = [[1 September]] [[1988]] | termyneinde3 = [[31 Augustus]] [[1999]] | kiesafdeling3 = Guanajuato se 3de distrik | voorganger3 = Héctor Hugo Varela Flores | opvolger3 = Luis Arturo Torres del Valle | orde4 = Adjunkpresident van die Sentrale Demokratiese Internasionaal | termynaanvang4 = [[1 Desember]] [[2006]] | termyneinde4 = | kiesafdeling4 = | voorganger4 = Pier Ferdinando Casini | opvolger4 = | eggenoot = Lilian de la Concha (1969–1990; geskei)<br />Marta Sahagún (2001–hede) | kinders = 4 | alma_mater = Ibero-Amerikaanse Universiteit | religie = | handtekening = Vicente Fox Signature.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Vicente Fox Quesada''' ([[Spaans]]: [biˈsente ˈfoks keˈsaða]; gebore op [[2 Julie]] [[1942]]) is 'n Meksikaanse sakeman en politikus wat van 2000 tot 2006 as die 63ste president van [[Meksiko]] gedien het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fox, Vicente}} [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] kv1o6h4tavhgjarqzm7h2ot7ca0fvz7 0 284990 2890041 2531857 2026-04-04T19:00:56Z SpesBona 2720 + Inligtingskas 2890041 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Felipe Calderón | beeld = Presidente Felipe Calderon (cropped) (b).jpg | beeldonderskrif = Felipe Calderón in 2006 | orde = 63ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[2006]] | termyneinde = [[30 November]] [[2012]] | voorganger = [[Vicente Fox]] | opvolger = [[Enrique Peña Nieto]] | geboortenaam = Felipe de Jesús Calderón Hinojosa | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1962 | geboortemaand = 8 | geboortedag = 18 | geboorteplek = Morelia, Michoacán, [[Meksiko]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Nasionale Aksieparty]] | orde2 = Sekretaris van Energie | termynaanvang2 = [[2 September]] [[2003]] | termyneinde2 = [[1 Junie]] [[2004]] | voorganger2 = Ernesto Martens | opvolger2 = Fernando Elizondo Barragán | president2 = [[Vicente Fox]] | orde3 = Direkteur-generaal van die Nasionale Werke- en Openbare Dienstebank | termynaanvang3 = [[12 Februarie]] [[2003]] | termyneinde3 = [[2 September]] [[2003]] | voorganger3 = Tomás Ruiz González | opvolger3 = Luis Pazos | president3 = [[Vicente Fox]] | orde4 = Lid van die Kamer van Afgevaardigdes | termynaanvang4 = [[1 September]] [[2000]] | termyneinde4 = [[12 Februarie]] [[2003]] | voorganger4 = | opvolger4 = Nohelia Linares González | kiesafdeling4 = 5de kiesstreek | orde5 = Lid van die Kamer van Afgevaardigdes | termynaanvang5 = [[1 September]] [[1991]] | termyneinde5 = [[31 Augustus]] [[1994]] | voorganger5 = | opvolger5 = | kiesafdeling5 = 5de kiesstreek | orde6 = President van die Nasionale Aksieparty | termynaanvang6 = [[9 Maart]] [[1996]] | termyneinde6 = [[9 Maart]] [[1999]] | voorganger6 = Carlos Castillo Peraza | opvolger6 = Luis Felipe Bravo Mena | eggenoot = Margarita Zavala (1993–hede) | kinders = 3 | alma_mater = Vrye Regsskool<br />Outonome Tegnologiese Instituut van Meksiko<br />[[Harvard-universiteit]] | religie = | handtekening = Felipe Calderón Signature.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Felipe de Jesús Calderón Hinojosa''' ([[Spaans]]: [feˈlipe kaldeˈɾon], {{Audio|Es-mx-Felipe-Calderon-Hinojosa.ogg|luister}}; gebore op [[19 Augustus]] [[1962]]) is 'n Meksikaanse politikus wat van 1 Desember 2006 tot 30 November 2012 as die 56ste president van [[Meksiko]] gedien het. Hy was dertig jaar lid van die [[Nasionale Aksieparty]] (''Partido Acción Nacional'', PAN) voordat hy in November 2018 dié party verlaat het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] b650t0g6lgcktjx9sxoym55p6xxwlds 2890070 2890041 2026-04-04T21:00:23Z SpesBona 2720 Jammer! 2890070 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Felipe Calderón | beeld = Presidente Felipe Calderon (cropped) (b).jpg | beeldonderskrif = Felipe Calderón in 2006 | orde = 63ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[2006]] | termyneinde = [[30 November]] [[2012]] | voorganger = [[Vicente Fox]] | opvolger = [[Enrique Peña Nieto]] | geboortenaam = Felipe de Jesús Calderón Hinojosa | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1962 | geboortemaand = 8 | geboortedag = 18 | geboorteplek = Morelia, Michoacán, [[Meksiko]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Nasionale Aksieparty]] | orde2 = Sekretaris van Energie | termynaanvang2 = [[2 September]] [[2003]] | termyneinde2 = [[1 Junie]] [[2004]] | president2 = [[Vicente Fox]] | voorganger2 = Ernesto Martens | opvolger2 = Fernando Elizondo Barragán | orde3 = Direkteur-generaal van die Nasionale Werke- en Openbare Dienstebank | termynaanvang3 = [[12 Februarie]] [[2003]] | termyneinde3 = [[2 September]] [[2003]] | president3 = [[Vicente Fox]] | voorganger3 = Tomás Ruiz González | opvolger3 = Luis Pazos | orde4 = Lid van die Kamer van Afgevaardigdes | termynaanvang4 = [[1 September]] [[2000]] | termyneinde4 = [[12 Februarie]] [[2003]] | kiesafdeling4 = 5de kiesstreek | voorganger4 = | opvolger4 = Nohelia Linares González | orde5 = Lid van die Kamer van Afgevaardigdes | termynaanvang5 = [[1 September]] [[1991]] | termyneinde5 = [[31 Augustus]] [[1994]] | kiesafdeling5 = 5de kiesstreek | voorganger5 = | opvolger5 = | orde6 = President van die Nasionale Aksieparty | termynaanvang6 = [[9 Maart]] [[1996]] | termyneinde6 = [[9 Maart]] [[1999]] | voorganger6 = Carlos Castillo Peraza | opvolger6 = Luis Felipe Bravo Mena | eggenoot = Margarita Zavala (1993–hede) | kinders = 3 | alma_mater = Vrye Regsskool<br />Outonome Tegnologiese Instituut van Meksiko<br />[[Harvard-universiteit]] | religie = | handtekening = Felipe Calderón Signature.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Felipe de Jesús Calderón Hinojosa''' ([[Spaans]]: [feˈlipe kaldeˈɾon], {{Audio|Es-mx-Felipe-Calderon-Hinojosa.ogg|luister}}; gebore op [[19 Augustus]] [[1962]]) is 'n Meksikaanse politikus wat van 2006 tot 2012 as die 63ste president van [[Meksiko]] gedien het. Hy was dertig jaar 'n lid van die [[Nasionale Aksieparty]] (''Partido Acción Nacional'', PAN) voordat hy in November 2018 dié party verlaat het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Calderon, Felipe}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] 2mg92cy7j85ozqrisknkx7ee03wegtp 0 284996 2890064 2531855 2026-04-04T20:30:13Z SpesBona 2720 + Inligtingskas 2890064 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Ernesto Zedillo | beeld = Ernesto Zedillo Ponce de Leon Official Photo 1999 (cropped)(2).jpg | beeldonderskrif = Ernesto Zedillo in 1999 | orde = 61ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1994]] | termyneinde = [[30 November]] [[2000]] | voorganger = [[Carlos Salinas de Gortari]] | opvolger = [[Vicente Fox]] | geboortenaam = Ernesto Zedillo Ponce de León | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1951 | geboortemaand = 12 | geboortedag = 27 | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Sekretaris van Openbare Onderwys | termynaanvang2 = [[7 Januarie]] [[1992]] | termyneinde2 = [[29 November]] [[1993]] | voorganger2 = Manuel Bartlett | opvolger2 = Fernando Solana | president2 = [[Carlos Salinas de Gortari]] | orde3 = Sekretaris van Programmering en die Begroting | termynaanvang3 = [[1 Desember]] [[1988]] | termyneinde3 = [[31 Desember]] [[1991]] | voorganger3 = Pedro Aspe | opvolger3 = Rogelio Gasca | president3 = [[Carlos Salinas de Gortari]] | eggenoot = Nilda Patricia Velasco (1974–hede) | kinders = 5 | alma_mater = Nasionale Politegniese Instituut<br />[[Yale-universiteit]] | religie = | handtekening = Signature of Ernesto Zedillo Ponce de Leon.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Ernesto Zedillo Ponce de León''' ([[Spaans]]: [eɾˈnesto seˈðiʝo]; gebore op [[27 Desember]] [[1951]] in [[Meksikostad]]) is 'n Meksikaanse ekonoom en politikus. Hy het van 1 Desember 1994 tot 30 November 2000 as die 61ste president van [[Meksiko]] gedien en was die laaste in die 71 jaar lang bewind onder die [[Institusionele Rewolusionêre Party]] (PRI). == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zedillo, Ernesto}} [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] gmws2bggqcesnfv602es36ljmgi0a86 2890075 2890064 2026-04-04T21:00:36Z SpesBona 2720 Jammer! 2890075 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Ernesto Zedillo | beeld = Ernesto Zedillo Ponce de Leon Official Photo 1999 (cropped)(2).jpg | beeldonderskrif = Ernesto Zedillo in 1999 | orde = 61ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1994]] | termyneinde = [[30 November]] [[2000]] | voorganger = [[Carlos Salinas de Gortari]] | opvolger = [[Vicente Fox]] | geboortenaam = Ernesto Zedillo Ponce de León | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1951 | geboortemaand = 12 | geboortedag = 27 | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Sekretaris van Openbare Onderwys | termynaanvang2 = [[7 Januarie]] [[1992]] | termyneinde2 = [[29 November]] [[1993]] | president2 = [[Carlos Salinas de Gortari]] | voorganger2 = Manuel Bartlett | opvolger2 = Fernando Solana | orde3 = Sekretaris van Programmering en die Begroting | termynaanvang3 = [[1 Desember]] [[1988]] | termyneinde3 = [[31 Desember]] [[1991]] | president3 = [[Carlos Salinas de Gortari]] | voorganger3 = Pedro Aspe | opvolger3 = Rogelio Gasca | eggenoot = Nilda Patricia Velasco (1974–hede) | kinders = 5 | alma_mater = Nasionale Politegniese Instituut<br />[[Yale-universiteit]] | religie = | handtekening = Signature of Ernesto Zedillo Ponce de Leon.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Ernesto Zedillo Ponce de León''' ([[Spaans]]: [eɾˈnesto seˈðiʝo]; gebore op [[27 Desember]] [[1951]] in [[Meksikostad]]) is 'n Meksikaanse ekonoom en politikus wat van 1994 tot 2000 as die 61ste president van [[Meksiko]] gedien het. Hy was die laaste in die 71 jaar lang bewind onder die [[Institusionele Rewolusionêre Party]] (PRI). == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zedillo, Ernesto}} [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] 756sxtsvtxlo2sjx6ax82o5lpm5tx90 0 285116 2890027 2531851 2026-04-04T18:30:33Z SpesBona 2720 + Inligtingskas 2890027 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Carlos Salinas de Gortari | beeld = Carlos Salinas.jpg | beeldonderskrif = Carlos Salinas in 2006 | orde = 60ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1988]] | termyneinde = [[30 November]] [[1994]] | voorganger = [[Miguel de la Madrid]] | opvolger = [[Ernesto Zedillo]] | geboortenaam = Carlos Salinas de Gortari | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1948 | geboortemaand = 4 | geboortedag = 3 | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Sekretaris van Programmering en Begroting | termynaanvang2 = [[1 Desember]] [[1982]] | termyneinde2 = [[5 Oktober]] [[1987]] | voorganger2 = Ramón Aguirre Velázquez | opvolger2 = Pedro Aspe | president2 = [[Miguel de la Madrid]] | eggenoot = Cecilia Occelli (1972–1995)​<br />Ana Paula Gerard ​(1995–hede) | kinders = 6 | alma_mater = Nasionale Outonome Universiteit van Mexiko<br />[[Harvard-universiteit]] | religie = | handtekening = Signature of Carlos Salinas de Gortari.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Carlos Salinas de Gortari''' ([[Spaans]]: [ˈkaɾlos saˈlinas ðe ɣoɾˈtaɾi]; gebore op [[3 April]] [[1948]] in [[Meksikostad]]) is 'n [[Meksiko|Meksikaanse]] ekonoom en politikus wat van 1988 tot 1994 as president van Meksiko gedien het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Meksikaanse presidente]] jaslj1kyqxk0u3c88ylqbbmspz1qmov 2890065 2890027 2026-04-04T20:30:23Z SpesBona 2720 [[:Kategorie:Meksikaanse presidente]] verwyder; [[:Kategorie:Presidente van Meksiko]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2890065 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Carlos Salinas de Gortari | beeld = Carlos Salinas.jpg | beeldonderskrif = Carlos Salinas in 2006 | orde = 60ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1988]] | termyneinde = [[30 November]] [[1994]] | voorganger = [[Miguel de la Madrid]] | opvolger = [[Ernesto Zedillo]] | geboortenaam = Carlos Salinas de Gortari | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1948 | geboortemaand = 4 | geboortedag = 3 | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Sekretaris van Programmering en Begroting | termynaanvang2 = [[1 Desember]] [[1982]] | termyneinde2 = [[5 Oktober]] [[1987]] | voorganger2 = Ramón Aguirre Velázquez | opvolger2 = Pedro Aspe | president2 = [[Miguel de la Madrid]] | eggenoot = Cecilia Occelli (1972–1995)​<br />Ana Paula Gerard ​(1995–hede) | kinders = 6 | alma_mater = Nasionale Outonome Universiteit van Mexiko<br />[[Harvard-universiteit]] | religie = | handtekening = Signature of Carlos Salinas de Gortari.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Carlos Salinas de Gortari''' ([[Spaans]]: [ˈkaɾlos saˈlinas ðe ɣoɾˈtaɾi]; gebore op [[3 April]] [[1948]] in [[Meksikostad]]) is 'n [[Meksiko|Meksikaanse]] ekonoom en politikus wat van 1988 tot 1994 as president van Meksiko gedien het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] qip7oidhnn3rwz050qi4akk4ly63vr4 2890068 2890065 2026-04-04T21:00:17Z SpesBona 2720 Jammer! 2890068 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Carlos Salinas de Gortari | beeld = Carlos Salinas.jpg | beeldonderskrif = Carlos Salinas in 2006 | orde = 60ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1988]] | termyneinde = [[30 November]] [[1994]] | voorganger = [[Miguel de la Madrid]] | opvolger = [[Ernesto Zedillo]] | geboortenaam = Carlos Salinas de Gortari | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1948 | geboortemaand = 4 | geboortedag = 3 | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Sekretaris van Programmering en Begroting | termynaanvang2 = [[1 Desember]] [[1982]] | termyneinde2 = [[5 Oktober]] [[1987]] | president2 = [[Miguel de la Madrid]] | voorganger2 = Ramón Aguirre Velázquez | opvolger2 = Pedro Aspe | eggenoot = Cecilia Occelli (1972–1995; geskei)​<br />Ana Paula Gerard ​(1995–hede) | kinders = 6 | alma_mater = Nasionale Outonome Universiteit van Meksiko<br />[[Harvard-universiteit]] | religie = | handtekening = Signature of Carlos Salinas de Gortari.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Carlos Salinas de Gortari''' ([[Spaans]]: [ˈkaɾlos saˈlinas ðe ɣoɾˈtaɾi]; gebore op [[3 April]] [[1948]] in [[Meksikostad]]) is 'n [[Meksiko|Meksikaanse]] ekonoom en politikus wat van 1988 tot 1994 as die 60ste president van Meksiko gedien het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Salinas de Gortari, Carlos}} [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] sjirbccvxs73ptlya8qhifef1tf5727 0 285758 2890057 2531854 2026-04-04T20:00:23Z SpesBona 2720 + Inligtingskas 2890057 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Miguel de la Madrid | beeld = Miguel de la Madrid.jpg | beeldonderskrif = Miguel de la Madrid in 1986 | orde = 59ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1982]] | termyneinde = [[30 November]] [[1988]] | voorganger = [[José López Portillo]] | opvolger = [[Carlos Salinas de Gortari]] | geboortenaam = Miguel de la Madrid Hurtado | geboortedatum = {{Geboortedatum|1934|12|12}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Colima]], [[Meksiko]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1934|12|12|2012|1|1}} | sterfteplek = [[Meksikostad]], Meksiko | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Direkteur van die Fonds vir Ekonomiese Kultuur | termynaanvang2 = [[15 Januarie]] [[1990]] | termyneinde2 = [[13 Desember]] [[2000]] | voorganger2 = Enrique González Pedrero | opvolger2 = Gonzalo Celorio Blasco | orde3 = Sekretaris van Programmering en die Begroting | termynaanvang3 = [[16 Mei]] [[1979]] | termyneinde3 = [[30 September]] [[1981]] | voorganger3 = Ricardo García Sainz | opvolger3 = Ramón Aguirre Velázquez | president3 = [[José López Portillo]] | orde4 = Adjunksekretaris van Finansies en Openbare Krediete | termynaanvang4 = [[29 September]] [[1975]] | termyneinde4 = [[16 Mei]] [[1979]] | voorganger4 = Mario Ramón Beteta | opvolger4 = Jesús Silva-Herzog Flores | president4 = [[Luis Echeverría]] (1975–76)<br />[[José López Portillo]] (1976–79) | sekretaris4 = Mario Ramón Beteta (1975–76)<br />Julio Rodolfo Moctezuma (1976–77)<br />David Ibarra Muñoz (1976–79) | eggenoot = Paloma Cordero (1959–2012; sy dood) | kinders = 5 | alma_mater = Nasionale Outonome Universiteit van Meksiko<br />[[Harvard-universiteit]] | religie = | handtekening = Signature of Miguel de la Madrid Hurtado.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Miguel de la Madrid Hurtado''' ([[Spaans]]: [miˈɣel de la maˈðɾið uɾˈtaðo]; [[12 Desember]] [[1934]] – [[1 April]] [[2012]]) was 'n Meksikaanse politikus verbonde aan die [[Institusionele Rewolusionêre Party]] (PRI) wat van 1982 tot 1988 as die 59ste president van [[Meksiko]] gedien het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Madrid, Miguel de la}} [[Kategorie:Geboortes in 1934]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Sterftes in 2012]] rbh23o2s2l4lch039lkjo2csna4okyb 2890074 2890057 2026-04-04T21:00:34Z SpesBona 2720 Jammer! 2890074 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Miguel de la Madrid | beeld = Miguel de la Madrid.jpg | beeldonderskrif = Miguel de la Madrid in 1986 | orde = 59ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1982]] | termyneinde = [[30 November]] [[1988]] | voorganger = [[José López Portillo]] | opvolger = [[Carlos Salinas de Gortari]] | geboortenaam = Miguel de la Madrid Hurtado | geboortedatum = {{Geboortedatum|1934|12|12}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Colima]], [[Meksiko]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1934|12|12|2012|1|1}} | sterfteplek = [[Meksikostad]], Meksiko | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Direkteur van die Fonds vir Ekonomiese Kultuur | termynaanvang2 = [[15 Januarie]] [[1990]] | termyneinde2 = [[13 Desember]] [[2000]] | voorganger2 = Enrique González Pedrero | opvolger2 = Gonzalo Celorio Blasco | orde3 = Sekretaris van Programmering en die Begroting | termynaanvang3 = [[16 Mei]] [[1979]] | termyneinde3 = [[30 September]] [[1981]] | president3 = [[José López Portillo]] | voorganger3 = Ricardo García Sainz | opvolger3 = Ramón Aguirre Velázquez | orde4 = Adjunksekretaris van Finansies en Openbare Krediete | termynaanvang4 = [[29 September]] [[1975]] | termyneinde4 = [[16 Mei]] [[1979]] | president4 = [[Luis Echeverría]] (1975–76)<br />[[José López Portillo]] (1976–79) | sekretaris4 = Mario Ramón Beteta (1975–76)<br />Julio Rodolfo Moctezuma (1976–77)<br />David Ibarra Muñoz (1976–79) | voorganger4 = Mario Ramón Beteta | opvolger4 = Jesús Silva-Herzog Flores | eggenoot = Paloma Cordero (1959–2012; sy dood) | kinders = 5 | alma_mater = Nasionale Outonome Universiteit van Meksiko<br />[[Harvard-universiteit]] | religie = | handtekening = Signature of Miguel de la Madrid Hurtado.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Miguel de la Madrid Hurtado''' ([[Spaans]]: [miˈɣel de la maˈðɾið uɾˈtaðo]; [[12 Desember]] [[1934]] – [[1 April]] [[2012]]) was 'n Meksikaanse politikus verbonde aan die [[Institusionele Rewolusionêre Party]] (PRI) wat van 1982 tot 1988 as die 59ste president van [[Meksiko]] gedien het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Madrid, Miguel de la}} [[Kategorie:Geboortes in 1934]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Sterftes in 2012]] qpq9ho9iwm9g0pkpihr5jh4x75l82bt 0 285801 2890053 2680981 2026-04-04T19:45:27Z SpesBona 2720 + Inligtingskas 2890053 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = José López Portillo | beeld = Jose Lopez Portillo new.jpg | beeldonderskrif = José López Portillo in 1976 | orde = 58ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1976]] | termyneinde = [[30 November]] [[1982]] | voorganger = [[Luis Echeverría]] | opvolger = [[Miguel de la Madrid]] | geboortenaam = José Guillermo Abel López Portillo y Pacheco | geboortedatum = {{Geboortedatum|1920|6|16}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1920|6|16|2004|2|17}} | sterfteplek = Meksikostad, Meksiko | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Sekretaris van Finansies en Openbare Krediete | termynaanvang2 = [[29 Mei]] [[1973]] | termyneinde2 = [[22 September]] [[1975]] | voorganger2 = Hugo B. Margáin | opvolger2 = Mario Ramón Beteta | president2 = [[Luis Echeverría]] | orde3 = Direkteur van die Federale Elektrisiteitskommissie | termynaanvang3 = [[18 Februarie]] [[1972]] | termyneinde3 = [[29 Mei]] [[1973]] | voorganger3 = Guillermo Villarreal Caravantes | opvolger3 = Arsenio Farell Cubillas | eggenoot = Carmen Romano (1951–1991; geskei)<br />Sasha Montenegro (1995–2004; sy dood) | kinders = | alma_mater = Nasionale Outonome Universiteit van Meksiko | religie = | handtekening = Signature of José López Portillo.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} [[Lêer:Jose Lopez Portillo Jimmy Carter in Mexico.jpg|duimnael|links|José López Portillo en die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] in 1979 by die presidensiële kantoor van die Meksikaanse nasionale paleis]] '''José Guillermo Abel López Portillo y Pacheco''' ([[Spaans]]: [xoˈse ˈlopes poɾˈtiʝo]; [[16 Junie]] [[1920]] – [[17 Februarie]] [[2004]]) was 'n Meksikaanse advokaat en politikus verbonde aan die [[Institusionele Rewolusionêre Party]] (PRI) wat van 1976 tot 1982 as die 58ste president van [[Meksiko]] gedien het. López Portillo was die enigste amptelike kandidaat in die presidentsverkiesing in 1976, waarvolgens hy die enigste president in die onlangse Meksikaanse geskiedenis was wat 'n verkiesing onbestrede gewen het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lopez Portillo, Jose}} [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Geboortes in 1920]] [[Kategorie:Sterftes in 2004]] 1ajyyft1d02azhxlot8dotdvuny0p9b 2890072 2890053 2026-04-04T21:00:29Z SpesBona 2720 Jammer! 2890072 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = José López Portillo | beeld = Jose Lopez Portillo new.jpg | beeldonderskrif = José López Portillo in 1976 | orde = 58ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1976]] | termyneinde = [[30 November]] [[1982]] | voorganger = [[Luis Echeverría]] | opvolger = [[Miguel de la Madrid]] | geboortenaam = José Guillermo Abel López Portillo y Pacheco | geboortedatum = {{Geboortedatum|1920|6|16}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1920|6|16|2004|2|17}} | sterfteplek = Meksikostad, Meksiko | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Sekretaris van Finansies en Openbare Krediete | termynaanvang2 = [[29 Mei]] [[1973]] | termyneinde2 = [[22 September]] [[1975]] | president2 = [[Luis Echeverría]] | voorganger2 = Hugo B. Margáin | opvolger2 = Mario Ramón Beteta | orde3 = Direkteur van die Federale Elektrisiteitskommissie | termynaanvang3 = [[18 Februarie]] [[1972]] | termyneinde3 = [[29 Mei]] [[1973]] | voorganger3 = Guillermo Villarreal Caravantes | opvolger3 = Arsenio Farell Cubillas | eggenoot = Carmen Romano (1951–1991; geskei)<br />Sasha Montenegro (1995–2004; sy dood) | kinders = | alma_mater = Nasionale Outonome Universiteit van Meksiko | religie = | handtekening = Signature of José López Portillo.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} [[Lêer:Jose Lopez Portillo Jimmy Carter in Mexico.jpg|duimnael|links|José López Portillo en die Amerikaanse president [[Jimmy Carter]] in 1979 by die presidensiële kantoor van die Meksikaanse nasionale paleis]] '''José Guillermo Abel López Portillo y Pacheco''' ([[Spaans]]: [xoˈse ˈlopes poɾˈtiʝo]; [[16 Junie]] [[1920]] – [[17 Februarie]] [[2004]]) was 'n Meksikaanse advokaat en politikus verbonde aan die [[Institusionele Rewolusionêre Party]] (PRI) wat van 1976 tot 1982 as die 58ste president van [[Meksiko]] gedien het. López Portillo was die enigste amptelike kandidaat in die presidentsverkiesing in 1976, waarvolgens hy die enigste president in die onlangse Meksikaanse geskiedenis was wat 'n verkiesing onbestrede gewen het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lopez Portillo, Jose}} [[Kategorie:Geboortes in 1920]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Sterftes in 2004]] 0drnepcsamrirk1dsipcqr5eua7krrj 0 285802 2890034 2889922 2026-04-04T18:46:03Z SpesBona 2720 + Inligtingskas 2890034 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Luis Echeverría | beeld = Luis Echeverría CAC CC 001 18 13 0000 1280 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Luis Echeverría, ca. 1970–1976 | orde = 57ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1970]] | termyneinde = [[30 November]] [[1976]] | voorganger = [[Gustavo Díaz Ordaz]] | opvolger = [[José López Portillo]] | geboortenaam = Luis Echeverría Álvarez | geboortedatum = {{Geboortedatum|1922|1|17}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1922|1|17|2022|7|8}} | sterfteplek = [[Cuernavaca]], Morelos, Meksico | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Sekretaris van Binnelandse Sake | termynaanvang2 = [[16 November]] [[1963]] | termyneinde2 = [[11 November]] [[1969]] | voorganger2 = Gustavo Díaz Ordaz | opvolger2 = Mario Moya Palencia | president2 = [[Adolfo López Mateos]]<br />[[Gustavo Díaz Ordaz]] | eggenoot = María Esther Zuno (1945–1999; haar dood) | kinders = 8 | alma_mater = Nasionale Outonome Universiteit van Mexiko | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Luis Echeverría Álvarez''' ([[17 Januarie]] [[1922]] – [[8 Julie]] [[2022]]; [[Spaans]]: [ˈlwis etʃeβeˈri.a ˈalβaɾes]) was 'n Meksikaanse advokaat, akademikus en politikus verbonde aan die [[Institusionele Rewolusionêre Party]] (PRI), wat van 1970 tot 1976 as die 57ste president van [[Meksiko]] gedien het. Voorheen was hy sekretaris van binnelandse sake (1963–1969). Op 100 was hy die oudste lewende voormalige Meksikaanse president. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Echeverría, Luis}} [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Geboortes in 1922]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] 0kzvne8jcr7wctm54ba360nox0ogbhc 2890066 2890034 2026-04-04T20:30:33Z SpesBona 2720 Jammer! 2890066 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Luis Echeverría | beeld = Luis Echeverría CAC CC 001 18 13 0000 1280 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Luis Echeverría, ca. 1970–1976 | orde = 57ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1970]] | termyneinde = [[30 November]] [[1976]] | voorganger = [[Gustavo Díaz Ordaz]] | opvolger = [[José López Portillo]] | geboortenaam = Luis Echeverría Álvarez | geboortedatum = {{Geboortedatum|1922|1|17}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1922|1|17|2022|7|8}} | sterfteplek = [[Cuernavaca]], Morelos, Meksiko | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Sekretaris van Binnelandse Sake | termynaanvang2 = [[16 November]] [[1963]] | termyneinde2 = [[11 November]] [[1969]] | voorganger2 = Gustavo Díaz Ordaz | opvolger2 = Mario Moya Palencia | president2 = [[Adolfo López Mateos]]<br />[[Gustavo Díaz Ordaz]] | eggenoot = María Esther Zuno (1945–1999; haar dood) | kinders = 8 | alma_mater = Nasionale Outonome Universiteit van Mexiko | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Luis Echeverría Álvarez''' ([[17 Januarie]] [[1922]] – [[8 Julie]] [[2022]]; [[Spaans]]: [ˈlwis etʃeβeˈri.a ˈalβaɾes]) was 'n Meksikaanse advokaat, akademikus en politikus verbonde aan die [[Institusionele Rewolusionêre Party]] (PRI), wat van 1970 tot 1976 as die 57ste president van [[Meksiko]] gedien het. Voorheen was hy sekretaris van binnelandse sake (1963–1969). Op 100 was hy die oudste lewende voormalige Meksikaanse president. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Echeverría, Luis}} [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Geboortes in 1922]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] 278uibhhrpfouj3f0kucd74f93jv3da 2890069 2890066 2026-04-04T21:00:20Z SpesBona 2720 Jammer! 2890069 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Luis Echeverría | beeld = Luis Echeverría CAC CC 001 18 13 0000 1280 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Luis Echeverría, ca. 1970–1976 | orde = 57ste President van Meksiko | termynaanvang = [[1 Desember]] [[1970]] | termyneinde = [[30 November]] [[1976]] | voorganger = [[Gustavo Díaz Ordaz]] | opvolger = [[José López Portillo]] | geboortenaam = Luis Echeverría Álvarez | geboortedatum = {{Geboortedatum|1922|1|17}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1922|1|17|2022|7|8}} | sterfteplek = [[Cuernavaca]], Morelos, Meksiko | party = [[Institusionele Rewolusionêre Party]] | orde2 = Sekretaris van Binnelandse Sake | termynaanvang2 = [[16 November]] [[1963]] | termyneinde2 = [[11 November]] [[1969]] | president2 = [[Adolfo López Mateos]]<br />[[Gustavo Díaz Ordaz]] | voorganger2 = Gustavo Díaz Ordaz | opvolger2 = Mario Moya Palencia | eggenoot = María Esther Zuno (1945–1999; haar dood) | kinders = 8 | alma_mater = Nasionale Outonome Universiteit van Meksiko | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Luis Echeverría Álvarez''' ([[17 Januarie]] [[1922]] – [[8 Julie]] [[2022]]; [[Spaans]]: [ˈlwis etʃeβeˈri.a ˈalβaɾes]) was 'n Meksikaanse advokaat, akademikus en politikus verbonde aan die [[Institusionele Rewolusionêre Party]] (PRI) wat van 1970 tot 1976 as die 57ste president van [[Meksiko]] gedien het. Voorheen was hy sekretaris van binnelandse sake (1963–1969). Op 100 was hy die oudste lewende voormalige Meksikaanse president. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Echeverria, Luis}} [[Kategorie:Geboortes in 1922]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] 6e6x8d4abi5tbkmmfyjnurbxoznzilx 3 298111 2890098 2163863 2026-04-05T07:57:09Z Neriah 133615 Neriah het bladsy [[Gebruikerbespreking:Gjabel]] na [[Gebruikerbespreking:Renamed user 0bf6a19fc06ec713ab33f8c278b5a1db]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Gjabel|Gjabel]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/Renamed user 0bf6a19fc06ec713ab33f8c278b5a1db|Renamed user 0bf6a19fc06ec713ab33f8c278b5a1db]]" 2163863 wikitext text/x-wiki == Welkom == {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartelik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br/>Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening - sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm staan, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap voltooi is. Kliek dan as laaste op "Stoor bladsy" om enige bewerkings te stoor. |} |} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 10:35, 17 April 2020 (UTC) 180wwgpbsjdijblfnyo6r4z2ekr2tci 0 298779 2890085 2180688 2026-04-05T01:07:57Z Dostojewskij 61970 Lêer:Elodie Bouchez Cabourg 2018.jpg 2890085 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Élodie Bouchez | Beeld = Elodie Bouchez Cabourg 2018.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1973|4|5}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = 1990–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001965 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Élodie Bouchez''' (gebore 5 April 1973) is 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Wild Reeds'' (1994), ''The Dreamlife of Angels'' (1998), ''CQ'' (2001), en ''Stormy Weather'' (2003). == Filmografie == === Rolprente === * 1990: ''Stan the Flasher'' * 1992: ''The Stolen Diary'' * 1994: ''Wild Reeds'' * 1995: ''Those Were the Days'' * 1996: ''Mademoiselle Personne'' * 1996: ''Clubbed to Death (Lola)'' * 1996: ''Full Speed'' * 1997: ''Shooting Stars'' * 1997: ''La divine poursuite'' * 1997: ''Flammen im Paradies'' * 1998: ''The Dreamlife of Angels'' * 1998: ''Les kidnappeurs'' * 1998: ''Louise (Take 2)'' * 1998: ''Don't Let Me Die on a Sunday'' * 1999: ''Lovers'' * 1999: ''Meurtre d'une petite grue'' * 2000: ''Too Much Flesh'' * 2000: ''Poetical Refugee'' * 2001: ''CQ'' * 2001: ''The Beatnicks'' * 2001: ''Being Light'' * 2002: ''The War in Paris'' * 2002: ''Dreams of Trespass'' * 2002: ''La merveilleuse odyssée de l'idiot Toboggan'' * 2003: ''Stormy Weather'' * 2003: ''Le pacte du silence'' * 2004: ''America Brown'' * 2005: ''Shooting Vegetarians'' * 2005: ''The Brice Man'' * 2005: ''Sorry, Haters'' * 2007: ''Héros'' * 2007: ''I Hate My Best Friends' Kids'' * 2007: ''Teen Spirit'' * 2007: ''Après lui'' * 2010: ''The Imperialists Are Still Alive!'' * 2010: ''Four Lovers'' * 2010: ''In Memory of the Days to Come'' * 2013: ''Juliette'' * 2014: ''Reality'' * 2014: ''GHB: To Be or Not to Be'' * 2016: ''Hibou'' * 2018: ''Black Tide'' * 2018: ''In Safe Hands'' === Televisiereekse === * 1993: ''Tous les garçons et les filles de leur âge...'' * 1993: ''Signé croisette'' * 2009: ''Sweet France'' === Televisierolprente === * 1994: ''Les brouches'' * 1999: ''Premières neiges'' * 2019: ''Raining Cats and Dogs!'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001965|Élodie Bouchez}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bouchez, Elodie}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1973]] j5gmbawqv8oyly4t05w5620tmoqq375 0 315715 2890094 2747188 2026-04-05T07:05:44Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890094 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Paul Hindemith 1923.jpg|duimnael|Paul Hindemith op 28-jarige ouderdom]] '''Paul Hindemith''' ([[16 November]] [[1895]] - [[28 Desember]] [[1963]]) was 'n produktiewe Duitse [[komponis]], [[altviool|altviolis]] , [[viool|violis]], pedagoog en [[dirigent]]. In die 1920's word hy 'n groot voorstander van die ''Neue Sachlichkeit'' (nuwe objektiwiteit) musiekstyl. <ref name=":0"> {{Cite web|url=http://www.roh.org.uk/people/paul-hindemith|title=Paul Hindemith — People — Royal Opera House|website=www.roh.org.uk|access-date=22 Augustus 2018}}</ref> Van sy mees noemenswaardige komposisies sluit in sy liedere siklus ''Das Marienleben'' (1923), ''Der Schwanendreher'' vir altviool en orkes (1935), en die opera ''Mathis der Maler'' (1938). Hindemith se gewildste werk, in opgeneemde vorm sowel as in die konsertsaal, is waarskynlik die ''Simfoniese Metamorfose van Temas deur Carl Maria von Weber'' wat in 1943 geskryf is. == Lewe en loopbaan == Hindemith is gebore in [[Hanau]], naby [[Frankfurt]], as die oudste kind van die skilder Robert Hindemith van Neder-Silesië en sy vrou Marie Hindemith, gebore Warnecke. <ref name="lexm"/> Hy het as kind die [[viool]] geleer. Hy het by Frankfurt se Hoch Konservatorium ingeskryf waar hy viool studeer het onder Adolf Rebner asook [[dirigent|dirigeer]] en komposisie onder Arnold Mendelssohn en Bernhard Sekles. Aanvanklik het hy homself onderhou deur in dansgroepe en musikale komediegroepe te speel. Hy word in 1914 adjunkleier van die Frankfurtse operaorkes, en word in 1916 bevorder tot konsertmeester. <ref name="Mootz">{{cite news|last=Mootz|first=William|date=19 Februarie 1950|title=Hindemith To Conduct Sinfonietta Here Next Week |url=https: //www.newspapers.com/clip/52000849/paul-hindemith-mootz/|work=The Courier-Journal|location=Louisville, Kentucky|page=69|via=Newspapers.com|access-date=24 Mei 2020}} </ref> Hy het vanaf 1914 tweede viool gespeel in die [[Adolf Rebner|Rebner]] [[Strykkwartet]]. Hindemith is in September 1917 opgeroep deur die Duitse Keiserlike Leër om in Januarie 1918 by sy regiment in Elsas aan te sluit.<ref name="ReferenceA">{{cite Grove |last = Schubert |first = Giselher |year = 2001 |title = Paul Hindemith |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.13053}}</ref> Daar is hy aangesê om die [[trom|bastrom]] te speel. Hy het ook 'n strykkwartet gestig. In Mei 1918 is hy na die front in [[Vlaandere]] ontplooi waar hy as wag gedien het; sy dagboek toon dat hy "slegs deur groot geluk granaataanvalle oorleef het", volgens die ''New Grove Dictionary''. <ref name="ReferenceA"/> Na die wapenstilstand het hy teruggekeer na Frankfurt en die Rebner-kwartet. <ref name="ReferenceA"/> In 1921 stig hy die Amar Kwartet, <ref>Die Amar Kwartet is gestig vir die Donaueschingen-fees van 1921 en is in 1929 ontbind. Sien 'n verslag deur Tully Potter, {{cite web |url=http://www.arbiterrecords.com/notes/139notes.html |title=Archived copy |accessdate=30 Maart 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090513063925/http://www.arbiterrecords.com/notes/139notes.html |archivedate=13 Mei 2009 }}, en die inskrywing onder ''Kamermusiekspelers'' in Eaglefield-Hull 1924, 86. </ref> waarin hy altviool gespeel het en uitgebreid deur Europa getoer het. <ref name="Mootz"/> In 1922 is sommige van sy werke gespeel tydens die fees van die Internasionale Genootskap vir Kontemporêre Musiek in [[Salzburg]], wat hom die eerste keer blootgestel het aan 'n internasionale gehoor. Die volgende jaar het hy begin werk as organiseerder van die Donaueschingen-fees, waar hy werke deur verskeie [[avant-garde]] komponiste soos [[Anton Webern]] en [[Arnold Schoenberg]] laat speel het. In 1927 is hy aangestel as professor aan die ''Berliner Hochschule für Musik'' in [[Berlyn]]. <ref name=Dict.> ''A Dictionary of Twentieth Century World Biography. ''Verenigde Koninkryk: Book Club Associates, 1992, p. 267. </ref> Hindemith het die musiek geskryf vir [[Hans Richter]] se avant-garde rolprent uit 1928 getiteld ''Vormittagsspuk'', waarin hy ook 'n rol vertolk het; die partituur en die oorspronklike rolprent is verbrand deur die Nasionaal-Sosialiste. <ref>{{cite book|last1=Wilke|first1=Tobias|title=Medien der Unmittelbarkeit|year=2010|publisher=Wilhelm Fink|location=Munich|isbn=978-3-7705-4923-8|page=63|language=Duits}}</ref> Die partituur is in 2006 deur Ian Gardiner herskep. In 1929 het hy die solo deel tydens die première van [[William Walton]] se altvioolconcerto gespeel, nadat Lionel Tertis, vir wie die werk geskryf is, dit van die hand gewys het. Op 15 Mei 1924 is Hindemith getroud met die aktrise en sangeres Gertrud (Johanna Gertrude) Rottenberg (1900–1967). <ref name="lexm">{{cite encyclopedia |last=Maurer Zenck |first=Claudia |editor-first1=Claudia |editor-last1=Maurer Zenck |editor-first2=Peter |editor-last2=Petersen |editor-first3=Sophie |editor-last3=Fetthauer |url=https://www.lexm.uni-hamburg.de/object/lexm_lexmperson_00002010 |title=Paul Hindemith |encyclopedia=Lexikon verfolgter Musiker und Musikerinnen der NS-Zeit |date=2018 |publisher=Universität Hamburg |location=Hamburg |access-date=8 Augustus 2020}}</ref> Die huwelik was kinderloos. <ref>{{Cite web|url=http://www.hindemith.info/en/life-work/biography/1918-1927/life/marriage/|title=Marriage: Paul Hindemith|website=www.hindemith.info}}</ref> Hindemith se verhouding met die [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazi's]] is kompleks. Sommige het sy musiek veroordeel as "verwronge kuns" (grotendeels gebaseer op sy vroeë, seksueel gelaaide operas soos ''Sancta Susanna''). In Desember 1934, tydens 'n toespraak by die Berlynse sportpaleis, het die Duitse minister van propaganda [[Joseph Goebbels]] vir Hindemith in die openbaar veroordeel as 'n "[[atonaliteit|atonale]] lawaaimaker".<ref>{{cite book|title=Turkey's Modernization: Refugees from Nazism and Atatürk's Vision|year=2006|publisher=New Academia Publishing|isbn=0977790886|page=88|url=https://books.google.com/books?id=coks7vEqZT8C&pg=PA88|editor=Arnold Reisman|accessdate=23 Maart 2013|archive-date=31 Desember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231100443/http://books.google.com/books?id=coks7vEqZT8C&pg=PA88|url-status=dead}}</ref> Die Nazi's het sy musiek in Oktober 1936 verbied, en dit is gevolglik ingesluit as deel van die verwronge musiek ("Entartete Musik")-uitstalling van 1938 in [[Düsseldorf]].<ref name=":1">{{Cite web|url=http://holocaustmusic.ort.org/politics-and-propaganda/third-reich/hindemith-paul/|title=Music and the Holocaust: Hindemith, Paul|last1=ORT|first1=World|website=holocaustmusic.ort.org|language=en-GB|access-date=22 Augustus 2018}}</ref> Ander amptenare wat in Nazi-Duitsland gewerk het was egter van oordeel dat hy 'n voorbeeld was van 'n moderne Duitse komponis aangesien hy teen die tyd musiek geskryf het wat gebaseer was op tonaliteit, met gereelde verwysings na volksmusiek. Die dirigent [[Wilhelm Furtwängler]] se verdediging van Hindemith, wat in 1934 gepubliseer is, neem hierdie standpunt in.<ref>Furtwängler 1934.</ref> Die kontroversie rondom sy musiek het voortgegaan in die 1930's, met Hindemith wat afwisselend die guns van die regering weggedra het. Gedurende die dertigerjare het hy [[Kaïro]] besoek en ook verskeie besoeke gebring aan [[Ankara]]. Hy het 'n uitnodiging van die Turkse regering aanvaar om toesig te hou oor die skepping van 'n musiekskool in Istanbul in 1935, nadat Goebbels hom onder druk geplaas het om vir 'n onbepaalde tyd verlof te neem aan die Berlynse akademie. <ref name=":1"/> In Turkye was hy die leidende figuur van 'n nuwe musiekpedagogiek in die era van president [[Kemal Atatürk]]. Sy adjunk was Eduard Zuckmayer. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=coks7vEqZT8C&pg=PA88|title=Turkey's Modernization: Refugees from Nazism and Atatürk's Vision|publisher=New Academia Publishing|year=2006|isbn=0977790886|editor=Arnold Reisman|page=88|accessdate=23 Maart 2013|archive-date=31 Desember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231100443/http://books.google.com/books?id=coks7vEqZT8C&pg=PA88|url-status=dead}}</ref> Hindemith het die herorganisasie van Turkse musiekopvoeding en die vroeë pogings om die Turkse Staatsopera en -ballet te stig gelei. Hy het nie so lank in Turkye gebly soos baie ander emigrante nie, maar wel die Turkse musikale sfeer baie beïnvloed; die Ankara Staatskonservatorium het bv. baie te danke aan sy pogings. Jong Turkse musici het Hindemith as 'n 'ware meester' beskou, en hy is gewaardeer en gerespekteer.<ref>{{cite book|title=Turkey's Modernization: Refugees from Nazism and Atatürk's Vision|year=2006|publisher=New Academia Publishing|isbn=0977790886|page=90|url=https://books.google.com/books?id=coks7vEqZT8C&pg=PA90|editor=Arnold Reisman|accessdate=23 Maart 2013}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Aan die einde van die 1930's het Hindemith verskeie toere van Amerika onderneem as 'n solis (altviool en viola d'amore). [[Lêer:Paul Hindemith USA.jpg|duimnael|Hindemith gedurende die 1940's]] Hy het in 1938 na Switserland geëmigreer, deels omdat sy vrou van gedeeltelike Joodse afkoms was. <ref>{{cite book|last1=Steinberg|first1=Michael|title=The Concerto : A Listener's Guide|year=1998|publisher=Oxford University Press|isbn=019802634X|page=205|url=https://books.google.com/books?id=t8oXNX2tY8AC&pg=PA205|accessdate=23 Maart 2013}}</ref> Op dieselfde stadium dat hy sy musikale taal gekodifiseer het, is Hindemith se onderrig en komposisies, volgens kritici soos Ernest Ansermet, beïnvloed deur sy teorieë. <ref> 1961, nota tot bl.42. </ref> In die VS het hy hoofsaaklik klas gegee aan [[Yale-universiteit]], <ref>{{cite news |last= |first= |date=25 Oktober 1964 |title=Yale Plans to honor Composer Paul Hindemith |url=https://www.newspapers.com/clip/52001131/paul-hindemith-yale/ |work=The Bridgeport Post |location=Bridgeport, Connecticut |page=46 |via=Newspapers.com |access-date=24 Mei 2020}}</ref> waar hy die Yale Collegium Musicum gestig het. <ref name=": 0"/> Sy studente het Lukas Foss, Graham George, die jazzmusikant Andrew Hill, Norman Dello Joio, Mitch Leigh, Mel Powell, Yehudi Wyner, Harold Shapero, Hans Otte, Ruth Schönthal, die komponis Samuel Adler, Leonard Sarason en die Oscar-bekroonde filmregisseur [[George Roy Hill]] ingesluit. Hy het ook klas gegee aan die Universiteit van Buffalo, [[Cornell-universiteit]] en Wells College. <ref>{{Cite web|url=http://www.hindemith.info/en/life-work/biography/1939-1945/life/courses-as-an-instructor/|title=Courses as an Instructor: Paul Hindemith|website=www.hindemith.info}}</ref> Gedurende hierdie tyd het hy ook die Charles Eliot Norton-lesings op die Harvard-kampus gegee, wat die bron was vir die boek ''A Composer's World''. Hindemith het 'n jarelange vriendskap gehad met Erich Katz, wie se komposisies deur hom beïnvloed is. <ref>Davenport 1970, 43.</ref> Onder Hindemith se studente tel ook die komponiste Franz Reizenstein <ref>Maurice Hinson, ''Music for More than One Piano: An Annotated Guide'' (Bloomington en Londen: Indiana University Press, 2001): 244. {{ISBN|978-0-253-11306-1}}.</ref> en Robert Strassburg. <ref>''Composer genealogies: A Compendium of Composers, Their teachers and Their Students ''Pfitzinger, Scott. Rowman & Littlefield, New York & Londen 2017 Pg. 522. {{ISBN|9781442272248}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ugfWDQAAQBAJ|title=Composer Genealogies: A Compendium of Composers, Their Teachers, and Their Students|first1=Scott|last1=Pfitzinger|date=1 Maart 2017|publisher=Rowman & Littlefield|via=Google Books|isbn=9781442272255}}</ref> Hindemith het in 1946 'n [[VSA|V.S.A.]] burger geword, maar in 1953 na Europa teruggekeer, waar hy in [[Zürich]] gewoon het en daar aan die universiteit klas gegee totdat hy in 1957 uit die onderwys getree het. <ref name=":0" /><ref name=":1"/> Teen die einde van sy lewe het hy meer begin dirigeer en talle opnames gemaak, meestal van sy eie musiek. <ref name =":1"/> In 1954 het 'n anonieme kritikus van die tydskrif ''Opera'' na 'n opvoering van Hindemith se ''Neues vom Tage'' soos volg geskryf: "Mnr. Hindemith is geen virtuose dirigent nie, maar hy beskik wel oor 'n buitengewone vaardigheid om kunstenaars te laat verstaan hoe sy eie musiek gespeel moet word". <ref> ''Opera''(Junie 1954): 348. </ref> [[Lêer:Paul Hindemith receives the Sibelius award from Antti Wihuri in Helsinki, 1955.jpg|duimnael|Hindemith (links) ontvang in 1955 die Wihuri Sibelius-prys van Antti Wihuri.]] Hindemith het in 1955 die Wihuri Sibelius-prys ontvang. <ref name="Obituary"/> Hy is in 1962 bekroon met die Balzan-prys "vir die rykdom, omvang en verskeidenheid van sy werk, wat onder die meeste geldigste werk in kontemporêre musiek tel, en wat meesterwerke uit die opera-, simfoniese- en kamermusiek repertorium bevat."<ref>{{Cite news|url=http://www.balzan.org/en/prizewinners/paul-hindemith|title=Paul Hindemith|access-date=22 Augustus 2018|language=it-it}}</ref><ref name="Obituary">{{cite news |last= |first= |date=30 Desember 1963 |title=Paul Hindemith, modern music pioneer, succumbs at age 68 |url=https://www.newspapers.com/clip/52001620/paul-hindemith-obituary/ |work=Intelligencer Journal |location=Lancaster, Pennsylvania |page=9 |via=Newspapers.com |access-date=24 Mei 2020}}</ref> Ondanks 'n uitgerekte verswakking in sy gesondheid het Hindemith byna tot sy dood aanhou komponeer. Hy is op 68-jarige ouderdom in Frankfurt aan pankreatitis oorlede. Hy is begrawe in die Cimetière La Chiésaz, Saint-Légier-La Chiésaz, Vaud, [[Switserland]]. <Ref name="lexm"/> ==Musiek== ===Styl=== Hindemith is een van die belangrikste [[Duitsland|Duitse]] komponiste van sy tyd. Sy vroeë werke bevat 'n laat [[romantiek|romantiese]] idioom. Hy het later [[ekspressionisme|ekspressionistiese]] werke gekomponeer in die styl van die vroeë [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], voordat hy 'n slanker, [[kontrapunt]]aal-ingewikkelde styl in die 1920's ontwikkel het. Hierdie styl is beskryf as neoklassiek, <ref> Taylor 1997, p. 261. </ref> maar verskil heeltemal van die werke van [[Igor Strawinski]] wie se werke met die term gemerk is, en het meer te danke aan die [[Kontrapunt|kontrapuntale]] taal van [[Johann Sebastian Bach|J.S. Bach]] en [[Max Reger ]] as die klassisisme van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]. Die nuwe styl kan gehoor word in die reeks werke genaamd ''Kammermusik'' uit 1922 tot 1927. Elk van hierdie stukke is geskryf vir 'n verskillende klein instrumentale ensemble, en baie van hulle is uiters ongewoon. ''Kammermusik No. 6'' is byvoorbeeld 'n [[concerto]] vir die altviool d'amore, 'n instrument wat sedert die [[barok]]-periode nie baie gebruik is nie, maar wat Hindemith self gespeel het. Hy het gedurende sy lewe voortgegaan om vir ongewone groepe instrumente te skryf, en het 'n trio vir [[altviool]], ''heckelphone'' en [[klavier]] (1928), 7 trio's vir 3 trautoniums (1930) ), 'n sonate vir [[kontrabas]] en 'n [[concerto]] vir [[trompet]], [[fagot]] en strykinstrumente (albei in 1949) gekomponeer. In die dertigerjare het Hindemith minder vir [[kamermusiek|kamer]] -groepe begin skryf, en meer vir groot [[orkes]]te. In 1933–35 het Hindemith sy [[opera]] ''Mathis der Maler'' geskryf, wat gebaseer is op die lewe van die [[Skilderkuns|skilder]] Matthias Grünewald. Hierdie opera word selde opgevoer, alhoewel 'n bekende produksie van die New York City Opera in 1995 'n uitsondering hierop is ([https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7D8173BF93AA3575AC0A963958260 Holland 1995 ]). Dit kombineer die neo-klassisisme van vroeëre werke met volksmusiek. Hindemith het as voorloper tot die komponeer van hierdie opera 'n suiwer instrumentale [[simfonie]] geskryf, wat ook ''Mathis der Maler'' heet en een van sy mees opgevoerde werke is. In die opera verskyn sommige dele van die simfonie as instrumentale tussenspel, en word daar word weer op andere uitgebrei in vokale tonele. Hindemith het ook ''Gebrauchsmusik'' (Musiek vir gebruik) geskryf - d.w.s. komposisies wat bedoel is om 'n maatskaplike of politieke doel te dien en soms geskryf is om deur amateurs gespeel te word. Die konsep is geïnspireer deur [[Bertolt Brecht]]. Hindemith se gewildste werk is waarskynlik die ''Simfoniese Metamorfose van Temas deur Carl Maria von Weber'' wat geskryf is in 1943. Dit neem [[melodie|melodieë]] uit verskillende werke van [[Carl Maria von Weber|Weber]], hoofsaaklik klavierduette, maar ook een uit die ouverture tot sy insidentele musiek vir ''Turandot'' (Op. 37/J. 75 ), en transformeer dit sodat elke beweging van die stuk op een tema gebaseer is. ==Pryse== [[Lêer:Musik Meile Wien, Paul Hindemith (36).jpg|duimnael|upright|]] * Howland-gedenkprys (1940), (hoogste eerbewyse wat deur [[Yale-universiteit]] toegeken word)<ref name="info">{{Cite web|url=https://www.hindemith.info/en/life-work/biography/1939-1945/life/influence-in-america/|title=Influence in America|website=www.hindemith.info}}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="lexm" /> * Bach-prys van die Vrye en Hanse Stad van Hamburg (1951)<ref name="Schott">{{Cite web|url=https://en.schott-music.com/shop/autoren/paul-hindemith|title=Schott Music|website=en.schott-music.com}}</ref><ref name="lexm" /> * Order Pour le Mérite (1952)<ref>{{cite web |last= |first= |date= |title=Pour le Mérite: Paul Hindemith |url=http://www.orden-pourlemerite.de/plm/mgvita/hindemith1895_vita.pdf |work=www.orden-pourlemerite.de |location= |publisher= |access-date=7 Augustus 2020 |archive-date=19 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719202507/http://www.orden-pourlemerite.de/plm/mgvita/hindemith1895_vita.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Schott" /> * Wihuri Sibelius-prys (1955)<ref name="Schott" /><ref name="lexm" /> * Goethe Gedenkplaat van die Stad van Frankfurt (1955)<ref>{{Cite web|url=https://www.lagis-hessen.de/pnd/118551256|title=Hessian Biography |website=www.lagis-hessen.de}}</ref> * Balzan-prys (1963)<ref name="Schott" /><ref name="lexm" /> ===Eredoktorsgrade=== * Philadelphia Academy of Music (1945)<ref name="info" /> * [[Columbia-universiteit]] (1948)<ref name="info" /> * Goethe Universiteit, [[Frankfurt]] (1949)<ref name="Schott" /><ref name="lexm" /> * FU Berlin (1950)<ref name="Schott" /><ref name="lexm" /> * [[Universiteit van Oxford]] (1954)<ref name="Schott" /><ref name="lexm" /> ==Pedagogiese skrywes== Sy volledige stel instruksieboeke # ''Elementary Training for Musicians'' ({{ISBN|0901938165}}) 1946 # ''A Concentrated Course in Traditional Harmony'': Book 1, Part 1—With Emphasis on Exercises and a Minimum of Rules, hersiene uitgawe ({{ISBN|0901938424}}) New York: Schott Music, 1968 # ''A Concentrated Course in Traditional Harmony'': Book 2—Exercises for Advanced Students, vertaal deur Arthur Mendel. ({{ISBN|0901938432}}) New York: Schott, 1964 # ''The Craft of Musical Composition: Book 1—Theoretical Part'', vertaal deur Arthur Mendel (Londen: Schott & Co; New York: Associated Music Publishers. {{ISBN|0901938300}}), 1942 [https://web.archive.org/web/20140701100137/http://noty-naputi.info/sites/default/files/Musical%20Composition-Hindemit.pdf ] # ''The Craft of Musical Composition: Book 2—Exercises in Two-Part Writing'', vertaal deur Otto Ortmann. (Londen: Schott & Co; New York: Associated Music Publishers. {{ISBN|0901938416}}) 1941 # ''Unterweisung im Tonsatz 3: Übungsbuch für den dreistimmigen Satz''. Mainz: Schott 5205, {{ISBN|3-7957-1605-5}}, 251 bladsye. 1970. Slegs beskikbaar in die oorspronklike Duits. ==Opnames== Hindemith was a prolific composer.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/classicalmusic/10484549/Paul-Hindemith-The-20th-centurys-most-neglected-composer.html|title=Paul Hindemith: The 20th century's most neglected composer|first1=John|last1=Allison|date=4 December 2013|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> He conducted some of his own music in a series of recordings for [[EMI]] with the [[Philharmonia Orchestra]] and for [[Deutsche Grammophon]] with the [[Berlin Philharmonic Orchestra]], which have been digitally remastered and released on CD.<ref>{{cite journal |title=Review &#124; HINDEMITH CONDUCTS HINDEMITH. ® ORCHESTRAL WORKS. °Dennis Drain (hn); Philharmonia Orchestra I Paul Hindemith. EMI Treasury® EG291 173–1; LEI EG291 173–4. Nobilissima visione—suite (from Columbia 33CX1533, 5/58). Horn Concerto (33CX1279, 12/59)8. Konzertmusik for strings and brass, Op. 50 (33CX1 512, 3/58). Symphony in B flat major for concert band (33CX1 512, 3/58). |page=40 |publisher=Gramophone |date=20 April 1987}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B0000U1NHE |title=Hindemith Conducts Hindemith: The Complete Recordings on Deutsche Grammophon: Paul Hindemith, Spoken Word, Paul Hindemith, Berlin Philharmonic Orchestra, Members of the Berlin Philharmonic Orchestra, Berlin Philharmonic Orchestra [members&#93;, Monique Haas, Hans Otte: Music |date= |accessdate=7 October 2012}}</ref> The Violin Concerto was also recorded by Hindemith for Decca/London, with the composer conducting the [[London Symphony Orchestra]] with [[David Oistrakh]] as soloist. [[Everest Records]] issued a recording of Hindemith's postwar ''[[When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd (Hindemith)|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd]]'' ("A Requiem for Those We Love") on LP, conducted by Hindemith. A stereo recording of Hindemith conducting the requiem with the [[New York Philharmonic Orchestra]], with Louise Parker and [[George London (bass-baritone)|George London]] as soloists, was made for [[Columbia Records]] in 1963 and later issued on CD. He also appeared on television as a guest conductor of the [[Chicago Symphony Orchestra]]'s nationally syndicated "Music from Chicago" series; the performances have been released by VAI on home video. A complete orchestral music collection has been recorded by German and Australian orchestras, all released on the CPO label, recordings all conducted by Werner Andreas Albert. ==Media== {{listen|filename=Paul Hindemith - Kleine Kammermusik.ogg|title=Kleine Kammermusik|description=uitgevoer deur die Soni Ventorum Blaasinstrument Kwintet|format=[[ogg]]}} ==Verwysings== ===Notas=== {{Verwysings}} ===Bronne=== * Ansermet, Ernest. 1961. ''Les fondements de la musique dans la conscience humaine''. 2 v. Neuchâtel: La Baconnière. * Briner, Andres. 1971. ''Paul Hindemith''. Zürich: Atlantis-Verlag; Mainz: Schott. *Bruhn, Siglind (1998). ''The Temptation of Paul Hindemith. Mathis der Maler as a Spiritual Testimony''. Stuyvesant, NY: Pendragon Press. {{ISBN|978-1-57647-013-8}}. *Bruhn, Siglind. 2000. ''Musical Ekphrasis in Rilke's Marienleben''. Internationale Forschungen zur allgemeinen und vergleichenden Literaturwissenschaft 47. Amsterdam: Rodopi. {{ISBN|90-420-0800-8}}. *Bruhn, Siglind. 2005. ''The Musical Order of the World: Kepler, Hesse, Hindemith''. Interplay, no. 4. Hillsdale, NY: Pendragon Press. {{ISBN|978-1-57647-117-3}}. *Davenport, LaNoue. 1970. "[http://lgdata.s3-website-us-east-1.amazonaws.com/docs/762/103349/Profile,ARS.pdf "Erich Katz: A Profile"]". ''The American Recorder'' (Lente): 43–44. Opgespoor op 2 November 2011. * Furtwängler, Wilhelm. 1934. "Der Fall Hindemith". ''Deutsche Allgemeine Zeitung'' 73, no. 551 (Sondag, 25 November): 1. Herdruk in Berta Geissmar, ''Musik im Schatten der Politik''. Zürich: Atlantis, 1945. Herdruk in [[Wilhelm Furtwängler]], ''Ton und Wort: Aufsätze und Vorträge 1918 bis 1954'', 91–96. Wiesbaden: F.A. Brockhaus, 1954; heruitgereik te Zürich: Atlantis Musikbuch-Verlag, 1994. {{ISBN|9783254001993}}. * Eaglefield-Hull, Arthur. (red.). 1924. ''A Dictionary of Modern Music and Musicians''. Londen: Dent. * Hindemith, Paul. 1937–70. ''Unterweisung im Tonsatz''. 3 vols. Mainz, B. Schott's Söhne. Eerste twee volumes in Engels as ''The Craft of Musical Composition'', vertaal deur Arthur Mendel en Otto Ortmann. New York: Associated Music Publishers; Londen: Schott & Co., 1941–42. * Hindemith, Paul. 1952. ''A Composer's World, Horizons and Limitations''. Cambridge: Harvard University Press. * Kater, Michael H. 1997. ''The Twisted Muse: Musicians and Their Music in the Third Reich''. New York and Oxford: Oxford University Press. * Kater, Michael H. 2000. ''Composers of the Nazi Era: Eight Portraits''. New York and Oxford: Oxford University Press. * Kemp, Ian. 1970. ''Hindemith''. Oxford Studies of Composers 6. Londen, New York: Oxford University Press. * Neumeyer, David. 1986. ''The Music of Paul Hindemith.'' New Haven: Yale University Press. * Noss, Luther. 1989. ''Paul Hindemith in the United States''. Urbana: University of Illinois Press. * Preussner, Eberhard. 1984. ''Paul Hindemith: ein Lebensbild''. Innsbruck: Uitgawe Helbling. * Skelton, Geoffrey. 1975. ''Paul Hindemith: The Man Behind the Music: A Biography''. Londen: Gollancz. * Taylor, Ronald. 1997. ''Berlin and Its Culture: A Historical Portrait''. Yale University Press. {{ISBN|0300072007}}. * Taylor-Jay, Claire. 2004. ''The Artist-Operas of Pfitzner, Krenek and Hindemith: Politics and the Ideology of the Artist''. Aldershot: Ashgate. ==Verdere leeswerk== * {{cite news |last=Fried |first=Alexander |date=19 Februarie 1939 |title=Paul Hindemith Brings Fresh Air to Symphony |url=https://www.newspapers.com/clip/52000662/paul-hindemith-fried/ |work=The San Francisco Examiner |location=San Francisco |page=50 |via=Newspapers.com |access-date=24 Mei 2020}} * {{cite news |last1=Schwarze |first1=Richard |date=21 November 1981 |title=Hindemith: He was simply a musician who produced 'music as a tree bears fruit' ... Well, not really |url=https://www.newspapers.com/clip/51883931/paul-hindemith-schwarze/ |work=The Journal Herald |location=Dayton, Ohio |page=27 |via=Newspapers.com |access-date=23 Mei 2020}} * Desbruslais, Simon. 2019. [https://boydellandbrewer.com/the-music-and-music-theory-of-paul-hindemith.html ''The Music and Music Theory of Paul Hindemith''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806064758/https://boydellandbrewer.com/the-music-and-music-theory-of-paul-hindemith.html |date= 6 Augustus 2020 }}. Woodbridge: Boydell Press. {{ISBN|978-1-78327-210-5}}. * Luttmann, Stephen. 2013. ''Paul Hindemith: A Research and Information Guide''. New York: Routledge. {{ISBN|978-1-135-84841-5}}. * {{cite journal |last1=Winkler |first1=Heinz-Jürgen |title=Fascinated by Early Music: Paul Hindemith and Emanuel Winternitz |journal=Music in Art: International Journal for Music Iconography |volume=29 |issue=1–2 |date=2004 |pages=14–19 |issn=1522-7464 }} ==Eksterne skakels== {{Commons category}} * {{Britannica|266198}} *{{IMSLP|Hindemith, Paul|Paul Hindemith on IMSLP}} *[http://www.hindemith.info/en/home Hindemith Stigting] *[http://www.hindemith.info/en/life-work/catalogue-of-works/ Hindemith Stigting Katalogus van Werke] *[https://de.schott-music.com/shop/autoren/paul-hindemith Schott Music] Uitgewersblad *[https://web.archive.org/web/20040203074058/http://www.nwsinfonietta.com/notes16Apr04.htm An Inner Emigration], notas oor Hindemith en Der Schwanendreher deur Ron Drummond * [http://abruckner.com/Data/documents/Paul_Hindemith_in_conversation_with_Seymour_Raven.mp4 Paul Hindemith in gesprek met Seymour Raven (7 April 1963)] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hindemith, Paul}} [[Kategorie:Geboortes in 1895]] [[Kategorie:Sterftes in 1963]] [[Kategorie:Duitse komponiste]] [[Kategorie:Duitse dirigente]] mzp61etkz0bzrwiqayy0ftug33iyvz0 3 379223 2890107 2420137 2026-04-05T10:04:01Z AccountVanishRequests 179425 AccountVanishRequests het bladsy [[Gebruikerbespreking:Yangyh1990]] na [[Gebruikerbespreking:Renamed user d3985fc103ef622b5a2e9486257fcbea]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Yangyh1990|Yangyh1990]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/Renamed user d3985fc103ef622b5a2e9486257fcbea|Renamed user d3985fc103ef622b5a2e9486257fcbea]]" 2420137 wikitext text/x-wiki == Welkom == {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartelik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br />Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening – sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm staan, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap voltooi is. Kliek dan as laaste op "Stoor bladsy" om enige bewerkings te stoor. |} |} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 18:55, 29 Julie 2021 (UTC) fl45sx09zpznyr29wc94txrmyxr545b 3 384056 2890093 2428012 2026-04-05T06:30:24Z EmausBot 18510 Gebroken doorverwijzing gecorrigeerd door aanpassing naar hernoemde doelpagina [[Gebruikerbespreking:Renamed user 49f272ea7255378813e0b1725ed02b8e]] 2890093 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:Renamed user 49f272ea7255378813e0b1725ed02b8e]] q15qw7or0fpn1npfoc17sajaua654ze 0 390801 2890086 2836786 2026-04-05T01:45:06Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890086 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Lugredery | airline = Pakistan International Airlines | image = | logo = <!-- Pakistan International Airlines logo (2004).svg ... nie op commons gelaai nie.....--> | logo_size = 250 | traded_as = PIAA | IATA = PK | ICAO = PIA | callsign = PAKISTAN | aoc = | hubs = <div> * [[Jinnah Internasionale Lughawe|Karatsji]] * [[Islamabad Internasionale Lughawe|Islamabad]] * [[Allama Iqbal Internasionale Lughawe|Lahore]] </div> | focus_cities = * Peshawar * Multan * Sialkot | frequent_flyer = PIA Awards Plus | alliance = | fleet_size = 28 | destinations = 56<ref name="cms.piac.aero">{{Cite web |url=https://cms.piac.aero/where-we-fly/destinations |title= Fly destinations|access-date=7 November 2021 |archive-date=17 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917071433/https://cms.piac.aero/where-we-fly/destinations |url-status=dead }}</ref> | parent = Aviation Division, Government of Pakistan<ref>{{cite web| title=Annual Report 2006 (Part-I)| publisher=Pakistan International Airlines| date=3 April 2007| url=http://www.piac.com.pk/PIA_About/profiles/2006/PIA_Annual_Report_2006-P1.pdf| access-date=14 Augustus 2007| archive-date=6 Januarie 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190106212109/https://www.piac.com.pk/| url-status=dead}}</ref> | num_employees = ~10&nbsp;500<ref>{{Cite web|title=PIA starts clearing VSS dues after months' delay|url=https://www.thenews.com.pk/print/802152-pia-starts-clearing-vss-dues-after-months-delay|access-date=2021-04-10|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> (2021) | revenue = {{decrease}}₨94.989 miljard (VS$590 miljoen)<br /><small>(''FY 2019–20'')</small> | net_income = {{increase}}₨-34.643 miljard (VS$−220 miljoen) <br /><small>(''FY 2019–20'')</small> | operating_income = {{increase}}₨-680 miljoen (VS$−4.2 miljoen)<br /><small>(''FY 2019–20'')</small> | founded = {{Begin datum en ouderdom|1946|10|29|df=y}}<small> (as ''Orient Airways'')</small> | headquarters = [[Jinnah Internasionale Lughawe]]<br />[[Karatsji]], Pakistan | key_people = | subsidiaries = * Roosevelt Hotel (New York) * Hotel The Scribe (Paris) * Skyrooms (Pty) Limited * PIA Investments Limited | website = [https://www.piac.com.pk/ piac.com.pk] }} '''Pakistan International Airlines''' ([[Oerdoe]]: پاکستان انٹرنیشنل ایئرلائنز; afgekort '''PIA''') is 'n internasionale [[lugredery]] wat dien as die nasionale vlagdraer van [[Pakistan]] onder die administratiewe beheer van die Lugvaartsekretaris van die regering van Pakistan. Sy sentrale spilpunt is [[Karatsji]] se [[Jinnah Internasionale Lughawe]], terwyl [[Allama Iqbal Internasionale Lughawe]] in [[Lahore]], en [[Islamabad Internasionale Lughawe]] as sekondêre spilpunte dien. {{Multibeeld|align=right|direction=vertical|image1=Fokker F27-200 Friendship, Pakistan International Airlines (PIA) JP12491.jpg|caption1='n PIA [[Fokker F27 Friendship]] arriveer op Chitral-lughawe vanaf Peshawar op 1 Augustus 1972<ref>{{Cite web|url=https://www.airliners.net/photo/Pakistan-International-Airlines-PIA/Fokker-F-27-200-Friendship/58284|title=Aviation Photo #0058284: Fokker F-27-200 Friendship – Pakistan International Airlines – PIA|website=Airliners.net}}</ref>|image2=Douglas DC-10-30 AP-AYM PIA FRA 08.05.77.jpg|caption2='n PIA McDonnell Douglas DC-10 styg op van [[Lughawe Frankfurt]], [[Wes-Duitsland]], circa 1977}} PIA is Pakistan se grootste lugredery en bedryf 'n vloot van 29 vliegtuie. Die lugredery bedryf daagliks byna 100 vlugte en bedien 18 binnelandse bestemmings en 25 internasionale bestemmings regoor Asië, Europa, die Midde-Ooste en Noord-Amerika. Benewens kommersiële vlugbedrywighede, besit PIA ook The Roosevelt Hotel in New York Stad, en die Sofitel Paris Scribe Hotel in Parys.<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/702442/overseas-assets-sale-of-pia-hotels-likely-to-rake-in-700-million/|title=Overseas assets: Sale of PIA hotels likely to rake in $700 million – The Express Tribune|date=30 April 2014|access-date=25 June 2016}}</ref> Die lugredery bedryf 'n gereelde vliegprogram, PIA Awards +, en het verskeie codeshare- en interlyn-ooreenkomste. Dit is egter nie deel van enige lugredery-alliansie nie.<ref>{{cite web |title=Pakistan International Airlines – PIA award plus |url=https://www.piac.com.pk/awards/awards-plus |website=www.piac.com.pk |access-date=28 July 2021}}</ref> Op 30 Junie 2020 is PIA aanvanklik vir ses maande verbied om in die Europese lugruim te vlieg, vanaf 1 Julie 2020, en daarna onbepaald nadat [[EASA]] vasgestel het dat die lugredery nie in staat was om sy operateurs en vliegtuie te sertifiseer en toesig te hou in ooreenstemming met toepaslike internasionale standaarde nie.<ref>{{cite news |url=https://simpleflying.com/pia-europe-return/ |title=Pakistan International Airlines' Return To Europe Hits A Snag |date=23 January 2022 |publisher=Simple Flying |last=Hardman |first=Jake |accessdate=7 May 2022}}</ref> Dié besluit is geneem kort nadat dit aan die lig gekom het dat minstens 'n derde van alle vlieënierslisensies wat in Pakistan uitgereik is, nie eg was nie.<ref>{{Cite web|last=Kaminski-Morrow|first=David|title=PIA banned from European operations after mounting safety concerns|url=https://www.flightglobal.com/safety/pia-banned-from-european-operations-after-mounting-safety-concerns/139069.article|website=Flight Global|date=30 June 2020|access-date=1 July 2020}}</ref> Teen 9 Julie 2020 is die lugredery ook deur die Verenigde Koninkryk en die Verenigde State verbied.<ref>{{Cite news|date=2020-07-10|title=U.S. bans Pakistan International Airlines flights over pilot concerns|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-airlines-usa-idUSKBN24A3HV|access-date=2020-07-19}}</ref> === 1960's === [[Lêer:Boeing_720-040B_AP-AMG_PIA_LHR_24.06.62_edited-2.jpg|duimnael|'n Boeing 720 by die Heathrow-lughawe op 24 Junie 1962<ref>{{Cite web|url=https://www.airliners.net/photo/Pakistan-International-Airlines-PIA/Boeing-720-040B/2342874|title=Aviation Photo #2342874: Boeing 720-040B – Pakistan International Airlines – PIA|website=Airliners.net}}</ref>]] In Februarie 1960 het PIA 'n Boeing 707 van [[Pan Am|Pan American lugredery]] gehuur en dit op 7 Maart 1960 op die Karatsji-Londen-roete ingevoer, aanvanklik deur PanAm-vlieëniers geloods,<ref name=":2">{{Cite web|url=http://digitool.library.mcgill.ca/webclient/StreamGate?folder_id=0&dvs=1573185917944~142|title=RCD Collaboration in Air Transport|date=July 1972|website=digitool.library.mcgill.ca|page=75|access-date=2019-11-08}}</ref> en daardeur die eerste Asiatiese lugdiens om 'n straalvliegtuig in te voer en kommersieel te bedryf in sy vloot.<ref name=":2" /><ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/transport/10867051/PIAs-flightpath-out-of-turbulent-times.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/transport/10867051/PIAs-flightpath-out-of-turbulent-times.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=PIA's flightpath out of turbulent times|work=Daily Telegraph|last=Crilly|first=Rob|date=31 May 2014|access-date=2019-11-08|issn=0307-1235|quote=It was the first Asian airline to operate jetliners (Boeing 707's)}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.piac.com.pk/corporate/about-us/history|title=History|website=www.piac.com.pk|access-date=2019-11-08}}</ref> – [[Air India]] het vroeër op 21 Februarie 1960 'n 707 in ontvangs geneem, maar het die vliegtuig eers op 19 April 1960 in kommersiële diens geneem.<ref>{{Cite web|url=https://airwaysmag.com/best-of-airways/air-india-part-1/|title=Air-India Part 1|date=4 May 2016|website=Airways Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108035400/https://airwaysmag.com/best-of-airways/air-india-part-1/|archive-date=8 November 2019|access-date=2019-11-08}}</ref> 'n Vol-Pakistanse bemanning het vanaf 20 Junie 1960 met die 707 begin vlieg.<ref name=":3">{{Cite web|url=http://digitool.library.mcgill.ca/webclient/StreamGate?folder_id=0&dvs=1573185917944~142|title=RCD Collaboration in Air Transport|date=July 1972|website=digitool.library.mcgill.ca|pages=66–100|access-date=2019-11-08}}</ref> Teen die einde van 1960 het PIA vir die eerste keer finansiële winsgewendheid getoon.<ref name=":3" /> Met die nuutaangekoopte vliegtuie het die lugdiens sy eerste trans-Atlantiese roete Karasji-New York via Londen op 5 Mei 1961 bekendgestel,<ref name=":3"/> wat in Februarie 1963 opgeskort is.<ref name=":52">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n-fQAAAAMAAJ&pg=PA66|title=International Air Transportation Competition: Hearings Before the Committee on Interstate and Foreign Commerce, House of Representatives, and the Subcommittee on Transportation and Aeronautics, Ninety-third Congress, Second Session ...|last=Commerce|first=United States Congress House Committee on Interstate and Foreign|date=1974|publisher=U.S. Government Printing Office|pages=65–67}}</ref> In 1961 het dit sy vloot uitgebrei deur bestellings vir 3 Boeing 720's te plaas, wat in 1962 afgelewer is.<ref name=":3" /> Op 2 Januarie 1962 het 'n PIA Boeing 720B wat deur kaptein Abdullah Baig van Londen na Karasji geloods is, 'n wêreldspoedrekord oor 'n kommersiële lugrederyroete van 938,78&nbsp;km/h opgestel, 'n rekord wat tot vandag toe nog staan.<ref>{{Cite web|url=http://www.fai.org/fai-record-file/?recordId=7679|title=fai.org FAI Record File Number #7679|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922100915/http://www.fai.org/fai-record-file/?recordId=7679|archive-date=22 September 2017}}</ref> [[Fokker F27 Friendship|Fokker F27 Friendships]] en Sikorsky-[[helikopter]]s is ook in 1963 bestel en afgelewer, met die helikopters wat tot 1966 lugdiens aan 20 dorpe in Oos-Pakistan verskaf het. <ref name=":3" /<ref name="FlightIntl1969">{{cite news |last=Fricker |first=John |date=29 Mei 1969 |title=PIA Looks Ahead |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1969/1969%20-%200960.html |newspaper=[[Flight International]] |page=867 |access-date=27 Februarie 2015}}</ref> Met die uitbreek van die [[Indies-Pakistanse Oorlog van 1965]] het die Pakistanse Weermag PIA se dienste vir logistieke en vervoerdoeleindes gebruik. Die Viscounts is in 1966 uitgefaseer en is deur vier Hawker Siddeley Tridents vervang. PIA se roete het vinnig gegroei in die middel tot laat 1960's: Dhahran is in 1965 bygevoeg, terwyl diens na Kaïro hervat is. In 1966 is Parys, Istanboel, Bagdad, Koeweit, Djedda en Nairobi by PIA se roetes gevoeg. Bangkok is in 1967 bygevoeg, terwyl Manila, Tokio en Damaskus in 1969 bygevoeg is.<ref name=":3"/> {{Multibeeld|align=right|direction=vertical|image1=Pakistan Airbus A300 Bidini.jpg|caption1='n PIA [[Airbus A300]] by [[Lughawe Leonardo da Vinci–Fiumicino|Rome–Fiumicino-lughawe]], [[Italië]] circa 1991|image2=Boeing 747-240BM, Pakistan International Airlines - PIA AN1094848.jpg|caption2=PIA [[Boeing 747-400|Boeing 747-Combi]] taksi by die [[Lughawe Londen-Heathrow]] in Junie 1992}} PIA het McDonnell Douglas DC-10's in 1973 verkry om sy oorblywende Boeing 707-300's te vervang. Nur Khan is in 1974 vir die tweede termyn as PIA-uitvoerende beampte aangestel.<ref name=":53">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n-fQAAAAMAAJ&pg=PA66|title=International Air Transportation Competition: Hearings Before the Committee on Interstate and Foreign Commerce, House of Representatives, and the Subcommittee on Transportation and Aeronautics, Ninety-third Congress, Second Session ...|last=Commerce|first=United States Congress House Committee on Interstate and Foreign|date=1974|publisher=U.S. Government Printing Office|pages=65–67}}</ref> Vir die eerste keer sedert sy inhuldiging het PIA begin om tegniese en administratiewe bystand te verskaf of vliegtuie aan buitelandse lugrederye verhuur, insluitend [[Air China]] en andere. ’n Filiaal van PIA het ook teen die einde van die dekade begin om hotelbestuurdienste in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] te verskaf. Politieke omwenteling in Pakistan in die laat 1970's het PIA se bedrywighede negatief begin beïnvloed.<ref name=":92">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WZOvCwAAQBAJ&q=PIA+pakistan+1980s&pg=PA98|title=Airline Organization in the 1980s: An Industry Report on Strategies and Structures for Coping withChange|last=Lynch|first=James J.|date=11 November 1984|publisher=Springer|isbn=9781349076307}}</ref> === 1980's === Die 1980's het 'n voortsetting van groei by PIA ondervind. Die dekade het begin met die opening van 'n vraghanteringsentrum by die Karasji-lughawe, belastingvrye winkels, die eerste C- en D-veiligheidskontroles op sy hele vloot, sowel as die bekendstelling van die lugredery se eerste [[Airbus A300|Airbus A300B4-200]]-vliegtuig. In 1981 het PIA 'n arbeidsmag van byna 24 000 gehad, wat ondanks die feit dat dit teen 1983 tot 20 000 verminder is, steeds daartoe gelei het dat PIA die wêreld se hoogste verhouding van werknemers tot vliegtuie gehad het.<ref name=":93">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WZOvCwAAQBAJ&q=PIA+pakistan+1980s&pg=PA98|title=Airline Organization in the 1980s: An Industry Report on Strategies and Structures for Coping withChange|last=Lynch|first=James J.|date=11 November 1984|publisher=Springer|isbn=9781349076307}}</ref> PIA se bedrywighede het gedurende die vroeë 1980's toenemend gedesentraliseer geraak, met verantwoordelikhede wat tussen nuwe departemente verdeel is..<ref name=":94">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WZOvCwAAQBAJ&q=PIA+pakistan+1980s&pg=PA98|title=Airline Organization in the 1980s: An Industry Report on Strategies and Structures for Coping withChange|last=Lynch|first=James J.|date=11 November 1984|publisher=Springer|isbn=9781349076307}}</ref> Ondanks desentralisasie het PIA sy hoogste wins ooit in 1981/82 gerapporteer,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NVU8AQAAIAAJ&q=PIA+pakistan+1982&pg=RA15-PA7|title=Pakistan Affairs|date=1982|publisher=Information Division, Embassy of Pakistan.}}</ref> gevolg deur rekordwinste weer in 1983/84.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lr7whfyPqEcC&q=PIA+pakistan+1983&pg=PP7|title=Pakistan Affairs|date=1984|publisher=The Embassy.}}</ref> In Junie 1985 het PIA die eerste Asiatiese lugdiens geword om die [[Boeing 737|Boeing 737-300]]-vliegtuie te bedryf, nadat ses van die vliegtuie afgelewer is.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8G_xZCHA6LgC&q=PIA+pakistan+737-300&pg=PP53|title=Pakistan Affairs|date=1985|publisher=Information Division, Embassy of Pakistan.}}</ref> Pakistan International Airlines het ook 'n beduidende rol gespeel in die vestiging van die VAE se [[Emirates]]-lugredery in 1985 deur tegniese en administratiewe bystand aan die nuwe lugdiens te verskaf, asook deur 'n nuwe Boeing 737–300 en 'n [[Airbus A300|Airbus A300B4-200]] te huur.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1987/1987%20-%202153.html|title=gulf air {{!}} boeing {{!}} airbus {{!}} 1987 {{!}} 2153 {{!}} Flight Archive|website=www.flightglobal.com|access-date=2019-11-08}}</ref> Aan die einde van 1987 en vroeg in 1988 is dienste na [[Malé]], [[Manchester]] en [[Toronto]] ingestel.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=d3VCAAAAYAAJ&q=PIA+pakistan+1987|title=Pakistan Year Book|date=1989|publisher=East & West Publishing Company}}</ref> === 1990's === {{Multibeeld|align=right|direction=vertical|image1=Boeing 747-367, Pakistan International Airlines - PIA AN0367768.jpg|caption1='n PIA Boeing 747–300 land op [[Lughawe Londen-Heathrow]], 2003|image2=Boeing 777-240(ER), Pakistan International Airlines (PIA) JP5656886.jpg|caption2='n PIA [[Boeing 777|Boeing 777-200ER]] styg op van Manchester-lughawe, 2006}} PIA het gedurende die 1990's bedryfsverliese en likiditeitsprobleme ondervind weens gereelde vlieënierstakings, probleme met verskeie verskaffers, oorbemanning en politieke inmenging in lugrederybestuur.<ref name=":10">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BFKogTkq1XEC&q=PIA+pakistan+1990&pg=PA63|title=Pakistan: Selected Issues and Statistical Appendix|last=Fund|first=International Monetary|date=2005|publisher=International Monetary Fund}}</ref> In 1990 het eerste offisier Maliha Sami die eerste vroulike vlieënier van PIA geword toe sy op die Karatsji-Panjgur-Turbat-Gwadar-roete opgestyg het.<ref>{{cite news |title=Breaking new ground at 30,000 feet |url=https://www.scmp.com/article/67743/breaking-new-ground-30000-feet |access-date=28 July 2021 |work=South China Morning Post |language=en}}</ref> In Junie 1991 het PIA sy eerste van ses Airbus A310-300's in ontvangs geneem. Met die nuwe vliegtuie het die lugredery vlugte na [[Tasjkent]] in 1992 en na Zürich in 1993 bekendgestel. === 2000's === Die oorlog in Afghanistan na die [[aanvalle op 11 September 2001]] het PIA se bedrywighede negatief beïnvloed aangesien die Afghaanse lugruim gesluit is. Na die herstrukturering van die lugredery onder nuwe bestuur in April 2001 het die lugdiens egter weer winsgewend geword.<ref name=":10" /> Koste per werknemer het tussen 2000 en 2003 met 24% gedaal, wat met laer ingenieurs- en instandhoudingskoste tot verhoogde lugdiensinkomste gelei het.<ref name=":10" /> In Julie 2002 het PIA ses Boeing 747–300-vliegtuie van [[Cathay Pacific]] gekoop, waarvan vyf reeds gehuur was. Die sesde een het kort daarna opgedaag en is hoofsaaklik op sy Noord-Amerikaanse en Europese roetes gebruik. In Oktober 2002, na tien jaar sonder enige nuwe bestellings, het die lugredery 'n bestelling vir agt [[Boeing 777]]-vliegtuie geplaas. Die bestelling het al drie variante van 777 ingesluit, dit wil sê drie 777-200ER (Verlengde Reeks), twee 777-200LR (Langer Reeks), en drie 777-300ER weergawes. PIA was die bekendstellingskliënt wat die Boeing 777-200LR-projek laat herleef het. Boeing het die eerste van drie 777-200ER-vliegtuie in Januarie 2004 aan PIA gelewer, en PIA het 'n nuwe kleurskema vir die 777-200ER's bekendgestel waarin die meeste van sy vloot geverf is. PIA het ook nog ses Airbus A310-300-vliegtuie direk van Airbus gehuur. Op 3 November 2005 het PIA 'n bestelling geplaas om sewe [[ATR 42]]-500 vliegtuie te koop om sy verouderende vloot van [[Fokker F27 Friendship]]s te vervang. Op 10 November 2005 het PIA die 777-200LR gebruik om die wêreld se langste vlug met 'n kommersiële vliegtuig te vlieg, wat meer as 21&nbsp;000&nbsp;kilometer op 'n ooswaartse vlug van [[Hongkong]] na Londen vir 22 uur en 22 minute gevlieg het <ref name=":19">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1502648/Plane-lands-after-longest-non-stop-passenger-flight.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/1502648/Plane-lands-after-longest-non-stop-passenger-flight.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Plane lands after longest non-stop passenger flight|work=Daily Telegraph|date=2005-11-10|access-date=2020-01-13|issn=0307-1235}}</ref><ref name=":20">{{Cite web|url=https://www.traveller.com.au/qantas-nonstop-flights-from-new-york-to-sydney-final-project-sunrise-test-flight-touches-down-h1khwd|title=Qantas' final ultra-long haul test flight touches down after epic journey|last=Platt|first=Craig|date=2019-12-18|website=Traveller|access-date=2020-01-13|quote=Despite the long flight time, the last Project Sunrise test flight falls well short of the world record for the longest flight by a commercial airliner."<br /><br />"That title belongs to Pakistan International Airline, which flew a Boeing 777-200LR test flight from Hong Kong to London eastward, taking a whopping 22 hours, 22 minutes to complete the 21,600 kilometre journey.}}</ref> – 'n rekord wat steeds staan teen 2022. Op 6 Desember 2005 het PIA nog 'n nuwe Boeing 777-200ER op 'n tienjaarhuurkontrak verkry. Dieselfde jaar het Ayesha Rabia Naveed die eerste vrou geword om 'n geskeduleerde kommersiële vlug aan te voer.<ref name=":21">{{Cite news|date=2017-05-15|title=Shukriya Khanum: Pakistan's first female commercial pilot dies|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-39922670|access-date=2020-12-02}}</ref> Die volgende jaar het sy 'n vlug met die eerste bemanning van slegs vroue aangevoer.<ref name=":21" /> Op 23 Desember 2006 het PIA sy eerste [[Boeing 777]]-300ER in ontvangs geneem. Die oorblywende vliegtuie is in Januarie 2007 afgelewer. ’n PIA-vlug vanaf Multan het in Julie 2006 neergestort en 45 het gesterf. ’n Regeringsondersoek het daarna verouderde vliegtuie vir die ongeluk geblameer.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-10792774|title=Pakistan crash raises questions about air safety|last=Hasan|first=Syed Shoaib|date=28 July 2010|access-date=2019-11-08}}</ref> Houston-dienste het ook in 2006 geëindig. Ná die ongeluk, op 5 Maart 2007, het die Europese Kommissie almal behalwe 9 van PIA se 42-sterk vloot verbied om na Europa te vlieg, met verwysing na veiligheidskwessies oor sy verouderende vliegtuie.<ref>{{Cite web|url=http://archives.dawn.com/2007/02/28/nat3.htm|title=Restrictions force PIA to suspend Frankfurt flight|date=28 Februarie 2007|website=Dawn|location=Pakistan|access-date=11 September 2013}}</ref> Die vloot Boeing 777's is van die verbod vrygestel,<ref name="BBC">{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/Europe/6418891.stm|title= EU bans Pakistan airline flights|publisher= BBC News|access-date= 5 Maart 2007|archive-date= 26 Mei 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070526062921/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6418891.stm|url-status= dead}}</ref> maar 15 vliegtuie was reeds teen hierdie stadium ouer as 20 jaar. PIA het beweer dat die verbod diskriminerend en onregverdig was. Op 26 Maart 2007 is Tariq Saeed Kirmani gedwing om te bedank ná druk van owerhede weens die EU-verbod. Zafar Khan is toe as die nuwe voorsitter van Pakistan International Airlines aangestel. Die verbod op sommige van die vliegtuie is na vier maande op 5 Julie 2007 opgehef, na 'n inspeksie deur die Europese Unie se Lugveiligheidsadministrasie. Van die elf vliegtuie wat toegelaat is om bedrywighede na die EU te hervat, was vyf Boeing 747-300's, en die oorblywende ses was Airbus A310-300's. Op 29 November 2007 het die EU die verbod heeltemal opgehef, en PIA se hele vloot is toegelaat om weer na Europa te vlieg.<ref>[http://www.brecorder.com/index.php?id=657501&currPageNo=1&query=&search=&term=&supDate= EU Lifts ban on PIA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227093139/http://www.brecorder.com/index.php?id=657501&currPageNo=1&query=&search=&term=&supDate= |date=27 Februarie 2021 }} Brecorder Newspapers.</ref> === 2010's === {{Multibeeld|align=right|direction=vertical|image1=ATR ATR-42-500, Pakistan International Airlines - PIA AN2034388.jpg|caption1=PIA [[ATR 42]]-500 in 'n Balochistan provinsiale stertkleurskema op 14 November 2011}} In 2010 het PIA sy kleurskema verander. Die stertontwerp is vervang met 'n veel groter weergawe van die Pakistanse nasionale vlag en het die teks "Pakistan International" in goue skrif onder die groot advertensiebord-styl PIA op die romp bygevoeg. Die groen streep is gewysig om goud in te sluit en is na die agterkant van die romp verleng. Teen 2011 het PIA weer onwinsgewend geraak, wat staatsubsidies vereis het. <ref name=":11">{{Cite web|url=http://www.sbp.org.pk/reports/annual/arFY12/complete.pdf|title=ANNUAL REPORT 2011 – 2012: THE STATE OF PAKISTAN'S ECONOMY|last=STATE BANK OF PAKISTAN|page=21|access-date= 1 Junie 2022|archive-date= 9 Maart 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309221909/https://www.sbp.org.pk/reports/annual/arFY12/complete.pdf|url-status=dead}}</ref> ’n Kombinasie van verhoogde mededinging van Midde-Oosterse lugrederye, stygende brandstofpryse, korporatiewe wanbestuur en oorbemanning het bygedra tot PIA se skerp daling in inkomste. In 2014 het PIA vier Boeing 737-800's gehuur. PIA het ook 'n versoek om tender vir vier Boeing 777-300ER's uitgereik, maar die bod vir die 777's is egter nie aanvaar nie. Die lugredery het wel Airbus A320-vliegtuie gehuur en in 2014 twee A320-214's in sy vloot opgeneem. Nog 'n gehuurde A320-211's het op 11 Augustus 2014 by PIA aangesluit. In Oktober 2014 het die lugredery weer drie Boeing 737-800's volgehuur, en hy het ook aanbiedinge aanvaar om vyf ATR 72–500's vir agt jaar te huur. In 2015, nadat dit PIA vir 16 jaar lank gedien het, is die laaste van PIA se Boeing 747-300's uitgefaseer. Nuwe winsgewende roetes is in 2019 bekendgestel,<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-08/20/c_138323878.htm|title=PIA records 30 pct increase in revenue in 1st half of 2019: report – Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-11-08|archive-date=2019-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820161216/http://www.xinhuanet.com/english/2019-08/20/c_138323878.htm|url-status=dead}}</ref> terwyl winsgewende roetes soos Karatsji-Toronto verhoogde frekwensies beleef het. In April 2019 het PIA beweer dat sy inkomste ooreenstem met bedryfskoste.<ref name=":15">{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1507266|title=PIA CEO touts revenues, but without any financial statements|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=25 September 2019|website=DAWN.COM|access-date=2019-11-08}}</ref> Later daardie jaar na 'n besoek van TSA-amptenare aan die Islamabad Internasionale Lughawe in Julie 2019, het PIA die hoop uitgespreek dat ononderbroke vlugte na die VSA toegelaat sou word.<ref>{{Cite web|url=https://www.travelpulse.com/news/airlines/pakistan-wants-to-resume-flights-to-the-us.html|title=Pakistan Wants to Resume Flights to the US|website=TravelPulse|access-date=2019-11-08}}</ref> In Augustus 2019 het PIA 1 000 "oortollige werknemers" afgelê. In September het PIA aangekondig dat hy bykomende vliegtuie sal huur om die lugredery se vloot te vergroot tot 37 teen 2020,<ref>{{Cite web|url=https://arynews.tv/en/pia-fleet-new-planes-business-plan/|title=PIA to induct seven new planes to its fleet under new business plan|date=13 September 2019|website=ARY NEWS|access-date=2019-11-08|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228114540/https://arynews.tv/en/pia-fleet-new-planes-business-plan/|url-status=dead}}</ref> en 45 teen 2023. <ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1505640|title=14 more aircraft being added to PIA fleet: minister|last=Iqbal|first=Amjad|date=17 September 2019|website=DAWN.COM|access-date=2019-11-08}}</ref> Teen die einde van 2019 het PIA 'n toename van 41% in jaar-tot-jaar inkomste gerapporteer as gevolg van die sluit van onwinsgewende roetes, die herinstelling van gegronde vliegtuie en 'n skerp toename in die lugredery se vragruimtebenutting.<ref name=":17">{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/497277/pia-finally-showing-signs-of-improvement/|title=PIA finally showing signs of improvement|date=8 November 2019|website=Daily Times|access-date=2019-11-08}}</ref> [[Lêer:PIA_Legacy_Tail.jpg|duimnael|140px|PIA se 1980's erfenisstert, wat 'n identiteit vir die lugredery geword het]] === Vervoer van staatsamptenare === PIA dien voortdurend regeringsamptenare van Pakistan en het altyd die president en premier op oorsese besoeke vervoer. Gedurende die laat 1990's is 'n PIA Boeing 737–300 <ref>{{Cite web|url=http://www.airliners.net/open.file/058787/M/|title=Photos: Boeing 737-33A Aircraft Pictures - Airliners.net|access-date=24 April 2015}}</ref> vir amptelike besoeke deur die [[Benazir Bhutto|Bhutto-]] en Sharif-regerings gebruik. Die vliegtuig het amptelike regeringskleure gedra, maar is later aan die einde van die dekade in die lugredery se amptelike kleure oorgeverf. Toe die regering ná 'n militêre staatsgreep in 1999 verander het, is die Boeing 737–300 permanent na PIA oorgeplaas. Die president en premier het toe gebruik gemaak van twee van PIA se Airbus A310-300's vir amptelike besoeke, terwyl seldsame reise op gereelde kommersiële vlugte van die lugredery gedoen is. In Februarie 2007 het die regering van [[Katar]] 'n Airbus A310 uit sy BBP-vloot<ref>{{Cite web|url=http://www.airliners.net/open.file/1201966/M/|title=Photos: Airbus A310-304 Aircraft Pictures - Airliners.net|access-date=24 April 2015}}</ref> aan die Pakistanse regering geskenk; dit het die behoefte aan die gebruik van PIA-vliegtuie beëindig. Die regering gebruik egter van tyd tot tyd een van die lugredery se Airbus A320's, of soms 'n Boeing 777, vir amptelike reise.<ref>{{cite web|url=http://pakistanpressclub.net/pia-pakistan-international-air-lines/|title=PIA – Pakistan International|work=Pakistan News|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105010126/http://pakistanpressclub.net/pia-pakistan-international-air-lines/|archive-date=5 January 2016|access-date=24 April 2015|url-status=dead}}</ref> === Huurvlugte === PIA bedryf privaat huurvlugte met sy ATR 42s na Bhit, Kadanwari en Sehwan Sharif in Sindh, sowel as ander dele van die land vir olie- en gasmaatskappye en ander klante. Ad hoc vlugte vir die Verenigde Nasies se vredesmagte word ook onderneem na Afrika, Oos-Europa, Asië (Suid-Korea, Afghanistan, Tajikistan, Oos-Timor) en vele ander internasionale bestemmings; PIA Charter Team verskaf hierdie diens. === Hadj- en Umrah-bedrywighede === PIA bedryf elke jaar 'n twee maande lange (voor- en na-) [[Hadj]]-operasie na en van [[Saoedi-Arabië]]. PIA het elke jaar meer as 100&nbsp;000 voornemende pelgrims na die Koninkryk van Saoedi-Arabië vervoer totdat sy vloot in 2011–2012 tot 25 vliegtuie gekrimp het. Sedertdien is die lugredery se Hadj-kwota tot 70&nbsp;000 pelgrims verminder deur die destydse regering. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lugrederye]] [[Kategorie:Koördinate nie op Wikidata nie]] [[Kategorie:Pakistan]] fptkl5axlgn3a7lfehd81kzhtpacbfo 0 393259 2890009 2889786 2026-04-04T17:59:43Z JMK 649 getalle, skakel 2890009 wikitext text/x-wiki Hierdie is 'n lys van die grootste rampe wat Suid-Afrika getref het. <!-- vir die datum plaas die jaar eerste sodat die kolom nog steeds korrek sorteer word. --> {| class="wikitable sortable" ! Ramp !! Ligging !! Dodetal !Skade!! Datum !! Notas |- |[[Knysnabrande]] |[[Knysna]] |15 |R4-5,1 miljard |Junie 2017 | |- |[[Woonstelgebou-ineenstorting in George|2024 George-gebouramp]] |[[George]] |34 | |6 Mei 2024 | |- |2022 KwaZulu-Natalse oorstromings | |435<ref name="Reuters435">{{Cite news|publisher=Reuters|date=21 April 2022|accessdate=24 April 2022|title=Death toll from South African floods revised down to 435|url=https://www.reuters.com/world/africa/death-toll-south-african-floods-revised-down-435-2022-04-21/}}</ref> | |2022 April |[[Lêer:South Africa floods.png|160px]] |- |[[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika]] |Wêreldwyd |102084<ref name="sacoronavirus">https://sacoronavirus.co.za/2022/08/24/update-on-covid-19-wednesday-24-august-2022/{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |2020 - 2022 | |- |[[Oceanos (skip)|''Oceanos'']] | | | |1991 | |- |[[Helderberg-vliegramp|''Helderberg''-vliegramp]] |kus van [[Mauritius]] |159 | |1987 | |- |1987 KwaZulu-Natalse oorstromings | | | |1987 | |- |[[Domoina]]-sikloon | | | |1984 | |- |[[Laingsburgvloed]] | |104 | |1981 | |- |[[Tulbagh]]-aardbewing | | | |1969 | |- |Windhoekvliegramp ([[Suid-Afrikaanse Lugdiens-vlug 228|SAL-vlug 228]]) | | | |1968 | |- |[[Rietbok (vliegtuig)|''Rietbok''-vliegramp]] | | | |1967 | |- |[[Coalbrook-ramp]] | | | |1960 | |- |[[Waterval-Boven-spoorwegramp]] | |63 | |1949 | |- |[[Roodepoorttornado]] | |4 | |1948 | |- |[[Spaanse griep in Suid-Afrika]] | |140&nsp;000 | |1918 | |- |''[[Waratah]]''-ramp | | | |1909 | |- |Natal-orkaan | | | |1905 | |- |[[Braamfontein-dinamietontploffing]] | | | |1896 | |- |[[Runderpes]] | | | |1896 | |- |[[Groot Brand van 1869]] | | | |1869 | |- |[[Nasionale Selfmoord van Xhosas]] | |2000+ (duisende) | |1856 | |- |[[HMS Birkenhead|HMS ''Birkenhead''-ramp]] | | | |1852 | |- |''[[Grosvenor]]''-ramp | |c.130 | |1782 | |- |[[Pokke-epidemies]] | | | |17de en 18de eeu | |- |''Gouden Buys'' | | | |1693 | |- |[[Victoria-Wes]]-vloed | | | |1871 | |- |Malmesbury-tornado | | | |1905 | |- |Suid- en Oos-Kaapse oorstromings | | | |1905 | |- |Blaauwkrantzbrug-treinongeluk | | | |1911 | |- |[[Groot Depressie in Suid-Afrika|Groot Depressie]] | | | |1929 | |- |Groot Droogte | | | |1933 | |- |De Havilland Comet-vliegramp | | | |1954 | |- |[[Henley on Klip-skoolbusramp]] | |23 | |1970 | |- |Sinking van [[SAS President Kruger]] | |16 | |1982 | |- |Merriespruit-ramp | | | |1994 | |- |Rovic-mynramp (by [[Boshof]]) | | | |1996 | |} == Sien ook == * [[Skeepsrampe aan die Suid-Afrikaanse kus]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Schoeman, Chris: Ongekende ellende. Rampe wat Suid-Afrika geruk het. Pretoria: Protea Boekhuis, 2022 [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika|*]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste]] d9x85fqv77g1af6y97a8wn1mof2s4eg 2890011 2890009 2026-04-04T18:04:08Z JMK 649 getal 2890011 wikitext text/x-wiki Hierdie is 'n lys van die grootste rampe wat Suid-Afrika getref het. <!-- vir die datum plaas die jaar eerste sodat die kolom nog steeds korrek sorteer word. --> {| class="wikitable sortable" ! Ramp !! Ligging !! Dodetal !Skade!! Datum !! Notas |- |[[Knysnabrande]] |[[Knysna]] |15 |R4-5,1 miljard |Junie 2017 | |- |[[Woonstelgebou-ineenstorting in George|2024 George-gebouramp]] |[[George]] |34 | |6 Mei 2024 | |- |2022 KwaZulu-Natalse oorstromings | |435<ref name="Reuters435">{{Cite news|publisher=Reuters|date=21 April 2022|accessdate=24 April 2022|title=Death toll from South African floods revised down to 435|url=https://www.reuters.com/world/africa/death-toll-south-african-floods-revised-down-435-2022-04-21/}}</ref> | |2022 April |[[Lêer:South Africa floods.png|160px]] |- |[[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika]] |Wêreldwyd |102&nbsp;084<ref name="sacoronavirus">https://sacoronavirus.co.za/2022/08/24/update-on-covid-19-wednesday-24-august-2022/{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |2020 - 2022 | |- |[[Oceanos (skip)|''Oceanos'']] | | | |1991 | |- |[[Helderberg-vliegramp|''Helderberg''-vliegramp]] |kus van [[Mauritius]] |159 | |1987 | |- |1987 KwaZulu-Natalse oorstromings | | | |1987 | |- |[[Domoina]]-sikloon | | | |1984 | |- |[[Laingsburgvloed]] | |104 | |1981 | |- |[[Tulbagh]]-aardbewing | | | |1969 | |- |Windhoekvliegramp ([[Suid-Afrikaanse Lugdiens-vlug 228|SAL-vlug 228]]) | | | |1968 | |- |[[Rietbok (vliegtuig)|''Rietbok''-vliegramp]] | | | |1967 | |- |[[Coalbrook-ramp]] | | | |1960 | |- |[[Waterval-Boven-spoorwegramp]] | |63 | |1949 | |- |[[Roodepoorttornado]] | |4 | |1948 | |- |[[Spaanse griep in Suid-Afrika]] | |140&nsp;000 | |1918 | |- |''[[Waratah]]''-ramp | | | |1909 | |- |Natal-orkaan | | | |1905 | |- |[[Braamfontein-dinamietontploffing]] | | | |1896 | |- |[[Runderpes]] | | | |1896 | |- |[[Groot Brand van 1869]] | | | |1869 | |- |[[Nasionale Selfmoord van Xhosas]] | |2000+ (duisende) | |1856 | |- |[[HMS Birkenhead|HMS ''Birkenhead''-ramp]] | |445–450 | |1852 | |- |''[[Grosvenor]]''-ramp | |c.130 | |1782 | |- |[[Pokke-epidemies]] | | | |17de en 18de eeu | |- |''Gouden Buys'' | | | |1693 | |- |[[Victoria-Wes]]-vloed | | | |1871 | |- |Malmesbury-tornado | | | |1905 | |- |Suid- en Oos-Kaapse oorstromings | | | |1905 | |- |Blaauwkrantzbrug-treinongeluk | | | |1911 | |- |[[Groot Depressie in Suid-Afrika|Groot Depressie]] | | | |1929 | |- |Groot Droogte | | | |1933 | |- |De Havilland Comet-vliegramp | | | |1954 | |- |[[Henley on Klip-skoolbusramp]] | |23 | |1970 | |- |Sinking van [[SAS President Kruger]] | |16 | |1982 | |- |Merriespruit-ramp | | | |1994 | |- |Rovic-mynramp (by [[Boshof]]) | | | |1996 | |} == Sien ook == * [[Skeepsrampe aan die Suid-Afrikaanse kus]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Schoeman, Chris: Ongekende ellende. Rampe wat Suid-Afrika geruk het. Pretoria: Protea Boekhuis, 2022 [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika|*]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste]] slc5u6r2njrvngkj79p2mqjzzofmmnp 2890012 2890011 2026-04-04T18:06:01Z JMK 649 getal 2890012 wikitext text/x-wiki Hierdie is 'n lys van die grootste rampe wat Suid-Afrika getref het. <!-- vir die datum plaas die jaar eerste sodat die kolom nog steeds korrek sorteer word. --> {| class="wikitable sortable" ! Ramp !! Ligging !! Dodetal !Skade!! Datum !! Notas |- |[[Knysnabrande]] |[[Knysna]] |15 |R4-5,1 miljard |Junie 2017 | |- |[[Woonstelgebou-ineenstorting in George|2024 George-gebouramp]] |[[George]] |34 | |6 Mei 2024 | |- |2022 KwaZulu-Natalse oorstromings | |435<ref name="Reuters435">{{Cite news|publisher=Reuters|date=21 April 2022|accessdate=24 April 2022|title=Death toll from South African floods revised down to 435|url=https://www.reuters.com/world/africa/death-toll-south-african-floods-revised-down-435-2022-04-21/}}</ref> | |2022 April |[[Lêer:South Africa floods.png|160px]] |- |[[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika]] |Wêreldwyd |102&nbsp;084<ref name="sacoronavirus">https://sacoronavirus.co.za/2022/08/24/update-on-covid-19-wednesday-24-august-2022/{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |2020 - 2022 | |- |[[Oceanos (skip)|''Oceanos'']] | | | |1991 | |- |[[Helderberg-vliegramp|''Helderberg''-vliegramp]] |kus van [[Mauritius]] |159 | |1987 | |- |1987 KwaZulu-Natalse oorstromings | | | |1987 | |- |[[Domoina]]-sikloon | | | |1984 | |- |[[Laingsburgvloed]] | |104 | |1981 | |- |[[Tulbagh]]-aardbewing | | | |1969 | |- |Windhoekvliegramp ([[Suid-Afrikaanse Lugdiens-vlug 228|SAL-vlug 228]]) | | | |1968 | |- |[[Rietbok (vliegtuig)|''Rietbok''-vliegramp]] | | | |1967 | |- |[[Coalbrook-ramp]] | | | |1960 | |- |[[Waterval-Boven-spoorwegramp]] | |63 | |1949 | |- |[[Roodepoorttornado]] | |4 | |1948 | |- |[[Spaanse griep in Suid-Afrika]] | |140&nbsp;000 | |1918 | |- |''[[Waratah]]''-ramp | | | |1909 | |- |Natal-orkaan | | | |1905 | |- |[[Braamfontein-dinamietontploffing]] | |75+ | |1896 | |- |[[Runderpes]] | | | |1896 | |- |[[Groot Brand van 1869]] | | | |1869 | |- |[[Nasionale Selfmoord van Xhosas]] | |2000+ (duisende) | |1856 | |- |[[HMS Birkenhead|HMS ''Birkenhead''-ramp]] | |445–450 | |1852 | |- |''[[Grosvenor]]''-ramp | |c.130 | |1782 | |- |[[Pokke-epidemies]] | | | |17de en 18de eeu | |- |''Gouden Buys'' | | | |1693 | |- |[[Victoria-Wes]]-vloed | | | |1871 | |- |Malmesbury-tornado | | | |1905 | |- |Suid- en Oos-Kaapse oorstromings | | | |1905 | |- |Blaauwkrantzbrug-treinongeluk | | | |1911 | |- |[[Groot Depressie in Suid-Afrika|Groot Depressie]] | | | |1929 | |- |Groot Droogte | | | |1933 | |- |De Havilland Comet-vliegramp | | | |1954 | |- |[[Henley on Klip-skoolbusramp]] | |23 | |1970 | |- |Sinking van [[SAS President Kruger]] | |16 | |1982 | |- |Merriespruit-ramp | | | |1994 | |- |Rovic-mynramp (by [[Boshof]]) | | | |1996 | |} == Sien ook == * [[Skeepsrampe aan die Suid-Afrikaanse kus]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Schoeman, Chris: Ongekende ellende. Rampe wat Suid-Afrika geruk het. Pretoria: Protea Boekhuis, 2022 [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika|*]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste]] ql6a79d4rh4kdwdb4vye45fwovfgpd6 2890079 2890012 2026-04-04T21:28:57Z JMK 649 +item 2890079 wikitext text/x-wiki Hierdie is 'n lys van die grootste rampe wat Suid-Afrika getref het. <!-- vir die datum plaas die jaar eerste sodat die kolom nog steeds korrek sorteer word. --> {| class="wikitable sortable" ! Ramp !! Ligging !! Dodetal !Skade!! Datum !! Notas |- |[[Knysnabrande]] |[[Knysna]] |15 |R4-5,1 miljard |Junie 2017 | |- |[[Woonstelgebou-ineenstorting in George|2024 George-gebouramp]] |[[George]] |34 | |6 Mei 2024 | |- |2022 KwaZulu-Natalse oorstromings | |435<ref name="Reuters435">{{Cite news|publisher=Reuters|date=21 April 2022|accessdate=24 April 2022|title=Death toll from South African floods revised down to 435|url=https://www.reuters.com/world/africa/death-toll-south-african-floods-revised-down-435-2022-04-21/}}</ref> | |2022 April |[[Lêer:South Africa floods.png|160px]] |- |[[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika]] |wêreldwyd |102&nbsp;084<ref name="sacoronavirus">https://sacoronavirus.co.za/2022/08/24/update-on-covid-19-wednesday-24-august-2022/{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |2020 - 2022 | |- |[[Oceanos (skip)|''Oceanos'']] | | | |1991 | |- |[[Helderberg-vliegramp|''Helderberg''-vliegramp]] |kus van [[Mauritius]] |159 | |1987 | |- |1987 KwaZulu-Natalse oorstromings | | | |1987 | |- |[[Westdenedam-ramp]] | |42 | |1985 | |- |[[Domoina]]-sikloon | | | |1984 | |- |[[Laingsburgvloed]] | |104 | |1981 | |- |[[Tulbagh]]-aardbewing | | | |1969 | |- |Windhoekvliegramp ([[Suid-Afrikaanse Lugdiens-vlug 228|SAL-vlug 228]]) | | | |1968 | |- |[[Rietbok (vliegtuig)|''Rietbok''-vliegramp]] | | | |1967 | |- |[[Coalbrook-ramp]] | | | |1960 | |- |[[Waterval-Boven-spoorwegramp]] | |63 | |1949 | |- |[[Roodepoorttornado]] | |4 | |1948 | |- |[[Spaanse griep in Suid-Afrika]] | |140&nbsp;000 | |1918 | |- |''[[Waratah]]''-ramp | | | |1909 | |- |Natal-orkaan | | | |1905 | |- |[[Braamfontein-dinamietontploffing]] | |75+ | |1896 | |- |[[Runderpes]] | | | |1896 | |- |[[Groot Brand van 1869]] | | | |1869 | |- |[[Nasionale Selfmoord van Xhosas]] | |2000+ (duisende) | |1856 | |- |[[HMS Birkenhead|HMS ''Birkenhead''-ramp]] | |445–450 | |1852 | |- |''[[Grosvenor]]''-ramp | |c.130 | |1782 | |- |[[Pokke-epidemies]] | | | |17de en 18de eeu | |- |''Gouden Buys'' | | | |1693 | |- |[[Victoria-Wes]]-vloed | | | |1871 | |- |Malmesbury-tornado | | | |1905 | |- |Suid- en Oos-Kaapse oorstromings | | | |1905 | |- |Blaauwkrantzbrug-treinongeluk | | | |1911 | |- |[[Groot Depressie in Suid-Afrika|Groot Depressie]] | | | |1929 | |- |Groot Droogte | | | |1933 | |- |De Havilland Comet-vliegramp | | | |1954 | |- |[[Henley on Klip-skoolbusramp]] | |23 | |1970 | |- |Sinking van [[SAS President Kruger]] | |16 | |1982 | |- |Merriespruit-ramp | | | |1994 | |- |Rovic-mynramp (by [[Boshof]]) | | | |1996 | |} == Sien ook == * [[Skeepsrampe aan die Suid-Afrikaanse kus]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Schoeman, Chris: Ongekende ellende. Rampe wat Suid-Afrika geruk het. Pretoria: Protea Boekhuis, 2022 [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika|*]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste]] 5yc2i9cwz4fhbnd6bwrll6p4kc8doog 0 393309 2890091 2860791 2026-04-05T05:07:36Z Aliwal2012 39067 2890091 wikitext text/x-wiki Die '''Groot Brand van 1869''' in die [[Kaapkolonie]] was ‘n veldbrand wat tot ‘n nasionale ramp ontwikkel het.<ref name="georgeherald" /> Die jaar 1868 was ‘n goeie reënjaar. Dus was die plantegroei daarna besonder ruig. Helaas is dit gevolg deur die baie warm en droë somer van 1868-1869. Soos die gebruik was, het die boere die veld met beheerde brande skoongemaak. Op 9 Februarie kom ‘n onverwagte sterk bergwind wat veroorsaak dat die kleiner brande buite beheer raak. Skielik versprei ‘n reuse brand van [[Swellendam]] tot by Groenbossies, aan die buitekant van die huidige stad [[Gqeberha]] (voorheen Port Elizabeth). ‘n Kusstrook van 500 km tot in die omgewing van [[Oudtshoorn]], [[De Rust]], [[Langkloof]], [[Gamtoosrivier]]vallei en deur die [[Outeniquaberge]] en die [[Tsitsikammaberge]] staan in vlamme. Digte rookwolke hang selfs oor die see. Die dorpe [[George]], [[Mosselbaai]], [[Knysna]] en Oudtshoorn het wonderbaarlik geen skade gely nie.<ref name="georgeherald" /> Op die plase was die skade egter baie groot: 31 mense sterf, honderde opstalle en werkershuise is in puin gelê, derduisende beeste, skape, varke, bokke, wildsbokke en ander wilde diere het gevrek, wingerde, tabaklande en ander oeste het in vlamme opgegaan. Telegraafverbindings is onderbreek. Ryk boere was oornag brandarm. Houtkappers was skielik werkloos. Oorlewende skape se wol was dikwels tot op die vel geskroei. As het op sekere plekke sentimeters diep gelê. Van die eens wydverspreide inheemse woude het slegs dele in klowe oorgebly. Maar van hierdie tydstip af is [[natuurbewaring]] ernstig opgeneem en is kapt. Christopher Harison (* Seaford, Sussex, Engeland, ±1825 - † Knysna, 8 November 1897) as eerste boswagter aangestel. == Lees ook == * [[Grootste rampe in Suid-Afrika]] == Bron == * Burman, Jose: Disaster struck South Africa. [[Kaapstad]]: Struik, 1971. {{ISBN|0-86977-010-1}} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="georgeherald">https://www.georgeherald.com/News/Article/General/the-great-fire-of-1869-20170817</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Brande in Suid-Afrika]] [[Kategorie:1869]] 12kcorlygdiu74g7zqr4cmfugyyubtz 0 399044 2890102 2667225 2026-04-05T09:16:21Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890102 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Philippi Village looking over Browns Farm 20200407 132052.jpg|duimnael|Philippi Village se lugfoto]] '''Philippi Village''' is 'n geïntegreerde ontwikkeling vir gemengde gebruik wat die tuiste is van 'n diverse gemeenskap van entrepreneurs en kleinsake-eienaars met kleinhandel-, kantoor- en geleentheidsruimte sowel as sport-, opvoedkundige en kulturele fasiliteite in [[Philippi]], [[Kaapstad]], Suid-Afrika.<ref name="impactsa" /><ref name="dailymaverick" /><ref name="iol" /> Philippi Village word beskou as 'n besigheidskatalisator vir [[township]]-gemeenskappe, geleë in Kaapstad se [[Kaapse Vlakte]]-area. Philippi Village se primêre fokus is om samewerkende werkruimtes vir klein- en mikrobesigheidseienaars te verskaf, asook om werksgeleenthede te skep en plaaslike gemeenskapslede op te gradeer, terwyl dit terselfdertyd 'n lewendige en veilige plek vir sosiale betrokkenheid bied. Teen sy eerste verjaardagherdenking het ''The Hub'' berig dat Philippi Village 66 permanente werksgeleenthede en 284 tydelike werksgeleenthede geskep, en 15 geleenthede by sy konferensiesentrum gebied het.<ref name="vukaninews" /> Philippi Village is gestig deur [[Bushra Razack]] , 'n bekroonde sosiale entrepreneur, veranderingsagent, humanitêre en gemeenskapsontwikkelingspesialis.<ref name="biznews" /><ref name="gsbberthacentre" /> Sy is in Kaapstad gebore en was op hoërskool in [[Ladysmith]], KwaZulu-Natal, waar sy in 2003 gematrikuleer het. Sy het saam met 70 ander kinders in 'n weeshuis grootgeword en op twaalfjarige ouderdom Suid-Afrika by die eerste Wêreldjeugkongres (bekend as die Millennium Young People's Congress) in Honolulu County, [[Hawaii]] verteenwoordig.<ref name="peacechildthemusical" /> Sy is 'n mede-outeur van die boek "Reddingsending", 'n jeugbeoordeling van die VN se Millennium Ontwikkelingsdoelwitte wat by die Wêreldberaad vir Volhoubare Ontwikkeling in [[Johannesburg]], Suid-Afrika bekendgestel is. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="impactsa">https://impactsa.co.za/will-smart-townships-and-informal-settlements-bridge-the-digital-divide/</ref> <ref name="dailymaverick">https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-07-27-building-safe-public-spaces-a-privately-public-affair/</ref> <ref name="iol">[https://www.iol.co.za/capeargus/news/philippi-village-brings-safe-space-for-thriving-businesses-35e54c1c-46ba-49b5-8808-3bd25ba62f3c Capeargus]</ref> <ref name="vukaninews">[https://www.vukaninews.co.za/news/training-project-launched-to-boost-skills-employment-in-philippi-a0e384e5-369b-4c1e-944c-a3bcbe770ba5]</ref> <ref name="biznews">[https://www.biznews.com/good-hope-project/2023/03/08/tech-alone-cannot-create-successful-townships-philippi]</ref> <ref name="gsbberthacentre">{{Cite web |url=https://gsbberthacentre.uct.ac.za/about-us/team/bushra-razack/ |title=argiefkopie |access-date= 4 April 2023 |archive-date=29 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529035646/https://gsbberthacentre.uct.ac.za/about-us/team/bushra-razack/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="peacechildthemusical">[https://www.peacechildthemusical.com/hawaii-1999-millennium-young-peoples-congress/#:~:text=The%201st%20World%20Youth,25%20to%2029%20October%201999.]</ref> }} [[Kategorie:Kaapstad]] m0g5jv9692ydf3loqwgwqdkhzk6voyw 0 399081 2889951 2889438 2026-04-04T12:05:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2889951 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Oscar Piastri | image = Oscar Piastri 2025 (cropped).jpg | image_size = 220px | alt = | caption = | birth_date = {{GDEO|2001|4|6}} | birth_place = [[Melbourne]], [[Australië]] | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|AUS}} Australiër | Years = | Old Team = | 2026 Team = [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | Car number = 81 | Races = {{F1stat|PIA|entries}} ({{F1stat|PIA|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|PIA|wins}} | Podiums = {{F1stat|PIA|podiums}} | Points = {{F1stat|PIA|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|PIA|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|PIA|fastestlaps}} | First race = [[2023 Bahreinse Grand Prix]] | First win = [[2024 Hongaarse Grand Prix]] | Last win = [[2025 Nederlandse Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 3de (410 punte) }} '''Oscar Jack Piastri''' (gebore 6 April 2001) is 'n [[Australië|Australiese]] renjaer wat vir die [[McLaren]]-span aan [[Formule Een]] deelneem. Hy is die eerste Formule Een-jaer wat in die [[21ste eeu]] gebore is. Hy het die 2019 Formule Renault Eurocup met R-ace GP gewen, en die 2020 FIA Formule 3-kampioenskap en 2021 Formule 2-kampioenskap met Prema Racing gewen. Hy is slegs die sesde jaer wat die GP2 / Formule 2-kampioenskap in hul debuutseisoen kon wen, en die vyfde jaer wat die GP3 / Formule 3 -kampioenskap en die GP2/Formule 2-kampioenskap in opeenvolgende seisoene kon wen. Vanweë sy sukses in die laer formules word Piastri wyd beskou as een van die mees belowende jong jaers in motorsport.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/why-oscar-piastris-ability-to-adapt-puts-him-alongside-the-very-best|title=Why Oscar Piastri's ability to adapt puts him alongside the very best|last=Hardy|first=Edward|date=4 August 2022|publisher=motorsportmagazine.com|access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://onlysports.com.au/analysis/why-oscar-piastri-is-destined-for-f1-greatness/|title=Why Oscar Piastri is destined for F1 greatness|last=Criniti|first=Dominic|date=10 September 2022|publisher=onlysports|access-date=17 December 2022}}</ref> Vroeg in 2016 het Piastri sy eerste groot borgskap, HP Tuners (gestig en besit deur sy pa) gekry, wat gehelp het om sy renloopbaan te finansier. Dit is tydens die GP3-reeks, F3- en F2-seisoen op sy renpak en motor vertoon. Later in 2016 het Piastri sy enkelsitplek-debuut in geselekteerde rondtes van die Formule 4 VAE-kampioenskap vir Dragon F4 gemaak en twee podiums verower om sesde in die kampioenskap te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.f4uae.com/news-latest/95-oscar-piastri-joins-dragon-f4-for-f4uae-championship|title=OSCAR PIASTRI JOINS DRAGON F4 FOR F4UAE CHAMPIONSHIP|date=2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713133512/https://www.f4uae.com/news-latest/95-oscar-piastri-joins-dragon-f4-for-f4uae-championship|archive-date=13 July 2022|access-date=21 December 2018}}</ref> [[Lêer:Blancpain_Gt_Series_Endurance_Cup_-_Autodromo_Nazionale_di_Monza_-_22-04-2018_(41650514132).jpg|duimnael| Piastri jaag by Monza in die 2018 Formule Renault Eurocup-kampioenskap]] === FIA Formule 3-kampioenskap === In Oktober 2019 het Piastri by die na-seisoen toets by die heersende FIA Formule 3- spankampioene Prema Racing aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/fia-formula-3-championship/news/prema-valencia-test-lineup/4559601/|title=Prema names F3 post-season test line-up|last=Benyon|first=Jack|date=18 October 2019|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|access-date=18 October 2019}}</ref> In Januarie 2020 het die Italiaanse span Piastri onderteken om die komende seisoen mee te ding<ref>{{Cite web|url=http://www.fiaformula3.com/News/2020/01_January/Piastri-completes-PREMA-line-up-for-2020/|title=Piastri completes PREMA line-up for 2020|date=24 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126203445/http://www.fiaformula3.com/News/2020/1_January/Piastri-completes-PREMA-line-up-for-2020/|archive-date=26 January 2020|access-date=27 January 2020}}</ref> saam met [[Logan Sargeant]] en 2019 Formule Streeks Europese kampioen Frederik Vesti. Piastri het derde op die rooster weggespring vir sy debuutren by die [[Red Bull Ring]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fiaformula3.com/Latest/3tgITLErcR2zAiXGm2Y30i/2020-round-1-post-qualifying-press-conference|title=2020 Round 1 post-Qualifying press conference|date=3 July 2020|website=FIA_Formula 3® - The Official F3® Website|language=en|access-date=23 September 2022}}</ref> Hy het egter by die eerste draai met Sebastián Fernández gebots, maar skade vermy en voortgegaan om te wen.<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/oscar-piastri-dominates-fia-f3-opener-alex-peroni-p3-on-comeback/64087|title=Oscar Piastri dominates FIA F3 opener, Alex Peroni P3 on comeback|last=Suttill|first=Josh|date=4 July 2020|website=formulascout.com|access-date=26 December 2020}}</ref> Piastri het drie agtereenvolgende tweede plekke behaal by beide [[Hungaroring]]-renne<ref>{{Cite web|url=https://oscarpiastri.com/news/2020-07-19-piastri-continues-his-championship-charge-in-budapest|title=Piastri continues his championship charge in Budapest|date=19 July 2020|website=oscarpiastri.com|access-date=23 September 2022|archive-date=23 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923143300/https://oscarpiastri.com/news/2020-07-19-piastri-continues-his-championship-charge-in-budapest|url-status=dead}}</ref> en die eerste Silverstone-skouren, voordat sy eerste onttrekking van die seisoen by die volgende Silverstone-naelren gekom het toe 'n vasgesteekte [[Sleurverminderingstelsel|DRS]] hom uitgedwing het.<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/smolyar-holds-off-beckmann-to-take-maiden-fia-f3-victory-at-silverstone/65591|title=Smolyar holds off Beckmann to take maiden FIA F3 victory at Silverstone|last=Waring|first=Bethonie|date=2 August 2020|website=formulascout.com|access-date=26 December 2020}}</ref> Sy spanmaat Sargeant het die voortou in die kampioenskap by Piastri oorgeneem by die tweede Silverstone-hoofren nadat Piastri met betroubaarheidskwessies in die kwalifisering gesukkel het.<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/sargeant-takes-lights-to-flag-maiden-fia-f3-win-at-silverstone/65948|title=Sargeant takes maiden FIA F3 win and points lead at Silverstone|last=Allen|first=Peter|date=8 August 2020|website=formulascout.com|access-date=26 December 2020}}</ref> Piastri het vyfde weggespring vir die naelren in [[Barcelona-Catalunya-renbaan|Barcelona]], maar het verskeie motors verbygesteek om voor die einde van die eerste rondte die voortou te neem. Hy het sy posisie behou om sy tweede oorwinning te behaal.<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/piastri-uses-great-start-to-win-fia-f3-race-two-at-barcelona/66423|title=Piastri uses great start to win FIA F3 race two at Barcelona|last=Woollard|first=Craig|date=16 August 2020|website=formulascout.com|access-date=26 December 2020}}</ref> Piastri het die kampioenskapsvoorsprong teruggekry nadat hy vyfde geëindig het by die volgende Spa-Francorchamps-funksieren,<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/tridents-lirim-zendeli-converts-pole-to-maiden-f3-win-at-spa/67174|title=Trident's Lirim Zendeli converts pole to maiden F3 win at Spa|last=Waring|first=Bethonie|date=29 August 2020|website=formulascout.com|access-date=26 December 2020}}</ref> maar het weer teruggesak nadat hy gepenaliseer is vir 'n onwettige verbysteek in die naelren, wat Sargeant gewen het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/fia-f3/news/spa-sprint-race-sargeant-piastri/4865540/|title=Spa F3: Sargeant wins sprint race to reclaim points lead|last=Suttill|first=Josh|date=30 August 2020|website=motorsport.com|access-date=26 December 2020}}</ref> [[Lêer:2021_British_Grand_Prix_(51349300361).jpg|duimnael|Piastri by die 2021 Silverstone Formule 2-rondte]] == Formule 1-loopbaan == Piastri het in Januarie 2020 by die Renault Sportakademie aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.automobilsport.com/race-categories--24/race-categories--24,203125,Piastri-combines-with-Prema-for-FIA-Formula-3-Championship-and-joins-Renault-Sport-Academy,news.htm|title=Piastri combines with Prema for FIA Formula 3 Championship and joins Renault Sport Academy|date=26 January 2020|access-date=27 January 2020|archive-date=25 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220725041535/https://www.automobilsport.com/race-categories--24/race-categories--24,203125,Piastri-combines-with-Prema-for-FIA-Formula-3-Championship-and-joins-Renault-Sport-Academy,news.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fiaformula3.com/Latest/4crLV4RjkZwhDoFUXOGMLw/thoughts-of-a-champion-oscar-piastri|title=Thoughts of A Champion- Oscar Piastri|last=Thoughts of A Champion- Oscar Piastri|first=FIA Formula 3 Championship|date=24 September 2020|website=FIA Formula 3 Championship}}</ref> Nadat hy die FIA Formule 3-kampioenskap in 2020 gewen het, het hy in Oktober aan sy eerste [[Formule Een]]-toets vir die Renault F1-span deelgeneem en die Renault RS18 by die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] saam met mede-akademiejaers Christian Lundgaard en [[Zhou Guanyu]] bestuur.<ref>{{Cite web|url=https://autoaction.com.au/2020/10/31/piastri-completes-first-f1-test-in-bahrain|title=PIASTRI COMPLETES FIRST F1 TEST IN BAHRAIN|date=31 October 2020|access-date=31 October 2020}}</ref> Hy het in 2021 deel gebly van die Alpine Academy wat nou hernaam is en in Desember die Alpine A521 in die na-seisoen jongbestuurderstoets by die [[Yas Marina-renbaan]] bestuur.<ref>{{Cite web|url=https://wwos.nine.com.au/motorsport/f1-2021-post-season-testing-oscar-piastri-alpine/2b3e326b-6982-4514-a39e-6d38d0b7a634|title=Australia's Oscar Piastri sets blistering pace in first official Formula 1 test|last=Graham|first=Brett|date=15 December 2021|website=nine.com.au|access-date=24 August 2022}}</ref> Ná sy Formule 2-titeloorwinning is Piastri as die [[Alpine F1-span]] se reserwejaer vir die 2022 seisoen aangestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.australian-f2-racer-oscar-piastri-joins-alpine-as-reserve-driver-for-2022.1VO8QvW5v1GWjOYRyT8YhJ.html|title=Australian F2 racer Oscar Piastri joins Alpine as reserve driver for 2022|date=16 November 2021|access-date=16 November 2021}}</ref> Hy is ook as reserwejaer vir [[McLaren]] beskikbaar gestel ná 'n ooreenkoms tussen die twee spanne.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/piastri-joins-pool-of-mclaren-f1-reserves-for-2022-season/8930177/|title=Piastri joins pool of McLaren F1 reserves for 2022 season|last=Smith|first=Luke|date=12 March 2022|website=autosport.com|access-date=3 September 2022}}</ref> Hy het deur die seisoen aan Alpine se toetssessies in die A521 deelgeneem, insluitend by die [[Circuit of the Americas]], [[Losail Internasionale Renbaan]] en die [[Silverstone-renbaan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/news/oscar-piastri-olli-caldwell-alpine-test/|title=Piastri runs extra Alpine test; Caldwell to make debut|last=Valantine|first=Henry|date=14 June 2022|website=planetf1.com|access-date=24 August 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://autoaction.com.au/2022/04/22/piastri-tests-f1-at-cota|title=PIASTRI TESTS F1 AT COTA|date=22 April 2022|access-date=8 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wwos.nine.com.au/motorsport/f1-2022-oscar-piastri-alpine-launch-very-clear-wants-a-race-seat-for-2023/cbfc369a-1316-4cc4-9555-703f6ef2721c|title=EXCLUSIVE: Oscar Piastri 'very clear' he expects a race seat with Alpine in 2023|date=25 February 2022|access-date=8 May 2022}}</ref> Die hoof van die McLaren-span, Andreas Seidl, het bevestig dat Piastri die week voor die [[2022 São Paulo Grand Prix]] aan 'n privaat tweedag-toetssessie in 'n vorige-spesifikasie McLaren-motor by [[Paul Ricard-renbaan]] deelgeneem het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsportweek.com/2022/11/07/report-piastri-has-already-had-first-mclaren-f1-test/|title=Report: Piastri has already had first McLaren F1 test|date=7 November 2022|website=Motorsport Week|language=en|access-date=12 November 2022}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.piastri-and-gasly-to-run-for-mclaren-and-alpine-at-post-season-abu-dhabi.1lyuikHNHX28HiY7AvKcRh.html|title=Piastri and Gasly to run for McLaren and Alpine at post-season Abu Dhabi test following agreement {{!}} Formula 1®|website=www.formula1.com|language=en|access-date=13 November 2022}}</ref> === Kontrakdispuut met Williams === In Junie 2022 is berig dat Piastri in 2023 vir Williams sou bestuur op lening van Alpine, toe aanvanklik verwag is dat [[Esteban Ocon]] en [[Fernando Alonso]] deur Alpine behou sou word.<ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/piastri-closing-on-deal-to-drive-for-williams-in-f1-2023/|title=Piastri closing on deal to drive for Williams in 2023|last=Mitchell|first=Scott|date=13 June 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|access-date=13 June 2022}}</ref> Alonso het egter in Augustus aankondig dat hy die span sou verlaat om [[Sebastian Vettel]] by Aston Martin te vervang.<ref>{{Cite web|url=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/sebastian-vettel-to-retire-from-f1-at-the-end-of-the-2022-season|title=Sebastian Vettel to retire from F1 at the end of the 2022 season|date=28 July 2022|website=Aston Martin F1 Team|access-date=28 July 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-fernando-alonso-signs-to-aston-martin-for-2023-on-multi-year.1i8QwJht5v7dBCWFCcrqml.html|title=Fernando Alonso signs to Aston Martin for 2023 on multi-year contract|website=www.formula1.com|publisher=Formula One|access-date=1 August 2022}}</ref> Alpine het aangekondig dat Piastri Alonso in 2023 sou vervang.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/oscar-piastri-alpine-2023-alonso/10347858/|title=Piastri to make F1 debut with Alpine in 2023 replacing Alonso|website=www.motorsport.com|language=en|access-date=2 August 2022}}</ref> Piastri het Alpine se aankondiging via 'n plasing op [[Twitter]] verwerp, en gesê dat dat hy nie enige kontrak met die span geteken het nie, en dus nie vir hulle sal jaag in 2023 nie.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/oscarpiastri/status/1554527452231262210|title=I understand that, without my agreement, Alpine F1 have put out a press release late this afternoon that I am driving for them next year. This is wrong and I have not signed a contract with Alpine for 2023. I will not be driving for Alpine next year.|last=Piastri|first=Oscar|date=2 August 2022|website=Twitter|language=en|access-date=2 August 2022}}</ref> Alpine se spanhoof, Otmar Szafnauer het Piastri gekritiseer en gedreig om die saak arbeidshof toe te neem.<ref>{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/news/oscar-piastri-criticised-otmar-szafnauer-lack-of-loyalty-alpine/|title=Oscar Piastri criticised by Otmar Szafnauer for showing a lack of loyalty to Alpine|last=Cooper|first=Sam|date=8 August 2022|website=planetf1.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.drive.com.au/news/court-battle-ahead-for-australias-next-f1-hopeful-oscar-piastri/|title=Court battle ahead for Australia's next F1 hopeful Oscar Piastri|last=Gover|first=Paul|date=9 August 2022|website=drive.com.au}}</ref> === McLaren (2023–) === Piastri het in [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] vir [[McLaren]] gejaag saam met [[Lando Norris]].<ref>{{Cite web|url=https://f1feederseries.com/2022/09/02/piastri-to-join-mclaren-in-2023-after-alpine-snub/|title=Piastri to join McLaren in 2023 after Alpine snub|last=McClure|first=Michael|date=2 September 2022|website=F1 Feeder Series|language=en|access-date=2 September 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mclaren.com/racing/team/2021-fia-f2-champion-oscar-piastri-join-mclaren-racing-2023/|title=2021 FIA F2 CHAMPION OSCAR PIASTRI TO JOIN McLAREN RACING IN 2023|website=www.mclaren.com|publisher=McLaren Group.|access-date=2 September 2022}}</ref> Alpine het ingestem om Piastri se kontrak vroeg te beëindig om hom toe te laat om by McLaren aan te sluit in die na-seisoentoetssessie onmiddellik na die [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|2022 Abu Dhabi Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/alpine-agrees-early-contract-exit-piastri/10398472/|title=Alpine agrees to early contract exit for Piastri|last=Cooper|first=Adam|date=12 November 2022|website=www.motorsport.com|access-date=12 November 2022}}</ref> In sy eerste wedren in die [[2023 Bahreinse Grand Prix]], was Piastri die eerste wat uit die wedren op rondte 14 geval het, toe sy motor weens 'n elektroniese fout nie weer wou vat ná 'n stuurwielverandering nie. Na 'n chaotiese [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het Piastri sy eerste punte in Formule Een en vir McLaren aangeteken deur agtste te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/McLarenF1/status/1642431361377091585|title=Drama. Drama. Drama: That race had it all but we've secured double points at the #AusGP!|date=2023-04-02|website=Twitter|language=en|access-date=}}</ref> ==== Eerste oorwinning in F1 ==== Op 21 Julie 2024 wen hy sy eerste Grand Prix, die [[2024 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] naby [[Boedapest]]. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:78%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL60 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M14 E <small>Performance</small> [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=efcfff| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>19 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>12{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>7 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''1'''2 |bgcolor=efcfff| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>10{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>6 | | |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''97''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[McLaren]] | [[McLaren MCL38]] | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M15 E <small>Performance</small> [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''7'''8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''6'''13{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>7 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''2'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>1 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''2'''8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>7 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''1'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>10 |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''292''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL39 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M16 E <small>Performance</small> [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>9 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''2'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition|v=1|p=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''2'''1 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>1{{Pictogram poleposition|v=1|p=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''2'''1 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>1{{Pictogram poleposition|v=1|p=1}} |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>5 |bgcolor=000000 style=color:white| [[2025 Las Vegas Grand Prix|<span style=color:white;>LSV</span>]]<br/><small>DSQ</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''1'''2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f|'''{{brons}}''' |bgcolor=ffdf9f|'''410''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL40 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M17 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=ffffff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''6'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|PIA|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|PIA|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" |} * {{smallsup|†}} Jaer kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] jhnmbw98j71mlqkx3nbirp4057s0i2l 0 404075 2890116 2635096 2026-04-05T11:09:59Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890116 wikitext text/x-wiki {{Mineraalkas |naam= |beeld1=Polyhalite-784531.jpg |beeld2=Polyhalite crystal structure.png |formule={{chem|K|2|Ca|2|Mg|(|S|O|4|)|4}}.2{{chem|H|2|O}}<ref name="min">{{cite web|url=https://www.mindat.org/min-3259.html|publisher=mindat 3259|title=Polyhalite}}</ref> |strukturbericht= |kleur=kleurloos, wit, pienk, [[rooi]], [[grys]], <ref name="min"/> |streep=wit<ref name="min"/> |hardheid = 2,5 -3,5 {{Mohs}} <ref name="min"/> |digtheid=2,78 g/cm3<ref name="min"/> |transparansie=deursigtig<ref name="min"/> |optika=1 |dubbelbreking=biaksiaal (-)<ref name="min"/> |kristallografie=1 |RI-waardes=nα=1,546-1,548; nβ=1,558-1,562; nγ=1,567<ref name="min"/> |onsuiwerhede = Br, {{chem|C|O|2}} |ruimtegroep=P{{bostreep|1}} |ruimtegroepnommer=2 |eenheidsel= a = 6.975(3) Å, b = 6.984(3) Å, c = 8.899(3) Å<br/> α = 104.01(3)°, β = 101.19(3)°, γ = 114.10(6)° }} '''Polihaliet''' is 'n mineraal met 'n algemene formule {{chem|K|2|Ca|2|Mg|(|S|O|4|)|4}}.2{{chem|H|2|O}}. Dit is 'n [[evaporiet]] en 'n bron van vier belangrike makrovoedingstowwe: [[kalium]], [[magnesium]],[[kalsium]] en [[sulfaat]].<ref name="ICL">{{cite web|url=https://icl-growingsolutions.com/turf-landscape/knowledge-hub/polyhalite-the-smart-and-natural-choice-to-feed-lawns-and-turf/|publisher=ICL|title=Polyhalite: The Smart and Natural Choice To Feed Lawns and Turf|access-date=11 Augustus 2023|archive-date=11 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811203816/https://icl-growingsolutions.com/turf-landscape/knowledge-hub/polyhalite-the-smart-and-natural-choice-to-feed-lawns-and-turf/|url-status=dead}}</ref> Polihaliet is nie 'n volop mineraal nie. Dit kom saam met [[haliet]] en [[anhidriet]] is mariene afsettings voor.<ref name="XRD">{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/308280814_Thermal_behavior_of_polyhalite_a_high-temperature_synchrotron_XRD_study|title=Thermal behavior of polyhalite: a high-temperature synchrotron XRD study|year=2017|journal=Physics and Chemistry of Minerals|volume= 44(2)|doi=10.1007/s00269-016-0842-5|authors= Hongwu Xu; Xiaofeng Guo; Jianming Bai }}</ref> ==Kristalstruktuur== Polihaliet kirstalliseer in 'n trikliniese struktuur. Dit is opgebou uit [{{chem|S|O|4}}]-tetraëders, [{{chem|Mg|O|6}}]-oktaëders en [{{chem|Ca|O|8}}]-driehoekige dodekaëders met kaliumione in 'n posisie wat deur 11 suurstofatome gekoördineer word.<ref name="XRD"/> Die verbinding is 'n [[hidraat]] en dit kan by verhitting sy [[kristalwater]] verloor en ontbind. [[Termogravimetrie]] toon 'n oorgang teen 616,4K met 'n gewigsverlies van 5,8% as gevolg van die reaksie: :<math>K_2Ca_2Mg(SO_4)_4.2H_2O \rightarrow CaSO_4 +(A){K_2Ca_xMg_{2-x}(SO_4)_3} + (1-A){K_2Ca_yMg_{2-y}(SO_4)_3} +2H_2O </math> X-straaldiffraksie bevestig die teenwoordigheid van die twee [[langbeiniet]]-fases met verskillende Ca/Mg-verhouding, maar die oorgang het reeds teen 506K plaas. Dit is dalk om kinetiese redes. Die ontbinding van polihaliet is belangrik vir die planne om radioaktiewe afval in halietafsettings te gaan bewaar. Die afval is 'n hittebron en vrystelling van water deur ontbinding van minerale soos polihaliet is ongewens.<ref name="XRD"/> ==Mynbou== Polihaliet word grootskaals gemyn vir sy aanwending as [[kunsmis]]. Die grootste bekende afsetting is in Noord-Yorkshire in Engeland en dit word in 2023 deur Anglo-American ontgin met skagte wat 1,6 km diep is.<ref>{{cite web|url=https://www.angloamerican.com/products/polyhalite|publisher=Anglo-American|title=The Woodsmith project|accessdate=11 Augustus 2023}}</ref>Dit word veral op grasperke en sportaanlegte gebruik.<ref name="ICL"/> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{saadjie}} {{normdata}} rkn5nb0e5uu0qtyem4i53obd4iti5jt 0 404466 2889990 2791034 2026-04-04T15:20:25Z ~2026-20811-06 205726 2889990 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} '''Michael Hicks''' (* 17 Junie 1983, [[Nashville]]) is 'n Amerikaans-[[Pole|Poolse]] [[basketbal]]speler. Hy het aan die [[Olimpiese Somerspele 2020|Olimpiese Somerspele van 2020]] deelgeneem.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/145972 Michael Hicks]</ref><ref>[https://olympics.com/en/athletes/michael-hicks Michael HICKS]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hicks, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Poolse sportlui]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] p85poxi616ekpjrijvcmf9eg5vuqf6e 0 404520 2889988 2794279 2026-04-04T15:19:15Z ~2026-20811-06 205726 2889988 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} '''Stefanie Dolson''' (* 8 Januarie 1992) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[basketbal]]speler. Sy het aan die [[Olimpiese Somerspele 2020|Olimpiese Somerspele van 2020]] deelgeneem.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/147145 Stefanie Dolson]</ref><ref>[https://olympics.com/en/athletes/stefanie-dolson Stefanie DOLSON]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dolson, Stefanie}} [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] ru61onv3ez7dc2vgbck7890egg02iqz 0 414149 2890067 2667169 2026-04-04T20:45:27Z SpesBona 2720 Nuwe inligtingskas 2890067 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Francisco I. Madero | beeld = Francisco I Madero.jpg | beeldonderskrif = Francisco I. Madero, ca. 1910–13 | orde = 37ste President van Meksiko | termynaanvang = [[6 November]] [[1911]] | termyneinde = [[19 Februarie]] [[1913]] | vise = José María Pino Suárez | voorganger = [[Francisco León de la Barra]] | opvolger = [[Pedro Lascuráin]] | geboortenaam = Francisco Ignacio Madero González | geboortedatum = {{Geboortedatum|1873|10|30}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = Parras de la Fuente, Coahuila, [[Meksiko]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1873|10|30|1913|2|22}} | sterfteplek = [[Meksikostad]], Meksiko | party = [[Progressiewe Konstitusionele Party]] | eggenoot = Sara Pérez Romero (1903–1913; sy dood) | kinders = | alma_mater = [[HEC Paris]]<br />[[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] | religie = | handtekening = Signature of Francisco I. Madero.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Francisco Ignacio Madero González''' ([[Spaans]]: [fɾanˈsisko jɣˈnasjo maˈðeɾo ɣonˈsales]; [[30 Oktober]] [[1873]], Parras de la Fuente⁠, Coahuila de Zaragoza, [[Meksiko]] – [[22 Februarie]] [[1913]], [[Meksikostad]], [[Meksiko]]) was 'n Meksikaanse [[Meksikaanse Rewolusie|rewolusionêr]] wat van 1911 tot 1913 as die 37ste president van [[Meksiko]] gedien het.<ref>{{fr}} [https://www.bibliomonde.fr/lalmanach/tag/Francisco+I.+Madero 20 NOVEMBRE : LE MEXIQUE CÉLÈBRE SA RÉVOLUTION]</ref> Hy is deur Victoriano Huerta vermoor omdat mense gedink het hy was nie geskik om Meksiko te regeer nie.<ref>{{fr}} [https://www.voyages-au-mexique.fr/biographie-de-francisco-madero/ Biographie de Francisco Madero]</ref> Hy het aan [[HEC Paris]] gegradueer.<ref>{{en}} [https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/hec-paris HEC Paris]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Madero, Francisco}} [[Kategorie:Geboortes in 1853]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Sterftes in 1913]] l7qrbp9rawzgjz49p8pu4xs7e57seti 2890073 2890067 2026-04-04T21:00:31Z SpesBona 2720 Jammer! 2890073 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Francisco I. Madero | beeld = Francisco I Madero.jpg | beeldonderskrif = Francisco I. Madero, ca. 1910–13 | orde = 37ste President van Meksiko | termynaanvang = [[6 November]] [[1911]] | termyneinde = [[19 Februarie]] [[1913]] | vise = José María Pino Suárez | voorganger = [[Francisco León de la Barra]] | opvolger = [[Pedro Lascuráin]] | geboortenaam = Francisco Ignacio Madero González | geboortedatum = {{Geboortedatum|1873|10|30}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = Parras de la Fuente, Coahuila, [[Meksiko]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1873|10|30|1913|2|22}} | sterfteplek = [[Meksikostad]], Meksiko | party = [[Progressiewe Konstitusionele Party]] | eggenoot = Sara Pérez Romero (1903–1913; sy dood) | kinders = | alma_mater = [[HEC Paris]]<br />[[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] | religie = | handtekening = Signature of Francisco I. Madero.svg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Francisco Ignacio Madero González''' ([[Spaans]]: [fɾanˈsisko jɣˈnasjo maˈðeɾo ɣonˈsales]; [[30 Oktober]] [[1873]], Parras de la Fuente⁠, Coahuila de Zaragoza, [[Meksiko]] – [[22 Februarie]] [[1913]], [[Meksikostad]], [[Meksiko]]) was 'n Meksikaanse [[Meksikaanse Rewolusie|rewolusionêr]] wat van 1911 tot 1913 as die 37ste president van [[Meksiko]] gedien het.<ref>{{fr}} [https://www.bibliomonde.fr/lalmanach/tag/Francisco+I.+Madero 20 NOVEMBRE : LE MEXIQUE CÉLÈBRE SA RÉVOLUTION]</ref> Hy is deur Victoriano Huerta vermoor omdat mense gedink het hy was nie geskik om Meksiko te regeer nie.<ref>{{fr}} [https://www.voyages-au-mexique.fr/biographie-de-francisco-madero/ Biographie de Francisco Madero]</ref> Hy het aan [[HEC Paris]] gegradueer.<ref>{{en}} [https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/hec-paris HEC Paris]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Saadjie}} {{Presidente van Meksiko}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Madero, Francisco}} [[Kategorie:Geboortes in 1853]] [[Kategorie:Presidente van Meksiko]] [[Kategorie:Sterftes in 1913]] 2xe0q2tugcj9npvazpenilhhviwbqig 0 418016 2890023 2889670 2026-04-04T18:26:52Z Aliwal2012 39067 2890023 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas DC-4 |beeld= Lêer:American Airlines NC90423.jpg |byskrif=American Airlines NC90423 |tipe=Lugdiens- en vragvliegtuig |vervaardiger=[[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug= 14 Februarie 1942<ref name="Boeing history">{{cite web|url=http://www.boeing.com/history/mdc/dc-4.htm |title=History: Products: DC-4/C-54 Skymaster Transport |publisher=[[Boeing]] |access-date=20 January 2015}}</ref> |bekendstelling= 1942 met [[United Airlines]] |vrygestel= |onttrek= 1991 |status= In beperkte gebruik |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1942 – Augustus 1947 |aantal gebou=80<ref>Piston Engine Airliner Production List 1996</ref> DC-4 en 1&nbsp;163 C-54/R5D |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas DC-4''' is 'n Amerikaanse skroefaangedrewe [[passasiersvliegtuig]] met vier suierenjins wat deur die [[Douglas Aircraft Company]] ontwikkel en vervaardig is. Daar is ook militêre weergawes van die vliegtuig gebou, die [[Douglas C-54 Skymaster]] en R5D. Die militêre weergawes is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebruik, hulle het ook gehelp met die [[Berlynse Lugbrug]] en diens gedoen tot in die 1960's. Sedert 1945 het verskeie lugvaartmaatskappye die DC-4 bedryf. == Ontwerp en ontwikkeling == Ná toetsvlugte deur United Airlines met die DC-4E, het dit duidelik geword dat die 52-sitplekvliegtuig ondoeltreffend en onbetroubaar was om ekonomies te werk en rederye soos [[American Airlines]], Eastern, [[Pan American World Airways|Pan American]], [[Trans World Airlines|Trans World]] en [[United Airlines|United]] het 'n lys van verbeteringe van die ontwerp aangevra. Douglas het die nuwe vereistes geneem en 'n heeltemal nuwe, veel kleiner ontwerp, die DC-4A met 'n eenvoudiger romp wat steeds nie onder druk was nie, [[Pratt & Whitney R-2000 Twin Wasp]]-enjins, en 'n enkele rigtingroer en vin, geproduseer. Die driewielonderstel is behou. Met die toetrede van die Verenigde State tot die Tweede Wêreldoorlog in Desember 1941, het die Amerikaanse Lugmag die voorlopige bestellings van die lugdienste oorgeneem en hulle die benaming C-54 Skymaster toegeken. Die eerste C-54 het op 14 Februarie 1942 vanaf Clover Field in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]] gevlieg. Om aan militêre vereistes te voldoen, het die eerste produksievliegtuig vier bykomende brandstoftenks in die hoofkajuit gehad, wat die passasiersitplekke tot 26 verminder het. Die volgende groep vliegtuie was die eerste wat volgens militêre spesifikasies gebou is en is die C-54A genoem en met 'n sterker vloer en 'n vragdeur met 'n hystoestel en windas gebou. Die eerste C-54A is in Februarie 1943 afgelewer. Met die bekendstelling van die C-54B in Maart 1944 is die buitenste vlerke verander om geïntegreerde brandstoftenks te hou, wat dit moontlik gemaak het om twee van die kajuitenks te verwyder. Dit het weer die installering van 49 sitplekke (of 16 draagbare) moontlik gemaak. Die C-54C was 'n hibriedvliegtuig vir presidensiële gebruik; dit het 'n C-54A-romp met vier kajuitbrandstoftenks gehad en die C-54B-vlerke met ingeboude tenks om maksimum reikafstand te verseker. Die mees algemene variant was die C-54D, wat in Augustus 1944 in diens gestel is, in wese 'n C-54B met kragtiger R-2000-11-enjins. Met die C-54E is die laaste twee kajuitbrandstoftenks na die vlerke verskuif, wat meer vrag of 44 passasiersitplekke moontlik gemaak het. In totaal is 1&nbsp;163 C-54's (of R5D in diens van die Amerikaanse Vloot) vir die Verenigde State se weermag gebou tussen 1942 en Januarie 1946 en nog 79 DC-4's is ná die oorlog gebou. 'n Latere variant, met kragtiger Merlin-enjins wat dit toelaat om meer as 40% vinniger te vlieg, is in [[Kanada]] gebou as die Canadair North Star. Namate die wêreldsituasie al hoe meer gespanne geraak het, het die Amerikaanse regering vervaardigers opdrag gegee om die voorrang aan die produksie van militêre vliegtuie te verleen; dit het Douglas ingesluit. Laasgenoemde het, voordat Amerika behoorlik tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het, burgerlike DC-4’s ontwerp, maar die Oorlogsdepartement het in Maart 1941 begin beplan om die nege DC-4’s oor te neem wat toe in die produksieproses was.<ref name=":0">{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=216, 226 |language=en}}</ref> Douglas het in die somer van 1944 begin om onder andere sy Model 1009-passasierslynvliegtuig aggressief te bemark. Hierdie model kon kajuite met of sonder drukreëling hê. Die vloer van die hoofdek was nie versterk nie. United Airlines was die eerste lugredery wat die Model 1009 gekies het en het op 11 September 1944 altesaam 15 vliegtuie bestel. Die Oorlogsbateadministrasie het egter oorlogsurplus-C-54's redelik goedkoop aangebied en United het sy DC-4-1009-bestelling gekanselleer. Douglas kon net 79 van die Model 1009 verkoop. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was een van die klante.<ref name=":0" /> == Operasionele geskiedenis == Die DC-4/C-54 het bewys dat dit 'n gewilde en betroubare vliegtuig was, met 1 245 wat tussen Mei 1942 en Augustus 1947 gebou is, insluitend 79 na-oorlogse DC-4's. Verskeie is steeds in diens teen 2022. Douglas het ontwikkeling van die model tydens die oorlog voortgesit ter voorbereiding vir 'n terugkeer na burgerlike lugvaartgebruik wanneer die oorlog verby was. Verkope van nuwe vliegtuie moes meeding teen 500 oorlogstydse voormalige militêre C-54's en R5D's wat op die burgerlike mark gekom het, waarvan baie deur Douglas na die DC-4-standaard omgeskakel is. Die DC-4's was 'n gunsteling van huurlugrederye soos Great Lakes Airlines, North American Airlines, Universal Airlines en Transocean Airlines. In die 1950's was Transocean ([[Oakland]], Kalifornië) die grootste burgerlike gebruiker van die C-54/DC-4. Douglas het 79 nuwe DC-4's tussen Januarie 1946 en 9 Augustus 1947 vervaardig, waarvan die laaste een aan die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] afgelewer is. Drukvaste kajuite was 'n opsie, maar alle burgerlike DC-4's (en C-54's) is sonder hierdie opsie gebou. 'n Totaal van 330 DC-4's en C-54's is in die [[Berlynse Lugbrug]] gebruik, wat hulle een van die mees gebruikte tipes gemaak het. Kopers van nuutgeboude DC-4's het Pan American Airways, National Airlines, Northwest Airlines en Western Airlines in die VSA ingesluit. Oorsese kopers was [[KLM]], [[Scandinavian Airlines]], [[IBERIA]]-lugredery, Swissair, [[Air France]], Sabena, Cubana de Aviación, Avianca, Aerolíneas Argentinas, Aeropostal of Venezuela (1946) en die Suid-Afrikaanse Lugdiens.<ref>Berry 1967, pp. 70–73.</ref> Verskeie lugdienste het nuwe DC-4's gebruik om geskeduleerde trans-Atlantiese vlugte tussen [[Latyns-Amerika]] en [[Europa]] te begin. Van die vroegste was Aerolíneas Argentinas (1946), Iberia Airlines van Spanje (1946) en Cubana de Aviación (1948). Basiese pryse vir 'n nuwe DC-4 in 1946–47 was ongeveer £140&nbsp;000-£160&nbsp;000 (gelykstaande aan £5&nbsp;544&nbsp;759 in 2023). In 1960 was gebruikte DC-4's beskikbaar vir ongeveer £80&nbsp;000 (gelykstaande aan £1&nbsp;534&nbsp;159 in 2023).<ref>{{cite journal |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%202687.html |title=de havilland {{!}} 1960 {{!}} 2687 {{!}} Flight Archive |journal=Flight |date=18 November 1960 |access-date=28 February 2017}}</ref> == Produksie van die DC-4 == Die totale produksie van die DC-4 en DC-4-variante het op 1244 vliegtuie te staan gekom. Dit het uit die C-54 (24), C-54A (252), C-54B (220), C-54D (380), C-54E (125), C-54G (162), XC-114 (1), YC-116 (1) en DC-4 (79) bestaan. Die C-54-variant is by die Santa Monica- en die Chicago-aanleg gebou.<ref name=":0" />{{rp|226, 308}} === Die Douglas C-54A === Die C-54A is in Santa Monica (97 C-54A-DO’s) en Chicago (252  C-54A-DC’s) gebou. Dit was die eerste variant wat van die begin af vir militêre gebruik bedoel was en het versterkte kajuitvloere met vraghanteringsfasiliteite gehad. Daar was ’n dubbelvragdeur aan die linkerkant van die romp. Die afmetings van die vragdeur was ongeveer 2.38 meter by 1.7 meter. Voorsiening is gemaak dat voertuie met wiele in en uit die deuropening kan beweeg. Hierdie variant kon 50 troepe op voumateriaalsitplekke of 36 draagbare vervoer.<ref name=":0" />{{rp|217}} Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10417 het met die reeksnommer 6907 in die SALM gedien en het vervolgens die registrasie ZS-NJN gehad voordat hy as 7Q-YYY met Africa Cargo Airlines geregistreer is.<ref name=":1">{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=230, 231, 257, 268 |language=en}}</ref> Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10413 het as reeksnommer 6908 in die SALM gedien en was daarna 9Q-CJL met Transair Cargo.<ref name=":1" /><gallery mode="packed"> Lêer:6907 1990-03-24 FAPB 340 her 72dpi.jpg|C-54A 6907 24 Maart 1990 Pietersburg Lêer:7qyyy 1994-04-23 FALA 097 dust shd25 600x364.jpg|C-54A 7Q-YYY 23 April 1994 Lanseria Lêer:6908 1989-05-05 FASK 322 her 72dpi.jpg|C-54A 6908 5 Mei 1989 Swartkop Lêer:9qcjl 1997-07-00 FALA 074 resize.jpg|C-54A 9Q-CJL Julie 1997 Lanseria </gallery> === Die Douglas C-54D === Die C-54D is as C-54D-DC’s in die Chicago-aanleg (325) en C-54D-DO’s in die Santa Monica-aanleg (55) gebou. Altesaam 86 van hierdie vliegtuie het as R5D-3’s na die VSA-vloot gegaan en 22 het as Skymaster Merk I’s na die Britse Koninklike Lugmag gegaan.<ref name=":0" />{{rp|217, 218, 308, 318}} [[Lêer:C9atf 1994-04-23 FALA 227 her shd25 her 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54D met die konstruksienommer 10811 word op 23 April 1994 by Lanseria-lughawe as C9-ATF van Interocean Airways gesien. Die identiteitsrekord van die skroefvliegtuig is 42-72706, N-706, N4988T, C-GRYZ, C9-ATF, 3D-ATF en C9-ATF.]] === Die Douglas C-54E === [[Lêer:Zspai 2003-05-04 FAGM P5045544 cr EL 600x450.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 27319 is oorspronklik as ’n C-54E-DO in die Santa Monica-aanleg gebou, maar is later in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep.]] Altesaam 125 eenhede van die C-54 is as C-54E-DO’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Twintig van hierdie vliegtuie het as R5D-4’s na die VSA-vloot gegaan. Die kajuituitleg van hierdie weergawe is gemodifiseer sodat dit vinnig van vragvliegtuie na troepedraers omgeskakel kan word. Die vragweergawe kon tot ongeveer 14740 kilogram se vrag vervoer. Die passasiersweergawe kon óf 50 mense op hol materiaalsitplekke óf as personeeltransportvliegtuig 44 mense in lugrederytipe sitplekke vervoer.<ref name=":0" />{{rp|218}} Die Douglas C-54E-5-DO met die konstruksienommer 27319 het die identiteitsrekord 44-9093 (eers in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep), N4989K (Phoebus Apollo het Skymaster N4989K van Contact Air verkry; die masjien is op 10 Julie 1998 in ’n kleurskema van natuurlike metaal met ’n blou neus by Phoebus Apollo se basis by die Randse Lughawe gesien) en ZS-PAI.<ref name=":1" /> === Die Douglas C-54G === Die C-54G het konstruksienommers van 35929 tot 36090 gehad. Altesaam 162 van hulle is as C-54G-DO’s in Santa Monica gebou en hulle is hoofsaaklik as troepedraers gebruik. Volgens ''Skyleaders'' is die dubbelvragdeur van hierdie variant deur een kleiner deur vervang. Dertien vliegtuie van hierdie variant is as R5D-5’s in VSA-vlootdiens gebruik.<ref name=":0" />{{rp|219} [[Lêer:9qcoc 1976-12-16 FAJS 447 shd25 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die skroefvliegtuig met die konstruksienommer 35936 is een van 162 C-54G-DO’s wat in Santa Monica gebou is.]] == Data vir die DC-4-1009 == Die Douglas DC-4-1009 is aangedryf deur Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins en het ’n vlerkspan van 35.8 meter, ’n lengte van 28.6 meter, ’n hoogte van 8.38 meter en ’n vlerkoppervlakte van 445 vierkante meter gehad.<ref name=":0" />{{rp|235} <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2005-09-24 FALA 076 straicrop LR 600x400.jpg|Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins Lêer:Zsbmh 1993-09-04 FATH ice 784 LR 600x364.jpg|Vlerkspan, lengte, hoogte en vlerkoppervlakte </gallery> == Operasionele gebruik van die DC-4-1009 == === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van Suidwes Lugdiens === [[Lêer:Zsigb 1977-02-05 FACT 417 her LR her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 op 5 Februarie 1977 as ZS-IGB van Suidwes Lugdiens by [[Kaapstad Internasionale Lughawe|Lughawe DF Malan]] naby Kaapstad. Die vliegtuig het die naam ''Ondangwa''.]] Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 is oorspronklik vir Trans Australia Airlines gebou en was toe VH-TAC geregistreer. Daarna het hy die registrasie VH-BPA by British Commonwealth Pacific Airlines gehad. Vervolgens het Qantas die vliegtuig bedryf en was hy VH-EBL geregistreer. Die vliegtuig het die individuele naam ''Ondangwa''.<ref name=":1" /> === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van die SAL === [[Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6632 LR 600x400.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was ZS-BMH by die SAL geregistreer.]] Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) se eerste Skymaster was ZS-AUA, en die tipe het in Maart 1946 aangekom en is kort daarna in gebruik geneem. Hoewel die DC-4 nie drukreëling gehad het nie, kon dit tot 61 passasiers teen 362 kilometer per uur in gemakstoelgerief vervoer. In SAL-diens het die DC-4’s die York-skroefvliegtuie op die Springbokdiens vervang en die rondvlug na Londen aansienlik korter gemaak. Die SAL het op 1 Mei 1946 met ’n DC-4-diens tussen Johannesburg en Kaapstad en op 8 Julie 1946 met een na Londen (oor Nairobi, Kartoem en Tripoli) begin. Toe die Constellation in gebruik geneem is, is die DC-4’s aan die oorsese diens onttrek maar is steeds op binnelandse en streeksdienste gebruik en het uiteindelik die Skycoach-ekonomieseklasdiens bedryf wat vanaf 25 Maart 1959 ingestel is. Die SAL het vyf DC-4’s met die registrasienommers ZS-AUA, ZS-AUB, ZS-BMF, ZS-BMG en ZS-BMH asook die C-54 met die registrasienommer ZS-BWN gehad. Nadat die DC-4’s in 1966/1967 aan diens onttrek is, is hulle na die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996: The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=11 |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{rp|227}} Toe die laaste DC-4-1009 (konstruksienommer 43157) op 9 Augustus 1947 na die SAL gegaan het, was dit die einde van C-54- en DC-4-produksie. Hierdie skroefvliegtuig was ZS-BMH by die SAL geregistreer.<ref name=":0" />{{rp|226, 319}} === Skymasters deur die SALM gebruik === [[Lêer:44 Sqd 1989-05-06 FASK 332 her 72dpi.jpg|duimnael|250x250px|Nommer 44 Eskader het die Skymaster van die begin tot die einde van die tipe se diens in die Suid-Afrikaanse Lugmag bedryf.]] Die SALM het verskeie Douglas Skymasters van die SAL asook van ander bronne verkry. Die eerste voormalige SAL-DC-4-1009’s is in Januarie 1966 aan die SALM afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=356 |language=en}}</ref> Die volgende DC-4-1009’s is van die SAL na die SALM oorgeplaas:<ref name=":2" /> Registrasie    K/n                  Reeksnommer, datum                     Latere gebeure ZS-AUA         42934             6901, 17 Januarie 1966                  na ZS-NUR ZS-AUB         42984             6905, 29 September 1967              terug na ZS-AUB ZS-BMF         43155             6902, 14 Januarie 1966                 na SALM-museum ZS-BMG(1)    43156             6903, 21 Januarie 1966                 uitgebrand 24 November 1980 ZS-BMH         43157             6904, 21 Januarie 1966                 weer ZS-BMH Maart 1993 In SALM-diens was die Skymasters van 6901 tot 6908 genommer (met die voormalige SAL-vliegtuie wat van 6901 tot 6905 en die ander wat van 6906 tot 6908 genommer was). Hierdie tipe is van die begin tot die einde deur 44 Eskader bedryf. Die Skymasters is vir die vervoer van troepe en BBP’s gebruik. Vlugte is ook na die Operasionele Gebied (in Suidwes-Afrika) onderneem. Die Skymasters is aan die einde van 1992 as gevolg van die eertydse rasionaliseringsprogram uit diens gestel. Die laaste vlug van ’n SALM-Skymaster (6905) het op 3 Augustus 1994 plaasgevind.<ref name=":2" /> <gallery mode="packed"> Lêer:6901 1989-05-05 FASK 314 her 600x364.jpg|DC-4 6901 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6902 1989-05-05 FASK 316 her 72dpi.jpg|DC-4 6902 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6903 0000 FAGM 284 her2 72dpi.jpg|Uitgebrande 6903 by Randse Lughawe Lêer:6904 1990-03-24 FAPB 338 her 600x364.jpg|DC-4 6904 op 24 Maart 1990 te Pietersburg Lêer:6905 FAWK 600 resize crop res.jpg|DC-4 6905 in Oktober 1995 te Waterkloof Lêer:6905 FAWK 602 resize (2).jpg|DC-4 6905-voorkant Oktober 1995 </gallery> === Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging === ==== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ==== Douglas DC-4 Skymaster ZS-BMH was die SAL se sewende museumverkryging. Hierdie skroefvliegtuig is ook voorheen deur die Suid-Afrikaanse Lugmag gebruik en is op 12 Mei 1993 aan die SAL terugbesorg.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future |volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=Updated 21 July 2024|website=SAA Museum History}}</ref> Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was die laaste van sy soort wat gebou is en is oorspronklik in Junie 1947 op naam van die SAL geregistreer. Hierdie Skymaster is op 21 Januarie 1966 met die reeksnommer 6904 na die SALM oorgeplaas. In Februarie/Maart 1977 is die vliegtuig as ZS-BMH op naam van Safair Freighters geregistreer (hy is waarskynlik gebruikhuur). Die registrasie van die vliegtuig is op 2 Mei 1977 gekanselleer (vermoedelik het die vliegtuig na die SALM teruggegaan) en het weer die reeksnommer 6904 gekry. Ná sy diens by die SALM is die masjien weer in Maart 1993 as ZS-BMH geregistreer.<ref name=":3" /><gallery mode="packed"> Lêer:Zsbmh 1993-05-15 FASK ice 820 LR her 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH 15 Mei 1993 Swartkop Lêer:Zsbmh 2000-09-09 FAWK 088 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH 9 September 2000 Waterkloof Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6628 cr shd25 600x400.jpg|Skycoach-embleem DC-4 ZS-BMH </gallery> ==== Douglas DC-4-1009 ZS-AUB ==== DC-4 ZS-AUB is op 22 Desember 1995 in die SAL- tegniese gebied by Johannesburg Internasionale Lughawe gesien – hy was vir die SAL-museum bestem. ZS-AUB is op 12 Desember 1995 op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (die Historiese Vlug) geherregistreer. Die skroefvliegtuig het die konstruksienommer 42984 en sy vorige identiteite was SALM 6905 en ZS-AUB. Die eiendomsreg van ZS-AUB, die Douglas DC-4 met die konstruksienommer 42984, het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. (Soos in die Aviation Society of Africa-nuusbriewe van Januarie 1996 en Februarie 1996 en ASA News No 2/2001 gemeld.) Let daarop dat die DC-4 met die konstruksienommer 42984 in April 1997 ZU-ILI geword het en in Augustus 1997 weer as ZS-AUB geregistreer is. Die vliegtuig het ook die registrasie HB-ILI gehad.<ref name=":3" /> Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB is in Desember 2007 aan die SAL-museumvereniging oorhandig. Die vliegtuig kon tot 50 passasiers in ’n besigheidsklaskonfigurasie vervoer. Met sy reikafstand van meer as 3&nbsp;000 kilometer kon die DC-4 eksotiese bestemmings soos Sentraal- en Oos-Afrika maklik bereik. ZS-AUB is in die “Oranje stert”-kleurskema van die 1960’s geverf.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2002-09-19 FAWK 320 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-AUB op 19 September 2002 te Waterkloof Lêer:Zsaub 2014-09-17 FAGM 4728 cr shd25 600x400.jpg|DC-4 ZS-AUB op 17 September 2014 te Randse Lughawe </gallery> == Variante == ;DC-4 :Hoofproduk, na-oorlogs ;[[Canadair]] North Star: Kanadese produksie van 'n [[Rolls-Royce Merlin]]-aangedrewe variant met een voorbeeld aangedryf deur [[Pratt & Whitney R-2800]] enjins. ;[[Aviation Traders Carvair]]: Britse vrag- en motorvragvliegtuig met 'n gemodifiseerde neus en verhoogde kajuit wat toelaat dat voertuie makliker gelaai kan word. == Verwysings == {{verwysings|3}} {{en-vertaal|Douglas DC-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie]] [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Vragvliegtuie]] 282vd4dz0i2mycy5da7j6kgvka2v41b 2890025 2890023 2026-04-04T18:29:39Z Aliwal2012 39067 /* Variante */ 2890025 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas DC-4 |beeld= Lêer:American Airlines NC90423.jpg |byskrif=American Airlines NC90423 |tipe=Lugdiens- en vragvliegtuig |vervaardiger=[[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug= 14 Februarie 1942<ref name="Boeing history">{{cite web|url=http://www.boeing.com/history/mdc/dc-4.htm |title=History: Products: DC-4/C-54 Skymaster Transport |publisher=[[Boeing]] |access-date=20 January 2015}}</ref> |bekendstelling= 1942 met [[United Airlines]] |vrygestel= |onttrek= 1991 |status= In beperkte gebruik |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1942 – Augustus 1947 |aantal gebou=80<ref>Piston Engine Airliner Production List 1996</ref> DC-4 en 1&nbsp;163 C-54/R5D |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas DC-4''' is 'n Amerikaanse skroefaangedrewe [[passasiersvliegtuig]] met vier suierenjins wat deur die [[Douglas Aircraft Company]] ontwikkel en vervaardig is. Daar is ook militêre weergawes van die vliegtuig gebou, die [[Douglas C-54 Skymaster]] en R5D. Die militêre weergawes is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebruik, hulle het ook gehelp met die [[Berlynse Lugbrug]] en diens gedoen tot in die 1960's. Sedert 1945 het verskeie lugvaartmaatskappye die DC-4 bedryf. == Ontwerp en ontwikkeling == Ná toetsvlugte deur United Airlines met die DC-4E, het dit duidelik geword dat die 52-sitplekvliegtuig ondoeltreffend en onbetroubaar was om ekonomies te werk en rederye soos [[American Airlines]], Eastern, [[Pan American World Airways|Pan American]], [[Trans World Airlines|Trans World]] en [[United Airlines|United]] het 'n lys van verbeteringe van die ontwerp aangevra. Douglas het die nuwe vereistes geneem en 'n heeltemal nuwe, veel kleiner ontwerp, die DC-4A met 'n eenvoudiger romp wat steeds nie onder druk was nie, [[Pratt & Whitney R-2000 Twin Wasp]]-enjins, en 'n enkele rigtingroer en vin, geproduseer. Die driewielonderstel is behou. Met die toetrede van die Verenigde State tot die Tweede Wêreldoorlog in Desember 1941, het die Amerikaanse Lugmag die voorlopige bestellings van die lugdienste oorgeneem en hulle die benaming C-54 Skymaster toegeken. Die eerste C-54 het op 14 Februarie 1942 vanaf Clover Field in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]] gevlieg. Om aan militêre vereistes te voldoen, het die eerste produksievliegtuig vier bykomende brandstoftenks in die hoofkajuit gehad, wat die passasiersitplekke tot 26 verminder het. Die volgende groep vliegtuie was die eerste wat volgens militêre spesifikasies gebou is en is die C-54A genoem en met 'n sterker vloer en 'n vragdeur met 'n hystoestel en windas gebou. Die eerste C-54A is in Februarie 1943 afgelewer. Met die bekendstelling van die C-54B in Maart 1944 is die buitenste vlerke verander om geïntegreerde brandstoftenks te hou, wat dit moontlik gemaak het om twee van die kajuitenks te verwyder. Dit het weer die installering van 49 sitplekke (of 16 draagbare) moontlik gemaak. Die C-54C was 'n hibriedvliegtuig vir presidensiële gebruik; dit het 'n C-54A-romp met vier kajuitbrandstoftenks gehad en die C-54B-vlerke met ingeboude tenks om maksimum reikafstand te verseker. Die mees algemene variant was die C-54D, wat in Augustus 1944 in diens gestel is, in wese 'n C-54B met kragtiger R-2000-11-enjins. Met die C-54E is die laaste twee kajuitbrandstoftenks na die vlerke verskuif, wat meer vrag of 44 passasiersitplekke moontlik gemaak het. In totaal is 1&nbsp;163 C-54's (of R5D in diens van die Amerikaanse Vloot) vir die Verenigde State se weermag gebou tussen 1942 en Januarie 1946 en nog 79 DC-4's is ná die oorlog gebou. 'n Latere variant, met kragtiger Merlin-enjins wat dit toelaat om meer as 40% vinniger te vlieg, is in [[Kanada]] gebou as die Canadair North Star. Namate die wêreldsituasie al hoe meer gespanne geraak het, het die Amerikaanse regering vervaardigers opdrag gegee om die voorrang aan die produksie van militêre vliegtuie te verleen; dit het Douglas ingesluit. Laasgenoemde het, voordat Amerika behoorlik tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het, burgerlike DC-4’s ontwerp, maar die Oorlogsdepartement het in Maart 1941 begin beplan om die nege DC-4’s oor te neem wat toe in die produksieproses was.<ref name=":0">{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=216, 226 |language=en}}</ref> Douglas het in die somer van 1944 begin om onder andere sy Model 1009-passasierslynvliegtuig aggressief te bemark. Hierdie model kon kajuite met of sonder drukreëling hê. Die vloer van die hoofdek was nie versterk nie. United Airlines was die eerste lugredery wat die Model 1009 gekies het en het op 11 September 1944 altesaam 15 vliegtuie bestel. Die Oorlogsbateadministrasie het egter oorlogsurplus-C-54's redelik goedkoop aangebied en United het sy DC-4-1009-bestelling gekanselleer. Douglas kon net 79 van die Model 1009 verkoop. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was een van die klante.<ref name=":0" /> == Operasionele geskiedenis == Die DC-4/C-54 het bewys dat dit 'n gewilde en betroubare vliegtuig was, met 1 245 wat tussen Mei 1942 en Augustus 1947 gebou is, insluitend 79 na-oorlogse DC-4's. Verskeie is steeds in diens teen 2022. Douglas het ontwikkeling van die model tydens die oorlog voortgesit ter voorbereiding vir 'n terugkeer na burgerlike lugvaartgebruik wanneer die oorlog verby was. Verkope van nuwe vliegtuie moes meeding teen 500 oorlogstydse voormalige militêre C-54's en R5D's wat op die burgerlike mark gekom het, waarvan baie deur Douglas na die DC-4-standaard omgeskakel is. Die DC-4's was 'n gunsteling van huurlugrederye soos Great Lakes Airlines, North American Airlines, Universal Airlines en Transocean Airlines. In die 1950's was Transocean ([[Oakland]], Kalifornië) die grootste burgerlike gebruiker van die C-54/DC-4. Douglas het 79 nuwe DC-4's tussen Januarie 1946 en 9 Augustus 1947 vervaardig, waarvan die laaste een aan die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] afgelewer is. Drukvaste kajuite was 'n opsie, maar alle burgerlike DC-4's (en C-54's) is sonder hierdie opsie gebou. 'n Totaal van 330 DC-4's en C-54's is in die [[Berlynse Lugbrug]] gebruik, wat hulle een van die mees gebruikte tipes gemaak het. Kopers van nuutgeboude DC-4's het Pan American Airways, National Airlines, Northwest Airlines en Western Airlines in die VSA ingesluit. Oorsese kopers was [[KLM]], [[Scandinavian Airlines]], [[IBERIA]]-lugredery, Swissair, [[Air France]], Sabena, Cubana de Aviación, Avianca, Aerolíneas Argentinas, Aeropostal of Venezuela (1946) en die Suid-Afrikaanse Lugdiens.<ref>Berry 1967, pp. 70–73.</ref> Verskeie lugdienste het nuwe DC-4's gebruik om geskeduleerde trans-Atlantiese vlugte tussen [[Latyns-Amerika]] en [[Europa]] te begin. Van die vroegste was Aerolíneas Argentinas (1946), Iberia Airlines van Spanje (1946) en Cubana de Aviación (1948). Basiese pryse vir 'n nuwe DC-4 in 1946–47 was ongeveer £140&nbsp;000-£160&nbsp;000 (gelykstaande aan £5&nbsp;544&nbsp;759 in 2023). In 1960 was gebruikte DC-4's beskikbaar vir ongeveer £80&nbsp;000 (gelykstaande aan £1&nbsp;534&nbsp;159 in 2023).<ref>{{cite journal |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%202687.html |title=de havilland {{!}} 1960 {{!}} 2687 {{!}} Flight Archive |journal=Flight |date=18 November 1960 |access-date=28 February 2017}}</ref> == Produksie van die DC-4 == Die totale produksie van die DC-4 en DC-4-variante het op 1244 vliegtuie te staan gekom. Dit het uit die C-54 (24), C-54A (252), C-54B (220), C-54D (380), C-54E (125), C-54G (162), XC-114 (1), YC-116 (1) en DC-4 (79) bestaan. Die C-54-variant is by die Santa Monica- en die Chicago-aanleg gebou.<ref name=":0" />{{rp|226, 308}} === Die Douglas C-54A === Die C-54A is in Santa Monica (97 C-54A-DO’s) en Chicago (252  C-54A-DC’s) gebou. Dit was die eerste variant wat van die begin af vir militêre gebruik bedoel was en het versterkte kajuitvloere met vraghanteringsfasiliteite gehad. Daar was ’n dubbelvragdeur aan die linkerkant van die romp. Die afmetings van die vragdeur was ongeveer 2.38 meter by 1.7 meter. Voorsiening is gemaak dat voertuie met wiele in en uit die deuropening kan beweeg. Hierdie variant kon 50 troepe op voumateriaalsitplekke of 36 draagbare vervoer.<ref name=":0" />{{rp|217}} Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10417 het met die reeksnommer 6907 in die SALM gedien en het vervolgens die registrasie ZS-NJN gehad voordat hy as 7Q-YYY met Africa Cargo Airlines geregistreer is.<ref name=":1">{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=230, 231, 257, 268 |language=en}}</ref> Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10413 het as reeksnommer 6908 in die SALM gedien en was daarna 9Q-CJL met Transair Cargo.<ref name=":1" /><gallery mode="packed"> Lêer:6907 1990-03-24 FAPB 340 her 72dpi.jpg|C-54A 6907 24 Maart 1990 Pietersburg Lêer:7qyyy 1994-04-23 FALA 097 dust shd25 600x364.jpg|C-54A 7Q-YYY 23 April 1994 Lanseria Lêer:6908 1989-05-05 FASK 322 her 72dpi.jpg|C-54A 6908 5 Mei 1989 Swartkop Lêer:9qcjl 1997-07-00 FALA 074 resize.jpg|C-54A 9Q-CJL Julie 1997 Lanseria </gallery> === Die Douglas C-54D === Die C-54D is as C-54D-DC’s in die Chicago-aanleg (325) en C-54D-DO’s in die Santa Monica-aanleg (55) gebou. Altesaam 86 van hierdie vliegtuie het as R5D-3’s na die VSA-vloot gegaan en 22 het as Skymaster Merk I’s na die Britse Koninklike Lugmag gegaan.<ref name=":0" />{{rp|217, 218, 308, 318}} [[Lêer:C9atf 1994-04-23 FALA 227 her shd25 her 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54D met die konstruksienommer 10811 word op 23 April 1994 by Lanseria-lughawe as C9-ATF van Interocean Airways gesien. Die identiteitsrekord van die skroefvliegtuig is 42-72706, N-706, N4988T, C-GRYZ, C9-ATF, 3D-ATF en C9-ATF.]] === Die Douglas C-54E === [[Lêer:Zspai 2003-05-04 FAGM P5045544 cr EL 600x450.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 27319 is oorspronklik as ’n C-54E-DO in die Santa Monica-aanleg gebou, maar is later in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep.]] Altesaam 125 eenhede van die C-54 is as C-54E-DO’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Twintig van hierdie vliegtuie het as R5D-4’s na die VSA-vloot gegaan. Die kajuituitleg van hierdie weergawe is gemodifiseer sodat dit vinnig van vragvliegtuie na troepedraers omgeskakel kan word. Die vragweergawe kon tot ongeveer 14740 kilogram se vrag vervoer. Die passasiersweergawe kon óf 50 mense op hol materiaalsitplekke óf as personeeltransportvliegtuig 44 mense in lugrederytipe sitplekke vervoer.<ref name=":0" />{{rp|218}} Die Douglas C-54E-5-DO met die konstruksienommer 27319 het die identiteitsrekord 44-9093 (eers in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep), N4989K (Phoebus Apollo het Skymaster N4989K van Contact Air verkry; die masjien is op 10 Julie 1998 in ’n kleurskema van natuurlike metaal met ’n blou neus by Phoebus Apollo se basis by die Randse Lughawe gesien) en ZS-PAI.<ref name=":1" /> === Die Douglas C-54G === Die C-54G het konstruksienommers van 35929 tot 36090 gehad. Altesaam 162 van hulle is as C-54G-DO’s in Santa Monica gebou en hulle is hoofsaaklik as troepedraers gebruik. Volgens ''Skyleaders'' is die dubbelvragdeur van hierdie variant deur een kleiner deur vervang. Dertien vliegtuie van hierdie variant is as R5D-5’s in VSA-vlootdiens gebruik.<ref name=":0" />{{rp|219} [[Lêer:9qcoc 1976-12-16 FAJS 447 shd25 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die skroefvliegtuig met die konstruksienommer 35936 is een van 162 C-54G-DO’s wat in Santa Monica gebou is.]] == Data vir die DC-4-1009 == Die Douglas DC-4-1009 is aangedryf deur Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins en het ’n vlerkspan van 35.8 meter, ’n lengte van 28.6 meter, ’n hoogte van 8.38 meter en ’n vlerkoppervlakte van 445 vierkante meter gehad.<ref name=":0" />{{rp|235} <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2005-09-24 FALA 076 straicrop LR 600x400.jpg|Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins Lêer:Zsbmh 1993-09-04 FATH ice 784 LR 600x364.jpg|Vlerkspan, lengte, hoogte en vlerkoppervlakte </gallery> == Operasionele gebruik van die DC-4-1009 == === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van Suidwes Lugdiens === [[Lêer:Zsigb 1977-02-05 FACT 417 her LR her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 op 5 Februarie 1977 as ZS-IGB van Suidwes Lugdiens by [[Kaapstad Internasionale Lughawe|Lughawe DF Malan]] naby Kaapstad. Die vliegtuig het die naam ''Ondangwa''.]] Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 is oorspronklik vir Trans Australia Airlines gebou en was toe VH-TAC geregistreer. Daarna het hy die registrasie VH-BPA by British Commonwealth Pacific Airlines gehad. Vervolgens het Qantas die vliegtuig bedryf en was hy VH-EBL geregistreer. Die vliegtuig het die individuele naam ''Ondangwa''.<ref name=":1" /> === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van die SAL === [[Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6632 LR 600x400.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was ZS-BMH by die SAL geregistreer.]] Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) se eerste Skymaster was ZS-AUA, en die tipe het in Maart 1946 aangekom en is kort daarna in gebruik geneem. Hoewel die DC-4 nie drukreëling gehad het nie, kon dit tot 61 passasiers teen 362 kilometer per uur in gemakstoelgerief vervoer. In SAL-diens het die DC-4’s die York-skroefvliegtuie op die Springbokdiens vervang en die rondvlug na Londen aansienlik korter gemaak. Die SAL het op 1 Mei 1946 met ’n DC-4-diens tussen Johannesburg en Kaapstad en op 8 Julie 1946 met een na Londen (oor Nairobi, Kartoem en Tripoli) begin. Toe die Constellation in gebruik geneem is, is die DC-4’s aan die oorsese diens onttrek maar is steeds op binnelandse en streeksdienste gebruik en het uiteindelik die Skycoach-ekonomieseklasdiens bedryf wat vanaf 25 Maart 1959 ingestel is. Die SAL het vyf DC-4’s met die registrasienommers ZS-AUA, ZS-AUB, ZS-BMF, ZS-BMG en ZS-BMH asook die C-54 met die registrasienommer ZS-BWN gehad. Nadat die DC-4’s in 1966/1967 aan diens onttrek is, is hulle na die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996: The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=11 |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{rp|227}} Toe die laaste DC-4-1009 (konstruksienommer 43157) op 9 Augustus 1947 na die SAL gegaan het, was dit die einde van C-54- en DC-4-produksie. Hierdie skroefvliegtuig was ZS-BMH by die SAL geregistreer.<ref name=":0" />{{rp|226, 319}} === Skymasters deur die SALM gebruik === [[Lêer:44 Sqd 1989-05-06 FASK 332 her 72dpi.jpg|duimnael|250x250px|Nommer 44 Eskader het die Skymaster van die begin tot die einde van die tipe se diens in die Suid-Afrikaanse Lugmag bedryf.]] Die SALM het verskeie Douglas Skymasters van die SAL asook van ander bronne verkry. Die eerste voormalige SAL-DC-4-1009’s is in Januarie 1966 aan die SALM afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=356 |language=en}}</ref> Die volgende DC-4-1009’s is van die SAL na die SALM oorgeplaas:<ref name=":2" /> Registrasie    K/n                  Reeksnommer, datum                     Latere gebeure ZS-AUA         42934             6901, 17 Januarie 1966                  na ZS-NUR ZS-AUB         42984             6905, 29 September 1967              terug na ZS-AUB ZS-BMF         43155             6902, 14 Januarie 1966                 na SALM-museum ZS-BMG(1)    43156             6903, 21 Januarie 1966                 uitgebrand 24 November 1980 ZS-BMH         43157             6904, 21 Januarie 1966                 weer ZS-BMH Maart 1993 In SALM-diens was die Skymasters van 6901 tot 6908 genommer (met die voormalige SAL-vliegtuie wat van 6901 tot 6905 en die ander wat van 6906 tot 6908 genommer was). Hierdie tipe is van die begin tot die einde deur 44 Eskader bedryf. Die Skymasters is vir die vervoer van troepe en BBP’s gebruik. Vlugte is ook na die Operasionele Gebied (in Suidwes-Afrika) onderneem. Die Skymasters is aan die einde van 1992 as gevolg van die eertydse rasionaliseringsprogram uit diens gestel. Die laaste vlug van ’n SALM-Skymaster (6905) het op 3 Augustus 1994 plaasgevind.<ref name=":2" /> <gallery mode="packed"> Lêer:6901 1989-05-05 FASK 314 her 600x364.jpg|DC-4 6901 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6902 1989-05-05 FASK 316 her 72dpi.jpg|DC-4 6902 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6903 0000 FAGM 284 her2 72dpi.jpg|Uitgebrande 6903 by Randse Lughawe Lêer:6904 1990-03-24 FAPB 338 her 600x364.jpg|DC-4 6904 op 24 Maart 1990 te Pietersburg Lêer:6905 FAWK 600 resize crop res.jpg|DC-4 6905 in Oktober 1995 te Waterkloof Lêer:6905 FAWK 602 resize (2).jpg|DC-4 6905-voorkant Oktober 1995 </gallery> === Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging === ==== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ==== Douglas DC-4 Skymaster ZS-BMH was die SAL se sewende museumverkryging. Hierdie skroefvliegtuig is ook voorheen deur die Suid-Afrikaanse Lugmag gebruik en is op 12 Mei 1993 aan die SAL terugbesorg.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future |volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=Updated 21 July 2024|website=SAA Museum History}}</ref> Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was die laaste van sy soort wat gebou is en is oorspronklik in Junie 1947 op naam van die SAL geregistreer. Hierdie Skymaster is op 21 Januarie 1966 met die reeksnommer 6904 na die SALM oorgeplaas. In Februarie/Maart 1977 is die vliegtuig as ZS-BMH op naam van Safair Freighters geregistreer (hy is waarskynlik gebruikhuur). Die registrasie van die vliegtuig is op 2 Mei 1977 gekanselleer (vermoedelik het die vliegtuig na die SALM teruggegaan) en het weer die reeksnommer 6904 gekry. Ná sy diens by die SALM is die masjien weer in Maart 1993 as ZS-BMH geregistreer.<ref name=":3" /><gallery mode="packed"> Lêer:Zsbmh 1993-05-15 FASK ice 820 LR her 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH 15 Mei 1993 Swartkop Lêer:Zsbmh 2000-09-09 FAWK 088 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH 9 September 2000 Waterkloof Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6628 cr shd25 600x400.jpg|Skycoach-embleem DC-4 ZS-BMH </gallery> ==== Douglas DC-4-1009 ZS-AUB ==== DC-4 ZS-AUB is op 22 Desember 1995 in die SAL- tegniese gebied by Johannesburg Internasionale Lughawe gesien – hy was vir die SAL-museum bestem. ZS-AUB is op 12 Desember 1995 op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (die Historiese Vlug) geherregistreer. Die skroefvliegtuig het die konstruksienommer 42984 en sy vorige identiteite was SALM 6905 en ZS-AUB. Die eiendomsreg van ZS-AUB, die Douglas DC-4 met die konstruksienommer 42984, het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. (Soos in die Aviation Society of Africa-nuusbriewe van Januarie 1996 en Februarie 1996 en ASA News No 2/2001 gemeld.) Let daarop dat die DC-4 met die konstruksienommer 42984 in April 1997 ZU-ILI geword het en in Augustus 1997 weer as ZS-AUB geregistreer is. Die vliegtuig het ook die registrasie HB-ILI gehad.<ref name=":3" /> Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB is in Desember 2007 aan die SAL-museumvereniging oorhandig. Die vliegtuig kon tot 50 passasiers in ’n besigheidsklaskonfigurasie vervoer. Met sy reikafstand van meer as 3&nbsp;000 kilometer kon die DC-4 eksotiese bestemmings soos Sentraal- en Oos-Afrika maklik bereik. ZS-AUB is in die “Oranje stert”-kleurskema van die 1960’s geverf.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2002-09-19 FAWK 320 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-AUB op 19 September 2002 te Waterkloof Lêer:Zsaub 2014-09-17 FAGM 4728 cr shd25 600x400.jpg|DC-4 ZS-AUB op 17 September 2014 te Randse Lughawe </gallery> == Variante == ;DC-4 :Hoofproduk, na-oorlogs *Canadair North Star: Kanadese produksie van 'n [[Rolls-Royce Merlin]]-aangedrewe variant met een voorbeeld aangedryf deur Pratt & Whitney R-2800 enjins. *[[Aviation Traders Carvair]]: Britse vrag- en motorvragvliegtuig met 'n gemodifiseerde neus en verhoogde kajuit wat toelaat dat motorvoertuie makliker gelaai kan word. == Verwysings == {{verwysings|3}} {{en-vertaal|Douglas DC-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie]] [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Vragvliegtuie]] qr9obma725wjwmt0rdnghpyziv2jc19 2890031 2890025 2026-04-04T18:38:29Z Aliwal2012 39067 /* Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging */ 2890031 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas DC-4 |beeld= Lêer:American Airlines NC90423.jpg |byskrif=American Airlines NC90423 |tipe=Lugdiens- en vragvliegtuig |vervaardiger=[[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug= 14 Februarie 1942<ref name="Boeing history">{{cite web|url=http://www.boeing.com/history/mdc/dc-4.htm |title=History: Products: DC-4/C-54 Skymaster Transport |publisher=[[Boeing]] |access-date=20 January 2015}}</ref> |bekendstelling= 1942 met [[United Airlines]] |vrygestel= |onttrek= 1991 |status= In beperkte gebruik |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1942 – Augustus 1947 |aantal gebou=80<ref>Piston Engine Airliner Production List 1996</ref> DC-4 en 1&nbsp;163 C-54/R5D |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas DC-4''' is 'n Amerikaanse skroefaangedrewe [[passasiersvliegtuig]] met vier suierenjins wat deur die [[Douglas Aircraft Company]] ontwikkel en vervaardig is. Daar is ook militêre weergawes van die vliegtuig gebou, die [[Douglas C-54 Skymaster]] en R5D. Die militêre weergawes is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebruik, hulle het ook gehelp met die [[Berlynse Lugbrug]] en diens gedoen tot in die 1960's. Sedert 1945 het verskeie lugvaartmaatskappye die DC-4 bedryf. == Ontwerp en ontwikkeling == Ná toetsvlugte deur United Airlines met die DC-4E, het dit duidelik geword dat die 52-sitplekvliegtuig ondoeltreffend en onbetroubaar was om ekonomies te werk en rederye soos [[American Airlines]], Eastern, [[Pan American World Airways|Pan American]], [[Trans World Airlines|Trans World]] en [[United Airlines|United]] het 'n lys van verbeteringe van die ontwerp aangevra. Douglas het die nuwe vereistes geneem en 'n heeltemal nuwe, veel kleiner ontwerp, die DC-4A met 'n eenvoudiger romp wat steeds nie onder druk was nie, [[Pratt & Whitney R-2000 Twin Wasp]]-enjins, en 'n enkele rigtingroer en vin, geproduseer. Die driewielonderstel is behou. Met die toetrede van die Verenigde State tot die Tweede Wêreldoorlog in Desember 1941, het die Amerikaanse Lugmag die voorlopige bestellings van die lugdienste oorgeneem en hulle die benaming C-54 Skymaster toegeken. Die eerste C-54 het op 14 Februarie 1942 vanaf Clover Field in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]] gevlieg. Om aan militêre vereistes te voldoen, het die eerste produksievliegtuig vier bykomende brandstoftenks in die hoofkajuit gehad, wat die passasiersitplekke tot 26 verminder het. Die volgende groep vliegtuie was die eerste wat volgens militêre spesifikasies gebou is en is die C-54A genoem en met 'n sterker vloer en 'n vragdeur met 'n hystoestel en windas gebou. Die eerste C-54A is in Februarie 1943 afgelewer. Met die bekendstelling van die C-54B in Maart 1944 is die buitenste vlerke verander om geïntegreerde brandstoftenks te hou, wat dit moontlik gemaak het om twee van die kajuitenks te verwyder. Dit het weer die installering van 49 sitplekke (of 16 draagbare) moontlik gemaak. Die C-54C was 'n hibriedvliegtuig vir presidensiële gebruik; dit het 'n C-54A-romp met vier kajuitbrandstoftenks gehad en die C-54B-vlerke met ingeboude tenks om maksimum reikafstand te verseker. Die mees algemene variant was die C-54D, wat in Augustus 1944 in diens gestel is, in wese 'n C-54B met kragtiger R-2000-11-enjins. Met die C-54E is die laaste twee kajuitbrandstoftenks na die vlerke verskuif, wat meer vrag of 44 passasiersitplekke moontlik gemaak het. In totaal is 1&nbsp;163 C-54's (of R5D in diens van die Amerikaanse Vloot) vir die Verenigde State se weermag gebou tussen 1942 en Januarie 1946 en nog 79 DC-4's is ná die oorlog gebou. 'n Latere variant, met kragtiger Merlin-enjins wat dit toelaat om meer as 40% vinniger te vlieg, is in [[Kanada]] gebou as die Canadair North Star. Namate die wêreldsituasie al hoe meer gespanne geraak het, het die Amerikaanse regering vervaardigers opdrag gegee om die voorrang aan die produksie van militêre vliegtuie te verleen; dit het Douglas ingesluit. Laasgenoemde het, voordat Amerika behoorlik tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het, burgerlike DC-4’s ontwerp, maar die Oorlogsdepartement het in Maart 1941 begin beplan om die nege DC-4’s oor te neem wat toe in die produksieproses was.<ref name=":0">{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=216, 226 |language=en}}</ref> Douglas het in die somer van 1944 begin om onder andere sy Model 1009-passasierslynvliegtuig aggressief te bemark. Hierdie model kon kajuite met of sonder drukreëling hê. Die vloer van die hoofdek was nie versterk nie. United Airlines was die eerste lugredery wat die Model 1009 gekies het en het op 11 September 1944 altesaam 15 vliegtuie bestel. Die Oorlogsbateadministrasie het egter oorlogsurplus-C-54's redelik goedkoop aangebied en United het sy DC-4-1009-bestelling gekanselleer. Douglas kon net 79 van die Model 1009 verkoop. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was een van die klante.<ref name=":0" /> == Operasionele geskiedenis == Die DC-4/C-54 het bewys dat dit 'n gewilde en betroubare vliegtuig was, met 1 245 wat tussen Mei 1942 en Augustus 1947 gebou is, insluitend 79 na-oorlogse DC-4's. Verskeie is steeds in diens teen 2022. Douglas het ontwikkeling van die model tydens die oorlog voortgesit ter voorbereiding vir 'n terugkeer na burgerlike lugvaartgebruik wanneer die oorlog verby was. Verkope van nuwe vliegtuie moes meeding teen 500 oorlogstydse voormalige militêre C-54's en R5D's wat op die burgerlike mark gekom het, waarvan baie deur Douglas na die DC-4-standaard omgeskakel is. Die DC-4's was 'n gunsteling van huurlugrederye soos Great Lakes Airlines, North American Airlines, Universal Airlines en Transocean Airlines. In die 1950's was Transocean ([[Oakland]], Kalifornië) die grootste burgerlike gebruiker van die C-54/DC-4. Douglas het 79 nuwe DC-4's tussen Januarie 1946 en 9 Augustus 1947 vervaardig, waarvan die laaste een aan die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] afgelewer is. Drukvaste kajuite was 'n opsie, maar alle burgerlike DC-4's (en C-54's) is sonder hierdie opsie gebou. 'n Totaal van 330 DC-4's en C-54's is in die [[Berlynse Lugbrug]] gebruik, wat hulle een van die mees gebruikte tipes gemaak het. Kopers van nuutgeboude DC-4's het Pan American Airways, National Airlines, Northwest Airlines en Western Airlines in die VSA ingesluit. Oorsese kopers was [[KLM]], [[Scandinavian Airlines]], [[IBERIA]]-lugredery, Swissair, [[Air France]], Sabena, Cubana de Aviación, Avianca, Aerolíneas Argentinas, Aeropostal of Venezuela (1946) en die Suid-Afrikaanse Lugdiens.<ref>Berry 1967, pp. 70–73.</ref> Verskeie lugdienste het nuwe DC-4's gebruik om geskeduleerde trans-Atlantiese vlugte tussen [[Latyns-Amerika]] en [[Europa]] te begin. Van die vroegste was Aerolíneas Argentinas (1946), Iberia Airlines van Spanje (1946) en Cubana de Aviación (1948). Basiese pryse vir 'n nuwe DC-4 in 1946–47 was ongeveer £140&nbsp;000-£160&nbsp;000 (gelykstaande aan £5&nbsp;544&nbsp;759 in 2023). In 1960 was gebruikte DC-4's beskikbaar vir ongeveer £80&nbsp;000 (gelykstaande aan £1&nbsp;534&nbsp;159 in 2023).<ref>{{cite journal |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%202687.html |title=de havilland {{!}} 1960 {{!}} 2687 {{!}} Flight Archive |journal=Flight |date=18 November 1960 |access-date=28 February 2017}}</ref> == Produksie van die DC-4 == Die totale produksie van die DC-4 en DC-4-variante het op 1244 vliegtuie te staan gekom. Dit het uit die C-54 (24), C-54A (252), C-54B (220), C-54D (380), C-54E (125), C-54G (162), XC-114 (1), YC-116 (1) en DC-4 (79) bestaan. Die C-54-variant is by die Santa Monica- en die Chicago-aanleg gebou.<ref name=":0" />{{rp|226, 308}} === Die Douglas C-54A === Die C-54A is in Santa Monica (97 C-54A-DO’s) en Chicago (252  C-54A-DC’s) gebou. Dit was die eerste variant wat van die begin af vir militêre gebruik bedoel was en het versterkte kajuitvloere met vraghanteringsfasiliteite gehad. Daar was ’n dubbelvragdeur aan die linkerkant van die romp. Die afmetings van die vragdeur was ongeveer 2.38 meter by 1.7 meter. Voorsiening is gemaak dat voertuie met wiele in en uit die deuropening kan beweeg. Hierdie variant kon 50 troepe op voumateriaalsitplekke of 36 draagbare vervoer.<ref name=":0" />{{rp|217}} Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10417 het met die reeksnommer 6907 in die SALM gedien en het vervolgens die registrasie ZS-NJN gehad voordat hy as 7Q-YYY met Africa Cargo Airlines geregistreer is.<ref name=":1">{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=230, 231, 257, 268 |language=en}}</ref> Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10413 het as reeksnommer 6908 in die SALM gedien en was daarna 9Q-CJL met Transair Cargo.<ref name=":1" /><gallery mode="packed"> Lêer:6907 1990-03-24 FAPB 340 her 72dpi.jpg|C-54A 6907 24 Maart 1990 Pietersburg Lêer:7qyyy 1994-04-23 FALA 097 dust shd25 600x364.jpg|C-54A 7Q-YYY 23 April 1994 Lanseria Lêer:6908 1989-05-05 FASK 322 her 72dpi.jpg|C-54A 6908 5 Mei 1989 Swartkop Lêer:9qcjl 1997-07-00 FALA 074 resize.jpg|C-54A 9Q-CJL Julie 1997 Lanseria </gallery> === Die Douglas C-54D === Die C-54D is as C-54D-DC’s in die Chicago-aanleg (325) en C-54D-DO’s in die Santa Monica-aanleg (55) gebou. Altesaam 86 van hierdie vliegtuie het as R5D-3’s na die VSA-vloot gegaan en 22 het as Skymaster Merk I’s na die Britse Koninklike Lugmag gegaan.<ref name=":0" />{{rp|217, 218, 308, 318}} [[Lêer:C9atf 1994-04-23 FALA 227 her shd25 her 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54D met die konstruksienommer 10811 word op 23 April 1994 by Lanseria-lughawe as C9-ATF van Interocean Airways gesien. Die identiteitsrekord van die skroefvliegtuig is 42-72706, N-706, N4988T, C-GRYZ, C9-ATF, 3D-ATF en C9-ATF.]] === Die Douglas C-54E === [[Lêer:Zspai 2003-05-04 FAGM P5045544 cr EL 600x450.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 27319 is oorspronklik as ’n C-54E-DO in die Santa Monica-aanleg gebou, maar is later in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep.]] Altesaam 125 eenhede van die C-54 is as C-54E-DO’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Twintig van hierdie vliegtuie het as R5D-4’s na die VSA-vloot gegaan. Die kajuituitleg van hierdie weergawe is gemodifiseer sodat dit vinnig van vragvliegtuie na troepedraers omgeskakel kan word. Die vragweergawe kon tot ongeveer 14740 kilogram se vrag vervoer. Die passasiersweergawe kon óf 50 mense op hol materiaalsitplekke óf as personeeltransportvliegtuig 44 mense in lugrederytipe sitplekke vervoer.<ref name=":0" />{{rp|218}} Die Douglas C-54E-5-DO met die konstruksienommer 27319 het die identiteitsrekord 44-9093 (eers in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep), N4989K (Phoebus Apollo het Skymaster N4989K van Contact Air verkry; die masjien is op 10 Julie 1998 in ’n kleurskema van natuurlike metaal met ’n blou neus by Phoebus Apollo se basis by die Randse Lughawe gesien) en ZS-PAI.<ref name=":1" /> === Die Douglas C-54G === Die C-54G het konstruksienommers van 35929 tot 36090 gehad. Altesaam 162 van hulle is as C-54G-DO’s in Santa Monica gebou en hulle is hoofsaaklik as troepedraers gebruik. Volgens ''Skyleaders'' is die dubbelvragdeur van hierdie variant deur een kleiner deur vervang. Dertien vliegtuie van hierdie variant is as R5D-5’s in VSA-vlootdiens gebruik.<ref name=":0" />{{rp|219} [[Lêer:9qcoc 1976-12-16 FAJS 447 shd25 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die skroefvliegtuig met die konstruksienommer 35936 is een van 162 C-54G-DO’s wat in Santa Monica gebou is.]] == Data vir die DC-4-1009 == Die Douglas DC-4-1009 is aangedryf deur Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins en het ’n vlerkspan van 35.8 meter, ’n lengte van 28.6 meter, ’n hoogte van 8.38 meter en ’n vlerkoppervlakte van 445 vierkante meter gehad.<ref name=":0" />{{rp|235} <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2005-09-24 FALA 076 straicrop LR 600x400.jpg|Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins Lêer:Zsbmh 1993-09-04 FATH ice 784 LR 600x364.jpg|Vlerkspan, lengte, hoogte en vlerkoppervlakte </gallery> == Operasionele gebruik van die DC-4-1009 == === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van Suidwes Lugdiens === [[Lêer:Zsigb 1977-02-05 FACT 417 her LR her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 op 5 Februarie 1977 as ZS-IGB van Suidwes Lugdiens by [[Kaapstad Internasionale Lughawe|Lughawe DF Malan]] naby Kaapstad. Die vliegtuig het die naam ''Ondangwa''.]] Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 is oorspronklik vir Trans Australia Airlines gebou en was toe VH-TAC geregistreer. Daarna het hy die registrasie VH-BPA by British Commonwealth Pacific Airlines gehad. Vervolgens het Qantas die vliegtuig bedryf en was hy VH-EBL geregistreer. Die vliegtuig het die individuele naam ''Ondangwa''.<ref name=":1" /> === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van die SAL === [[Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6632 LR 600x400.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was ZS-BMH by die SAL geregistreer.]] Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) se eerste Skymaster was ZS-AUA, en die tipe het in Maart 1946 aangekom en is kort daarna in gebruik geneem. Hoewel die DC-4 nie drukreëling gehad het nie, kon dit tot 61 passasiers teen 362 kilometer per uur in gemakstoelgerief vervoer. In SAL-diens het die DC-4’s die York-skroefvliegtuie op die Springbokdiens vervang en die rondvlug na Londen aansienlik korter gemaak. Die SAL het op 1 Mei 1946 met ’n DC-4-diens tussen Johannesburg en Kaapstad en op 8 Julie 1946 met een na Londen (oor Nairobi, Kartoem en Tripoli) begin. Toe die Constellation in gebruik geneem is, is die DC-4’s aan die oorsese diens onttrek maar is steeds op binnelandse en streeksdienste gebruik en het uiteindelik die Skycoach-ekonomieseklasdiens bedryf wat vanaf 25 Maart 1959 ingestel is. Die SAL het vyf DC-4’s met die registrasienommers ZS-AUA, ZS-AUB, ZS-BMF, ZS-BMG en ZS-BMH asook die C-54 met die registrasienommer ZS-BWN gehad. Nadat die DC-4’s in 1966/1967 aan diens onttrek is, is hulle na die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996: The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=11 |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{rp|227}} Toe die laaste DC-4-1009 (konstruksienommer 43157) op 9 Augustus 1947 na die SAL gegaan het, was dit die einde van C-54- en DC-4-produksie. Hierdie skroefvliegtuig was ZS-BMH by die SAL geregistreer.<ref name=":0" />{{rp|226, 319}} === Skymasters deur die SALM gebruik === [[Lêer:44 Sqd 1989-05-06 FASK 332 her 72dpi.jpg|duimnael|250x250px|Nommer 44 Eskader het die Skymaster van die begin tot die einde van die tipe se diens in die Suid-Afrikaanse Lugmag bedryf.]] Die SALM het verskeie Douglas Skymasters van die SAL asook van ander bronne verkry. Die eerste voormalige SAL-DC-4-1009’s is in Januarie 1966 aan die SALM afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=356 |language=en}}</ref> Die volgende DC-4-1009’s is van die SAL na die SALM oorgeplaas:<ref name=":2" /> Registrasie    K/n                  Reeksnommer, datum                     Latere gebeure ZS-AUA         42934             6901, 17 Januarie 1966                  na ZS-NUR ZS-AUB         42984             6905, 29 September 1967              terug na ZS-AUB ZS-BMF         43155             6902, 14 Januarie 1966                 na SALM-museum ZS-BMG(1)    43156             6903, 21 Januarie 1966                 uitgebrand 24 November 1980 ZS-BMH         43157             6904, 21 Januarie 1966                 weer ZS-BMH Maart 1993 In SALM-diens was die Skymasters van 6901 tot 6908 genommer (met die voormalige SAL-vliegtuie wat van 6901 tot 6905 en die ander wat van 6906 tot 6908 genommer was). Hierdie tipe is van die begin tot die einde deur 44 Eskader bedryf. Die Skymasters is vir die vervoer van troepe en BBP’s gebruik. Vlugte is ook na die Operasionele Gebied (in Suidwes-Afrika) onderneem. Die Skymasters is aan die einde van 1992 as gevolg van die eertydse rasionaliseringsprogram uit diens gestel. Die laaste vlug van ’n SALM-Skymaster (6905) het op 3 Augustus 1994 plaasgevind.<ref name=":2" /> <gallery mode="packed"> Lêer:6901 1989-05-05 FASK 314 her 600x364.jpg|DC-4 6901 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6902 1989-05-05 FASK 316 her 72dpi.jpg|DC-4 6902 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6903 0000 FAGM 284 her2 72dpi.jpg|Uitgebrande 6903 by Randse Lughawe Lêer:6904 1990-03-24 FAPB 338 her 600x364.jpg|DC-4 6904 op 24 Maart 1990 te Pietersburg Lêer:6905 FAWK 600 resize crop res.jpg|DC-4 6905 in Oktober 1995 te Waterkloof Lêer:6905 FAWK 602 resize (2).jpg|DC-4 6905-voorkant Oktober 1995 </gallery> === Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging === ==== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ==== Douglas DC-4 Skymaster ZS-BMH was die SAL se sewende museumverkryging. Hierdie skroefvliegtuig is ook voorheen deur die Suid-Afrikaanse Lugmag gebruik en is op 12 Mei 1993 aan die SAL terugbesorg.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future |volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History}}</ref> Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was die laaste van sy soort wat gebou is en is oorspronklik in Junie 1947 op naam van die SAL geregistreer. Hierdie Skymaster is op 21 Januarie 1966 met die reeksnommer 6904 na die SALM oorgeplaas. In Februarie/Maart 1977 is die vliegtuig as ZS-BMH op naam van Safair Freighters geregistreer (hy is waarskynlik gebruikhuur). Die registrasie van die vliegtuig is op 2 Mei 1977 gekanselleer (vermoedelik het die vliegtuig na die SALM teruggegaan) en het weer die reeksnommer 6904 gekry. Ná sy diens by die SALM is die masjien weer in Maart 1993 as ZS-BMH geregistreer.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsbmh 1993-05-15 FASK ice 820 LR her 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:Zsbmh 2000-09-09 FAWK 088 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH op 9 September 2000 te Waterkloof Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6628 cr shd25 600x400.jpg|Skycoach-embleem DC-4 ZS-BMH </gallery> ==== Douglas DC-4-1009 ZS-AUB ==== DC-4 ZS-AUB is op 22 Desember 1995 in die SAL- tegniese gebied by Johannesburg Internasionale Lughawe gesien – hy was vir die SAL-museum bestem. ZS-AUB is op 12 Desember 1995 op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (die Historiese Vlug) geherregistreer. Die skroefvliegtuig het die konstruksienommer 42984 en sy vorige identiteite was SALM 6905 en ZS-AUB. Die eiendomsreg van ZS-AUB, die Douglas DC-4 met die konstruksienommer 42984, het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. (Soos in die Aviation Society of Africa-nuusbriewe van Januarie 1996 en Februarie 1996 en ASA News No 2/2001 gemeld.) Let daarop dat die DC-4 met die konstruksienommer 42984 in April 1997 ZU-ILI geword het en in Augustus 1997 weer as ZS-AUB geregistreer is. Die vliegtuig het ook die registrasie HB-ILI gehad.<ref name=":3" /> Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB is in Desember 2007 aan die SAL-museumvereniging oorhandig. Die vliegtuig kon tot 50 passasiers in ’n besigheidsklaskonfigurasie vervoer. Met sy reikafstand van meer as 3&nbsp;000 kilometer kon die DC-4 eksotiese bestemmings soos Sentraal- en Oos-Afrika maklik bereik. ZS-AUB is in die “Oranje stert”-kleurskema van die 1960’s geverf.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2002-09-19 FAWK 320 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-AUB op 19 September 2002 te Waterkloof Lêer:Zsaub 2014-09-17 FAGM 4728 cr shd25 600x400.jpg|DC-4 ZS-AUB op 17 September 2014 te Randse Lughawe </gallery> == Variante == ;DC-4 :Hoofproduk, na-oorlogs *Canadair North Star: Kanadese produksie van 'n [[Rolls-Royce Merlin]]-aangedrewe variant met een voorbeeld aangedryf deur Pratt & Whitney R-2800 enjins. *[[Aviation Traders Carvair]]: Britse vrag- en motorvragvliegtuig met 'n gemodifiseerde neus en verhoogde kajuit wat toelaat dat motorvoertuie makliker gelaai kan word. == Verwysings == {{verwysings|3}} {{en-vertaal|Douglas DC-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie]] [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Vragvliegtuie]] hkbv4ywctu0i2y8qd6qwivti1kmtd4h 2890032 2890031 2026-04-04T18:40:14Z Aliwal2012 39067 /* Die DC-4-1009 Skymaster in diens van die SAL */ 2890032 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas DC-4 |beeld= Lêer:American Airlines NC90423.jpg |byskrif=American Airlines NC90423 |tipe=Lugdiens- en vragvliegtuig |vervaardiger=[[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug= 14 Februarie 1942<ref name="Boeing history">{{cite web|url=http://www.boeing.com/history/mdc/dc-4.htm |title=History: Products: DC-4/C-54 Skymaster Transport |publisher=[[Boeing]] |access-date=20 January 2015}}</ref> |bekendstelling= 1942 met [[United Airlines]] |vrygestel= |onttrek= 1991 |status= In beperkte gebruik |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1942 – Augustus 1947 |aantal gebou=80<ref>Piston Engine Airliner Production List 1996</ref> DC-4 en 1&nbsp;163 C-54/R5D |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas DC-4''' is 'n Amerikaanse skroefaangedrewe [[passasiersvliegtuig]] met vier suierenjins wat deur die [[Douglas Aircraft Company]] ontwikkel en vervaardig is. Daar is ook militêre weergawes van die vliegtuig gebou, die [[Douglas C-54 Skymaster]] en R5D. Die militêre weergawes is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebruik, hulle het ook gehelp met die [[Berlynse Lugbrug]] en diens gedoen tot in die 1960's. Sedert 1945 het verskeie lugvaartmaatskappye die DC-4 bedryf. == Ontwerp en ontwikkeling == Ná toetsvlugte deur United Airlines met die DC-4E, het dit duidelik geword dat die 52-sitplekvliegtuig ondoeltreffend en onbetroubaar was om ekonomies te werk en rederye soos [[American Airlines]], Eastern, [[Pan American World Airways|Pan American]], [[Trans World Airlines|Trans World]] en [[United Airlines|United]] het 'n lys van verbeteringe van die ontwerp aangevra. Douglas het die nuwe vereistes geneem en 'n heeltemal nuwe, veel kleiner ontwerp, die DC-4A met 'n eenvoudiger romp wat steeds nie onder druk was nie, [[Pratt & Whitney R-2000 Twin Wasp]]-enjins, en 'n enkele rigtingroer en vin, geproduseer. Die driewielonderstel is behou. Met die toetrede van die Verenigde State tot die Tweede Wêreldoorlog in Desember 1941, het die Amerikaanse Lugmag die voorlopige bestellings van die lugdienste oorgeneem en hulle die benaming C-54 Skymaster toegeken. Die eerste C-54 het op 14 Februarie 1942 vanaf Clover Field in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]] gevlieg. Om aan militêre vereistes te voldoen, het die eerste produksievliegtuig vier bykomende brandstoftenks in die hoofkajuit gehad, wat die passasiersitplekke tot 26 verminder het. Die volgende groep vliegtuie was die eerste wat volgens militêre spesifikasies gebou is en is die C-54A genoem en met 'n sterker vloer en 'n vragdeur met 'n hystoestel en windas gebou. Die eerste C-54A is in Februarie 1943 afgelewer. Met die bekendstelling van die C-54B in Maart 1944 is die buitenste vlerke verander om geïntegreerde brandstoftenks te hou, wat dit moontlik gemaak het om twee van die kajuitenks te verwyder. Dit het weer die installering van 49 sitplekke (of 16 draagbare) moontlik gemaak. Die C-54C was 'n hibriedvliegtuig vir presidensiële gebruik; dit het 'n C-54A-romp met vier kajuitbrandstoftenks gehad en die C-54B-vlerke met ingeboude tenks om maksimum reikafstand te verseker. Die mees algemene variant was die C-54D, wat in Augustus 1944 in diens gestel is, in wese 'n C-54B met kragtiger R-2000-11-enjins. Met die C-54E is die laaste twee kajuitbrandstoftenks na die vlerke verskuif, wat meer vrag of 44 passasiersitplekke moontlik gemaak het. In totaal is 1&nbsp;163 C-54's (of R5D in diens van die Amerikaanse Vloot) vir die Verenigde State se weermag gebou tussen 1942 en Januarie 1946 en nog 79 DC-4's is ná die oorlog gebou. 'n Latere variant, met kragtiger Merlin-enjins wat dit toelaat om meer as 40% vinniger te vlieg, is in [[Kanada]] gebou as die Canadair North Star. Namate die wêreldsituasie al hoe meer gespanne geraak het, het die Amerikaanse regering vervaardigers opdrag gegee om die voorrang aan die produksie van militêre vliegtuie te verleen; dit het Douglas ingesluit. Laasgenoemde het, voordat Amerika behoorlik tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het, burgerlike DC-4’s ontwerp, maar die Oorlogsdepartement het in Maart 1941 begin beplan om die nege DC-4’s oor te neem wat toe in die produksieproses was.<ref name=":0">{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=216, 226 |language=en}}</ref> Douglas het in die somer van 1944 begin om onder andere sy Model 1009-passasierslynvliegtuig aggressief te bemark. Hierdie model kon kajuite met of sonder drukreëling hê. Die vloer van die hoofdek was nie versterk nie. United Airlines was die eerste lugredery wat die Model 1009 gekies het en het op 11 September 1944 altesaam 15 vliegtuie bestel. Die Oorlogsbateadministrasie het egter oorlogsurplus-C-54's redelik goedkoop aangebied en United het sy DC-4-1009-bestelling gekanselleer. Douglas kon net 79 van die Model 1009 verkoop. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was een van die klante.<ref name=":0" /> == Operasionele geskiedenis == Die DC-4/C-54 het bewys dat dit 'n gewilde en betroubare vliegtuig was, met 1 245 wat tussen Mei 1942 en Augustus 1947 gebou is, insluitend 79 na-oorlogse DC-4's. Verskeie is steeds in diens teen 2022. Douglas het ontwikkeling van die model tydens die oorlog voortgesit ter voorbereiding vir 'n terugkeer na burgerlike lugvaartgebruik wanneer die oorlog verby was. Verkope van nuwe vliegtuie moes meeding teen 500 oorlogstydse voormalige militêre C-54's en R5D's wat op die burgerlike mark gekom het, waarvan baie deur Douglas na die DC-4-standaard omgeskakel is. Die DC-4's was 'n gunsteling van huurlugrederye soos Great Lakes Airlines, North American Airlines, Universal Airlines en Transocean Airlines. In die 1950's was Transocean ([[Oakland]], Kalifornië) die grootste burgerlike gebruiker van die C-54/DC-4. Douglas het 79 nuwe DC-4's tussen Januarie 1946 en 9 Augustus 1947 vervaardig, waarvan die laaste een aan die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] afgelewer is. Drukvaste kajuite was 'n opsie, maar alle burgerlike DC-4's (en C-54's) is sonder hierdie opsie gebou. 'n Totaal van 330 DC-4's en C-54's is in die [[Berlynse Lugbrug]] gebruik, wat hulle een van die mees gebruikte tipes gemaak het. Kopers van nuutgeboude DC-4's het Pan American Airways, National Airlines, Northwest Airlines en Western Airlines in die VSA ingesluit. Oorsese kopers was [[KLM]], [[Scandinavian Airlines]], [[IBERIA]]-lugredery, Swissair, [[Air France]], Sabena, Cubana de Aviación, Avianca, Aerolíneas Argentinas, Aeropostal of Venezuela (1946) en die Suid-Afrikaanse Lugdiens.<ref>Berry 1967, pp. 70–73.</ref> Verskeie lugdienste het nuwe DC-4's gebruik om geskeduleerde trans-Atlantiese vlugte tussen [[Latyns-Amerika]] en [[Europa]] te begin. Van die vroegste was Aerolíneas Argentinas (1946), Iberia Airlines van Spanje (1946) en Cubana de Aviación (1948). Basiese pryse vir 'n nuwe DC-4 in 1946–47 was ongeveer £140&nbsp;000-£160&nbsp;000 (gelykstaande aan £5&nbsp;544&nbsp;759 in 2023). In 1960 was gebruikte DC-4's beskikbaar vir ongeveer £80&nbsp;000 (gelykstaande aan £1&nbsp;534&nbsp;159 in 2023).<ref>{{cite journal |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%202687.html |title=de havilland {{!}} 1960 {{!}} 2687 {{!}} Flight Archive |journal=Flight |date=18 November 1960 |access-date=28 February 2017}}</ref> == Produksie van die DC-4 == Die totale produksie van die DC-4 en DC-4-variante het op 1244 vliegtuie te staan gekom. Dit het uit die C-54 (24), C-54A (252), C-54B (220), C-54D (380), C-54E (125), C-54G (162), XC-114 (1), YC-116 (1) en DC-4 (79) bestaan. Die C-54-variant is by die Santa Monica- en die Chicago-aanleg gebou.<ref name=":0" />{{rp|226, 308}} === Die Douglas C-54A === Die C-54A is in Santa Monica (97 C-54A-DO’s) en Chicago (252  C-54A-DC’s) gebou. Dit was die eerste variant wat van die begin af vir militêre gebruik bedoel was en het versterkte kajuitvloere met vraghanteringsfasiliteite gehad. Daar was ’n dubbelvragdeur aan die linkerkant van die romp. Die afmetings van die vragdeur was ongeveer 2.38 meter by 1.7 meter. Voorsiening is gemaak dat voertuie met wiele in en uit die deuropening kan beweeg. Hierdie variant kon 50 troepe op voumateriaalsitplekke of 36 draagbare vervoer.<ref name=":0" />{{rp|217}} Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10417 het met die reeksnommer 6907 in die SALM gedien en het vervolgens die registrasie ZS-NJN gehad voordat hy as 7Q-YYY met Africa Cargo Airlines geregistreer is.<ref name=":1">{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=230, 231, 257, 268 |language=en}}</ref> Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10413 het as reeksnommer 6908 in die SALM gedien en was daarna 9Q-CJL met Transair Cargo.<ref name=":1" /><gallery mode="packed"> Lêer:6907 1990-03-24 FAPB 340 her 72dpi.jpg|C-54A 6907 24 Maart 1990 Pietersburg Lêer:7qyyy 1994-04-23 FALA 097 dust shd25 600x364.jpg|C-54A 7Q-YYY 23 April 1994 Lanseria Lêer:6908 1989-05-05 FASK 322 her 72dpi.jpg|C-54A 6908 5 Mei 1989 Swartkop Lêer:9qcjl 1997-07-00 FALA 074 resize.jpg|C-54A 9Q-CJL Julie 1997 Lanseria </gallery> === Die Douglas C-54D === Die C-54D is as C-54D-DC’s in die Chicago-aanleg (325) en C-54D-DO’s in die Santa Monica-aanleg (55) gebou. Altesaam 86 van hierdie vliegtuie het as R5D-3’s na die VSA-vloot gegaan en 22 het as Skymaster Merk I’s na die Britse Koninklike Lugmag gegaan.<ref name=":0" />{{rp|217, 218, 308, 318}} [[Lêer:C9atf 1994-04-23 FALA 227 her shd25 her 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54D met die konstruksienommer 10811 word op 23 April 1994 by Lanseria-lughawe as C9-ATF van Interocean Airways gesien. Die identiteitsrekord van die skroefvliegtuig is 42-72706, N-706, N4988T, C-GRYZ, C9-ATF, 3D-ATF en C9-ATF.]] === Die Douglas C-54E === [[Lêer:Zspai 2003-05-04 FAGM P5045544 cr EL 600x450.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 27319 is oorspronklik as ’n C-54E-DO in die Santa Monica-aanleg gebou, maar is later in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep.]] Altesaam 125 eenhede van die C-54 is as C-54E-DO’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Twintig van hierdie vliegtuie het as R5D-4’s na die VSA-vloot gegaan. Die kajuituitleg van hierdie weergawe is gemodifiseer sodat dit vinnig van vragvliegtuie na troepedraers omgeskakel kan word. Die vragweergawe kon tot ongeveer 14740 kilogram se vrag vervoer. Die passasiersweergawe kon óf 50 mense op hol materiaalsitplekke óf as personeeltransportvliegtuig 44 mense in lugrederytipe sitplekke vervoer.<ref name=":0" />{{rp|218}} Die Douglas C-54E-5-DO met die konstruksienommer 27319 het die identiteitsrekord 44-9093 (eers in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep), N4989K (Phoebus Apollo het Skymaster N4989K van Contact Air verkry; die masjien is op 10 Julie 1998 in ’n kleurskema van natuurlike metaal met ’n blou neus by Phoebus Apollo se basis by die Randse Lughawe gesien) en ZS-PAI.<ref name=":1" /> === Die Douglas C-54G === Die C-54G het konstruksienommers van 35929 tot 36090 gehad. Altesaam 162 van hulle is as C-54G-DO’s in Santa Monica gebou en hulle is hoofsaaklik as troepedraers gebruik. Volgens ''Skyleaders'' is die dubbelvragdeur van hierdie variant deur een kleiner deur vervang. Dertien vliegtuie van hierdie variant is as R5D-5’s in VSA-vlootdiens gebruik.<ref name=":0" />{{rp|219} [[Lêer:9qcoc 1976-12-16 FAJS 447 shd25 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die skroefvliegtuig met die konstruksienommer 35936 is een van 162 C-54G-DO’s wat in Santa Monica gebou is.]] == Data vir die DC-4-1009 == Die Douglas DC-4-1009 is aangedryf deur Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins en het ’n vlerkspan van 35.8 meter, ’n lengte van 28.6 meter, ’n hoogte van 8.38 meter en ’n vlerkoppervlakte van 445 vierkante meter gehad.<ref name=":0" />{{rp|235} <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2005-09-24 FALA 076 straicrop LR 600x400.jpg|Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins Lêer:Zsbmh 1993-09-04 FATH ice 784 LR 600x364.jpg|Vlerkspan, lengte, hoogte en vlerkoppervlakte </gallery> == Operasionele gebruik van die DC-4-1009 == === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van Suidwes Lugdiens === [[Lêer:Zsigb 1977-02-05 FACT 417 her LR her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 op 5 Februarie 1977 as ZS-IGB van Suidwes Lugdiens by [[Kaapstad Internasionale Lughawe|Lughawe DF Malan]] naby Kaapstad. Die vliegtuig het die naam ''Ondangwa''.]] Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 is oorspronklik vir Trans Australia Airlines gebou en was toe VH-TAC geregistreer. Daarna het hy die registrasie VH-BPA by British Commonwealth Pacific Airlines gehad. Vervolgens het Qantas die vliegtuig bedryf en was hy VH-EBL geregistreer. Die vliegtuig het die individuele naam ''Ondangwa''.<ref name=":1" /> === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van die SAL === [[Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6632 LR 600x400.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was ZS-BMH by die SAL geregistreer.]] Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) se eerste Skymaster was ZS-AUA, en die tipe het in Maart 1946 aangekom en is kort daarna in gebruik geneem. Hoewel die DC-4 nie drukreëling gehad het nie, kon dit tot 61 passasiers teen 362 kilometer per uur in gemakstoelgerief vervoer. In SAL-diens het die DC-4’s die York-skroefvliegtuie op die Springbokdiens vervang en die rondvlug na Londen aansienlik korter gemaak. Die SAL het op 1 Mei 1946 met ’n DC-4-diens tussen Johannesburg en Kaapstad en op 8 Julie 1946 met een na Londen (oor Nairobi, Kartoem en Tripoli) begin. Toe die Constellation in gebruik geneem is, is die DC-4’s aan die oorsese diens onttrek maar is steeds op binnelandse en streeksdienste gebruik en het uiteindelik die Skycoach-ekonomieseklasdiens bedryf wat vanaf 25 Maart 1959 ingestel is. Die SAL het vyf DC-4’s met die registrasienommers ZS-AUA, ZS-AUB, ZS-BMF, ZS-BMG en ZS-BMH asook die C-54 met die registrasienommer ZS-BWN gehad. Nadat die DC-4’s in 1966/1967 aan diens onttrek is, is hulle na die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996: The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=11 |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{rp|227}} Toe die laaste DC-4-1009 (konstruksienommer 43157) op 9 Augustus 1947 na die SAL gegaan het, was dit die einde van C-54- en DC-4-produksie. Hierdie skroefvliegtuig was as ZS-BMH by die SAL geregistreer.<ref name=":0" />{{rp|226, 319}} === Skymasters deur die SALM gebruik === [[Lêer:44 Sqd 1989-05-06 FASK 332 her 72dpi.jpg|duimnael|250x250px|Nommer 44 Eskader het die Skymaster van die begin tot die einde van die tipe se diens in die Suid-Afrikaanse Lugmag bedryf.]] Die SALM het verskeie Douglas Skymasters van die SAL asook van ander bronne verkry. Die eerste voormalige SAL-DC-4-1009’s is in Januarie 1966 aan die SALM afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=356 |language=en}}</ref> Die volgende DC-4-1009’s is van die SAL na die SALM oorgeplaas:<ref name=":2" /> Registrasie    K/n                  Reeksnommer, datum                     Latere gebeure ZS-AUA         42934             6901, 17 Januarie 1966                  na ZS-NUR ZS-AUB         42984             6905, 29 September 1967              terug na ZS-AUB ZS-BMF         43155             6902, 14 Januarie 1966                 na SALM-museum ZS-BMG(1)    43156             6903, 21 Januarie 1966                 uitgebrand 24 November 1980 ZS-BMH         43157             6904, 21 Januarie 1966                 weer ZS-BMH Maart 1993 In SALM-diens was die Skymasters van 6901 tot 6908 genommer (met die voormalige SAL-vliegtuie wat van 6901 tot 6905 en die ander wat van 6906 tot 6908 genommer was). Hierdie tipe is van die begin tot die einde deur 44 Eskader bedryf. Die Skymasters is vir die vervoer van troepe en BBP’s gebruik. Vlugte is ook na die Operasionele Gebied (in Suidwes-Afrika) onderneem. Die Skymasters is aan die einde van 1992 as gevolg van die eertydse rasionaliseringsprogram uit diens gestel. Die laaste vlug van ’n SALM-Skymaster (6905) het op 3 Augustus 1994 plaasgevind.<ref name=":2" /> <gallery mode="packed"> Lêer:6901 1989-05-05 FASK 314 her 600x364.jpg|DC-4 6901 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6902 1989-05-05 FASK 316 her 72dpi.jpg|DC-4 6902 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6903 0000 FAGM 284 her2 72dpi.jpg|Uitgebrande 6903 by Randse Lughawe Lêer:6904 1990-03-24 FAPB 338 her 600x364.jpg|DC-4 6904 op 24 Maart 1990 te Pietersburg Lêer:6905 FAWK 600 resize crop res.jpg|DC-4 6905 in Oktober 1995 te Waterkloof Lêer:6905 FAWK 602 resize (2).jpg|DC-4 6905-voorkant Oktober 1995 </gallery> === Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging === ==== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ==== Douglas DC-4 Skymaster ZS-BMH was die SAL se sewende museumverkryging. Hierdie skroefvliegtuig is ook voorheen deur die Suid-Afrikaanse Lugmag gebruik en is op 12 Mei 1993 aan die SAL terugbesorg.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future |volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History}}</ref> Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was die laaste van sy soort wat gebou is en is oorspronklik in Junie 1947 op naam van die SAL geregistreer. Hierdie Skymaster is op 21 Januarie 1966 met die reeksnommer 6904 na die SALM oorgeplaas. In Februarie/Maart 1977 is die vliegtuig as ZS-BMH op naam van Safair Freighters geregistreer (hy is waarskynlik gebruikhuur). Die registrasie van die vliegtuig is op 2 Mei 1977 gekanselleer (vermoedelik het die vliegtuig na die SALM teruggegaan) en het weer die reeksnommer 6904 gekry. Ná sy diens by die SALM is die masjien weer in Maart 1993 as ZS-BMH geregistreer.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsbmh 1993-05-15 FASK ice 820 LR her 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:Zsbmh 2000-09-09 FAWK 088 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH op 9 September 2000 te Waterkloof Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6628 cr shd25 600x400.jpg|Skycoach-embleem DC-4 ZS-BMH </gallery> ==== Douglas DC-4-1009 ZS-AUB ==== DC-4 ZS-AUB is op 22 Desember 1995 in die SAL- tegniese gebied by Johannesburg Internasionale Lughawe gesien – hy was vir die SAL-museum bestem. ZS-AUB is op 12 Desember 1995 op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (die Historiese Vlug) geherregistreer. Die skroefvliegtuig het die konstruksienommer 42984 en sy vorige identiteite was SALM 6905 en ZS-AUB. Die eiendomsreg van ZS-AUB, die Douglas DC-4 met die konstruksienommer 42984, het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. (Soos in die Aviation Society of Africa-nuusbriewe van Januarie 1996 en Februarie 1996 en ASA News No 2/2001 gemeld.) Let daarop dat die DC-4 met die konstruksienommer 42984 in April 1997 ZU-ILI geword het en in Augustus 1997 weer as ZS-AUB geregistreer is. Die vliegtuig het ook die registrasie HB-ILI gehad.<ref name=":3" /> Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB is in Desember 2007 aan die SAL-museumvereniging oorhandig. Die vliegtuig kon tot 50 passasiers in ’n besigheidsklaskonfigurasie vervoer. Met sy reikafstand van meer as 3&nbsp;000 kilometer kon die DC-4 eksotiese bestemmings soos Sentraal- en Oos-Afrika maklik bereik. ZS-AUB is in die “Oranje stert”-kleurskema van die 1960’s geverf.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2002-09-19 FAWK 320 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-AUB op 19 September 2002 te Waterkloof Lêer:Zsaub 2014-09-17 FAGM 4728 cr shd25 600x400.jpg|DC-4 ZS-AUB op 17 September 2014 te Randse Lughawe </gallery> == Variante == ;DC-4 :Hoofproduk, na-oorlogs *Canadair North Star: Kanadese produksie van 'n [[Rolls-Royce Merlin]]-aangedrewe variant met een voorbeeld aangedryf deur Pratt & Whitney R-2800 enjins. *[[Aviation Traders Carvair]]: Britse vrag- en motorvragvliegtuig met 'n gemodifiseerde neus en verhoogde kajuit wat toelaat dat motorvoertuie makliker gelaai kan word. == Verwysings == {{verwysings|3}} {{en-vertaal|Douglas DC-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie]] [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Vragvliegtuie]] 5ueyzza0zrj4ru6vwz7iftmfvhk1gmo 2890037 2890032 2026-04-04T18:51:45Z Aliwal2012 39067 /* Die Douglas C-54G */ 2890037 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas DC-4 |beeld= Lêer:American Airlines NC90423.jpg |byskrif=American Airlines NC90423 |tipe=Lugdiens- en vragvliegtuig |vervaardiger=[[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug= 14 Februarie 1942<ref name="Boeing history">{{cite web|url=http://www.boeing.com/history/mdc/dc-4.htm |title=History: Products: DC-4/C-54 Skymaster Transport |publisher=[[Boeing]] |access-date=20 January 2015}}</ref> |bekendstelling= 1942 met [[United Airlines]] |vrygestel= |onttrek= 1991 |status= In beperkte gebruik |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1942 – Augustus 1947 |aantal gebou=80<ref>Piston Engine Airliner Production List 1996</ref> DC-4 en 1&nbsp;163 C-54/R5D |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas DC-4''' is 'n Amerikaanse skroefaangedrewe [[passasiersvliegtuig]] met vier suierenjins wat deur die [[Douglas Aircraft Company]] ontwikkel en vervaardig is. Daar is ook militêre weergawes van die vliegtuig gebou, die [[Douglas C-54 Skymaster]] en R5D. Die militêre weergawes is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebruik, hulle het ook gehelp met die [[Berlynse Lugbrug]] en diens gedoen tot in die 1960's. Sedert 1945 het verskeie lugvaartmaatskappye die DC-4 bedryf. == Ontwerp en ontwikkeling == Ná toetsvlugte deur United Airlines met die DC-4E, het dit duidelik geword dat die 52-sitplekvliegtuig ondoeltreffend en onbetroubaar was om ekonomies te werk en rederye soos [[American Airlines]], Eastern, [[Pan American World Airways|Pan American]], [[Trans World Airlines|Trans World]] en [[United Airlines|United]] het 'n lys van verbeteringe van die ontwerp aangevra. Douglas het die nuwe vereistes geneem en 'n heeltemal nuwe, veel kleiner ontwerp, die DC-4A met 'n eenvoudiger romp wat steeds nie onder druk was nie, [[Pratt & Whitney R-2000 Twin Wasp]]-enjins, en 'n enkele rigtingroer en vin, geproduseer. Die driewielonderstel is behou. Met die toetrede van die Verenigde State tot die Tweede Wêreldoorlog in Desember 1941, het die Amerikaanse Lugmag die voorlopige bestellings van die lugdienste oorgeneem en hulle die benaming C-54 Skymaster toegeken. Die eerste C-54 het op 14 Februarie 1942 vanaf Clover Field in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]] gevlieg. Om aan militêre vereistes te voldoen, het die eerste produksievliegtuig vier bykomende brandstoftenks in die hoofkajuit gehad, wat die passasiersitplekke tot 26 verminder het. Die volgende groep vliegtuie was die eerste wat volgens militêre spesifikasies gebou is en is die C-54A genoem en met 'n sterker vloer en 'n vragdeur met 'n hystoestel en windas gebou. Die eerste C-54A is in Februarie 1943 afgelewer. Met die bekendstelling van die C-54B in Maart 1944 is die buitenste vlerke verander om geïntegreerde brandstoftenks te hou, wat dit moontlik gemaak het om twee van die kajuitenks te verwyder. Dit het weer die installering van 49 sitplekke (of 16 draagbare) moontlik gemaak. Die C-54C was 'n hibriedvliegtuig vir presidensiële gebruik; dit het 'n C-54A-romp met vier kajuitbrandstoftenks gehad en die C-54B-vlerke met ingeboude tenks om maksimum reikafstand te verseker. Die mees algemene variant was die C-54D, wat in Augustus 1944 in diens gestel is, in wese 'n C-54B met kragtiger R-2000-11-enjins. Met die C-54E is die laaste twee kajuitbrandstoftenks na die vlerke verskuif, wat meer vrag of 44 passasiersitplekke moontlik gemaak het. In totaal is 1&nbsp;163 C-54's (of R5D in diens van die Amerikaanse Vloot) vir die Verenigde State se weermag gebou tussen 1942 en Januarie 1946 en nog 79 DC-4's is ná die oorlog gebou. 'n Latere variant, met kragtiger Merlin-enjins wat dit toelaat om meer as 40% vinniger te vlieg, is in [[Kanada]] gebou as die Canadair North Star. Namate die wêreldsituasie al hoe meer gespanne geraak het, het die Amerikaanse regering vervaardigers opdrag gegee om die voorrang aan die produksie van militêre vliegtuie te verleen; dit het Douglas ingesluit. Laasgenoemde het, voordat Amerika behoorlik tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het, burgerlike DC-4’s ontwerp, maar die Oorlogsdepartement het in Maart 1941 begin beplan om die nege DC-4’s oor te neem wat toe in die produksieproses was.<ref name=":0">{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=216, 226 |language=en}}</ref> Douglas het in die somer van 1944 begin om onder andere sy Model 1009-passasierslynvliegtuig aggressief te bemark. Hierdie model kon kajuite met of sonder drukreëling hê. Die vloer van die hoofdek was nie versterk nie. United Airlines was die eerste lugredery wat die Model 1009 gekies het en het op 11 September 1944 altesaam 15 vliegtuie bestel. Die Oorlogsbateadministrasie het egter oorlogsurplus-C-54's redelik goedkoop aangebied en United het sy DC-4-1009-bestelling gekanselleer. Douglas kon net 79 van die Model 1009 verkoop. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was een van die klante.<ref name=":0" /> == Operasionele geskiedenis == Die DC-4/C-54 het bewys dat dit 'n gewilde en betroubare vliegtuig was, met 1 245 wat tussen Mei 1942 en Augustus 1947 gebou is, insluitend 79 na-oorlogse DC-4's. Verskeie is steeds in diens teen 2022. Douglas het ontwikkeling van die model tydens die oorlog voortgesit ter voorbereiding vir 'n terugkeer na burgerlike lugvaartgebruik wanneer die oorlog verby was. Verkope van nuwe vliegtuie moes meeding teen 500 oorlogstydse voormalige militêre C-54's en R5D's wat op die burgerlike mark gekom het, waarvan baie deur Douglas na die DC-4-standaard omgeskakel is. Die DC-4's was 'n gunsteling van huurlugrederye soos Great Lakes Airlines, North American Airlines, Universal Airlines en Transocean Airlines. In die 1950's was Transocean ([[Oakland]], Kalifornië) die grootste burgerlike gebruiker van die C-54/DC-4. Douglas het 79 nuwe DC-4's tussen Januarie 1946 en 9 Augustus 1947 vervaardig, waarvan die laaste een aan die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] afgelewer is. Drukvaste kajuite was 'n opsie, maar alle burgerlike DC-4's (en C-54's) is sonder hierdie opsie gebou. 'n Totaal van 330 DC-4's en C-54's is in die [[Berlynse Lugbrug]] gebruik, wat hulle een van die mees gebruikte tipes gemaak het. Kopers van nuutgeboude DC-4's het Pan American Airways, National Airlines, Northwest Airlines en Western Airlines in die VSA ingesluit. Oorsese kopers was [[KLM]], [[Scandinavian Airlines]], [[IBERIA]]-lugredery, Swissair, [[Air France]], Sabena, Cubana de Aviación, Avianca, Aerolíneas Argentinas, Aeropostal of Venezuela (1946) en die Suid-Afrikaanse Lugdiens.<ref>Berry 1967, pp. 70–73.</ref> Verskeie lugdienste het nuwe DC-4's gebruik om geskeduleerde trans-Atlantiese vlugte tussen [[Latyns-Amerika]] en [[Europa]] te begin. Van die vroegste was Aerolíneas Argentinas (1946), Iberia Airlines van Spanje (1946) en Cubana de Aviación (1948). Basiese pryse vir 'n nuwe DC-4 in 1946–47 was ongeveer £140&nbsp;000-£160&nbsp;000 (gelykstaande aan £5&nbsp;544&nbsp;759 in 2023). In 1960 was gebruikte DC-4's beskikbaar vir ongeveer £80&nbsp;000 (gelykstaande aan £1&nbsp;534&nbsp;159 in 2023).<ref>{{cite journal |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%202687.html |title=de havilland {{!}} 1960 {{!}} 2687 {{!}} Flight Archive |journal=Flight |date=18 November 1960 |access-date=28 February 2017}}</ref> == Produksie van die DC-4 == Die totale produksie van die DC-4 en DC-4-variante het op 1244 vliegtuie te staan gekom. Dit het uit die C-54 (24), C-54A (252), C-54B (220), C-54D (380), C-54E (125), C-54G (162), XC-114 (1), YC-116 (1) en DC-4 (79) bestaan. Die C-54-variant is by die Santa Monica- en die Chicago-aanleg gebou.<ref name=":0" />{{rp|226, 308}} === Die Douglas C-54A === Die C-54A is in Santa Monica (97 C-54A-DO’s) en Chicago (252  C-54A-DC’s) gebou. Dit was die eerste variant wat van die begin af vir militêre gebruik bedoel was en het versterkte kajuitvloere met vraghanteringsfasiliteite gehad. Daar was ’n dubbelvragdeur aan die linkerkant van die romp. Die afmetings van die vragdeur was ongeveer 2.38 meter by 1.7 meter. Voorsiening is gemaak dat voertuie met wiele in en uit die deuropening kan beweeg. Hierdie variant kon 50 troepe op voumateriaalsitplekke of 36 draagbare vervoer.<ref name=":0" />{{rp|217}} Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10417 het met die reeksnommer 6907 in die SALM gedien en het vervolgens die registrasie ZS-NJN gehad voordat hy as 7Q-YYY met Africa Cargo Airlines geregistreer is.<ref name=":1">{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=230, 231, 257, 268 |language=en}}</ref> Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10413 het as reeksnommer 6908 in die SALM gedien en was daarna 9Q-CJL met Transair Cargo.<ref name=":1" /><gallery mode="packed"> Lêer:6907 1990-03-24 FAPB 340 her 72dpi.jpg|C-54A 6907 24 Maart 1990 Pietersburg Lêer:7qyyy 1994-04-23 FALA 097 dust shd25 600x364.jpg|C-54A 7Q-YYY 23 April 1994 Lanseria Lêer:6908 1989-05-05 FASK 322 her 72dpi.jpg|C-54A 6908 5 Mei 1989 Swartkop Lêer:9qcjl 1997-07-00 FALA 074 resize.jpg|C-54A 9Q-CJL Julie 1997 Lanseria </gallery> === Die Douglas C-54D === Die C-54D is as C-54D-DC’s in die Chicago-aanleg (325) en C-54D-DO’s in die Santa Monica-aanleg (55) gebou. Altesaam 86 van hierdie vliegtuie het as R5D-3’s na die VSA-vloot gegaan en 22 het as Skymaster Merk I’s na die Britse Koninklike Lugmag gegaan.<ref name=":0" />{{rp|217, 218, 308, 318}} [[Lêer:C9atf 1994-04-23 FALA 227 her shd25 her 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54D met die konstruksienommer 10811 word op 23 April 1994 by Lanseria-lughawe as C9-ATF van Interocean Airways gesien. Die identiteitsrekord van die skroefvliegtuig is 42-72706, N-706, N4988T, C-GRYZ, C9-ATF, 3D-ATF en C9-ATF.]] === Die Douglas C-54E === [[Lêer:Zspai 2003-05-04 FAGM P5045544 cr EL 600x450.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 27319 is oorspronklik as ’n C-54E-DO in die Santa Monica-aanleg gebou, maar is later in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep.]] Altesaam 125 eenhede van die C-54 is as C-54E-DO’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Twintig van hierdie vliegtuie het as R5D-4’s na die VSA-vloot gegaan. Die kajuituitleg van hierdie weergawe is gemodifiseer sodat dit vinnig van vragvliegtuie na troepedraers omgeskakel kan word. Die vragweergawe kon tot ongeveer 14740 kilogram se vrag vervoer. Die passasiersweergawe kon óf 50 mense op hol materiaalsitplekke óf as personeeltransportvliegtuig 44 mense in lugrederytipe sitplekke vervoer.<ref name=":0" />{{rp|218}} Die Douglas C-54E-5-DO met die konstruksienommer 27319 het die identiteitsrekord 44-9093 (eers in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep), N4989K (Phoebus Apollo het Skymaster N4989K van Contact Air verkry; die masjien is op 10 Julie 1998 in ’n kleurskema van natuurlike metaal met ’n blou neus by Phoebus Apollo se basis by die Randse Lughawe gesien) en ZS-PAI.<ref name=":1" /> === Die Douglas C-54G === Die C-54G het konstruksienommers van 35929 tot 36090 gehad. Altesaam 162 van hulle is as C-54G-DO’s in Santa Monica gebou en hulle is hoofsaaklik as troepedraers gebruik. Volgens ''Skyleaders'' is die dubbelvragdeur van hierdie variant deur een kleiner deur vervang. Dertien vliegtuie van hierdie variant is as R5D-5’s in Amerikaanse Vlootdiens gebruik.<ref name=":0" />{{rp|219}} [[Lêer:9qcoc 1976-12-16 FAJS 447 shd25 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250px|Die skroefvliegtuig met die konstruksienommer 35936 is een van 162 C-54G-DO’s wat in Santa Monica gebou is.]] == Data vir die DC-4-1009 == Die Douglas DC-4-1009 is aangedryf deur Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins en het ’n vlerkspan van 35.8 meter, ’n lengte van 28.6 meter, ’n hoogte van 8.38 meter en ’n vlerkoppervlakte van 445 vierkante meter gehad.<ref name=":0" />{{rp|235} <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2005-09-24 FALA 076 straicrop LR 600x400.jpg|Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins Lêer:Zsbmh 1993-09-04 FATH ice 784 LR 600x364.jpg|Vlerkspan, lengte, hoogte en vlerkoppervlakte </gallery> == Operasionele gebruik van die DC-4-1009 == === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van Suidwes Lugdiens === [[Lêer:Zsigb 1977-02-05 FACT 417 her LR her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 op 5 Februarie 1977 as ZS-IGB van Suidwes Lugdiens by [[Kaapstad Internasionale Lughawe|Lughawe DF Malan]] naby Kaapstad. Die vliegtuig het die naam ''Ondangwa''.]] Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 is oorspronklik vir Trans Australia Airlines gebou en was toe VH-TAC geregistreer. Daarna het hy die registrasie VH-BPA by British Commonwealth Pacific Airlines gehad. Vervolgens het Qantas die vliegtuig bedryf en was hy VH-EBL geregistreer. Die vliegtuig het die individuele naam ''Ondangwa''.<ref name=":1" /> === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van die SAL === [[Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6632 LR 600x400.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was ZS-BMH by die SAL geregistreer.]] Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) se eerste Skymaster was ZS-AUA, en die tipe het in Maart 1946 aangekom en is kort daarna in gebruik geneem. Hoewel die DC-4 nie drukreëling gehad het nie, kon dit tot 61 passasiers teen 362 kilometer per uur in gemakstoelgerief vervoer. In SAL-diens het die DC-4’s die York-skroefvliegtuie op die Springbokdiens vervang en die rondvlug na Londen aansienlik korter gemaak. Die SAL het op 1 Mei 1946 met ’n DC-4-diens tussen Johannesburg en Kaapstad en op 8 Julie 1946 met een na Londen (oor Nairobi, Kartoem en Tripoli) begin. Toe die Constellation in gebruik geneem is, is die DC-4’s aan die oorsese diens onttrek maar is steeds op binnelandse en streeksdienste gebruik en het uiteindelik die Skycoach-ekonomieseklasdiens bedryf wat vanaf 25 Maart 1959 ingestel is. Die SAL het vyf DC-4’s met die registrasienommers ZS-AUA, ZS-AUB, ZS-BMF, ZS-BMG en ZS-BMH asook die C-54 met die registrasienommer ZS-BWN gehad. Nadat die DC-4’s in 1966/1967 aan diens onttrek is, is hulle na die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996: The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=11 |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{rp|227}} Toe die laaste DC-4-1009 (konstruksienommer 43157) op 9 Augustus 1947 na die SAL gegaan het, was dit die einde van C-54- en DC-4-produksie. Hierdie skroefvliegtuig was as ZS-BMH by die SAL geregistreer.<ref name=":0" />{{rp|226, 319}} === Skymasters deur die SALM gebruik === [[Lêer:44 Sqd 1989-05-06 FASK 332 her 72dpi.jpg|duimnael|250x250px|Nommer 44 Eskader het die Skymaster van die begin tot die einde van die tipe se diens in die Suid-Afrikaanse Lugmag bedryf.]] Die SALM het verskeie Douglas Skymasters van die SAL asook van ander bronne verkry. Die eerste voormalige SAL-DC-4-1009’s is in Januarie 1966 aan die SALM afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=356 |language=en}}</ref> Die volgende DC-4-1009’s is van die SAL na die SALM oorgeplaas:<ref name=":2" /> Registrasie    K/n                  Reeksnommer, datum                     Latere gebeure ZS-AUA         42934             6901, 17 Januarie 1966                  na ZS-NUR ZS-AUB         42984             6905, 29 September 1967              terug na ZS-AUB ZS-BMF         43155             6902, 14 Januarie 1966                 na SALM-museum ZS-BMG(1)    43156             6903, 21 Januarie 1966                 uitgebrand 24 November 1980 ZS-BMH         43157             6904, 21 Januarie 1966                 weer ZS-BMH Maart 1993 In SALM-diens was die Skymasters van 6901 tot 6908 genommer (met die voormalige SAL-vliegtuie wat van 6901 tot 6905 en die ander wat van 6906 tot 6908 genommer was). Hierdie tipe is van die begin tot die einde deur 44 Eskader bedryf. Die Skymasters is vir die vervoer van troepe en BBP’s gebruik. Vlugte is ook na die Operasionele Gebied (in Suidwes-Afrika) onderneem. Die Skymasters is aan die einde van 1992 as gevolg van die eertydse rasionaliseringsprogram uit diens gestel. Die laaste vlug van ’n SALM-Skymaster (6905) het op 3 Augustus 1994 plaasgevind.<ref name=":2" /> <gallery mode="packed"> Lêer:6901 1989-05-05 FASK 314 her 600x364.jpg|DC-4 6901 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6902 1989-05-05 FASK 316 her 72dpi.jpg|DC-4 6902 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6903 0000 FAGM 284 her2 72dpi.jpg|Uitgebrande 6903 by Randse Lughawe Lêer:6904 1990-03-24 FAPB 338 her 600x364.jpg|DC-4 6904 op 24 Maart 1990 te Pietersburg Lêer:6905 FAWK 600 resize crop res.jpg|DC-4 6905 in Oktober 1995 te Waterkloof Lêer:6905 FAWK 602 resize (2).jpg|DC-4 6905-voorkant Oktober 1995 </gallery> === Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging === ==== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ==== Douglas DC-4 Skymaster ZS-BMH was die SAL se sewende museumverkryging. Hierdie skroefvliegtuig is ook voorheen deur die Suid-Afrikaanse Lugmag gebruik en is op 12 Mei 1993 aan die SAL terugbesorg.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future |volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History}}</ref> Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was die laaste van sy soort wat gebou is en is oorspronklik in Junie 1947 op naam van die SAL geregistreer. Hierdie Skymaster is op 21 Januarie 1966 met die reeksnommer 6904 na die SALM oorgeplaas. In Februarie/Maart 1977 is die vliegtuig as ZS-BMH op naam van Safair Freighters geregistreer (hy is waarskynlik gebruikhuur). Die registrasie van die vliegtuig is op 2 Mei 1977 gekanselleer (vermoedelik het die vliegtuig na die SALM teruggegaan) en het weer die reeksnommer 6904 gekry. Ná sy diens by die SALM is die masjien weer in Maart 1993 as ZS-BMH geregistreer.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsbmh 1993-05-15 FASK ice 820 LR her 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:Zsbmh 2000-09-09 FAWK 088 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH op 9 September 2000 te Waterkloof Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6628 cr shd25 600x400.jpg|Skycoach-embleem DC-4 ZS-BMH </gallery> ==== Douglas DC-4-1009 ZS-AUB ==== DC-4 ZS-AUB is op 22 Desember 1995 in die SAL- tegniese gebied by Johannesburg Internasionale Lughawe gesien – hy was vir die SAL-museum bestem. ZS-AUB is op 12 Desember 1995 op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (die Historiese Vlug) geherregistreer. Die skroefvliegtuig het die konstruksienommer 42984 en sy vorige identiteite was SALM 6905 en ZS-AUB. Die eiendomsreg van ZS-AUB, die Douglas DC-4 met die konstruksienommer 42984, het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. (Soos in die Aviation Society of Africa-nuusbriewe van Januarie 1996 en Februarie 1996 en ASA News No 2/2001 gemeld.) Let daarop dat die DC-4 met die konstruksienommer 42984 in April 1997 ZU-ILI geword het en in Augustus 1997 weer as ZS-AUB geregistreer is. Die vliegtuig het ook die registrasie HB-ILI gehad.<ref name=":3" /> Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB is in Desember 2007 aan die SAL-museumvereniging oorhandig. Die vliegtuig kon tot 50 passasiers in ’n besigheidsklaskonfigurasie vervoer. Met sy reikafstand van meer as 3&nbsp;000 kilometer kon die DC-4 eksotiese bestemmings soos Sentraal- en Oos-Afrika maklik bereik. ZS-AUB is in die “Oranje stert”-kleurskema van die 1960’s geverf.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2002-09-19 FAWK 320 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-AUB op 19 September 2002 te Waterkloof Lêer:Zsaub 2014-09-17 FAGM 4728 cr shd25 600x400.jpg|DC-4 ZS-AUB op 17 September 2014 te Randse Lughawe </gallery> == Variante == ;DC-4 :Hoofproduk, na-oorlogs *Canadair North Star: Kanadese produksie van 'n [[Rolls-Royce Merlin]]-aangedrewe variant met een voorbeeld aangedryf deur Pratt & Whitney R-2800 enjins. *[[Aviation Traders Carvair]]: Britse vrag- en motorvragvliegtuig met 'n gemodifiseerde neus en verhoogde kajuit wat toelaat dat motorvoertuie makliker gelaai kan word. == Verwysings == {{verwysings|3}} {{en-vertaal|Douglas DC-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie]] [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Vragvliegtuie]] 0oj82sx1706xjyi548ldtut56dkqd85 2890038 2890037 2026-04-04T18:53:52Z Aliwal2012 39067 /* Data vir die DC-4-1009 */ 2890038 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas DC-4 |beeld= Lêer:American Airlines NC90423.jpg |byskrif=American Airlines NC90423 |tipe=Lugdiens- en vragvliegtuig |vervaardiger=[[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug= 14 Februarie 1942<ref name="Boeing history">{{cite web|url=http://www.boeing.com/history/mdc/dc-4.htm |title=History: Products: DC-4/C-54 Skymaster Transport |publisher=[[Boeing]] |access-date=20 January 2015}}</ref> |bekendstelling= 1942 met [[United Airlines]] |vrygestel= |onttrek= 1991 |status= In beperkte gebruik |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1942 – Augustus 1947 |aantal gebou=80<ref>Piston Engine Airliner Production List 1996</ref> DC-4 en 1&nbsp;163 C-54/R5D |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas DC-4''' is 'n Amerikaanse skroefaangedrewe [[passasiersvliegtuig]] met vier suierenjins wat deur die [[Douglas Aircraft Company]] ontwikkel en vervaardig is. Daar is ook militêre weergawes van die vliegtuig gebou, die [[Douglas C-54 Skymaster]] en R5D. Die militêre weergawes is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebruik, hulle het ook gehelp met die [[Berlynse Lugbrug]] en diens gedoen tot in die 1960's. Sedert 1945 het verskeie lugvaartmaatskappye die DC-4 bedryf. == Ontwerp en ontwikkeling == Ná toetsvlugte deur United Airlines met die DC-4E, het dit duidelik geword dat die 52-sitplekvliegtuig ondoeltreffend en onbetroubaar was om ekonomies te werk en rederye soos [[American Airlines]], Eastern, [[Pan American World Airways|Pan American]], [[Trans World Airlines|Trans World]] en [[United Airlines|United]] het 'n lys van verbeteringe van die ontwerp aangevra. Douglas het die nuwe vereistes geneem en 'n heeltemal nuwe, veel kleiner ontwerp, die DC-4A met 'n eenvoudiger romp wat steeds nie onder druk was nie, [[Pratt & Whitney R-2000 Twin Wasp]]-enjins, en 'n enkele rigtingroer en vin, geproduseer. Die driewielonderstel is behou. Met die toetrede van die Verenigde State tot die Tweede Wêreldoorlog in Desember 1941, het die Amerikaanse Lugmag die voorlopige bestellings van die lugdienste oorgeneem en hulle die benaming C-54 Skymaster toegeken. Die eerste C-54 het op 14 Februarie 1942 vanaf Clover Field in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]] gevlieg. Om aan militêre vereistes te voldoen, het die eerste produksievliegtuig vier bykomende brandstoftenks in die hoofkajuit gehad, wat die passasiersitplekke tot 26 verminder het. Die volgende groep vliegtuie was die eerste wat volgens militêre spesifikasies gebou is en is die C-54A genoem en met 'n sterker vloer en 'n vragdeur met 'n hystoestel en windas gebou. Die eerste C-54A is in Februarie 1943 afgelewer. Met die bekendstelling van die C-54B in Maart 1944 is die buitenste vlerke verander om geïntegreerde brandstoftenks te hou, wat dit moontlik gemaak het om twee van die kajuitenks te verwyder. Dit het weer die installering van 49 sitplekke (of 16 draagbare) moontlik gemaak. Die C-54C was 'n hibriedvliegtuig vir presidensiële gebruik; dit het 'n C-54A-romp met vier kajuitbrandstoftenks gehad en die C-54B-vlerke met ingeboude tenks om maksimum reikafstand te verseker. Die mees algemene variant was die C-54D, wat in Augustus 1944 in diens gestel is, in wese 'n C-54B met kragtiger R-2000-11-enjins. Met die C-54E is die laaste twee kajuitbrandstoftenks na die vlerke verskuif, wat meer vrag of 44 passasiersitplekke moontlik gemaak het. In totaal is 1&nbsp;163 C-54's (of R5D in diens van die Amerikaanse Vloot) vir die Verenigde State se weermag gebou tussen 1942 en Januarie 1946 en nog 79 DC-4's is ná die oorlog gebou. 'n Latere variant, met kragtiger Merlin-enjins wat dit toelaat om meer as 40% vinniger te vlieg, is in [[Kanada]] gebou as die Canadair North Star. Namate die wêreldsituasie al hoe meer gespanne geraak het, het die Amerikaanse regering vervaardigers opdrag gegee om die voorrang aan die produksie van militêre vliegtuie te verleen; dit het Douglas ingesluit. Laasgenoemde het, voordat Amerika behoorlik tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het, burgerlike DC-4’s ontwerp, maar die Oorlogsdepartement het in Maart 1941 begin beplan om die nege DC-4’s oor te neem wat toe in die produksieproses was.<ref name=":0">{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=216, 226 |language=en}}</ref> Douglas het in die somer van 1944 begin om onder andere sy Model 1009-passasierslynvliegtuig aggressief te bemark. Hierdie model kon kajuite met of sonder drukreëling hê. Die vloer van die hoofdek was nie versterk nie. United Airlines was die eerste lugredery wat die Model 1009 gekies het en het op 11 September 1944 altesaam 15 vliegtuie bestel. Die Oorlogsbateadministrasie het egter oorlogsurplus-C-54's redelik goedkoop aangebied en United het sy DC-4-1009-bestelling gekanselleer. Douglas kon net 79 van die Model 1009 verkoop. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was een van die klante.<ref name=":0" /> == Operasionele geskiedenis == Die DC-4/C-54 het bewys dat dit 'n gewilde en betroubare vliegtuig was, met 1 245 wat tussen Mei 1942 en Augustus 1947 gebou is, insluitend 79 na-oorlogse DC-4's. Verskeie is steeds in diens teen 2022. Douglas het ontwikkeling van die model tydens die oorlog voortgesit ter voorbereiding vir 'n terugkeer na burgerlike lugvaartgebruik wanneer die oorlog verby was. Verkope van nuwe vliegtuie moes meeding teen 500 oorlogstydse voormalige militêre C-54's en R5D's wat op die burgerlike mark gekom het, waarvan baie deur Douglas na die DC-4-standaard omgeskakel is. Die DC-4's was 'n gunsteling van huurlugrederye soos Great Lakes Airlines, North American Airlines, Universal Airlines en Transocean Airlines. In die 1950's was Transocean ([[Oakland]], Kalifornië) die grootste burgerlike gebruiker van die C-54/DC-4. Douglas het 79 nuwe DC-4's tussen Januarie 1946 en 9 Augustus 1947 vervaardig, waarvan die laaste een aan die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] afgelewer is. Drukvaste kajuite was 'n opsie, maar alle burgerlike DC-4's (en C-54's) is sonder hierdie opsie gebou. 'n Totaal van 330 DC-4's en C-54's is in die [[Berlynse Lugbrug]] gebruik, wat hulle een van die mees gebruikte tipes gemaak het. Kopers van nuutgeboude DC-4's het Pan American Airways, National Airlines, Northwest Airlines en Western Airlines in die VSA ingesluit. Oorsese kopers was [[KLM]], [[Scandinavian Airlines]], [[IBERIA]]-lugredery, Swissair, [[Air France]], Sabena, Cubana de Aviación, Avianca, Aerolíneas Argentinas, Aeropostal of Venezuela (1946) en die Suid-Afrikaanse Lugdiens.<ref>Berry 1967, pp. 70–73.</ref> Verskeie lugdienste het nuwe DC-4's gebruik om geskeduleerde trans-Atlantiese vlugte tussen [[Latyns-Amerika]] en [[Europa]] te begin. Van die vroegste was Aerolíneas Argentinas (1946), Iberia Airlines van Spanje (1946) en Cubana de Aviación (1948). Basiese pryse vir 'n nuwe DC-4 in 1946–47 was ongeveer £140&nbsp;000-£160&nbsp;000 (gelykstaande aan £5&nbsp;544&nbsp;759 in 2023). In 1960 was gebruikte DC-4's beskikbaar vir ongeveer £80&nbsp;000 (gelykstaande aan £1&nbsp;534&nbsp;159 in 2023).<ref>{{cite journal |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%202687.html |title=de havilland {{!}} 1960 {{!}} 2687 {{!}} Flight Archive |journal=Flight |date=18 November 1960 |access-date=28 February 2017}}</ref> == Produksie van die DC-4 == Die totale produksie van die DC-4 en DC-4-variante het op 1244 vliegtuie te staan gekom. Dit het uit die C-54 (24), C-54A (252), C-54B (220), C-54D (380), C-54E (125), C-54G (162), XC-114 (1), YC-116 (1) en DC-4 (79) bestaan. Die C-54-variant is by die Santa Monica- en die Chicago-aanleg gebou.<ref name=":0" />{{rp|226, 308}} === Die Douglas C-54A === Die C-54A is in Santa Monica (97 C-54A-DO’s) en Chicago (252  C-54A-DC’s) gebou. Dit was die eerste variant wat van die begin af vir militêre gebruik bedoel was en het versterkte kajuitvloere met vraghanteringsfasiliteite gehad. Daar was ’n dubbelvragdeur aan die linkerkant van die romp. Die afmetings van die vragdeur was ongeveer 2.38 meter by 1.7 meter. Voorsiening is gemaak dat voertuie met wiele in en uit die deuropening kan beweeg. Hierdie variant kon 50 troepe op voumateriaalsitplekke of 36 draagbare vervoer.<ref name=":0" />{{rp|217}} Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10417 het met die reeksnommer 6907 in die SALM gedien en het vervolgens die registrasie ZS-NJN gehad voordat hy as 7Q-YYY met Africa Cargo Airlines geregistreer is.<ref name=":1">{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=230, 231, 257, 268 |language=en}}</ref> Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10413 het as reeksnommer 6908 in die SALM gedien en was daarna 9Q-CJL met Transair Cargo.<ref name=":1" /><gallery mode="packed"> Lêer:6907 1990-03-24 FAPB 340 her 72dpi.jpg|C-54A 6907 24 Maart 1990 Pietersburg Lêer:7qyyy 1994-04-23 FALA 097 dust shd25 600x364.jpg|C-54A 7Q-YYY 23 April 1994 Lanseria Lêer:6908 1989-05-05 FASK 322 her 72dpi.jpg|C-54A 6908 5 Mei 1989 Swartkop Lêer:9qcjl 1997-07-00 FALA 074 resize.jpg|C-54A 9Q-CJL Julie 1997 Lanseria </gallery> === Die Douglas C-54D === Die C-54D is as C-54D-DC’s in die Chicago-aanleg (325) en C-54D-DO’s in die Santa Monica-aanleg (55) gebou. Altesaam 86 van hierdie vliegtuie het as R5D-3’s na die VSA-vloot gegaan en 22 het as Skymaster Merk I’s na die Britse Koninklike Lugmag gegaan.<ref name=":0" />{{rp|217, 218, 308, 318}} [[Lêer:C9atf 1994-04-23 FALA 227 her shd25 her 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54D met die konstruksienommer 10811 word op 23 April 1994 by Lanseria-lughawe as C9-ATF van Interocean Airways gesien. Die identiteitsrekord van die skroefvliegtuig is 42-72706, N-706, N4988T, C-GRYZ, C9-ATF, 3D-ATF en C9-ATF.]] === Die Douglas C-54E === [[Lêer:Zspai 2003-05-04 FAGM P5045544 cr EL 600x450.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 27319 is oorspronklik as ’n C-54E-DO in die Santa Monica-aanleg gebou, maar is later in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep.]] Altesaam 125 eenhede van die C-54 is as C-54E-DO’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Twintig van hierdie vliegtuie het as R5D-4’s na die VSA-vloot gegaan. Die kajuituitleg van hierdie weergawe is gemodifiseer sodat dit vinnig van vragvliegtuie na troepedraers omgeskakel kan word. Die vragweergawe kon tot ongeveer 14740 kilogram se vrag vervoer. Die passasiersweergawe kon óf 50 mense op hol materiaalsitplekke óf as personeeltransportvliegtuig 44 mense in lugrederytipe sitplekke vervoer.<ref name=":0" />{{rp|218}} Die Douglas C-54E-5-DO met die konstruksienommer 27319 het die identiteitsrekord 44-9093 (eers in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep), N4989K (Phoebus Apollo het Skymaster N4989K van Contact Air verkry; die masjien is op 10 Julie 1998 in ’n kleurskema van natuurlike metaal met ’n blou neus by Phoebus Apollo se basis by die Randse Lughawe gesien) en ZS-PAI.<ref name=":1" /> === Die Douglas C-54G === Die C-54G het konstruksienommers van 35929 tot 36090 gehad. Altesaam 162 van hulle is as C-54G-DO’s in Santa Monica gebou en hulle is hoofsaaklik as troepedraers gebruik. Volgens ''Skyleaders'' is die dubbelvragdeur van hierdie variant deur een kleiner deur vervang. Dertien vliegtuie van hierdie variant is as R5D-5’s in Amerikaanse Vlootdiens gebruik.<ref name=":0" />{{rp|219}} [[Lêer:9qcoc 1976-12-16 FAJS 447 shd25 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250px|Die skroefvliegtuig met die konstruksienommer 35936 is een van 162 C-54G-DO’s wat in Santa Monica gebou is.]] == Data vir die DC-4-1009 == Die Douglas DC-4-1009 is aangedryf deur Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins en het ’n vlerkspan van 35.8 meter, ’n lengte van 28.6 meter, ’n hoogte van 8.38 meter en ’n vlerkoppervlakte van 445 vierkante meter gehad.<ref name=":0" />{{rp|235}} <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2005-09-24 FALA 076 straicrop LR 600x400.jpg|Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins Lêer:Zsbmh 1993-09-04 FATH ice 784 LR 600x364.jpg|DC-4 met die registrasienommer ZS-BMH op 4 September 1993 in Venda </gallery> == Operasionele gebruik van die DC-4-1009 == === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van Suidwes Lugdiens === [[Lêer:Zsigb 1977-02-05 FACT 417 her LR her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 op 5 Februarie 1977 as ZS-IGB van Suidwes Lugdiens by [[Kaapstad Internasionale Lughawe|Lughawe DF Malan]] naby Kaapstad. Die vliegtuig het die naam ''Ondangwa''.]] Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 is oorspronklik vir Trans Australia Airlines gebou en was toe VH-TAC geregistreer. Daarna het hy die registrasie VH-BPA by British Commonwealth Pacific Airlines gehad. Vervolgens het Qantas die vliegtuig bedryf en was hy VH-EBL geregistreer. Die vliegtuig het die individuele naam ''Ondangwa''.<ref name=":1" /> === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van die SAL === [[Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6632 LR 600x400.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was ZS-BMH by die SAL geregistreer.]] Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) se eerste Skymaster was ZS-AUA, en die tipe het in Maart 1946 aangekom en is kort daarna in gebruik geneem. Hoewel die DC-4 nie drukreëling gehad het nie, kon dit tot 61 passasiers teen 362 kilometer per uur in gemakstoelgerief vervoer. In SAL-diens het die DC-4’s die York-skroefvliegtuie op die Springbokdiens vervang en die rondvlug na Londen aansienlik korter gemaak. Die SAL het op 1 Mei 1946 met ’n DC-4-diens tussen Johannesburg en Kaapstad en op 8 Julie 1946 met een na Londen (oor Nairobi, Kartoem en Tripoli) begin. Toe die Constellation in gebruik geneem is, is die DC-4’s aan die oorsese diens onttrek maar is steeds op binnelandse en streeksdienste gebruik en het uiteindelik die Skycoach-ekonomieseklasdiens bedryf wat vanaf 25 Maart 1959 ingestel is. Die SAL het vyf DC-4’s met die registrasienommers ZS-AUA, ZS-AUB, ZS-BMF, ZS-BMG en ZS-BMH asook die C-54 met die registrasienommer ZS-BWN gehad. Nadat die DC-4’s in 1966/1967 aan diens onttrek is, is hulle na die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996: The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=11 |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{rp|227}} Toe die laaste DC-4-1009 (konstruksienommer 43157) op 9 Augustus 1947 na die SAL gegaan het, was dit die einde van C-54- en DC-4-produksie. Hierdie skroefvliegtuig was as ZS-BMH by die SAL geregistreer.<ref name=":0" />{{rp|226, 319}} === Skymasters deur die SALM gebruik === [[Lêer:44 Sqd 1989-05-06 FASK 332 her 72dpi.jpg|duimnael|250x250px|Nommer 44 Eskader het die Skymaster van die begin tot die einde van die tipe se diens in die Suid-Afrikaanse Lugmag bedryf.]] Die SALM het verskeie Douglas Skymasters van die SAL asook van ander bronne verkry. Die eerste voormalige SAL-DC-4-1009’s is in Januarie 1966 aan die SALM afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=356 |language=en}}</ref> Die volgende DC-4-1009’s is van die SAL na die SALM oorgeplaas:<ref name=":2" /> Registrasie    K/n                  Reeksnommer, datum                     Latere gebeure ZS-AUA         42934             6901, 17 Januarie 1966                  na ZS-NUR ZS-AUB         42984             6905, 29 September 1967              terug na ZS-AUB ZS-BMF         43155             6902, 14 Januarie 1966                 na SALM-museum ZS-BMG(1)    43156             6903, 21 Januarie 1966                 uitgebrand 24 November 1980 ZS-BMH         43157             6904, 21 Januarie 1966                 weer ZS-BMH Maart 1993 In SALM-diens was die Skymasters van 6901 tot 6908 genommer (met die voormalige SAL-vliegtuie wat van 6901 tot 6905 en die ander wat van 6906 tot 6908 genommer was). Hierdie tipe is van die begin tot die einde deur 44 Eskader bedryf. Die Skymasters is vir die vervoer van troepe en BBP’s gebruik. Vlugte is ook na die Operasionele Gebied (in Suidwes-Afrika) onderneem. Die Skymasters is aan die einde van 1992 as gevolg van die eertydse rasionaliseringsprogram uit diens gestel. Die laaste vlug van ’n SALM-Skymaster (6905) het op 3 Augustus 1994 plaasgevind.<ref name=":2" /> <gallery mode="packed"> Lêer:6901 1989-05-05 FASK 314 her 600x364.jpg|DC-4 6901 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6902 1989-05-05 FASK 316 her 72dpi.jpg|DC-4 6902 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6903 0000 FAGM 284 her2 72dpi.jpg|Uitgebrande 6903 by Randse Lughawe Lêer:6904 1990-03-24 FAPB 338 her 600x364.jpg|DC-4 6904 op 24 Maart 1990 te Pietersburg Lêer:6905 FAWK 600 resize crop res.jpg|DC-4 6905 in Oktober 1995 te Waterkloof Lêer:6905 FAWK 602 resize (2).jpg|DC-4 6905-voorkant Oktober 1995 </gallery> === Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging === ==== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ==== Douglas DC-4 Skymaster ZS-BMH was die SAL se sewende museumverkryging. Hierdie skroefvliegtuig is ook voorheen deur die Suid-Afrikaanse Lugmag gebruik en is op 12 Mei 1993 aan die SAL terugbesorg.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future |volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History}}</ref> Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was die laaste van sy soort wat gebou is en is oorspronklik in Junie 1947 op naam van die SAL geregistreer. Hierdie Skymaster is op 21 Januarie 1966 met die reeksnommer 6904 na die SALM oorgeplaas. In Februarie/Maart 1977 is die vliegtuig as ZS-BMH op naam van Safair Freighters geregistreer (hy is waarskynlik gebruikhuur). Die registrasie van die vliegtuig is op 2 Mei 1977 gekanselleer (vermoedelik het die vliegtuig na die SALM teruggegaan) en het weer die reeksnommer 6904 gekry. Ná sy diens by die SALM is die masjien weer in Maart 1993 as ZS-BMH geregistreer.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsbmh 1993-05-15 FASK ice 820 LR her 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:Zsbmh 2000-09-09 FAWK 088 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH op 9 September 2000 te Waterkloof Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6628 cr shd25 600x400.jpg|Skycoach-embleem DC-4 ZS-BMH </gallery> ==== Douglas DC-4-1009 ZS-AUB ==== DC-4 ZS-AUB is op 22 Desember 1995 in die SAL- tegniese gebied by Johannesburg Internasionale Lughawe gesien – hy was vir die SAL-museum bestem. ZS-AUB is op 12 Desember 1995 op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (die Historiese Vlug) geherregistreer. Die skroefvliegtuig het die konstruksienommer 42984 en sy vorige identiteite was SALM 6905 en ZS-AUB. Die eiendomsreg van ZS-AUB, die Douglas DC-4 met die konstruksienommer 42984, het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. (Soos in die Aviation Society of Africa-nuusbriewe van Januarie 1996 en Februarie 1996 en ASA News No 2/2001 gemeld.) Let daarop dat die DC-4 met die konstruksienommer 42984 in April 1997 ZU-ILI geword het en in Augustus 1997 weer as ZS-AUB geregistreer is. Die vliegtuig het ook die registrasie HB-ILI gehad.<ref name=":3" /> Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB is in Desember 2007 aan die SAL-museumvereniging oorhandig. Die vliegtuig kon tot 50 passasiers in ’n besigheidsklaskonfigurasie vervoer. Met sy reikafstand van meer as 3&nbsp;000 kilometer kon die DC-4 eksotiese bestemmings soos Sentraal- en Oos-Afrika maklik bereik. ZS-AUB is in die “Oranje stert”-kleurskema van die 1960’s geverf.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2002-09-19 FAWK 320 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-AUB op 19 September 2002 te Waterkloof Lêer:Zsaub 2014-09-17 FAGM 4728 cr shd25 600x400.jpg|DC-4 ZS-AUB op 17 September 2014 te Randse Lughawe </gallery> == Variante == ;DC-4 :Hoofproduk, na-oorlogs *Canadair North Star: Kanadese produksie van 'n [[Rolls-Royce Merlin]]-aangedrewe variant met een voorbeeld aangedryf deur Pratt & Whitney R-2800 enjins. *[[Aviation Traders Carvair]]: Britse vrag- en motorvragvliegtuig met 'n gemodifiseerde neus en verhoogde kajuit wat toelaat dat motorvoertuie makliker gelaai kan word. == Verwysings == {{verwysings|3}} {{en-vertaal|Douglas DC-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie]] [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Vragvliegtuie]] scs60jnqcxtbovzwe98jduignc4x5j3 2890040 2890038 2026-04-04T18:55:29Z Aliwal2012 39067 /* Data vir die DC-4-1009 */ 2890040 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas DC-4 |beeld= Lêer:American Airlines NC90423.jpg |byskrif=American Airlines NC90423 |tipe=Lugdiens- en vragvliegtuig |vervaardiger=[[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug= 14 Februarie 1942<ref name="Boeing history">{{cite web|url=http://www.boeing.com/history/mdc/dc-4.htm |title=History: Products: DC-4/C-54 Skymaster Transport |publisher=[[Boeing]] |access-date=20 January 2015}}</ref> |bekendstelling= 1942 met [[United Airlines]] |vrygestel= |onttrek= 1991 |status= In beperkte gebruik |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1942 – Augustus 1947 |aantal gebou=80<ref>Piston Engine Airliner Production List 1996</ref> DC-4 en 1&nbsp;163 C-54/R5D |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas DC-4''' is 'n Amerikaanse skroefaangedrewe [[passasiersvliegtuig]] met vier suierenjins wat deur die [[Douglas Aircraft Company]] ontwikkel en vervaardig is. Daar is ook militêre weergawes van die vliegtuig gebou, die [[Douglas C-54 Skymaster]] en R5D. Die militêre weergawes is in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebruik, hulle het ook gehelp met die [[Berlynse Lugbrug]] en diens gedoen tot in die 1960's. Sedert 1945 het verskeie lugvaartmaatskappye die DC-4 bedryf. == Ontwerp en ontwikkeling == Ná toetsvlugte deur United Airlines met die DC-4E, het dit duidelik geword dat die 52-sitplekvliegtuig ondoeltreffend en onbetroubaar was om ekonomies te werk en rederye soos [[American Airlines]], Eastern, [[Pan American World Airways|Pan American]], [[Trans World Airlines|Trans World]] en [[United Airlines|United]] het 'n lys van verbeteringe van die ontwerp aangevra. Douglas het die nuwe vereistes geneem en 'n heeltemal nuwe, veel kleiner ontwerp, die DC-4A met 'n eenvoudiger romp wat steeds nie onder druk was nie, [[Pratt & Whitney R-2000 Twin Wasp]]-enjins, en 'n enkele rigtingroer en vin, geproduseer. Die driewielonderstel is behou. Met die toetrede van die Verenigde State tot die Tweede Wêreldoorlog in Desember 1941, het die Amerikaanse Lugmag die voorlopige bestellings van die lugdienste oorgeneem en hulle die benaming C-54 Skymaster toegeken. Die eerste C-54 het op 14 Februarie 1942 vanaf Clover Field in [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]], [[Kalifornië]] gevlieg. Om aan militêre vereistes te voldoen, het die eerste produksievliegtuig vier bykomende brandstoftenks in die hoofkajuit gehad, wat die passasiersitplekke tot 26 verminder het. Die volgende groep vliegtuie was die eerste wat volgens militêre spesifikasies gebou is en is die C-54A genoem en met 'n sterker vloer en 'n vragdeur met 'n hystoestel en windas gebou. Die eerste C-54A is in Februarie 1943 afgelewer. Met die bekendstelling van die C-54B in Maart 1944 is die buitenste vlerke verander om geïntegreerde brandstoftenks te hou, wat dit moontlik gemaak het om twee van die kajuitenks te verwyder. Dit het weer die installering van 49 sitplekke (of 16 draagbare) moontlik gemaak. Die C-54C was 'n hibriedvliegtuig vir presidensiële gebruik; dit het 'n C-54A-romp met vier kajuitbrandstoftenks gehad en die C-54B-vlerke met ingeboude tenks om maksimum reikafstand te verseker. Die mees algemene variant was die C-54D, wat in Augustus 1944 in diens gestel is, in wese 'n C-54B met kragtiger R-2000-11-enjins. Met die C-54E is die laaste twee kajuitbrandstoftenks na die vlerke verskuif, wat meer vrag of 44 passasiersitplekke moontlik gemaak het. In totaal is 1&nbsp;163 C-54's (of R5D in diens van die Amerikaanse Vloot) vir die Verenigde State se weermag gebou tussen 1942 en Januarie 1946 en nog 79 DC-4's is ná die oorlog gebou. 'n Latere variant, met kragtiger Merlin-enjins wat dit toelaat om meer as 40% vinniger te vlieg, is in [[Kanada]] gebou as die Canadair North Star. Namate die wêreldsituasie al hoe meer gespanne geraak het, het die Amerikaanse regering vervaardigers opdrag gegee om die voorrang aan die produksie van militêre vliegtuie te verleen; dit het Douglas ingesluit. Laasgenoemde het, voordat Amerika behoorlik tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het, burgerlike DC-4’s ontwerp, maar die Oorlogsdepartement het in Maart 1941 begin beplan om die nege DC-4’s oor te neem wat toe in die produksieproses was.<ref name=":0">{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=216, 226 |language=en}}</ref> Douglas het in die somer van 1944 begin om onder andere sy Model 1009-passasierslynvliegtuig aggressief te bemark. Hierdie model kon kajuite met of sonder drukreëling hê. Die vloer van die hoofdek was nie versterk nie. United Airlines was die eerste lugredery wat die Model 1009 gekies het en het op 11 September 1944 altesaam 15 vliegtuie bestel. Die Oorlogsbateadministrasie het egter oorlogsurplus-C-54's redelik goedkoop aangebied en United het sy DC-4-1009-bestelling gekanselleer. Douglas kon net 79 van die Model 1009 verkoop. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was een van die klante.<ref name=":0" /> == Operasionele geskiedenis == Die DC-4/C-54 het bewys dat dit 'n gewilde en betroubare vliegtuig was, met 1 245 wat tussen Mei 1942 en Augustus 1947 gebou is, insluitend 79 na-oorlogse DC-4's. Verskeie is steeds in diens teen 2022. Douglas het ontwikkeling van die model tydens die oorlog voortgesit ter voorbereiding vir 'n terugkeer na burgerlike lugvaartgebruik wanneer die oorlog verby was. Verkope van nuwe vliegtuie moes meeding teen 500 oorlogstydse voormalige militêre C-54's en R5D's wat op die burgerlike mark gekom het, waarvan baie deur Douglas na die DC-4-standaard omgeskakel is. Die DC-4's was 'n gunsteling van huurlugrederye soos Great Lakes Airlines, North American Airlines, Universal Airlines en Transocean Airlines. In die 1950's was Transocean ([[Oakland]], Kalifornië) die grootste burgerlike gebruiker van die C-54/DC-4. Douglas het 79 nuwe DC-4's tussen Januarie 1946 en 9 Augustus 1947 vervaardig, waarvan die laaste een aan die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] afgelewer is. Drukvaste kajuite was 'n opsie, maar alle burgerlike DC-4's (en C-54's) is sonder hierdie opsie gebou. 'n Totaal van 330 DC-4's en C-54's is in die [[Berlynse Lugbrug]] gebruik, wat hulle een van die mees gebruikte tipes gemaak het. Kopers van nuutgeboude DC-4's het Pan American Airways, National Airlines, Northwest Airlines en Western Airlines in die VSA ingesluit. Oorsese kopers was [[KLM]], [[Scandinavian Airlines]], [[IBERIA]]-lugredery, Swissair, [[Air France]], Sabena, Cubana de Aviación, Avianca, Aerolíneas Argentinas, Aeropostal of Venezuela (1946) en die Suid-Afrikaanse Lugdiens.<ref>Berry 1967, pp. 70–73.</ref> Verskeie lugdienste het nuwe DC-4's gebruik om geskeduleerde trans-Atlantiese vlugte tussen [[Latyns-Amerika]] en [[Europa]] te begin. Van die vroegste was Aerolíneas Argentinas (1946), Iberia Airlines van Spanje (1946) en Cubana de Aviación (1948). Basiese pryse vir 'n nuwe DC-4 in 1946–47 was ongeveer £140&nbsp;000-£160&nbsp;000 (gelykstaande aan £5&nbsp;544&nbsp;759 in 2023). In 1960 was gebruikte DC-4's beskikbaar vir ongeveer £80&nbsp;000 (gelykstaande aan £1&nbsp;534&nbsp;159 in 2023).<ref>{{cite journal |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%202687.html |title=de havilland {{!}} 1960 {{!}} 2687 {{!}} Flight Archive |journal=Flight |date=18 November 1960 |access-date=28 February 2017}}</ref> == Produksie van die DC-4 == Die totale produksie van die DC-4 en DC-4-variante het op 1244 vliegtuie te staan gekom. Dit het uit die C-54 (24), C-54A (252), C-54B (220), C-54D (380), C-54E (125), C-54G (162), XC-114 (1), YC-116 (1) en DC-4 (79) bestaan. Die C-54-variant is by die Santa Monica- en die Chicago-aanleg gebou.<ref name=":0" />{{rp|226, 308}} === Die Douglas C-54A === Die C-54A is in Santa Monica (97 C-54A-DO’s) en Chicago (252  C-54A-DC’s) gebou. Dit was die eerste variant wat van die begin af vir militêre gebruik bedoel was en het versterkte kajuitvloere met vraghanteringsfasiliteite gehad. Daar was ’n dubbelvragdeur aan die linkerkant van die romp. Die afmetings van die vragdeur was ongeveer 2.38 meter by 1.7 meter. Voorsiening is gemaak dat voertuie met wiele in en uit die deuropening kan beweeg. Hierdie variant kon 50 troepe op voumateriaalsitplekke of 36 draagbare vervoer.<ref name=":0" />{{rp|217}} Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10417 het met die reeksnommer 6907 in die SALM gedien en het vervolgens die registrasie ZS-NJN gehad voordat hy as 7Q-YYY met Africa Cargo Airlines geregistreer is.<ref name=":1">{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=230, 231, 257, 268 |language=en}}</ref> Die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10413 het as reeksnommer 6908 in die SALM gedien en was daarna 9Q-CJL met Transair Cargo.<ref name=":1" /><gallery mode="packed"> Lêer:6907 1990-03-24 FAPB 340 her 72dpi.jpg|C-54A 6907 24 Maart 1990 Pietersburg Lêer:7qyyy 1994-04-23 FALA 097 dust shd25 600x364.jpg|C-54A 7Q-YYY 23 April 1994 Lanseria Lêer:6908 1989-05-05 FASK 322 her 72dpi.jpg|C-54A 6908 5 Mei 1989 Swartkop Lêer:9qcjl 1997-07-00 FALA 074 resize.jpg|C-54A 9Q-CJL Julie 1997 Lanseria </gallery> === Die Douglas C-54D === Die C-54D is as C-54D-DC’s in die Chicago-aanleg (325) en C-54D-DO’s in die Santa Monica-aanleg (55) gebou. Altesaam 86 van hierdie vliegtuie het as R5D-3’s na die VSA-vloot gegaan en 22 het as Skymaster Merk I’s na die Britse Koninklike Lugmag gegaan.<ref name=":0" />{{rp|217, 218, 308, 318}} [[Lêer:C9atf 1994-04-23 FALA 227 her shd25 her 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54D met die konstruksienommer 10811 word op 23 April 1994 by Lanseria-lughawe as C9-ATF van Interocean Airways gesien. Die identiteitsrekord van die skroefvliegtuig is 42-72706, N-706, N4988T, C-GRYZ, C9-ATF, 3D-ATF en C9-ATF.]] === Die Douglas C-54E === [[Lêer:Zspai 2003-05-04 FAGM P5045544 cr EL 600x450.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 27319 is oorspronklik as ’n C-54E-DO in die Santa Monica-aanleg gebou, maar is later in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep.]] Altesaam 125 eenhede van die C-54 is as C-54E-DO’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Twintig van hierdie vliegtuie het as R5D-4’s na die VSA-vloot gegaan. Die kajuituitleg van hierdie weergawe is gemodifiseer sodat dit vinnig van vragvliegtuie na troepedraers omgeskakel kan word. Die vragweergawe kon tot ongeveer 14740 kilogram se vrag vervoer. Die passasiersweergawe kon óf 50 mense op hol materiaalsitplekke óf as personeeltransportvliegtuig 44 mense in lugrederytipe sitplekke vervoer.<ref name=":0" />{{rp|218}} Die Douglas C-54E-5-DO met die konstruksienommer 27319 het die identiteitsrekord 44-9093 (eers in ’n MC-54M en toe in ’n C-54M omskep), N4989K (Phoebus Apollo het Skymaster N4989K van Contact Air verkry; die masjien is op 10 Julie 1998 in ’n kleurskema van natuurlike metaal met ’n blou neus by Phoebus Apollo se basis by die Randse Lughawe gesien) en ZS-PAI.<ref name=":1" /> === Die Douglas C-54G === Die C-54G het konstruksienommers van 35929 tot 36090 gehad. Altesaam 162 van hulle is as C-54G-DO’s in Santa Monica gebou en hulle is hoofsaaklik as troepedraers gebruik. Volgens ''Skyleaders'' is die dubbelvragdeur van hierdie variant deur een kleiner deur vervang. Dertien vliegtuie van hierdie variant is as R5D-5’s in Amerikaanse Vlootdiens gebruik.<ref name=":0" />{{rp|219}} [[Lêer:9qcoc 1976-12-16 FAJS 447 shd25 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250px|Die skroefvliegtuig met die konstruksienommer 35936 is een van 162 C-54G-DO’s wat in Santa Monica gebou is.]] == Data vir die DC-4-1009 == Die Douglas DC-4-1009 is aangedryf deur Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins en het ’n vlerkspan van 35.8 meter, ’n lengte van 28.6 meter, ’n hoogte van 8.38 meter en ’n vlerkoppervlakte van 445 vierkante meter gehad.<ref name=":0" />{{rp|235}} <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2005-09-24 FALA 076 straicrop LR 600x400.jpg|Die Douglas DC-4-1009 aangedryf deur Pratt & Whitney Twin Wasp 2SD13-enjins Lêer:Zsbmh 1993-09-04 FATH ice 784 LR 600x364.jpg|DC-4 met die registrasienommer ZS-BMH op 4 September 1993 in Venda </gallery> == Operasionele gebruik van die DC-4-1009 == === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van Suidwes Lugdiens === [[Lêer:Zsigb 1977-02-05 FACT 417 her LR her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 op 5 Februarie 1977 as ZS-IGB van Suidwes Lugdiens by [[Kaapstad Internasionale Lughawe|Lughawe DF Malan]] naby Kaapstad. Die vliegtuig het die naam ''Ondangwa''.]] Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43067 is oorspronklik vir Trans Australia Airlines gebou en was toe VH-TAC geregistreer. Daarna het hy die registrasie VH-BPA by British Commonwealth Pacific Airlines gehad. Vervolgens het Qantas die vliegtuig bedryf en was hy VH-EBL geregistreer. Die vliegtuig het die individuele naam ''Ondangwa''.<ref name=":1" /> === Die DC-4-1009 Skymaster in diens van die SAL === [[Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6632 LR 600x400.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was ZS-BMH by die SAL geregistreer.]] Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) se eerste Skymaster was ZS-AUA, en die tipe het in Maart 1946 aangekom en is kort daarna in gebruik geneem. Hoewel die DC-4 nie drukreëling gehad het nie, kon dit tot 61 passasiers teen 362 kilometer per uur in gemakstoelgerief vervoer. In SAL-diens het die DC-4’s die York-skroefvliegtuie op die Springbokdiens vervang en die rondvlug na Londen aansienlik korter gemaak. Die SAL het op 1 Mei 1946 met ’n DC-4-diens tussen Johannesburg en Kaapstad en op 8 Julie 1946 met een na Londen (oor Nairobi, Kartoem en Tripoli) begin. Toe die Constellation in gebruik geneem is, is die DC-4’s aan die oorsese diens onttrek maar is steeds op binnelandse en streeksdienste gebruik en het uiteindelik die Skycoach-ekonomieseklasdiens bedryf wat vanaf 25 Maart 1959 ingestel is. Die SAL het vyf DC-4’s met die registrasienommers ZS-AUA, ZS-AUB, ZS-BMF, ZS-BMG en ZS-BMH asook die C-54 met die registrasienommer ZS-BWN gehad. Nadat die DC-4’s in 1966/1967 aan diens onttrek is, is hulle na die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996: The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=11 |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{rp|227}} Toe die laaste DC-4-1009 (konstruksienommer 43157) op 9 Augustus 1947 na die SAL gegaan het, was dit die einde van C-54- en DC-4-produksie. Hierdie skroefvliegtuig was as ZS-BMH by die SAL geregistreer.<ref name=":0" />{{rp|226, 319}} === Skymasters deur die SALM gebruik === [[Lêer:44 Sqd 1989-05-06 FASK 332 her 72dpi.jpg|duimnael|250x250px|Nommer 44 Eskader het die Skymaster van die begin tot die einde van die tipe se diens in die Suid-Afrikaanse Lugmag bedryf.]] Die SALM het verskeie Douglas Skymasters van die SAL asook van ander bronne verkry. Die eerste voormalige SAL-DC-4-1009’s is in Januarie 1966 aan die SALM afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=356 |language=en}}</ref> Die volgende DC-4-1009’s is van die SAL na die SALM oorgeplaas:<ref name=":2" /> Registrasie    K/n                  Reeksnommer, datum                     Latere gebeure ZS-AUA         42934             6901, 17 Januarie 1966                  na ZS-NUR ZS-AUB         42984             6905, 29 September 1967              terug na ZS-AUB ZS-BMF         43155             6902, 14 Januarie 1966                 na SALM-museum ZS-BMG(1)    43156             6903, 21 Januarie 1966                 uitgebrand 24 November 1980 ZS-BMH         43157             6904, 21 Januarie 1966                 weer ZS-BMH Maart 1993 In SALM-diens was die Skymasters van 6901 tot 6908 genommer (met die voormalige SAL-vliegtuie wat van 6901 tot 6905 en die ander wat van 6906 tot 6908 genommer was). Hierdie tipe is van die begin tot die einde deur 44 Eskader bedryf. Die Skymasters is vir die vervoer van troepe en BBP’s gebruik. Vlugte is ook na die Operasionele Gebied (in Suidwes-Afrika) onderneem. Die Skymasters is aan die einde van 1992 as gevolg van die eertydse rasionaliseringsprogram uit diens gestel. Die laaste vlug van ’n SALM-Skymaster (6905) het op 3 Augustus 1994 plaasgevind.<ref name=":2" /> <gallery mode="packed"> Lêer:6901 1989-05-05 FASK 314 her 600x364.jpg|DC-4 6901 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6902 1989-05-05 FASK 316 her 72dpi.jpg|DC-4 6902 Swartkop 5 Mei 1989 Lêer:6903 0000 FAGM 284 her2 72dpi.jpg|Uitgebrande 6903 by Randse Lughawe Lêer:6904 1990-03-24 FAPB 338 her 600x364.jpg|DC-4 6904 op 24 Maart 1990 te Pietersburg Lêer:6905 FAWK 600 resize crop res.jpg|DC-4 6905 in Oktober 1995 te Waterkloof Lêer:6905 FAWK 602 resize (2).jpg|DC-4 6905-voorkant Oktober 1995 </gallery> === Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging === ==== Douglas DC-4-1009 ZS-BMH ==== Douglas DC-4 Skymaster ZS-BMH was die SAL se sewende museumverkryging. Hierdie skroefvliegtuig is ook voorheen deur die Suid-Afrikaanse Lugmag gebruik en is op 12 Mei 1993 aan die SAL terugbesorg.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 – Past, Present and Future |volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History}}</ref> Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was die laaste van sy soort wat gebou is en is oorspronklik in Junie 1947 op naam van die SAL geregistreer. Hierdie Skymaster is op 21 Januarie 1966 met die reeksnommer 6904 na die SALM oorgeplaas. In Februarie/Maart 1977 is die vliegtuig as ZS-BMH op naam van Safair Freighters geregistreer (hy is waarskynlik gebruikhuur). Die registrasie van die vliegtuig is op 2 Mei 1977 gekanselleer (vermoedelik het die vliegtuig na die SALM teruggegaan) en het weer die reeksnommer 6904 gekry. Ná sy diens by die SALM is die masjien weer in Maart 1993 as ZS-BMH geregistreer.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsbmh 1993-05-15 FASK ice 820 LR her 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:Zsbmh 2000-09-09 FAWK 088 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-BMH op 9 September 2000 te Waterkloof Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6628 cr shd25 600x400.jpg|Skycoach-embleem DC-4 ZS-BMH </gallery> ==== Douglas DC-4-1009 ZS-AUB ==== DC-4 ZS-AUB is op 22 Desember 1995 in die SAL- tegniese gebied by Johannesburg Internasionale Lughawe gesien – hy was vir die SAL-museum bestem. ZS-AUB is op 12 Desember 1995 op naam van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (die Historiese Vlug) geherregistreer. Die skroefvliegtuig het die konstruksienommer 42984 en sy vorige identiteite was SALM 6905 en ZS-AUB. Die eiendomsreg van ZS-AUB, die Douglas DC-4 met die konstruksienommer 42984, het op 25 Januarie 2001 op Transnet Beperk oorgegaan. (Soos in die Aviation Society of Africa-nuusbriewe van Januarie 1996 en Februarie 1996 en ASA News No 2/2001 gemeld.) Let daarop dat die DC-4 met die konstruksienommer 42984 in April 1997 ZU-ILI geword het en in Augustus 1997 weer as ZS-AUB geregistreer is. Die vliegtuig het ook die registrasie HB-ILI gehad.<ref name=":3" /> Die Douglas DC-4-1009-skroefvliegtuig met die registrasienommer ZS-AUB is in Desember 2007 aan die SAL-museumvereniging oorhandig. Die vliegtuig kon tot 50 passasiers in ’n besigheidsklaskonfigurasie vervoer. Met sy reikafstand van meer as 3&nbsp;000 kilometer kon die DC-4 eksotiese bestemmings soos Sentraal- en Oos-Afrika maklik bereik. ZS-AUB is in die “Oranje stert”-kleurskema van die 1960’s geverf.<ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsaub 2002-09-19 FAWK 320 stof 600x364.jpg|DC-4 ZS-AUB op 19 September 2002 te Waterkloof Lêer:Zsaub 2014-09-17 FAGM 4728 cr shd25 600x400.jpg|DC-4 ZS-AUB op 17 September 2014 te Randse Lughawe </gallery> == Variante == ;DC-4 :Hoofproduk, na-oorlogs *Canadair North Star: Kanadese produksie van 'n [[Rolls-Royce Merlin]]-aangedrewe variant met een voorbeeld aangedryf deur Pratt & Whitney R-2800 enjins. *[[Aviation Traders Carvair]]: Britse vrag- en motorvragvliegtuig met 'n gemodifiseerde neus en verhoogde kajuit wat toelaat dat motorvoertuie makliker gelaai kan word. == Verwysings == {{verwysings|3}} {{en-vertaal|Douglas DC-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie]] [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Vragvliegtuie]] kvwl3fzexwrjnmdonexf0ara0xfsu53 0 422919 2889972 2794532 2026-04-04T14:01:03Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889972 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} '''Syl Apps''' (* 18 Januarie 1915 – † 24 Desember 1998) was 'n [[Kanadese]] [[atleet]]. Hy het aan die [[Olimpiese Somerspele 1936|Olimpiese Somerspele van 1936]] deelgeneem.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/65949 Syl Apps]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Apps, Syl}} [[Kategorie:Yshokkiespelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1915]] [[Kategorie:Sterftes in 1998]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] [[Kategorie:Kanadese atlete]] 03fz5s3837ouduui5yzp9d5uc27nwr1 0 423618 2889970 2734150 2026-04-04T13:49:51Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889970 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Thomas Coulter''' (* 21 April 1911 – † 17 Desember 2003) was 'n [[Kanadese]] [[atleet]]. Hy het aan die [[Olimpiese Somerspele 1932|Olimpiese Somerspele van 1932]] deelgeneem.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/66005 Tom Coulter]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Coulter, Thomas}} [[Kategorie:Kanadese sportlui]] [[Kategorie:Yshokkiespelers]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] [[Kategorie:Geboortes in 1911]] [[Kategorie:Sterftes in 2003]] r70m8k98mmbdh58ztobo0v941b43xfe 0 424329 2890124 2858312 2026-04-05T11:30:11Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890124 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Flag of Croatia (3-2).svg|200px]] | klubnaam = Kroasië | vollenaam = Kroatiese nasionale sokkerspan | bynaam = ''Vatreni'' (Die Vurige)</br>''Kockasti'' (Die Geruites) | stigting = | stadion = Stadion Maksimir, [[Zagreb]] | kapasiteit = 25&nbsp;912 | voorsitter = | afrigter = Zlatko Dalić | kaptein = [[Luka Modrić]] | patroon_la1=_cro24h | patroon_b1=_cro24h | patroon_ra1=_cro24h | patroon_sh1=_cro24h | patroon_so1= | linkerarm1=FFFFFF | liggaam1=FFFFFF | regterarm1=FFFFFF | broek1=FFFFFF | kouse1=FFFFFF | patroon_la2=_cro24a | patroon_b2=_cro24a | patroon_ra2=_cro24a | patroon_sh2=_cro24a | patroon_so2= | linkerarm2=000081 | liggaam2=000081 | regterarm2=000081 | broek2=000081 | kouse2=000081 |konfederasie=[[UEFA]]}} Die '''Kroatiese nasionale sokkerspan''' (Kroaties: Hrvatska nogometna reprezentacija) verteenig [[Kroasië]] in internasionale sokkerkompetisies en word bestuur deur die Kroatiese Sokkervereniging (HNS). Die span het sy eerste amptelike wedstryd in [[1990]] gespeel ná Kroasië se onafhanklikheid van [[Joego-Slawië]].<ref>{{Cite book |last=Rogić |first=Marijan |title=Hrvatsko nogometno predstavništvo 1940. - 2008. |publisher=Gipa |year=2008 |isbn=9789539529718 |location=Zagreb |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sengupta |first=Arjun |date=2022-12-10 |title=The improbable rise of the Croatian football team |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-sports/croatia-brazil-fifa-world-cup-luka-modric-8316331/ |access-date=2022-12-16 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Kroasië het vinnig 'n sterk sokkernasie geword en het by talle groot toernooie deelgeneem, insluitend die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]] en die [[UEFA Europa-beker|UEFA Europese Kampioenskap]]. Hul beste prestasie was in 2018, toe hulle as naaswenner in die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|FIFA Wêreldbeker in Rusland]] geëindig het. Hulle het ook 'n derde plek in die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998 Wêreldbeker]] en 'n derde plek in die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 Wêreldbeker]] in Katar behaal.<ref>{{Cite web |date=2022-12-17 |title=World Cup 2022: Croatia 2-1 Morocco: Josko Gvardiol, Achraf Dari and Mislav Orsic score |url=https://www.bbc.com/sport/football/63926145 |access-date=2025-02-19 |website=BBC |language=en}}</ref> Die span staan bekend vir sy uitstekende middeveldspel en het talle top sokkerspelers voortgebring, soos Luka Modrić, Davor Šuker en Ivan Rakitić. Modrić, wat as een van die beste middevelders ter wêreld beskou word, het die Ballon d'Or in 2018 gewen.<ref>{{Cite web |date=2018-12-03 |title=Ballon d'Or: Luka Modric ends dominance of Lionel Messi and Cristiano Ronaldo |url=https://www.bbc.com/sport/football/46432933 |access-date=2025-02-19 |website=BBC |language=en}}</ref> Kroasië se tradisionele truikleure is rooi-en-wit geruite hempies, wat simbolies is vir die Kroatiese nasionale identiteit. Hul tuiswedstryde word gewoonlik in die Maksimir-stadion in Zagreb of die Poljud-stadion in Split gespeel.<ref>{{Cite web |date= |title=A Complete Guide to the Croatia National Team |url=https://www.soccer.com/guide/guide-to-croatia-national-team |access-date= |website=soccer.com |language=en}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.rsssf.org/tablesk/kroa-intres.html Lys van internasionale wedstryde] {{Commons-kategorie inlyn|Croatia national association football team}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] [[Kategorie:Sokker in Kroasië]] hfj5ivf19pgc7dplcwv3al3m8r55axw 0 424887 2889973 2792394 2026-04-04T14:02:36Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889973 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} '''Percival Molson''' (* 14 Augustus 1880 – † 5 Julie 1917) was 'n [[Kanadese]] [[atleet]]. Hy het aan die [[Olimpiese Somerspele 1904|Olimpiese Somerspele van 1904]] deelgeneem.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/66178 Percy Molson]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Molson, Percival}} [[Kategorie:Yshokkiespelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1880]] [[Kategorie:Sterftes in 1917]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] [[Kategorie:Kanadese atlete]] erobxmjhvcagqp4lryvsukdputr8394 0 424979 2889971 2787159 2026-04-04T14:00:30Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889971 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} '''Jack Portland''' (* 30 Julie 1912 – † 15 Augustus 1996) was 'n [[Kanadese]] [[atleet]]. Hy het aan die [[Olimpiese Somerspele 1932|Olimpiese Somerspele van 1932]] deelgeneem.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/66219 Jack Portland]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Portland, Jack}} [[Kategorie:Yshokkiespelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1912]] [[Kategorie:Sterftes in 1996]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] [[Kategorie:Kanadese atlete]] t2n6vyele4o0m1r9vuf613n4onbbdr8 0 425591 2890077 2886578 2026-04-04T21:15:18Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2890077 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Flag_of_Morocco.svg|200px]] | klubnaam = Marokko | vollenaam = Marokkaanse nasionale sokkerspan | bynaam = Die Atlas-Leeus | stigting = | stadion = | kapasiteit = | voorsitter = | afrigter = Walid Regragui | kaptein = Achraf Hakimi | patroon_la1 = _mrc24h | patroon_b1 = _mrc24h | patroon_ra1 = _mrc24h | patroon_sh1 = _mrc24h | patroon_so1 = | linkerarm1 = FF0000 | liggaam1 = FF0000 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = 006000 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _mrc24a | patroon_b2 = _mrc24a | patroon_ra2 = _mrc24a | patroon_sh2 = _mrc24a | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF |beheerliggaam=''Fédération Royale Marocaine de Football'' (FRMF)|konfederasie=[[CAF]]}} Die '''Marokkaanse nasionale sokkerspan''' ([[Arabies]]: منتخب المغرب لكرة القدم) verteenwoordig [[Marokko]] in internasionale sokker en val onder die beheer van die Koninklike Marokkaanse Sokkerfederasie (FRMF). Die span staan bekend as die [[Atlasgebergte|Atlas]]-Leeus en is een van die sterkste sokkerspanne in [[Afrika]]. Marokko het reeds ses keer aan die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]] deelgeneem en was die eerste Afrika-land wat die rondte van 16 in die FIFA Wêreldbeker bereik het ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]]) sowel as die eerste Afrikaanse span wat die halfeindronde gehaal het in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]. Hulle het die [[Afrikanasiesbeker]] (AFCON) in 1976 gewen.<ref>{{Cite web|url=https://www.footballhistory.org/national/morocco.html|title=Morocco|website=FootballHistory.org|access-date=2025-03-13}}</ref> Hulle is ’n tweede AFCON-titel in [[Afrikanasiesbeker 2025|2025]] toegeken toe die toernooi op eie bodem beslis is, ondanks die feit dat hulle die eindstryd met 0–1 teen Senegal verloor het, aangesien die [[Konfederasie van Afrikasokker]] tot die gevolgtrekking gekom het dat die Senegalese spanbestuur hulle in die eindstryd onsportief gedra het.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/sports/2026/3/18/how-senegals-afcon-win-was-awarded-to-morocco-and-what-next-all-to-know|title=How Senegal lost their AFCON title to Morocco and what next – all to know|last=Hand|first=Kevin|website=Al Jazeera|language=en|access-date=2026-03-20}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Morocco national association football team}} {{Sokkersaadjie}} {{Portaalbalk|Sport|Marokko|Sokker}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] [[Kategorie:Sokker in Marokko]] cdzgu452eefqext18qjepwx8325d64x 2890078 2890077 2026-04-04T21:15:47Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2890078 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Flag_of_Morocco.svg|200px]] | klubnaam = Marokko | vollenaam = Marokkaanse nasionale sokkerspan | bynaam = Die Atlas-Leeus | stigting = | stadion = | kapasiteit = | voorsitter = | afrigter = Walid Regragui | kaptein = Achraf Hakimi | patroon_la1 = _mrc24h | patroon_b1 = _mrc24h | patroon_ra1 = _mrc24h | patroon_sh1 = _mrc24h | patroon_so1 = | linkerarm1 = FF0000 | liggaam1 = FF0000 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = 006000 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _mrc24a | patroon_b2 = _mrc24a | patroon_ra2 = _mrc24a | patroon_sh2 = _mrc24a | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF |beheerliggaam=''Fédération Royale Marocaine de Football'' (FRMF)|konfederasie=[[CAF]]}} Die '''Marokkaanse nasionale sokkerspan''' ([[Arabies]]: منتخب المغرب لكرة القدم) verteenwoordig [[Marokko]] in internasionale sokker en val onder die beheer van die Koninklike Marokkaanse Sokkerfederasie (FRMF). Die span staan bekend as die [[Atlasgebergte|Atlas]]-Leeus en is een van die sterkste sokkerspanne in [[Afrika]]. Marokko het reeds ses keer aan die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]] deelgeneem en was die eerste Afrika-land wat die rondte van 16 in die FIFA Wêreldbeker bereik het ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]]) sowel as die eerste Afrikaanse span wat die halfeindronde gehaal het in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]. Hulle het die [[Afrikanasiesbeker]] (AFCON) in 1976 gewen.<ref>{{Cite web|url=https://www.footballhistory.org/national/morocco.html|title=Morocco|website=FootballHistory.org|access-date=2025-03-13}}</ref> Hulle is ’n tweede AFCON-titel in [[Afrikanasiesbeker 2025|2025]] toegeken toe die toernooi op eie bodem beslis is, ondanks die feit dat hulle die eindstryd met 0–1 teen [[Senegalese nasionale sokkerspan|Senegal]] verloor het, aangesien die [[Konfederasie van Afrikasokker]] tot die gevolgtrekking gekom het dat die Senegalese spanbestuur hulle in die eindstryd onsportief gedra het.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/sports/2026/3/18/how-senegals-afcon-win-was-awarded-to-morocco-and-what-next-all-to-know|title=How Senegal lost their AFCON title to Morocco and what next – all to know|last=Hand|first=Kevin|website=Al Jazeera|language=en|access-date=2026-03-20}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Morocco national association football team}} {{Sokkersaadjie}} {{Portaalbalk|Sport|Marokko|Sokker}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] [[Kategorie:Sokker in Marokko]] qva00ymx9yt8eqs6031w123pqqge1ge 0 450887 2890054 2818038 2026-04-04T19:49:11Z Jcb 223 2890054 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | beeld = Don McLean with awards (cropped).tif | beeldonderskrif = McLean in Oktober 2019 | naam = Don McLean | geboortenaam = Donald McLean III | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1945|10|2}} | geboorteplek = New Rochelle, New York, Verenigde State | instrument = {{flatlist| * Stem * ghitaar }} | genre = {{flatlist| * Folkmusiek * [[rockmusiek|rock]] * [[folk rock]] * Countrymusiek }} | etiket = {{flatlist| * United Artists * [[EMI|EMI America Records]] * Curb Records * Capitol Records }} | beroep = Sanger-liedjieskrywer | jare_aktief = 1964–teenswoordig | webwerf = {{URL|don-mclean.com}} | alias = }} '''Donald McLean III''' (* [[2 Oktober]] [[1945]])<ref name="LarkinGE">{{cite book|title=The Guinness Encyclopedia of Popular Music|editor=Colin Larkin|publisher=Guinness Publishing|date=1992|edition=first|isbn=0-85112-939-0|pages=1578/9}}</ref> is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] sanger-liedjieskrywer en [[kitaar|kitaris]], allerweë bekend as die "Amerikaanse Troebadoer" of "King of the Trail".<ref>{{cite web |date=21 Oktober 2021 |title=Don McLean on his hit American Pie, touring and intending to die on stage |url=https://www.newschainonline.com/lifestyle/life/don-mclean-on-his-hit-american-pie-touring-and-intending-to-die-on-stage-231307 |website=NewsChain |language=en |access-date=7 April 2023 |archive-date=17 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517232918/https://www.newschainonline.com/lifestyle/life/don-mclean-on-his-hit-american-pie-touring-and-intending-to-die-on-stage-231307 |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{cite web | url=https://www.newsletter.co.uk/whats-on/arts-and-entertainment/don-mcleans-american-pie-defined-a-bygone-era-3464605 | title=DON MCLEAN: 'American Pie is about the soul of a country and it is eternal' | work=www.newsletter.co.uk | date=19 November 2021}}</ref> Hy is veral bekend vir sy 1971-treffer, "American Pie", 'n [[folk rock]] liedjie van agt-en-'n-half minute en wat 'n "kulturele baken" genoem is.<ref>{{cite book|title=Smash Hits: The 100 Songs That Defined America|last=Perone|first=James E.|publisher=ABC-CLIO|year=2016|isbn=9781440834691|pages=230}}</ref> Sy ander treffers sluit in "[[Vincent (Don McLean-liedjie)|Vincent]]", "Dreidel", "Castles in the Air" en "Wonderful Baby", sowel as vertolkings van [[Roy Orbison]] se "Crying" en die Skyliners se "Since I Don't Have You". McLean se liedjie "And I Love You So" is opgeneem deur [[Elvis Presley]], Perry Como, Helen Reddy, Glen Campbell en andere. In 2000 het [[Madonna]] 'n treffer gehad met haar vertolking van "American Pie". In 2004 is McLean ingelyf in die ''Songwriters Hall of Fame''. In January 2018 het BMI gesertifiseer dat "American Pie" vyf miljoen keer op die lug verskyn het, en "Vincent" drie miljoen keer.<ref>{{cite web|url=https://musicmattersmagazine.com/2018/01/24/don-mclean-becomes-a-bmi-multi-million-air/|title=Don McLean becomes a BMI multi million-air!|last=musicmattersmagazine|date=24 Januarie 2018|access-date=17 Januarie 2019}}</ref> Alhoewel die meeste van McLean se musiek ingedeel kan word in die [[folk rock]]-genre, het hy ook geëksperimenteer met genres soos Easy listening, Country en andere.<ref>{{Cite web |last=Green |first=Amy |date=2022-11-15 |title=Don McLean, Ready to Rock and Roll |url=https://countryreunionmusic.com/don-mclean-ready-to-rock-and-roll/ |access-date=2025-04-24 |website=Country Reunion Music |language=en}}</ref> == Diskografie == {{div col}} * ''Tapestry'' (1970) * ''American Pie'' (1971) * ''Don McLean'' (1972) * ''Playin' Favorites'' (1973) * ''Homeless Brother'' (1974) * ''Prime Time'' (1977) * ''Chain Lightning'' (1978) * ''Believers'' (1981) * ''Love Tracks'' (1988) * ''For the Memories'' (1989) * ''Headroom'' (1991) * ''Christmas'' (1991) * ''The River of Love'' (1995) * ''Christmas Dreams'' (1997) * ''Sings Marty Robbins'' (2001) * ''You've Got to Share: Songs for Children'' (2003) * ''The Western Album'' (2003) * ''Rearview Mirror: An American Musical Journey'' (2005) * ''Addicted to Black'' (2009) * ''Botanical Gardens'' (2018) * ''Still Playin' Favorites'' (2020) * ''American Boys'' (2024) {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{sister project links|d=Q57339|q=Don McLean|c=category:Don McLean|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|s=no|species=no}} *[{{AllMusic|class=artist|id=p4876|pure_url=yes}} Allmusic inskrywingEntry] *[http://www.misterguitar.us/news/donmclean2a.html Working with Chet Atkins: An Interview with Don McLean] *[https://www.namm.org/library/oral-history/don-mclean Don McLean Interview] by die NAMM Oral History Collection (2016) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:McLean, Don}} [[Kategorie:Geboortes in 1945]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse musici]] [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Amerikaanse komponiste]] sllagflugym6gx3sdp5ogzubjuyhkrt 0 452232 2890087 2846475 2026-04-05T01:46:28Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2890087 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vrouekrieketspan | naam = Pakistan | beeld = Pakistan cricket team logo.png | byskrif = Kenteken van die Pakistanse Krieketraad | bynaam = ''Women in Green'' | konferensie = [[Pakistanse Krieketraad]] (PCB) | kaptein = [[Fatima Sana]] | afrigter = {{vlagikoon|Pakistan}} [[Mohammad Wasim]] | toetsstatusjaar = 1998 | ikr_status = Volle lid | ikr_aansluiting = 1952 | ikr_streek = [[Asiatiese Krieketraad|AKR]] (Asië) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = 8ste | beste_edi-rang = 7de | t20i-rang = 8ste | beste_t20i-rang = 6de | eerste_toets = t {{Crv-LK}} op [[Colts-krieketklubveld]], [[Colombo]]; 17–20 April 1998 | mees_onlangse_toets = t {{Crv-WI}} op [[Nasionale Stadion, Pakistan|Nasionale Stadion]], [[Karatsji]]; 15–18 Maart 2004 | aantal_toetse = 3 | aantal_toetse_vanjaar = 0 | toetsrekord = 0/2 (0,00%)<br />(0 gelykop, 1 onbeslis) | toetsrekord_vanjaar = 0/0 (0 gelykop, 0 onbeslis) | vk_verskynings = 3/3 | vk_eerste = 2014–16 | vk_beste = 5de plek (in 2017–20) | eerste_edi = t {{Crv-NZ}} op [[Hagley-ovaal]], [[Christchurch]]; 28 Januarie 1997 | mees_onlangse_edi = t {{Crv-LK}} op [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]]; 24 Oktober 2025 | aantal_edis = 224 | aantal_edis_vanjaar = 15 | edi-rekord = 65/149 (29,95%)<br />(3 gelykop, 7 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 6/6<br />(0 gelykop, 3 onbeslis) | vwb_verskynings = 6/13 | vwb_eerste = [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997|1997]] | vwb_beste = Super 6 (in [[Vrouekrieketwêreldbeker 2009|2009]]) | vkt_verskynings = | vkt_eerste = | vkt_beste = | eerste_t20i = t {{Crv-IE}} op [[The Vineyard, Dublin|The Vineyard]], [[Dublin]]; 25 Mei 2009 | mees_onlangse_t20i = t {{Crv-IE}} op [[Clontarf Krieketklubterrein|Castle Avenue]], [[Dublin]]; 10 Augustus 2025 | aantal_t20is = 181 | aantal_t20is_vanjaar = 3 | t20i-rekord = 71/103 (40,11%)<br />(3 gelykop, 4 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 1/2<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | vwt20-verskynings = 9/9 | eerste_vwt20 = [[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]] | beste_vwt20 = Groepfase (in [[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]]) | h_patroon_la = | h_patroon_b = _collar | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = FFFFFF | h_liggaam = FFFFFF | h_regterarm = FFFFFF | h_broek = FFFFFF | a_patroon_la = _green_double_border | a_patroon_b = _pak_ct25 | a_patroon_ra = _green_double_border | a_patroon_broek = | a_linkerarm = 94E05E | a_liggaam = 94E05E | a_regterarm = 94E05E | a_broek = 022F1B | t_patroon_la = | t_patroon_b = _pak_t20wc_24 | t_patroon_ra = | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 003521 | t_liggaam = 003521 | t_regterarm = 003521 | t_broek = 003521 }} Die '''Pakistanse nasionale vrouekrieketspan''' ([[Engels]]: ''Pakistan women’s national cricket team'', afgekort ''Pakistan Women'' of ''Pakistan W''; [[Oerdoe]]: پاکستان قومی خواتین کرکٹ ٹیم), met die bynaam ''Women in Green'', is die nasionale vroue[[krieket]]span wat [[Pakistan]] in [[toetskrieket|toets-]] en kitskrieket verteenwoordig. Dit word beheer en geadministreer deur die [[Pakistanse Krieketraad]] (PCB) en is ’n volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) met toets-, [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]]- en [[Twintig20|T20I]]-status. Pakistan is tans (Oktober 2025) agtste op die IKR-vroue-eendagranglys en agtste op die Twintig20-vrouewêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/odi |title=Women's ODI Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Oktober 2025 |accessdate=27 Oktober 2025 |archive-date= 3 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250203132746/https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/odi |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i |title=Women's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Oktober 2025 |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> Een voormalige Pakistanse speler is in die [[Internasionale Krieketraad]] se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Pakistanse Krieketraad}} [[Lêer:Pakistan-Cricket-Regions-Map.png|duimnael|links|Die provinsiale streke van die Pakistanse Krieketraad]] Die Pakistanse Krieketraad (PCB) is op 1 Mei 1949 as Raad vir Beheer van Krieket Pakistan (BCCP) gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Pakistan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://tribune.com.pk/story/789426/a-history-of-cricket-in-pakistan/ |title=A history of cricket in Pakistan |publisher=Tribune |author=Ikram Bari Cheema |date=11 November 2014 |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> Sedert 28 Julie 1952 is Pakistan ’n volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) en mag dus toetskrieket speel.<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/152363.html |title=Some dates in Pakistan cricket history |publisher=ESPNcricinfo |author=Rowland Bowen |date=1967 |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/pakistan-cricket-board |title=Pakistan Cricket Board |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> Daarbenewens was die Pakistanse beheerliggaam in 1983 ’n stigtingslid van die Asiatiese Krieketkonferensie (''Asian Cricket Conference'', ACC; nou [[Asiatiese Krieketraad]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asiancricket.org/aboutus |title=Inaugural Meeting of The Asian Cricket Conference on 19th and 20th September 1983, New Delhi, India. |publisher=[[Asiatiese Krieketraad]] |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> Die Pakistanse Krieketraad bestuur al die Pakistan-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van toets-, EDI- en T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die PCB verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Pakistanse span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Pakistan oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-vrouekrieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Oorsprong === Die eerste pogings om vrouekrieket in Pakistan te vestig is in 1996 deur die susters [[Shaiza Khan|Shaiza]] en [[Sharmeen Khan]] onderneem, maar dit is deur doodsdreigemente en regsgedinge beëindig.<ref name="dailytelegraph">{{en}} {{cite web |url=https://www.dailytelegraph.com.au/sport/womens-sport/womens-cricket-world-cup-pakistans-journey-from-death-threats-to-place-on-the-world-stage/news-story/31d62c3bb6d9f6363f39da7d9ecf0169 |title=Women’s Cricket World Cup: Pakistan’s journey from death threats to place on the world stage |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Fiona Bollen |date=4 Julie 2017 |accessdate=6 November 2020}}</ref> Die voorstel om in 1997 ’n wedstryd teen [[Indiese nasionale vrouekrieketspan|Indië]] te speel is deur die regering onder [[Nawaz Sharif]] verhinder.<ref name="cricinfobaggy">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23074122 |title=Bowlers in baggy pants will bat for women's rights |publisher=ESPNcricinfo |date=23 September 2005 |accessdate=6 November 2020}}</ref> Nogtans het hulle daarin geslaag om ’n toer na [[Nieu-Seeland]] en [[Australië]] te onderneem, waartydens hulle in Januarie 1997 in Nieu-Seeland hul eerste [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]] gespeel het.<ref name="dailytelegraph" /> Ten spyte van nederlae in al drie die wedstryde is die span genooi om aan die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1997]] deel te neem, waar hulle in al hul groepwedstryde geklop is. Pakistan het in April 1998, tydens sy 1997/98-toer na [[Sri Lanka]], sy eerste [[Toetskrieket|toetswedstryd]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/15948/scorecard/67505/sri-lanka-women-vs-pakistan-women-only-test-pakistan-women-tour-of-sri-lanka-1997-98 |title=Only Test, Colombo (Colts), Apr 17-20 1998, Pakistan Women tour of Sri Lanka |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 November 2020}}</ref> Gedurende somer 2000 het hulle na [[Ierland]] getoer, waar hulle in die EDIs en die toetswedstryd swak nederlae gely het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/41598778 |title=Ireland to play Pakistan in first men's Test match in May |publisher=[[BBC]] |date=12 Oktober 2017 |accessdate=6 November 2020}}</ref> Pakistan het sy eerste EDI-oorwinning tuis aangeteken, toe hulle in 2000/01 die reeks van sewe wedstryde teen [[Nederlandse nasionale vrouekrieketspan|Nederland]] met 4–3 beklink het. === Reël binne die PCB === [[Lêer:Pakistan Womens Cricket Team.jpg|duimnael|links|Die Pakistanse span tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2009]]]] Destyds is die nasionale span deur die Pakistanse Vrouekrieketbeheervereniging (''Pakistan Women’s Cricket Control Association'') bestuur. Nadat die vrouekrieket in Pakistan deur die [[Pakistanse Krieketraad]] oorgeneem is, het dit tot hofsake gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23166648 |title=PWCCA obtains stay against PCB |publisher=ESPNcricinfo |date=22 April 2003 |accessdate=6 November 2020}}</ref> Dit het daartoe gelei dat die span amper nie aan die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]]-kwalifisering in [[Nederland]] kon deelneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23157898 |title=Pakistan pulls team out of IWCC qualifying tournament |publisher=ESPNcricinfo |date=12 Julie 2003 |accessdate=6 November 2020}}</ref> Nadat die geskil opgelos is, het die span slegs [[Skotse nasionale vrouekrieketspan|Skotland]] en Japan geklop, waarmee hulle die hooftoernooi misgeloop het. Vervolgens het die [[Internasionale Krieketraad]] gelas dat al die beheerliggame vroue- en manskrieket gesamentlik moet beheer. Tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2009]]-kwalifisering het die span die eindstryd gehaal, waarmee hulle weer vir ’n wêreldbekertoernooi gekwalifiseer het. Tydens die hooftoernooi het hulle in die eerste rondte [[Sri Lankaanse nasionale vrouekrieketspan|Sri Lanka]] geklop en daarmee die Super Ses gehaal. Ná slegs een oorwinning oor [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] is die span uitgeskakel. Tydens die heel eerste [[T20I-vrouewêreldbeker 2009]] is hulle in al hul groepwedstryde verslaan en uit die toernooi geskakel. Tydens die tweede [[T20I-vrouewêreldbeker 2010]] in [[Wes-Indië]] het hulle ook geen oorwinning aangeteken nie. === Asiatiese Spelesukses === Tydens die Asiatiese Spele 2010 in die [[Volksrepubliek China]] het Pakistan sy eerste groot sukses behaal en die toernooi met ’n eindstrydoorwinning oor [[Bengaalse nasionale vrouekrieketspan|Bangladesj]] met tien paaltjies beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/22490115/pakistan-win-historic-gold-asi |title=Pakistan women win historic gold at Asian Games |publisher=ESPNcricinfo |date=19 November 2010 |accessdate=6 November 2020}}</ref> As gevolg van sy matige prestasie tydens wêreldbekertoernooie moes Pakistan opnuut aan kwalifiseringstoernooie deelneem. Tydens die [[T20I-vrouewêreldbeker 2012]]-kwalifisering het hulle daarin geslaag en die eindstryd gehaal. Tydens die hooftoernooi se eerste rondte het die span slegs een oorwinning oor [[Indiese nasionale vrouekrieketspan|Indië]] aangeteken. Die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2013]] het hulle weereens sonder ’n oorwinning afgesluit, tydens die [[T20I-vrouewêreldbeker 2014]] het hulle slegs [[Ierse nasionale vrouekrieketspan|Ierland]] verslaan<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/8634/report/682999/ireland-women-vs-pakistan-women-17th-match-group-a-womens-world-t20-2013-14 |title=Maroof, Asmavia lead Pakistan to consolation win |publisher=ESPNcricinfo |date=31 Maart 2014 |accessdate=6 November 2020}}</ref> en hulle het die toernooi in die sewende plek afgesluit. Tydens die Asiatiese Spele 2014 in [[Suid-Korea]] het die span sy titel suksesvol verdedig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/8696/report/778015 |title=Pakistan clinch thriller to win gold |publisher=ESPNcricinfo |date=26 September 2014 |accessdate=6 November 2020}}</ref> Daarna was hul beste prestasie die sesde plek tydens die [[T20I-vrouewêreldbeker 2016]], toe hulle Indië en Bangladesj geklop het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/8634/report/951403/bangladesh-women-vs-pakistan-women-15th-match-group-b-womens-world-t20-2015-16 |title=Ameen, Maroof flatten Bangladesh Women |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Maart 2016 |accessdate=6 November 2020}}</ref> maar nogtans in die eerste rondte uitgeskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/8634/report/951411/england-women-vs-pakistan-women-19th-match-group-b-womens-world-t20-2015-16 |title=Edwards 77* takes England Women to semis |publisher=ESPNcricinfo |author=Vithushan Ehantharajah |date=27 Maart 2016 |accessdate=6 November 2020}}</ref> Tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2017]] het hulle weereens geen oorwinning aangeteken nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/8584/report/1085972/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-28th-match-icc-womens-world-cup-2017 |title=Manodara 84 ensures Sri Lanka clinch thriller |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Julie 2017 |accessdate=6 November 2020}}</ref> Tydens die [[T20I-vrouewêreldbeker]]toernooie in [[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]] en [[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] het die span slegs een oorwinning elk aangeteken en is telkens in die eerste rondte uitgeskakel. Tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] is hulle sonder ’n oorwinning uitgeskakel. == Spelers == === Bekende spelers === [[Lêer:Sana Mir Portrait.jpg|duimnael|upright|Sana Mir (2009)]] Een voormalige Pakistanse speler is vir haar uitstekende prestasie in die [[Internasionale Krieketraad]] se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/hall-of-fame/hall-of-famers |title=ICC Hall of Famers |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Sana Mir]] || Veelsydig || 2025 |} === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 20 spelers [[Toetskrieket|toets-]], 93 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 57 spelers [[Twintig20|T20I-wedstryde]] vir Pakistan gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Pakistanse span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |Toets ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | Toetse ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Kiran Baluch]] | 1998–2004 | align=center | 3 | align=center | '''360''' | [[Bismah Maroof]] | 2006–2024 | align=center | 136 | align=center | '''3&nbsp;369''' | [[Bismah Maroof]] | 2009–2023 | align=center | 140 | align=center | '''2&nbsp;893''' |- | [[Sajjida Shah]] | 2000–2004 | align=center | 2 | align=center | '''100''' | [[Javeria Khan]] | 2008–2022 | align=center | 116 | align=center | '''2&nbsp;885''' | [[Nida Dar]] | 2010–hede | align=center | 160 | align=center | '''2&nbsp;091''' |- | [[Shaiza Khan]] | 1998–2004 | align=center | 3 | align=center | '''{{0}}69''' | [[Sidra Amin]] | 2011–hede | align=center | {{0}}84 | align=center | '''2&nbsp;409''' | [[Javeria Khan]] | 2009–2023 | align=center | 112 | align=center | '''2&nbsp;018''' |- | [[Khursheed Jabeen]] | 2000–2004 | align=center | 2 | align=center | '''{{0}}46''' | [[Nida Dar]] | 2010–2024 | align=center | 112 | align=center | '''1&nbsp;690''' | [[Muneeba Ali]] | 2016–hede | align=center | {{0}}80 | align=center | '''1&nbsp;443''' |- | [[Zehmarad Afzal]] | 2000–2000 | align=center | 1 | align=center | '''{{0}}45''' | [[Sana Mir]] | 2005–2019 | align=center | 120 | align=center | '''1&nbsp;630''' | [[Aliya Riaz]] | 2014–hede | align=center | 102 | align=center | '''1&nbsp;202''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Oktober 2025</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/batting-most-runs-career/pakistan-women-3022/women-s-test-matches-8 |title=Records / Pakistan Women / Women’s Test Matches / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Oktober 2025</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/batting-most-runs-career/pakistan-women-3022/women-s-one-day-internationals-9 |title=Records / Pakistan Women / Women’s One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Oktober 2025</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/batting-most-runs-career/pakistan-women-3022/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Records / Pakistan Women / Women’s Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |Toets ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | Toetse ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Shaiza Khan]] | 1998–2004 | align=center | 3 | align=center | '''19''' | [[Sana Mir]] | 2005–2019 | align=center | 120 | align=center | '''151''' | [[Nida Dar]] | 2010–hede | align=center | 160 | align=center | '''144''' |- | [[Nazia Nazir]] | 1998–2004 | align=center | 3 | align=center | '''{{0}}7''' | [[Nashra Sandhu]] | 2017–hede | align=center | {{0}}82 | align=center | '''111''' | [[Sana Mir]] | 2009–2019 | align=center | 106 | align=center | '''{{0}}89''' |- | [[Sharmeen Khan]] | 1998–2000 | align=center | 2 | align=center | '''{{0}}5''' | [[Nida Dar]] | 2010–2024 | align=center | 112 | align=center | '''108''' | [[Nashra Sandhu]] | 2017–hede | align=center | {{0}}69 | align=center | '''{{0}}66''' |- | [[Urooj Mumtaz]] | 2004–2004 | align=center | 1 | align=center | '''{{0}}2''' | [[Sadia Yousuf]] | 2008–2017 | align=center | {{0}}59 | align=center | '''{{0}}78''' | [[Sadia Iqbal]] | 2019–hede | align=center | {{0}}50 | align=center | '''{{0}}62''' |- | [[Kiran Baluch]] | 1998–2004 | align=center | 3 | align=center | '''{{0}}2''' | [[Fatima Sana]] | 2019–hede | align=center | {{0}}56 | align=center | '''{{0}}73''' | [[Anam Amin]] | 2014–2022 | align=center | {{0}}65 | align=center | '''{{0}}61''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Oktober 2025</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/bowling-most-wickets-career/pakistan-women-3022/women-s-test-matches-8 |title=Records / Pakistan Women / Women’s Test Matches / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Oktober 2025</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/bowling-most-wickets-career/pakistan-women-3022/women-s-one-day-internationals-9 |title=Records / Pakistan Women / Women’s One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Oktober 2025</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/bowling-most-wickets-career/pakistan-women-3022/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Records / Pakistan Women / Women’s Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was een speler reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Pakistan tydens ’n toetswedstryd, tien tydens ’n EDI en agt tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | Toets<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/individual-list-captains/pakistan-women-3022/women-s-test-matches-8 |title=Records / Pakistan Women / Women’s Test Matches / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> ! colspan="2" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/individual-list-captains/pakistan-women-3022/women-s-one-day-internationals-9 |title=Records / Pakistan Women / Women’s One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/individual-list-captains/pakistan-women-3022/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Records / Pakistan Women / Women’s Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Shaiza Khan | 1998–2004 | Shaiza Khan | 1997–2004 | Sana Mir | 2009–2016 |- | 2 | | | Sadia Butt | 2003 | Sania Khan | 2010 |- | 3 | | | Sana Javed | 2005–2006 | Bismah Maroof | 2013–2023 |- | 4 | | | Urooj Mumtaz | 2006–2009 | Javeria Khan | 2018–2021 |- | 5 | | | Sana Mir | 2009–2017 | Aliya Riaz | 2021 |- | 6 | | | Bismah Maroof | 2013–2023 | Nida Dar | 2023–2024 |- | 7 | | | Javeria Khan | 2018–2021 | Muneeba Ali | 2021 |- | 8 | | | Sidra Nawaz | 2021 | '''Fatima Sana''' | 2024–hede |- | 9 | | | Nida Dar | 2023–2024 | | |- | 10 | | | '''Fatima Sana''' | 2023–hede | | |} == Rekords == === Toetsrekord teen ander lande === {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Gespeel !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |align="left"| {{Crv-IE}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Crv-LK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Crv-WI}} || 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''3''' || '''0''' || '''2''' || '''0''' || '''1''' || '''0,00''' || – |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met toets #151 op 30 Januarie – 1 Februarie 2025. Laaste keer hersien op 27 Oktober 2025.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-results-summary/pakistan-women-3022/women-s-test-matches-8 |title=Records / Pakistan Women / Women’s Test matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Februarie 2025 |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> |} === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Volle lede''' |- |align="left"| {{Crv-AU}} || 17 || 0 || 17 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Crv-BD}} || 17 || 8 || 8 || 1 || 0 || 47,05 || 20 Augustus 2012 |- |align="left"| {{Crv-EN}} || 16 || 0 || 13 || 0 || 3 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Crv-IE}} || 22 || 16 || 6 || 0 || 0 || 72,72 || 18 Februarie 2008 |- |align="left"| {{Crv-IN}} || 12 || 0 || 12 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Crv-NZ}} || 18 || 1 || 15 || 1 || 1 || 5,56 || 12 Desember 1997 |- |align="left"| {{Crv-LK}} || 34 || 11 || 22 || 0 || 1 || 32,35 || 21 April 2011 |- |align="left"| {{Crv-ZA}} || 32 || 6 || 24 || 1 || 1 || 18,75 || 24 November 2011 |- |align="left"| {{Crv-WI}} || 38 || 11 || 27 || 0 || 0 || 28,94 || 25 Maart 2004 |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Crv-DK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Japan}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Julie 2003 |- |align="left"| {{Crv-NL}} || 12 || 7 || 4 || 0 || 1 || 58,33 || 9 April 2001 |- |align="left"| {{Crv-XS}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 Julie 2003 |- |align="left"| {{Crv-TH}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 17 April 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Zimbabwe}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 27 November 2021 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''224''' || '''65''' || '''149''' || '''3''' || '''7''' || '''29,95''' || 12 Desember 1997 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #1516 op 26 Oktober 2025. Laaste keer hersien op 27 Oktober 2025. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-results-summary/pakistan-women-3022/women-s-one-day-internationals-9 |title=Records / Pakistan Women / Women’s ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Oktober 2025 |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> |} === Vrouekrieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 1973|1973]] || Nie in aanmerking nie |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 1978|1978]] || Nie in aanmerking nie |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 1982|1982]] || Nie in aanmerking nie |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 1988|1988]] || Nie in aanmerking nie |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 1993|1993]] || Nie in aanmerking nie |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 1997|1997]] || Groepfase |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2000|2000]] || Nie genooi nie |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2005|2005]] || Nie genooi nie |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2009|2009]] || Super Ses |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2013|2013]] || Groepfase |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2017|2017]] || Groepfase |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2022|2022]] || Groepfase |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|2025]] || Groepfase |- |[[Vrouekrieketwêreldbeker 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Volle lede''' |- |align="left"| {{Crv-AU}} || 16 || 0 || 14 || 0 || 2 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Crv-BD}} || 20 || 16 || 4 || 0 || 0 || 80,00 || 29 Augustus 2012 |- |align="left"| {{Crv-EN}} || 18 || 1 || 17 || 0 || 0 || 5,56 || 5 Julie 2013 |- |align="left"| {{Crv-IE}} || 22 || 16 || 6 || 0 || 0 || 72,72 || 28 Mei 2009 |- |align="left"| {{Crv-IN}} || 16 || 3 || 13 || 0 || 0 || 18,75 || 1 Oktober 2012 |- |align="left"| {{Crv-NZ}} || 12 || 2 || 10 || 0 || 0 || 16,67 || 3 Desember 2023 |- |align="left"| {{Crv-LK}} || 21 || 11 || 9 || 0 || 1 || 52,38 || 16 Januarie 2015 |- |align="left"| {{Crv-ZA}} || 24 || 11 || 13 || 0 || 0 || 45,83 || 19 Januarie 2014 |- |align="left"| {{Crv-WI}} || 22 || 4 || 15 || 3 || 0 || 18,18 || 10 September 2011 |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Barbados}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Maleisië}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 Junie 2018 |- |align="left"| {{Crv-NL}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 24 April 2011 |- |align="left"| {{vlagland|Nepal}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Julie 2024 |- |align="left"| {{Crv-TH}} || 3 || 1 || 1 || 0 || 1 || 33,33 || 3 Junie 2018 |- |align="left"| {{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 9 Oktober 2022 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''181''' || '''71''' || '''103''' || '''3''' || '''4''' || '''40,11''' || 28 Mei 2009 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #2545 op 26 Oktober 2025. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-results-summary/pakistan-women-3022/women-s-twenty20-internationals-10 |title=Records / Pakistan Women / Women’s Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Oktober 2025 |accessdate=27 Oktober 2025}}</ref> |} === T20I-vrouewêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2009|2009]] || Groepfase |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2010|2010]] || Groepfase |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2012|2012]] || Groepfase |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2014|2014]] || Groepfase |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2016|2016]] || Groepfase |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2018|2018]] || Groepfase |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2020|2020]] || Groepfase |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2024|2024]] || Groepfase |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2026|2026]] || ''gekwalifiseer'' |- |[[T20I-vrouewêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |} === Asiatiese Vrouebekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |2004 || Nie deelgeneem nie |- |2005–06 || Groepfase |- |2006 || Groepfase |- |2008 || Groepfase |- |2012 || Naaswenner |- |2016 || Naaswenner |- |2018 || Groepfase |- |2022 || Halfeindrondte |- |2024 || Halfeindrondte |} === Statebondspele === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |2024 || Groepfase |} === Asiatiese Spelerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |2010 || '''Kampioen''' |- |2014 || '''Kampioen''' |- |2022 || 4de plek |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Pakistanse nasionale krieketspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Pakistan women's national cricket team|Pakistanse nasionale vrouekrieketspan}} * {{en}} {{ur}} [https://www.pcb.com.pk/ Amptelike webwerf van die Pakistanse Krieketraad] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/pakistan-women-2971 Pakistan-vroue op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/pakistan-cricket-board Pakistan by die IKR] {{Nasionale vrouekrieketspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Pakistan]] [[Kategorie:Nasionale vrouekrieketspanne]] 6izg5cpv6jx8kyq9vkxkie2zjqk5hz8 0 458571 2889969 2883025 2026-04-04T13:47:58Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889969 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sarah Nurse.jpg|duimnael|Sarah Nurse in 2024.]] '''Sarah Nurse''' (gebore 4 Januarie 1995) is 'n [[Kanada|Kanadese]] professionele [[Yshokkie|yshokkiespeler]] en plaasvervangende kaptein vir die Vancouver Goldeneyes van die Professionele Vroue-hokkie-liga (PWHL) en Kanada se vroue-nasionale yshokkiespan. Sy het Olimpiese goud gewen by die 2022- winterspele. Sy het deelgeneem aan ses IIHF Wêreld Vroue-kampioenskappe, en drie goue medaljes (2021, 2022, 2024), twee silwer (2023, 2025) en een brons (2019) medalje gewen. Na 'n uitstaande universiteitsloopbaan met die Wisconsin Badgers, met vier Frozen Four- verskyning, het sy een seisoen met die Toronto Furies in die Kanadese Vroue-ystokkeyliga (CWHL) gespeel.Sy was 'n mede-stigter van die Professionele Vroue-ystokkeyspelersvereniging (PWHPA),waar sy op die raad gedien het, en het later by die PWHL se uitvoerende komitee vir die PWHL Players Association (PWHLPA) aangesluit met die bekendstelling van die PWHL in 2023. == Vroeë lewe == Nurse is in Burlington gebore en het in [[Hamilton, Ontario|Hamilton, Ontario,]] grootgeword. <ref name="teamcanada">{{Cite web|url=https://olympic.ca/team-canada/sarah-nurse/|title=Sarah Nurse|website=Team Canada – Official Olympic Team Website|access-date=January 30, 2026}}</ref> <ref name="pwhl-vancouver">{{Cite web|url=https://www.thepwhl.com/en/news/2025/june/05/pwhl-vancouver-signs-sarah-nurse-to-one-year-contract|title=PWHL Vancouver signs Sarah Nurse to one-year contract|date=June 5, 2025|website=[[Professional Women's Hockey League]]|access-date=January 30, 2026}}</ref> Sy is die oudste van drie kinders wat aan Michelle en Roger Nurse. <ref name="uw-roster">{{Cite web|url=https://uwbadgers.com/sports/womens-ice-hockey/roster/sarah-nurse/4259|title=Sarah Nurse – Women's Hockey – Wisconsin Badgers|website=[[University of Wisconsin–Madison]] Athletics|access-date=January 30, 2026}}</ref> Nurse het op driejarige ouderdom begin skaats en op vyfjarige ouderdom hokkie begin speel. <ref name="teamcanada" /> <ref name="uw-roster" /> Toe sy sewe jaar oud was, het sy gesien hoe die Kanadese vroue-hokkiespan, onder leiding van Hayley Wickenheiser, goud wen by die 2002 Winter Olimpiese Spele in Salt Lake City, en het vir haar familie gesê dat sy eendag self in die Olimpiese Spele sou speel. <ref name="teamcanada" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Nurse, Sarah}} [[Kategorie:Kanadese sportlui]] [[Kategorie:Yshokkiespelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1995]] 4gx9006bhp8ze8kk8yxffx3hdh5c9pf 0 459599 2890010 2889860 2026-04-04T18:00:05Z SpesBona 2720 Bygewerk, nog besig 2890010 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Tanzanië | beeld = Kenteken van die Tanzaniese nasionale krieketspan.png | byskrif = Kenteken van die Tanzaniese nasionale krieketspan | bynaam = ''The Cows'' | konferensie = [[Tanzaniese Krieketvereniging]] (TCA) | kaptein = [[Kassim Nassoro]] | afrigter = {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Salieg Nackerdien]], [[Imran Nackerdien]] | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 2001 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = | beste_edi-rang = | t20i-rang = 34ste | beste_t20i-rang = 30ste (op 17 November 2021) | eerste_wedstryd = 1 Desember 1951 {{vlagikoon|Tanganjika|1923}} Tanganjika t {{vlagikoon|Kenia|koloniaal}} [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] in [[Nairobi]] | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = | mees_onlangse_edi = | aantal_edis = | aantal_edis_vanjaar = | edi-rekord = | edi-rekord_vanjaar = | wb_verskynings = 0/14 | wb_eerste = | wb_beste = | wbk_verskynings = | wbk_eerste = | wbk_beste = | kt_verskynings = 0/10 | kt_eerste = | kt_beste = | eerste_t20i = t {{vlagland|Mosambiek}} op [[Rwandese Krieketstadion]], [[Kigali]]; 2 November 2021 | mees_onlangse_t20i = t {{vlagland|Sint Helena}} op [[Achimota Skool]], [[Accra]]; 28 Maart 2026 | aantal_t20is = 83 | aantal_t20is_vanjaar = 4 | t20i-rekord = 51/29 (61,45%)<br />(0 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 4/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 0/10 | eerste_wt20 = | beste_wt20 = | wt20k-verskynings = 3 | eerste_wt20k = 2021 | beste_wt20k = 4de plek (in 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = _tan_t20i24 | a_patroon_b = _tan_t20i24 | a_patroon_ra = _tan_t20i24 | a_patroon_broek = | a_linkerarm = 0B75D5 | a_liggaam = 0B75D5 | a_regterarm = 0B75D5 | a_broek = 0B75D5 | t_patroon_la = | t_patroon_b = | t_patroon_ra = | t_patroon_broek = | t_linkerarm = | t_liggaam = | t_regterarm = | t_broek = | a_titel = Lys A- en T20I-klere }} Die '''Tanzaniese nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Tanzania national cricket team''; [[Swahili]]: ''Timu ya kriketi ya Tanzanina''), met die bynaam “The Cows”, is die nasionale [[krieket]]span wat [[Tanzanië]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Tanzanië deur die [[Tanzaniese Krieketvereniging]] (''TCA'', van Engels: ''Tanzania Cricket Association''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'') beheer. Tanzanië is sedert 2001 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref name="IKR">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/88.html |title=Tanzania |publisher=Cricket Archive |accessdate=2 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210702002835/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/88.html |archive-date=2 Julie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], asook die assosiaatlede [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]], [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] is Tanzanië saam met [[Nigeriese nasionale krieketspan|Nigerië]] tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne. Krieket in die huidige Tanzanië is in 1914 vir die eerste keer op die eiland [[Zanzibar]] deur matrose en bemanningslede van die [[Britse Vloot]] gespeel en ná die Britse oorname van die vastelandse [[Tanganjika]] het krieket ook daar begin versprei. Hulle het egter eers van die vroeë 1950’s af gereeld teen ander spanne begin speel<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/367/Other_Matches.html |titel=Other matches played by Uganda |publisher=Cricket Archive |accessdate=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122051855/https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/367/Other_Matches.html |archive-date=22 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en gereeld reekse teen die plaaslike mededingers Kenia en Uganda beslis.<ref name="KenHist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=History of Kenyan cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van 1966 af het Tanzanië spelers beskikbaar gestel vir die gesamentlike [[Oos-Afrikaanse krieketspan|Oos-Afrikaanse span]] wat in 1989 die Oos- en Sentraal-Afrikaanse span geword het; as Oos-Afrika het hulle aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deelgeneem. In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Tanzanië ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tanzanië is tans (April 2026) 34ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 April 2026 |accessdate=3 April 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Tanzaniese Krieketvereniging}} Die Tanzaniese Krieketvereniging (Engels: ''Tanzania Cricket Association'', TCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'') is in 1961 gestig as die Tanganjikaanse Krieketvereniging (Engels: ''Tanganyika Cricket Association'', TCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanganyika'') gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Tanzanië.<ref name="TCA">{{en}} {{cite web |url=http://tanzaniacricket.com/about.php |title=History of TCA |publisher=[[Tanzaniese Krieketvereniging]] |accessdate=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924192344/http://tanzaniacricket.com/about.php |archive-date=24 September 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2001 het hulle as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit.<ref name="IKR" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/tanzania-cricket-association |title=Tanzania Cricket Association |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=3 April 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hulle by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=3 April 2026}}</ref> Die Tanzaniese Krieketvereniging bestuur al die Tanzanië-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die TCA verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Tanzaniese span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Tanzanië oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=3 April 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === Britse koloniste het krieket aan die einde van die 19de eeu na die huidige Tanzanië gebring en die spel is vir die eerste keer deur matrose en bemanningslede van die [[Britse Vloot]] in die destydse [[Zanzibar|Sultanaat Zanzibar]] gespeel. In 1890 is die eerste gedokumenteerde wedstryd op die eiland Zanzibar tussen Britse setlaars en lede van die Britse Vloot beslis.<ref name="TCA" /> Ná die Britse oorname van die voormalige [[Duits-Oos-Afrika]] tydens die [[Oos-Afrika-veldtog]] as die [[Volkebond]]mandaat [[Tanganjika]] in 1919 het die spel ook op die vasteland begin versprei.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan">{{en}} {{cite book |author=Roy Morgan |title=The Encyclopedia of World Cricket |publisher=SportsBooks Ltd |date=2007 |isbn=978-1-899807-51-2}}</ref> Aan die begin was krieket veral langs die kus en op die eiland Zanzibar gevestig met vername ontwikkelinge in [[Dar-es-Salaam]].<ref name="TCA" /> Die bevolking van die [[Indiese subkontinent]] het die spel spoedig opgeneem en hulle het teen die 1930’s die meeste spelers gestel, met ’n aansienlike Europese minderheid.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> === Oos-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos-Afrikaanse krieketspan}} [[Lêer:ECACC.jpg|duimnael|Vlag van die Oos-Afrikaanse nasionale krieketspan, later Oos- en Sentraal-Afrika]] [[Lêer:Tanganyika cricket team, early 1960s.jpg|duimnael|Die Tanganjikaanse krieketspan nadat hulle die driehoekige toernooi teen Kenia en Uganda in die vroeë 1960’s gewen het]] In 1951 is die Oos-Afrikaanse Krieketkonferensie (Engels: ''East Africa Cricket Conference'', EACC; later die Oos- en Sentraal-Afrikaanse Krieketkonferensie, ''East and Central Africa Cricket Conference'', ECACC) gestig as die beheerliggaam van krieket in die streek. Hulle het toesig gehou oor die interkoloniale wedstryde tussen die drie stigtingslede [[Kenia]], [[Uganda]] en Tanganjika.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=361}}</ref> Later in dieselfde jaar het ’n saamgestelde Oos-Afrikaanse span [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Rhodesië]] gehuisves.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=359}}</ref> In 1951 het ’n Tanganjikaanse span vir die eerste keer in ’n driehoekige toernooi teen [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] hul eerste internasionale wedstryde gespeel. Een jaar later is Tanganjika deur Uganda met vyf paaltjies geklop. Ongereelde wedstryde teen Kenia en Uganda is dwarsdeur die 1950’s gespeel<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> en Zanzibar het van 1956 af ook teen Uganda gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1956_TZN_Uganda_in_Zanzibar_1956.html |title=Uganda in Zanzibar 1956 |publisher=Cricket Archive |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135352/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1956_TZN_Uganda_in_Zanzibar_1956.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Oos-Afrika se volgende gedokumenteerde wedstryd was in 1956 teen ’n besoekende [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistanse span]]. Onder die kapteinskap van [[Denis Dawson]] (die broer van die [[Suid-Afrika]]anse [[Toetskrieket|toetsspeler]] [[Ossie Dawson]]) het die Oos-Afrikane die driedaagse wedstryd met agt paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |title=East Africa v Pakistan Cricket Writers' XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=1 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501140259/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137490.html |archive-date=1 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die volgende jaar is die Oos-Afrikane deur die besoekende Sunder-krieketklub met nege paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |title=East Africa v Sunder Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=13 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113230148/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137632.html |archive-date=13 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1958 het ’n Suid-Afrikaanse span met spelers van ’n nie-Europese herkoms na die streek getoer en een wedstryd teen Oos-Afrika in [[Nairobi]] gespeel. Onder hul kaptein [[Malcolm Ronaldson]], ’n voormalige [[Eersterangse krieket|eersterangse]] speler vir die Oostelike Provinsie, is Oos-Afrika in dié wedstryd deur die Suid-Afrikane met sewe paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |title=East Africa v South African Non-Europeans |publisher=Cricket Archive |accessdate=19 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119001810/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/97/97177.html |archive-date=19 November 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná Tanganjika se onafhanklikwording in 1961 is die beheerliggaam Tanganjikaanse Krieketvereniging (Engels: ''Tanganyika Cricket Association'', TCA; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanganyika'') gestig en ná die vereniging van Tanganjika met [[Zanzibar]] in 1964 is dit in Tanzaniese Krieketvereniging (TCA, van Engels: ''Tanzania Cricket Association''; Swahili: ''Shirikisho la Kriketi Tanzania'') hernoem.<ref name="TCA" /> Ander teenstanders het ook na Tanganjika begin toer, waaronder die [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) in 1957<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137559.html |title=Scorecard of Tanganyika v MCC, 28 December 1957 |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210132/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/137/137559.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en 1963,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1963-64_TZN_Marylebone_Cricket_Club_in_East_Africa_1963-64.html |title=MCC in East Africa 1963/64 |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018133805/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1963-64_TZN_Marylebone_Cricket_Club_in_East_Africa_1963-64.html |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> asook in 1958 ’n Suid-Afrikaanse nie-Europese span (wat ook teen Zanzibar gespeel het)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1958-59_TZN_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |title=South African Non-Europeans in East Africa 1958/59 |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018133817/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1958-59_TZN_South_African_Non-Europeans_in_East_Africa_1958-59.html |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in 1964 ’n [[Pakistan International Airlines]]-span.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1964_TZN_Pakistan_International_Airlines_in_East_Africa_1964.html |title=Pakistan International Airlines in East Africa 1964 |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018133829/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/1964_TZN_Pakistan_International_Airlines_in_East_Africa_1964.html |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die 1960’s het Oos-Afrika verskeie toerende spanne ontmoet. In 1962 het hulle twee wedstryde teen die [[Britse Statebond|Statebond]] se krieketspan gespeel. In die eerste wedstryd in Nairobi (10 tot 12 Februarie 1962) is die Oos-Afrikane met 20 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124602/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138031.html |archive-date=7 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié wedstryd word veral onthou vir ’n vinnige honderdtal deur [[Basil D'Oliveira]] in die Statebondspan se tweede beurt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19620213.2.154 |title=D'Oliviera Hits Out |publisher=[[The Press]] |date=13 Februarie 1962 |volume=CI |issue=29746 |page=15 |accessdate=3 April 2026}}</ref> In die tweede wedstryd in Oktober, ook in Nairobi, het die Statebondspan Oos-Afrika met 118 lopies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19621003.2.186 |title=Century |publisher=[[The Press]] |date=3 Oktober 1962 |volume=CI |issue=29943 |page=19 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Die besoekende MKK het in 1963/64 drie wedstryde in Uganda gespeel, een in Tanganjika en sewe in Kenia. Een van dié wedstryde teen die Oos-Afrikaanse span in [[Kampala]] het die MKK met ’n beurt en 71 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |title=East African Invitation XI v Marylebone Cricket Club |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309234743/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/26/26461.html |archive-date=9 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 het Oos-Afrika by die Internasionale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) as ’n assosiaatlid aangesluit.<ref name="EACA">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |title=East Africa |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190225/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/10.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Zambië by die jaarlikse toernooi aangesluit, wat daarmee ’n vierhoekige toernooi geword het. In Augustus 1967 het die besoekende [[Indiese nasionale krieketspan|Indiërs]] teen Uganda met ses paaltjies en een driedaagse eersterangse wedstryd teen Oos-Afrika met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |title=East Africa v Indians |publisher=Cricket Archive |accessdate=26 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126072238/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/29/29058.html |archive-date=26 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1968 het ’n internasionale span van Engelse eersterangse spelers in ’n driedaagse wedstryd teen Oos-Afrika in Nairobi onbeslis gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |title=East Africa v International XI |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104040238/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/138/138843.html |archive-date=4 Januarie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie en Julie 1972 het Oos-Afrika [[Engeland]] vir 18 wedstryde teen plaaslike spanne besoek en ’n oorwinning oor Noord-Wallis aangeteken. Geen van dié wedstryde het eersterangse status geniet nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |title=North Wales v East Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105160434/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/32/32623.html |archive-date=5 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die MKK het in 1973/74 weer Oos-Afrika besoek. In Desember 1973 het hulle twee wedstryde in [[Zambië]] gespeel, gevolg deur nog twee in Tanzanië en toe vier in Kenia. Hul enigste wedstryd teen die volle Oos-Afrikaanse span, wat oor eersterangse status beskik het, is deur die MKK met 237 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1973-74/MCC_IN_EA/MCC_EA_18-20JAN1974.html |title=Marylebone Cricket Club in East Africa, 1973/74 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 April 2026}}</ref> Ná die nasionalisering van baie besighede in die 1970’s het baie [[Indië]]rs en [[Verenigde Koninkryk|Britte]] die land begin verlaat.<ref name="TCA" /> Krieketspelers soos [[John Solanky]], wat vir [[Glamorgan]] gespel het, was onder diegene wat die land verlaat het, waarna die krieketvlakke agteruitgegaan het. Die veelsydige Solanky het die bekendste krieketuitvoer van Tanzanië geword en gedurende sy vier jaar vir Glamorgan (1972–1976) 275 paaltjies geneem en 3&nbsp;508 lopies in [[Eersterangse krieket|eersterangse]] en Lys A-krieket aangeteken.<ref name="Emerging Cricket">{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/how-success-of-the-womens-team-is-driving-cricket-growth-in-tanzania/ |title=How Success of the Women’s Team is Driving Cricket Growth in Tanzania |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=27 Julie 2022 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Sedert die 1970’s het die Tanzaniese Krieketvereniging daarop gefokus om die spel onder Afrikane te vestig en die nasionale span bevat nou tussen 20 en 25% Afrikaspelers. Die nasionale span se vermoë het in die middel-1990’s toegeneem, toe hulle twee Afrikatoernooie in 1994 en 1995 as naaswenner afgesluit het, waarna hul vlak in die laat 1990’s effens afgeneem het.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> Oos-Afrika is genooi om aan die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] deel te neem. Hulle was naas [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] een van twee nietoetspanne wat vir dié toernooi genooi is.<ref name="WC75">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |title=World Cup 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001192305/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1975_ENG_Prudential_World_Cup_1975.html |archive-date=1 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kenia het die helfte van die span se 14 spelers gestel.<ref name="Hist">{{en}} {{cite web |url=http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |title=A history of Kenyan cricket |publisher=Friends of Kenya Cricket |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724174301/http://www.friendsofkenyacricket.org.uk/know.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Praful Mehta]] en [[Shiraz Sumar]] was die enigste twee Tanzaniese krieketspelers wat vir die Oos-Afrikanse span verskyn het.<ref name="Emerging Cricket" /> Voor dié toernooi is die span se deelname egter bevraagteken, nadat Tanzanië gedreig het sy spelers te verbied om na Engeland te toer in protes teen die [[Britse en Ierse Leeus]]-[[rugby]]span se toer na Suid-Afrika onder [[apartheid]] in 1974.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19740726.2.161 |title=N.Z. cricketers to play E. Africa |publisher=[[The Press]] |date=26 Julie 1974 |volume=CXIV |issue=33596 |page=20 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Die insluiting van Oos-Afrika is as ’n belangrike stap vir die toernooi beskou, aangesien die deelname van ’n Afrikaspan as nodig geag is om van dit ’n ware wêreldbekertoernooi te maak. Die twee sterkste krieketlande in Afrika, [[Suid-Afrika]] en [[Rhodesië]], het hul spelers op grond van ras gekeur en is uitgesluit as deel van die sportboikot teen Suid-Afrika, waarvolgens Oos-Afrika as Afrikaverteenwoordiger deelgeneem het. Ná opwarmingswedstryde teen [[Somerset]], [[Wallis]], Glamorgan en verskeie ander klubspanne, het hulle in die eerste rondte teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], Indië en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] gespeel, maar al drie sy wedstryde verloor.<ref name="WC75" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC75_HISTORY.html |title=West Indies victory heralds a new era |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Cozier |accessdate=3 April 2026}}</ref> Die krieketwêreldbekertoernooi is opgevolg deur ’n eersterangse wedstryd teen Sri Lanka op die [[County Ground, Taunton|County Ground]] in [[Taunton]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |title=Scorecard of East Africa v Sri Lanka match, 23 June 1975 |publisher=Cricket Archive |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190322/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/35/35269.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1978 het die Minor Counties Krieketvereniging Kenia besoek vir sewe wedstryde, waaronder twee teen Oos-Afrika. Die eerste wedstryd met 60 boulbeurte het die Minor Counties met agt paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=11 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311041401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115799.html |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Beplande driedaagse wedstryd is afgelas sonder dat ’n bal geboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |title=East Africa Cricket Conference v Minor Counties |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007084742/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/115/115800.html |archive-date=7 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Oos-Afrika het aan die IKR-trofeë in 1979,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT79/ |title=ICC Trophy, 1979: England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 April 2026}}</ref> 1982<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT82/ |title=ICC Trophy, 1982: England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 April 2026}}</ref> en 1986 deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT86/ |title=1986 ICC Trophy in England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 April 2026}}</ref> maar hulle kon nie vir die [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] kwalifiseer nie. Die jaarlikse toernooi teen Kenia en Tanganjika is voortgesit, hoewel Kenia in 1981 van die Oos-Afrikaanse span weggebreek het en voorts deur sy eie nasionale span verteenwoordig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |title=Kenya |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204190440/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/16.html |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1966 is die driehoekige toernooi in ’n vierhoekige omskep, nadat Zambië aangesluit het. Tot in 1980 kon Tanzanië dié toernooi slegs een keer wen.<ref name="KenHist" /> === Oos- en Sentraal-Afrikaanse span === {{Hoofartikel|Oos- en Sentraal-Afrikaanse krieketspan}} In 1989 het die Oos-Afrikaanse span homself aan die IKR onttrek<ref name="EACA" /> en is in dieselfde jaar met die Oos- en Sentraal-Afrikaanse krieketspan vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/96.html |title=East and Central Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303190613/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/96.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié nuwe span was ’n gesamentlike span van [[Malawi]], Tanzanië, Uganda en Zambië, en hulle het in 1990 vir die eerste keer aan die IKR-trofee deelgeneem, en daarna in 1994, 1997 en 2001, maar hulle kon nie vir die krieketwêreldbekertoernooie in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/EastandCentralAfrica/Icct/Icct_List.html |title=ICC Trophy matches played by East and Central Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009034616/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/EastandCentralAfrica/Icct/Icct_List.html |archive-date=9 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === IKR-lidmaatskap === Net ná die IKR-trofee 2001 het Tanzanië homself aan die Oos- en Sentraal-Afrikaanse span onttrek en op sy eie as ’n assosiaatlid by die IKR aangesluit<ref name="TCA" /> wat met nuwe geleenthede vir die Tanzaniese krieket gepaard gegaan het. Die nasionale span het tydens die Afrikabeker 2002 sy eerste wedstryde gespeel<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> maar al vier sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |title=2002 Africa Cup |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=20 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320165034/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |archive-date=20 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Afrikakrieketvereniging Kampioenskap 2004, wat as ’n kwalifisering vir die IKR-trofee 2005 en daarmee vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] gedien het, het Tanzanië verbeter, hoewel hulle dié toernooi steeds laaste afgesluit het, maar die gasheer Zambië in die laaste wedstryd kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |title=African qualifying for the 2005 ICC Trophy |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=4 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104231113/http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |archive-date=4 Januarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Twee jaar later het die Tanzaniërs nog beter gevaar, toe hulle afdeling twee van die Wêreldkrieketliga Afrikastreek, ’n tweedevlaktoernooi onder die Wêreldkrieketliga, gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |title=Points Table for ICC World Cricket League Africa Region Division Two 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104162401/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |archive-date=4 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee het Tanzanië afdeling drie van die Wêreldkrieketliga 2007–09 in [[Darwin]] gehaal. Tanzanië is in Groep B deur beide die Kaaimanseilande en Uganda geklop, waarna hulle slegs een oorwinning oor [[Hongkongse nasionale krieketspan|Hongkong]] kon aanteken. In die uitspeelwedstryd het hulle weer vir Hongkong ontmoet, maar hulle is dié keer verslaan, waarmee die span na afdeling vier gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000046/004698.shtml |title=Uganda lift Division Three title |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=2 Junie 2007 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170417/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000046/004698.shtml |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2008 het Tanzanië die Wêreldkrieketliga 2007–09 se afdeling vier vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]] gehuisves. Die gasheer het in die uitspeelwedstryd om die derde plek teen [[Italiaanse nasionale krieketspan|Italië]] vasgeval en daarmee vir die daaropvolgende Wêreldkrieketliga 2009–14 in dié afdeling aangebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-four-2008-09-353166/tanzania-vs-italy-3rd-place-playoff-369441/match-report |title=Afghanistan claim another title |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Oktober 2008 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Dit is in 2010 in Italië beslis en was deel van die [[Krieketwêreldbeker 2015]]-kwalifisering, waar hulle weer in die vierde plek geëindig en daarmee in die Wêreldkrieketliga 2012 in die afdeling vier gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-four-2010-467028/nepal-vs-tanzania-3rd-place-play-off-467094/match-report |title=Cush century takes USA to title triumph |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Augustus 2010 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Tydens die in Maleisië besliste afdeling vier 2012 het die Tanzaniërs die sesde plek behaal, nadat hulle in die uitspeelwedstryd deur die gasheer geklop en na die Wêreldkrieketliga 2012–18 se afdeling vyf gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-four-2012-571057/malaysia-vs-tanzania-5th-place-playoff-576419/match-report |title=Nepal crush USA in the final |publisher=ESPNcricinfo |date=10 September 2012 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Dit is ook in Maleisië aangebied en was deel van die [[Krieketwêreldbeker 2019]]-kwalifisering. Tanzanië het in die wedstryd om die derde plek [[Nigeriese nasionale krieketspan|Nigerië]] verslaan en daarmee in 2016 in dié afdeling aangebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-five-2013-14-722647/nigeria-vs-tanzania-3rd-place-play-off-722687/match-report |title=Jersey win WCL Division Five |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Maart 2014 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Dit het die Tanzaniërs slegs in die vyfde plek afgesluit, waarna hulle die Wêreldkrieketliga 2017–19 in die Afrikakwalifisering 2017 begin het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-five-2016-979781/nigeria-vs-tanzania-5th-place-playoff-979841/match-report |title=Jersey bowlers tie down Oman to take Division Five title |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=29 Mei 2016 |accessdate=3 April 2026}}</ref> In 2012 het die Tanzaniërs versuim om die [[T20I-wêreldbeker]]kwalifisering te haal, waarmee hulle ook die [[T20I-wêreldbeker 2012]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-africa-division-two-t20-championship-nigeria-win-africa-division-two-t20-tournament-515832 |title=Nigeria win Africa Division Two T20 tournament |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Mei 2011 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Tanzanië het ook nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2013 gehaal nie, waarmee hulle versuim het om vir die [[T20I-wêreldbeker 2014]] te kwalifiseer. In die daaropvolgende kwalifiseringsfase het hulle nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2015 vir die [[T20I-wêreldbeker 2016]] gehaal nie. Tydens die Afrikakwalifisering 2017 vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] het die span die derde plek behaal en daarmee die afdeling vyf 2017 misgeloop. In April 2018 het die wêreldbeheerliggaam IKR aan al sy lede volle T20I-status toegeken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] tussen Tanzanië en ander IKR-lede sedert 1 Januarie 2019 as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status" /> Tanzanië het aan die [[T20I-wêreldbeker 2021]] se Afrikakwalifisering 2019 deelgeneem, maar hulle is reeds in die plaaslike kwalifisering uitgeskakel. Op 2 November 2021 het Tanzanië tydens die Afrikakwalifisering 2021 in [[Kigali]] teen Botswana in sy eerste T20I-wedstryd gespeel en met sewe paaltjies gewen. Die span het die plaaslike kwalifisering gehaal, maar hulle is uitgeskakel en het daarmee die [[T20I-wêreldbeker 2022]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2021/articles/000014/001489.shtml |title=The Andrew Nixon Column: 21 November |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |accessdate=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121114017/https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2021/articles/000014/001489.shtml |archive-date=21 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Tanzanië in die eindstryd van die Afrika T20I-beker met agt paaltjies teen Uganda vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/news/uganda-win-aca-africa-t20-cup-after-shah-blitz/ |title=Uganda win ACA Africa T20 Cup after Shah blitz |publisher=Emerging Cricket |author=Tom Grunshaw |date=26 September 2022 |accessdate=3 April 2026}}</ref> In Desember 2022 het die Tanzaniërs die Oos-Afrikaanse T20I-reeks as naaswenner na Uganda en voor Rwanda afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000016/001603.shtml |title=Uganda win mammoth tri-series in Rwanda |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=24 Desember 2022 |accessdate=24 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224104823/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000016/001603.shtml |archive-date=24 Desember 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 2023 sou hulle aan die Kontinentbeker T20I Afrika 2023 deelgeneem het, maar hulle het aan dié toernooi onttrek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/amp/cricket-news/africa-t20-continent-cup-2023-schedule-full-fixtures-list-and-match-timings |title=Africa T20 Continent Cup 2023 schedule: Full fixtures list and match timings |publisher=Wisden |date=8 Junie 2023 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Twee maande later het Tanzanië tydens die Oos-Afrikaanse T20I-beker 2023 die tweede plek ná Uganda en voor Rwanda behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://kawowo.com/2023/08/31/cricket-cranes-retain-east-africa-t20-cup-in-kigali/ |title=Cricket Cranes retain East Africa T20 Cup in Kigali |publisher=Kawowo |date=31 Augustus 2023 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Tydens die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het Tanzanië die Afrikakwalifisering gehaal, maar hulle het versuim om vir die hooftoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937 |title=Namibia seal their spot in 2024 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 November 2023 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] het die Tanzaniërs die vierde plek behaal en daarmee die hooftoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Tydens die Uitdaagliga-uitspeelrondte 2024 het Tanzanië die Uitdaagliga 2023–2026 gehaal. Daar het die span egter versuim om vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ippmedia.co.tz/the-guardian/sports/cricket/read/tanzania-misses-out-on-qualification-for-cwc-qualifier-play-off-2025-02-16-184055 |title=Tanzania misses out on qualification for CWC Qualifier Play-off |publisher=IPP Media |author=Japhet Kazenga |date=17 Februarie 2025 |accessdate=3 April 2026}}</ref> In 2026 het hulle tydens die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2028]] die Afrikakwalifisering gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://dailynews.co.tz/tanzania-cruise-into-t20-world-cup-qualifiers/ |title=Tanzania cruise into T20 World Cup qualifiers |publisher=Daily News |author=Mbonile Burton |date=31 Maart 2026 |accessdate=3 April 2026}}</ref> In die wedstryd teen die Seychelle het [[Ivan Selemani]] die eerste Tanzaniese kolwer geword wat ’n T20I-honderdtal aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/batting-most-runs-innings/tanzania-211/twenty20-internationals-3 |title=High scores for Tanzania in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 April 2026}}</ref> Voorheen het die o/19-nasionale span vir die eerste keer vir ’n [[O/19-krieketwêreldbeker|krieketwêreldbekertoernooi]] gekwalifiseer en tydens die 2026-toernooi in [[Namibië]] en [[Zimbabwe]] sy eerste verskyning gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://dailynews.co.tz/heroic-u-19-cricket-team-return-home-after-world-cup-qualification/ |title=Heroic U-19 Cricket Team return home after World Cup qualification |publisher=Daily News |author=Elkana Kuhenga |date=8 April 2025 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Die o/19-span het grootliks uit inheemse Tanzaniërs en drie spelers met ’n Indiese herkoms bestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/we-want-tanzania-to-be-one-of-the-leading-associate-sides-in-cricket-states-tca-chairman-sreekumar/ |title=“We want Tanzania to be one of the leading Associate sides in cricket” states TCA Chairman Sreekumar |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=20 April 2025 |accessdate=3 April 2026}}</ref> == Kleure == In T20I-krieket dra Tanzanië blou truie met ’n swart kleuraksent, ’n swart V-halslyn en blou broeke. Veldspelers dra ’n blou bofbalpet of ’n blou sonhoed. Die kolwers se helms is ook blou geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''Tanzania'' verskyn op die middel van die trui. Die Tanzaniese nasionale krieketspan se bynaam is ''The Cows''.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.topendsports.com/sport/cricket/team-nicknames.htm |title=Cricket Team Nicknames |publisher=Topend Sports |date=November 2017 |accessdate=3 April 2026}}</ref> Die Tanzaniese Krieketvereniging se kenteken toon ’n [[Masai-kameelperd]], die nasionale dier van die land.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Adam Scott Kennedy, Vicki Kennedy |title=Animals of the Serengeti, and Ngorongoro Conservation Area |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, New Jersey |date=2014 |isbn=978-1-4008-5138-6 |oclc=873760148}}</ref> == Tuisstadions == {{Location map+ |Tanzanië |caption=Ligging van Tanzaniese krieketstadions |places= {{location map~|Tanzanië|label=<small>[[Annadil Burhani Ground]]</small>|position=top|lat=-6.8094|long=39.28288}} {{location map~|Tanzanië|label=<small>[[Gymkhana Klubveld, Dar-es-Salaam|Gymkhana]]</small>|position=left|lat=-6.8084|long=39.2904}} {{location map~|Tanzanië|label=<small>[[Universiteit van Dar-es-Salaam Ground|Universiteit van Dar-es-Salaam]]</small>|position=bottom|lat=-6.776012|long=39.178326}} }} Tanzanië beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Tanzaniese nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Tanzanië: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Annadil Burhani Ground]] | [[Dar-es-Salaam]] | 31 Oktober 2022 |- | 2 | [[Gymkhana Klubveld, Dar-es-Salaam|Gymkhana]] | Dar-es-Salaam | 21 September 2024 |- | 3 | [[Universiteit van Dar-es-Salaam Ground|Universiteit van Dar-es-Salaam]] | Dar-es-Salaam | 21 September 2024 |} == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 35 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Tanzanië gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Tanzaniese span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- | [[Ivan Selemani]] | 2021–hede | align=center | 68 | align=center | '''1&nbsp;640''' |- | [[Abhik Patwa]] | 2021–2025 | align=center | 57 | align=center | '''1&nbsp;387''' |- | [[Amal Rajeevan]] | 2022–2025 | align=center | 55 | align=center | '''1&nbsp;063''' |- | [[Kassim Nassoro]] | 2021–hede | align=center | 79 | align=center | '''{{0}}913''' |- | [[Omary Kitunda]] | 2021–hede | align=center | 59 | align=center | '''{{0}}559''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 1 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=211;type=team |title=Records / Tanzania / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 April 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Ally Kimote]] | 2021–hede | align=center | 81 | align=center | '''90''' |- | [[Yalinde Nkanya]] | 2022–hede | align=center | 55 | align=center | '''71''' |- | [[SanjayKumar Thakor]] | 2021–2024 | align=center | 58 | align=center | '''65''' |- | [[Salum Jumbe]] | 2021–hede | align=center | 66 | align=center | '''65''' |- | [[Kassim Nassoro]] | 2021–hede | align=center | 79 | align=center | '''51''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 1 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=211;type=team |title=Records / Tanzania / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 April 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was vier spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Tanzanië tydens ’n T20I-wedstryd.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3"| T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=211;type=team |title=Records / Tanzania / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 April 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Abhik Patwa | 2021–2025 |- | 2 | '''Kassim Nassoro''' | 2022–hede |- | 3 | Salum Jumbe | 2024 |- | 4 | Laksh Bakrania | 2025 |} == Rekords == === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || ''Sien {{Cr-OA}}'' |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || Nie gekwalifiseer nie |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Bahrein}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 0 || 50,00 || 8 Julie 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Duitsland}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 12 Julie 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Eswatini}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 6 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 6 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 4 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Kameroen}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 6 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 0 || 40,00 || 17 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Koeweit}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Lesotho}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 September 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 September 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Maleisië}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Mali}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 September 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 2 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NG}} || 5 || 3 || 1 || 0 || 1 || 75,00 || 17 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 18 || 16 || 2 || 0 || 0 || 88,89 || 31 Oktober 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Sierra Leone}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 3 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 17 || 3 || 12 || 0 || 2 || 20,00 || 19 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Vanuatu}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''83''' || '''51''' || '''29''' || '''0''' || '''3''' || '''61,45''' || 2 November 2021 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3792 op 28 Maart 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=34;type=team |title=Records / Uganda / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Maart 2026 |accessdate=3 April 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Tanzania national cricket team|Tanzaniese nasionale krieketspan}} * {{en}} {{sw}} [http://www.tanzaniacricket.com/ Amptelike webwerf van die Tanzaniese Krieketvereniging] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/tanzania-160 Tanzanië op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/tanzania-cricket-association Tanzanië by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Tanzanië]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] gg6nrca69ccxy2ynmxlordkfmfi41lh 0 459816 2890084 2889873 2026-04-04T23:50:05Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890084 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Swede | vollenaam = Sweedse nasionale sokkerspan | bynaam = ''Blågult'' (Die Blou en Geel) | stigting = 1904 | stadion = Strawberry Arena, [[Solna]] | voorsitter = | afrigter = {{vlagikoon|ENG}} [[Graham Potter]] | kaptein = Victor Lindelöf | konfederasie = [[UEFA]] | patroon_la1 = _swe26h | patroon_b1 = _swe26hA | patroon_ra1 = _swe26h | patroon_sh1 = _swe26h | patroon_so1 = _swe26hl | linkerarm1 = FFF200 | liggaam1 = FFF200 | regterarm1 = FFF200 | broek1 = 00008B | kouse1 = FFF200 | patroon_la2 = _swe26a | patroon_b2 = _swe26a | patroon_ra2 = _swe26a | patroon_sh2 = _swe26a | patroon_so2 = _swe26al | linkerarm2 = 000040 | liggaam2 = 000040 | regterarm2 = 000040 | broek2 = 00008B | kouse2 = 00008B | beheerliggaam = ''Svenska Fotbollförbundet'' (SvFF) |beeld=[[Lêer:Flag_of_Sweden.svg|200px]]|kapasiteit=50 653}} Die '''Sweedse nasionale sokkerspan''' ([[Sweeds]]: ''Sveriges herrlandslag i fotboll'') verteenwoordig [[Swede]] in internasionale mansokker en word beheer deur die Sweedse Sokkervereniging (SvFF), die bestuursliggaam van sokker in Swede. Swede se tuisstadion is die Nationalarenan (bekend as Strawberry Arena weens borgskapsoorsake) in Solna. Swede het sy eerste internasionale wedstryd teen [[Noorse nasionale sokkerspan|Noorweë]] op 12 Julie 1908 gespeel, ’n 11–3-oorwinning by Idrottsplatsen in [[Gotenburg]].<ref>{{cite news|url=https://www.gp.se/livsstil/g%C3%B6teborgiana/n%C3%A4r-velocipederna-tog-g%C3%B6teborg-med-storm-1.49378085|title=När velocipederna tog Göteborg med storm|work=Göteborgs-Posten|author=Lars Hjertberg|language=sv|date=18 June 2021|accessdate=11 December 2022|archive-date=10 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210192108/https://www.gp.se/livsstil/g%C3%B6teborgiana/n%C3%A4r-velocipederna-tog-g%C3%B6teborg-med-storm-1.49378085|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bolletinen.se/sfs/pdf/arti_h_landslag_90ar_sen_forsta_landskampen.pdf|title=90 år sedan första landskampen|publisher=Bolletinen|author=Jimmy Lindahl, Alf Frantz|language=sv|date=April 1998|accessdate=11 December 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215134348/http://www.bolletinen.se/sfs/pdf/arti_h_landslag_90ar_sen_forsta_landskampen.pdf|url-status=live}}</ref> Van 1945 tot laat in die 1950's is hulle beskou as een van die voorste spanne in Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.footballparadise.com/india-1950-world-cup/|work=Football Paradise|access-date=3 July 2018|date=30 June 2018|title='What if?' – The story of India's lost opportunity at the 1950 World Cup|first=Somnath|last=Sengupta|archive-date=3 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180703220343/https://www.footballparadise.com/india-1950-world-cup/|url-status=live}}</ref> Swede het twaalf keer aan die [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbeker]] deelgeneem, met hul eerste deelname in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|1934]]. Hulle het ook sewe keer aan die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] deelgeneem. Swede het tweede geëindig by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958|1958 FIFA Wêreldbeker]], wat hulle aangebied het, en derde in beide [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1950|1950]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]]. Ander prestasies van Swede sluit in ’n goue medaljes by die [[Olimpiese Somerspele 1948|1948 Somerspele]], en bronsmedaljes in [[Olimpiese Somerspele 1924|1924]] en [[Olimpiese Somerspele 1952|1952]]. Hulle het ook die halfendrondte bereik by [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 1992]], terwyl hulle die toernooi aangebied het. == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.svenskfotboll.se/landslag/herr/ Amptelike webwerf] * [https://www.rsssf.org/tablesz/zwed-intres.html Lys van wedstryde] {{Commons-kategorie inlyn|Sweden national association football team}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] [[Kategorie:Sokker in Swede]] oxlvji8y2zca43yhqxbc2nu3d4n3tai 0 459854 2889949 2026-04-04T12:02:58Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2889949 wikitext text/x-wiki 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Ligskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]]] en [[Suid-Korea]]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, Backfire-, Bear- en Blackjack-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 60cpo0lmfg1zrzwbaivz0vxwxbcym1a 2889950 2889949 2026-04-04T12:04:43Z Sobaka 328 Beeld 2889950 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Ligskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]]] en [[Suid-Korea]]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, Backfire-, Bear- en Blackjack-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] n37kzngszc967677e9nbe491ra4iyoe 2889953 2889950 2026-04-04T12:07:38Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ skakel 2889953 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]]] en [[Suid-Korea]]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, Backfire-, Bear- en Blackjack-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 8331kwdw6uosgkxn0m0pid9btu2xc7e 2889955 2889953 2026-04-04T12:15:29Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ skakel 2889955 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]]] en [[Suid-Korea]]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, Bear- en Blackjack-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] o15p2l918226bp7lv7785pkajee0cwq 2889956 2889955 2026-04-04T12:17:18Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ skakel 2889956 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]]] en [[Suid-Korea]]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, Bear- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] sfu6mel286rgsn7u85fz8tvyli8xwvr 2889958 2889956 2026-04-04T12:19:14Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ 2889958 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]]] en [[Suid-Korea]]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] nptzxzldpk6nftg4y7u70t9djonjmjy 2890006 2889958 2026-04-04T17:35:28Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ opruim 2890006 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] f8t9enlzrwf39ya8tv88wnwbx2zp5bz 2890008 2890006 2026-04-04T17:54:26Z Sobaka 328 bywerk 2890008 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] sgyn8rpo2qljh3t5rognh58gdu7gohs 2890016 2890008 2026-04-04T18:09:57Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ Beeld 2890016 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 6bqzhnk0sbta3axik2tddda0czv5jty 2890018 2890016 2026-04-04T18:20:37Z Sobaka 328 /* Kategorieë */ bywerk 2890018 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese=== Hipersoniese kruisermissiel beweeg ten minste vyf keer die spoed van klank (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] ez1ffqzgbqe0xn5ic9bilj5wudmj88k 2890021 2890018 2026-04-04T18:24:22Z Sobaka 328 /* Hipersoniese */ byvoeg 2890021 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese=== Hipersoniese kruisermissiel beweeg ten minste vyf keer die spoed van klank (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 7og9s6bujqcrcxm7va47ijjlv2jpg7l 2890024 2890021 2026-04-04T18:27:02Z Sobaka 328 /* Hipersoniese */ bywerk 2890024 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese=== Hipersoniese kruisermissiel beweeg ten minste vyf keer die spoed van klank (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=[[Director, Operational Test and Evaluation]] |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 6u0be039ot73wh5bs5iwchecu035hzc 2890026 2890024 2026-04-04T18:30:32Z Sobaka 328 /* Hipersoniese */ bywerk 2890026 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese=== Hipersoniese kruisermissiel beweeg ten minste vyf keer die spoed van klank (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=[[Director, Operational Test and Evaluation]] |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruismissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] s2i1xhe3lmwgm5redrbz5q609kh0sph 2890028 2890026 2026-04-04T18:35:23Z Sobaka 328 /* Hipersoniese */ opruim 2890028 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese=== Hipersoniese kruisermissiel beweeg ten minste vyf keer die spoed van klank (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruismissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] naau9bcthfckkmuyipa7quia6ucy0th 2890029 2890028 2026-04-04T18:35:52Z Sobaka 328 /* Verwysings */ 2890029 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese=== Hipersoniese kruisermissiel beweeg ten minste vyf keer die spoed van klank (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruismissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] ko3946brr21z5m5x0311opitxews7ox 2890030 2890029 2026-04-04T18:37:37Z Sobaka 328 /* Hipersoniese */ opruim 2890030 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruismissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 1nl46pd3w9d3zwfs8t01u657l3d66tm 2890061 2890030 2026-04-04T20:19:44Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Spasie 2890061 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus het in diens getree, maar is uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruismissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 0vsmkmly65ovi4nry6oj0mefb6fiekg 2890062 2890061 2026-04-04T20:25:52Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ opruim 2890062 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruismissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 1zzfwztg8ug6i9ms884oofaiiy234s1 0 459855 2889952 2026-04-04T12:06:14Z Sobaka 328 Stuur aan na [[Tomahawk-missiel]] 2889952 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Tomahawk-missiel]] 7ukyjea78ojlo93ioiyphii6kvsf9ie 1 459856 2889954 2026-04-04T12:09:34Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2889954 wikitext text/x-wiki {Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2auvc0wo17hmua84kooqqj27jodw773 2889962 2889954 2026-04-04T13:31:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2889962 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2890060 2889962 2026-04-04T20:19:04Z Oesjaar 7467 /* Die Regulus het in diens getree... */ nuwe afdeling 2890060 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Die Regulus het in diens getree... == {{ping|Sobaka}}, moet dit nie eerder: ''Die Regulus is in diens gestel...'' wees nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:19, 4 April 2026 (UTC) ez6btc7r761l1lg2zmxv6k0nhi2yhxy 2890063 2890060 2026-04-04T20:27:13Z Sobaka 328 /* Die Regulus het in diens getree... */ 2890063 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Die Regulus het in diens getree... == {{ping|Sobaka}}, moet dit nie eerder: ''Die Regulus is in diens gestel...'' wees nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:19, 4 April 2026 (UTC) :Korrek, het reggestel. Dankie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:27, 4 April 2026 (UTC) 1s7nlkpgxnhl8muj7yz891fc2zih1aj 0 459857 2889961 2026-04-04T13:29:14Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2889961 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Rooi-inkblom | image = | taxon = Harveya pauciflora | authority = (Benth.) Hiern, (1904) | synonyms =* ''Aulaya coccinea'' <small>Harv.</small> * ''Aulaya pauciflora'' <small>Benth.</small> * ''Harveya coccinea'' <small>(Harv.) R.Schlechter</small> * ''Harveya tubulosa'' <small>Harv. ex Hiern</small> }} Die '''rooi-inkblom''' (''Harveya pauciflora'') is 'n eenjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[KwaZulu-Natal]], die [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die plant blom van November tot Maart en staan ook as die ''Jakaranda-inkblom'' bekend. == Galery == <gallery> Harveya pauciflora (3).jpg Harveya pauciflora (4).jpg Harveya pauciflora (5).jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-14 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803610-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/810e9a84-93fe-48bd-9a74-4c2433208408 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|pauciflora]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 3plp8wuzvtfkron11c9xm8x6t1rgcf9 1 459858 2889963 2026-04-04T13:31:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2889963 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459859 2889964 2026-04-04T13:32:32Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2889964 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Harveya pauciflora]] rw0hmdkj4xox2arr1zs7seu8fmzb28p 0 459860 2889965 2026-04-04T13:41:48Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2889965 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Rooi-inkblom | image = | taxon = Harveya pumila | authority = Schltr., (1897) | synonyms =* ''Harveya crispula'' <small>Conrath</small> * ''Harveya randii'' <small>Hiern</small> }} Die '''rooi-inkblom''' (''Harveya pumila'') is 'n meerjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Mpumalanga]], [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. Die plant blom van Augustus tot Oktober. == Galery == <gallery> </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-16 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803612-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/82f99ce8-a54f-48e7-9d39-2c76bcb93ad7 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|pumila]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] nsfmd9m10a6tby92g5ikm2zv6su47hx 2889966 2889965 2026-04-04T13:43:59Z Oesjaar 7467 /* Galery */ Verbeter 2889966 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Rooi-inkblom | image = | taxon = Harveya pumila | authority = Schltr., (1897) | synonyms =* ''Harveya crispula'' <small>Conrath</small> * ''Harveya randii'' <small>Hiern</small> }} Die '''rooi-inkblom''' (''Harveya pumila'') is 'n meerjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Mpumalanga]], [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. Die plant blom van Augustus tot Oktober. == Galery == <gallery> Harveya pumila 0620.jpg Harveya pumila 0618.jpg Harveya pumila 0658.jpg Harveya pumila 0665.jpg Harveya pumila 0668.jpg Harveya pumila 1DS-II 4719.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-16 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803612-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/82f99ce8-a54f-48e7-9d39-2c76bcb93ad7 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|pumila]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] lulg0dxmsinc8hpprax7occ2w04pazr 2889967 2889966 2026-04-04T13:44:43Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2889967 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Rooi-inkblom | image = | taxon = Harveya pumila | authority = Schltr., (1897) | synonyms =* ''Harveya crispula'' <small>Conrath</small> * ''Harveya randii'' <small>Hiern</small> }} Die '''rooi-inkblom''' (''Harveya pumila'') is 'n meerjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Mpumalanga]], [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. Die plant blom van Augustus tot Oktober. == Galery == <gallery> Harveya pumila 0620.jpg Harveya pumila 0618.jpg Harveya pumila 0658.jpg Harveya pumila 0665.jpg Harveya pumila 0668.jpg Harveya pumila 1DS-II 4719.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-16 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803612-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/82f99ce8-a54f-48e7-9d39-2c76bcb93ad7 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|pumila]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] iojy0y8g6w5mgukp0uzezls27xqbulm 2890046 2889967 2026-04-04T19:28:06Z Oesjaar 7467 Ouderdom! 2890046 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Harveya pumila | authority = Schltr., (1897) | synonyms =* ''Harveya crispula'' <small>Conrath</small> * ''Harveya randii'' <small>Hiern</small> }} '''''Harveya pumila''''' is 'n meerjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Mpumalanga]], [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. Die plant blom van Augustus tot Oktober. == Galery == <gallery> Harveya pumila 0620.jpg Harveya pumila 0618.jpg Harveya pumila 0658.jpg Harveya pumila 0665.jpg Harveya pumila 0668.jpg Harveya pumila 1DS-II 4719.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-16 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803612-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/82f99ce8-a54f-48e7-9d39-2c76bcb93ad7 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|pumila]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] pp2fu2bx0hricpy2hgw7q7osw5yafdy 1 459861 2889968 2026-04-04T13:45:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2889968 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 459862 2889974 2026-04-04T14:47:10Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} [[Kategorie:Amerikaanse sportlui|Basketbalspelers]] [[Kategorie:Basketbalspelers]]' 2889974 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Amerikaanse sportlui|Basketbalspelers]] [[Kategorie:Basketbalspelers]] kk3g5abkh27x1ilnof8fuqo9j1tyr08 0 459863 2889976 2026-04-04T15:00:52Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Databoks}} '''Michael Jeffrey Jordan''' (gebore [[17 Februarie]] [[1963]]), ook bekend as '''MJ''',<ref>Rein, Kotler and Shields, p. 173.</ref> is ’n Amerikaanse sakeman en ’n afgetrede professionele [[basketbal]]-speler. Hy is ook ’n deel-eienaar van die Charlotte Hornets in die [[National Basketball Association]] (NBA). Hy het 15 seisoene in die NBA gespeel tussen 1984 en 2003, en het ses NBA kampioenskappe gewen saam met die Chicago Bulls. Baie mense dink...' 2889976 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Michael Jeffrey Jordan''' (gebore [[17 Februarie]] [[1963]]), ook bekend as '''MJ''',<ref>Rein, Kotler and Shields, p. 173.</ref> is ’n Amerikaanse sakeman en ’n afgetrede professionele [[basketbal]]-speler. Hy is ook ’n deel-eienaar van die Charlotte Hornets in die [[National Basketball Association]] (NBA). Hy het 15 seisoene in die NBA gespeel tussen 1984 en 2003, en het ses NBA kampioenskappe gewen saam met die Chicago Bulls. Baie mense dink hy is een van die beste basketbalspelers ooit.<ref>{{Cite web |url =https://www.nba.com/news/history-nba-legends|title =NBA Legends: Profiling the league's greatest players |website =NBA.com |access-date =January 11, 2022 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220111001742/https://www.nba.com/news/history-nba-legends|archive-date =January 11, 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |first=The Athletic NBA |date=June 18, 2025 |title=NBA 75: Top 75 NBA players of all time, from MJ and LeBron to Lenny Wilkens |url=https://www.nytimes.com/athletic/3137873/2022/02/23/the-nba-75-the-top-75-nba-players-of-all-time-from-mj-and-lebron-to-lenny-wilkens/ |access-date=June 26, 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite magazine |url =https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |title =SI's 50 greatest players in NBA history |last =McCallum |first =Jack |date =February 8, 2016 |magazine =Sports Illustrated |access-date =March 29, 2024 |archive-url =https://web.archive.org/web/20240329124115/https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |archive-date =March 29, 2024}}</ref> Hy het gehelp om basketbal en die NBA baie gewild te maak in die wêreld in die 1980’s en 1990’s.<ref name="Markovits">Markovits and Rensman, p. 89.</ref> Hy is een van die rykste bekendes in die wêreld, met ’n waarde van ongeveer $4.3&nbsp;miljard {{As of|2026|lc=y}}.<ref name="ForbesNetWorth"/> Jordan het college basketbal gespeel vir die North Carolina Tar Heels. As ’n eerstejaarstudent was hy deel van die span wat die nasionale kampioenskap gewen het in [[1982 NCAA Division I men's basketball tournament|1982]].<ref name="nbah" /> Hy het in [[1984–85 NBA season|1984]] by die Bulls aangesluit as die derde keuse in die NBA draft<ref name="nbah" /><ref name="br" /> en het vinnig ’n ster geword. Hy het baie punte aangeteken en was ook ’n baie goeie verdediger.<ref name="defensive players">Berkow, Ira (June 15, 1991). [https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404002127/https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html |date=April 4, 2019 }}. ''The New York Times''. Retrieved October 30, 2023.</ref> Hy kon baie hoog spring en het bekende slam dunks gedoen, selfs van die free-throw line af. Daarom het mense hom “Air Jordan” en “His Airness” genoem.<ref name="nbah" /> Hy het sy eerste NBA-titel in 1991 gewen, en daarna nog in 1992 en 1993. Dit was drie titels in ’n ry. Daarna het hy skielik opgehou speel en Minor League Baseball gespeel by die [[Chicago White Sox]]. Hy het in 1995 teruggekom na die Bulls en weer drie titels gewen in 1996, 1997 en 1998.<ref name="nbah" /> Hy het toe weer opgehou in 1999, maar het teruggekom en vir die Washington Wizards gespeel van 2001 tot 2003.<ref name="nbah" /><ref name="br" /> Hy het ook vir die Verenigde State gespeel en vier gold medals gewen—by die 1983 Pan American Games, [[Olimpiese Somerspele 1984|1984 Olimpiese Spele]], 1992 Tournament of the Americas en [[Olimpiese Somerspele 1992|1992 Olimpiese Spele]]—en hy het al hierdie wedstryde gewen.<ref name="UndefeatedTeamUSA" /> Jordan het baie pryse gewen. Hy het ses keer die NBA Finals Most Valuable Player (MVP) gewen, tien keer die beste puntemaker in die NBA geword, en vyf keer die NBA MVP gewen.<ref name="br" /> Hy was ook baie keer gekies vir spesiale spanne en wedstryde. Hy het rekords vir sy gemiddelde punte per wedstryd in die gewone seisoen (30.1) en in uitspeelwedstryde (33.4).<ref name="weinstein201920"/> Hy is een van net agt spelers wat die basketbal Triple Crown gewen het. In 1999 is hy deur [[ESPN]] gekies as die beste Noord-Amerikaanse sportman van die 20ste eeu, en hy was tweede na [[Babe Ruth]] op die Associated Press se lys.<ref name="nbah" /> Hy is twee keer in die Naismith Memorial Basketball Hall of Fame opgeneem, in 2009 en weer in 2010 as deel van die “Dream Team”.<ref name="Sam" /><ref name="DT Class of 2010" /> Jordan was ook baie bekend in advertensies en het baie produkte gehelp verkoop.<ref name="Markovits" /><ref>{{cite web |url=https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |title=Michael Jordan: A Global Icon |website=Faze |date=December 26, 2014 |access-date=October 30, 2023 |archive-date=February 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151605/https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |url-status=live}}</ref> Hy het gehelp om Nike se Air Jordan-skoene baie gewild te maak.<ref>{{cite magazine|last=Wilbekin|first=Emil|title=How the Jordan 1 Became the Sneaker of a Generation|magazine=Time|date=April 6, 2023|url=https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|access-date=January 19, 2026|archive-date=April 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406193832/https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|url-status=dead}}</ref> Hy het ook in die film ''Space Jam'' (1996) gespeel en was in die dokumentêr ''The Last Dance'' (2020). Hy het in 2006 deel-eienaar geword van die Charlotte Hornets en in 2010 die hoof-eienaar geword, maar het sy grootste deel in 2023 verkoop. Hy is ook ’n mede-eienaar van 23XI Racing in NASCAR Cup Series. In 2014 het hy die eerste NBA-speler geword wat ’n miljardêr is.<ref>Davis, Adam (March 7, 2016). [https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player "Michael Jordan Becomes First Billionaire NBA Player"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016061146/https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player |date=October 16, 2021 }}. ''Fox Business''. Retrieved October 30, 2023.</ref> In 2016 het President [[Barack Obama]] hom die Presidensiële Medalje van Vryheid gegee.<ref name="Freedom" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] 5vu233lr9hvo2hp0v30whnjreglzb3o 2889977 2889976 2026-04-04T15:01:17Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889977 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Michael Jeffrey Jordan''' (gebore [[17 Februarie]] [[1963]]), ook bekend as '''MJ''',<ref>Rein, Kotler and Shields, p. 173.</ref> is ’n Amerikaanse sakeman en ’n afgetrede professionele [[basketbal]]-speler. Hy is ook ’n deel-eienaar van die Charlotte Hornets in die [[National Basketball Association]] (NBA). Hy het 15 seisoene in die NBA gespeel tussen 1984 en 2003, en het ses NBA kampioenskappe gewen saam met die Chicago Bulls. Baie mense dink hy is een van die beste basketbalspelers ooit.<ref>{{Cite web |url =https://www.nba.com/news/history-nba-legends|title =NBA Legends: Profiling the league's greatest players |website =NBA.com |access-date =January 11, 2022 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220111001742/https://www.nba.com/news/history-nba-legends|archive-date =January 11, 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |first=The Athletic NBA |date=June 18, 2025 |title=NBA 75: Top 75 NBA players of all time, from MJ and LeBron to Lenny Wilkens |url=https://www.nytimes.com/athletic/3137873/2022/02/23/the-nba-75-the-top-75-nba-players-of-all-time-from-mj-and-lebron-to-lenny-wilkens/ |access-date=June 26, 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite magazine |url =https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |title =SI's 50 greatest players in NBA history |last =McCallum |first =Jack |date =February 8, 2016 |magazine =Sports Illustrated |access-date =March 29, 2024 |archive-url =https://web.archive.org/web/20240329124115/https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |archive-date =March 29, 2024}}</ref> Hy het gehelp om basketbal en die NBA baie gewild te maak in die wêreld in die 1980’s en 1990’s.<ref name="Markovits">Markovits and Rensman, p. 89.</ref> Hy is een van die rykste bekendes in die wêreld, met ’n waarde van ongeveer $4.3&nbsp;miljard {{As of|2026|lc=y}}.<ref name="ForbesNetWorth"/> Jordan het college basketbal gespeel vir die North Carolina Tar Heels. As ’n eerstejaarstudent was hy deel van die span wat die nasionale kampioenskap gewen het in 1982.<ref name="nbah" /> Hy het in 1984 by die Bulls aangesluit as die derde keuse in die NBA draft<ref name="nbah" /><ref name="br" /> en het vinnig ’n ster geword. Hy het baie punte aangeteken en was ook ’n baie goeie verdediger.<ref name="defensive players">Berkow, Ira (June 15, 1991). [https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404002127/https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html |date=April 4, 2019 }}. ''The New York Times''. Retrieved October 30, 2023.</ref> Hy kon baie hoog spring en het bekende slam dunks gedoen, selfs van die free-throw line af. Daarom het mense hom “Air Jordan” en “His Airness” genoem.<ref name="nbah" /> Hy het sy eerste NBA-titel in 1991 gewen, en daarna nog in 1992 en 1993. Dit was drie titels in ’n ry. Daarna het hy skielik opgehou speel en Minor League Baseball gespeel by die [[Chicago White Sox]]. Hy het in 1995 teruggekom na die Bulls en weer drie titels gewen in 1996, 1997 en 1998.<ref name="nbah" /> Hy het toe weer opgehou in 1999, maar het teruggekom en vir die Washington Wizards gespeel van 2001 tot 2003.<ref name="nbah" /><ref name="br" /> Hy het ook vir die Verenigde State gespeel en vier gold medals gewen—by die 1983 Pan American Games, [[Olimpiese Somerspele 1984|1984 Olimpiese Spele]], 1992 Tournament of the Americas en [[Olimpiese Somerspele 1992|1992 Olimpiese Spele]]—en hy het al hierdie wedstryde gewen.<ref name="UndefeatedTeamUSA" /> Jordan het baie pryse gewen. Hy het ses keer die NBA Finals Most Valuable Player (MVP) gewen, tien keer die beste puntemaker in die NBA geword, en vyf keer die NBA MVP gewen.<ref name="br" /> Hy was ook baie keer gekies vir spesiale spanne en wedstryde. Hy het rekords vir sy gemiddelde punte per wedstryd in die gewone seisoen (30.1) en in uitspeelwedstryde (33.4).<ref name="weinstein201920"/> Hy is een van net agt spelers wat die basketbal Triple Crown gewen het. In 1999 is hy deur [[ESPN]] gekies as die beste Noord-Amerikaanse sportman van die 20ste eeu, en hy was tweede na [[Babe Ruth]] op die Associated Press se lys.<ref name="nbah" /> Hy is twee keer in die Naismith Memorial Basketball Hall of Fame opgeneem, in 2009 en weer in 2010 as deel van die “Dream Team”.<ref name="Sam" /><ref name="DT Class of 2010" /> Jordan was ook baie bekend in advertensies en het baie produkte gehelp verkoop.<ref name="Markovits" /><ref>{{cite web |url=https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |title=Michael Jordan: A Global Icon |website=Faze |date=December 26, 2014 |access-date=October 30, 2023 |archive-date=February 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151605/https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |url-status=live}}</ref> Hy het gehelp om Nike se Air Jordan-skoene baie gewild te maak.<ref>{{cite magazine|last=Wilbekin|first=Emil|title=How the Jordan 1 Became the Sneaker of a Generation|magazine=Time|date=April 6, 2023|url=https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|access-date=January 19, 2026|archive-date=April 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406193832/https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|url-status=dead}}</ref> Hy het ook in die film ''Space Jam'' (1996) gespeel en was in die dokumentêr ''The Last Dance'' (2020). Hy het in 2006 deel-eienaar geword van die Charlotte Hornets en in 2010 die hoof-eienaar geword, maar het sy grootste deel in 2023 verkoop. Hy is ook ’n mede-eienaar van 23XI Racing in NASCAR Cup Series. In 2014 het hy die eerste NBA-speler geword wat ’n miljardêr is.<ref>Davis, Adam (March 7, 2016). [https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player "Michael Jordan Becomes First Billionaire NBA Player"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016061146/https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player |date=October 16, 2021 }}. ''Fox Business''. Retrieved October 30, 2023.</ref> In 2016 het President [[Barack Obama]] hom die Presidensiële Medalje van Vryheid gegee.<ref name="Freedom" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] kl59salx6bql0kklfnjq6wrfuvkxylb 2889979 2889977 2026-04-04T15:04:03Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889979 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Michael Jeffrey Jordan''' (gebore [[17 Februarie]] [[1963]]), ook bekend as '''MJ''',<ref>Rein, Kotler and Shields, p. 173.</ref> is ’n Amerikaanse sakeman en ’n afgetrede professionele [[basketbal]]-speler. Hy is ook ’n deel-eienaar van die Charlotte Hornets in die [[National Basketball Association]] (NBA). Hy het 15 seisoene in die NBA gespeel tussen 1984 en 2003, en het ses NBA kampioenskappe gewen saam met die Chicago Bulls. Baie mense dink hy is een van die beste basketbalspelers ooit.<ref>{{Cite web |url =https://www.nba.com/news/history-nba-legends|title =NBA Legends: Profiling the league's greatest players |website =NBA.com |access-date =January 11, 2022 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220111001742/https://www.nba.com/news/history-nba-legends|archive-date =January 11, 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |first=The Athletic NBA |date=June 18, 2025 |title=NBA 75: Top 75 NBA players of all time, from MJ and LeBron to Lenny Wilkens |url=https://www.nytimes.com/athletic/3137873/2022/02/23/the-nba-75-the-top-75-nba-players-of-all-time-from-mj-and-lebron-to-lenny-wilkens/ |access-date=June 26, 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite magazine |url =https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |title =SI's 50 greatest players in NBA history |last =McCallum |first =Jack |date =February 8, 2016 |magazine =Sports Illustrated |access-date =March 29, 2024 |archive-url =https://web.archive.org/web/20240329124115/https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |archive-date =March 29, 2024}}</ref> Hy het gehelp om basketbal en die NBA baie gewild te maak in die wêreld in die 1980’s en 1990’s.<ref name="Markovits">Markovits and Rensman, p. 89.</ref> Hy is een van die rykste bekendes in die wêreld, met ’n waarde van ongeveer $4.3&nbsp;miljard {{As of|2026|lc=y}}.<ref name="ForbesNetWorth"/> Jordan het college basketbal gespeel vir die North Carolina Tar Heels. As ’n eerstejaarstudent was hy deel van die span wat die nasionale kampioenskap gewen het in 1982.<ref name="nbah" /> Hy het in 1984 by die Bulls aangesluit as die derde keuse in die NBA draft<ref name="nbah" /><ref name="br" /> en het vinnig ’n ster geword. Hy het baie punte aangeteken en was ook ’n baie goeie verdediger.<ref name="defensive players">Berkow, Ira (June 15, 1991). [https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404002127/https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html |date=April 4, 2019 }}. ''The New York Times''. Retrieved October 30, 2023.</ref> Hy kon baie hoog spring en het bekende slam dunks gedoen, selfs van die free-throw line af. Daarom het mense hom “Air Jordan” en “His Airness” genoem.<ref name="nbah" /> Hy het sy eerste NBA-titel in 1991 gewen, en daarna nog in 1992 en 1993. Dit was drie titels in ’n ry. Daarna het hy skielik opgehou speel en Minor League Baseball gespeel by die [[Chicago White Sox]]. Hy het in 1995 teruggekom na die Bulls en weer drie titels gewen in 1996, 1997 en 1998.<ref name="nbah" /> Hy het toe weer opgehou in 1999, maar het teruggekom en vir die Washington Wizards gespeel van 2001 tot 2003.<ref name="nbah" /><ref name="br" /> Hy het ook vir die Verenigde State gespeel en vier gold medals gewen—by die 1983 Pan American Games, [[Olimpiese Somerspele 1984|1984 Olimpiese Spele]], 1992 Tournament of the Americas en [[Olimpiese Somerspele 1992|1992 Olimpiese Spele]]—en hy het al hierdie wedstryde gewen.<ref name="UndefeatedTeamUSA" /> Jordan het baie pryse gewen. Hy het ses keer die NBA Finals Most Valuable Player (MVP) gewen, tien keer die beste puntemaker in die NBA geword, en vyf keer die NBA MVP gewen.<ref name="br" /> Hy was ook baie keer gekies vir spesiale spanne en wedstryde. Hy het rekords vir sy gemiddelde punte per wedstryd in die gewone seisoen (30.1) en in uitspeelwedstryde (33.4).<ref name="weinstein201920"/> Hy is een van net agt spelers wat die basketbal Triple Crown gewen het. In 1999 is hy deur [[ESPN]] gekies as die beste Noord-Amerikaanse sportman van die 20ste eeu, en hy was tweede na [[Babe Ruth]] op die Associated Press se lys.<ref name="nbah" /> Hy is twee keer in die Naismith Memorial Basketball Hall of Fame opgeneem, in 2009 en weer in 2010 as deel van die “Dream Team”.<ref name="Sam" /><ref name="DT Class of 2010" /> Jordan was ook baie bekend in advertensies en het baie produkte gehelp verkoop.<ref name="Markovits" /><ref>{{cite web |url=https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |title=Michael Jordan: A Global Icon |website=Faze |date=December 26, 2014 |access-date=October 30, 2023 |archive-date=February 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151605/https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |url-status=live}}</ref> Hy het gehelp om Nike se Air Jordan-skoene baie gewild te maak.<ref>{{cite magazine|last=Wilbekin|first=Emil|title=How the Jordan 1 Became the Sneaker of a Generation|magazine=Time|date=April 6, 2023|url=https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|access-date=January 19, 2026|archive-date=April 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406193832/https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|url-status=dead}}</ref> Hy het ook in die film ''Space Jam'' (1996) gespeel en was in die dokumentêr ''The Last Dance'' (2020). Hy het in 2006 deel-eienaar geword van die Charlotte Hornets en in 2010 die hoof-eienaar geword, maar het sy grootste deel in 2023 verkoop. Hy is ook ’n mede-eienaar van 23XI Racing in NASCAR Cup Series. In 2014 het hy die eerste NBA-speler geword wat ’n miljardêr is.<ref>Davis, Adam (March 7, 2016). [https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player "Michael Jordan Becomes First Billionaire NBA Player"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016061146/https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player |date=October 16, 2021 }}. ''Fox Business''. Retrieved October 30, 2023.</ref> In 2016 het President [[Barack Obama]] hom die Presidensiële Medalje van Vryheid gegee.<ref>{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|date=2016-11-16|website=whitehouse.gov|language=en|access-date=2026-04-04}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] lmbhw2tgtdd3a8vu5dj4e3mggvkxfss 2889980 2889979 2026-04-04T15:05:10Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889980 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Michael Jeffrey Jordan''' (gebore [[17 Februarie]] [[1963]]), ook bekend as '''MJ''',<ref>Rein, Kotler and Shields, p. 173.</ref> is ’n Amerikaanse sakeman en ’n afgetrede professionele [[basketbal]]-speler. Hy is ook ’n deel-eienaar van die Charlotte Hornets in die [[National Basketball Association]] (NBA). Hy het 15 seisoene in die NBA gespeel tussen 1984 en 2003, en het ses NBA kampioenskappe gewen saam met die Chicago Bulls. Baie mense dink hy is een van die beste basketbalspelers ooit.<ref>{{Cite web |url =https://www.nba.com/news/history-nba-legends|title =NBA Legends: Profiling the league's greatest players |website =NBA.com |access-date =January 11, 2022 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220111001742/https://www.nba.com/news/history-nba-legends|archive-date =January 11, 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |first=The Athletic NBA |date=June 18, 2025 |title=NBA 75: Top 75 NBA players of all time, from MJ and LeBron to Lenny Wilkens |url=https://www.nytimes.com/athletic/3137873/2022/02/23/the-nba-75-the-top-75-nba-players-of-all-time-from-mj-and-lebron-to-lenny-wilkens/ |access-date=June 26, 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite magazine |url =https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |title =SI's 50 greatest players in NBA history |last =McCallum |first =Jack |date =February 8, 2016 |magazine =Sports Illustrated |access-date =March 29, 2024 |archive-url =https://web.archive.org/web/20240329124115/https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |archive-date =March 29, 2024}}</ref> Hy het gehelp om basketbal en die NBA baie gewild te maak in die wêreld in die 1980’s en 1990’s.<ref name="Markovits">Markovits and Rensman, p. 89.</ref> Hy is een van die rykste bekendes in die wêreld, met ’n waarde van ongeveer $4.3&nbsp;miljard {{As of|2026|lc=y}}.<ref name="ForbesNetWorth">{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/michael-jordan/ |title=Michael Jordan |magazine=Forbes |access-date=March 29, 2026}}</ref> Jordan het college basketbal gespeel vir die North Carolina Tar Heels. As ’n eerstejaarstudent was hy deel van die span wat die nasionale kampioenskap gewen het in 1982.<ref name="nbah" /> Hy het in 1984 by die Bulls aangesluit as die derde keuse in die NBA draft<ref name="nbah" /><ref name="br" /> en het vinnig ’n ster geword. Hy het baie punte aangeteken en was ook ’n baie goeie verdediger.<ref name="defensive players">Berkow, Ira (June 15, 1991). [https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404002127/https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html |date=April 4, 2019 }}. ''The New York Times''. Retrieved October 30, 2023.</ref> Hy kon baie hoog spring en het bekende slam dunks gedoen, selfs van die free-throw line af. Daarom het mense hom “Air Jordan” en “His Airness” genoem.<ref name="nbah" /> Hy het sy eerste NBA-titel in 1991 gewen, en daarna nog in 1992 en 1993. Dit was drie titels in ’n ry. Daarna het hy skielik opgehou speel en Minor League Baseball gespeel by die [[Chicago White Sox]]. Hy het in 1995 teruggekom na die Bulls en weer drie titels gewen in 1996, 1997 en 1998.<ref name="nbah" /> Hy het toe weer opgehou in 1999, maar het teruggekom en vir die Washington Wizards gespeel van 2001 tot 2003.<ref name="nbah" /><ref name="br" /> Hy het ook vir die Verenigde State gespeel en vier gold medals gewen—by die 1983 Pan American Games, [[Olimpiese Somerspele 1984|1984 Olimpiese Spele]], 1992 Tournament of the Americas en [[Olimpiese Somerspele 1992|1992 Olimpiese Spele]]—en hy het al hierdie wedstryde gewen.<ref name="UndefeatedTeamUSA" /> Jordan het baie pryse gewen. Hy het ses keer die NBA Finals Most Valuable Player (MVP) gewen, tien keer die beste puntemaker in die NBA geword, en vyf keer die NBA MVP gewen.<ref name="br" /> Hy was ook baie keer gekies vir spesiale spanne en wedstryde. Hy het rekords vir sy gemiddelde punte per wedstryd in die gewone seisoen (30.1) en in uitspeelwedstryde (33.4).<ref name="weinstein201920"/> Hy is een van net agt spelers wat die basketbal Triple Crown gewen het. In 1999 is hy deur [[ESPN]] gekies as die beste Noord-Amerikaanse sportman van die 20ste eeu, en hy was tweede na [[Babe Ruth]] op die Associated Press se lys.<ref name="nbah" /> Hy is twee keer in die Naismith Memorial Basketball Hall of Fame opgeneem, in 2009 en weer in 2010 as deel van die “Dream Team”.<ref name="Sam" /><ref name="DT Class of 2010" /> Jordan was ook baie bekend in advertensies en het baie produkte gehelp verkoop.<ref name="Markovits" /><ref>{{cite web |url=https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |title=Michael Jordan: A Global Icon |website=Faze |date=December 26, 2014 |access-date=October 30, 2023 |archive-date=February 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151605/https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |url-status=live}}</ref> Hy het gehelp om Nike se Air Jordan-skoene baie gewild te maak.<ref>{{cite magazine|last=Wilbekin|first=Emil|title=How the Jordan 1 Became the Sneaker of a Generation|magazine=Time|date=April 6, 2023|url=https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|access-date=January 19, 2026|archive-date=April 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406193832/https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|url-status=dead}}</ref> Hy het ook in die film ''Space Jam'' (1996) gespeel en was in die dokumentêr ''The Last Dance'' (2020). Hy het in 2006 deel-eienaar geword van die Charlotte Hornets en in 2010 die hoof-eienaar geword, maar het sy grootste deel in 2023 verkoop. Hy is ook ’n mede-eienaar van 23XI Racing in NASCAR Cup Series. In 2014 het hy die eerste NBA-speler geword wat ’n miljardêr is.<ref>Davis, Adam (March 7, 2016). [https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player "Michael Jordan Becomes First Billionaire NBA Player"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016061146/https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player |date=October 16, 2021 }}. ''Fox Business''. Retrieved October 30, 2023.</ref> In 2016 het President [[Barack Obama]] hom die Presidensiële Medalje van Vryheid gegee.<ref>{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|date=2016-11-16|website=whitehouse.gov|language=en|access-date=2026-04-04}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] h027bxfrx97w12js9nb5cxyw48zs10v 2889981 2889980 2026-04-04T15:06:01Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889981 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Michael Jeffrey Jordan''' (gebore [[17 Februarie]] [[1963]]), ook bekend as '''MJ''',<ref>Rein, Kotler and Shields, p. 173.</ref> is ’n Amerikaanse sakeman en ’n afgetrede professionele [[basketbal]]-speler. Hy is ook ’n deel-eienaar van die Charlotte Hornets in die [[National Basketball Association]] (NBA). Hy het 15 seisoene in die NBA gespeel tussen 1984 en 2003, en het ses NBA kampioenskappe gewen saam met die Chicago Bulls. Baie mense dink hy is een van die beste basketbalspelers ooit.<ref>{{Cite web |url =https://www.nba.com/news/history-nba-legends|title =NBA Legends: Profiling the league's greatest players |website =NBA.com |access-date =January 11, 2022 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220111001742/https://www.nba.com/news/history-nba-legends|archive-date =January 11, 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |first=The Athletic NBA |date=June 18, 2025 |title=NBA 75: Top 75 NBA players of all time, from MJ and LeBron to Lenny Wilkens |url=https://www.nytimes.com/athletic/3137873/2022/02/23/the-nba-75-the-top-75-nba-players-of-all-time-from-mj-and-lebron-to-lenny-wilkens/ |access-date=June 26, 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite magazine |url =https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |title =SI's 50 greatest players in NBA history |last =McCallum |first =Jack |date =February 8, 2016 |magazine =Sports Illustrated |access-date =March 29, 2024 |archive-url =https://web.archive.org/web/20240329124115/https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |archive-date =March 29, 2024}}</ref> Hy het gehelp om basketbal en die NBA baie gewild te maak in die wêreld in die 1980’s en 1990’s.<ref name="Markovits">Markovits and Rensman, p. 89.</ref> Hy is een van die rykste bekendes in die wêreld, met ’n waarde van ongeveer $4.3&nbsp;miljard {{As of|2026|lc=y}}.<ref name="ForbesNetWorth">{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/michael-jordan/ |title=Michael Jordan |magazine=Forbes |access-date=March 29, 2026}}</ref> Jordan het college basketbal gespeel vir die North Carolina Tar Heels. As ’n eerstejaarstudent was hy deel van die span wat die nasionale kampioenskap gewen het in 1982.<ref name="nbah">{{cite web |title=Michael Jordan Bio |url=http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |publisher=NBA |access-date=November 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060902114359/http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |archive-date=September 2, 2006 |url-status=dead}}</ref> Hy het in 1984 by die Bulls aangesluit as die derde keuse in die NBA draft<ref name="nbah" /><ref name="br" /> en het vinnig ’n ster geword. Hy het baie punte aangeteken en was ook ’n baie goeie verdediger.<ref name="defensive players">Berkow, Ira (June 15, 1991). [https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404002127/https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html |date=April 4, 2019 }}. ''The New York Times''. Retrieved October 30, 2023.</ref> Hy kon baie hoog spring en het bekende slam dunks gedoen, selfs van die free-throw line af. Daarom het mense hom “Air Jordan” en “His Airness” genoem.<ref name="nbah" /> Hy het sy eerste NBA-titel in 1991 gewen, en daarna nog in 1992 en 1993. Dit was drie titels in ’n ry. Daarna het hy skielik opgehou speel en Minor League Baseball gespeel by die [[Chicago White Sox]]. Hy het in 1995 teruggekom na die Bulls en weer drie titels gewen in 1996, 1997 en 1998.<ref name="nbah" /> Hy het toe weer opgehou in 1999, maar het teruggekom en vir die Washington Wizards gespeel van 2001 tot 2003.<ref name="nbah" /><ref name="br" /> Hy het ook vir die Verenigde State gespeel en vier gold medals gewen—by die 1983 Pan American Games, [[Olimpiese Somerspele 1984|1984 Olimpiese Spele]], 1992 Tournament of the Americas en [[Olimpiese Somerspele 1992|1992 Olimpiese Spele]]—en hy het al hierdie wedstryde gewen.<ref name="UndefeatedTeamUSA" /> Jordan het baie pryse gewen. Hy het ses keer die NBA Finals Most Valuable Player (MVP) gewen, tien keer die beste puntemaker in die NBA geword, en vyf keer die NBA MVP gewen.<ref name="br" /> Hy was ook baie keer gekies vir spesiale spanne en wedstryde. Hy het rekords vir sy gemiddelde punte per wedstryd in die gewone seisoen (30.1) en in uitspeelwedstryde (33.4).<ref name="weinstein201920"/> Hy is een van net agt spelers wat die basketbal Triple Crown gewen het. In 1999 is hy deur [[ESPN]] gekies as die beste Noord-Amerikaanse sportman van die 20ste eeu, en hy was tweede na [[Babe Ruth]] op die Associated Press se lys.<ref name="nbah" /> Hy is twee keer in die Naismith Memorial Basketball Hall of Fame opgeneem, in 2009 en weer in 2010 as deel van die “Dream Team”.<ref name="Sam" /><ref name="DT Class of 2010" /> Jordan was ook baie bekend in advertensies en het baie produkte gehelp verkoop.<ref name="Markovits" /><ref>{{cite web |url=https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |title=Michael Jordan: A Global Icon |website=Faze |date=December 26, 2014 |access-date=October 30, 2023 |archive-date=February 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151605/https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |url-status=live}}</ref> Hy het gehelp om Nike se Air Jordan-skoene baie gewild te maak.<ref>{{cite magazine|last=Wilbekin|first=Emil|title=How the Jordan 1 Became the Sneaker of a Generation|magazine=Time|date=April 6, 2023|url=https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|access-date=January 19, 2026|archive-date=April 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406193832/https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|url-status=dead}}</ref> Hy het ook in die film ''Space Jam'' (1996) gespeel en was in die dokumentêr ''The Last Dance'' (2020). Hy het in 2006 deel-eienaar geword van die Charlotte Hornets en in 2010 die hoof-eienaar geword, maar het sy grootste deel in 2023 verkoop. Hy is ook ’n mede-eienaar van 23XI Racing in NASCAR Cup Series. In 2014 het hy die eerste NBA-speler geword wat ’n miljardêr is.<ref>Davis, Adam (March 7, 2016). [https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player "Michael Jordan Becomes First Billionaire NBA Player"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016061146/https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player |date=October 16, 2021 }}. ''Fox Business''. Retrieved October 30, 2023.</ref> In 2016 het President [[Barack Obama]] hom die Presidensiële Medalje van Vryheid gegee.<ref>{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|date=2016-11-16|website=whitehouse.gov|language=en|access-date=2026-04-04}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] gyj1v9vp6j06bqavqmfc32vuvb2e9in 2889982 2889981 2026-04-04T15:06:50Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889982 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Michael Jeffrey Jordan''' (gebore [[17 Februarie]] [[1963]]), ook bekend as '''MJ''',<ref>Rein, Kotler and Shields, p. 173.</ref> is ’n Amerikaanse sakeman en ’n afgetrede professionele [[basketbal]]-speler. Hy is ook ’n deel-eienaar van die Charlotte Hornets in die [[National Basketball Association]] (NBA). Hy het 15 seisoene in die NBA gespeel tussen 1984 en 2003, en het ses NBA kampioenskappe gewen saam met die Chicago Bulls. Baie mense dink hy is een van die beste basketbalspelers ooit.<ref>{{Cite web |url =https://www.nba.com/news/history-nba-legends|title =NBA Legends: Profiling the league's greatest players |website =NBA.com |access-date =January 11, 2022 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220111001742/https://www.nba.com/news/history-nba-legends|archive-date =January 11, 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |first=The Athletic NBA |date=June 18, 2025 |title=NBA 75: Top 75 NBA players of all time, from MJ and LeBron to Lenny Wilkens |url=https://www.nytimes.com/athletic/3137873/2022/02/23/the-nba-75-the-top-75-nba-players-of-all-time-from-mj-and-lebron-to-lenny-wilkens/ |access-date=June 26, 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite magazine |url =https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |title =SI's 50 greatest players in NBA history |last =McCallum |first =Jack |date =February 8, 2016 |magazine =Sports Illustrated |access-date =March 29, 2024 |archive-url =https://web.archive.org/web/20240329124115/https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |archive-date =March 29, 2024}}</ref> Hy het gehelp om basketbal en die NBA baie gewild te maak in die wêreld in die 1980’s en 1990’s.<ref name="Markovits">Markovits and Rensman, p. 89.</ref> Hy is een van die rykste bekendes in die wêreld, met ’n waarde van ongeveer $4.3&nbsp;miljard {{As of|2026|lc=y}}.<ref name="ForbesNetWorth">{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/michael-jordan/ |title=Michael Jordan |magazine=Forbes |access-date=March 29, 2026}}</ref> Jordan het college basketbal gespeel vir die North Carolina Tar Heels. As ’n eerstejaarstudent was hy deel van die span wat die nasionale kampioenskap gewen het in 1982.<ref name="nbah">{{cite web |title=Michael Jordan Bio |url=http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |publisher=NBA |access-date=November 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060902114359/http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |archive-date=September 2, 2006 |url-status=dead}}</ref> Hy het in 1984 by die Bulls aangesluit as die derde keuse in die NBA draft<ref name="nbah" /><ref name="br">{{Cite web |title=Michael Jordan Stats |url=https://www.basketball-reference.com/players/j/jordami01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121155936/https://www.basketball-reference.com/players/j/jordami01.html |archive-date=November 21, 2020 |access-date=November 21, 2020 |website=Basketball Reference}}</ref> en het vinnig ’n ster geword. Hy het baie punte aangeteken en was ook ’n baie goeie verdediger.<ref name="defensive players">Berkow, Ira (June 15, 1991). [https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404002127/https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html |date=April 4, 2019 }}. ''The New York Times''. Retrieved October 30, 2023.</ref> Hy kon baie hoog spring en het bekende slam dunks gedoen, selfs van die free-throw line af. Daarom het mense hom “Air Jordan” en “His Airness” genoem.<ref name="nbah" /> Hy het sy eerste NBA-titel in 1991 gewen, en daarna nog in 1992 en 1993. Dit was drie titels in ’n ry. Daarna het hy skielik opgehou speel en Minor League Baseball gespeel by die [[Chicago White Sox]]. Hy het in 1995 teruggekom na die Bulls en weer drie titels gewen in 1996, 1997 en 1998.<ref name="nbah" /> Hy het toe weer opgehou in 1999, maar het teruggekom en vir die Washington Wizards gespeel van 2001 tot 2003.<ref name="nbah" /><ref name="br" /> Hy het ook vir die Verenigde State gespeel en vier gold medals gewen—by die 1983 Pan American Games, [[Olimpiese Somerspele 1984|1984 Olimpiese Spele]], 1992 Tournament of the Americas en [[Olimpiese Somerspele 1992|1992 Olimpiese Spele]]—en hy het al hierdie wedstryde gewen.<ref name="UndefeatedTeamUSA" /> Jordan het baie pryse gewen. Hy het ses keer die NBA Finals Most Valuable Player (MVP) gewen, tien keer die beste puntemaker in die NBA geword, en vyf keer die NBA MVP gewen.<ref name="br" /> Hy was ook baie keer gekies vir spesiale spanne en wedstryde. Hy het rekords vir sy gemiddelde punte per wedstryd in die gewone seisoen (30.1) en in uitspeelwedstryde (33.4).<ref name="weinstein201920"/> Hy is een van net agt spelers wat die basketbal Triple Crown gewen het. In 1999 is hy deur [[ESPN]] gekies as die beste Noord-Amerikaanse sportman van die 20ste eeu, en hy was tweede na [[Babe Ruth]] op die Associated Press se lys.<ref name="nbah" /> Hy is twee keer in die Naismith Memorial Basketball Hall of Fame opgeneem, in 2009 en weer in 2010 as deel van die “Dream Team”.<ref name="Sam" /><ref name="DT Class of 2010" /> Jordan was ook baie bekend in advertensies en het baie produkte gehelp verkoop.<ref name="Markovits" /><ref>{{cite web |url=https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |title=Michael Jordan: A Global Icon |website=Faze |date=December 26, 2014 |access-date=October 30, 2023 |archive-date=February 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151605/https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |url-status=live}}</ref> Hy het gehelp om Nike se Air Jordan-skoene baie gewild te maak.<ref>{{cite magazine|last=Wilbekin|first=Emil|title=How the Jordan 1 Became the Sneaker of a Generation|magazine=Time|date=April 6, 2023|url=https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|access-date=January 19, 2026|archive-date=April 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406193832/https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|url-status=dead}}</ref> Hy het ook in die film ''Space Jam'' (1996) gespeel en was in die dokumentêr ''The Last Dance'' (2020). Hy het in 2006 deel-eienaar geword van die Charlotte Hornets en in 2010 die hoof-eienaar geword, maar het sy grootste deel in 2023 verkoop. Hy is ook ’n mede-eienaar van 23XI Racing in NASCAR Cup Series. In 2014 het hy die eerste NBA-speler geword wat ’n miljardêr is.<ref>Davis, Adam (March 7, 2016). [https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player "Michael Jordan Becomes First Billionaire NBA Player"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016061146/https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player |date=October 16, 2021 }}. ''Fox Business''. Retrieved October 30, 2023.</ref> In 2016 het President [[Barack Obama]] hom die Presidensiële Medalje van Vryheid gegee.<ref>{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|date=2016-11-16|website=whitehouse.gov|language=en|access-date=2026-04-04}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3d95y1j6mzd865niafkd92jv2oacw03 2889983 2889982 2026-04-04T15:07:56Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889983 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Michael Jeffrey Jordan''' (gebore [[17 Februarie]] [[1963]]), ook bekend as '''MJ''',<ref>Rein, Kotler and Shields, p. 173.</ref> is ’n Amerikaanse sakeman en ’n afgetrede professionele [[basketbal]]-speler. Hy is ook ’n deel-eienaar van die Charlotte Hornets in die [[National Basketball Association]] (NBA). Hy het 15 seisoene in die NBA gespeel tussen 1984 en 2003, en het ses NBA kampioenskappe gewen saam met die Chicago Bulls. Baie mense dink hy is een van die beste basketbalspelers ooit.<ref>{{Cite web |url =https://www.nba.com/news/history-nba-legends|title =NBA Legends: Profiling the league's greatest players |website =NBA.com |access-date =January 11, 2022 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220111001742/https://www.nba.com/news/history-nba-legends|archive-date =January 11, 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |first=The Athletic NBA |date=June 18, 2025 |title=NBA 75: Top 75 NBA players of all time, from MJ and LeBron to Lenny Wilkens |url=https://www.nytimes.com/athletic/3137873/2022/02/23/the-nba-75-the-top-75-nba-players-of-all-time-from-mj-and-lebron-to-lenny-wilkens/ |access-date=June 26, 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite magazine |url =https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |title =SI's 50 greatest players in NBA history |last =McCallum |first =Jack |date =February 8, 2016 |magazine =Sports Illustrated |access-date =March 29, 2024 |archive-url =https://web.archive.org/web/20240329124115/https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |archive-date =March 29, 2024}}</ref> Hy het gehelp om basketbal en die NBA baie gewild te maak in die wêreld in die 1980’s en 1990’s.<ref name="Markovits">Markovits and Rensman, p. 89.</ref> Hy is een van die rykste bekendes in die wêreld, met ’n waarde van ongeveer $4.3&nbsp;miljard {{As of|2026|lc=y}}.<ref name="ForbesNetWorth">{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/michael-jordan/ |title=Michael Jordan |magazine=Forbes |access-date=March 29, 2026}}</ref> Jordan het college basketbal gespeel vir die North Carolina Tar Heels. As ’n eerstejaarstudent was hy deel van die span wat die nasionale kampioenskap gewen het in 1982.<ref name="nbah">{{cite web |title=Michael Jordan Bio |url=http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |publisher=NBA |access-date=November 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060902114359/http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |archive-date=September 2, 2006 |url-status=dead}}</ref> Hy het in 1984 by die Bulls aangesluit as die derde keuse in die NBA draft<ref name="nbah" /><ref name="br">{{Cite web |title=Michael Jordan Stats |url=https://www.basketball-reference.com/players/j/jordami01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121155936/https://www.basketball-reference.com/players/j/jordami01.html |archive-date=November 21, 2020 |access-date=November 21, 2020 |website=Basketball Reference}}</ref> en het vinnig ’n ster geword. Hy het baie punte aangeteken en was ook ’n baie goeie verdediger.<ref name="defensive players">Berkow, Ira (June 15, 1991). [https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404002127/https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html |date=April 4, 2019 }}. ''The New York Times''. Retrieved October 30, 2023.</ref> Hy kon baie hoog spring en het bekende slam dunks gedoen, selfs van die free-throw line af. Daarom het mense hom “Air Jordan” en “His Airness” genoem.<ref name="nbah" /> Hy het sy eerste NBA-titel in 1991 gewen, en daarna nog in 1992 en 1993. Dit was drie titels in ’n ry. Daarna het hy skielik opgehou speel en Minor League Baseball gespeel by die [[Chicago White Sox]]. Hy het in 1995 teruggekom na die Bulls en weer drie titels gewen in 1996, 1997 en 1998.<ref name="nbah" /> Hy het toe weer opgehou in 1999, maar het teruggekom en vir die Washington Wizards gespeel van 2001 tot 2003.<ref name="nbah" /><ref name="br" /> Hy het ook vir die Verenigde State gespeel en vier gold medals gewen—by die 1983 Pan American Games, [[Olimpiese Somerspele 1984|1984 Olimpiese Spele]], 1992 Tournament of the Americas en [[Olimpiese Somerspele 1992|1992 Olimpiese Spele]]—en hy het al hierdie wedstryde gewen.<ref name="UndefeatedTeamUSA">{{cite web |url=https://www.marca.com/en/basketball/nba/2021/08/09/6111861d46163f78a98b458e.html |url-status=live |title=American NBA players who never lost with Team USA: Jordan is second |website=Marca |date=August 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810160742/https://www.marca.com/en/basketball/nba/2021/08/09/6111861d46163f78a98b458e.html |archive-date=August 10, 2021 |access-date=October 1, 2022}}</ref> Jordan het baie pryse gewen. Hy het ses keer die NBA Finals Most Valuable Player (MVP) gewen, tien keer die beste puntemaker in die NBA geword, en vyf keer die NBA MVP gewen.<ref name="br" /> Hy was ook baie keer gekies vir spesiale spanne en wedstryde. Hy het rekords vir sy gemiddelde punte per wedstryd in die gewone seisoen (30.1) en in uitspeelwedstryde (33.4).<ref name="weinstein201920"/> Hy is een van net agt spelers wat die basketbal Triple Crown gewen het. In 1999 is hy deur [[ESPN]] gekies as die beste Noord-Amerikaanse sportman van die 20ste eeu, en hy was tweede na [[Babe Ruth]] op die Associated Press se lys.<ref name="nbah" /> Hy is twee keer in die Naismith Memorial Basketball Hall of Fame opgeneem, in 2009 en weer in 2010 as deel van die “Dream Team”.<ref name="Sam" /><ref name="DT Class of 2010" /> Jordan was ook baie bekend in advertensies en het baie produkte gehelp verkoop.<ref name="Markovits" /><ref>{{cite web |url=https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |title=Michael Jordan: A Global Icon |website=Faze |date=December 26, 2014 |access-date=October 30, 2023 |archive-date=February 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151605/https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |url-status=live}}</ref> Hy het gehelp om Nike se Air Jordan-skoene baie gewild te maak.<ref>{{cite magazine|last=Wilbekin|first=Emil|title=How the Jordan 1 Became the Sneaker of a Generation|magazine=Time|date=April 6, 2023|url=https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|access-date=January 19, 2026|archive-date=April 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406193832/https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|url-status=dead}}</ref> Hy het ook in die film ''Space Jam'' (1996) gespeel en was in die dokumentêr ''The Last Dance'' (2020). Hy het in 2006 deel-eienaar geword van die Charlotte Hornets en in 2010 die hoof-eienaar geword, maar het sy grootste deel in 2023 verkoop. Hy is ook ’n mede-eienaar van 23XI Racing in NASCAR Cup Series. In 2014 het hy die eerste NBA-speler geword wat ’n miljardêr is.<ref>Davis, Adam (March 7, 2016). [https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player "Michael Jordan Becomes First Billionaire NBA Player"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016061146/https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player |date=October 16, 2021 }}. ''Fox Business''. Retrieved October 30, 2023.</ref> In 2016 het President [[Barack Obama]] hom die Presidensiële Medalje van Vryheid gegee.<ref>{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|date=2016-11-16|website=whitehouse.gov|language=en|access-date=2026-04-04}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8qs0dfg99qqqhic66meocowggz1azzu 2889984 2889983 2026-04-04T15:08:58Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889984 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Michael Jeffrey Jordan''' (gebore [[17 Februarie]] [[1963]]), ook bekend as '''MJ''',<ref>Rein, Kotler and Shields, p. 173.</ref> is ’n Amerikaanse sakeman en ’n afgetrede professionele [[basketbal]]-speler. Hy is ook ’n deel-eienaar van die Charlotte Hornets in die [[National Basketball Association]] (NBA). Hy het 15 seisoene in die NBA gespeel tussen 1984 en 2003, en het ses NBA kampioenskappe gewen saam met die Chicago Bulls. Baie mense dink hy is een van die beste basketbalspelers ooit.<ref>{{Cite web |url =https://www.nba.com/news/history-nba-legends|title =NBA Legends: Profiling the league's greatest players |website =NBA.com |access-date =January 11, 2022 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220111001742/https://www.nba.com/news/history-nba-legends|archive-date =January 11, 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |first=The Athletic NBA |date=June 18, 2025 |title=NBA 75: Top 75 NBA players of all time, from MJ and LeBron to Lenny Wilkens |url=https://www.nytimes.com/athletic/3137873/2022/02/23/the-nba-75-the-top-75-nba-players-of-all-time-from-mj-and-lebron-to-lenny-wilkens/ |access-date=June 26, 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite magazine |url =https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |title =SI's 50 greatest players in NBA history |last =McCallum |first =Jack |date =February 8, 2016 |magazine =Sports Illustrated |access-date =March 29, 2024 |archive-url =https://web.archive.org/web/20240329124115/https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |archive-date =March 29, 2024}}</ref> Hy het gehelp om basketbal en die NBA baie gewild te maak in die wêreld in die 1980’s en 1990’s.<ref name="Markovits">Markovits and Rensman, p. 89.</ref> Hy is een van die rykste bekendes in die wêreld, met ’n waarde van ongeveer $4.3&nbsp;miljard {{As of|2026|lc=y}}.<ref name="ForbesNetWorth">{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/michael-jordan/ |title=Michael Jordan |magazine=Forbes |access-date=March 29, 2026}}</ref> Jordan het college basketbal gespeel vir die North Carolina Tar Heels. As ’n eerstejaarstudent was hy deel van die span wat die nasionale kampioenskap gewen het in 1982.<ref name="nbah">{{cite web |title=Michael Jordan Bio |url=http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |publisher=NBA |access-date=November 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060902114359/http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |archive-date=September 2, 2006 |url-status=dead}}</ref> Hy het in 1984 by die Bulls aangesluit as die derde keuse in die NBA draft<ref name="nbah" /><ref name="br">{{Cite web |title=Michael Jordan Stats |url=https://www.basketball-reference.com/players/j/jordami01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121155936/https://www.basketball-reference.com/players/j/jordami01.html |archive-date=November 21, 2020 |access-date=November 21, 2020 |website=Basketball Reference}}</ref> en het vinnig ’n ster geword. Hy het baie punte aangeteken en was ook ’n baie goeie verdediger.<ref name="defensive players">Berkow, Ira (June 15, 1991). [https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404002127/https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html |date=April 4, 2019 }}. ''The New York Times''. Retrieved October 30, 2023.</ref> Hy kon baie hoog spring en het bekende slam dunks gedoen, selfs van die free-throw line af. Daarom het mense hom “Air Jordan” en “His Airness” genoem.<ref name="nbah" /> Hy het sy eerste NBA-titel in 1991 gewen, en daarna nog in 1992 en 1993. Dit was drie titels in ’n ry. Daarna het hy skielik opgehou speel en Minor League Baseball gespeel by die [[Chicago White Sox]]. Hy het in 1995 teruggekom na die Bulls en weer drie titels gewen in 1996, 1997 en 1998.<ref name="nbah" /> Hy het toe weer opgehou in 1999, maar het teruggekom en vir die Washington Wizards gespeel van 2001 tot 2003.<ref name="nbah" /><ref name="br" /> Hy het ook vir die Verenigde State gespeel en vier gold medals gewen—by die 1983 Pan American Games, [[Olimpiese Somerspele 1984|1984 Olimpiese Spele]], 1992 Tournament of the Americas en [[Olimpiese Somerspele 1992|1992 Olimpiese Spele]]—en hy het al hierdie wedstryde gewen.<ref name="UndefeatedTeamUSA">{{cite web |url=https://www.marca.com/en/basketball/nba/2021/08/09/6111861d46163f78a98b458e.html |url-status=live |title=American NBA players who never lost with Team USA: Jordan is second |website=Marca |date=August 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810160742/https://www.marca.com/en/basketball/nba/2021/08/09/6111861d46163f78a98b458e.html |archive-date=August 10, 2021 |access-date=October 1, 2022}}</ref> Jordan het baie pryse gewen. Hy het ses keer die NBA Finals Most Valuable Player (MVP) gewen, tien keer die beste puntemaker in die NBA geword, en vyf keer die NBA MVP gewen.<ref name="br" /> Hy was ook baie keer gekies vir spesiale spanne en wedstryde. Hy het rekords vir sy gemiddelde punte per wedstryd in die gewone seisoen (30.1) en in uitspeelwedstryde (33.4).<ref name=weinstein201920>{{cite book |editor-first=Brad |editor-last=Weinstein |title=2019–20 Official NBA Guide |year=2019 |publisher=NBA Properties |pages=182, 199 |url=https://www.nba.com/assets/pdfs/2019-20-NBA-Guide.pdf |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012115314/https://www.nba.com/assets/pdfs/2019-20-NBA-Guide.pdf |archive-date=October 12, 2022 |url-status=dead}}</ref> Hy is een van net agt spelers wat die basketbal Triple Crown gewen het. In 1999 is hy deur [[ESPN]] gekies as die beste Noord-Amerikaanse sportman van die 20ste eeu, en hy was tweede na [[Babe Ruth]] op die Associated Press se lys.<ref name="nbah" /> Hy is twee keer in die Naismith Memorial Basketball Hall of Fame opgeneem, in 2009 en weer in 2010 as deel van die “Dream Team”.<ref name="Sam" /><ref name="DT Class of 2010" /> Jordan was ook baie bekend in advertensies en het baie produkte gehelp verkoop.<ref name="Markovits" /><ref>{{cite web |url=https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |title=Michael Jordan: A Global Icon |website=Faze |date=December 26, 2014 |access-date=October 30, 2023 |archive-date=February 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151605/https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |url-status=live}}</ref> Hy het gehelp om Nike se Air Jordan-skoene baie gewild te maak.<ref>{{cite magazine|last=Wilbekin|first=Emil|title=How the Jordan 1 Became the Sneaker of a Generation|magazine=Time|date=April 6, 2023|url=https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|access-date=January 19, 2026|archive-date=April 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406193832/https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|url-status=dead}}</ref> Hy het ook in die film ''Space Jam'' (1996) gespeel en was in die dokumentêr ''The Last Dance'' (2020). Hy het in 2006 deel-eienaar geword van die Charlotte Hornets en in 2010 die hoof-eienaar geword, maar het sy grootste deel in 2023 verkoop. Hy is ook ’n mede-eienaar van 23XI Racing in NASCAR Cup Series. In 2014 het hy die eerste NBA-speler geword wat ’n miljardêr is.<ref>Davis, Adam (March 7, 2016). [https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player "Michael Jordan Becomes First Billionaire NBA Player"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016061146/https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player |date=October 16, 2021 }}. ''Fox Business''. Retrieved October 30, 2023.</ref> In 2016 het President [[Barack Obama]] hom die Presidensiële Medalje van Vryheid gegee.<ref>{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|date=2016-11-16|website=whitehouse.gov|language=en|access-date=2026-04-04}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] ir8cpekdwrgbwaw39dff2et5nx0zweg 2889986 2889984 2026-04-04T15:16:03Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889986 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Michael Jeffrey Jordan''' (gebore [[17 Februarie]] [[1963]]), ook bekend as '''MJ''',<ref>Rein, Kotler and Shields, p. 173.</ref> is ’n Amerikaanse sakeman en ’n afgetrede professionele [[basketbal]]-speler. Hy is ook ’n deel-eienaar van die Charlotte Hornets in die [[National Basketball Association]] (NBA). Hy het 15 seisoene in die NBA gespeel tussen 1984 en 2003, en het ses NBA kampioenskappe gewen saam met die Chicago Bulls. Baie mense dink hy is een van die beste basketbalspelers ooit.<ref>{{Cite web |url =https://www.nba.com/news/history-nba-legends|title =NBA Legends: Profiling the league's greatest players |website =NBA.com |access-date =January 11, 2022 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220111001742/https://www.nba.com/news/history-nba-legends|archive-date =January 11, 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |first=The Athletic NBA |date=June 18, 2025 |title=NBA 75: Top 75 NBA players of all time, from MJ and LeBron to Lenny Wilkens |url=https://www.nytimes.com/athletic/3137873/2022/02/23/the-nba-75-the-top-75-nba-players-of-all-time-from-mj-and-lebron-to-lenny-wilkens/ |access-date=June 26, 2025 |work=The Athletic |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite magazine |url =https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |title =SI's 50 greatest players in NBA history |last =McCallum |first =Jack |date =February 8, 2016 |magazine =Sports Illustrated |access-date =March 29, 2024 |archive-url =https://web.archive.org/web/20240329124115/https://www.si.com/nba/2016/02/08/michael-jordan-lebron-james-stephen-curry-nba-greatest#gid=ci02556958e0022580&pid=50--paul-arizin |archive-date =March 29, 2024}}</ref> Hy het gehelp om basketbal en die NBA baie gewild te maak in die wêreld in die 1980’s en 1990’s.<ref name="Markovits">Markovits and Rensman, p. 89.</ref> Hy is een van die rykste bekendes in die wêreld, met ’n waarde van ongeveer $4.3&nbsp;miljard {{As of|2026|lc=y}}.<ref name="ForbesNetWorth">{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/profile/michael-jordan/ |title=Michael Jordan |magazine=Forbes |access-date=March 29, 2026}}</ref> Jordan het college basketbal gespeel vir die North Carolina Tar Heels. As ’n eerstejaarstudent was hy deel van die span wat die nasionale kampioenskap gewen het in 1982.<ref name="nbah">{{cite web |title=Michael Jordan Bio |url=http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |publisher=NBA |access-date=November 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060902114359/http://www.nba.com/history/players/jordan_bio.html |archive-date=September 2, 2006 |url-status=dead}}</ref> Hy het in 1984 by die Bulls aangesluit as die derde keuse in die NBA draft<ref name="nbah" /><ref name="br">{{Cite web |title=Michael Jordan Stats |url=https://www.basketball-reference.com/players/j/jordami01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121155936/https://www.basketball-reference.com/players/j/jordami01.html |archive-date=November 21, 2020 |access-date=November 21, 2020 |website=Basketball Reference}}</ref> en het vinnig ’n ster geword. Hy het baie punte aangeteken en was ook ’n baie goeie verdediger.<ref name="defensive players">Berkow, Ira (June 15, 1991). [https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html "Sports of The Times; Air Jordan And Just Plain Folks"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404002127/https://www.nytimes.com/1991/06/15/sports/sports-of-the-times-air-jordan-and-just-plain-folks.html |date=April 4, 2019 }}. ''The New York Times''. Retrieved October 30, 2023.</ref> Hy kon baie hoog spring en het bekende slam dunks gedoen, selfs van die free-throw line af. Daarom het mense hom “Air Jordan” en “His Airness” genoem.<ref name="nbah" /> Hy het sy eerste NBA-titel in 1991 gewen, en daarna nog in 1992 en 1993. Dit was drie titels in ’n ry. Daarna het hy skielik opgehou speel en Minor League Baseball gespeel by die [[Chicago White Sox]]. Hy het in 1995 teruggekom na die Bulls en weer drie titels gewen in 1996, 1997 en 1998.<ref name="nbah" /> Hy het toe weer opgehou in 1999, maar het teruggekom en vir die Washington Wizards gespeel van 2001 tot 2003.<ref name="nbah" /><ref name="br" /> Hy het ook vir die Verenigde State gespeel en vier gold medals gewen—by die 1983 Pan American Games, [[Olimpiese Somerspele 1984|1984 Olimpiese Spele]], 1992 Tournament of the Americas en [[Olimpiese Somerspele 1992|1992 Olimpiese Spele]]—en hy het al hierdie wedstryde gewen.<ref name="UndefeatedTeamUSA">{{cite web |url=https://www.marca.com/en/basketball/nba/2021/08/09/6111861d46163f78a98b458e.html |url-status=live |title=American NBA players who never lost with Team USA: Jordan is second |website=Marca |date=August 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810160742/https://www.marca.com/en/basketball/nba/2021/08/09/6111861d46163f78a98b458e.html |archive-date=August 10, 2021 |access-date=October 1, 2022}}</ref> Jordan het baie pryse gewen. Hy het ses keer die NBA Finals Most Valuable Player (MVP) gewen, tien keer die beste puntemaker in die NBA geword, en vyf keer die NBA MVP gewen.<ref name="br" /> Hy was ook baie keer gekies vir spesiale spanne en wedstryde. Hy het rekords vir sy gemiddelde punte per wedstryd in die gewone seisoen (30.1) en in uitspeelwedstryde (33.4).<ref name=weinstein201920>{{cite book |editor-first=Brad |editor-last=Weinstein |title=2019–20 Official NBA Guide |year=2019 |publisher=NBA Properties |pages=182, 199 |url=https://www.nba.com/assets/pdfs/2019-20-NBA-Guide.pdf |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012115314/https://www.nba.com/assets/pdfs/2019-20-NBA-Guide.pdf |archive-date=October 12, 2022 |url-status=dead}}</ref> Hy is een van net agt spelers wat die basketbal Triple Crown gewen het. In 1999 is hy deur [[ESPN]] gekies as die beste Noord-Amerikaanse sportman van die 20ste eeu, en hy was tweede na [[Babe Ruth]] op die Associated Press se lys.<ref name="nbah" /> Hy is twee keer in die Naismith Memorial Basketball Hall of Fame opgeneem, in 2009 en weer in 2010 as deel van die “Dream Team”.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/nba/halloffame10/news/story?id=5462407|title=Scottie Pippen, Karl Malone enter Hall|last=Press|first=Associated|date=2010-08-13|website=ESPN.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113202951/https://www.espn.com/nba/halloffame10/news/story?id=5462407|archive-date=2018-01-13|access-date=2026-04-04}}</ref> Jordan was ook baie bekend in advertensies en het baie produkte gehelp verkoop.<ref name="Markovits" /><ref>{{cite web |url=https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |title=Michael Jordan: A Global Icon |website=Faze |date=December 26, 2014 |access-date=October 30, 2023 |archive-date=February 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151605/https://faze.ca/michael-jordan-a-global-icon/ |url-status=live}}</ref> Hy het gehelp om Nike se Air Jordan-skoene baie gewild te maak.<ref>{{cite magazine|last=Wilbekin|first=Emil|title=How the Jordan 1 Became the Sneaker of a Generation|magazine=Time|date=April 6, 2023|url=https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|access-date=January 19, 2026|archive-date=April 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406193832/https://time.com/6269278/jordan-1-sneaker-air-legacy/|url-status=dead}}</ref> Hy het ook in die film ''Space Jam'' (1996) gespeel en was in die dokumentêr ''The Last Dance'' (2020). Hy het in 2006 deel-eienaar geword van die Charlotte Hornets en in 2010 die hoof-eienaar geword, maar het sy grootste deel in 2023 verkoop. Hy is ook ’n mede-eienaar van 23XI Racing in NASCAR Cup Series. In 2014 het hy die eerste NBA-speler geword wat ’n miljardêr is.<ref>Davis, Adam (March 7, 2016). [https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player "Michael Jordan Becomes First Billionaire NBA Player"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016061146/https://www.foxbusiness.com/features/michael-jordan-becomes-first-billionaire-nba-player |date=October 16, 2021 }}. ''Fox Business''. Retrieved October 30, 2023.</ref> In 2016 het President [[Barack Obama]] hom die Presidensiële Medalje van Vryheid gegee.<ref>{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|date=2016-11-16|website=whitehouse.gov|language=en|access-date=2026-04-04}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse basketbalspelers]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6m5aj545vhmncm6cwdqv3xw6wpv6rur 1 459864 2889978 2026-04-04T15:01:41Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2889978 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459865 2889985 2026-04-04T15:09:06Z Aliwal2012 39067 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1345018892|American Sign Language]]" te vertaal 2889985 wikitext text/x-wiki '''Amerikaanse Gebaretaal''' ( '''ASL''' ) is 'n [[natuurlike taal]] wat dien as die oorheersende [[gebaretaal]] van dowe gemeenskappe in die Verenigde State en die grootste deel van die Engelssprekende Kanada. ASL is 'n volledige en georganiseerde visuele taal wat uitgedruk word deur beide handmatige en nie-handmatige kenmerke te gebruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.nidcd.nih.gov/health/american-sign-language|title=American Sign Language|date=2015-08-18|website=NIDCD|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115163913/https://www.nidcd.nih.gov/health/american-sign-language|archive-date=2016-11-15|access-date=2021-03-08}}</ref> Behalwe in Noord-Amerika word dialekte van ASL en ASL-gebaseerde [[Kreools|kreole]] in baie lande regoor die wêreld gebruik, insluitend 'n groot deel van [[Wes-Afrika]] en dele van [[Suidoos-Asië]]. ASL word ook wyd aangeleer as 'n [[tweede taal]], wat dien as 'n [[lingua franca]]. ASL is die naaste verwant aan Franse Gebaretaal (LSF). Daar is voorgestel dat ASL 'n kreoolse taal van LSF is, hoewel ASL kenmerke toon wat atipies is van kreoolse tale, soos agglutinatiewe morfologie. [[Lêer:American_Sign_Language_demo_-_Travis_Dougherty.ogv|duimnael| Travis Dougherty demonstreer die ASL-alfabet. 'n Stemopname deur Gilbert G. Lensbower.]] [[Lêer:Sign_language_interpreter.jpg|alt=signing man sitting in the foreground, with a speaker standing at a podium in the background|duimnael|'n Gebaretaaltolk by 'n aanbieding]] [[Lêer:ASL_family.jpg|alt=two men and a woman signing|duimnael|Twee mans en 'n vrou wat teken]] == Verwysings == [[Kategorie:Tale van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Tale van Kanada]] [[Kategorie:Tale van Zimbabwe]] [[Kategorie:Tale van Haïti]] [[Kategorie:Tale van Burundi]] [[Kategorie:Tale van Botswana]] [[Kategorie:Tale van Belize]] igeahh65ygaddfbz7xzuqj62vm7em8h 2889987 2889985 2026-04-04T15:19:05Z Aliwal2012 39067 verwysings volg 2889987 wikitext text/x-wiki {{nog besig}} [[Lêer:ASL_family.jpg|200px|links|duimnael|Persone wat gebaretaal toepas.]] '''Amerikaanse Gebaretaal''' ('''ASL''') is 'n [[natuurlike taal]] wat dien as die oorheersende [[gebaretaal]] van dowe gemeenskappe in die Verenigde State en die grootste deel van die Engelssprekende Kanada. ASL is 'n volledige en georganiseerde visuele taal wat uitgedruk word deur beide handmatige en nie-handmatige kenmerke te gebruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.nidcd.nih.gov/health/american-sign-language|title=American Sign Language|date=2015-08-18|website=NIDCD|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115163913/https://www.nidcd.nih.gov/health/american-sign-language|archive-date=2016-11-15|access-date=2021-03-08}}</ref> Behalwe in Noord-Amerika word dialekte van ASL en ASL-gebaseerde [[Kreools|kreole]] in baie lande regoor die wêreld gebruik, insluitend 'n groot deel van [[Wes-Afrika]] en dele van [[Suidoos-Asië]]. ASL word ook wyd aangeleer as 'n [[tweede taal]], wat dien as 'n [[lingua franca]]. [[Lêer:American_Sign_Language_demo_-_Travis_Dougherty.ogv|regs|duimnael|Travis Dougherty demonstreer die ASL-alfabet. Stemopname deur Gilbert G. Lensbower.]] ASL is die naaste verwant aan Franse Gebaretaal (LSF). Daar is voorgestel dat ASL 'n kreoolse taal van LSF is, hoewel ASL kenmerke toon wat atipies is van kreoolse tale, soos agglutinatiewe morfologie. ASL het in die vroeë 19de eeu ontstaan in die Amerikaanse Skool vir Dowes (ASD) in Hartford, Connecticut, vanuit 'n situasie van taalkontak. Sedertdien het ASL-gebruik wyd versprei deur skole vir dowes en dowe gemeenskapsorganisasies. Ten spyte van die wydverspreide gebruik daarvan, is geen akkurate telling van ASL-gebruikers gehou nie. Betroubare ramings vir Amerikaanse ASL-gebruikers wissel van 250 000 tot 500 000 persone, insluitend 'n aantal kinders van dowe volwassenes (CODA) en ander horende individue. [[Lêer:Sign_language_interpreter.jpg|140px|duimnael|'n Gebaretaaltolk by 'n aanbieding]] Tekens in ASL het 'n aantal fonemiese komponente, soos bewegings van die gesig, die torso en die hande. ASL is nie 'n vorm van pantomime nie, hoewel ikonisiteit 'n groter rol in ASL speel as in gesproke tale. Engelse leenwoorde word dikwels deur die spel met vingers geleen, hoewel ASL-grammatika nie verwant is aan dié van Engels nie. ASL het verbale ooreenstemming en aspektuele markering en het 'n produktiewe stelsel om agglutinatiewe klassifiseerders te vorm. Baie taalkundiges glo dat ASL 'n onderwerp-werkwoord-voorwerp- taal is. Daar is egter verskeie ander voorstelle om rekening te hou met ASL-woordorde. Alhoewel die Verenigde State, die Verenigde Koninkryk en Australië Engels as 'n gemeenskaplike mondelinge en geskrewe taal deel, is ASL nie onderling verstaanbaar met Britse Gebaretaal (BSL) of Australies nie.[1]: 68  Al drie tale toon grade van ontlening uit Engels, maar dit alleen is nie voldoende vir kruistaalbegrip nie.[1]: 68  Daar is gevind dat 'n relatief hoë persentasie (37–44%) van ASL-tekens soortgelyke vertalings in Auslaans het, wat vir mondelinge tale daarop dui dat hulle aan dieselfde taalfamilie behoort. [1]: 69  Dit lyk egter nie histories geregverdig vir ASL en Auslan nie, en dit is waarskynlik dat die ooreenkoms veroorsaak word deur die hoër mate van ikonisiteit in gebaretale in die algemeen, sowel as kontak met Engels.[2]:70 Amerikaanse Gebaretaal word nou deur baie kolleges aanvaar as 'n taal wat in aanmerking kom vir krediet vir vreemde tale;[1] baie state maak dit verpligtend om dit as sodanig te aanvaar.[2] In sommige state is dit egter slegs waar met betrekking tot hoërskoolkursuswerk. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Tale van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Tale van Kanada]] 8o7ljh611yaeu9u0cpys2k9i3s5wxvz 2890007 2889987 2026-04-04T17:53:50Z Aliwal2012 39067 2890007 wikitext text/x-wiki [[Lêer:ASL_family.jpg|200px|links|duimnael|Persone wat gebaretaal toepas.]] '''Amerikaanse Gebaretaal''' ('''ASL''') is 'n [[natuurlike taal]] wat dien as die oorheersende [[gebaretaal]] van dowe gemeenskappe in die Verenigde State en die grootste deel van die Engelssprekende Kanada. ASL is 'n volledige en georganiseerde visuele taal wat uitgedruk word deur beide handmatige en nie-handmatige kenmerke te gebruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.nidcd.nih.gov/health/american-sign-language|title=American Sign Language|date=2015-08-18|website=NIDCD|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115163913/https://www.nidcd.nih.gov/health/american-sign-language|archive-date=2016-11-15|access-date=2021-03-08}}</ref> Behalwe in Noord-Amerika word dialekte van ASL en ASL-gebaseerde [[Kreools|kreole]] in baie lande regoor die wêreld gebruik, insluitend 'n groot deel van [[Wes-Afrika]] en dele van [[Suidoos-Asië]]. ASL word ook wyd aangeleer as 'n [[tweede taal]], wat dien as 'n [[lingua franca]]. [[Lêer:American_Sign_Language_demo_-_Travis_Dougherty.ogv|regs|duimnael|Travis Dougherty demonstreer die ASL-alfabet. Stemopname deur Gilbert G. Lensbower.]] ASL is die naaste verwant aan Franse Gebaretaal (LSF). Daar is voorgestel dat ASL 'n kreoolse taal van LSF is, hoewel ASL kenmerke toon wat atipies is van kreoolse tale, soos agglutinatiewe morfologie. ASL het in die vroeë 19de eeu ontstaan in die Amerikaanse Skool vir Dowes (ASD) in Hartford, Connecticut, vanuit 'n situasie van taalkontak. Sedertdien het ASL-gebruik wyd versprei deur skole vir dowes en dowe gemeenskapsorganisasies. Ten spyte van die wydverspreide gebruik daarvan, is geen akkurate telling van ASL-gebruikers gehou nie. Betroubare ramings vir Amerikaanse ASL-gebruikers wissel van 250 000 tot 500 000 persone, insluitend 'n aantal kinders van dowe volwassenes (CODA) en ander horende individue. [[Lêer:Sign_language_interpreter.jpg|140px|duimnael|'n Gebaretaaltolk aan diens by 'n aanbieding]] Tekens in ASL het 'n aantal fonemiese komponente, soos bewegings van die gesig, die torso en die hande. ASL is nie 'n vorm van pantomime nie, hoewel ikonisiteit 'n groter rol in ASL speel as in gesproke tale. Engelse leenwoorde word dikwels deur die spel met vingers geleen, hoewel ASL-grammatika nie verwant is aan dié van Engels nie. ASL het verbale ooreenstemming en aspektuele markering en het 'n produktiewe stelsel om agglutinatiewe klassifiseerders te vorm. Baie taalkundiges glo dat ASL 'n onderwerp-werkwoord-voorwerp- taal is. Daar is egter verskeie ander voorstelle om rekening te hou met ASL-woordorde. Alhoewel die Verenigde State, die Verenigde Koninkryk en Australië Engels as 'n gemeenskaplike mondelinge en geskrewe taal deel, is ASL nie onderling verstaanbaar met Britse Gebaretaal (BSL) of Auslan nie.<ref name="johnson">{{Harvcoltxt|Johnson|Schembri|2007}}</ref>{{rp|68}} Al drie tale toon grade van ontlening uit Engels, maar dit alleen is nie voldoende vir kruistaalbegrip nie.<ref name="johnson" />{{rp|68}} Daar is gevind dat 'n relatief hoë persentasie (37–44%) van ASL-tekens soortgelyke vertalings in Auslaans het, wat vir mondelinge tale daarop dui dat hulle aan dieselfde taalfamilie behoort.<ref name="johnson" />{{rp|69}} Dit lyk egter nie histories geregverdig vir ASL en Auslan nie, en dit is waarskynlik dat die ooreenkoms veroorsaak word deur die hoër mate van ikonisiteit in gebaretale in die algemeen, sowel as kontak met Engels.<ref name="johnson" />{{rp|70}} Amerikaanse Gebaretaal word nou deur baie kolleges aanvaar as 'n taal wat in aanmerking kom vir krediet vir vreemde tale;<ref>{{Cite web|url=http://www.unm.edu/~wilcox/UNM/univlist.html|title=Universities That Accept ASL In Fulfillment Of Foreign Language Requirements.|last=Wilcox Phd|first=Sherman|date=May 2016|access-date=May 24, 2018|archive-date=October 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024103845/http://www.unm.edu/~wilcox/UNM/univlist.html|url-status=live}}</ref> baie state maak dit verpligtend om dit as sodanig te aanvaar.<ref>{{Cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/tennessee/articles/2017-04-26/tennessee-passes-sign-language-bill|title=Bill Passes Requiring Sign Language Students Receive Credit|last=Burke|first=Sheila|date=April 26, 2017|website=US News|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011051745/https://www.usnews.com/news/best-states/tennessee/articles/2017-04-26/tennessee-passes-sign-language-bill|archive-date=2017-10-11|url-status=dead|access-date=May 24, 2018}}</ref> In sommige state is dit egter slegs waar met betrekking tot hoërskoolkursuswerk. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Tale van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Tale van Kanada]] mfse92x9kgx2488edzx6cihn3cekxhl 1 459866 2889991 2026-04-04T15:23:05Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2889991 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459867 2889993 2026-04-04T16:14:10Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Databoks}} Die '''National Basketball Association''' ('''NBA''') is ’n professionele [[basketbal]]-liga in [[Noord-Amerika]] met 30 spanne (29 in die [[Verenigde State]] en 1 in [[Kanada]]).<ref>{{cite web |title=About The NBA |url=https://www.nba.com/news/about |access-date=November 26, 2025 |website=NBA.com |date=June 18, 2024}}</ref> Die NBA is een van die grootste professionele sportligas in die Verenigde State en Kanada en word beskou as die beste basketbal...' 2889993 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} Die '''National Basketball Association''' ('''NBA''') is ’n professionele [[basketbal]]-liga in [[Noord-Amerika]] met 30 spanne (29 in die [[Verenigde State]] en 1 in [[Kanada]]).<ref>{{cite web |title=About The NBA |url=https://www.nba.com/news/about |access-date=November 26, 2025 |website=NBA.com |date=June 18, 2024}}</ref> Die NBA is een van die grootste professionele sportligas in die Verenigde State en Kanada en word beskou as die beste basketbal-liga in die wêreld.<ref>{{cite news |first=Jack |last=Rathborn |title=NBA Draft 2020: What time does it start in the UK, who has the No 1 pick and how can I watch it? |date=November 18, 2020 |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/us-sport/nba/draft-2020-what-time-start-uk-b1725070.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220618/https://www.independent.co.uk/sport/us-sport/nba/draft-2020-what-time-start-uk-b1725070.html |archive-date=June 18, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=December 10, 2020 |quote=The 2020 NBA Draft is here after days of juicy gossip surrounding trades as the world's greatest basketball league dominates the headlines during its offseason.}}</ref> Die liga se hoofkantore is in [[New York]] en Secaucus, [[New Jersey]].<ref>[https://careers.nba.com/locations/ NBA Office Locations]</ref> Die NBA is op 3 Augustus 1949 gestig toe die Basketball Association of America (BAA) en die National Basketball League (NBL) saamgesmelt het. Later het die liga die BAA se geskiedenis aangeneem en sê hulle stigtingsdatum is 6 Junie 1946.<ref name="wp-2022-01-02">{{cite news |author1=Curtis Harris |title=How the NBA's 75th anniversary sweeps away its early history |url=https://www.washingtonpost.com/sports/2022/01/21/nba-history-nbl-baa/ |access-date=June 23, 2024 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=January 21, 2022}}</ref><ref name="NBAFoundingDate">{{cite web |title=This Date in the NBA: June |url=https://www.nba.com/news/history-this-date-in-nba-june |publisher=National Basketball Association |access-date=March 4, 2022 |quote=6 Junie 1946 – Die National Basketball Association is by die Commodore Hotel in New York gestig. Maurice Podoloff was die liga se eerste president, ’n titel wat later na kommissaris verander is.}}</ref><ref>{{cite web |title=This Date in the NBA: August |url=https://www.nba.com/history/this-date-aug/ |publisher=National Basketball Association |access-date=June 14, 2020}}</ref> In 1976 het die NBA en die American Basketball Association (ABA) saamgesmelt, en vier nuwe spanne is bygevoeg. Die NBA se gewone seisoen is van Oktober tot April, en elke span speel 82 wedstryde. Die uitspeeltoernooi gaan aan tot Junie en eindig met die NBA Finals. Die NBA is ’n lid van USA Basketball (USAB),<ref>{{cite web |title=Members of USA Basketball |url=https://www.usab.com/about/about-usa-basketball/members.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807001024/https://www.usab.com/about/about-usa-basketball/members.aspx |url-status=dead |archive-date=August 7, 2019 |website=USA Basketball |access-date=June 14, 2020}}</ref> wat deur die International Basketball Federation (FIBA) erken word as die beheerliggaam vir basketbal in die Verenigde State. Die NBA is die tweede rykste professionele sportliga in die wêreld volgens inkomste, na die National Football League (NFL).<ref>{{cite web |last1=Teitelbaum |first1=Justin |title=The Most Valuable NBA Teams 2024 |url=https://www.forbes.com/sites/justinteitelbaum/2024/10/24/the-most-valuable-nba-teams-2024/ |website=Forbes |access-date=November 21, 2024 |date=October 24, 2024}}</ref> {{As of|2020}} verdien NBA-spelers gemiddeld die meeste geld per jaar van alle atlete in die wêreld.<ref name="urlThe Worlds Highest-Paid Athletes 2020">{{cite web |title=The World's Highest-Paid Athletes 2020 |url=https://www.forbes.com/athletes/ |website=Forbes}}</ref><ref>{{cite web |date=May 1, 2012 |title=REVEALED: The world's best paid teams, Man City close in on Barca and Real Madrid |url=http://www.sportingintelligence.com/2012/05/01/revealed-the-worlds-best-paid-teams-man-city-close-in-on-barca-and-real-madrid-010501/ |access-date=June 11, 2012 |publisher=SportingIntelligence.com}}</ref><ref>{{cite web |last1=Gaines |first1=Cork |title=The NBA is the highest-paying sports league in the world |url=http://www.businessinsider.com/sports-leagues-top-salaries-2015-5 |access-date=May 20, 2015 |website=Business Insider}}</ref> In 1996 het die NBA ’n vroueliga begin, die Women's National Basketball Association (WNBA). Die NBA bestuur ook die NBA G League, NBA 2K League en die [[Basketball Africa League]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sportkompetisies in die Verenigde State van Amerika]] 434lm3unab8yy2z1hhnlbcgvnezoxvm 1 459868 2889994 2026-04-04T16:14:29Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2889994 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459869 2889996 2026-04-04T16:25:17Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Databoks}} Die '''Basketball Africa League''' ('''BAL''') is die beste mans-[[basketbal]]liga in [[Afrika]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/story/_/id/26011129|title=NBA starting 12-team Africa league next year|date=16 February 2019|website=ESPN.com}}</ref> Dit is in 2019 gestig en word georganiseer deur [[National Basketball Association|NBA]] Africa en die International Basketball Federation (FIBA).<ref name="USATODAY 12 Teams">{{cite news |last1=Zill...' 2889996 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} Die '''Basketball Africa League''' ('''BAL''') is die beste mans-[[basketbal]]liga in [[Afrika]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/story/_/id/26011129|title=NBA starting 12-team Africa league next year|date=16 February 2019|website=ESPN.com}}</ref> Dit is in 2019 gestig en word georganiseer deur [[National Basketball Association|NBA]] Africa en die International Basketball Federation (FIBA).<ref name="USATODAY 12 Teams">{{cite news |last1=Zillgitt |first1=Jeff |title=NBA, FIBA launching 12-team league in Africa; Barack Obama to have hands-on role |url=https://eu.usatoday.com/story/sports/nba/2019/02/16/nba-fiba-launching-league-africa-barack-obama-have-role/2893826002/ |access-date=24 March 2020 |work=[[USA Today]] |date=17 December 2019}}</ref> Elke seisoen is gewoonlik van Maart tot Junie, en die liga het 12 spanne. Spanne kwalifiseer deur hoe goed hulle in hul eie land se kompetisies speel.<ref>{{cite news |last1=Conway |first1=Tyler |date=16 February 2019 |title=NBA Announces Basketball Africa League to Start in 2020; Barack Obama Involved |language=en |work=Bleacher Report |url=https://bleacherreport.com/articles/2821107-nba-announces-basketball-africa-league-to-start-in-2020-barack-obama-involved |access-date=17 February 2019}}</ref> Sewe spanne kwalifiseer direk, en vyf ander moet in die Road to BAL speel. Die groepfase is in drie konferensies verdeel, en daarna is daar uitspeelrondes om die kampioen te bepaal. Die wenner van die BAL kwalifiseer outomaties vir die FIBA Intercontinental Cup. [[Suid-Afrika]] word verteenwoordig deur Made by Ball Blue Soldiers (MBB) van [[Johannesburg]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Afrika]] t7u9a0tp1yt5c5ayse5i7uawe1fiim0 2889997 2889996 2026-04-04T16:27:51Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2889997 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} Die '''Basketball Africa League''' ('''BAL''') is die beste mans-[[basketbal]]liga in [[Afrika]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/story/_/id/26011129|title=NBA starting 12-team Africa league next year|date=16 February 2019|website=ESPN.com}}</ref> Dit is in 2019 gestig en word georganiseer deur [[National Basketball Association|NBA]] Africa en die International Basketball Federation (FIBA).<ref name="USATODAY 12 Teams">{{cite news |last1=Zillgitt |first1=Jeff |title=NBA, FIBA launching 12-team league in Africa; Barack Obama to have hands-on role |url=https://eu.usatoday.com/story/sports/nba/2019/02/16/nba-fiba-launching-league-africa-barack-obama-have-role/2893826002/ |access-date=24 March 2020 |work=[[USA Today]] |date=17 December 2019}}</ref> Elke seisoen is gewoonlik van Maart tot Junie, en die liga het 12 spanne. Spanne kwalifiseer deur hoe goed hulle in hul eie land se kompetisies speel.<ref>{{cite news |last1=Conway |first1=Tyler |date=16 February 2019 |title=NBA Announces Basketball Africa League to Start in 2020; Barack Obama Involved |language=en |work=Bleacher Report |url=https://bleacherreport.com/articles/2821107-nba-announces-basketball-africa-league-to-start-in-2020-barack-obama-involved |access-date=17 February 2019}}</ref> Sewe spanne kwalifiseer direk, en vyf ander moet in die Road to BAL speel. Die groepfase is in drie konferensies verdeel, en daarna is daar uitspeelrondes om die kampioen te bepaal. Die wenner van die BAL kwalifiseer outomaties vir die FIBA Intercontinental Cup. [[Suid-Afrika]] word verteenwoordig deur [[Made by Ball Blue Soldiers]] (MBB) van [[Johannesburg]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Afrika]] 61awh7g6j02anqp4ht8183j3t4gy8nc 2890003 2889997 2026-04-04T16:48:19Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2890003 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} Die '''Basketball Africa League''' ('''BAL''') is die beste mans-[[basketbal]]liga in [[Afrika]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/nba/story/_/id/26011129|title=NBA starting 12-team Africa league next year|date=16 February 2019|website=ESPN.com}}</ref> Dit is in 2019 gestig en word georganiseer deur [[National Basketball Association|NBA]] Africa en die International Basketball Federation (FIBA).<ref name="USATODAY 12 Teams">{{cite news |last1=Zillgitt |first1=Jeff |title=NBA, FIBA launching 12-team league in Africa; Barack Obama to have hands-on role |url=https://eu.usatoday.com/story/sports/nba/2019/02/16/nba-fiba-launching-league-africa-barack-obama-have-role/2893826002/ |access-date=24 March 2020 |work=[[USA Today]] |date=17 December 2019}}</ref> Elke seisoen is gewoonlik van Maart tot Junie, en die liga het 12 spanne. Spanne kwalifiseer deur hoe goed hulle in hul eie land se kompetisies speel.<ref>{{cite news |last1=Conway |first1=Tyler |date=16 February 2019 |title=NBA Announces Basketball Africa League to Start in 2020; Barack Obama Involved |language=en |work=Bleacher Report |url=https://bleacherreport.com/articles/2821107-nba-announces-basketball-africa-league-to-start-in-2020-barack-obama-involved |access-date=17 February 2019}}</ref> Sewe spanne kwalifiseer direk, en vyf ander moet in die Road to BAL speel. Die groepfase is in drie konferensies verdeel, en daarna is daar uitspeelrondes om die kampioen te bepaal. Die wenner van die BAL kwalifiseer outomaties vir die FIBA Intercontinental Cup. [[Suid-Afrika]] word verteenwoordig deur [[Made by Ball Blue Soldiers]] (MBB) van [[Johannesburg]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Afrika]] ftp4isnhk5th8yuzhxeth71isimz58c 0 459870 2889998 2026-04-04T16:32:31Z ~2026-19905-25 205527 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Food snacks Nestle Milo refill pack and milo.jpg|duimnael]] '''Milo''' ({{IPAc-en|ˈ|m|aɪ|l|oʊ}};<ref>{{cite news|last=Khong|first=Rachel|date=6 March 2017|url=https://www.bonappetit.com/story/nestle-milo-malted-chocolate-drink|title=An Ode to Milo, the Malted Chocolate Drink I Grew Up With|work=Bon Appétit|access-date=21 December 2021}}</ref> gestileer in hoofletters as '''MILO''') is 'n sjokoladegegeurde gemoute poeierproduk wat deur [[Nestlé]] vervaar...' 2889998 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Food snacks Nestle Milo refill pack and milo.jpg|duimnael]] '''Milo''' ({{IPAc-en|ˈ|m|aɪ|l|oʊ}};<ref>{{cite news|last=Khong|first=Rachel|date=6 March 2017|url=https://www.bonappetit.com/story/nestle-milo-malted-chocolate-drink|title=An Ode to Milo, the Malted Chocolate Drink I Grew Up With|work=Bon Appétit|access-date=21 December 2021}}</ref> gestileer in hoofletters as '''MILO''') is 'n sjokoladegegeurde gemoute poeierproduk wat deur [[Nestlé]] vervaardig word, tipies gemeng met [[melk]], warm water, of albei, om 'n drankie te produseer. Dit is oorspronklik in 1934 in [[Australië]] deur Thomas Mayne (1901–1995) ontwikkel. Milo word meestal as 'n poeier in 'n groen blikkie verkoop, wat dikwels verskeie sportaktiwiteite soos pluimbal of sokker uitbeeld. Milo is in sommige lande as 'n voorafgemengde drankie beskikbaar en is daarna ontwikkel tot Milo (sjokoladestafie), [[ontbytgraan]] en proteïengranola. Die samestelling en smaak daarvan verskil van land tot land. Milo handhaaf beduidende gewildheid in 'n diverse reeks lande regoor die wêreld, veral in [[Australasië]], Asië, Afrika en Latyns-Amerika. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{Official website|https://www.milo.com.au/}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sydney]] [[Kategorie:Australiese maatskappye]] [[Kategorie:Melk]] ha2bes5quu9sa46gm3bchrulmvzgui9 2890020 2889998 2026-04-04T18:21:18Z Dumbassman 62009 [[:Kategorie:Sydney]] verwyder ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2890020 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Food snacks Nestle Milo refill pack and milo.jpg|duimnael]] '''Milo''' ({{IPAc-en|ˈ|m|aɪ|l|oʊ}};<ref>{{cite news|last=Khong|first=Rachel|date=6 March 2017|url=https://www.bonappetit.com/story/nestle-milo-malted-chocolate-drink|title=An Ode to Milo, the Malted Chocolate Drink I Grew Up With|work=Bon Appétit|access-date=21 December 2021}}</ref> gestileer in hoofletters as '''MILO''') is 'n sjokoladegegeurde gemoute poeierproduk wat deur [[Nestlé]] vervaardig word, tipies gemeng met [[melk]], warm water, of albei, om 'n drankie te produseer. Dit is oorspronklik in 1934 in [[Australië]] deur Thomas Mayne (1901–1995) ontwikkel. Milo word meestal as 'n poeier in 'n groen blikkie verkoop, wat dikwels verskeie sportaktiwiteite soos pluimbal of sokker uitbeeld. Milo is in sommige lande as 'n voorafgemengde drankie beskikbaar en is daarna ontwikkel tot Milo (sjokoladestafie), [[ontbytgraan]] en proteïengranola. Die samestelling en smaak daarvan verskil van land tot land. Milo handhaaf beduidende gewildheid in 'n diverse reeks lande regoor die wêreld, veral in [[Australasië]], Asië, Afrika en Latyns-Amerika. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{Official website|https://www.milo.com.au/}} {{Normdata}} [[Kategorie:Australiese maatskappye]] [[Kategorie:Melk]] o6bwnvps7alujh12c20xsv5uqqcni22 0 459871 2889999 2026-04-04T16:35:52Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Databoks}} '''Made by Ball Blue Soldiers''', gewoonlik genoem '''MBB''' of '''MBB Blue Soldiers''', is ’n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[Basketbal|basketbalspan]] uit [[Johannesburg]]. Die span speel in die Basketball National League (BNL), die hoogste vlak van basketbal in die land, nadat hulle in 2024 bevorder is.<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fmbb_basketball%2F&is_from_r...' 2889999 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Made by Ball Blue Soldiers''', gewoonlik genoem '''MBB''' of '''MBB Blue Soldiers''', is ’n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[Basketbal|basketbalspan]] uit [[Johannesburg]]. Die span speel in die Basketball National League (BNL), die hoogste vlak van basketbal in die land, nadat hulle in 2024 bevorder is.<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fmbb_basketball%2F&is_from_rle |access-date=2024-07-14 |website=www.instagram.com}}</ref> Hulle het een Nasionale Kampioenskap gewen in 2024. Hulle het hul debuut in die [[Basketball Africa League]] (BAL) gemaak in die 2025-seisoen. == Geskiedenis == Die span is in 2010 begin as ’n sosiale klub deur ’n groep spelers wat van [[KwaZulu-Natal]] na [[Johannesburg]], [[Gauteng]], getrek het.<ref name=":2">{{Cite web |title=MMB (SOUTH AFRICA) |url=https://bal.nba.com/teams/mmb-south-africa |access-date=2025-02-28 |website=The BAL |language=en}}</ref> Die span word besit deur voormalige speler Cyril Shabalala, wat later ook hoofafrigter geword het.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-11-25 |title=Meet the team: MBB |url=https://www.fiba.basketball/en/events/fiba-africa-champions-clubs-road-to-bal-2025/news/meet-the-team-mbb |access-date=2024-11-26 |website=www.fiba.basketball |language=en}}</ref> Al het die span reeds bestaan, het MBB eers in 2023 begin om ernstig te speel toe hulle by die [[Gauteng]]-streek se Inner City Super League (ICSL) aangesluit het. Hulle het die liga twee keer agter mekaar gewen in 2023 en 2024.<ref>{{Cite web |title=ICSL – Inner City Super League |url=https://icsl.co.za/icsl/ |access-date=2024-07-14 |website=icsl.co.za}}</ref> Die Blue Soldiers het in die Basketball National League (NBL) aangesluit vir die 2024-seisoen, en het later ook die [[Basketball South Africa|BSA]]-georganiseerde Nasionale Kampioenskap gewen.<ref name=":0">{{Cite web |title=FIBA Africa Zone 6 Weekly Review: 20/08/2024 {{!}} AfricaBasket |url=https://www.africabasket.net/articles/fiba-africa-zone-6-weekly-review-19-08-2024 |access-date=2024-09-07 |website=www.africabasket.net}}</ref> Hul nasionale titel het hulle laat kwalifiseer vir die 2025 BAL qualification, waar hulle in die Elite 16-fase sou speel. Hulle het die derde Suid-Afrikaanse span in die Road to BAL geword, na die Jozi Nuggets en die Cape Town Tigers.<ref name=":1" /> Op 12 Januarie 2025 het MBB op ''[[Instagram]]'' aangekondig dat hulle in die 2025-seisoen van die [[Basketball Africa League]] (BAL) gaan speel. Op 4 Februarie 2025 het MBB aangekondig dat Sam Vincent hul nuwe hoofafrigter is.<ref>{{Cite web |postid=DFo7U97Ndlm/ |user=mbb_basketball |title=MBB welcomes Sam Vincent! Sam Vincent, a former NBA champion and well established international coach with incredible impact over many years, is joining Team MBB as head coach for BAL Season 5! Sam has a deep love for our country and continent, and is ready to bring his invaluable experience and passion for the game to our players and team. GHIV US Everything you've got Coach! Let's go! #iTeamYaseDladleni #GHIVUS #MadeByBall |author=MBB Basketball |date=2025-02-04}}</ref> Hulle deelname is op 28 Februarie 2025 bevestig. Op 20 Mei 2025 het MBB hul eerste BAL-wedstryd gewen toe hulle Nairobi City Thunder geklop het.<ref>{{Cite web |title=Opong’s last-gasp three-pointer sinks the Thunder |url=https://bal.nba.com/news/opongs-last-gasp-three-pointer-sinks-the-thunder |access-date=2025-05-21 |website=The BAL |language=en}}</ref> Die span is later uitgeskakel en het geëindig met ’n rekord van 2–4. Die span se leuse is ''‘iTeam Yase Dladleni’,'' wat ongeveer beteken "Die mense se span".<ref name=":2" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Suid-Afrika]] cl6glh8f3inijxl4xxnx6zyvwjv2jhv 2890000 2889999 2026-04-04T16:36:40Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2890000 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Made by Ball Blue Soldiers''', gewoonlik genoem '''MBB''' of '''MBB Blue Soldiers''', is ’n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[Basketbal|basketbalspan]] uit [[Johannesburg]]. Die span speel in die Basketball National League (BNL), die hoogste vlak van basketbal in die land, nadat hulle in 2024 bevorder is.<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fmbb_basketball%2F&is_from_rle |access-date=2024-07-14 |website=www.instagram.com}}</ref> Hulle het een Nasionale Kampioenskap gewen in 2024. Hulle het hul debuut in die [[Basketball Africa League]] (BAL) gemaak in die 2025-seisoen. == Geskiedenis == Die span is in 2010 begin as ’n sosiale klub deur ’n groep spelers wat van [[KwaZulu-Natal]] na [[Johannesburg]], [[Gauteng]], getrek het.<ref name=":2">{{Cite web |title=MMB (SOUTH AFRICA) |url=https://bal.nba.com/teams/mmb-south-africa |access-date=2025-02-28 |website=The BAL |language=en}}</ref> Die span word besit deur voormalige speler Cyril Shabalala, wat later ook hoofafrigter geword het.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-11-25 |title=Meet the team: MBB |url=https://www.fiba.basketball/en/events/fiba-africa-champions-clubs-road-to-bal-2025/news/meet-the-team-mbb |access-date=2024-11-26 |website=www.fiba.basketball |language=en}}</ref> Al het die span reeds bestaan, het MBB eers in 2023 begin om ernstig te speel toe hulle by die [[Gauteng]]-streek se Inner City Super League (ICSL) aangesluit het. Hulle het die liga twee keer agter mekaar gewen in 2023 en 2024.<ref>{{Cite web |title=ICSL – Inner City Super League |url=https://icsl.co.za/icsl/ |access-date=2024-07-14 |website=icsl.co.za}}</ref> Die Blue Soldiers het in die Basketball National League (NBL) aangesluit vir die 2024-seisoen, en het later ook die BSA-georganiseerde Nasionale Kampioenskap gewen.<ref name=":0">{{Cite web |title=FIBA Africa Zone 6 Weekly Review: 20/08/2024 {{!}} AfricaBasket |url=https://www.africabasket.net/articles/fiba-africa-zone-6-weekly-review-19-08-2024 |access-date=2024-09-07 |website=www.africabasket.net}}</ref> Hul nasionale titel het hulle laat kwalifiseer vir die 2025 BAL qualification, waar hulle in die Elite 16-fase sou speel. Hulle het die derde Suid-Afrikaanse span in die Road to BAL geword, na die Jozi Nuggets en die Cape Town Tigers.<ref name=":1" /> Op 12 Januarie 2025 het MBB op ''[[Instagram]]'' aangekondig dat hulle in die 2025-seisoen van die [[Basketball Africa League]] (BAL) gaan speel. Op 4 Februarie 2025 het MBB aangekondig dat Sam Vincent hul nuwe hoofafrigter is. Hulle deelname is op 28 Februarie 2025 bevestig. Op 20 Mei 2025 het MBB hul eerste BAL-wedstryd gewen toe hulle Nairobi City Thunder geklop het.<ref>{{Cite web |title=Opong’s last-gasp three-pointer sinks the Thunder |url=https://bal.nba.com/news/opongs-last-gasp-three-pointer-sinks-the-thunder |access-date=2025-05-21 |website=The BAL |language=en}}</ref> Die span is later uitgeskakel en het geëindig met ’n rekord van 2–4. Die span se leuse is ''‘iTeam Yase Dladleni’,'' wat ongeveer beteken "Die mense se span".<ref name=":2" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Suid-Afrika]] iqe9sfu971mgbcau5sgsq9lke99vzft 2890002 2890000 2026-04-04T16:42:53Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2890002 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Made by Ball Blue Soldiers''', gewoonlik genoem '''MBB''' of '''MBB Blue Soldiers''', is ’n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[Basketbal|basketbalspan]] uit [[Johannesburg]]. Die span speel in die Basketball National League (BNL), die hoogste vlak van basketbal in die land, nadat hulle in 2024 bevorder is.<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fmbb_basketball%2F&is_from_rle |access-date=2024-07-14 |website=www.instagram.com}}</ref> Hulle het een Nasionale Kampioenskap gewen in 2024. Hulle het hul debuut in die [[Basketball Africa League]] (BAL) gemaak in die 2025-seisoen. == Geskiedenis == Die span is in 2010 begin as ’n sosiale klub deur ’n groep spelers wat van [[KwaZulu-Natal]] na [[Johannesburg]], [[Gauteng]], getrek het.<ref name=":2">{{Cite web |title=MMB (SOUTH AFRICA) |url=https://bal.nba.com/teams/mmb-south-africa |access-date=2025-02-28 |website=The BAL |language=en}}</ref> Die span word besit deur voormalige speler Cyril Shabalala, wat later ook hoofafrigter geword het.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-11-25 |title=Meet the team: MBB |url=https://www.fiba.basketball/en/events/fiba-africa-champions-clubs-road-to-bal-2025/news/meet-the-team-mbb |access-date=2024-11-26 |website=www.fiba.basketball |language=en}}</ref> Al het die span reeds bestaan, het MBB eers in 2023 begin om ernstig te speel toe hulle by die [[Gauteng]]-streek se Inner City Super League (ICSL) aangesluit het. Hulle het die liga twee keer agter mekaar gewen in 2023 en 2024.<ref>{{Cite web |title=ICSL – Inner City Super League |url=https://icsl.co.za/icsl/ |access-date=2024-07-14 |website=icsl.co.za}}</ref> Die Blue Soldiers het in die Basketball National League (NBL) aangesluit vir die 2024-seisoen, en het later ook die BSA-georganiseerde Nasionale Kampioenskap gewen.<ref name=":0">{{Cite web |title=FIBA Africa Zone 6 Weekly Review: 20/08/2024 {{!}} AfricaBasket |url=https://www.africabasket.net/articles/fiba-africa-zone-6-weekly-review-19-08-2024 |access-date=2024-09-07 |website=www.africabasket.net}}</ref> Hul nasionale titel het hulle laat kwalifiseer vir die 2025 BAL qualification, waar hulle in die Elite 16-fase sou speel. Hulle het die derde Suid-Afrikaanse span in die Road to BAL geword, na die Jozi Nuggets en die Cape Town Tigers.<ref name=":1" /> Op 12 Januarie 2025 het MBB op ''[[Instagram]]'' aangekondig dat hulle in die 2025-seisoen van die [[Basketball Africa League]] (BAL) gaan speel. Op 4 Februarie 2025 het MBB aangekondig dat Sam Vincent hul nuwe hoofafrigter is. Hulle deelname is op 28 Februarie 2025 bevestig. Op 20 Mei 2025 het MBB hul eerste BAL-wedstryd gewen toe hulle Nairobi City Thunder geklop het.<ref>{{Cite web |title=Opong’s last-gasp three-pointer sinks the Thunder |url=https://bal.nba.com/news/opongs-last-gasp-three-pointer-sinks-the-thunder |access-date=2025-05-21 |website=The BAL |language=en}}</ref> Die span is later uitgeskakel en het geëindig met ’n rekord van 2–4. Die span se leuse is ''‘iTeam Yase Dladleni’,'' wat ongeveer beteken "Die mense se span".<ref name=":2" /> == Eksterne skakels== * [https://www.mbbbasketball.com/ Amptelike webwerf] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Suid-Afrika]] tlcyi5to2eshmqz24nh4mlc68w00prn 2890019 2890002 2026-04-04T18:20:39Z Dumbassman 62009 databoks voel nutteloos 2890019 wikitext text/x-wiki '''Made by Ball Blue Soldiers''', gewoonlik genoem '''MBB''' of '''MBB Blue Soldiers''', is ’n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[Basketbal|basketbalspan]] uit [[Johannesburg]]. Die span speel in die Basketball National League (BNL), die hoogste vlak van basketbal in die land, nadat hulle in 2024 bevorder is.<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fmbb_basketball%2F&is_from_rle |access-date=2024-07-14 |website=www.instagram.com}}</ref> Hulle het een Nasionale Kampioenskap gewen in 2024. Hulle het hul debuut in die [[Basketball Africa League]] (BAL) gemaak in die 2025-seisoen. == Geskiedenis == Die span is in 2010 begin as ’n sosiale klub deur ’n groep spelers wat van [[KwaZulu-Natal]] na [[Johannesburg]], [[Gauteng]], getrek het.<ref name=":2">{{Cite web |title=MMB (SOUTH AFRICA) |url=https://bal.nba.com/teams/mmb-south-africa |access-date=2025-02-28 |website=The BAL |language=en}}</ref> Die span word besit deur voormalige speler Cyril Shabalala, wat later ook hoofafrigter geword het.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-11-25 |title=Meet the team: MBB |url=https://www.fiba.basketball/en/events/fiba-africa-champions-clubs-road-to-bal-2025/news/meet-the-team-mbb |access-date=2024-11-26 |website=www.fiba.basketball |language=en}}</ref> Al het die span reeds bestaan, het MBB eers in 2023 begin om ernstig te speel toe hulle by die [[Gauteng]]-streek se Inner City Super League (ICSL) aangesluit het. Hulle het die liga twee keer agter mekaar gewen in 2023 en 2024.<ref>{{Cite web |title=ICSL – Inner City Super League |url=https://icsl.co.za/icsl/ |access-date=2024-07-14 |website=icsl.co.za}}</ref> Die Blue Soldiers het in die Basketball National League (NBL) aangesluit vir die 2024-seisoen, en het later ook die BSA-georganiseerde Nasionale Kampioenskap gewen.<ref name=":0">{{Cite web |title=FIBA Africa Zone 6 Weekly Review: 20/08/2024 {{!}} AfricaBasket |url=https://www.africabasket.net/articles/fiba-africa-zone-6-weekly-review-19-08-2024 |access-date=2024-09-07 |website=www.africabasket.net}}</ref> Hul nasionale titel het hulle laat kwalifiseer vir die 2025 BAL qualification, waar hulle in die Elite 16-fase sou speel. Hulle het die derde Suid-Afrikaanse span in die Road to BAL geword, na die Jozi Nuggets en die Cape Town Tigers.<ref name=":1" /> Op 12 Januarie 2025 het MBB op ''[[Instagram]]'' aangekondig dat hulle in die 2025-seisoen van die [[Basketball Africa League]] (BAL) gaan speel. Op 4 Februarie 2025 het MBB aangekondig dat Sam Vincent hul nuwe hoofafrigter is. Hulle deelname is op 28 Februarie 2025 bevestig. Op 20 Mei 2025 het MBB hul eerste BAL-wedstryd gewen toe hulle Nairobi City Thunder geklop het.<ref>{{Cite web |title=Opong’s last-gasp three-pointer sinks the Thunder |url=https://bal.nba.com/news/opongs-last-gasp-three-pointer-sinks-the-thunder |access-date=2025-05-21 |website=The BAL |language=en}}</ref> Die span is later uitgeskakel en het geëindig met ’n rekord van 2–4. Die span se leuse is ''‘iTeam Yase Dladleni’,'' wat ongeveer beteken "Die mense se span".<ref name=":2" /> == Eksterne skakels== * [https://www.mbbbasketball.com/ Amptelike webwerf] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Suid-Afrika]] 8om8gjnsuhkm0lfmz8vgmmyfxeezwjt 1 459872 2890001 2026-04-04T16:37:08Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2890001 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 459873 2890033 2026-04-04T18:43:45Z JMK 649 ki-stompie 2890033 wikitext text/x-wiki Drie-en-twintig skoolkinders het op 28 Januarie 1970, om 14:15, in die Henley on Klip-skoolbusramp omgekom toe 'n postrein hul stilstaande bus op die Highbury-spoorwegoorgang te [[Henley on Klip]] in Suid-Afrika getref het. Die skoolbus het wel by die oorgang gestop, maar toe dit weer vertrek het die enjin op die oorgang gestol en die busbestuurder, Mnr. Koekemoer, kon dit nie weer aan die gang kry voor dit deur die naderende trein getref is nie. Benewens die sterftes is 'n verdere 16 kinders ernstig in die ongeluk beseer. Die busbestuurder en 3 leerlinge het ontkom. Die skoolbus was van Hoërskool Dr. Malan en ander skole onderweg, en etlike slagoffers was in Daleside woonagtig, soos ook die matriekleerder Johan le Roux wat daarin geslaag het om twee ander kinders deur die busvenster te stoot voordat hy self gesterf het. 'n Straat in [[Meyerton]] is na hom vernoem, en hy is postuum met die [[Wolraad Woltemade]]-toekenning vereer. 'n Gedenkteken met 23 wit kruise en 'n klippiramide met die kinders se name op, is aan die einde van 'n oprit uit Bokmakierieweg geleë. ==Kyk ook== * [[Westdenedam-ramp]] van 1985 {{Saadjie}} {{koördinate|26|31|09|S|28|02|43|E|aansig=titel}} [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vervoer in Suid-Afrika]] em92cnken3ut917f06rtwboq70z17wm 2890036 2890033 2026-04-04T18:49:46Z JMK 649 skakel, korr 2890036 wikitext text/x-wiki Drie-en-twintig skoolkinders het op 28 Januarie 1970, om 14:15, in die Henley on Klip-skoolbusramp omgekom toe 'n postrein hul stilstaande bus op die Highbury-spoorwegoorgang te [[Henley on Klip]] in Suid-Afrika getref het. Die skoolbus het wel by die oorgang gestop, maar toe dit weer vertrek het die enjin op die oorgang gestol en die busbestuurder, Mnr. Koekemoer, kon dit nie weer aan die gang kry voor dit deur die naderende trein getref is nie. Benewens die sterftes is 'n verdere 16 kinders ernstig in die ongeluk beseer. Slegs die busbestuurder en 2 leerlinge het ongedeerd ontkom. Die skoolbus was van Hoërskool Dr. Malan en ander skole onderweg, en etlike slagoffers was in Daleside woonagtig, soos ook die matriekleerder [[Johan le Roux]] wat daarin geslaag het om twee ander kinders deur die busvenster te stoot voordat hy self gesterf het. 'n Straat in [[Meyerton]] is na hom vernoem, en hy is postuum met die [[Wolraad Woltemade]]-toekenning vereer. 'n Gedenkteken met 23 wit kruise en 'n klippiramide met die kinders se name op, is aan die einde van 'n oprit uit Bokmakierieweg geleë. ==Kyk ook== * [[Westdenedam-ramp]] van 1985 {{Saadjie}} {{koördinate|26|31|09|S|28|02|43|E|aansig=titel}} [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vervoer in Suid-Afrika]] koj5yw13knqzy0epr5un8lgifa0xve7 2890042 2890036 2026-04-04T19:05:43Z JMK 649 skakel, verw's uit en 2890042 wikitext text/x-wiki Drie-en-twintig skoolkinders het op 28 Januarie 1970, om 14:15, in die Henley on Klip-skoolbusramp omgekom toe 'n postrein hul stilstaande bus op die Highbury-spoorwegoorgang te [[Henley on Klip]] in Suid-Afrika getref het. Die skoolbus het wel by die oorgang gestop, maar toe dit weer vertrek het die enjin op die oorgang gestol en die busbestuurder, Mnr. Koekemoer, kon dit nie weer aan die gang kry voor dit deur die naderende trein getref is nie. Benewens die sterftes is 'n verdere 16 kinders ernstig in die ongeluk beseer. Slegs die busbestuurder en 2 leerlinge het ongedeerd ontkom. Die skoolbus was van Hoërskool Dr. Malan en ander skole onderweg, en etlike slagoffers was in Daleside woonagtig, soos ook die matriekleerder [[Johan le Roux]] wat daarin geslaag het om twee ander kinders deur die busvenster te stoot voordat hy self gesterf het.<ref>{{cite web |url=http://www.midvaal.gov.za/files/press%20releases/johan_le_roux_memorial_website.pdf |title=Midvaal Plaaslike Munisipaliteit |accessdate=29 Julie 2015 |archive-date=24 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124175450/http://www.midvaal.gov.za/files/press%20releases/johan_le_roux_memorial_website.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Beeld">{{cite web|url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |archive-url=https://archive.today/20140304062143/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |url-status=dead |archive-date=4 Maart 2014 |title='n Roudiens en 'die lewe gaan aan' |accessdate=29 Julie 2015 }}</ref> 'n Straat in [[Meyerton]] is na hom vernoem, en hy is postuum met die [[Suid-Afrikaanse siviele ordes en dekorasies: 1967-2002|Wolraad Woltemade-toekenning]] (Silwer) vereer. 'n Gedenkteken met 23 wit kruise en 'n klippiramide met die kinders se name op, is aan die einde van 'n oprit uit Bokmakierieweg geleë. ==Kyk ook== * [[Westdenedam-ramp]] van 1985 ==Verwysings== {{verwysings}} {{Saadjie}} {{koördinate|26|31|09|S|28|02|43|E|aansig=titel}} [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vervoer in Suid-Afrika]] ai863a70x17qzr8cxf7xlirht109sr9 2890052 2890042 2026-04-04T19:44:20Z JMK 649 monument, verw 2890052 wikitext text/x-wiki Drie-en-twintig skoolkinders het op 28 Januarie 1970, om 14:15, in die Henley on Klip-skoolbusramp omgekom toe 'n postrein hul stilstaande bus op die Highbury-spoorwegoorgang te [[Henley on Klip]] in Suid-Afrika getref het. Die skoolbus het wel by die oorgang gestop, maar toe dit weer vertrek het die enjin op die oorgang gestol en die busbestuurder, Mnr. Koekemoer, kon dit nie weer aan die gang kry voor dit deur die naderende trein getref is nie. Benewens die sterftes is 'n verdere 16 kinders ernstig in die ongeluk beseer. Slegs die busbestuurder en 2 leerlinge het ongedeerd ontkom. Die skoolbus was van Hoërskool Dr. Malan en ander skole onderweg, en etlike slagoffers was in Daleside woonagtig, soos ook die matriekleerder [[Johan le Roux]] (17) wat daarin geslaag het om twee ander kinders, Petrus van der Walt (8) en Willem Nel,<ref name=stro1>[https://monument-sa.co.za/busramp-johan-le-roux-daleside-meyerton-gteng-28-januarie-1970/ Busramp Johan Le Roux, Daleside Meyerton Gteng, 28 Januarie 1970], Monumente, Gedenktekens en Interessanthede in Suid Afrika, Kobie Ströh</ref> deur die busvensters te stoot voordat hy self gesterf het.<ref>{{cite web |url= http://www.midvaal.gov.za/files/press%20releases/johan_le_roux_memorial_website.pdf |title=Midvaal Plaaslike Munisipaliteit |accessdate=29 Julie 2015 |archive-date=24 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124175450/http://www.midvaal.gov.za/files/press%20releases/johan_le_roux_memorial_website.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Beeld">{{cite web|url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |archive-url=https://archive.today/20140304062143/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |url-status=dead |archive-date=4 Maart 2014 |title='n Roudiens en 'die lewe gaan aan' |accessdate=29 Julie 2015 }}</ref> 'n Straat in [[Meyerton]] is na hom vernoem, en hy is postuum met die [[Suid-Afrikaanse siviele ordes en dekorasies: 1967-2002|Wolraad Woltemade-toekenning]] (Silwer) vereer. 'n Gedenkteken met 23 wit kruise en 'n klippiramide met die kinders se name op, is aan die einde van 'n oprit uit Bokmakierieweg geleë. 'n Verdere gedenkteken is by Laerskool Japie Greyling (tans Randvaal Primary) opgerig.<ref name=stro1/> ==Kyk ook== * [[Westdenedam-ramp]] van 1985 ==Verwysings== {{verwysings}} {{Saadjie}} {{koördinate|26|31|09|S|28|02|43|E|aansig=titel}} [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vervoer in Suid-Afrika]] gjsjk91rlb3f8kj86bxmapm6kv3ankf 2890076 2890052 2026-04-04T21:14:41Z JMK 649 verw's 2890076 wikitext text/x-wiki Drie-en-twintig skoolkinders het op 28 Januarie 1970, om 14:15, in die Henley on Klip-skoolbusramp omgekom toe 'n postrein hul stilstaande bus op die Highbury-spoorwegoorgang te [[Henley on Klip]] in Suid-Afrika getref het. Die skoolbus het wel by die oorgang gestop, maar toe dit weer vertrek het die enjin op die oorgang gestol en die busbestuurder, Mnr. Koekemoer, kon dit nie weer aan die gang kry voor dit deur die naderende trein getref is nie.<ref name="stro2">{{cite web |last1=Ströh |first1=Kobie |title=Henley on Klip Busramp |url=https://www.facebook.com/groups/372725536482372/posts/1831623460592565/ |website=Facebook |publisher=Monumente, Gedenktekens en Interessanthede Suid-Afrika |access-date=4 April 2026 |date=28 Januarie 2024}}</ref> Benewens die sterftes is 'n verdere 16 kinders ernstig in die ongeluk beseer. Slegs die busbestuurder en 2 leerlinge het ongedeerd ontkom. Die skoolbus was van Hoërskool Dr. Malan en ander skole onderweg, en etlike slagoffers was in Daleside woonagtig, soos ook die matriekleerder [[Johan le Roux]] (17) wat daarin geslaag het om twee ander kinders, Petrus van der Walt (8) en Willem Nel,<ref name=stro1>{{cite web |last1=Ströh |first1=Kobie |title=Busramp Johan Le Roux Daleside Meyerton Gteng 28 Januarie 1970 |url=https://monument-sa.co.za/busramp-johan-le-roux-daleside-meyerton-gteng-28-januarie-1970/ |website=Monumente, Gedenktekens en Interessanthede in Suid Afrika |publisher=monument-sa.co.za |access-date=4 April 2026 |date=20 Augustus 2020}}</ref> deur die busvensters te stoot voordat hy self gesterf het.<ref>{{cite web |url= http://www.midvaal.gov.za/files/press%20releases/johan_le_roux_memorial_website.pdf |title=Midvaal Plaaslike Munisipaliteit |accessdate=29 Julie 2015 |archive-date=24 Januarie 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160124175450/http://www.midvaal.gov.za/files/press%20releases/johan_le_roux_memorial_website.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Beeld">{{cite web|url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |archive-url= https://archive.today/20140304062143/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |url-status=dead |archive-date=4 Maart 2014 |title='n Roudiens en 'die lewe gaan aan' |accessdate=29 Julie 2015 }}</ref> 'n Straat in [[Meyerton]] is na hom vernoem, en hy is postuum met die [[Suid-Afrikaanse siviele ordes en dekorasies: 1967-2002|Wolraad Woltemade-toekenning]] (Silwer) vereer. 'n Gedenkteken met 23 wit kruise en 'n klippiramide met die kinders se name op, is aan die einde van 'n oprit uit Bokmakierieweg geleë. 'n Verdere gedenkteken is by Laerskool Japie Greyling (tans Randvaal Primary) opgerig.<ref name=stro1/> ==Kyk ook== * [[Westdenedam-ramp]] van 1985 ==Verwysings== {{verwysings}} {{koördinate|26|31|09|S|28|02|43|E|aansig=titel}} [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vervoer in Suid-Afrika]] mt0mkrijqm954ozqhfc3l429803pa3u 0 459874 2890048 2026-04-04T19:37:49Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2890048 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Persinkblom | image = | taxon = Harveya pauciflora | authority = Harv. ex Hook., (1841) | synonyms =* ''Aulaya purpurea'' <small>(Harv. ex Hook.) Benth.</small> }} Die '''persinkblom''' (''Harveya pauciflora'') is 'n eenjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die plant blom van September tot Desember. == Galery == <gallery> Harveya purpurea 1DS-II 1-C4914.jpg Harveya purpurea 1DS-II 1-C4915.jpg Harveya purpurea02.jpg Harveya purpurea03.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-17 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803613-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/1862fcd3-1e4c-4eef-a6ef-fd7a62c408e6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|pauciflora]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 397jz3mvrc7i789mdgxwhf1gho9c6gg 2890050 2890048 2026-04-04T19:39:06Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2890050 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Persinkblom | image = | taxon = Harveya purpurea | authority = Harv. ex Hook., (1841) | synonyms =* ''Aulaya purpurea'' <small>(Harv. ex Hook.) Benth.</small> }} Die '''persinkblom''' (''Harveya purpurea'') is 'n eenjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die plant blom van September tot Desember. == Galery == <gallery> Harveya purpurea 1DS-II 1-C4914.jpg Harveya purpurea 1DS-II 1-C4915.jpg Harveya purpurea02.jpg Harveya purpurea03.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-17 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803613-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/1862fcd3-1e4c-4eef-a6ef-fd7a62c408e6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|purpurea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] e6scx47bznxun88tmwjiykbq32wd9tl 2890056 2890050 2026-04-04T19:58:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890056 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Persinkblom | image = | taxon = Harveya purpurea | authority = Harv. ex Hook., (1841) | synonyms =* ''Aulaya purpurea'' <small>(Harv. ex Hook.) Benth.</small> }} Die '''persinkblom''' (''Harveya purpurea'') is 'n eenjarige [[kruid]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die plant blom van September tot Desember. == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Harveya purpurea subsp. euryantha'' <small>(Schltr.) Randle</small> * ''Harveya purpurea subsp. purpurea * ''Harveya purpurea subsp. sulphurea'' <small>(Hiern) Randle</small> == Galery == <gallery> Harveya purpurea 1DS-II 1-C4914.jpg Harveya purpurea 1DS-II 1-C4915.jpg Harveya purpurea02.jpg Harveya purpurea03.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1072-17 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:803613-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/1862fcd3-1e4c-4eef-a6ef-fd7a62c408e6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Harveya|purpurea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] sj0j3ga1x7i2928g8snjosk6qe20haz 1 459875 2890051 2026-04-04T19:41:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2890051 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 459876 2890058 2026-04-04T20:00:32Z SpesBona 2720 Nuwe kategorie 2890058 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Presidents of Mexico|Presidente van Meksiko}} [[Kategorie:Meksikaanse politici]] [[Kategorie:Presidente|Meksiko]] gi17nyr72p6eregrx70c0unvcqquqfq 0 459877 2890081 2026-04-04T21:52:01Z JMK 649 aanstuur 2890081 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Olyf]] 4ae9x0b3cri4jesdb0aoqnczjxicd8o 0 459878 2890083 2026-04-04T23:48:52Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Infobox football biography | name = Graham Potter | image = [[Lêer:Graham Potter, Brighton & Hove Albion vs RCD Espanyol, 30 July 2022 (1) (cropped).jpg|240px]] | caption = Potter in 2022 | full_name = Graham Stephen Potter | birth_date = {{birth date and age|df=y|1975|5|20}} | birth_place = Solihull, [[Engeland]] | height = 1,85 m<ref>{{cite book |editor-last=Hugman |editor-first=Barry J. |title=The 1998–99 Official PFA Footballers Factfile |publisher=Queen An...' 2890083 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Graham Potter | image = [[Lêer:Graham Potter, Brighton & Hove Albion vs RCD Espanyol, 30 July 2022 (1) (cropped).jpg|240px]] | caption = Potter in 2022 | full_name = Graham Stephen Potter | birth_date = {{birth date and age|df=y|1975|5|20}} | birth_place = Solihull, [[Engeland]] | height = 1,85 m<ref>{{cite book |editor-last=Hugman |editor-first=Barry J. |title=The 1998–99 Official PFA Footballers Factfile |publisher=Queen Anne Press |year=1998 |isbn=978-1-85291-588-9 |location=Harpenden |page=241}}</ref> | position = Linksagter | currentclub = [[Sweedse nasionale sokkerspan|Swede]] (hoofafrigter) | years1 = 1992–1993 | clubs1 = [[Birmingham City FC|Birmingham City]] | caps1 = 25 | goals1 = 2 | years2 = 1993 | clubs2 = → [[Wycombe Wanderers FC|Wycombe Wanderers]] (leen) | caps2 = 3 | goals2 = 0 | years3 = 1993–1996 | clubs3 = [[Stoke City FC|Stoke City]] | caps3 = 45 | goals3 = 1 | years4 = 1996–1997 | clubs4 = [[Southampton F.C.|Southampton]] | caps4 = 8 | goals4 = 0 | years5 = 1997–2000 | clubs5 = [[West Bromwich Albion FC|West Bromwich Albion]] | caps5 = 43 | goals5 = 0 | years6 = 1997 | clubs6 = → [[Northampton Town FC|Northampton Town]] (leen) | caps6 = 3 | goals6 = 0 | years7 = 1997–1998 | clubs7 = → [[Northampton Town FC|Northampton Town]] (leen) | caps7 = 1 | goals7 = 0 | years8 = 1999 | clubs8 = → [[Reading FC|Reading]] (leen) | caps8 = 4 | goals8 = 0 | years9 = 2000–2003 | clubs9 = [[York City FC|York City]] | caps9 = 114 | goals9 = 5 | years10 = 2003–2004 | clubs10 = [[Boston United FC|Boston United]] | caps10 = 12 | goals10 = 0 | years11 = 2003 | clubs11 = → [[Shrewsbury Town FC|Shrewsbury Town]] (leen) | caps11 = 5 | goals11 = 0 | years12 = 2004–2005 | clubs12 = [[Macclesfield Town FC|Macclesfield Town]] | caps12 = 57 | goals12 = 8 | totalcaps = 320 | totalgoals = 16 | nationalyears1 = 1996 | nationalteam1 = [[:en:England national under-21 football team|Engeland o/21]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | manageryears1 = 2008–2011 | managerclubs1 = [[Leeds Carnegie FC|Leeds Carnegie]] | manageryears2 = 2011–2018 | managerclubs2 = [[Östersunds FK|Östersund]] | manageryears3 = 2018–2019 | managerclubs3 = [[Swansea City AFC|Swansea City]] | manageryears4 = 2019–2022 | managerclubs4 = [[Brighton & Hove Albion FC|Brighton & Hove Albion]] | manageryears5 = 2022–2023 | managerclubs5 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | manageryears6 = 2025 | managerclubs6 = [[West Ham United]] |manageryears7 = 2025– | managerclubs7 = [[Sweedse nasionale sokkerspan|Swede]] }} '''Graham Stephen Potter''' (gebore [[20 Mei]] [[1975]]) is ’n [[Engeland|Engelse]] professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige speler wat die hoofafrigter van die [[Sweedse nasionale sokkerspan]] is. In ’n speelbaan van 13 jaar het Potter, wat as ’n linksagter gespeel het, 307 verskynings in die Football League gemaak. Hy het ook in die [[Premier League|Premierliga]] vir [[Southampton F.C.|Southampton]] gespeel, en in die Football Conference vir Shrewsbury Town. Op internasionale vlak is hy een keer opgeroep vir Engeland se onder-21-span. Potter het sy professionele afrigtingsloopbaan in Januarie 2011 begin by die Sweedse klub Östersunds FK. Hy het drie promosies en die Sweedse Beker met Östersund gewen, en hulle na die uitklopfase van die [[UEFA Europa League]] in 2017/18 gelei. Hy is in Junie 2018 as bestuurder van die [[Football League Championship|Championship]]-klub Swansea City aangestel, en het ’n jaar later na [[Brighton & Hove Albion FC|Brighton & Hove Albion]] in die Premierliga verhuis. Ná ’n suksesvolle tydperk by Brighton is hy in 2022 deur [[Chelsea FC|Chelsea]] aangestel, maar in April 2023 afgedank ná ’n skerp afname in vorm. Van Januarie tot September 2025 was Potter die bestuurder van [[West Ham United]]. In Oktober 2025 het Potter oorgeneem as bestuurder van die Sweedse nasionale span en die UEFA uitspeelrondtes gewen om die span na die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|Wêreldbekertoernooi in Noord-Amerika]] te neem.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48360620/graham-potter-sweden-world-cup-cowboy-hat-poland |title=Potter to 'dust off' cowboy hat after leading Sweden to World Cup |publisher=ESPN |date=31 March 2026 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Potter, Graham}} [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Lewende mense]] fwjg4kezltswd3zwh1d6bgivb226nkp 2890109 2890083 2026-04-05T10:34:39Z Dumbassman 62009 2890109 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Graham Potter | image = [[Lêer:Graham Potter, Brighton & Hove Albion vs RCD Espanyol, 30 July 2022 (1) (cropped).jpg|240px]] | caption = Potter in 2022 | full_name = Graham Stephen Potter | birth_date = {{birth date and age|df=y|1975|5|20}} | birth_place = Solihull, [[Engeland]] | height = 1,85 m<ref>{{cite book |editor-last=Hugman |editor-first=Barry J. |title=The 1998–99 Official PFA Footballers Factfile |publisher=Queen Anne Press |year=1998 |isbn=978-1-85291-588-9 |location=Harpenden |page=241}}</ref> | position = Linksagter | currentclub = [[Sweedse nasionale sokkerspan|Swede]] (hoofafrigter) | years1 = 1992–1993 | clubs1 = [[Birmingham City FC|Birmingham City]] | caps1 = 25 | goals1 = 2 | years2 = 1993 | clubs2 = → [[Wycombe Wanderers FC|Wycombe Wanderers]] (leen) | caps2 = 3 | goals2 = 0 | years3 = 1993–1996 | clubs3 = [[Stoke City FC|Stoke City]] | caps3 = 45 | goals3 = 1 | years4 = 1996–1997 | clubs4 = [[Southampton F.C.|Southampton]] | caps4 = 8 | goals4 = 0 | years5 = 1997–2000 | clubs5 = [[West Bromwich Albion FC|West Bromwich Albion]] | caps5 = 43 | goals5 = 0 | years6 = 1997 | clubs6 = → [[Northampton Town FC|Northampton Town]] (leen) | caps6 = 3 | goals6 = 0 | years7 = 1997–1998 | clubs7 = → [[Northampton Town FC|Northampton Town]] (leen) | caps7 = 1 | goals7 = 0 | years8 = 1999 | clubs8 = → [[Reading FC|Reading]] (leen) | caps8 = 4 | goals8 = 0 | years9 = 2000–2003 | clubs9 = [[York City FC|York City]] | caps9 = 114 | goals9 = 5 | years10 = 2003–2004 | clubs10 = [[Boston United FC|Boston United]] | caps10 = 12 | goals10 = 0 | years11 = 2003 | clubs11 = → [[Shrewsbury Town FC|Shrewsbury Town]] (leen) | caps11 = 5 | goals11 = 0 | years12 = 2004–2005 | clubs12 = [[Macclesfield Town FC|Macclesfield Town]] | caps12 = 57 | goals12 = 8 | totalcaps = 320 | totalgoals = 16 | nationalyears1 = 1996 | nationalteam1 = [[:en:England national under-21 football team|Engeland o/21]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | manageryears1 = 2008–2011 | managerclubs1 = [[Leeds Carnegie FC|Leeds Carnegie]] | manageryears2 = 2011–2018 | managerclubs2 = [[Östersunds FK|Östersund]] | manageryears3 = 2018–2019 | managerclubs3 = [[Swansea City AFC|Swansea City]] | manageryears4 = 2019–2022 | managerclubs4 = [[Brighton & Hove Albion FC|Brighton & Hove Albion]] | manageryears5 = 2022–2023 | managerclubs5 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | manageryears6 = 2025 | managerclubs6 = [[West Ham United]] |manageryears7 = 2025– | managerclubs7 = [[Sweedse nasionale sokkerspan|Swede]] }} '''Graham Stephen Potter''' (gebore [[20 Mei]] [[1975]]) is ’n [[Engeland|Engelse]] professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige speler wat die hoofafrigter van die [[Sweedse nasionale sokkerspan]] is. In 13 jaar het Potter, wat as ’n linksagter gespeel het, 307 verskynings in die Football League gemaak. Hy het ook in die [[Premier League|Premierliga]] vir [[Southampton F.C.|Southampton]] gespeel, en in die Football Conference vir Shrewsbury Town. Op internasionale vlak is hy een keer opgeroep vir Engeland se onder-21-span. Potter het sy professionele afrigtingsloopbaan in Januarie 2011 begin by die Sweedse klub Östersunds FK. Hy het drie promosies en die Sweedse Beker met Östersund gewen, en hulle na die uitklopfase van die [[UEFA Europa League]] in 2017/18 gelei. Hy is in Junie 2018 as bestuurder van die [[Football League Championship|Championship]]-klub Swansea City aangestel, en het ’n jaar later na [[Brighton & Hove Albion FC|Brighton & Hove Albion]] in die Premierliga verhuis. Ná ’n suksesvolle tydperk by Brighton is hy in 2022 deur [[Chelsea FC|Chelsea]] aangestel, maar in April 2023 afgedank ná ’n skerp afname in vorm. Van Januarie tot September 2025 was Potter die bestuurder van [[West Ham United]]. In Oktober 2025 het Potter oorgeneem as bestuurder van die Sweedse nasionale span en die UEFA uitspeelrondtes gewen om die span na die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|Wêreldbekertoernooi in Noord-Amerika]] te neem.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48360620/graham-potter-sweden-world-cup-cowboy-hat-poland |title=Potter to 'dust off' cowboy hat after leading Sweden to World Cup |publisher=ESPN |date=31 March 2026 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Potter, Graham}} [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Lewende mense]] i5b12m0gf5b9vmx1r7vm6zd7uo2241u 0 459879 2890117 2026-04-05T11:11:23Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Infobox football biography | name = Stuart Baxter | image = [[Lêer:Stuart Baxter.jpg|240px]] | caption = Baxter in 2009 | fullname = Stuart William Baxter | height = | birth_date = {{birth date and age|1953|8|16|df=y}} | birth_place = [[Wolverhampton]], [[Engeland]] | position = Middelveldspeler | currentclub = | youthyears1 = 1971–1973 | youthclubs1 = [[Preston North End FC|Preston North End]] | years1 = 1973–1975 | clubs1 = Preston North End FC|Preston...' 2890117 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Stuart Baxter | image = [[Lêer:Stuart Baxter.jpg|240px]] | caption = Baxter in 2009 | fullname = Stuart William Baxter | height = | birth_date = {{birth date and age|1953|8|16|df=y}} | birth_place = [[Wolverhampton]], [[Engeland]] | position = Middelveldspeler | currentclub = | youthyears1 = 1971–1973 | youthclubs1 = [[Preston North End FC|Preston North End]] | years1 = 1973–1975 | clubs1 = [[Preston North End FC|Preston North End]] | caps1 = 41 | goals1 = 1 | years2 = 1975 | clubs2 = [[Morecambe FC|Morecambe]] | caps2 = 1 | goals2 = 0 | years3 = 1975 | clubs3 = [[Dundee United FC|Dundee United]] | caps3 = 0 | goals3 = 0 | years4 = 1976–1977 | clubs4 = [[Stockport County FC|Stockport County]] | caps4 = 4 | goals4 = 1 | years5 = 1978–1979 | clubs5 = [[South Melbourne FC|South Melbourne]] | caps5 = 50 | goals5 = 4 | years6 = 1980–1981 | clubs6 = [[Landskrona BoIS]] | caps6 = 37 | goals6 = 2 | years7 = 1981 | clubs7 = [[Helsingborgs IF|Helsingborg]] | caps7 = 16 | goals7 = 7 | years9 = 1982 | clubs9 = [[Landskrona BoIS]] | caps9 = 14 | goals9 = 1 | years10 = 1983 | clubs10 = [[San Diego Sockers|San Diego Sockers]] | caps10 = 27 | goals10 = 12 | years11 = 1983–1984 | clubs11 = [[Örebro SK]] | caps11 = 41 | goals11 = 19 | totalcaps = 251 | totalgoals = 76 | manageryears1 = 1985 | managerclubs1 = [[Örebro SK]] | manageryears2 = 1986 | managerclubs2 = [[IF Skarp]] | manageryears3 = 1987 | managerclubs3 = [[Vitória Setubal]] | manageryears4 = 1988–1991 | managerclubs4 = [[Halmstads BK]] | manageryears5 = 1992–1994 | managerclubs5 = [[Sanfrecce Hiroshima]] | manageryears6 = 1995–1997 | managerclubs6 = [[Vissel Kobe]] | manageryears7 = 1998–2000 | managerclubs7 = [[AIK Fotboll|AIK]] | manageryears8 = 2001 | managerclubs8 = [[FC Lyn Oslo|Lyn]] | manageryears9 = 2002–2004 | managerclubs9 = [[:en:England national under-19 football team|Engeland o/19]] | manageryears10 = 2004–2005 | managerclubs10 = [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]] | manageryears11 = 2006 | managerclubs11 = [[Vissel Kobe]] | manageryears12 = 2006–2007 | managerclubs12 = [[Helsingborgs IF]] | manageryears13 = 2008–2010 | managerclubs13 = [[Finse nasionale sokkerspan|Finland]] | manageryears14 = 2012–2015 | managerclubs14 = [[Kaizer Chiefs|Kaizer Chiefs]] | manageryears15 = 2015 | managerclubs15 = [[Gençlerbirliği S.K.|Gençlerbirliği]] | manageryears16 = 2016–2017 | managerclubs16 = [[SuperSport United]] | manageryears17 = 2017–2019 | managerclubs17 = [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]] | manageryears18 = 2020–2021 | managerclubs18 = [[Odisha FC|Odisha]] | manageryears19 = 2021–2022 | managerclubs19 = [[Kaizer Chiefs]] | manageryears20 = 2023 | managerclubs20 = [[Helsingborgs IF]] | managerclubs21 = [[Boavista FC|Boavista]] | manageryears21 = 2025 }} '''Stuart William Baxter''' (gebore [[16 Augustus]] [[1953]]) is ’n [[Engeland|Engels]]-[[Skotland|Skotse]] [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige speler. Hy is in Engeland gebore uit Skotse ouers en het in albei lande grootgeword. Baxter het professioneel gespeel vir ’n aantal klubs in Engeland, Skotland, Australië, Swede en in die Verenigde State. Hy het klubs afgerig in Swede, Noorweë, Portugal, Japan, Suid-Afrika, Turkye en Indië. Met [[Kaizer Chiefs]] het hy die Premiersokkerliga gewen in 2012/13 en 2014/15, asook die [[Suid-Afrikaanse Beker]] in 2013.<ref name = "leaves">{{ cite web | title = Stuart Baxter leaves as Kaizer Chiefs coach after title win | url = https://www.bbc.com/sport/football/32989467.amp | publisher = [[BBC]] Sport | access-date = 3 June 2015 | date = 9 June 2020 }}</ref> Met [[SuperSport United]] het hy die Suid-Afrikaanse Beker gewen in 2016 en 2017.<ref>{{Cite web |title=SuperSport win Nedbank Cup title |url=https://www.supersport.com/football/nedbank-cup/news/160528/SuperSport_win_Nedbank_Cup_title |website=www.supersport.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=SuperSport rout Pirates to retain Nedbank Cup |date=24 June 2017|url=https://citizen.co.za/phakaaathi/south-africa-soccer-phakaaathi-phakaaathi/1551327/supersport-rout-pirates-retain-nedbank-cup/}}</ref> Hy het ook [[Bafana-Bafana]] in twee tydperke afgerig. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT: Baxter, Stuart}} [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Skotse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] 26q9sfnapgp2pkqy7c5hdhadr24b6po 14 459880 2890121 2026-04-05T11:18:57Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in Croatia|sokkerklubs in Kroasië}} [[Kategorie:Sokker in Kroasië|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]]' 2890121 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in Croatia|sokkerklubs in Kroasië}} [[Kategorie:Sokker in Kroasië|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]] ksuzjtfrxs4yurlwnvbia32ua5pz6e5 2890122 2890121 2026-04-05T11:19:41Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2890122 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football clubs in Croatia|Sokkerklubs in Kroasië}} [[Kategorie:Sokker in Kroasië|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Europa]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]] bmtmrgjbczpr3bzzpxb7x1wg6caahxh 14 459881 2890123 2026-04-05T11:25:15Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football in Croatia|Sokker in Kroasië}} [[Kategorie:Sport in Kroasië]] [[Kategorie:Sokker in Europa|Kroasië]] [[Kategorie:Sokker volgens land|Kroasië]]' 2890123 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Association football in Croatia|Sokker in Kroasië}} [[Kategorie:Sport in Kroasië]] [[Kategorie:Sokker in Europa|Kroasië]] [[Kategorie:Sokker volgens land|Kroasië]] dtjjkmgk0x2en1nyuesw5y629d7rpnn